Mục lục

Lời tựa

Chương I. Tiếng Nhật - chàng trai đáng yêu, khó tính, khó chiều

Chương II. Ước mơ về một Nhật Bản

Chương III. Tôi và Nhật Bản

Chương IV. Tôi “nặng duyên” với Nhật

Chương V. Làm thế nào để hạnh phúc và thành công ở Nhật?

Lời kết

Phụ lục

Phụ lục ảnh

Lời tựa

Tôi viết cuốn sách để dành tặng Cho tôi:

Một tôi với những ngày tháng còn xanh non với tiếng Nhật.

Một tôi mang trong mình ước mơ và khát khao đi Nhật.

Một tôi với đầy ắp những trải nghiệm đáng nhớ ở Nhật.

Một tôi chất chứa biết bao tâm sự, xúc cảm, hoài niệm.

Một tôi trưởng thành sau năm năm tròn trĩnh ở Nhật.

Và:

Cho chính các bạn, những người đang cầm trên tay cuốn sách nhỏ này.

Không đao to búa lớn gì đâu, đơn giản chỉ là những suy nghĩ của riêng tôi. Cứ thoải mái mà đọc nó, như tôi đang ngồi bên cạnh kể chuyện các bạn nghe vậy.

Tác giả

Chương ITiếng Nhật - chàng trai đáng yêu, khó tính, khó chiều

1. Nhật Bản trong tôi là nỗi ám ảnh về hình ảnh cô bé Oshin bảy tuổi đi giữ trẻ và cô tiếp viên hàng không mang thương hiệu “Cố lên Chiaki”

Ngoài việc nghe người lớn nói thủ đô của Nhật là Tokyo, Nhật có hoa anh đào đẹp lắm,... thì kiến thức về Nhật Bản của tôi khi đó vẫn còn vô cùng nghèo nàn. Nó chỉ được bồi đắp hơn qua những thước phim truyền hình Nhật đến với màn ảnh Việt Nam lúc ấy. Không ồn ào, nhưng vô cùng ấn tượng. Oshin và Chuyện nữ tiếp viên hàng không là hai tác phẩm như thế.

Bộ phim dài 297 tập Oshin kể về cuộc đời của người phụ nữ tên Oshin sống vào cuối thời kì Meiji (Minh Trị) đến đầu thập niên 1980.

Khi Oshin lên bảy tuổi, đã bị cha cho đi ở đợ để cải thiện cuộc sống khó khăn của gia đình. Oshin trở thành người giữ trẻ cho một gia đình khá xa nhà. Hình ảnh Oshin ra đi trên một chiếc bè tre, quay lại gào thét gọi mẹ cha khiến trái tim tôi quặn thắt. Công việc của Oshin khi đi ở là lo việc vặt trong nhà cho tới giặt quần áo và chăm em. Mặc dù bị chủ nhà đánh đập nhưng Oshin vẫn ráng sức chịu đựng vì luôn nghĩ rằng mình mà cố gắng thì gia đình sẽ bớt khổ. Rồi tôi nhớ đến hình ảnh một cô bé Oshin tò mò đi theo trẻ con trong vùng đi học, len lén đứng bên ngoài lớp học để học ké. Thầy giáo thấy tội nghiệp nên đã giúp Oshin học, nhiều lần vì mải học về nhà trễ, em bé đói khóc nên Oshin bị chủ nhà mắng té tát. Dù bị bạn bè hăm dọa, bắt nghỉ học nhưng Oshin vẫn cố gắng tự học, và đã viết được thư nhờ người gửi thư về cho gia đình khiến cho mọi người trong nhà ai cũng phải trầm trồ ngạc nhiên. Nhưng có lẽ cảm động nhất vẫn là hình ảnh về trận động đất lớn ở Tokyo đã phá hủy toàn bộ nhà và cửa hàng mà hai vợ chồng Oshin đã vất vả gây dựng, rồi cuộc hôn nhân của hai người không được mẹ chồng chấp nhận, nên Oshin đã phải chịu rất nhiều gian khổ cũng như sự đay nghiến của mẹ chồng. Cảnh Oshin bị gãy tay và sảy thai do công việc đồng áng nặng nhọc đã lấy đi rất nhiều nước mắt của người xem.

Oshin chính là một điển hình tiêu biểu cho mẫu phụ nữ huyền thoại, một biểu tượng của sự kiên nhẫn và không bao giờ chịu khuất phục ngay cả trong những hoàn cảnh khó khăn nhất. Theo một tài liệu mà tôi đã từng đọc sau này, một võ sĩ sumo người Nhật được gọi là Oshin Yokozuna để ca ngợi lòng dũng cảm và nghị lực khi anh đã chiến thắng được căn bệnh tiểu đường và chinh phục những đỉnh cao với môn võ sumo truyền thống. Ngoài ra, cụm từ “Oshin Diet” phổ biến ở Nhật những năm 1980 khi người dân nước này vượt qua thời kỳ kinh tế bong bóng, ăn uống khổ cực chỉ với cơm và củ cải. Và cũng có thể vì thế, mà ở Việt Nam, đã dùng từ “Oshin” để chỉ về người giúp việc vất vả. Oshin không chỉ là tác phẩm truyền hình kinh điển, đáng tự hào của người Nhật mà còn làm vỡ òa, tan chảy hàng triệu trái tim trên thế giới.

Bộ phim truyền hình ấn tượng thứ hai kể từ sau khi Oshin tấn công mạnh mẽ màn ảnh Việt đó chính là Chuyện nữ tiếp viên hàng không. Bối cảnh chính mà bộ phim sử dụng là môi trường học tập và sinh hoạt của các nữ sinh viên Học viện hàng không Nhật Bản. Nội dung phim xoay quanh nhân vật nữ chính có tên Chiaki. Chiaki vốn là một cô gái mồ côi cha, tính tình nhút nhát, hậu đậu nhưng lại ước mơ trở thành một nữ tiếp viên hàng không chuyên nghiệp. Nhờ sự nỗ lực của bản thân, sự giúp đỡ của bạn bè và tình yêu mãnh liệt với thầy giáo trẻ của mình, cuối cùng Chiaki đã thực hiện được ước mơ tưởng chừng như không tưởng. Cốt truyện đơn giản, diễn xuất tốt, phong cách hài hước, nhẹ nhàng, đã tạo nên điểm hấp dẫn cho bộ phim. Đặc biệt, khẩu hiệu Cố lên Chiaki chắc chắn là một câu nói không bao giờ có thể quên đối với những khán giả của bộ phim đáng yêu này.

Qua hai bộ phim tôi thêm khâm phục tinh thần kiên cường, nỗ lực không ngừng của người Nhật nói chung và phụ nữ Nhật nói riêng. Không những thế phim còn giúp tôi cảm nhận được sức mạnh đáng sợ của thiên nhiên mang tên động đất, thấy được sự khắc nghiệt trong môi trường làm việc tại Nhật. Với một cô bé mới học cấp hai ngày ấy có lẽ mới chỉ suy nghĩ và cảm nhận được đến vậy. Nhưng có thể nói Oshin và Chiaki là hai nhân vật đã lớn lên cùng tuổi thơ của tôi và hình thành trong tôi ấn tượng ít nhiều về Nhật Bản - một đất nước mà tôi không thể nghĩ rằng nó lại có thể trở thành quê hương thứ hai của mình.

2. Tôi chọn tiếng Nhật hay tiếng Nhật chọn tôi?

Khi tôi bắt đầu lên cấp hai, mẹ đã quyết định cho tôi vào Cung văn hóa thiếu nhi của Thành phố để học tiếng Anh. Nhưng trường cấp hai của tôi khi ấy, ngoại ngữ bắt buộc lại là tiếng Pháp. Tôi học song song hai thứ tiếng cùng lúc và đã có lúc phân vân rất nhiều vì không biết thi vào chuyên Anh hay chuyên Pháp khi lên cấp ba. Cuối cùng, tôi chọn tiếng Anh.

Học hết ba năm cấp ba chuyên Anh, tôi đã nghĩ cuộc đời mình sẽ gắn bó với thứ tiếng mà cả thế giới phải dùng này, vì vậy khi làm hồ sơ thi vào đại học, trong đầu tôi chỉ có một nguyện vọng duy nhất là thi vào ngành tiếng Anh phiên dịch trường Đại học Ngoại Ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội. Nhưng mẹ tôi bảo không nên thi vào tiếng Anh nữa vì số lượng người học tiếng Anh đã quá nhiều, quá bão hòa và khuyên tôi nên chọn tiếng Nhật. Mẹ khăng khăng bảo: “Con nghe mẹ lần này đi, thi vào ngành tiếng Nhật, mẹ cảm giác học tiếng Nhật có tương lai”. Rồi còn trêu đùa: “Cứ học đi, kể cả có thất nghiệp, về nhà bán mì chính Ajinomoto”. Thấy tôi có vẻ đắn đo, mẹ xé phăng luôn bộ hồ sơ tiếng Anh tôi đã viết và bảo tôi ghi lại. Tôi tặc lưỡi đồng ý, giống hệt như giao phó cuộc đời cho mẹ. Giờ nghĩ lại, nếu ngày đó có sai lầm gì chắc tôi sẽ hận mẹ và hận chính tôi cả đời mất.

Rồi giấy báo đỗ đại học được chuyển về nhà, tôi thở phào nhẹ nhõm và tự nói: “Woa, vậy là mình sắp được học tiếng Nhật rồi đấy”. Nhưng “Tiếng Nhật là thứ tiếng quái quỷ gì vậy nhỉ? Mình có học được không nhỉ?” - một nỗi lo lắng mới lại bất chợt xâm chiếm suy nghĩ của tôi, dù nó không đủ mạnh để có thể lấn át niềm vui sướng đỗ đại học trước đó. Tôi tự thưởng cho mình những giờ phút thư giãn sau những chuỗi ngày căng thẳng cao độ và háo hức đón chờ một cuộc sống sinh viên xa nhà dài bốn năm phía trước.

18 tuổi, lứa tuổi đẹp nhất của đời người, tôi trở thành tân sinh viên K40 khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Phương Đông trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Vào cái tuổi 18 ấy, một đứa con gái sống trong sự chiều chuộng, bao bọc của gia đình, thấy mình thật yếu đuối, đã khóc òa sau khi bịn rịn chia tay mẹ và bác ở khu nhà trọ, thấy luống cuống khi phải làm mọi thứ một mình, thấy bỡ ngỡ và lạc lõng trước dòng người nhộn nhịp nơi đô thị ồn ào,... thấy và cảm thấy nhiều lắm, duy chỉ có một điều mà lúc đó tôi không thể thấy. Đó là không thể thấy được: Chính cái tuổi 18 ấy lại là chương mở đầu cho những gì mà tôi sắp viết ra đây.

Như bao bạn cùng đỗ đại học lúc đó, tôi mang tâm trạng bồn chồn, háo hức khi sắp được biết các bạn học của mình, giáo viên của mình là ai. Chúng tôi đến dự buổi giới thiệu về khoa, mà giờ nghĩ lại cứ phải tủm tỉm cười khi nhớ về khuôn mặt ngơ ngác như thỏ non của các tân sinh viên. Khi ấy, có một sempai¹ lên nói chuyện, đến đoạn chị ấy nói từ cảm ơn bằng tiếng Nhật: どうもありがとうございます đứa nào đứa nấy cũng há hốc mồm vì ngưỡng mộ sao chị ấy giỏi thế, và kiểu sốc điện giật với tiếng Nhật vì chỉ có mỗi từ cảm ơn thôi, có nhất thiết phải dài đến thế hay không? Hụt hẫng, cũng không hẳn. Chính xác là bị choáng ngợp và rồ dại.

¹ Từ chỉ bậc đàn anh, đàn chị trong tiếng Nhật.

Quá trình choáng ngợp bắt đầu từ lúc tôi giở cuốn giáo trình ra, mắt chữ A, mồm chữ O với 92 chữ Hiragana (Chữ mềm) và chữ Katakana (Chữ cứng) trong bảng chữ cái tiếng Nhật. Cặm cụi ngồi viết, học được chữ sau thì lại quên mất chữ trước. Mỗi giờ lên lớp không khác gì đứa trẻ con bi bô tập nói, tập nhớ mặt chữ. Mới đến bảng chữ cái thôi đã thấy nản thế này thì không biết có tiếp tục được nữa không. Cuộc hành trình mới bắt đầu với những tiếng thở dài ngao ngán nhưng tay vẫn không ngừng tập viết.

Thời gian đầu đến lớp, ai cũng nhìn nhau lạ lẫm, ngại ngùng nhưng rồi sau một hai tuần đầu, cả lớp như bắt được nhịp chung, cùng nhau học, đố nhau chữ này là chữ gì, chữ kia là chữ gì... Bây giờ, có nhiều bạn hỏi tôi về vấn đề tự học tiếng ở nhà, tôi cũng vẫn khuyên các bạn rằng: Nếu chỉ xác định học tiếng để biết, để vui thì học thế nào cũng được, nhưng nếu muốn giỏi thì nên đến lớp, có bạn có bè, vừa có không khí lại giúp đỡ nhau học được. Thế mới nói, việc học nhóm luôn là một phương pháp tốt cho mọi sự học hành.

Học được mấy câu chào hỏi sáng trưa, chiều, tối, rồi tạm biệt, cảm ơn, chúc ngủ ngon,... thấy mình “Nhật” hẳn. Buồn cười lắm, học xong đến lúc trên đường đi về nhà trọ cứ lẩm bẩm nói một mình, rồi tưởng tượng mình đang nói chuyện với người Nhật, thấy hãnh diện vô cùng. Nhưng cảm giác này nhanh chóng biến mất, thay vào đó là sự sợ hãi khi lượng từ mới và cấu trúc ngữ pháp tăng lên rõ rệt. Đồng nghĩa với việc quá trình mang tên “Rồ dại” bắt đầu lên tiếng.

Sở dĩ gọi là rồ dại vì trong một tuần từ thứ Hai đến thứ Sáu, ngày nào cũng tiếng Nhật từ tiết một đến tiết năm, ăn tiếng Nhật, uống tiếng Nhật, ngủ tiếng Nhật. Ban đầu còn thấy dễ thở nhưng càng học càng thấy khó dần. Hết ngữ pháp đến chữ Hán, rồi đọc, rồi viết,... đầu óc như muốn nổ tung ra, và có rất nhiều lúc cảm thấy chán chường, bất lực. Tôi không nhớ chính xác lắm, nhưng hồi đó trong khoa có hai bạn đã làm đơn xin nghỉ học để thi lại vì thấy tiếng Nhật không phù hợp. Còn với tôi, tôi không có ý định buông xuôi bởi đâm lao thì phải theo lao, chẳng lẽ lại dừng lại tay trắng. Chỉ có điều: “Mình phải làm gì để thoát khỏi cảm giác nhàm chán này đây?”

3. Tôi đã yêu tiếng Nhật như thế!

Chỉ khi thấy thực sự yêu một ai đó, bạn mới muốn làm nhiều điều cho người đó. Ngoại ngữ cũng vậy, hãy coi nó như người yêu của bạn, khi đó bạn sẽ biết cách để chinh phục nó.

Dạo trước, tôi may mắn được đọc một cuốn sách có tên là「命の授業」Giờ học về sinh mệnh của ゴルゴ松本 (Matsumoto Gorugo). Tên thật của tác giả này là 松本政彦（Matsumoto Masahiko). Ông sinh ra ở 埼玉（Saitama), cách trung tâm thủ đô Tokyo chừng 20 - 30km. Ông là một trong hai thành viên của nhóm hài TIM và thủ vai ボケ（Boke: Lẩn thẩn, ngu ngốc). Sở hữu một khuôn mặt chỉ cần nhìn thấy đã muốn cười, chẳng ai nghĩ được rằng Gorugo lại thành công khi vào vai thầy giáo dạy cách làm người khiến rất nhiều phải rơi lệ khi đăng tải những video clip trên youtube. Giọng nói mạnh mẽ, đàn ông khiến không ai có thể xao lãng. Ông viết sách cũng vậy, ngôn từ đơn giản nhưng sắc bén, khiến ai cũng phải tấm tắc gật gù.「命の授業」là một cuốn sách như thế. Cuốn sách là những tiết học dạy làm người qua câu chữ đầy thú vị và bổ ích.

Bài học đầu tiên là bài học nói về 愛(AI: Tình yêu).

“Học bảng chữ cái tiếng Nhật, đọc vanh vách từ あいうえお (a, i, u, e, o) cho đến hết mà không phát hiện ra rằng: Tiếng Nhật được bắt đầu bằng “あい” (愛). Vì sao chúng ta được sinh ra trên cõi đời này? Đó là để tại thời điểm đó, địa điểm đó, môi trường đó, quan hệ giữa người và người, rồi trong vị trí đó, ta học về thứ gọi là TÌNH YÊU. Cũng giống như sự ra đời của bạn vậy, đó là món quà tình yêu của bố mẹ bạn dành cho nhau”.

Cuốn sách này xuất bản năm 2015 nhưng cho đến giờ vẫn là best-seller trên các kệ sách. Điều đó đồng nghĩa với việc, không phải nhờ cuốn sách này mà tôi mới yêu tiếng Nhật, mà nó giúp tôi nhận ra một điều rằng: Không có tình yêu và sự say mê, bạn không thể đủ kiên trì làm mọi thứ đến tận cùng được.

Quá trình yêu tiếng Nhật của tôi xuất phát từ tình yêu và sự ngưỡng mộ với một cô giáo dạy tiếng Nhật của tôi khi đó. Cô xinh xắn, năng động và đặc biệt là rất có sức hút khi nói tiếng Nhật. Chắc chẳng phải mình tôi, mà các bạn trong khoa khi đó ai cũng là fan của cô. Tôi đã coi cô là động lực và mục tiêu để mình phấn đấu, mỗi lời khen của cô đối với tôi thực sự như một liều thuốc tinh thần vậy. Tôi cảm thấy mình thật may mắn khi được học tập trong một môi trường có nhiều giáo viên trẻ và tài năng như thế. Tuy đây chỉ là lý do cá nhân nhưng nó cũng giúp cho tình yêu với tiếng Nhật trong tôi ngày một lớn hơn. Và quả thực, càng học tôi càng thấy có cảm tình với tiếng Nhật và coi nó như người yêu của mình – một người không hề hoàn hảo, nhưng luôn đẹp trong mắt tôi. Và tôi viết ra đây để những bạn – đã, đang không thích tiếng Nhật, ít nhiều có thể tìm thấy chút cảm tình với thứ tiếng này.

Bước 1: Làm thế nào để cảm nhận chàng theo cách riêng của bạn?

Này nhé, chàng có thể không vạm vỡ, quyến rũ như trai Tây hoặc không ngọt ngào như trai Hàn Quốc, nhưng chính điểm lạnh lùng đó luôn là một bí mật được các cô gái khao khát khám phá. Tuy chàng sở hữu trong tay rất nhiều fan, đương nhiên, bạn có thể là một trong số hàng tá fan ấy nhưng bạn sẽ không cần phải tranh giành với bất kỳ cô gái nào. Chàng là của riêng bạn, theo cách bạn cảm nhận riêng về chàng. Truyện tranh, âm nhạc, phim ảnh, thời trang,… ở tất cả mọi lĩnh vực chàng đều có điểm nổi bật, nếu như bạn tìm thấy những điểm hấp dẫn trong đó, chàng sẽ luôn là một thứ gì đó lung linh trước mắt bạn.

Bước 2: Chấp nhận các thói hư tật xấu của chàng

Tuy đã rung rinh trước chàng, nhưng đừng bao giờ nghĩ chàng là người hoàn hảo. Chàng cực kỳ khó chiều nên để chinh phục chàng bạn cần chuẩn bị tâm lý thật vững và tự cho mình một khoảng thời gian để nghiên cứu. Có thể kể ra một vài tật xấu tiêu biểu sau đây:

Thứ nhất, chàng đeo trên mình ba bộ mặt, thiên biến vạn hóa khôn lường. 46 nét Hiragana uốn éo, vặn vẹo; rồi đến 46 kiểu Katakana cứng nhắc; đến bộ mặt mà bất kỳ cô gái thiếu bản lĩnh nào cũng sẽ ngay lập tức đầu hàng, đó là hàng tá chữ Hán khó nhớ, khó đọc; chưa kể đến cái thứ tiếng Anh chàng tự biên tự diễn, khiến cho người nghe điêu đứng, không hiểu chàng đang nói cái gì. Đối với tật xấu này, bạn đừng bỏ cuộc vội, vì càng gặp và tiếp xúc dài dài với chàng, bạn sẽ tự nhận ra những thủ thuật tinh vi của chàng. Chàng khó chiều nhưng không khó đoán.

Thứ hai, chàng lắm chiêu trò đến mức nghĩ ra vô vàn cách diễn đạt, cách biểu hiện có ý nghĩa giống nhau, nếu ai không tỉnh táo sẽ bị lạc vào một mê hồn trận, phân vân không tìm ra lối thoát. Trong trường hợp này, bạn hãy tự sắp xếp cho chàng những cuộc hẹn đặc biệt bằng những bữa ăn do chính bạn tự nấu. Món này ăn kèm với salad, món kia nên được chế biến với gia vị này, gia vị kia,... Hãy chỉn chu trong việc lập ra một set menu hợp lý, bảo đảm chàng sẽ phải chú ý đến bạn.

Thứ ba, chàng cứ thích phức tạp hóa vấn đề lên bằng cách dùng kính ngữ khó nhớ; khó đến mức ngay cả những người họ hàng thân thích với chàng cũng không thể dùng một cách tự nhiên những kính ngữ chàng phát minh ra.

Rồi thứ tư, chàng rắc rối lằng nhằng khi những trợ từ chàng dùng luôn khiến cho các cô gái hoang mang. Chưa kể, còn la liệt những cách đếm (đồ vật, động vật,…) khác nhau, chỉ nghĩ đến thôi đã thấy đau đầu. Đối với hai tật xấu thứ ba và thứ tư này, công nhận khó chiều thật, nhưng không phải là không thể nhớ khi tình yêu của bạn dành cho chàng đã đủ lớn.

Còn nhiều lắm, những tật xấu và hạn chế của chàng, nhưng nếu đã xác định tán tỉnh chàng, bạn cần phải chấp nhận và theo chàng một cách kiên trì. Nếu đảm bảo được bước thứ hai này, mời bạn sang bước thứ ba.

Bước 3: Hãy mạnh dạn nói lời yêu với chàng

Chàng có quá nhiều cô gái vây quanh, nên nếu bạn không mạnh dạn tỏ tình, sẽ không bao giờ chàng nhận ra được. Chàng lạnh lùng không có nghĩa là chàng không biết lắng nghe và cảm nhận. Hãy tự tạo cho mình cơ hội luyện tập nói lời yêu với chàng như đứng trước gương, dùng lời bài hát yêu thương nào đó thay lời muốn nói, hay thậm chí chia sẻ với những người bạn của bạn những gì mà bạn muốn thể hiện,... Đừng quá cứng nhắc và lo lắng về việc làm thế nào để nói, chỉ cần bạn có ý chí và quyết tâm muốn nói, bạn sẽ nói ra được. Đừng đánh mất cơ hội, nếu thật sự tin rằng chàng trai đó có thể mang lại tương lai và hạnh phúc cho bạn. Đừng để phải nuối tiếc khi chứng kiến các cô gái khác có cùng điểm xuất phát như mình, tỏ tình và được chàng gật đầu đồng ý. Mình tin chàng sẽ không bao giờ hờ hững từ chối lòng tốt của bạn nếu như bạn chân thành. Và khi trở thành cô gái của chàng, người bạn đồng hành của chàng, chàng sẽ dắt tay bạn khám phá những thử thách mới.

Tôi còn tìm thấy nguồn cảm hứng khi học tiếng Nhật qua các bài hát mà cô giáo dạy trên lớp. Bây giờ thỉnh thoảng nghe lại giai điệu của các bài hát おじいさんの古い時計Chiếc đồng hồ cũ của ông, Best friend (Kiroro), さようなら大好きな人 Tạm biệt người yêu dấu hay 碧いうさぎThỏ xanh,... lại thấy nhớ thời sinh viên ghê gớm. Nhưng phải nói rằng, so với việc cả ngày ôm khư khư lấy quyển sách để học thuộc thì việc học ngoại ngữ qua âm nhạc, phim ảnh, tạp chí đỡ nhàm chán hơn rất nhiều.

Ngoài ra, tôi cũng luôn coi chiếc gương như một người bạn giúp tôi rèn luyện sự tự tin. Cảm giác tự chủ khi nói được một câu tiếng Nhật lưu loát và tưởng tượng mình đang đứng trước một người Nhật và nói chuyện với họ bằng giọng điệu, ngữ điệu như thế thấy sung sướng lắm. Tôi cố gắng duy trì cảm giác “sướng” này mỗi ngày để tạo động lực trong học tập. Và để cụ thể hóa những bước chinh phục chàng trai “Tiếng Nhật” này, tôi xin được chia sẻ về cách mà tôi đã học nhé.

4. Tôi đã học tiếng Nhật như thế!

Những ai học ngoại ngữ đều biết đến bốn kỹ năng cơ bản: Nghe - nói - đọc - viết. Không phải ngẫu nhiên mà quy trình học được sắp xếp theo thứ tự này. Mục đích của việc học ngôn ngữ là đạt được kết quả giao tiếp. Bạn có bằng này cấp nọ mà không nghe được, nói được thì chưa thể gọi là biết ngoại ngữ. Ngược lại, nếu chỉ học nói bồi mà không đọc được văn bản, không viết được văn bản thì chắc chắn đó cũng chưa được xem là người giỏi ngoại ngữ. Việc rèn luyện này ngoài quyết tâm, nỗ lực thì nó còn phụ thuộc vào phương pháp mà bạn lựa chọn để học. Tôi đề ra mục tiêu rõ ràng cho mình là phải sử dụng tốt cả bốn kỹ năng này bằng việc hoàn thiện dần dần và biến nó thành ngôn ngữ của riêng mình. Sau đây, tôi xin phép được chia sẻ cách học của tôi tương ứng với từng kỹ năng nhé.

Kỹ năng nghe

So với tiếng Anh và tiếng Pháp, tôi thấy phát âm tiếng Nhật dễ hơn nhiều, bởi nó không có âm câm giống tiếng Anh, cũng không phải dùng âm mũi giống tiếng Pháp, có hay chăng chỉ là chú ý những chữ cái mà người Việt hơi khó phát âm.

Điều đầu tiên là phải nghe đúng và chính xác cách phát âm của các chữ trong bảng chữ cái. Trong tiếng Nhật, các chữ cái trong hàngた (TA), đối với ba chữ た、て、とcó cách phát âm là T, tức là TA -TE - TO nhưng bạn cũng có thể bạn sẽ nghe người Nhật đọc là TH, tức là THA - THÊ - THÔ. Đặc biệt, chữ つ（TSU) có cách phát âm hơi khó một chút. Ngoài ra, hàng ら-り-る-れ-ろ, cũng có hai cách phát âm là R tức RA - RI - RƯ - RÊ - RÔ và L tức LA - LI - LƯ - LÊ - LÔ. Đặc biệt, sinh viên Việt Nam thường hay phát âm sai các chữ trong hàng YA - YU - YO vì toàn đọc thành ZA - ZE - ZO. Phát âm sai sẽ khiến hiệu quả giao tiếp giảm đáng kể nên hãy chăm chút từ những điều cơ bản nhất.

Về việc học nghe, tôi tập trung rèn luyện khả năng phản xạ của đôi tai. Khi mới bắt đầu làm quen với những âm thanh mới, đôi tai chắc chắn sẽ bị bỡ ngỡ. Để giúp cho đôi tai quen với âm thanh không còn cách nào khác là phải để cho tai được nghe nhiều. Hằng ngày, ngoài việc luyện nghe qua băng đĩa từ các tiết học trên lớp, tôi nghe thêm các bài hát tiếng Nhật. Khi nghe, không nhất thiết phải chăm chăm hiểu được bài hát, vì thật ra điều này rất khó khi mới học ngoại ngữ. Bạn hãy cứ để băng đĩa chạy trên đài bình thường và bỏ đi làm việc khác. Âm thanh đó, cách phát âm đó, giai điệu bài hát đó sẽ tự nhiên ngấm vào đầu bạn lúc nào không hay. Khi bạn nhận ra thì bạn đã thấy chúng trở nên rất quen thuộc rồi. Và đến lúc đó thì đôi tai quen với âm thanh đó rồi, hãy một lần nữa rà soát và tra cứu nghĩa của nó để hiểu kỹ hơn. Có nhiều bạn cho rằng phải biết nhiều từ mới mới có thể nghe tốt được. Tôi không phủ nhận tầm quan trọng của việc học từ, nhưng nếu gặp trường hợp ta không biết nghĩa của từ thì sẽ không nghe được sao? Việc học nghe không chỉ phục vụ cho công việc học tập đơn thuần trong nhà trường mà nó còn ứng dụng vào việc giao tiếp hằng ngày và công việc bạn làm sau này. Từ có học bao nhiêu cũng không đủ, và không phải lúc nào chúng ta cũng có thời gian tra cứu hay chuẩn bị. Vì vậy, phán đoán nội dung khái quát của câu nói, đoạn văn, bài hát thông qua việc nghe được những từ khóa là một bước quan trọng trong việc học tiếng Nhật nói riêng và ngoại ngữ nói chung.

Kỹ năng nói

Nếu luyện nghe có thể tự luyện một mình thì luyện nói cũng vậy. Khi còn lạ lẫm và lo sợ từ mình nói sai thì tốt nhất hãy coi chiếc gương là bạn. Tập nói trước gương, và dùng thiết bị thu âm để thu lại giọng nói của mình. Lúc đầu bạn sẽ thấy buồn cười, nhưng để tránh việc mình không bị người khác cười, thì hãy tự cười chính mình đi đã. Cái miệng cũng giống như đôi tai, cũng phải nói nhiều mới quen được. Tôi dành khá nhiều thời gian cho việc tự tập nói trước gương: Tập từ mới, tập đoạn hội thoại. Đặc biệt là khi tập hội thoại, tôi luôn tự tưởng tượng đối phương đang đứng trước mặt mình và mình phải thể hiện các nét mặt như thế nào để cho phù hợp với tình huống hội thoại đó. Khi đã quen rồi, thì các bạn hãy tập cùng với bạn bè của mình. Tôi cùng một vài người bạn lập thành một nhóm chơi rất thân với nhau, trước mỗi kỳ thi hoặc kiểm tra, cứ chia thành từng đôi để tập. Việc tập nói theo nhóm sẽ giúp bạn phản xạ tốt hơn và giúp bạn nghe được nhiều cách phát âm của nhiều người để từ đó rút ra kinh nghiệm cho bản thân.

Bản thân tôi khi nói, tôi không quá đề cao ngữ pháp vì như thế sẽ khiến cho mình bị động, mất thời gian. Hãy cứ thoải mái thể hiện điều mà bạn muốn nói, không biết thì dùng ngôn ngữ cơ thể. Quan trọng là không được xấu hổ. Xấu hổ không có trong từ điển của những người muốn giỏi ngoại ngữ.

Kỹ năng đọc và viết

Đọc và viết là hai kỹ năng vô cùng khó. Không lấy ví dụ đâu xa, chúng ta là người Việt, nghe nói tiếng Việt trôi chảy vì đó đơn giản là tiếng mẹ đẻ chúng ta được nghe từ lúc mới lọt lòng. Nhưng để đọc văn bản nắm bắt được ý, và viết được một câu tiếng Việt rạch ròi, chuẩn ngữ pháp không phải người Việt nào cũng làm được. Người Nhật cũng vậy. Đọc và viết là hai kỹ năng yêu cầu ngữ pháp và vốn từ vựng phong phú. Ngữ pháp tiếng Nhật lại bị ngược so với tiếng Việt, nên buộc bạn phải đọc hết cả một câu dài mới thấy được vị ngữ và hành động ở đó. Vì thế, việc đầu tiên là bạn phải xác định được các thành phần chính của câu sau các trợ từ và dịch từ cuối dịch lên. Đối với những câu dài thì đừng nên nôn nóng cứ tập chia nhỏ câu mà đọc. Viết cũng vậy, hãy bắt đầu từ những việc đơn giản như viết nhật ký hằng ngày: Hôm nay học những gì, ăn gì, gặp những ai? họ thế nào?,... Viết thành thạo sẽ quen tay và sẽ giúp nói lưu loát hơn, tự tin hơn đấy.

“Kanji” (Chữ Hán)

Thật ra, tiếng Nhật sẽ chẳng bị mang tiếng là một trong những thứ ngôn ngữ khó nhất Thế giới nếu như nó không có thêm cái mớ oái oăm mang tên Kanji (Chữ Hán). Chữ Hán luôn được coi là “Cơn ác mộng” của những người học tiếng Nhật, bởi Kanji trong tiếng Nhật có tới hai cách đọc: Onyomi (Cách đọc theo âm Hán) và Kunyomi (Cách đọc theo âm Nhật), chưa kể những trường hợp có cách đọc đặc biệt. Chữ Hán chiếm tới 90% trong các văn bản tiếng Nhật. Ngay cả bản thân người Nhật cũng phải học chữ Hán, và không phải chữ nào họ cũng có thể đọc được. Về việc học hán tự, quả thực, so với Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, thì người Việt có phần thiệt thòi khi phải đối đầu với chữ Hán, bởi những nước có sử dụng Hán tự ngay cả khi họ không biết cách đọc, nhưng nhìn mặt chữ vẫn có thể đoán ra ý nghĩa của từ đó. Tuy nhiên không có nghĩa là chúng ta không thể không học được.

Về cách học chữ Hán có rất nhiều phương pháp: Học âm Hán Việt, học theo nét, theo bộ,... còn tôi thì thích tập tưởng tượng chữ và nhớ theo cách mình tự đặt ra cho nó, sau đó học các cách đọc âm Hán, âm Nhật. Nhìn vào chữ đó rồi nhớ xem mình đã nhìn thấy nó kết hợp với chữ nào khác chưa, cách đọc như thế nào, và ôn luyện hết các chữ Hán có trong giáo trình tương ứng với từng bài.

Có nhiều người hỏi, làm thế nào để học tốt tiếng Nhật nhỉ vì học mãi chẳng vào đầu, chẳng nhớ, chẳng dùng được. Tôi xin nói đơn giản: Cách học sai lầm và quá cầu toàn thì sẽ luôn như vậy.

Học không phải là nhớ hàng ngàn từ thật nhanh. Hãy học dần dần, từng chút một nhưng phải đều đặn mỗi ngày, dùng đi dùng lại. Nói và viết, tức là tự mình dùng kiến thức đã học, chứ không phải nhìn sách và học thuộc. Học thuộc lòng 100 từ không bằng dùng nhiều 10 từ một cách nhuần nhuyễn. Những ngày đầu mới làm quen với tiếng Nhật, đã có một đàn anh chia sẻ với mình thế này: “Học bất cứ ngoại ngữ nào cũng thế, kiến thức vào đầu mình như nước thủy triều tràn lên cát vậy. Mỗi đợt sóng trào lên sẽ mang lên một ít cát, rút đi thì rút đi một phần cát, nhưng vẫn còn để lại một phần cát, đó là kiến thức đọng lại. Mỗi ngày đều đặn như vậy, chúng ta sẽ có một bãi cát đẹp, không cần thiết là tất cả cát của biển”. Quả thật đúng vậy, học không phải là biết tất cả, biết càng nhiều càng tốt. Không cần phải nhớ vài ngàn chữ Kanji cũng như tất cả các cách đọc on/kun của nó thành thạo. Cuộc sống hằng ngày có lẽ chỉ dùng vài trăm từ là chủ yếu, lặp đi lặp lại. Biết nhiều tất nhiên tốt hơn, nhưng không biết nhiều đến thế vẫn đủ để sinh hoạt, học tập, làm việc. Quan trọng là biết cái gì phải dùng thành thạo nó, nói và viết trơn tru cái đó. Ngay cả người Nhật cũng vậy thôi, họ chẳng nhớ nổi quá hai ngàn Kanji đâu. Nhưng họ dùng thành thạo những gì họ đã quen. Cái chính là quen.

Cách học tốt nhất, tự nhiên nhất không phải là cày sách giáo khoa (nhưng phải bắt đầu từ đó) và các bảng chữ Hán, các danh sách từ, các file download trên mạng. Tốt nhất là đọc nhiều, viết nhiều, nói nhiều. Những điều này đều cần chăm chỉ cả, nhưng chăm chỉ đúng cách thì sẽ tự thấy tiến bộ rất nhanh, sẽ có động lực học mà không phải kêu ca nữa.

Ở trên chỉ là những phương pháp mà tự bản thân tôi rút ra sau quá trình đánh vật với tiếng Nhật giai đoạn đầu. Có thể hợp với tôi, không hợp với bạn và ngược lại. Ai rồi cũng sẽ tìm ra cách học cho riêng mình hoặc học nhiều rồi thành quen, quen đến mức chẳng thể giải thích rõ ràng vì sao nó như thế, nhưng có một điều tôi nhận ra rằng làm gì cũng vậy, nhất là đối với việc học ngoại ngữ cần phải kiên trì, không nôn nóng, không được xấu hổ hay ngần ngại. Và quan trọng hơn hết, bạn cần tìm thấy tình yêu với điều mình đang học, và xác định rõ mình cần đem những điều đó dùng vào việc gì cho tương lai của mình.

Chương IIƯớc mơ về một Nhật Bản

1. Thất bại trong việc giành học bổng đi Nhật

Thấy yêu tiếng Nhật hơn và cảm thấy việc học không còn quá khó khăn như trước, hai năm đầu tiên đại học trôi qua một cách bình lặng. Dù không phải là giỏi nhất lớp, nhưng tôi cũng khá tự tin vào học lực của mình, và tôi tự cho phép mình duy trì sự bình lặng đó. Thoạt nghe thì thấy yên ổn, nhưng thật ra đó là cách nói khác của sự nhàm chán, không điểm nhấn. Thật vậy, cứ ngày ngày đi học đủ năm tiết trên trường rồi về, ngày nào cũng như ngày nào, tôi không đặt cho mình một chút mục tiêu nào ra hồn.

Cho đến khi....

Tôi nhận ra sự giậm chân tại chỗ của mình khi cảm nhận được bầu không khí ganh đua học tập xung quanh.

Tôi nhận ra sự yếu kém của mình trong sự tụt hạng về điểm số so với nhóm bạn.

Tôi nhận ra mình đã quá tự tin về bản thân.

Và đến lúc thực sự choàng tỉnh thì cũng là lúc tôi nghe được kết quả thông báo đỗ học bổng trao đổi đi Nhật một năm của một vài bạn. Thì ra trong lúc tôi cho phép mình bằng lòng với những gì đang có thì các bạn đã nỗ lực từng ngày để ôn luyện để có được thành tích tốt, đăng ký học bổng. Tôi buồn, một nỗi buồn mênh mang vô bờ bến. Nhưng sau những tiếng thở dài ngao ngán, tôi bình tĩnh nhận ra rằng: Tất cả là do mình quá hững hờ, tất cả là do mình chưa nỗ lực hết sức, nên tôi biết mình không được phép ủ rũ quá lâu. Sau đó một hai tuần, tôi được biết thông tin về học bổng của chính phủ Nhật có tên là học bổng Monbusho. Ngọn lửa nhỏ trong tôi lại cháy, thắp lên những tia hy vọng mới. Điều kiện đủ để đăng ký tham gia học bổng này là khoa sẽ xét điểm tổng kết thành tích kỳ một năm thứ ba từ cao xuống thấp và chọn ra những người có điểm cao nhất. Ngồi nhẩm nhẩm lọc ra những bạn “đỉnh” và loại trừ những người đã nhận được các học bổng trước đó, tôi nuôi hy vọng, dù tôi biết ngoài tôi ra có rất nhiều bạn cũng “lăm le” học bổng này, và cơ hội được chia đều cho tất cả. Tôi lao vào học, đóng căn cứ trên thư viện để cày kéo. Bước vào kỳ thi cuối kỳ với sự thoải mái, tự tin, cho đến khi biết được điểm tổng kết của kỳ đó tôi vẫn chắc mẩm rằng mình sẽ làm được.

Và rồi cái ngày tôi và bao nhiêu người cùng chờ đợi cũng đã tới. Tôi háo hức đi xem kết quả, chờ đợi một phép nhiệm màu nào đó sẽ đến với mình. Nhìn lần đầu tiên không thấy mã số thẻ sinh viên của mình, tôi giữ bình tĩnh để nhìn tiếp lần thứ hai. Vì danh sách cũng chỉ có sáu người, những người được chọn, họ đã reo lên sung sướng trước mặt đây rồi. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc tôi và những người khác đang mang bộ mặt và có tâm trạng giống tôi đã bị loại. Đợi mọi người giãn ra, tôi đến sát bảng thông báo nhìn lại một lần nữa. “Không có tên mình thật rồi”. Lồng ngực tôi khi đó tự nhiên đau nhói, thắt nghẹn. Mắt nhìn vào bảng danh sách nhưng đầu óc tôi hoàn toàn trống rỗng. Tôi kiềm chế cho nước mắt không rơi, để quay lại lớp học tiết tiếp theo.

Lê những bước chân nặng trĩu vào đến lớp, ngồi yên vị vào chỗ ngồi quen thuộc rồi nhưng thật sự tôi vẫn chưa hoàn toàn tiếp đất. Tôi vốn là người rất kém trong việc che giấu cảm xúc, nhìn qua mặt là ai cũng đoán được đang có chuyện vui gì, chuyện buồn gì. Không có tâm trạng để học, tôi thẫn thờ, ủ rũ. Ngồi được đâu năm, mười phút gì đó tôi xin phép giáo viên cho ra ngoài đi vệ sinh. Tôi chạy ra hành lang gần nhất và mọi kìm nén như vỡ òa trong khoảnh khắc đó. Nước mắt trào ra, làm mờ mọi thứ xung quanh. Đầu óc tôi căng như dây đàn vì tôi phải kiềm chế để không bật ra tiếng nấc. Tôi nghĩ đến lời hứa với mẹ, với chính mình, và giờ đây tôi chẳng khác nào một kẻ thất hứa, một kẻ thua cuộc. Tại sao mình lại không làm được? Tại sao mình không được chọn? Tại sao? Tại sao? Hàng ngàn câu hỏi tại sao hiện lên trong trí óc tôi lúc đó, càng nghĩ đến trái tim tôi càng đau nhói.

Sau đó một vài phút, có một người bạn trong nhóm mà tôi chơi thân chạy ra hỏi chuyện. Nó vỗ vai bảo:

- Tao biết mày đang buồn vì chuyện gì. Tao sẽ không an ủi đâu. Mày cứ khóc cho đã đi nhưng phải mau bình tĩnh trở lại.

- Mày không hiểu được đâu. Mày có biết tao đã cố gắng vì học bổng này thế nào không? Tao dốt nát, kém cỏi thế sao?

- Không, mày không dốt. Mày chỉ kém may mắn thôi. Tao biết mày đã rất cố gắng mà.

Tôi như bỏ ngoài tai mọi lời nó nói và vẫn không ngừng khóc. Tôi ngồi sụp xuống vì quá mệt mỏi và căng thẳng. Cho đến bây giờ tôi vẫn chưa quên được bộ dạng thất thểu đó.

Cùng lớp với tôi khi đó cũng có hai bạn được chọn đi Nhật. Hằng ngày nhìn thấy các bạn háo hức chuẩn bị cho chuyến đi, tôi lại thấy nhói lòng. Tôi thấy mình mất dần sự tự tin. Cảm giác nặng nề đó cứ lẽo đẽo theo tôi khiến tôi không muốn đến trường nữa.

Mãi đến ba tuần sau đó tinh thần tôi mới dần ổn định trở lại. Lúc này tôi mới gọi điện về cho mẹ để nói về chuyện vừa rồi, bởi tôi đã hứa với mẹ về việc quyết tâm giành được học bổng này. Tôi đã nức nở trong điện thoại. Mẹ cứ im lặng, chờ tôi bình tĩnh và hỏi xem có chuyện gì. Nghe tôi nói xong, mẹ chỉ hỏi đúng hai câu.

- Con nghĩ là mình không may mắn?

- Vâng, con thấy mình không may mắn.

- Vậy con có nghĩ là thầy cô chấm sai cho con, điểm bài thi không chính xác với năng lực của con?

Tôi im lặng, không trả lời được nữa.

Mẹ nói tiếp:

- Mẹ không buồn vì con không được nhận học bổng, vì không có học bổng này sẽ có học bổng khác, không đi đợt này thì đi đợt khác. Điều mà mẹ muốn nói với con là đừng trông chờ vào may mắn quá nhiều. Con không đủ điểm để giành lấy suất học bổng này, điều đó phản ánh đúng năng lực của con, tức là các bạn khác đã cố gắng hơn con, học tốt hơn con. Con đừng dằn vặt nữa, cố gắng ở những lần tới vậy. Mẹ luôn tin tưởng và ủng hộ con.

Chẳng hiểu sao nghe những lời này của mẹ tôi thấy còn “đau” và “nhói tim” hơn lúc biết kết quả mình trượt. Phải chăng mẹ đã nói trúng tim đen điều tôi biết nhưng cố chấp không chịu thừa nhận? Lời nói của mẹ thật sự như tiếng chuông cửa kêu to khiến tôi giật mình tỉnh dậy sau cơn mộng mị vậy.

Tôi quyết định dành thời gian để suy ngẫm về những gì xảy ra trong một tháng chóng vánh vừa qua.

Tôi là một người khá tài tử trong việc học, bởi đây không phải là lần đầu tiên tôi thất bại kiểu như vậy, nhưng đây có lẽ là lần thất bại đau đớn nhất, tốn nhiều nước mắt nhất và dạy cho tôi bài học đắt giá nhất. Nếu chưa từng cố gắng, chưa từng nỗ lực thì thất bại là điều đương nhiên. Mọi nỗ lực dù ít dù nhiều cũng đều đáng được ghi nhận nhưng nếu không biết xác định mục tiêu từ đầu để nỗ lực đúng cách thì khả năng thất bại cũng rất cao. Đúng là tôi đã rất cố gắng, đã rất nỗ lực, nhưng nhìn vào trường hợp của tôi mà nói chỉ có thể kết luận được rằng nó giống như kiểu nước đến chân mới nhảy vậy. Bởi nếu biết vạch ra mục tiêu, biết lên dây cót tinh thần sớm hơn cho bản thân và học hành một cách nghiêm túc hơn nữa thì biết đâu kết quả đã khác. Người ta cứ hay bảo: “Học tài thi phận” nhưng tôi hiểu ra rằng: Nếu không có quyết tâm và đầu tư nghiêm túc thì chắc chắn sẽ chẳng đạt được thành quả nào xứng đáng. Không thể cứ ngồi một chỗ chờ vận may gõ cửa nếu như không tự mình mở cánh cửa đó ra. May mắn không phải là thứ có thể mỉm cười mãi, nó sẽ chỉ mỉm cười với người biết trân trọng nó mà thôi.

2. Ước mơ về một Nhật Bản

“Mỗi câu chuyện đều có kết thúc nhưng trong cuộc sống, tất cả chỉ là một sự khởi đầu...”

Câu chuyện về sự thất bại trong việc giành học bổng kết thúc nhưng lại mở ra cho tôi một sự khởi đầu mới mà nếu không có sự khởi đầu đó có lẽ quyển sách này cũng không đến được tay các bạn.

Mọi chuyện lắng xuống, tâm lý chính thức ổn định cũng là lúc tôi phải suy nghĩ về con đường đi tiếp theo cho mình. Tôi vẫn nuôi dưỡng ước mơ một ngày nào đó sẽ được đặt chân đến Nhật, ví dụ như làm cho một công ty nào đó của Nhật rồi được cử sang ngắn hạn chẳng hạn,... những suy nghĩ kiểu đó cứ quẩn quanh trong tôi và tiếp thêm cho tôi niềm tin mặc dù bản tôi khi đó cũng không nuôi hy vọng quá nhiều. Mục tiêu trước mắt là tốt nghiệp thành công. Mà để tốt nghiệp được thì phải tìm được một nơi thực tập tốt cũng như viết luận văn tốt nghiệp thật tốt.

Chuyên ngành mà tôi và các bạn theo học là phiên dịch tiếng Nhật nên các công ty Nhật tại Việt Nam, các trường, trung tâm tiếng Nhật là những địa chỉ thực tập được để mắt tới. Còn tôi thì không quá quan trọng việc thực tập ở đâu bằng mình học được những gì nên tâm lý khá thoải mái và có lẽ nhờ vậy mà may mắn đã đến. Tôi có một người cô là họ hàng bên nội hồi đó đang làm Phát thanh viên, Biên tập viên tại Đài tiếng nói Việt Nam VOV. Bố mẹ tôi có ngỏ lời nhờ cô nói với phòng tiếng Nhật cho tôi thực tập ở đó. Cô nhận lời và sắp xếp cho tôi buổi nói chuyện với trưởng phòng. Những cuộc nói chuyện chớp nhoáng nhưng những gì mà tôi thu được sau một tháng thực tập thì không hề chớp nhoáng chút nào.

Đầu tiên là cuộc hẹn gặp với chú trưởng phòng. Tôi còn nhớ như in buổi hôm đó tôi mặc một chiếc áo sơ mi caro mới mua, sơ vin chỉnh tề và đến sớm hơn giờ hẹn đến nửa tiếng. Đến nơi thì bác bảo vệ bắt xuất trình giấy tờ thông hành vào trong đài, tôi bảo tôi là sinh viên đến để phỏng vấn đi thực tập nên chưa có giấy tờ gì cả. Bác ấy hỏi thực tập phòng nào và bảo tôi cho xem chứng minh thư, rồi bắt gọi điện lên phòng đó để xác nhận rồi mới cho vào. May mà trước đó cô tôi đã cho tôi số điện thoại của chú phụ trách nên cũng không quá khó khăn gì. Lúc chú ấy xuống, câu đầu tiên chú ấy bảo với tôi là:

- Đến sớm thế cháu?

- Vâng, cháu cứ đến sớm cho chắc ạ.

- Thế là ít nhiều có tác phong giống người Nhật rồi đấy!

Nói xong chú quay sang nói với bác bảo vệ:

- Cô bé này là cháu của cái Hương bên phòng anh Khoa, đợt tới sẽ vào phòng tiếng Nhật thực tập, bác để cho cháu nó vào.

Chào bác bảo vệ, tôi đi gửi xe và cùng chú ấy lên phòng làm việc. Phòng tiếng Nhật khi đó có năm người, trong đó có một chuyên gia người Nhật làm nhiệm vụ sửa bài viết và hướng dẫn phát âm. Sau màn chào hỏi giới thiệu, chú ấy gọi tôi lại và đưa cho tôi một mẩu tin tiếng Việt ngắn và bảo tôi dịch sang tiếng Nhật. Tuy vẫn còn nhiều chỗ phải sửa nhưng nhìn chung thử thách đó không quá khó khăn vì tôi cũng đã được học khá kỹ tại trường. Dịch xong, chú ấy bảo tôi đọc đoạn dịch đó lên. Nghe tôi đọc xong, chú ấy chẳng nói gì cả, bảo tôi đi theo chú. Nghĩ bụng bảo sao chú này lạnh lùng, nghiêm nghị thế, đúng kiểu người Nhật,... suy nghĩ đó khiến tôi thấy có chút sợ sệt trước chú. Chú ấy dẫn tôi đến một căn phòng và bảo: “Đây là phòng thu thanh đấy. Mỗi chương trình sau khi được duyệt sẽ được thu âm tại đây để phát sóng. Một ngày phải thu trước mấy số liền”. Đến đoạn, chú

ấy hỏi:

- Cháu có muốn thu thử không? Đợi cô ấy thu xong chú cho thu thử.

- Thật không ạ? - Tôi xác nhận lại.

- Ừ.

Chỉ có một cái “Ừ” hờ hững vậy đã đủ làm ấn tượng của tôi ban đầu về chú ấy thay đổi 180 độ. Tôi đọc lại bản tin thêm vài lượt nữa để đợi đến lượt thu, và chắc mẩm: “Mình sẽ làm tốt, vì chắc nó cũng giống thu âm khi hát thôi ấy mà”. Sau đó chừng 10 phút, chú ấy gọi tôi vào phòng thu và dặn rất kỹ rằng: “Khi nào thấy cái nút phía trước mặt hiện lên màu đỏ thì cháu bắt đầu đọc nhé”. Tôi dạ vâng và cứ nhìn chăm chăm chờ cho cái nút đó bật sáng, tập trung đến mức mất luôn cả tập trung. Nốt đỏ sáng đèn, thì tôi lại khựng, nói không ra lời. Sau vài tiếng hô “Cắt” của chú, tôi bắt đầu thấy lo lắng vì không nghĩ lại khó khăn như thế. Chú ấy đứng từ ngoài nói vào mic trong phòng thu:

- Cháu bình tĩnh đi. Thu thử thôi có gì mà phải run.

- Vâng. Cháu sẽ cố gắng ạ.

Tôi hít một hơi thật sâu và bắt đầu đọc. Lần này thấy quen hơn và kết thúc một cách suôn sẻ. Sau đó, chú gọi tôi ra ngoài phòng thu và cho nghe lại phần mới đọc. Đó cũng là lần đầu tiên tôi được nghe giọng nói tiếng Nhật của mình qua micro, cứ ngường ngượng, thẹn thẹn khó tả. Chú trưởng phòng quay sang hỏi tôi:

- Cháu thấy giọng cháu nói ổn chứ?

- Cháu thấy cũng không tồi. Có gì sai chú sửa giúp cháu ạ.

Chú ấy bảo tôi quay lại phòng làm việc và ngồi đợi chú ấy một lát. Tôi quay phòng và chỉ thấy một cô người Nhật ngồi đấy. Cô người Nhật ấy tên là Komatsu - một tình nguyện viên của tổ chức NPO được Đài VOV mời sang làm chuyên gia. Tôi chủ động bắt chuyện và khoe rằng mới được vào phòng thu âm. Cuộc trò chuyện khá thú vị vì tính cô ấy trẻ trung, dễ gần lại hay cười. Cô ấy đang hỏi đến đoạn tốt nghiệp xong tôi muốn làm gì thì chú trưởng phòng quay lại.

- Cháu, ra đây chú bảo.

Tôi xin phép cô người Nhật rồi lon ton chạy đến.

- Cháu tên là gì nhỉ? Chú vẫn chưa hỏi tên cháu.

- Cháu tên là Linh ạ.

- Ừ, thế này nhé. Về cơ bản chú thấy cháu khá ổn, cả phần dịch viết lẫn phần đọc. Chỉ có điều cháu đọc vẫn còn cứng, chưa tự nhiên, và phát âm còn sai nhiều. Không phải cứ đọc nhanh là hay đâu, đọc bản tin phát sóng cho người Nhật nghe thì cần phải rõ ràng, mạch lạc, dễ hiểu. Mai cháu bắt đầu đi thực tập nhé. Bàn làm việc của cháu là bên cạnh bàn của cô Komatsu, có gì không hiểu cứ hỏi cô ấy. Giờ chú phải đi họp, hẹn gặp cháu ngày mai nhé.

Tôi chào chú và cô người Nhật ra về, vừa đi vừa suy nghĩ rất nhiều về những gì chú ấy vừa nói. Đây là lần đầu tiên có người thẳng thắn góp ý với tôi như vậy. Nó thật sự khiến tôi thấy hẫng hụt và nhận ra mình đang đứng ở đâu. Mới ngày đầu tiên mà đã phải mang tâm trạng này về thật không dễ chịu chút nào. Tôi lững thững đi xuống nhà gửi xe, và gặp bác bảo vệ lúc nãy. Chào bác ấy về rồi, bác ấy dặn đi dặn lại rằng từ ngày mai thì chỉ cần xuất trình giấy chứng minh thư là được. Tôi dõng dạc “Vâng ạ” để lấy khí thế chứ mây đen u ám phủ kín lòng. Tôi vốn là người hay suy nghĩ, thậm chí còn hay nghĩ quá nên những lời nói ấy cứ văng vẳng, ám ảnh mãi. Rồi bỗng chốc tôi thấy có chút áp lực vì kể từ ngày mai có thể tôi sẽ bị nói nhiều như thế.

Vừa lúc tôi về đến nhà thì nhận được cuộc điện thoại của cô tôi. Cô hỏi tình hình hôm nay thế nào, thì tôi kể hết. Và không quên nói cả cảm nhận về chú Tuấn trưởng phòng.

- Chú ấy nhẹ nhàng nhưng cứ kiểu lạnh lùng, sắt đá. Cháu thấy sợ lắm. Chú ấy bảo cháu còn kém, phải cố gắng nhiều lắm.

- Chú ấy vừa điện cho cô xong đây. Chú ấy khen cháu lắm, bảo cháu có triển vọng.

- Cái gì ạ ? Khen ấy ạ? Cô động viên cháu đấy à?

- Đây, vừa gọi xong đây. Chắc nói vậy để cho cháu không kiêu căng thôi. Chú ấy bảo “con bé đó nhanh nhẹn, có triển vọng”.

- Thật ạ?

- Ừ. Từ mai cứ tự tin mà cố gắng nhé. Giờ cô phải đi lấy tin đây. Mai hay khi nào rảnh thì qua nhà cô chơi.

- Vâng. Cháu cảm ơn cô!

Ơ, cái gì vậy nhỉ? Tôi như bị đứng hình mất vài giây và ngay sau đó thì tinh thần phấn chấn hẳn lên. Vui vẻ lên phòng cất đồ, đi chợ và nấu nướng. Tôi còn nhớ hôm đó tôi đã đi ngủ sớm để chuẩn bị cho ngày thực tập chính thức đầu tiên.

Buổi sáng hôm đó, tôi dậy sớm hơn thường lệ một chút, trang điểm kỹ hơn một chút để đi đến đài. Tâm trạng khấp khởi, háo hức hơn khi xe máy dừng trước cổng đài. Khi tôi đến, phòng làm việc vẫn chưa có ai ngoại trừ có một hai người bên ban tiếng Pháp đang xì xồ đọc bản tin ở phòng bên cạnh. Tôi đặt đồ vào bàn làm việc rồi đi rửa cốc chén cho mọi người trong phòng. Lúc quay lại thì cũng vừa lúc có hai người đến. Trong đó có một cô cũng biết cô của tôi, nên cũng dễ nói chuyện. Cô ấy giới thiệu cho tôi một ngày làm việc trong đài gồm những gì như: Đi lấy tin, viết tin, thu thanh... rồi bảo mọi người làm việc ở đây ai cũng phải sang Nhật để làm phóng viên thường trú trong vòng ba năm. Rồi cô ấy hỏi tôi:

- Chắc cháu cũng muốn đi Nhật nhỉ?

- Vâng, cháu muốn lắm. Cháu cũng đang cố gắng tìm cơ hội để đi.

- Ừ, là dân ngoại ngữ thì đúng là nên đi cho biết.

Nói chuyện được một lúc thì cô ấy phải đi lấy tin để về dịch nên bảo tôi ngồi ở bàn làm việc rồi chờ chú trưởng phòng đến chú ấy giao việc cho. Tôi mở máy tính, tranh thủ ngồi viết khung sườn cho luận văn tốt nghiệp. Rồi chú trưởng phòng đến, tôi chào chú và nói mong chú từ nay giúp đỡ, bảo ban nhiều hơn. Chú ấy lại đưa cho tôi tờ bản tin sáng vừa lấy và bảo tôi dịch sang tiếng Nhật. Chú ấy còn nói: “Cháu cứ dịch cẩn thận, không cần gấp, không cần nhanh”.

Khoảng nửa tiếng sau thì tôi đưa bài dịch cho chú xem, chú nhìn qua rồi đưa cho tôi bản dịch chuẩn để đọc. Chú tận tình chỉ cho tôi cách dịch thế nào thì nhanh và đạt hiệu quả. Và bảo tôi ra bàn máy tính kia, đăng nhập link các website về bản tin thời sự, tin tức tại Nhật để xem một bản tin họ thường viết theo phong cách nào và nghe phát âm của họ xem sao. Cứ thế, suốt một tuần đầu tiên tôi chỉ có tập dịch, nghe tin và phát âm. Tôi không thấy nhàm chán, mà ngược lại thấy vui vì mình đang được thực hành đúng những gì mình được học.

Đến đúng ngày thứ hai đầu tuần sau đó, chú ấy bảo tôi đi lấy tin để viết bài. Ngạc nhiên nhưng không giấu nổi sự thích thú, tôi cảm ơn chú vì đã cho tôi một cơ hội để thể hiện bản thân mình. Địa điểm mà tôi cần đến là một triển lãm mỹ thuật của Nhật được tổ chức tại Hà Nội. Chú ấy đưa cho tôi một chiếc máy thu âm cùng một tấm thẻ tác nghiệp của phóng viên và nói nhớ thu âm lời của những người đến tham dự buổi hôm đó. Ngoài ra là một lời dặn: “Xong việc thì cháu về nhà luôn không cần phải quay lại phòng đâu. Về viết bài rồi mai đưa chú xem. Đi cẩn thận nhé!”

Buổi chiều hôm đó, tôi có mặt tại buổi triển lãm. Tôi dành phần lớn thời gian để đọc những poster quảng cáo, giới thiệu để hiểu thực sự nội dung của nó, và sau đó đi tham quan. Hôm đó tôi phỏng vấn được hai người Việt Nam và một người Nhật cảm tưởng về buổi triển lãm. Tôi háo hức lắm khi mình được trải nghiệm ở một cương vị mới và thấy hiểu hơn phần nào sự vất vả của những người làm nhà báo, phóng viên. Thu thập đủ thông tin, tôi yên tâm trở về nhà viết bài.

Sáng hôm sau, tôi mang bài viết lên đưa chú xem. Hai tay tôi đan vào nhau và giữ thật chặt bởi tôi đang run và hồi hộp chờ đợi phản ứng của chú. Chú ấy lấy bút ra sửa một đôi chỗ, rồi vỗ vai bảo: “Cháu làm tốt lắm. Giờ cháu dịch ra tiếng Nhật rồi đưa cho cô Komatsu check nhé!”

Ôi, thử thách đầu tiên hoàn thành. Tôi thở phào nhẹ nhõm. Ngồi dịch bài và cười tủm tỉm. Bài dịch xong, được cô người Nhật kiểm tra, chú ấy dẫn tôi lên phòng thu âm và bảo đứng ở ngoài để nghe chú ấy đọc. Khi những câu chữ trong bài dịch được đọc lên, một niềm vui sướng lâng lâng khó tả: “Chú ấy đang đọc bài mình viết đấy”. Ra khỏi phòng thu âm, hai chú cháu quay về phòng, chú ấy đặt trước mặt tôi một chiếc phong bì nhỏ xinh và nói: “Chú gửi cháu tiền đi lấy tin bài và dịch nhé”.

Tôi sững người và từ chối luôn là không nhận, nhưng chú ấy nói: “Đây là nguyên tắc rồi, cháu đi lấy tin về viết cho phòng thì phải được trả công. Thực tập hay nhân viên chính thức cũng vậy. Cháu nhận lấy đi. Cố gắng hơn nữa nhé!”. Tôi cảm ơn chú, nhận lấy phong bì tiền và vui như cu Tí trong tác phẩm Ngày công đầu tiên của cu Tí vậy. Chẳng biết cái cảm giác tôi đang là sinh viên thực tập biến mất lúc nào, chỉ thấy rằng mình cần có trách nhiệm và phải nỗ lực nhiều hơn nữa với công việc mình đang làm mà thôi. Hôm đó tôi được về sớm hơn mọi khi và xin phép được nghỉ thực tập ngày hôm sau vì phải đến trường có chút việc.

Ngày hôm sau tôi lên trường và tình cờ gặp cô giáo người Nhật ở đấy. Cô tên là Ito, người Tokyo. Tôi khá thân với cô, nên thỉnh thoảng còn đến nhà cô thuê ở Kim Mã ăn uống, nấu nướng. Tôi nói với cô về công việc thực tập tôi đang làm. Cô động viên tôi cố gắng và bảo rằng cô có hai tấm vé đi xem ca múa kịch của Nhật vào cuối tuần, và hỏi nếu tôi muốn đi thì đi cùng cho vui. Tôi nhận lời và trong đầu nhen nhóm một ý tưởng.

Tôi mang tấm vé mời đến VOV và đợi chú trưởng phòng đến để nói cái ý tưởng kia.

- Chú ơi, cháu xin phép được đề nghị với chú một chuyện ạ.

- Cháu nói đi.

- Vào cuối tuần này có một đoàn ca múa kịch của Okinawa sang Việt Nam biểu diễn, cháu được cô giáo người Nhật trên trường cho tấm vé mời. Cháu có thể viết bài về buổi hôm đó được không ạ?

- Cho chú xem vé nào.

Tôi đưa chú tấm vé đang cầm trên tay, chú nhìn rồi nói luôn:

- OK. Cháu viết bài nhé.

Tôi cảm ơn chú rối rít, trái tim cũng reo vui. Tôi quay lại bàn làm việc và đếm từng ngày để đến buổi hôm ấy.

Tôi còn nhớ buổi biểu diễn hôm đó là ngày 7/11/2009. Sở dĩ nhớ chính xác như vậy bởi tối hôm đó xong việc, tôi còn viết một note trên trang Facebook cá nhân cùng với hai bức ảnh tôi chụp được.

“Cái duyên...

23:15pm

Nhớ và type lại một ngày có chút đặc biệt.

Những gì đang đến với cuộc sống của mình như một mối nhân duyên vậy. Bất ngờ quá.

Thích nó, yêu nó, sống nhiệt thành với nó, phải chăng cũng là cái duyên? Cảm giác được đi nhiều, gặp gỡ nhiều, trò chuyện nhiều, phỏng vấn nhiều, viết bài nhiều,... phải chăng đang đưa cuộc sống của mình đi theo một dòng chảy khác?

Mình có thật sự hợp với nó không?

Chẳng thể trả lời được, chỉ biết mình đang rất thích. Đơn giản thế thôi. Cái duyên nó đến không ngờ, nhưng rồi cũng sẽ biến mất lúc nào không biết. Có lẽ bây giờ chỉ nên thấy hài lòng và hạnh phúc vì mình đang may mắn được sở hữu cái duyên ấy thôi nhỉ.

............

Lan man sau buổi tối đi xem ca múa kịch Chura của đoàn Okinawa.

Lần đầu tiên thấy hứng khởi và tỉnh táo khi xem kabuki như thế.

Cách diễn sôi động, tươi tắn, có hồn như đánh thức cái dây thần kinh nhạy cảm với nghệ thuật bấy lâu nay bị chai sạn của mình.

Cảm ơn tấm vé mời và sự quan tâm của cô giáo.

Cảm ơn sự tin tưởng của chú.

Lại tiếp tục đi tìm những cái duyên mới nào!”

Sáng hôm sau tôi mang bài viết đến cơ quan nộp cho chú. Lần này chú bảo tôi dịch sang tiếng Nhật luôn. Bài được duyệt, chú bảo cháu tập đọc đi, lát nữa đi thu.

- Cháu được đọc ạ. Thật không chú?

Vẫn là cái “Ừ” đầy lạnh lùng của chú, nhưng với tôi nó chẳng khác nào lời tỏ tình với một ai đó mà được người ta đồng ý vậy. Tôi rơm rớm nước mắt vì những gì mình cố gắng đã được đền đáp. Tôi bước vào phòng thu với sự tự tin cao nhất. Và khi ra ngoài nghe giọng lại giọng đọc của mình, rồi hỏi lịch phát sóng để thông báo cho bố mẹ, bạn thân và cô giáo người Nhật nghe, tôi biết mình đang được trải qua những giây phút ý nghĩa với thứ tiếng mà mình lựa chọn.

Sau thời gian thử thách đó, tôi còn được cử đi lấy tin viết bài, đọc bản tin khoảng ba, bốn lần nữa. Đó cũng là lúc sắp kết thúc thời gian thực tập. Trong buổi cuối cùng làm việc ở đài, chú có nói với tôi rằng:

- Cháu nhất định phải đi Nhật nhé! Đi Nhật để trau dồi thêm vì cháu có tương lai đấy. Nếu sang Nhật, thì nhớ liên lạc với chú Sơn. Chú ấy sắp sang Tokyo ba năm, làm phóng viên thường trú. Chúc cháu thành công!

Tôi cúi đầu cảm ơn và chào mọi người ra về. Lúc dắt xe ra khỏi cổng, tôi còn ngoái nhìn lại nơi làm việc mà tôi đã gắn bó trong suốt thời gian qua. Cảm xúc ngự trị trong tôi khi đó là nỗi buồn, sự tiếc nuối đan xen cùng ước mơ đi Nhật. Tôi đã tự nhủ với lòng mình rằng: Mình sẽ đi Nhật rồi quay trở về nước xin vào làm việc tại đài. Nhất định là thế.

Quay trở về trường, về với không khí của luận văn, thi cử, tôi có chút bất an nhưng bù lại quyết tâm đi Nhật lại hừng hực hơn bao giờ hết. Trong khi tìm tài liệu làm luận văn, tôi vẫn dành thời gian để tìm các trường có chuyên ngành mình yêu thích và gửi email đến người phụ trách để hỏi về thủ tục. Việc xin được học bổng thạc sỹ trước khi sang Nhật không hề đơn giản, nên tôi cũng đã xác định rõ ràng rằng nếu có đi thì cũng sẽ xin tiền bố mẹ để đi. Trong số các email tôi gửi thì cũng có một vài nơi phản hồi. Những trường này hầu hết đều ở các thành phố lớn, và học phí cũng khá cao, nên khiến tôi có chút băn khoăn. Tôi vẫn kiên trì tìm kiếm, hy vọng sẽ có sự lựa chọn hợp lý. Cho đến một hôm, tôi đến trường để gặp cô giáo hướng dẫn luận văn thì nghe được thông tin về chương trình học thạc sỹ liên kết giữa khoa tôi học và trường Đại học Saga. Tôi lên văn phòng khoa hỏi cụ thể thông tin và được cho biết là nếu có ý định muốn đi thì phải đăng ký sớm để còn chuẩn bị thủ tục. Đây là chương trình có khá nhiều sempai đã và đang theo học tại đó, nên tôi cũng thấy yên tâm. Hơn nữa, trong đầu tôi lúc đó, chỉ có duy nhất việc đi Nhật nên khi xét thấy mọi thông tin khá hợp lý, tôi gọi điện về cho bố mẹ đề đạt nguyện vọng. Đặc biệt là mẹ, mẹ hiểu hơn ai hết quyết tâm muốn đi du học của tôi, nên chỉ bảo rằng: “Con cứ tìm hiểu cho kỹ, nếu thật sự muốn đi thì bố mẹ ủng hộ thôi”. Có câu động viên này của mẹ, tôi như mở cờ trong lòng và thấy yên tâm phần nào. Tôi quyết tâm lên trường đăng ký.

Sau khi ghi tên vào bảng danh sách đăng ký, tôi càng có hứng khởi để làm luận văn tốt nghiệp. Đề tài mà tôi chọn khi ấy có tên là : “So sánh các sắc thái câu hội thoại trong phim Việt Nam và Nhật Bản”. Điều thú vị khi làm đề tài này là tôi nhận ra được sự biểu hiện sinh động trong khuôn mặt của người Nhật khi hội thoại. Bản thân tôi thấy nó nhiều sắc thái hơn người Việt, và điều đó càng thôi thúc tôi muốn sang Nhật để có thể tiếp xúc hằng ngày với người Nhật và khám phá ra nhiều điều thú vị khác. Khát khao đi Nhật ngày một lớn, nỗ lực của tôi cũng ngày một nhiều. Ngày tôi bảo vệ luận văn, mẹ và em trai lặn lội từ Thanh Hóa ra cổ vũ, bạn bè cũng đến động viên. Tôi đã bảo vệ luận văn thành công với số điểm khá cao. Con đường học tập dài bốn năm đã thực sự kết thúc, giờ là lúc tôi đi thực hiện ước mơ bấy lâu nay của mình: Du học Nhật.

Thời tôi còn đi học chưa nhiều trung tâm du học, đồng nghĩa với việc du học chưa trở thành thương mại, nhốn nha nhốn nháo như bây giờ. Muốn đi du học phải thực sự có ý chí để rèn luyện kiến thức, khao khát muốn đi và nhận được sự đồng thuận từ phía gia đình thì mới đi được. Sau khi tìm hiểu kỹ thông tin về học phí, mức sinh hoạt tại ngôi trường mà tôi có nguyện vọng theo học, tôi hỏi ý kiến của các chị đi trước. May mắn cho tôi đợt đó có một chị đang học ở Saga về nước chơi, nên tôi có thời gian để nhờ chị tư vấn. Vì đây là chương trình trao đổi nên hồ sơ giấy tờ trường có thể trợ giúp, việc quan trọng nhất là tôi phải viết được một bản kế hoạch nghiên cứu đủ để thuyết phục một vị giáo sư đang dạy tại trường Saga đồng ý nhận làm người hướng dẫn của tôi. Đây cũng là một trong những điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự thành công của việc xin visa. Tôi có nguyện vọng được học về quan hệ quốc tế nên chị ấy đã gợi ý cho tôi một hai cái tên thầy hướng dẫn để tôi lựa chọn. Đầu tiên là tôi phải gửi email chào hỏi và nói rõ muốn đi học, nếu thầy đồng ý thì mới gửi tiếp bản kế hoạch nghiên cứu. Tôi gửi email đến cho hai thầy thì có một thầy tên là Tanaka trả lời, chỉ tiếc rằng đó lại là email từ chối. Từ chối với lý do đề tài tôi lựa chọn không hợp với chuyên môn của thầy, và thầy cũng đã đồng ý nhận một bạn khác rồi nên không nhận thêm nữa. Tuy vậy, thầy nói vẫn sẽ giới thiệu tôi tới một thầy khác trong khoa. Và thật tình cờ, người mà thầy ấy giới thiệu lại chính là một trong hai người tôi gửi email và không trả lời lại. Tôi cố gắng gửi email thêm một lần nữa, hi vọng với lời giới thiệu của thầy Tanaka, thầy ấy sẽ chấp nhận tôi. Ngày nào tôi cũng mở hòm thư ra kiểm tra xem có thư mới nào không. Nhưng càng hi vọng càng thấy thất vọng. Và cũng chính vào cái lúc tôi xác định sẽ thử sức ở một chuyên ngành khác, thì điều bất ngờ lại đến. Thầy ấy trả lời tin email và đồng ý để tôi gửi bản kế hoạch nghiên cứu. Có lẽ thầy Tanaka đã phải nỗ lực nhiều lắm trong việc thuyết phục lấy được cái gật đầu của thầy ấy và dặn tôi rằng phải chuẩn bị một bản nghiên cứu thật tốt vì thầy khá khó tính. Tôi nói “はい” (Vâng!) dõng dạc nhưng trong lòng đầy bất an. Hành trình chinh phục vị phó giáo sư người Nhật chính thức bắt đầu.

Sau khi lựa chọn được chủ đề là: “Quan hệ Việt - Nhật đương đại trong bối cảnh kinh tế - xã hội châu Á”, tôi bắt tay vào viết kế hoạch nghiên cứu. Đề tài đó khó và mất thời gian hơn tôi nghĩ rất nhiều bởi đây là lần đầu tiên tôi viết về một đề tài chính luận khá cứng nhắc và ít tài liệu tham khảo. Loay hoay mãi tôi cũng hoàn thành hai trang A4 và gửi cho thầy xem. Trái ngược hẳn với lần đầu tiên, chỉ sau hai ngày tôi đã nhận được tin nhắn trả lời cùng tập file đính kèm chữa chằng chịt lỗi. Thầy cẩn thận, tỉ mỉ chữa từng dấu chấm câu, lỗi ngữ pháp, và quan trọng là văn phong của cả bài viết. Đó là lúc tôi nhận ra người Nhật luôn trách nhiệm với những gì họ làm. Không làm thì thôi, nhưng một khi đã đồng ý làm thì làm đâu ra đấy. Thầy động viên tôi nên cố gắng học thêm tiếng Nhật, đặc biệt là phần tiếng Nhật viết luận, và đọc thêm các tài liệu thầy gửi để có một phông nền khái quát về vấn đề mình cần viết. Và sau hai đến ba lần chữa thì thầy chính thức đồng ý nhận tôi. Giấy báo nhập trường được gửi về, đồng nghĩa với khoảng cách tới Nhật đang xích gần thêm chút. Háo hức hơn cả là tôi còn muốn nhanh được gặp người thầy đáng kính người Nhật dù chưa từng gặp mặt nhưng luôn tận tình và hết mình với sinh viên. Tôi vui mừng gọi điện về cho bố mẹ thông báo đã có thầy nhận. Mẹ tôi nghe máy giọng có vẻ mệt mỏi nhưng vẫn nói lời chúc mừng tới con. Tôi vô tâm không để ý bởi niềm vui đã lấn át, để rồi không ngờ rằng cú sốc lớn nhất đã đến với tôi cùng với cả gia đình.

Sau đó một vài hôm, mẹ tôi gọi điện ra nói mẹ sẽ ra Hà Nội và tôi đưa mẹ đi nội soi dạ dày vì dạo này mẹ hay bị đau. Mẹ tôi bị viêm dạ dày đã lâu, thỉnh thoảng cũng có ra Hà Nội khám, nên tôi cũng nghĩ đơn thuần là đi khám định kỳ rồi uống thuốc thôi. Nhưng lần này thì khác. Mẹ ra nội soi thì chỉ sau đúng hai ngày, bác sĩ từ bệnh viện gọi điện thoại về nói là ra viện lấy kết quả. Mẹ tôi linh cảm có chuyện không hay nên gọi điện giục tôi đến bệnh viện. Khi đó tôi vẫn còn đang mải mê với công chứng hồ sơ giấy tờ nên mãi chiều mới đến được. Khi đến, bác sĩ đưa cho tôi xem phim chụp dạ dày của mẹ và nói:

- Kết quả khám nghiệm là dương tính với ung thư dạ dày cháu ạ. Mẹ cháu cần nhập viện và phẫu thuật gấp. Tuy chưa di căn nhưng nếu để lâu sẽ nguy hiểm.

Tim tôi như ngừng đập và nước mắt cứ thế trào ra.

- Cháu và gia đình cần bình tĩnh để động viên mẹ cháu. Phẫu thuật cắt bỏ khối u là tốt nhất cho mẹ cháu hiện tại.

- Nếu mẹ cháu phẫu thuật, thì thời gian sống là bao lâu ạ?

- Phẫu thuật xong còn phải tiếp tục một đợt điều trị hóa trị nữa, còn tùy vào sức khỏe của mẹ cháu và chế độ ăn uống nghỉ ngơi phù hợp, nhưng nếu thành công thì có những người qua được năm năm 10 năm hoặc lâu hơn thế.

Nghe bác sĩ nói xong, trời đất như sụp đổ trước mắt tôi. Tôi nhận tờ phiếu xét nghiệm và phim nội soi dạ dày của mẹ từ tay bác sĩ mà cảm giác không cầm nổi. Tay chân tôi khi ấy muốn rụng rời, ngực tôi đau nhói bởi người mẹ mà tôi thương yêu đang phải đối đầu với căn bệnh quái ác. Tất cả suy nghĩ của tôi khi ấy đều chỉ hướng về mẹ, muốn chạy về với mẹ ngay lúc đó.

Tôi gọi điện ngay về báo cho bố. Bố chắc sốc lắm, nhưng vẫn rắn rỏi nói trong điện thoại rằng chuyện đã rồi, mẹ không may mắn rồi động viên ba bố con phải vững tin để còn giúp mẹ. Tôi cũng nói với bố rằng sẽ không đi du học nữa, vì đợt tới mẹ điều trị còn cần đến nhiều tiền. Bố ậm ừ rồi bảo chuyện đó để sau, bây giờ phải nói cho mẹ biết và để mẹ nhập viện đã. Tối hôm đó mẹ cũng gọi cho tôi hỏi xem kết quả xét nghiệm thế nào? Tôi cố gắng giữ bình tĩnh nói trong điện thoại là mẹ không sao, mẹ yên tâm. Nhưng mẹ nhạy cảm đóan được có việc chẳng lành nên bảo có gì cứ nói thật cho mẹ biết. Tôi vẫn một mực khẳng định mẹ không sao cả, chỉ phải uống thuốc nhiều hơn đợt trước thôi. Và còn hẹn mẹ cuối tuần về sẽ mang cả đơn thuốc về nữa.

Cuối tuần đó tôi về Thanh Hóa, và đúng như hẹn với bố, ăn cơm nước xong xuôi, hai bố con ngồi nói chuyện với mẹ về bệnh tình của mẹ. Mẹ nghe xong, chẳng nói chẳng rằng đi lên tầng hai nằm. Lúc tôi chạy lên, chưa vào đến phòng đã nghe thấy tiếng khóc nấc của mẹ. Tôi chạy đến bên giường ôm lấy mẹ từ đằng sau.

- Mẹ à, bác sĩ bảo chỉ cần phẫu thuật cắt bỏ khối u là sẽ khỏi thôi. Mẹ cố gắng lên!

- Tại sao lại là mẹ chứ? Mẹ ăn ở có đến nỗi nào đâu mà bệnh tật lại vận vào mẹ chứ?

Tôi ôm chặt lấy mẹ. Mẹ gầy đi nhiều quá. Tôi chẳng dám nghĩ đến đợt hóa trị mẹ phải trải qua sau đợt phẫu thuật nữa bởi tôi sợ sức mẹ không chịu nổi.

- Mẹ à, mẹ sẽ làm được. Mẹ nhập viện sớm, phẫu thuật sớm thì sẽ khỏe lại sớm thôi. Con xin mẹ đừng bỏ cuộc.

Một tuần nặng nề trôi qua với mẹ và cả gia đình tôi. Bầu không khí u ám, buồn bã bao trùm dẫu thời tiết những ngày tháng Tư rất đẹp. Mẹ tôi nhập viện và mọi thủ tục giấy tờ chuẩn bị cho mẹ phẫu thuật được tiến hành một cách nhanh chóng. Lần nào vào thăm mẹ, khi mẹ mệt mẹ ngủ thì không sao, mẹ mà tỉnh lúc nào mẹ cũng hỏi: “Thủ tục giấy tờ đi du học của con đến đâu rồi?”. Tôi trả lời cho qua là vẫn ổn, vì thực tâm lúc đó tôi đã xác định mình sẽ không đi du học nữa. Chỉ đến lần mẹ nhắc tôi về chuyện tiền nong để đóng cho trường, chuẩn bị đi, tôi mới nói rằng:

- Mẹ đang bệnh tật thế này, phẫu thuật xong còn điều trị hóa trị nữa, tốn kém lắm, nên con không đi nữa đâu.

- Không đi là không đi thế nào, đã chuẩn bị như thế rồi. Mẹ có bảo hiểm, có mọi người chăm sóc. Mà đến lúc con đi rồi, mẹ cũng đã khỏe lên. Đi đi con, con muốn đi mà.

Tôi ôm chầm lấy mẹ và trách mẹ sao ốm đến như vậy rồi mà vẫn còn muốn để con đi. Mẹ xoa đầu bảo:

- Từ bé đến giờ dù thế nào bố mẹ cũng không để con thua kém bạn bè. Con chịu khó học hành, bố mẹ không tiếc gì cả. Cơ hội đi lần trước đã lỡ, lần này có rồi thì phải nắm chắc lấy. Con đừng từ bỏ, không sau này lại hối hận.

Mẹ tôi bước vào cuộc phẫu thuật điềm tĩnh, không run sợ. Đáng lẽ mọi người phải làm điểm tựa cho mẹ, nhưng ai nhìn mẹ cũng thấy mình thật nhỏ bé. Trong khoảnh khắc đó, tôi thấy mình phải cố gắng và nỗ lực hơn nữa. Tôi quyết định vẫn sẽ đi Nhật để thực hiện lời hứa với chính mình và không phụ sự ủng hộ của mẹ.

Ca phẫu thuật thành công, mẹ tôi bắt đầu đợt điều trị hóa trị đầu tiên. Tóc mẹ tôi thưa rồi rụng dần, cùng những cơn đau hành hạ thể xác. Nhưng chưa một lần nào mẹ kêu ca, than thở, hay đòi hỏi tôi phải làm gì. Nói chính xác ra tôi chưa phải tự tay chăm mẹ một ngày nào vì mẹ không muốn tôi nhìn thấy cảnh tượng đó rồi lại chùn bước, nản lòng. Cứ thế, ba tháng trôi qua, cũng là lúc tôi phải chuẩn bị cho cuộc phỏng vấn quan trọng của các thầy bên Nhật.

Tôi bước vào cuộc phỏng vấn với ý niệm đây là cơ hội cuối cùng. Tôi thể hiện rõ lòng khao khát và quyết tâm muốn đi Nhật. Cuộc phỏng vấn không quá dài nhưng khi bước ra khỏi phòng mặt tôi nóng phừng phừng. Tôi lại nhớ đến câu nói của cô giáo dạy văn hồi cấp ba: “Khi em làm gì mà mặt em nóng bừng, tức là em đã rất tập trung và chắc chắn em sẽ thành công”. Quả thật đúng vậy, sau đó hai tuần tôi nhận được kết quả đỗ phỏng vấn và chuẩn bị tươm tất hồ sơ để lên đại sứ quán xin visa.

Thời gian chờ kết quả visa tôi như ngồi trên đống lửa vậy. Mẹ cũng biết tôi sốt ruột nên liên tục động viên tôi. Nghĩ lại thấy thật buồn cười, vì chẳng ai đời người ốm suốt ngày đi động viên người khoẻ mạnh. Mẹ chính là tượng đài tinh thần của tôi khi đó, bởi dù thế nào vẫn luôn tiếp cho sức mạnh để tôi vượt qua và tin tưởng vào tương lai.

Rồi cũng đến ngày hẹn lên lấy visa. Mở quyển hộ chiếu và thấy Japan visa được in trên đó, tôi ôm quyển hộ chiếu vào lòng và tim đập rộn ràng như cảm giác đón ai đó đi xa về vậy. Mà cũng đúng, tôi chờ đợi giây phút này từ lâu rồi.

Tiết trời bắt đầu vào thu, những ngày thu tháng Chín trong lành và se lạnh. Bận rộn trong việc chuẩn bị đồ đạc và cũng bịn rịn với những party chia tay bạn bè, gia đình. Tháng Chín cũng là tháng sinh nhật tôi - tiệc sinh nhật mừng tuổi mới cuối cùng trước khi tôi lên đường. Tôi sinh ngày 22/9, và khi ấy tôi cũng vừa tròn 22 tuổi.

28/9/2010 - Ngày tôi lên đường...

Hôm đó có bố mẹ, em trai, vài người trong họ hàng cùng các bạn bè trong đội tình nguyện của tôi ra sân bay tiễn tôi. Cũng chính vì có nhiều người ở đó nên tôi quên béng mất nỗi buồn khi sắp phải chia tay. Thậm chí tôi còn nhớ mình đã cười rất nhiều, chụp ảnh rất nhiều và nhận được rất nhiều món quà đáng yêu từ mọi người. Cứ thế, gần đến giờ phải vào phòng chờ, tôi mới nhận thức được rằng giờ phút chia tay đến thật rồi. Nhờ một người bạn chụp cho một bức ảnh gia đình, những cái ôm chặt và lời hứa: “Con sẽ làm tốt. Bố mẹ yên tâm. Mẹ ở nhà giữ sức khoẻ nhé. Tết năm sau con sẽ về”.

Vẫy tay chào tạm biệt mọi người, tôi không dám ngóai đầu lại nhìn về phía sau. Vào đến phòng chờ, ngồi đọc lại tất cả những tin nhắn động viên, xem lại những bức ảnh đã chụp, và nhớ đến những lời dặn của mẹ từ tối hôm qua, tôi khóc. Buồn, nhớ nhà, lo lắng, hoang mang,... tất cả hòa quyện vào trong những giọt nước mắt ấy. Tôi coi đó là những hành trang tinh thần để lên đường. Tôi sắp đến Nhật thật rồi, giấc mơ về một Nhật Bản mà tôi ấp ủ bấy lâu nay đã trở thành hiện thực thật rồi. Đó là giấc mơ cá nhân, nhưng thật đáng quý và trân trọng biết nhường nào khi nó được xây đắp từ tình yêu vô bờ bến của mẹ, từ sự tin tưởng của thầy giáo người Nhật tôi chưa biết mặt và từ cả sự động viên từ người chú ở VOV.

Cảm ơn tất cả!

Chào tạm biệt tất cả!

Linh lên đường đây!

Chương IIITôi và Nhật Bản

Đây có lẽ là chương nhiều người muốn đọc và nên đọc kỹ, bởi là du học sinh chắc hẳn ai cũng sẽ trải qua những điều tương tự như vậy. Tôi sẽ chẳng đứng trên lập trường của một Dương Linh hiện tại mà cắt giảm, thêm bớt gì cả. Tôi đang hồi tưởng và viết lại một cách chân thực về một Dương Linh khi mới chân ướt chân ráo đến Nhật.

1. Tôi của những ngày đầu bỡ ngỡ

Chuyến bay xuất phát từ Hà Nội đến Fukuoka vào 1:30 sáng. Tôi ngủ chập chờn, mà hầu như không ngủ được. Tôi bị đánh thức bởi tiếng gọi dậy ăn sáng của mấy cô tiếp viên, rồi lại nằm thao thức nhớ nhà. Tôi mong trời nhanh sáng để đến nơi, vì đã dần thấm mệt thế mà lại ngủ thiếp đi lúc nào không hay biết.

“Máy bay của chúng ta đang hạ độ cao để hạ cánh...”

Tôi nghe loáng thoáng thấy hiệu lệnh hướng dẫn, mở mắt ra thì phải lấy tay che ngay mắt lại vì tia nắng mặt trời từ cửa sổ máy bay hắt vào. Vươn vai, vặn mình cho tỉnh táo, thì đúng lúc nhân viên mang đến cho một tờ giấy nói là điền thông tin vào đó. Trên giấy ghi những thông tin về họ tên, mã hiệu chuyến bay, rồi có mang những hàng cấm gì không, tiền mặt trong người có bao nhiêu,... bắt buộc ai cũng phải ghi để nộp cho nhân viên bên khu vực nhập cảnh.

“Chuyến bay VN357 vừa hạ cánh tại sân bay Quốc tế Fukuoka. Nhiệt độ ngoài trời đang là 24 độ... Cảm ơn Quý khách đã bay cùng Phi hành đoàn. Hãng hàng không Quốc gia Việt Nam rất vui khi lại được phục vụ Quý khách ở các chuyến bay tiếp theo.”

Rần rần rần... âm thanh của bánh xe chạm xuống mặt đất. Nhìn xung quanh vẫn thấy những khuôn mặt đang ngái ngủ, vẫn nghe những tiếng ngáp dài. Đứng lên rồi vẫn còn phải chờ một lúc lâu mới ra khỏi máy bay vì hành khách đông quá. Đeo chiếc ba lô có laptop lỉnh kỉnh trên vai thêm cái túi xách khá nặng, muốn nhờ ai xách hộ cũng không có. Đó cũng là lúc ý thức được rõ rằng cuộc sống tự lập chính thức bắt đầu từ đây.

Ra khỏi khoang máy bay, đi bộ được một đoạn thì đến chỗ kiểm tra trước khi vào lấy hành lý. Cô nhân viên hỏi hộ chiếu và tờ giấy được phát trên máy bay. Tôi đưa cô ấy xem và cô ấy cẩn thận kiểm tra xem còn thiếu hay sai sót chỗ nào. Cô ấy biết là người nước ngoài và tôi cũng nói rõ là lần đầu tiên đến Nhật, nên cô ấy nói rất chậm. Sự ân cần, nhẹ nhàng của cô nhân viên khiến tôi cảm thấy mình được tôn trọng - mở đầu cho những ấn tượng và ngạc nhiên sau này về dịch vụ ở đất nước này.

Sau khi nhận diện và xác nhận dấu vân tay xong, tôi đi ra chỗ lấy hành lý. Sân bay rộng rãi, sạch sẽ và trật tự, không một ai nhốn nháo, chen lấn. Nhìn thấy hai va li hành lý ghi tên mình từ băng chuyền, tôi thấy nhẹ người vì đã đến nơi an toàn và không xảy ra vấn đề gì cả. Bước ra khỏi phòng hành lý thấy chữ「出口」(Lối ra), đã thấy hai nhân viên an ninh đứng đó cúi đầu chào rất lịch sự. Tôi và ba người cùng đoàn đang nhao nhác nhìn xung quanh thì nghe thấy có tiếng gọi: “Mấy em ơi” cùng cái vẫy tay từ xa. Đó là chị sempai khóa trước hiện đang học thạc sỹ bên trường đến đón chúng tôi. Chị hỏi mấy đứa có mệt không, rồi bảo ngồi nghỉ ngơi chút đợi đến giờ xe bus chạy. Tranh thủ đi ngắm nghía một góc sân bay và mượn máy ảnh của chị chụp lại để lưu giữ khoảnh khắc ấy. Trên bức ảnh ấy có ghi rõ ngày tháng năm. Đó là ngày 28/9/2010 - ngày đầu tiên tôi đặt chân đến Nhật.

Lòng vòng một lúc thì cũng gần đến giờ có xe bus. Mọi người đẩy hành lý ra khu vực bên ngoài chờ. Thời tiết mát mẻ, dễ chịu, không khí trong lành. “Đây là mùa thu đầu tiên của mình ở Nhật” - tôi háo hức. Xe bus đến, tài xế xuống tận nơi đỡ đồ để vào cốp xe cho khách. Đập ngay vào mắt tôi lúc đó là đôi găng tay trắng bác ấy đeo, hỏi ra thì biết tài xế taxi hay bus bên này đều phải đeo găng tay trắng để vừa lịch sự vừa giữ sạch sẽ cho đồ đạc của khách không bị dính bẩn. Nhìn bác ấy cũng khá đứng tuổi nhưng cứ khuân va li từ cái này đến cái khác, tôi cảm giác chắc bác ấy mệt lắm. Nên đến lượt mình, tôi chủ động tự xách nhưng bác ấy vẫn nói:「お客様、大丈夫ですよ」(Không sao đâu quý khách) rồi dùng tay đỡ lấy hành lý từ tay tôi cho vào cốp xe. Thấy vậy, chị sempai có nói với tôi rằng: “Đó là công việc của họ rồi, không sao đâu em”.

Lên trên xe, tôi chọn chỗ ngồi gần cửa sổ để tiện ngắm đường phố. Nhìn ra bên ngoài chỉ thấy các tòa nhà cao tầng san sát nhau. Có vẻ chẳng khác Hà Nội, Sài Gòn là bao, mà có khác thì chỉ khác ở chỗ Nhật ít xe máy hơn, bởi mới chỉ thấy lác đác một hai chiếc chạy trên đường, và chẳng ai phải đeo khẩu trang cả. Xe đi vào đường cao tốc, mặt đường êm ru như ru ngủ vậy. Tôi thiếp đi một lát rồi tỉnh dậy, nghe thấy tiếng mọi người nói chuyện với nhau xung quanh. Tôi quay sang hỏi chị sempai ngồi cạnh mình:

- Còn bao lâu nữa thì về đến Saga hả chị?

- Chắc khoảng hơn một tiếng nữa.

- Mấy đứa hôm nay đến thì ở tạm nhà của các chị buổi tối nay. Mai bọn chị dẫn đến chỗ nhà trọ, rồi ngày kia lên trường chào thầy giáo.

Tôi hỏi chị về cuộc sống ở Saga, hỏi về việc học tập của chị, hỏi về vấn đề xin việc làm thêm, và không quên hỏi chị rằng chị đã gặp thầy giáo hướng dẫn của tôi chưa. Chị ấy bảo chị ấy có gặp một hai lần gì đó nhưng chưa nói chuyện trực tiếp bao giờ, và còn nói một câu khiến tôi càng tò mò về thầy của mình: “Thầy của em bé như cái kẹo ấy, nhưng trông có vẻ khó tính”. Hai chị em tám chuyện đến khi xe bus về đến nơi. Vừa bước xuống xe, ngó nghiêng nhìn xung quanh, sao thấy cái chỗ này nó chẳng khác gì quê nhà mình. Nhà ga thì bé, người cũng ít. Chắc đọc được suy nghĩ của tôi và mấy bạn, chị sempai liền bảo:

- Lát nữa trên đường về nhà còn có đồng ruộng nữa cơ, tha hồ mà ngắm. Vừa ở trên Fukuoka về đến đây chắc thấy ngạc nhiên lắm à?

Mấy đứa tôi gật gù vì cũng không nghĩ ở đây nông thôn như thế. Một chiếc va li kéo của tôi có vẻ như bị quá tải vì nhiều đồ quá nên một chiếc bánh xe bị gãy, kéo đi rất vất vả. May sao đúng lúc đó thì thầy giáo của trường đưa xe đến đón. Thầy chở mấy đứa về nhà các sempai cất đồ rồi lên trường ăn cơm trưa. Tầm đó đang là 12:30 trưa, đúng lúc sinh viên đang nghỉ trưa nên nhà ăn khá đông. Lấy đồ ăn xong, phải đứng xếp hàng để chờ trả tiền. Bất giác tôi nhớ đến cảnh tượng trong nhà ăn sinh viên thời đại học, thấy xao xuyến kỳ lạ.

「次のお客様、どうぞ」(Mời vị khách tiếp theo ạ).

Đang mải nghĩ vẩn vơ nên chẳng biết cô nhân viên đang gọi mình, may mà có bạn đằng sau vỗ vai, chỉ chỉ đi lên phía chỗ thanh toán. Tôi còn nhớ suất ăn của tôi khi đó hết hơn 500 yên có lẻ gì đó, nhưng tôi chẳng biết đưa đồng nào cho đúng. Một phần vì chưa quen dùng tiền, một phần vì cuống khi thấy mọi người đang chờ đằng sau. Cô ấy thấy tôi loay hoay mãi nên chỉ cho tôi lấy đồng này, đồng này là được. Nhận tiền thừa và quay trở về, mặt tôi đỏ bừng bừng vì xấu hổ. Khoảnh khắc đầu tiên của tôi tại Nhật hồn nhiên như thế đó.

Ra ngoài bàn ăn, đã thấy hầu hết các sempai có mặt đông đủ và ngồi chờ. Chưa kể bốn người trong nhóm chúng tôi sang khi đó, thì có bảy chị học trên khóa cùng trường đại học, trong đó có bốn chị đang học năm hai thạc sỹ còn ba chị học năm thứ nhất. Vừa ăn, các chị vừa nói chuyện, dặn dò về kế hoạch của những ngày tiếp theo. Đầu tiên là đi mua xe đạp để lấy phương tiện đi lại, sau đó thì làm 印鑑 (Inkan: Con dấu) rồi sau đó làm thẻ ngân hàng, đăng ký điện thoại. Thấy các chị nói vậy, mấy đứa mới sang như chúng tôi cứ quay sang nhìn nhau kiểu: Không biết bao giờ mới quen với cuộc sống được như các chị. Mọi người cứ vỗ vai động viên từng đứa rằng chịu khó mấy ngày đầu, rồi sau đó đâu cũng vào đó thôi. Ăn xong, các chị hướng dẫn tự dọn dẹp, để bát đũa, thìa, cốc vào chỗ nào rồi dẫn đi mua xe đạp.

Chỗ mua xe đạp nằm ở một góc nhỏ ngay bên ngoài nhà ăn. Đó là cửa tiệm bán và sửa xe đạp giá rẻ của một nhóm bạn trẻ được cấp phép kinh doanh ngay trong trường. Đắn đo mãi tôi cũng chọn cho mình được một chiếc xe đạp màu đen, có cái giỏ to phía trước khá chắc chắn với giá 3000 yên, cộng với 500 yên tiền đăng ký “Xe chính chủ”. Mua xe xong đâu đó, các chị dẫn về nhà trọ của các chị ở gần trường để nghỉ ngơi. Việc đầu tiên khi về đến phòng là mượn máy tính để update thông tin và gọi điện về cho bố mẹ.

Kéo dòng thời gian trong Facebook về tháng Chín năm 2010:

“Đã sang đến nơi. Không gian yên bình ở Saga, cảm giác như đang ở nhà. Đã mua xe đạp... Mai đi đăng ký thẻ ngân hàng, điện thoại. Một cuộc sống mới bắt đầu”.

Đây là dòng status đầu tiên tôi viết trên đất Nhật. Vài câu chữ mang tính chất thông báo cho người ở nhà yên tâm, nhưng sau đó là biết bao những lời động viên, gửi gắm và tin tưởng của mọi người dành cho tôi. Thật ra lúc đó tôi mới chỉ xác định tư tưởng cho bản thân rằng cuộc sống độc lập bắt đầu từ đây, chứ chưa thể mường tượng được con đường du học lại nhiều gia vị và sắc màu đến thế.

Bữa tối đầu tiên ở Nhật hôm đó là một bữa tiệc liên hoan BBQ ấm cúng để chào đón các thành viên mới sang. Đó cũng là hôm họp mặt đông đủ tất cả các anh chị người Việt đang học tập tại trường. Sau màn chào hỏi, giới thiệu bản thân, mọi người cũng nhanh chóng bắt chuyện và kết thân với nhau. Đi học, đi làm nơi xứ người luôn cần lắm những tình cảm và sự chia sẻ như thế. Đó cũng là lúc tôi hiểu ra ít nhiều ý nghĩa của “Sempai - Kouhai” trong tiếng Nhật. Vì vậy, tôi sẽ dành một phần nho nhỏ để viết về cụm từ này ở chương cuối cùng của cuốn sách.

Tiệc tàn, mọi người tranh thủ dọn dẹp rồi ra về cho mấy đứa chúng tôi nghỉ sớm. Tắm rửa xong xuôi, tôi ngả lưng xuống chiếc đệm ấm, cảm giác khoan thai, hạnh phúc biết nhường nào. Ngày đầu tiên kết thúc. Một ngày thật dài...

Sáng hôm sau mở mắt tỉnh dậy đã ngửi thấy mùi mì tôm thơm nức phòng. Các chị giục đánh răng rửa mặt nhanh rồi ăn sáng để còn đi làm con dấu và lên trường chào hỏi các thầy. Ăn xong bát mì ấm nóng, rồi đạp xe đi lên khu 県庁 (Khu vực trung tâm) để đến cửa hàng con dấu. Nhật là quốc gia sử dụng con dấu. Con dấu này tương đương với chữ ký, có mặt trong tất cả giấy tờ quan trọng nên nếu không có dấu đồng nghĩa với việc bạn không thể làm sổ ngân hàng, đăng ký điện thoại gì được. Chọn con dấu cho mình với cái tên LINH được ghi bằng chữ katakana, ông chủ hẹn hai ngày nữa đến lấy.

Sau đó, tôi cùng các bạn được các chị đưa về trường để chào hỏi các thầy. Đầu tiên là đến phòng thầy Tanaka - người mà tôi đã từng trao đổi email trước khi sang Nhật về việc chọn thầy giáo. Trong phòng lúc đó có ba thầy, tôi cứ đưa mắt nhìn xung quanh để đoán xem ai là thầy giáo của mình. Thì đúng lúc đó thầy Tanaka hỏi:

「リンさんは誰?」(Em nào là em Linh?)

「はい、私です」( Dạ thưa thầy, em ạ).

「山崎先生、君の先生、もうすぐ来るから、ちょっと待ってね」(Thầy Yamazaki, thầy giáo của em đến ngay bây giờ đấy, chờ một lát nhé).

Ngồi được đâu năm đến mười phút thì nghe thấy tiếng gõ cửa. Ngoái đầu ra thì chỉ thấy một cặp mắt kính ngang bằng với kính cửa đang nhìn vào bên trong. Chị sempai ra mở cửa:

「山崎です。遅くなって、すみません」(Tôi là Yamazaki. Tôi xin lỗi vì đến muộn).

Thầy bước vào và đứng nép vào một góc. Tôi đứng lên chào vì biết đó là thầy của mình. Thầy bé xíu, chỉ khoảng cao một mét rưỡi gì đó, kéo cặp mắt kính xuống mũi nhìn tôi với vẻ thăm dò. Tôi đang bị bất ngờ trước ngoại hình nhỏ con của thầy mà quên mất việc phải chào hỏi, để đến mức chị sempai đứng bên cạnh huých tay vào bảo: “Thầy giáo em đấy”. Mọi người trong phòng cứ nhìn hai thầy trò cười tủm tỉm, trong khi hai nhân vật chính không biết vì sao mình bị cười. Rồi thầy bảo phòng nghiên cứu của thầy ngay gần đây, bây giờ qua phòng thầy rồi nói chuyện cụ thể hơn.

Tôi xin phép mọi người rồi ra ngoài để đến phòng nghiên cứu của thầy. Cửa vừa mở thì chạm vào kệ sách ngay bên cạnh, rơi kêu cái ĐỘP xuống dưới đất. Phòng thầy cơ man nào là sách, và vật dụng, chiếm hết cả chỗ đi lại. Thầy bước vào phía trong và bảo tôi chịu khó đứng tạm ở đó. Lúc đó tôi đã có chút nản lòng: “Thầy giáo mà mình muốn gặp đây ư? Sao bừa bộn một cách kinh khủng như thế?”. Chắc thầy mặt mũi tôi có vẻ e ngại nên thầy thú nhận ngay rằng thầy bừa bộn, sách vở tài liệu nhiều nhưng bận rộn nên cũng chẳng có thời gian mà dọn dẹp. Rồi thầy cười tủm tỉm - nụ cười vớt vát chút điểm số ít ỏi. Hai thầy trò cứ vừa đứng vừa nói chuyện. Thầy nói với tôi về bản kế hoạch nghiên cứu tôi gửi thầy và thầy đã sửa lại như thế nào. Thầy bảo tôi cần phải luyện thêm về tiếng Nhật khi viết báo cáo, luận văn,... ngoài ra phải bổ sung thêm kiến thức về vấn đề mình muốn nghiên cứu. Thầy nói tôi có hơn một năm làm nghiên cứu sinh (Hiểu đại khái là ôn thi vào cao học), trong thời gian đó có thể lên phòng thầy để đọc sách hoặc học thêm. Vừa nói, thầy vừa chỉ tay vào kệ sách gần chỗ tôi đứng, bảo tôi lấy quyển nói về mối quan hệ giao lưu giữa các nước châu Á thời kỳ cận đại và giở vài trang đầu nói qua cho tôi biết về nội dung của nó. Thật ra khi đó tiếng Nhật của tôi chưa đủ hiểu những gì thầy nói, và cái chính hành trang mà tôi có khi đó chỉ đơn thuần là bốn năm học tiếng Nhật nên kiến thức về chuyên ngành hầu như là con số 0. Thầy hiểu và không ép tôi phải học ngay mà còn bảo mới sang cứ thong thả lo ổn định cuộc sống rồi tập trung vào học cũng được. Tôi mang biếu thầy một hộp cà phê và một túi bánh gạo. Thầy nhận rồi cảm ơn. Buổi gặp đầu tiên kết thúc không nhiều ấn tượng, với tôi và có lẽ cả với thầy.

Ngày mới lại gõ cửa. Đó là ngày tôi dọn đồ về căn phòng trọ của mình. Phòng chẳng có bất kỳ thứ gì ngoài một cái tủ đựng giày dép và bồn rửa bát. Phòng khép kín, khá chật nhưng ấm cúng, và cái chính là giá cả phải chăng, hợp lý khi ở một mình. Được các anh chị gom đồ cho nào là nồi cơm điện, lò vi sóng, tủ lạnh, bát đũa,... chúng tôi có được những vật dụng cơ bản. Hỏi mọi người lấy đồ ở đâu vậy, thì các chị ấy bảo: “Đồ từ bãi rác đấy”. Bãi rác đó nằm ở trong một khoảng sân nhỏ của ký túc xá. Gọi là bãi rác thôi chứ thật ra đó là nơi để đồ cũ của các lứa sinh viên đã tốt nghiệp để lại cho những người đến sau. Các chị dặn: “Còn thiếu cái gì thì cứ đến đây tìm dần rồi dùng xe kéo trong trường kéo về, nhưng nhớ là đẩy buổi tối vắng người cho tiện”. Tôi và các bạn nán lại xem rồi lượm đồ và ưng ý nhất là tôi chọn được một cái giường gấp để nằm. Để tạm vào một góc, chúng tôi được các chị dẫn đi các siêu thị, cửa hàng 100 yên, cửa hàng quần áo cũ xung quanh đó và được chỉ dẫn nhiệt tình là siêu thị này có cái này cái này rẻ, rồi nên đi thứ mấy thì có đồ giảm giá... Đi lòng va lòng vòng rồi cũng gần hết ngày. Mấy đứa bọn tôi tập trung ở nhà một bạn gần trường nấu nướng ăn uống để tối bắt đầu đi khuân đồ. Nhà tôi và một em nữa ở khá xa trường nên phải đợi chuyển cho hai bạn gần trường xong mới đến lượt.

Trời tối, nhiệt độ hạ xuống nên khá lạnh. Cầm vội chiếc áo khoác để đi lấy đồ. Từ bé tới lớn chưa một lần phải khuân vác nặng bất kỳ thứ gì, vậy mà hôm đó phải đi bộ từ nhà đến ký túc xá đến mấy lượt rồi lếch thếch kéo xe chở giường, gương rồi mấy đồ lặt vặt lượm được ở bãi rác về rồi khuân chúng lên phòng ở tầng hai. Nếu không có du học, tôi sẽ khó có thể biết được mình có khả năng cửu vạn và sức chịu đựng của bản thân tới đâu. Chuyển xong đồ cũng gần 0 giờ sáng, bụng đói meo nên tôi liền đi nấu mì tôm Hảo Hảo mang theo để ăn. Đó là bát mì tôm thứ hai tôi ăn từ khi sang Nhật và có lẽ là một trong những bát mì ngon nhất mà tôi từng ăn trong đời. Sụt sùi nước mũi vì cay, rồi tự nhiên nước mắt chảy ra. Khóc vì mệt, vì nhớ nhà. Ăn xong, tắm vội rồi kê giường đi ngủ. Trước khi nhắm mắt ngủ vẫn cố tỉnh táo để update một cái status cho một ngày dài:

Ngày thứ hai ở Nhật. Nắng đẹp, đêm lạnh. Một ngày đi gom đồ vất vả nhưng đáng nhớ. Bắt đầu thấy nhớ nhà ghê gớm.

Buổi sáng hôm sau tôi ngủ đến tầm hơn chín giờ thì ánh nắng mặt trời tinh nghịch hắt qua khung cửa kính chưa kịp treo rèm đánh thức tôi dậy. Hôm ấy tôi và các bạn có hẹn với các chị đi lấy con dấu và đi làm các thủ tục đăng ký thẻ ngoại kiều, thẻ ngân hàng và mua điện thoại. Lấy xong con dấu, các chị chỉ đường để đến 市役所 (City Hall - nơi làm các thủ tục hành chính pháp lý của tỉnh) để đăng ký在留カード (Có tên cũ là 外国人登録証明書) được hiểu như là chứng minh thư nhân dân ở Việt Nam vậy. Sau đó thì đến ngân hàng, bưu điện để đăng ký làm thẻ và sổ ngân hàng. Tôi lại có cơ hội trầm trồ và ngưỡng mộ khả năng làm việc nghiêm túc, nhanh nhẹn và lịch sự của các nhân viên người Nhật. Tôi thực sự cảm nhận được vị trí và ý nghĩa của từ “Thượng đế” mà người ta dùng để gọi các khách hàng là như thế nào.

Đã có con dấu, và 通帳 (Sổ ngân hàng), điểm đến cuối cùng của ngày hôm đó là cửa hàng điện thoại. Chúng tôi đến Softbank - một trong ba nhà mạng lớn của Nhật (cùng với AU và Docomo) để đăng ký mua điện thoại. Theo lời của các anh chị đi trước thì đăng ký nhà mạng này rẻ, phù hợp với túi tiền của sinh viên, đặc biệt là nó còn có chế độ mua 0 yên (Tức không mất tiền máy) dành cho những người lần đầu tiên đăng ký và có thời gian lưu trú ở Nhật từ hai năm trở lên. Quy trình chọn và mua điện thoại diễn ra khá nhanh chóng.

Ngày thứ ba ở Nhật - một ngày được việc. Đạp xe nguyên một ngày quanh thành phố để làm thủ tục. Thấy hơi thở cuộc sống dồn dập hơn. Đã mua được điện thoại. Tôi lại update vài dòng.

Ba ngày đầu tiên ở Nhật quay cuồng trong nhà cửa rồi giấy tờ này mới dần nhận ra mùi vị của cuộc sống xa nhà thực sự là như thế nào. Hồi còn ở Việt Nam, nói là đi học xa nhà, nhưng chỉ một chuyến tàu, chuyến xe gần ba tiếng là về quê được với bố mẹ. Còn bây giờ, không nhõng nhẽo, không làm nũng được nữa. Tôi nhớ hôm tiếp theo đó, tôi phải tự đạp xe lên chỗ làm thủ tục hôm qua vì có việc gì đó. Khả năng nhớ đường của tôi cực tồi tệ, tôi bị lạc đường. Trời hôm đó lại hơi mưa, càng làm cho cái dây thần kinh nhạy cảm của tôi có dịp giở trò. Tôi đứng khóc và bất giác gọi: “Bố ơi, Mẹ ơi”. Tôi thấy mình lạc lõng, cô đơn và bất lực giữa một thành phố xa lạ. Đúng lúc tôi định lấy điện thoại ra gọi cho một chị để hỏi đường, thì có một chú cảnh sát Nhật đi đến và hỏi tôi có làm sao không. Tôi bảo tôi bị lạc đường, tôi muốn đến City Hall. Nghe tôi nói thế, chú ấy tờ bản đồ rồi vừa chỉ vừa nói cho tôi. Có lẽ thấy mặt tôi khi đó vẫn còn ngơ ngác nên chú ấy nói sẽ đi cùng một đoạn để tôi dễ nhìn đường hơn. Trước đó, tôi hơi có ác cảm với cảnh sát, bởi tôi nghĩ cảnh sát ở đâu cũng giống nhau, nhưng chú cảnh sát hôm đó đã làm tôi thay đổi suy nghĩ. Sau này tôi còn gặp nhiều cảnh sát lấy bơm ra bơm lốp xe cho người đi đường, rồi xem những clip người dân quát mắng cảnh sát mà họ dạ dạ vâng vâng lễ phép, chứ không hống hách, bắt nạt người dân như các chú cảnh sát nhà mình. Tôi xong việc, và lại tiếp tục dò đường để đi về. Chẳng mong sẽ lại được gặp một chú cảnh sát khác nữa, nhưng cảm thấy rất an tâm khi mình đang được sống ở một đất nước văn minh, lịch sự và an toàn.

2. “Baito” - Những khó khăn và những bài học quý giá

Trước khi kể về những trải nghiệm của bản thân trong quá trình đi làm thêm ở Nhật, tôi xin được phép cung cấp những thông tin cơ bản liên quan đến việc đi làm thêm ở Nhật.

バイト（Baito) là viết tắt của chữ アルバイト có nghĩa là công việc part-time, việc làm thêm. Đây có lẽ là nỗi lo lắng và trăn trở của tất cả các sinh viên khi đi du học. Khác với các quốc gia khắt khe về chuyện du học sinh đi làm như Mỹ, Anh, hay Singapore, Nhật có tinh thần “Welcome” rất lớn với người nước ngoài đến làm việc ở Nhật. Nhật là nước có dân số già, nên những năm trở lại đây đất nước mặt trời mọc trở thành thị trường hấp dẫn thu hút lao động nước ngoài. Vì vậy, việc xin làm thêm ở Nhật không quá khó khăn. Tuy nhiên, chính phủ Nhật cũng quy định rằng đối với người nước ngoài chỉ được phép đi làm thêm không quá 28 tiếng một tuần (Vào những kỳ nghỉ hè, nghỉ đông thì có thể tăng giờ làm thêm lên). Mọi thông tin về nơi làm việc, lương, các khoản thu nhập, số giờ làm việc của du học sinh đều được quản lý chặt chẽ và nghiêm ngặt. Và nếu muốn đi làm thêm thì có hai điều kiện rất quan trọng: Một là phải nhận được tư cách đi làm thêm, tên tiếng Nhật gọi là 「資格外活動許可」 được đóng ở bên trong hộ chiếu. Và hai là phải đóng thuế cá nhân đầy đủ nếu thu nhập trên dưới tám vạn yên một tháng, tức khoảng 16 triệu tiền Việt một năm.

Như phía trên vừa nói, xin việc làm thêm ở Nhật không quá khó khăn nhưng cũng không phải dễ, vì nó còn tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố. Ví dụ như: Có ai giới thiệu bạn không? Tiếng Nhật của bạn thế nào? Vùng bạn đang ở có nhiều việc làm không? Những công việc mà du học sinh chúng ta có thể làm đó là rửa bát, quét dọn, dọn phòng, công trường bento,... những bạn tiếng Nhật khá thì có thể làm thu ngân tại các cửa hàng tiện ích (コンビニ) hoặc siêu thị, sảnh khách sạn, các quán ăn như Sukiya, Yoshinoya thậm chí là các cửa hàng như Uniqlo.

Về cách thức xin việc các bạn có thể thông qua các mối quan hệ quen biết, tự liên lạc đến các địa chỉ tuyển dụng được đăng trên các tạp chí xin việc như Hello work, Baitoru, hoặc Jobaidem (Đường link cụ thể mình sẽ ghi ở phần phụ lục cuối sách), hoặc vào một ngày đẹp trời hoặc xấu trời nào đó, tự nhiên bạn có nhã hứng vác xe đạp ra ngoài đi lượn lờ và tình cờ thấy biển hiệu đăng tuyển người làm baito,...Và đừng quên việc chuẩn bị cho mình một bản 履歴書 (Bản lý lịch) để xin việc nhé. Về cách thức viết thì có thể hỏi các anh chị đi trước hoặc tìm kiếm trên mạng và dựa vào đó để viết. Bản thân tôi nghĩ tôi khá may mắn vì được trải nghiệm tất cả các cách thức ấy. Những khó khăn, những kỷ niệm, vui có, buồn có,... tất cả tạo nên những tháng ngày sinh viên đáng nhớ và ý nghĩa. Tính đến trước khi tôi xin được học bổng, tôi đã có cơ hội trải nghiệm nhiều công việc. Tôi sẽ kể các bạn nghe bốn công việc với bốn kỷ niệm khó quên nhất.

Tôi sang Nhật cuối tháng Chín thì chỉ sau đó một tháng, tầm cuối tháng Mười gì đó một người bạn Trung Quốc trong lớp của tôi nói rằng có một chỗ đang tuyển người làm thêm và hỏi tôi có muốn đi không. Lại chẳng không à, muốn đi ngay lập tức ấy chứ. Bạn ấy bảo tôi chờ vài hôm để xác nhận lại thông tin rồi thông báo lại sau. Vậy mà chưa kịp vui thì sau đó vài hôm đã nhận được tin buồn. Hôm đó tôi đi chơi cùng một vài người bạn thì nhận được liên lạc của bạn ấy nói là chỗ đó đã tìm được người rồi. Tôi thở dài vì thất vọng. Tôi nhớ hôm đó trời mưa và xuất hiện cả cầu vồng nữa.

“Một ngày chủ nhật có quá nhiều cảm xúc...

Đi chơi xa vào một ngày mưa.

Lạnh.

Trời tạnh mưa rồi...

Nhìn thấy cầu vồng, thấy có niềm vui và niềm tin.

Tiếc là chỉ biết cười khi nhìn thấy bảy vầng sáng ấy mà chưa kịp ước điều gì. Để rồi lại buồn.

Hi vọng, rồi thất vọng.

Nhưng vẫn phải mạnh mẽ lên Linh à, vì sẽ còn nhiều cầu vồng sau mưa như thế nữa. Hãy tin như vậy nhé”.

Tôi đã viết một cái note nho nhỏ như vậy để lưu lại cảm xúc của ngày chủ nhật buồn đó. Trời phú cho tôi cái tâm hồn nhạy cảm và cái thú thích viết lách. Giờ mới thấy rằng việc VIẾT thật có lợi, vì một lúc nào đó khi lục lọi lại quá khứ sẽ vẫn có thể dễ dàng tìm thấy những cảm xúc xưa cũ nhưng đọc lại thì vẫn thấy nó mới tinh như vừa xảy ra vậy.

Cơ hội đi làm đầu tiên vụt qua nhanh đến mức tôi chỉ biết ngẩn ngơ. Tôi bắt đầu thấy sốt ruột vì nếu cứ trong tình trạng này thì tiền mặt cầm sang cũng sẽ hết, lúc đó sẽ thế nào? Mỗi lần đi siêu thị mua đồ ăn, đứa nào đứa nấy cũng chắt bóp, lẩm nhẩm chuyển sang tiền Việt xem hết bao nhiêu rồi mới dám mua. Vùng mà tôi ở khi đó khá nông thôn nhưng tính ra tiền Việt thì đúng là vẫn cao thật. Bên này mua bán lại không tính theo cân mà cứ tính từng quả, từng củ, từng bó nhỏ một nên cảm giác đắt đỏ hơn nhiều. Tôi góp gạo thổi cơm chung với hai bạn nữa. Cứ đi học về thì lại đến nhà bạn, rồi chia nhau ra nấu nướng. Những tháng ngày ăn uống tiết kiệm, nghĩ lại vừa thấy khổ vừa thấy thật đáng nhớ.

Rồi cứ thế, đến tầm giữa tháng Mười một, lúc đi siêu thị tôi thấy cuốn tạp chí tuyển việc làm Town Work, nên cầm một quyển về nhà xem có thông tin gì hay ho không. Tìm mãi, tìm mãi tôi cũng mò ra một chỗ gần nhà tôi ở đăng tin tuyển baito. Ở Nhật, muốn xin việc thì đầu tiên là phải gọi điện đến nơi đó để nói chuyện và xin phỏng vấn. Tôi lên mạng tìm hiểu các cách nói mà người Nhật hay dùng để gọi điện thoại đến chỗ phỏng vấn và gọi điện thử. Lúc gọi điện, tim tôi đập thình thịch, tôi run đến mức đã phải ngắt ngay điện thoại sau khi nghe tiếng đổ chuông để hít thật sâu, lấy lại bình tĩnh. Đến lần hai thì tôi can đảm chờ đến khi có người cầm máy. Sau khi nghe thấy tiếng

"もしもし” từ đầu dây bên kia, tôi bắt đầu nói. Kết quả của cuộc gọi điện thoại đầu tiên là cái OK từ chủ cửa hàng. Ngắt điện thoại xong tôi reo lên vui sướng và coi đây là thành công đầu tiên của mình sau gần hai tháng ở Nhật.

Ngày hôm đó đúng hẹn tôi mang hồ sơ phỏng vấn đến. Đó là một quán Izakaya (Quán nhậu) khá rộng và trông rất lịch sự. Đích thân chủ quán ra phỏng vấn tôi. Sau khoảng năm đến sáu câu hỏi thì chủ quán nói sẽ liên lạc lại sau nếu chọn tôi. Tôi chào ra về và vẫn ấp ủ rằng mình sẽ có cơ hội làm việc ở đây vì dù sao mình cũng đã trả lời khá tốt. Tôi lại hi vọng, chờ ba ngày, năm ngày, một tuần... và tôi biết tôi không được chọn vì nếu thực sự họ muốn tuyển họ đã gọi điện ngay ngày hôm sau đó rồi. Nói không buồn thì là nói dối, nhưng không hiểu sao lần này tôi không thấy quá nặng lòng vì dù sao tôi đã làm được điều quan trọng đó là vượt qua nỗi sợ hãi, gọi điện đến chỗ tuyển nhân viên và học được cách trả lời phỏng vấn cũng như nội dung các câu hỏi phỏng vấn.

Cho đến cuối tháng Mười một, trong khi tôi đang đi chơi cùng một nhóm bạn người nước ngoài thì nhận được điện thoại của một người bạn:

“Này Linh, tao và cái Hằng đang ở một siêu thị mới mở. Bọn tao vừa được nhận đi làm ở quán bánh mì rồi. Siêu thị này mới khai trương nên đang cần người, mày gọi điện ngay đến chỗ này đặt lịch phỏng vấn ngay đi. Nếu được thì phỏng vấn ngay trong hôm nay là tốt nhất”.

Chẳng hiểu sao lúc đó người tôi nóng bừng lên, ruột gan như sôi lên vì cơ hội đi làm đang ở rất gần rồi nhưng về ngay sao được bây giờ vì chỗ đi chơi khá xa nhà. Tôi tìm một chỗ ít người rồi gọi điện thoại đến chỗ phỏng vấn. Thật may họ đồng ý để tôi đến phỏng vấn vào ngay ngày hôm sau đó. Buổi phỏng vấn chiều ngày hôm ấy diễn ra suôn sẻ, và khi họ bảo tôi vào nhận đồng phục tôi chính thức hiểu rằng mình đã được tuyển. Người phụ trách dẫn tôi đến nơi tôi sẽ làm việc. Đó là một gian hàng 唐揚げ (Karaage - Đồ rán). Công việc của tôi là dọn dẹp, đưa đồ từ trong bếp ra ngoài gian hàng và tính tiền cho khách.

Từ nhà tôi đến siêu thị đó mất khoảng 25 phút đi xe đạp. Tôi phải bắt đầu tập dậy sớm giữa tiết trời lạnh giá của tháng Mười hai. Ngày đầu tiên làm việc khá vui vẻ, vì mọi người trong đó hầu như đều là nhân viên mới toanh, nên không khí rất thoải mái. Tenchou (Chủ cửa hàng) rất dễ tính nên hầu như không có bất kỳ áp lực nào cả. Thời gian làm ở quán là thời gian tôi tăng cân một cách kinh khủng vì hay ăn thịt, món nào món nấy toàn dầu mỡ, nhưng đó cũng là khoảng thời gian tôi học hỏi được sự chăm chỉ, tận tụy và cẩn thận trong công việc ở người Nhật, đặc biệt là được làm quen với việc nói năng cũng như các thao tác nhận tiền từ khách, trả lại tiền thừa như thế nào.

Tôi trải qua mùa đông đầu tiên ở Nhật với những buổi sáng dậy sớm đi làm lạnh đến cắt da cắt thịt. Tôi nhớ những hôm trời mưa buốt, đến những hôm tuyết rơi, đường trơn, tôi bị ngã xe, đau điếng người. Rồi có hôm xe của tôi bị thủng săm giữa đường, tôi phải dắt bộ xe một đoạn đường dài dưới trời mưa để về nhà. Lúc ấy, tôi thấy mình thật khổ sở và đáng thương. Về đến nhà chỉ biết thở dốc, nằm vật luôn ra giường vì mệt. Nghĩ lại chẳng biết mình lấy đâu ra sức mạnh để vượt qua nữa, thật siêu nhân.

Tôi làm việc ở siêu thị đến tầm đầu tháng Tư năm sau đó thì nghỉ việc, sau đợt về nước ăn tết đầu tiên. Tôi sẽ không xin nghỉ việc nếu không có ngày hôm đó. Chuyện là cửa hàng phát hiện ra bị mất một số túi gia vị để tẩm vào gà rán. Tôi nhận ra thái độ của chị người Nhật cùng làm với tôi có chút thay đổi, chị ấy hay cáu gắt và hay để ý lúc tôi làm việc hơn trước. Tôi biết chị ấy nghi ngờ tôi là thủ phạm lấy cắp đồ, và có nói lại với chủ cửa hàng như vậy thì phải. Bởi sau đó vài hôm, tenchou có gọi riêng tôi ra và hỏi thật là tôi có lấy mấy túi gia vị đấy không? Tôi một mực khẳng định rằng tôi không làm. Tenchou nói rằng chú ấy hiểu rồi và sẽ tiếp tục điều tra. Không khí làm việc những ngày ấy thực sự căng thẳng và tôi đã quyết định xin nghỉ việc bởi tôi không muốn tiếp tục gắn bó với một nơi đã không còn tin tưởng mình nữa. Tenchou động viên tôi tiếp tục làm vì đã quen việc rồi, và hơn nữa chưa tìm ra thủ phạm nên không cần phải đi đâu cả. Tôi nói tránh rằng bắt đầu vào năm học mới rồi, tôi phải tập trung vào học tập để thi đỗ kỳ thi vào thạc sỹ. Sau một hồi thuyết phục không thành, tenchou chấp nhận lời xin nghỉ việc của tôi. Hôm cuối cùng tôi làm việc, mọi người tặng tôi một món quà nhỏ, đó là một chiếc hộp có bốn chiếc khăn mùi xoa rất xinh. Tôi có nhờ một bác cùng làm đưa một bức thư mà tôi viết gửi cho chị người Nhật vì hôm đó chị ấy nghỉ. Tôi chào tạm biệt và cảm ơn tất cả mọi người đã giúp đỡ tôi trong nửa năm ngắn ngủi. Tạm biệt nơi làm việc đầu tiên với biết bao kỷ niệm vui buồn.

Tôi trở về căn phòng thân yêu và sáng hôm sau vẫn cứ tỉnh dậy lúc sáu giờ, đinh ninh rằng hôm nay mình vẫn phải đi làm baito như mọi khi. Bình thường thì lăn lộn mãi mới chui ra khỏi giường, bây giờ có thời gian ngủ thêm cũng chẳng thể chợp mắt. Nhớ mọi người ở chỗ làm, nhớ tất cả những gì đã qua. Từ hôm nay lại phải bắt tay tìm công việc mới, không thể ngủ nướng hay để ngày dài trôi qua vô nghĩa được, tôi đã tâm niệm như vậy.

Tôi cầm máy điện thoại lên lục lọi danh bạ xem có anh chị nào quen để có thể nhắn hỏi thông tin. Sau đó hai hôm thì có một người anh tôi quen ở Tosu (Cách chỗ tôi ở khoảng 40 phút đi tàu). Anh ấy nói có thể giới thiệu tôi đến chỗ anh ấy đang làm. Tôi lóc cóc đi tàu đến đó và nói chuyện với người phụ trách ở đó. Họ đồng ý nhận tôi nhưng lại bảo tôi đi lại như thế có vất vả quá không. Rồi gợi ý cho tôi là thử gọi điện thoại đến cửa hàng thuộc chi nhánh ở Saga xem. Họ không chắc chắn tenchou ở Saga có nhận tôi hay không nhưng nếu ở Saga không nhận tôi có thể làm việc ở Tosu. Đó là lời hứa chắc chắn họ dành cho tôi. Tôi gọi điện đến cửa hàng ở Saga và đặt lịch phỏng vấn.

Tôi thật có duyên với những cuộc điện thoại xin phỏng vấn. Tính tới thời điểm này tôi tự gọi điện đến ba nơi và cả ba đều chấp nhận cho tôi đến phỏng vấn, chỉ là không biết kết quả thế nào thôi. Lần này tôi không quá áp lực bởi nếu không được chỗ này tôi vẫn có nơi để đi làm. Và vận may lại mỉm cười khi tenchou gật đầu đồng ý nhận tôi làm việc. Tôi vui lắm vì mình lại sắp được đi làm, và một niềm vui lớn hơn khi buổi tối hôm đó tôi nhận được tin nhắn từ chính chị người Nhật làm ở siêu thị trước đây. Chị ấy nói đã tìm ra thủ phạm ăn cắp đồ. Đó là một chú người Nhật khác (Mà tôi hay gọi là chú Béo vì thân hình đồ sộ của chú ấy). Chú ấy đã thú nhận và cũng đã bị đuổi việc. Chị ấy nói lời xin lỗi tôi vì đã nghi ngờ. Tôi thấy nhẹ lòng vì mình được minh oan, và thấy có động lực hơn tiếp tục cho công việc mới xin được.

Ngày đi làm đầu tiên của tôi tại chỗ mới là học thuộc vị trí của các bàn và list các đồ ăn, đồ uống trong menu. Ôi thật là nhiều và khó nhớ. Đây cũng là một quán nhậu, nên cuối tuần thường rất đông khách, đặc biệt là các nhóm khách đặt trước. Một đứa vừa chân ướt chân ráo vào làm việc, lơ ngơ với tất cả mọi thứ, chưa kể nhiều khách uống rượu, nói năng lè nhè bảo lấy cái này cái kia không thể nghe rõ. Vừa bê món này ra xong, thì đã thấy chuông báo gọi món khác. Vừa kịp rửa mấy cái bát, cái đũa thì lại bị kêu nhà vệ sinh hết giấy, lại phải lon ton vào thay. Một buổi tối mà phải quay như chong chóng, nhiều khi đói chân tay run lên không đứng nổi nữa. Trong số người làm thêm trong quán chỉ có mình tôi là người nước ngoài, nên được mọi người yêu quý, chỉ dạy rất nhiệt tình. Những người khác cũng toàn là sinh viên trẻ nên tính cách rất vui tươi, hoạt náo. Tôi không thấy bất mãn gì với công việc hiện tại nếu như không có sự cố đáng tiếc ấy. Một kết cục giống hệt với công việc đầu tiên của tôi tại siêu thị, chỉ có điều kịch bản khác mà thôi. Hôm đó là tối thứ bảy, quán rất đông. Tôi được phân công phục vụ cho một nhóm khách gồm mười người cùng với một bạn Nhật khác. Trong đó có một một vị khách nam khá đứng tuổi cứ chủ động bắt chuyện với tôi, hỏi tôi đến từ đâu rồi học ở đâu nọ kia. Tôi trả lời cho có và nhanh chóng từ chối vì nói phải ra làm việc. Mọi chuyện sẽ chẳng có gì nếu như vị khách ấy cứ buông những lời nói Việt Nam thế này thế kia, và cao trào là vòng tay ra sau sờ mông tôi. Tôi đứng phắt dậy và chạy tót vào nhà vệ sinh khóc nức nở. Một người bạn Nhật thấy vậy nên vào hỏi tôi xem bị làm sao. Tôi kể chuyện, và bạn ấy nói sẽ bảo với tenchou. Nhưng tôi can vì thật ra lúc đó chẳng ai nhìn thấy, sẽ chẳng ai tin lời tôi nói. Ngày hôm sau tôi gọi điện cho tenchou và xin nghỉ làm. Tenchou sững sờ hỏi lý do vì sao, tôi nói vì công việc hơi quá sức với tôi, sức khỏe của tôi không cho phép. Tôi kết thúc công việc ở quán sau đúng hai tuần. Thật chóng vánh.

Lúc này tôi thấy thật sự chán chường vì mọi việc đang diễn ra theo hướng mình không hề mong muốn. Bị nghi là ăn cắp, rồi bị xúc phạm, tôi đã trải qua những ngày tháng buồn tẻ, mất phương hướng. Dẫu vẫn biết đó là cuộc sống, nhưng tôi vẫn không thể chấp nhận rằng mình lại là nạn nhân của những câu chuyện đó. Tôi tự động viên rằng phải tiếp tục cố gắng, không được nản lòng, không được buông xuôi, không được bỏ cuộc, bởi không thể ra về tay không, trong tâm thế của một kẻ thất bại được.

Nhưng nói gì thì nói thực ra phải cảm ơn hai công việc đầu tiên này, bởi nếu không có chúng, tôi sẽ không có cơ hội được làm hai công việc mà tôi sẽ kể cho các bạn nghe ngay sau đây.

Ngày hôm đó, khi tôi đang học bài trong thư viện thì nhận được tin nhắn của một người bạn hỏi rằng tôi có muốn đi làm ở quán hát không? Tôi chạy ra ngoài để gọi điện hỏi cho rõ ngọn ngành xem công việc là thế nào. Thì nó bảo sempai vừa giới thiệu cho nó vào làm tại một quán ăn. Ông chủ ở đây còn có một quán hát ở gần quán ăn đó nữa. Nó bảo nó có người bạn (là tôi) hát hay lắm nên sẽ thích hợp với công việc ở đó. Ông chủ quán nói dẫn tôi đến quán để nói chuyện xem sao. Và không có lý do gì tôi từ chối bởi không dễ dàng gì tìm được một công việc phù hợp với sở trường như thế.

Ngay buổi tối hôm sau, tôi được bạn dẫn đến quán. Vừa mở cửa vào tôi đã bị choáng ngợp bởi không gian khá cổ điển của quán. Bước vào trong thì thấy mấy đĩa thức ăn lớn được để trên bàn. マスタ (Master - cách gọi ông chủ quán ở đây) nở nụ cười rất tươi để chào đón. Ông ấy bảo mấy đứa cứ ăn uống thoải mái, đừng làm khách rồi bắt đầu câu chuyện. Ông ấy nghe bạn tôi bảo tôi hát hay và thích hát nên muốn ngỏ lời bảo tôi đến quán ông ấy làm thêm. Rồi ông ấy hỏi tôi có biết nhiều bài hát Nhật không. Tôi bảo tôi cũng hay nghe nhạc Nhật nhưng số bài mà hát được thì vẫn còn hạn chế. Nói rồi ông ấy đưa cho tôi cái máy chọn bài hát và bảo tôi hát thử bài hát tôi biết. Tôi chọn Nada sou sou - bài hát tôi đã từng đem ra đi thi thố tại một Festival Nhật được tổ chức ở Giảng Võ (Hà Nội) thời sinh viên.

Tôi hát xong thì nghe thấy những tiếng vỗ tay của cả những vị khách đang có mặt trong quán khi đó. Ông chủ quán tự giới thiệu trước đây ông ấy cũng là một người hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc, từng có band đi biểu diễn ở Tokyo và đã dành được nhiều giải thưởng tại các cuộc thi lớn ở Kyusyu. Vừa nói ông ấy vừa chỉ tay về phía chiếc cup rất to đặt ở chính diện căn phòng. Ông ấy dành những lời khen có cánh cho giọng hát của tôi và rất mong tôi sẽ nhận lời làm việc. Thú thật có nằm mơ tôi cũng không nghĩ mình sẽ được một công việc phù hợp với sở thích hát hò như thế. Tôi gật đầu đồng ý và bàn bạc về thời gian làm việc. Tôi cũng chẳng thể ngờ rằng chính công việc ở đó đã đem đến cho tôi những câu chuyện về âm nhạc không thể nào quên trên đất Nhật mà tôi sẽ kể trong chương tiếp theo, cũng như giúp cho khả năng tiếng Nhật của tôi được cải thiện đáng kể.

Tôi bắt tay vào công việc ngay ngày hôm sau. Công việc của ngày đầu tiên cũng không có gì ngoài việc rửa cốc chén, và nhớ cách thức ghi phiếu tính tiền khi khách đến. Tôi còn nhớ hôm đó tôi được ông chủ quán giới thiệu lên hát hai bài. Được hát với tôi đã là một niềm vui lớn lao, đằng này vừa có thể luyện tập, vừa có thể hát, vừa có thể kiếm tiền, đúng là không còn gì tuyệt vời bằng. Đây có thể nói là công việc tôi yêu thích nhất và cũng là công việc tôi duy trì lâu nhất.

Không lâu sau đó, tôi nhận được một tin nhắn từ một người mà tôi không ngờ tới. Đó chính là chú người Nhật làm chung quán gà rán ở siêu thị cùng tôi dạo trước, cũng là thủ phạm ăn trộm mấy túi gia vị. Chú ấy xin lỗi vì đã khiến tôi bị nghi ngờ như vậy và hẹn gặp tôi. Tôi đã thẳng thừng từ chối, nhưng sau hai ba lần như thế, tôi đã đồng ý gặp. Chú ấy là một người khá tình cảm và tốt bụng. Và thực sự tôi không hiểu vì sao chú ấy lại làm việc đáng trách đó. Chú ấy nói rất hối hận nọ kia và kể rằng sau vụ đó mãi sau này chú ấy cũng mới tìm được một công việc mới ở một siêu thị khác. Chú ấy hỏi tôi có muốn đi làm thêm ở siêu thị này không thì chú ấy giới thiệu. Tôi hỏi cụ thể là công việc gì thì chú ấy bảo là làm ở gian cá, sushi. Tôi đắn đo và có nói cho tôi suy nghĩ thêm rồi sẽ trả lời sau bởi tôi chưa thực sự tin chú ấy lắm. Chú ấy bảo chú ấy chỉ giới thiệu thôi, tôi vẫn phải đến phỏng vấn nên nếu thực sự muốn đi làm thì hãy liên lạc lại với chú ấy. Thực lòng khi đó lúc đó tôi đang làm việc tại quán hát kia, nhưng nếu chỉ có một công việc thì không đủ duy trì sinh hoạt phí chưa kể tiền học phí nữa. Dù sao đây cũng là một cơ hội không tồi, tôi nên nắm bắt. Nghĩ bụng vậy nên tôi quyết định gọi điện thoại lại cho chú ấy và nhờ chú ấy đưa đến siêu thị để phỏng vấn. Như những lần trước, buổi phỏng vấn diễn ra suôn sẻ và nhanh chóng. Tôi nhận đồng phục và bắt tay vào việc ngay ngày hôm sau.

Công việc của tôi lần này là một gian hàng hải sản và khá đông nhân viên. Buổi sáng thì giúp các cô các chú ở đó xếp cá, tôm vào từng chiếc hộp. Đến tầm 9 giờ thì bắt đầu di chuyển vào phòng làm sushi ngay bên cạnh đó. Nhờ công việc này mà tôi biết rất nhiều tên các loại cá và cũng biết cách làm làm sushi cuốn. Những ngày thường thì không sao, nhớ những hôm có lễ hội, ngày nghỉ lễ hay những dịp giáng sinh, tết nhất thì phải đi làm từ bốn giờ sáng cho đến chiều tối muộn. Công việc rất thú vị, chỉ khó chịu mỗi cái là mùi cá mú tanh hôi ám vào người. Trong số nhân viên ở đó tôi là trẻ nhất, có những bác khá lớn tuổi nhưng vẫn rất nhanh nhẹn và chịu khó. Nhiều hôm trời lạnh phải chui vào phòng đông lạnh để đưa cá ra ngoài, môi thâm sì ra mà vẫn cười tươi, chẳng than thở đến một lời. Phục lắm.

Cứ như vậy buổi sáng tôi là nhân viên làm sushi, buổi tối tôi diện những chiếc váy xinh xắn lên sân khấu để hát. Sau khi có hai công việc ổn định, tôi sắp xếp thời gian để vừa học vừa có thể nghỉ ngơi. Để có thêm thu nhập, tôi cũng nhận thêm các công việc đi dạy và đi phiên dịch Việt - Nhật cho một 組合 (Tổ chức nhận người lao động Việt Nam sang Nhật làm việc). Tôi đi học, sống cuộc sống sinh viên vừa học vừa làm đã thấy vất vả rồi, nhưng nhìn cuộc sống của các tu nghiệp sinh Việt Nam bên Nhật tôi thấy xót thương vô cùng. Họ phải làm những công việc chân tay nặng nhọc, thậm chí khá bẩn thỉu. Lương không nhiều, chưa kể bị trừ hết khoản này khoản kia. Nghe những lời tâm sự của họ tôi mới thấy rằng mình rất may mắn. Tôi chẳng biết làm gì ngoài động viên và nói sẵn sàng sẽ giúp phiên dịch cho họ khi họ gặp khó khăn gì. Cho đến bây giờ tôi vẫn giữ liên lạc với những người tôi đã trực tiếp đứng lớp dạy tiếng Nhật và làm phiên dịch cho họ ngày đó. Trong đó có những người đã về nước, nhưng thỉnh thoảng vẫn nhắn tin hỏi thăm tôi trên trang cá nhân. Thật đáng trân trọng.

*Làm thêm dạy ta điều gì?

Dạy ta học tiếng Nhật

Học ngoại ngữ chẳng có gì nhanh và hiệu quả bằng học từ thực tế. Sách vở chỉ cung cấp cho chúng ta nền tảng cơ bản chứ không dạy cho ta sự linh hoạt trong việc xử lý tình huống. Các bạn du học sinh tự túc thường hay ngồi nói chuyện với nhau rằng cái bọn được học bổng, chúng nó chẳng bao giờ hiểu được nỗi niềm của những người như chúng ta. Thật ra, nếu như các bạn nhìn theo hướng tích cực, các bạn sẽ thấy rằng những người đi làm thêm nhiều, tiếp xúc với tiếng Nhật nhiều, khả năng tiếng của bạn ít nhiều sẽ khá hơn, tự nhiên hơn những người chỉ đến trường rồi về nhà, về nhà rồi lên trường.

Dạy ta biết xã hội Nhật như thế nào

Đi làm thêm đồng nghĩa với việc bạn sẽ phải tiếp xúc với rất nhiều người, ở nhiều độ tuổi, nhiều tầng lớp. Mà đã gọi là con người thì ở đâu cũng có người này người kia. Người Nhật vốn được biết đến với những đức tính như cần cù, trung thực, đoàn kết, nhưng cũng tùy từng người, có người lịch sự, có người bỗ bã. Những người Nhật mặc vest công sở sẽ khác với những người Nhật lao động chân tay. Điều cốt lõi mà ta học được đó là việc làm quen với môi trường làm việc của người Nhật. Người Nhật vốn được gọi là 働き者(Những người ham công việc), nhìn vào lịch làm thêm giờ của họ nếu không quen thì khó mà chịu được. Có nhiều người nước ngoài sang Nhật rồi tự nhiên nhiễm cái bệnh này lúc nào không hay. Không ai bắt bạn phải quen, ngay cả bản thân tôi cũng thế, nhưng nếu chúng ta được trải nghiệm trước khi vào làm việc tại công ty hoặc một doanh nghiệp nào đó của Nhật thì phải nói đây là những cơ hội rất tốt.

Dạy ta biết quý trọng đồng tiền

Nói ra thì nghe như một triết lý cũ rích nhưng quả thực đúng như vậy. Ngày xưa ở nhà, thiếu thứ gì là chỉ biết kêu bố ơi, mẹ ơi. Nhưng khi sang Nhật, bố mẹ đã đầu tư cho một khoản tiền khá lớn, những gia đình khó khăn, bố mẹ các bạn còn phải cắm cả sổ đỏ, vay ngân hàng nọ kia để cho các bạn đi, nên ý thức về việc kiếm tiền sẽ được tôi luyện để không phải ngửa tay xin tiền bố mẹ nữa. Vậy nên đi làm dù vất vả thế nào nghĩ tới ngày nhận lương chắc chắn sẽ có động lực làm việc. Đi làm dù vất vả thế nào nhưng khi nhận được đồng lương đầu tiên do chính sức lao động của mình làm ra cũng thấy xứng đáng và hạnh phúc. Và chính vì đi làm vất vả, nên lương mà thiếu một yên thôi là cũng thấy bứt rứt, phải hỏi cho bằng được rồi. Rồi nhé, trước đây có dịp gì là muốn có một bộ quần áo đẹp, hay một cái gì đó mới mới, xin tiền bố mẹ mua chẳng thấy xót xa đâu nhưng bây giờ dù có tự mình kiếm ra tiền mua bán gì cũng phải cân đo đóng đếm chán chê mới dám chi tiêu... Đó là những sự thay đổi tích cực mà đồng tiền mang lại. Nhiều khi chúng ta chẳng tự nhận ra đâu, nhưng rồi chắc chắn sẽ có lúc ta nhận ra mình đang trưởng thành lên từng ngày.

3. Cuộc sống du học sinh - những trải nghiệm đáng nhớ

Đây có lẽ sẽ là phần khiến tôi tủm tỉm cười nhưng cũng có thể sẽ khiến tôi chảy nước mắt bởi đó là những trải nhiệm thực tế tôi được chạm, được cảm nhận, được suy nghĩ.

*Câu chuyện đầu tiên là liên quan đến “Hỏa”

Đó là vào một ngày mùa đông, trời rất lạnh. Tôi đi xin được một cái ヒーター (Máy sưởi) về để ngay gần giường. Dùng máy sưởi ấm hơn mà lại không tốn điện bằng điều hoà nên tôi hí hửng lắm. Mấy ngày đầu tiên thì không sao, không hiểu đêm hôm đó tôi nằm kiểu gì mà vung chăn để chăn trùm lên phía trên chiếc máy sưởi đấy. Đến khoảng 5:30 sáng ngày hôm sau, đang mơ màng trong giấc ngủ thì tôi thấy khó thở vì hơi khói từ đâu bay vào. Mở mắt ra thì thấy một đầu chăn đang bốc khói, tôi sợ quá lao ra khỏi giường. Đúng lúc đó thì tín hiệu báo cháy trong phòng kêu lên. Mở cửa phòng cho khói bay ra bớt. Tôi lúng túng không biết làm gì thì nhìn thấy xe cứu hỏa đang đi tới. Tôi nghĩ bụng: “Chẳng lẽ họ tới đây, mình có báo cho họ đâu. Sao họ lại biết chứ?” Chưa kịp suy nghĩ được câu trả lời thì đã thấy tiếng giày chạy rần rần ở phía cầu thang.

“Chúng tôi nhận được thông báo hỏa hoạn. Hãy cho chúng tôi biết” - một giọng ai đó nói.

Tôi nghe thấy vậy thì lập tức mở cửa phòng và bảo chính là phòng tôi. Lúc đó có khoảng tám người đàn ông to cao cùng lao vào phòng. Tôi thì vẫn mặc nguyên đồ ngủ, ngồi co ro trên giường, và vẫn chưa kịp hoàn hồn về những gì vừa xảy ra. Họ hỏi tôi mấy câu, nhưng tôi chỉ biết trả lời rằng tôi ngủ, lúc tỉnh dậy thì đã thành như thế. Họ xem xét hiện trường rồi kết luận là không phải do chập điện, mà là do chăn trùm lên máy sưởi rồi bốc cháy. Sau một hồi hỏi thông tin cá nhân các kiểu, họ dặn dò nhắc nhở tôi nhớ cẩn thận. Tôi không hiểu mình vì sao mình lại thoát chết như vậy? Nếu như tỉnh dậy muộn hơn thì có lẽ số phận của tôi cũng không khác gì chiếc khăn cháy đen kịt kia. Sau vụ đó, tôi không dám dùng máy sưởi khi ngủ nữa. Đúng là hú hồn, hú vía.

* Câu chuyện thứ hai liên quan đến “Thổ”

Câu chuyện liên quan đến “Thổ” mà cụ thể hơn là động đất. Đi làm thêm cũng tiết kiệm được chút ít, tôi tự thưởng cho mình một chuyến đi lên Tokyo khám phá thủ đô vào tháng Ba trước khi bắt đầu kỳ học mới vào tháng Tư. Đúng không hổ danh là một trong những thành phố lớn nhất, nhộn nhịp nhất Thế giới nhưng có lẽ niềm vui tận hưởng Tokyo sẽ trọn vẹn hơn nếu như không có cái ngày 11/3 định mệnh ấy. Lúc đó, tôi đang ngồi chơi với đứa bạn trong ký túc xá của nó. Thấy phòng tự nhiên rung lắc, tôi giật mình nói:

- Mày ơi, động đất à?

- Dư chấn thôi. Ở đây ngày nào chẳng rung vài lần. Quen rồi. Tí là hết thôi - nó trả lời lạnh tanh.

Tôi tin nó sái cổ vì không tin không được, nó là thổ địa ở đây rồi. Vừa tự trấn an mình như vậy thì phòng lại rung, thậm chí còn rung mạnh hơn lần trước. Chỉ khi sách vở trên kệ rơi xuống, bạn tôi mới tá hỏa kêu toáng lên:

- Động đất thật Linh ạ, chui xuống gầm bàn đi.

Hai đứa vội vàng chui tót vào gầm bàn rồi ôm lấy nhau. Bát đũa trên kệ rơi loảng xoảng. Tôi hốt hoảng hỏi bạn:

- Phải làm sao đây mày?

- Cứ ngồi tạm ở đây, đợi bớt rung rồi lao ra ngoài chứ sao nữa.

Trong thời khắc đó tôi đã nghĩ đến khả năng xấu nhất và thấy cuộc sống du học sao quá đỗi ngắn ngủi. Tôi chống hai tay xuống mặt đất và thở dài ngao ngán. Đột nhiên, thấy nền nhà đứng yên, tôi bảo bạn tôi:

- Chạy ra ngoài đi mày ơi!

- Ừ, chạy nhé.

Hai đứa vơ vội ví tiền với áo khoác rồi chạy thốc chạy tháo ra ngoài. Từ hôm lên Tokyo tới hôm đó tôi chưa bao giờ thấy hành lang náo nhiệt như thế. Các sinh viên khác đổ xô ra phía ngoài, có cả những tiếng gào khóc rất to. Chúng tôi chạy ra khỏi tòa nhà, nhìn thấy cửa kính bị vỡ, cây cối xung quanh cũng đang nghiêng ngả. Bạn tôi bảo chạy hẳn ra phía ngoài cổng cho an toàn. Ra đến nơi thì cũng thấy rất nhiều người đang tập trung ở đó, có cả mấy cái xe cảnh sát. Lúc đó thấy bụng hơi đói, tôi chạy ra cửa hàng tiện ích gần nhất để mua cái gì ăn lót dạ. Sau đó thì định gọi điện về cho mọi người ở nhà nhưng không thể nào liên lạc nổi. Đồng hồ lúc đó chỉ 15 giờ 35 phút chiều.

Trước tiên, chỉ muốn nói: Linh vẫn ổn. Bố mẹ à, con vẫn bình an.

Ở Tokyo vào đúng ngày thứ Sáu, ngày có động đất. Trận động đất đầu đời, thật đáng sợ. Đang ngồi, thấy lúc lắc, rung rung nhẹ nhẹ, càng mạnh dần, đồ đạc rơi... chỉ đến lúc chui xuống gầm bàn, cảm giác sợ chết mới lan tỏa. Lạy chúa...

Mặt đất rung, cửa kính rung, cây rung, bước đi chao đảo, không thể gọi điện, liên lạc cho ai được. Lúc đấy đã nghĩ rằng: Chả lẽ cuộc đời sinh viên mới bắt đầu mà đã phải kết thúc ở đây sao.

Nhìn cảnh mọi người nháo nhác, lo sợ, chạy hết ra ngoài, mình vẫn bình tĩnh ăn hết chiếc bánh mới tranh thủ mua ở siêu thị, và chụp được mấy kiểu ảnh. Thật điên rồ.

Cầu mong an lành đến với người dân Nhật Bản và các lưu học sinh Quốc tế đang sống và học tập ở khu vực Đông Bắc.

(Post Facebook ngày 11/3/2011, lúc 19:53pm, sau hơn ba tiếng xảy ra động đất).

Người ta bảo “Quá tam ba bận”, đúng là vận đen thì cứ theo chuỗi kéo tới. Động đất, sóng thần, rò rỉ phóng xạ, nổ nhà máy nguyên tử... sự huỷ diệt tàn bạo của thiên nhiên quá “ưu ái” cho Nhật. Sung sướng nhất khi ở Nhật là không bị cắt điện luân phiên, bị mất nước đột ngột, thế mà giờ đây có ai ngờ giữa lòng một Tokyo náo nhiệt, các siêu thị, máy bán nước tự động, cửa hàng tiện ích, thậm chí là những cửa hàng trong sân bay cũng tắt điện. Xe điện cắt bớt tuyến, những bước chân mệt nhoài nhưng có phần vội vã của dân văn phòng Nhật. Nhìn vậy thôi, nhưng sao tôi vẫn thấy họ bình tĩnh đến lạ lùng. Họ vẫn đọc sách, nghe nhạc, bởi hơn hết ai họ hiểu mình phải bình tĩnh và bản lĩnh hơn lúc nào hết.

Một tích tắc đã xóa sổ cả một thành phố. Kinh khủng quá. Những giọt nước mắt khi không tìm thấy tung tích người thân xen lẫn với những giọt nước mắt hạnh phúc, những cái ôm thật chặt của người bà khi nắm được bàn tay nhỏ của cô cháu gái mà đội cứu hộ cứu được. Số lượng người chết và mất tích tăng lên từng ngày một, tôi mới thấy mình quá may mắn.

(Post Facebook ngày 12/3/2011).

Đại thảm họa kép động đất, sóng thần ngày 11/3/2011 tại vùng Đông Bắc Nhật Bản nổi tiếng trên toàn thế giới không chỉ vì sự hủy diệt tàn bạo của thiên nhiên mà một lần nữa người ta phải cúi đầu trước bản lĩnh cũng như sự đoàn kết của người Nhật. Ngoài ra còn có rất nhiều những câu chuyện thương tâm về những cuộc chia ly mãi mãi, con mất mẹ, bố mất con, chồng mất vợ,... mà tôi như chết lặng khi được tình cờ chứng kiến.

Đó là câu chuyện về một người đàn ông tôi gặp trong quán ăn. Tôi để ý ông ấy từ lúc ông ấy bước vào quán. Tôi để ý vì tôi thấy ấn tượng với chiếc xe máy và cái mũ bảo hiểm mà ông ấy đội. Ấn tượng thứ hai là đôi mắt to, lông mi cong nhưng đượm buồn khó tả.

Tôi ngồi ngay bên cạnh ông ấy. Và ấn tượng không chỉ dừng ở đó. Người đàn ông này gọi một suất cơm thịt bò kèm salad cùng với một suất cơm mini có đậu phụ và canh tương miso. Lúc ấy tôi nghĩ bụng: “Sao lại gọi suất lớn, suất bé buồn cười thế nhỉ”. Nhưng rồi, suy nghĩ đó của tôi bị gián đoạn khi đồ ăn được phục vụ mang tới. Mà một khi đã ăn rồi thì tôi không có thói quen nhìn ngó xung quanh, chỉ tập trung vào ăn thôi. Nhưng lần đầu tiên tôi phải phá vỡ thói quen ấy khi nghe thấy người đàn ông bên cạnh mình vừa ăn vừa nói cái gì đấy. Giọng nói ồm ồm hòa với âm thanh nhai thức ăn nhóp nhép. Tôi đã cố gắng căng lỗ tai của một đứa mới sang Nhật được nửa năm để xem ông ấy nói gì. Và chỉ đến khi nghe thấy : “Akiko, con thích ăn kenko setto (Một khẩu phần gọi thêm trong thực đơn của Sukiya) lắm đúng không? Ăn đi con...”, tôi mới đưa ánh mắt nhìn sang phía bàn thì thấy một bức ảnh không biết được đặt bên cạnh phần thức ăn đó từ lúc nào. Tôi ngỡ ngàng. Trí tò mò đã buộc tôi phải rướn cặp mắt cận nhòm nhèm của mình để nhìn trộm bức ảnh. Chỉ thoáng thấy một cô bé chừng mười tuổi với mái tóc dài. Đến lúc này tôi mới biết mình nhầm vì đã hiểu ra thực đơn lúc đầu người đàn ông này gọi. Tim tôi đập nhanh lạ thường. Quán lúc đó đang tầm ăn trưa, xung quanh có nhiều khách, nhưng người đàn ông ấy vẫn nói, nói như không gian chỉ có mỗi ông và cô bé trong bức ảnh vậy. Không biết những người khác nhìn thấy thì thế nào, còn tôi chỉ biết cúi xuống khay đựng đồ ăn của mình, ngồi nhìn vào bát thịt bò một cách vô thức bởi trái tim và tâm trí của tôi lúc đó đã bị tấm ảnh kia cuốn đi tự bao giờ.

Tôi cố ngồi chờ đến khi người đàn ông ấy thanh toán và ra về, cầm máy điện thoại chụp lại bóng dáng ấy. Trời buổi trưa nhưng không sáng mà sầm sì u uất. Một khung cảnh nao lòng. Ông trời cũng không phụ sự tò mò của tôi mà cho tôi câu trả lời khi nhân viên ở cửa hàng nói rằng ông ấy là khách quen ở đây. Vợ và con gái ông ấy vừa qua đời khi họ lên Iwate thăm họ hàng. Đại thảm họa ngày 11/3 đã cướp đi sinh mạng của biết bao con người. Và hôm ấy, tôi đã được gặp một thân nhân của một trong số hàng triệu, hàng vạn số phận đáng thương như thế. Quá đỗi thương tâm. Tôi bủn rủn chân tay, cảm giác như cơ thể bị trùng xuống, một nỗi buồn hun hút, xa thẳm. Nhìn theo suất cơm mini được phục vụ dọn đi tôi chỉ nghĩ được rằng: “Cô bé đáng yêu trong bức ảnh kia ơi, cầu mong em và mẹ an lành nơi bên kia thế giới. Ba em yêu em nhiều lắm...”

Trong cuộc đời này, ta có thể gặp một người rất nhiều lần nhưng không để lại ấn tượng gì, trong khi một người chỉ vô tình đi ngang qua cũng khiến chúng ta nhớ mãi. Và cũng có những câu chuyện đọc nhiều lần vẫn quên các tình tiết, trong khi có những chuyện dù chỉ là một câu, một chữ cũng khiến người ta phải suy nghĩ và nhớ mãi. Hôm ấy, tôi đã được gặp một người và nhìn thấy một câu chuyện như thế. Buồn mà vẫn đẹp. Đẹp bởi tình cảm thiêng liêng cha con, và đẹp vì nó giúp tôi nhận ra một điều rằng: Khi chứng kiến sự mất mát hay nỗi đau của đồng loại, ta càng phải biết quý trọng, nâng niu những gì mà ta đang có.

*Câu chuyện thứ ba liên quan đến cảnh sát

Tôi thấy mình khá có duyên với cảnh sát Nhật. Ngoài chuyện được chú cảnh sát dẫn đường đến chỗ làm thủ tục giấy tờ như đã từng kể ở trên, còn có ba câu chuyện dở khóc dở cười nữa. Lần đầu tiên là bị cảnh sát Nhật nhắc nhở khi không bật đèn xe đạp buổi tối. Hồi đó mới sang nên khỏi cần nói cũng biết tôi run sợ thế nào. Đó là một bác cảnh sát đứng tuổi có khuôn mặt khá nghiêm nghị. Bác nói giọng địa phương nên hơi khó nghe, càng làm tôi thấy lúng túng. Sau khi bác ấy biết tôi là du học sinh Việt Nam và mới sang Nhật được hai, ba tháng, giọng bác ấy có chút thay đổi. Rồi tự nhiên hỏi tôi:

- Là người Việt thì biết ca sĩ Khánh Ly nhỉ?

- Vâng, đương nhiên ạ. Ca sỹ Khánh Ly rất nổi tiếng.

- Bác đã từng nghe Khánh Ly hát tại một hội chợ ở Osaka từ hồi bác còn ở Osaka làm việc. Có cái bài 美しい昔 Diễm xưa nghe từ hồi đó đến giờ vẫn nhớ mãi.

Rồi cứ thế từ câu chuyện một người cảnh sát làm nhiệm vụ nhắc nhở người đi đường chấp hành luật chuyển sang câu chuyện hai thần tượng nói về ca sĩ của mình. Nếu lúc đó tôi không nói khéo là giờ cháu phải đi siêu thị mua đồ thì chắc còn bị bác ấy giữ chân buôn chuyện âm nhạc Khánh Ly mất.

Câu chuyện thứ hai mà tôi sắp kể ra đây không khác gì một bộ phim cảnh sát hình sự. Chuyện là có một cô em khóa dưới sang học một năm trao đổi đến lúc tốt nghiệp sắp về, muốn nhượng lại chiếc xe đạp đang dùng. Đúng lúc đó thì xe đạp của tôi hỏng nên đã ngỏ lời xin xe của em ấy. Tôi hiểu rất rõ luật bên Nhật là đối với ngay cả xe đạp, khi muốn chuyển nhượng cũng cần phải đổi cả giấy đăng ký xe để thành chính chủ. Nhưng vì đợt đó lu bu nhiều việc, tôi cứ nấn ná mãi chẳng chịu đi đổi. Và rồi, điều gì đến cũng đã đến.

Buổi trưa hôm đó tôi đi ăn ở quán sukiya yêu thích. Khổ nỗi quán đó nằm ngay cạnh bốt cảnh sát. Đợt đó đang tầm cuối tháng Ba nên cảnh sát thường xuyên đi kiểm tra khu vực xem có xe ăn cắp, ăn trộm hay gì không. Đang ăn, bất chợt nhìn ra ngoài thì thấy một, hai cảnh sát đang ngó nghiêng vào khu vực xe đạp để trước quán, linh tính mách bảo có chuyện chẳng lành vì tự thân biết mình đang đi xe không chính chủ. Được một vài phút sau, ngẩng đầu lên thì không thấy bóng dáng hai cánh sát đó đâu nữa, tôi thở phào nhẹ nhõm, rồi bình thản thanh toán tiền đi ra ngoài. Ra đến nơi, tôi vừa mở được khóa xe ra thì có một người phụ nữ ăn mặc bình thường đến gần và hỏi có biết đường đến địa chỉ ghi trên giấy không? Mới chỉ kịp nhìn thấy mấy cái đường nguệch ngoạc trên giấy thì tôi giật mình hoảng hốt, chẳng biết từ đâu có một cảnh sát cao lớn mặc đồng phục đi đến, giơ thẻ tên lên vào nói: “Cảnh sát đây. Chiếc xe đạp bạn đang đi nằm trong danh sách bị nghi là xe ăn cắp. Xin mời về đồn cảnh sát để nói chuyện”.

Về đến đồn cảnh sát, họ bảo tôi ngồi xuống. Nam thanh niên lúc nãy thì thầm gì với một chú trung niên (Tôi đoán là người có chức vụ cao nhất ở đây), rồi chú ấy đi ra yêu cầu tôi xuất trình giấy tờ tùy thân. Sau màn chào hỏi lòng vòng về nguồn gốc, xuất thân rồi đang học ở đâu thì đến phần trình bày vì sao tôi đi chiếc xe đạp này. Tôi cũng đã nói rõ là tôi lấy của một kouhai về nước, chứ không phải ăn cắp. Rồi người đó hỏi tôi có số của kouhai ở Việt Nam để liên lạc hay không. Tôi trả lời tôi không biết thì chú cảnh sát đó nói chắc nịch rằng: “Nếu không liên lạc được với kouhai ở Việt Nam để xác nhận thông tin về chiếc xe đạp thì sẽ chuyển tôi lên Sở cảnh sát để điều tra”.

Tôi chỉ có mỗi địa chỉ Facebook của cô bé khóa dưới nên đã nhắn tin nói rõ sự việc, để nếu cảnh sát có gọi điện thì cũng biết đường trả lời sao cho khớp. Nhắn vậy nhưng mãi chẳng thấy tin nhắn trả lời. Sốt ruột nhưng cũng chẳng thể trách bởi múi giờ lệch nhau và có phải lúc nào cũng cầm máy điện thoại đâu mà trả lời ngay được. Nói qua nói lại một lúc thì tôi bị áp giải lên Sở Cảnh sát Saga. Lên ô tô ngồi kẹp giữa hai người, cảm giác không khác gì tội phạm. Lên đến nơi, vừa bước vào cửa thì thấy bao nhiêu bức ảnh tội phạm đang bị truy nã. Tôi nghĩ quẩn: “Nếu cái mặt của mình mà bị dán lên trên đó thì thế nào không biết?” Mà đúng là Sở cảnh sát có khác, chẳng biết cố tình hay vốn dĩ là như vậy mà trông mặt ai cũng hằm hằm như đao phủ. Tôi được đưa đến một căn phòng nhỏ, mà tiếng Việt gọi là phòng thẩm tra. Ở đây, tôi lại bị một người khác hỏi cung tiếp, cũng là những câu hỏi như thế, thái độ như thế và câu trả lời như thế. Cô bé kia mãi không thấy đọc tin nhắn tôi gửi, mà chẳng lẽ cứ ngồi mãi ở đây, tôi đang nghĩ xem mình cần làm gì thì họ nói sẽ thả tôi ra với điều kiện có người bảo lãnh đến. Tôi nhớ đến thầy giáo và điện cho thầy. Phải gọi đến cuộc thứ ba thầy mới nghe máy:

- Thầy ơi, bây giờ nói chuyện điện thoại có tiện không ạ?

- Ừ, thầy vừa dạy xong. Có chuyện gì em?

- Em đang ở sở cảnh sát thầy ạ - Tôi lí nhí.

- Cái gì? Sao em lại ở đó?

- Em đi xe đạp của một kouhai để lại nhưng chưa đăng ký tên của mình, cảnh sát nghi em đi xe ăn cắp nên bắt đến Sở. Bây giờ không liên lạc được với em kia để xác minh, nên họ nói chỉ cần có người bảo lãnh đến ký vào bản cam kết họ sẽ thả em ra. Thầy có thể đến đây giúp em được không ạ?

- Ừ, ở Sở cảnh sát Saga à?

- Vâng.

- Được rồi. Chắc khoảng 30 phút sau thầy đến nơi.

- Em cảm ơn thầy.

Tôi quay sang nói với cảnh sát là thầy giáo tôi sẽ đến bảo lãnh. Họ chuẩn bị biên bản rồi bảo tôi viết vài dòng và ký vào đó. Được một lúc thì thầy giáo tôi đến, họ lại giải thích một lần nữa và nói thầy ký vào giấy. Thầy tôi rất nhiệt tình bảo vệ học trò, nói là sinh viên của tôi chăm chỉ, cố gắng, không làm việc xấu đâu. Họ bảo họ hiểu vì tiếng Nhật khá, lại đang học thạc sỹ nữa nên không có lý do gì để ăn trộm. Xe đạp của tôi bị tịch thu nên tôi đi taxi về cùng thầy. Trên xe thầy cứ nhìn tôi cười, còn tôi thì vô cùng ngại khi kéo thầy vào việc chẳng hay ho này. Thầy bảo ở Nhật rất phiền toái ở những trường hợp như thế này nên cần chú ý. Hoa quả rơi trong vườn nhà người ta, có thể người ta cũng chẳng ăn đâu nhưng nếu nhặt lên mà không xin phép thì bị coi là ăn cắp, ăn trộm. Rồi vỗ vai động viên nói: “Thôi, dù sao cũng là trải nghiệm cho biết, sở cảnh sát Nhật như thế nào”.

Lần chạm trán thứ ba với cảnh sát tuy không trực tiếp nhưng cũng khiến tôi ngỡ ngàng. Đợt đó tôi đi ăn tối với hai bạn người Nhật, trong đó có một bạn có ô tô. Bạn tôi lại sống ở một thành phố khác nên không quen đường, còn tôi thì mang tiếng ở đó nhưng lại mù đường, cũng chẳng mấy khi đi ăn ngoài nên không biết đâu với đâu. Ba đứa vừa chạy xe vừa nhìn xem có quán ăn nào không, thì chẳng may đi vào đường cấm. Ngay lập tức xe cảnh sát từ phía sau bắc loa lên nói: “Đề nghị xe biển số... dừng lại”. Bạn tôi biết đó là xe chúng tôi đã phạm luật nên nghiêm chỉnh chấp hành dừng lại. Một chú cảnh sát tiến đến chào hỏi rất lịch sự rồi giải thích vì sao phạm luật. Vì lời giải thích khá dài dòng nên bạn tôi có vẻ bực và nói: “Lập biên bản nhanh lên” thì chú cảnh sát kia ngay lập tức cúi đầu xin lỗi. Tôi thấy rất lạ lẫm vì cảnh sát bên Nhật đúng nghĩa một nhân viên như các công nhân viên chức khác, dân có quyền mắng, có quyền khó chịu chứ không phải khép nép hay lo sợ như người Việt mỗi lần bị cảnh sát sờ gáy. Số tiền phạt được ghi thành hóa đơn để đem đi chuyển khoản chứ không đưa tiền trực tiếp. Chừng nấy điều thôi cũng thấy được sự văn minh và kín đáo của một Quốc gia phát triển.

*Câu chuyện thứ tư là câu chuyện về những chuyến đi

Tôi rất thích một câu nói rằng: “Vào những năm 20 tuổi, người ta chẳng có gì ngoài một đôi chân khỏe mạnh và một trái tim ít sợ điều gì chưa đến. Đó là những ngày tháng tốt nhất để đi và học về thế giới”.

Tính tới thời điểm này, tôi đã ở Nhật được năm năm. Trong năm năm ấy, tôi tự cho mình cơ hội đi rất nhiều nơi, đi chơi cũng có, đi làm tình nguyện cũng có. Hokkaido, Tokyo, Gunma, Sendai, Shizuoka, Kanazawa, Kansai (Osaka, Kyoto, Kobe, Nara), Kyusyu (Fukuoka, Nagasaki, Oita,...), Chugoku,... đó là những nơi tôi đã từng đặt chân đến. Mỗi chuyến đi đều là một trải nghiệm mới mẻ nhưng có lẽ ấn tượng nhất là chuyến đi đón mùa tuyết đầu tiên ở Hokkaido, chuyến đi tình nguyện ở Sendai và chinh phục đỉnh núi Phú Sĩ ở Shizuoka.

Chuyến đi Hokkaido (Tháng Hai năm 2011) là chuyến đi do trường tôi tổ chức với phí tham dự chỉ có bảy nghìn yên (Khoảng một triệu bốn trăm nghìn) - giá không tưởng đối với một chuyến đi bao gồm vé máy bay hai chiều, tiền khách sạn hai đêm và tiền ăn uống, bởi trung bình một người muốn đến đây cũng ít nhất phải mất bốn đến năm vạn yên (Khoảng tám đến mười triệu). Với giá ưu đãi hấp dẫn như vậy nên có rất nhiều người đăng ký, buộc phải áp dụng phương pháp bốc thăm may rủi. Và vận may đã mỉm cười với tôi. Tôi được chọn đi, được tận tay chạm vào những bông tuyết trắng xóa, được nặn người tuyết, được đến trường Đại học Hokkaido, được đi thăm nhà máy sản xuất khoai tây Calbee, Otaru,... và đó cũng là nơi tôi gặp được người bạn Nhật thân thiết nhất của mình.

Chuyến đi tình nguyện đến Sendai, Miyagi vào tháng Bảy năm 2012 cũng là một trong những chuyến đi ấn tượng. Thảm họa kép động đất sóng thần tại vùng Đông Bắc Nhật Bản đã gây thiệt hại rất lớn về người và của. Sendai và Miyagi là hai trong những thành phố thuộc tâm chấn của động đất, chịu ảnh hưởng rất nặng nề. Công việc tình nguyện của tôi và mọi người trong đoàn là đến thăm, tặng số tiền mà tôi cùng các bạn sinh viên đã đứng xin tiền quyên góp của những người đi đường trên một góc phố ở Tenjin (Fukuoka) và cùng tổ chức một chương trình biểu diễn nhạc, ảo thuật, múa tại ba viện dưỡng lão lớn nhất của hai thành phố đó. Cũng chính ở đó, tôi may mắn gặp được một người phụ nữ nhân hậu, tốt bụng. Bà có chồng và con trai tử nạn trong trận động đất. Bà đã nén đau thương và nước mắt để cùng tham gia tổ chức tình nguyện giúp đỡ những người đồng cảnh ngộ tìm lại niềm vui và sự lạc quan sau mất mát tưởng chừng không gì sánh bằng. Đứng trước người phụ nữ ấy tôi lại càng thấy mình quá nhỏ bé, bởi tôi không thể tưởng tượng được nếu mình phải đối mặt với nỗi đau quá lớn như vậy thì mình sẽ thế nào? Tôi học được cách trân trọng sự sống, trân trọng từng phút giây mình đang được tồn tại trên cõi đời này để hiểu mình cần phải sống thế nào cho xứng đáng.

Chuyến đi ấn tượng cuối cùng là chinh phục ngọn núi Phú Sĩ hùng vĩ cao 3776m. Làm người cũng giống như đua xe, muốn vượt qua người ta, trước tiên phải vượt qua chính mình. Leo núi cũng vậy, đã biết bao nhiêu lần tôi đã phải bỏ cuộc giữa chừng, phát khóc vì thở không ra hơi, vì lạnh nhưng nếu dừng lại đồng nghĩa với việc sẽ phải nghỉ đêm ở lưng chừng núi. Nghĩ đến chăn ấm, nghĩ đến một bát mỳ nóng và việc được ngắm bình minh trên đỉnh núi đã tiếp thêm sức mạnh cho tôi vượt qua mọi gian nan, thử thách trên quãng đường chinh phục. Cuộc đua với chính bản thân luôn là một cuộc đua đầy cam go , đầy thử thách nhất và chiến thắng bản thân cũng là chiến thắng vẻ vang, đáng tự hào nhất, bởi nó sẽ giúp ta nhận ra bản thân mình có thể làm được nhiều thứ hơn chính mình tưởng tượng, vấn đề là có dám làm và đương đầu với nó hay không thôi.

Trên đây chỉ là bốn trong rất nhiều câu chuyện mà tôi đã trải qua trong suốt quãng đời du học sinh của mình. Trong khuôn khổ của một cuốn sách nhỏ thế này, tôi không có điều kiện để kể hết nhưng tôi tin rằng thế giới xung quanh chúng ta ẩn chứa biết bao nhiêu điều thú vị, mới mẻ. Chỉ cần ta bước ra khỏi ranh giới chật hẹp mà chúng ta đang sống sẽ thấy có quá nhiều thứ cần phải học hỏi. Những câu chuyện này, những bài học này là của riêng tôi, và tôi tin các bạn cũng sẽ có những câu chuyện riêng của mình. Đừng để cuộc sống du học chỉ có đèn sách và đi làm. Nó sẽ nhàm chán và vô vị lắm. Hãy tự cho mình cơ hội để tự khám phá và trải nghiệm thật nhiều nhé.

4. Học tập - Chặng đường gian nan

Mải mê viết về đi làm thêm nọ kia chắc sẽ khiến nhiều người nghĩ đi du học kiểu gì mà chẳng thấy đả động dòng nào tới học hành. Thật ra đây cũng là thực trạng du học Nhật những năm gần đây. Mượn visa du học để mang tư tưởng làm kinh tế khi sang Nhật. Tốt nghiệp hết cấp ba, học vội vàng qua loa được vài cái chữ rồi đóng một đống tiền cho các công ty du học thiếu lương tâm để hy vọng sang Nhật đổi đời, nhiều người bị vòng xoáy kiếm tiền quấn chặt lấy, đi làm thâu đêm suốt sáng để kiếm tiền mà quên mất mục đích chính là gì. Với tôi, tôi luôn xác định mục tiêu thi đỗ thạc sỹ của mình. Dù đi làm bận thế nào tôi vẫn sắp xếp thời gian phù hợp để học thậm chí là đi chơi, nghỉ ngơi. Thầy giáo hướng dẫn của tôi cũng là một người rất nghiêm khắc trong việc học, nên thầy không cho phép tôi làm quá sức hay để ảnh hưởng đến việc học, bởi trước mắt là kỳ thi rất quan trọng.

Nói một chút về việc học thạc sỹ ở Nhật nhé. Có thể tùy từng trường hình thức thi vào thạc sỹ sẽ khác nhau nhưng về cơ bản bạn cần phải trải qua một năm đến một năm rưỡi (Tùy vào thời gian bạn nhập học là tháng Tư hay tháng Mười) để làm nghiên cứu sinh (Thực ra cụm từ nghiên cứu sinh này chỉ dùng cho các sinh viên học đến bậc tiến sỹ, nhưng thôi cứ tạm gọi như vậy. Hiểu nôm na là bạn phải ôn thi chuyên ngành để thi vào thạc sỹ). Kỳ thi có hai phần đó là thi viết và phỏng vấn. Tôi có hơn một năm để chuẩn bị cho kỳ thi này. Đề tài nghiên cứu đầu tiên tôi gửi cho thầy là viết về quan hệ giao lưu của các nước trong khu vực châu Á trong đó chú trọng về quan hệ Việt - Nhật những năm cận đại. Nhưng thầy khuyên tôi nên chuyển đề tài vì đề tài hiện tại quá rộng và hơi chung chung hơn nữa kiến thức chuyên môn của tôi còn thiếu nhiều. Theo tư vấn của thầy tôi quyết định chuyển đề tài thành “Phong trào Đông Du của Phan Bội Châu và quan hệ quốc tế với các nước Đông Á”.

Thời gian lớn của tôi sau khi đi làm thêm buổi sáng về là lên phòng nghiên cứu của thầy hoặc thư viện để tìm sách và đọc tài liệu. Những cuốn sách dày cộp, mê man chữ Hán cổ, nhìn là muốn ngán ngẩm và mắt mũi muốn nhắm tịt lại. Nhưng thầy đã thắp lên trong tôi niềm đam mê đọc sách và trân trọng từng cuốn sách. Như đã nói ở phần trước, phòng làm việc của thầy rất bừa bộn, nhưng cuốn sách nào để ở đâu thầy nhớ rõ mồn một. Thầy còn nói người Nhật rất thích đọc sách, đọc báo giấy, rồi bảo tôi cứ thử đi lên bus, lên tàu điện là sẽ thấy. Thầy tôi tốt nghiệp Đại học Waseda - một trong những trường đại học “đỉnh” nhất Nhật Bản, thầy học thạc sỹ bên Hà Lan rồi sang Indonesia học tiến sỹ, nên tiếng Indonesia của thầy rất giỏi. Thầy cũng thẳng thắn chia sẻ rằng bức tường ngôn ngữ là một rào cản lớn đối với sinh viên nước ngoài khi học lên thạc sỹ hoặc tiến sỹ, bởi khả năng viết đề tài nghiên cứu, hay dạng văn chính luận còn kém. Vì vậy đây là lần đầu tiên thầy nhận hướng dẫn cho du học sinh. Điều đầu tiên thầy mong tôi làm đó là đọc được sách, hiểu được nội dung chính và tóm tắt được chúng. Ngoài ra, thầy còn hướng dẫn tôi cách tra cứu tài liệu cũng như làm thẻ thư viện của tỉnh để có thể lên mượn sách.

Thầy là một trong những động lực thôi thúc tôi sang Nhật và cho đến giây phút được chính thức làm việc với thầy với tư cách là sinh viên được thầy hướng dẫn tôi càng cảm thấy quyết định sang Nhật là đúng đắn, và bản thân mình là người vô cùng may mắn khi được một người thầy như vậy chỉ dạy. Tôi nhớ có một lần thầy khen tôi đã có tiến bộ trong việc tổng hợp thông tin và viết ra được nên đã mời tôi đi ăn một bữa gọi là cổ vũ, động viên tinh thần. Thầy hỏi tôi thích ăn gì, tôi trả lời là sushi. Thầy vừa cười vừa trêu sao lại thích ăn món đắt thế? Rồi dẫn tôi đến một quán mà thầy quảng cáo là ngon nhất thành phố Saga. Sau buổi đi ăn hôm đó, tình cảm thầy trò trở nên thân thiết hơn và tôi cảm nhận rõ hơn sự gần gũi, thân thiện và ấm áp ở thầy.

Cứ thế rồi cũng gần đến ngày tôi phải đăng ký course dự thi vào thạc sỹ. Ở trường tôi đang học có hai course, một là course dự thi giống hệt người Nhật (Bao gồm thi viết chuyên ngành trong đó có phần dịch tiếng Anh và phỏng vấn) và course thứ hai là dành cho du học sinh. Số lượng sinh viên quốc tế đăng ký thì đợt đó khá đông, đồng nghĩa với việc khả năng cạnh tranh khá lớn. Thầy khuyên tôi nên thi course giống người Nhật bởi tôi có lợi thế về tiếng Anh. Tôi nghe lời thầy và bắt đầu ôn luyện các kỹ năng dịch từ Nhật sang Anh. Có một sự thật là từ ngày học tiếng Nhật, vốn liếng tiếng Anh cũng bị rơi rớt đi nhiều, đặc biệt là từ vựng. Nhưng dưới sự chỉ dẫn của thầy, tôi học được cách dịch nhanh và vẫn đảm bảo được ý nghĩa của câu. Thầy còn tặng tôi một cuốn từ điển Nhật - Anh, Anh - Nhật nhỏ xinh mà cho tới bây giờ tôi vẫn còn giữ. Nói chuyện với mấy bạn cùng thi, ai cũng bảo tôi may mắn vì được thầy quan tâm. Thầy hướng dẫn của các bạn ấy nhiều du học sinh nên cũng chẳng có thời gian mà lo lắng cặn kẽ cho từng người một. Một thầy - một trò vừa là may mắn vừa là áp lực, bởi tôi không muốn làm thầy thất vọng.

Và ngày thi cũng đến. Cảm giác không khác gì thi đại học lần thứ hai, thậm chí còn thấy hồi hộp và lo lắng hơn. Bởi xung quanh ai cũng mặt vest đen - màu sắc khiến tôi nghĩ đến những sát thủ áo đen trong bộ truyện tranh nổi tiếng Thám tử lừng danh Conan. Chẳng hiểu sao trong cái thời khắc quan trọng như vậy mà trí tưởng tượng của tội vẫn còn phong phú đến thế. Chỉ có đến khi mở đề thi ra tôi mới thấy nhẹ nhõm phần nào, bởi mọi thứ đều nằm trong những gì tôi đã ôn tập. Phần thi viết kết thúc và tôi khá tự tin về những gì mình đã làm.

Sau thời gian nghỉ giải lao, chúng tôi bước vào phần thi phỏng vấn. Theo thứ tự thì tôi phỏng vấn thứ ba nhưng không biết vì lý do gì đột nhiên tôi bị gọi phỏng vấn đầu tiên. Tôi chỉ biết ớ lên một tiếng, không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Mở cửa phòng ra đã thấy khoảng mười thầy cô ngồi đó sẵn. Trông mặt ai cũng nghiêm nghị, đằng đằng sát khí, vốn tôi đã chưa chuẩn bị tâm lý cho việc phỏng vấn đầu tiên này nên càng thấy run sợ, đúng nghĩa tim đập chân run. Nhìn thấy bóng dáng nhỏ xíu của thầy tôi từ phía xa, tôi như được tiếp thêm một chút xíu sức mạnh. Thầy nói tôi giới thiệu về bản thân mình và khái quát nội dung đề tài nghiên cứu. Phần này tôi đã chuẩn bị khá kỹ nên ít nhiều cũng hoàn thành dù không phải quá trôi chảy. Vừa nói tôi vừa cảm nhận được nhịp tim của mình đang đập thình thịch. Đến phần trả lời câu hỏi từ phía các thầy, người đầu tiên đặt câu hỏi cho tôi là một thầy giáo có vẻ mặt lạnh tanh và nói tiếng Nhật khá nhanh. Nhìn mặt thầy ấy thôi là đủ khiến tôi hồn xiêu phách lạc, run đến mức không nghe rõ câu hỏi. Tôi lấy hết can đảm để nhờ Thầy nhắc lại câu hỏi. Lần nói lại này thầy ấy càng nhấn mạnh giọng, cảm giác như có vẻ đang rất giận dữ. Chắc ai trong phòng khi đó cũng nhìn ra tôi đang mất bình tĩnh, nên có một thầy nói vọng lên rằng: 「落ち着いて」(Bình tĩnh đi em). Tôi đưa ánh mắt sang phía thầy mình như muốn cầu cứu. Thầy hiểu ý nên nói lại câu hỏi một cách chậm rãi và giải thích theo hướng giúp tôi dễ hiểu. Trong tôi đầu tôi lúc chữ nghĩa bay nhảy loạn xạ nên tôi trả lời theo những gì tôi nhớ và cảm nhận. Ở những câu hỏi sau tình hình có khá hơn chút nhưng sau khi ra khỏi phòng phỏng vấn tôi vẫn không tin là mình vừa trải qua một cơn ác mộng. Gọi là ác mộng vì chưa bao giờ tôi sợ hãi như thế. Mồ hôi vã ra như tắm. Tôi vào phòng lấy đồ và ngồi thụp xuống, người cứ lâng lâng bay bay. Rồi tự nhiên nước mắt tôi trào ra, tôi biết mình đã làm thầy thất vọng, nếu không muốn nói là làm xấu mặt thầy. Tất cả những gì được hỏi trong vòng phỏng vấn hôm nay không có gì quá sức, vậy mà chỉ vì sự mất bình tĩnh của bản thân tôi đã khiến cho chính thầy của mình trở nên lúng túng. Tính ra chào thầy một câu, nhưng nhớ ra thầy vẫn phải ở trong hội đồng phỏng vấn nên tôi cứ thế ra về và gửi cho thầy một tin nhắn SMS: 「先生、大変申し訳ございません」 (Em xin lỗi thầy rất nhiều).

Về đến nhà, thay được bộ quần áo vest nặng nề ấy ra khỏi người, tôi leo tót lên giường nằm trong chăn sụt sùi. Cứ thỉnh thoảng lại mở máy điện thoại ra xem có tin nhắn của thầy không, rồi ngủ thiếp đi lúc nào không biết. Tôi ngủ một mạch đến tầm sáu - bảy giờ tối, mở điện thoại ra thì thấy cuộc gọi nhỡ từ thầy. Tôi gọi điện lại ngay cho thầy. Phải đến cuộc thứ ba thầy mới nghe máy. Vừa nhấc máy lên nghe tôi gọi 「先生」 (Thầy ơi), thầy vừa cười vừa hỏi sao hôm nay tôi lại run như thế. Tôi trả lời tôi cũng không biết nữa. Rồi tôi hỏi thầy liệu tôi có khả năng đỗ không? Thầy bảo tôi không nên quá lo lắng vì còn điểm viết và các câu khác tôi trả lời cũng tương đối tốt. Tôi cứ liên tục nói xin lỗi thầy, xin lỗi thầy. Thầy càng nói không sao, tôi lại càng thấy dằn vặt và có lỗi. Những ngày sau đó tôi như ngồi trên đống lửa. Vẽ ra trong đầu biết bao giả thuyết, thậm chí là chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, rồi lại tự mình phủ nhận tất cả.

Thi cử chỉ có vài tiếng đồng hồ nhưng cảm giác mình vừa sống ở một thế giới khác vậy. Tôi quay trở lại nhịp sống hằng ngày nhưng đầu óc không lúc nào không nghĩ tới kết quả thi. Ngày hôm ấy, tôi đi làm như mọi khi và lúc chuẩn bị thay đồ để về thì thấy chuông điện thoại kêu. Bạn tôi gọi hỏi mã số sinh viên để nó xem hộ kết quả. Tôi đọc cho nó và nín thở chờ hồi âm của nó.

- Đỗ rồi nhé, con kia. Chúc mừng!

- Thật không?

- Đây không phải lúc đùa.

- Thế còn mày? - Tôi hỏi nó.

- Cũng lọt lưới rồi. Thôi tao đi lên phòng thầy tao đây - Nó nói vội rồi cúp máy.

Tôi vui sướng không nói nên lời, vội vội vàng vàng thay đồ rồi đạp xe lên trường xem lại lần nữa. Đến nơi, tôi chạy ngay đến chỗ bảng tin. Bất giác tôi nhớ lại câu chuyện khi không nhìn thấy tên mình trong danh sách các bạn đỗ học bổng thời sinh viên, nhưng lần này thì khác. Số thẻ sinh viên của tôi nằm ở vị trí thứ năm trong danh sách đỗ. Tôi gọi điện ngay cho thầy giáo.

- Thầy ơi, em đỗ rồi ạ.

- Ừ, thầy cũng biết kết quả rồi. Chúc mừng em.!

- Giờ thầy có trên phòng nghiên cứu không ạ? Em đang ở trường.

- Thầy đang ở phòng đây.

- Vâng, vậy bây giờ em lên gặp thầy.

Vừa mở cửa phòng, tôi đã nhìn thầy nụ cười tủm tỉm thường thấy của thầy.

- Lựa chọn thi theo course giống người Nhật là sáng suốt đấy. Điểm bài thi viết của em cao nên điểm tổng khá cao.

- Vâng. Em cứ lo em bị trượt. Phỏng vấn không tốt lắm.

- Thầy giáo phỏng vấn em lúc đầu tiên có trình độ chuyên môn rất cao. Thầy ấy tốt nghiệp trường Đại học Tokyo ra, và thầy cũng định mời thầy ấy vào hội đồng chấm bảo vệ luận văn tốt nghiệp cho em.

- Ôi thầy ơi, đừng. Em sợ thầy ấy lắm.

- Đó là do cách nói chuyện và khuôn mặt của thầy ấy trông thế thôi, chứ tiếp xúc nhiều sẽ thấy thầy ấy hiền lắm. Nhưng thôi, giờ trước mắt là nghỉ ngơi và chuẩn bị cho việc học của năm thứ nhất thạc sỹ. Em sẽ cần phải tập trung học để lấy được nhiều tín chỉ cho một năm học tới này.

- Dạ vâng, em biết rồi ạ.

Nói chuyện với thầy một lúc, rồi chào thầy ra về. Việc thi đỗ kỳ thi vừa rồi, tôi tự thấy mình đã cố gắng rất nhiều nhưng cũng không thể phủ nhận được rằng may mắn cũng đã mỉm cười với tôi. Vừa đạp xe về, tôi vừa nghĩ về con đường một năm phía trước.

4/2012 - Ngày khai giảng

Tôi mặc vest, chọn thêm cho mình một nơ nhỏ xinh để cài lên trên áo sơ mi và đi dự lễ khai giảng. Khi tất cả hội trường đứng dạy vang bài hát 「君が代」(Kimi ga yo) Quốc ca Nhật, tôi thấy trong mình dấy lên một sự tự hào khó tả. Không phải tự hào dân tộc đao to búa lớn, bởi Nhật Bản không phải là nơi tôi sinh ra và lớn lên nhưng đây là nơi tôi sinh sống, học tập trong những năm tháng tuổi trẻ tiếp theo của mình. Trong suốt bao nhiêu năm đèn sách, đã từng dự rất nhiều lễ khai giảng nhưng có lẽ đây là buổi lễ khai giảng trang nghiêm và trịnh trọng nhất. Khi tôi ngước nhìn lên tấm biển đề dòng chữ “Lễ Khai giảng...” tôi ý thức được rằng từ giây phút này mình sẽ lại như một đứa trẻ muốn trở thành người lớn sẽ phải cặm cụi nhiều hơn, chăm chỉ nhiều hơn. Chỉ có duy nhất một thứ mà tôi có thể cho phép mình chủ quan một chút. Đó là niềm tin. Tôi có một niềm tin mãnh liệt rằng mình sẽ làm được, và vượt qua được tất cả.

Việc đầu tiên và cũng là quan trọng nhất của việc chinh phục xong một năm lấy tín chỉ đó là lựa chọn các môn học. Ngoài những môn 必須科目 (Môn bắt buộc), được sự tư vấn của thầy giáo, tôi chọn được các môn học phù hợp, trong đó có môn 漢文（Dạy về cách đọc các chữ Hán cổ, phục vụ cho việc đọc tài liệu nghiên cứu) và một môn của vị thầy giáo khó tính đã phỏng vấn tôi. Đúng như thầy giáo tôi đã từng nói, ẩn sau vẻ bề ngoài lạnh lùng là một sự quan tâm và gần gũi với sinh viên. Cách dạy của thầy là luôn để cho sinh viên tự tìm ra câu trả lời, chứ không đưa ra gợi ý hay gì cả. Tôi nhớ có lần, thầy giao bài tập về, và bảo tôi buổi sau mang câu trả lời đến. Buổi tiếp theo tôi đến, trả lời sai, thầy bắt ngồi cả buổi ngồi tìm tiếp, không phải học thêm gì, bởi thầy bảo vấn đề cơ bản cốt lõi còn chưa hiểu thì có học tiếp cũng chẳng có ý nghĩa gì. Cách dạy đó đã hình thành trong tôi thói quen không ỷ lại, tự chủ động tìm tòi và tìm ra hướng giải quyết vấn đề. Thầm cảm ơn thầy giáo của mình vì đã giới thiệu tôi đến thầy ấy, chí ít thì hình ảnh về một người thầy nghiêm khắc trước kia không còn, đồng nghĩa với việc tôi sẽ không còn phải run sợ hay mất bình tĩnh vào bản thân mình nữa.

Cứ thế, tôi kết thúc năm đầu tiên với bảng điểm khá cao. Tôi apply ba học bổng thì chỉ có một học bổng khá thú vị và khiến tôi gật đầu tắp lự. Đó là Yoneyama Rotary - một tổ chức học bổng hỗ trợ lưu học sinh diện tự túc và không cần phải hoàn trả. Đối tượng để đăng ký học bổng này là các bạn sinh viên đại học bắt đầu học lên năm ba, sinh viên học thạc sỹ hoặc tiến sỹ đang học ở các trường đại học nằm trong danh sách học bổng này cấp (Lưu ý: Học bổng này không dành cho các bạn học trường tiếng, trường chuyên môn).

* Điều kiện apply học bổng

Các bạn theo dõi và đăng ký với phòng quản lý sinh viên hoặc phòng giáo vụ của trường. Đây là học bổng lấy theo chỉ tiêu của trường và Quốc tịch. Ví dụ: Có ba người Việt Nam, bốn người Trung Quốc, một người Nepal, một người Srilanka học cùng một trường, cùng đăng ký và đều được tiến cử đi phỏng vấn. Nhưng chỉ tiêu của năm đó sẽ chỉ cho trường đó năm suất (Chia đều cho mỗi Quốc gia) thôi chẳng hạn thì khả năng cạnh tranh sẽ khá lớn ngay từ vòng hồ sơ. Vì vậy để được tiến cử thì hãy cố gắng lấy thành tích tốt từ kỳ học trước đó, hoặc tham gia các hoạt động ngoài lề như tình nguyện, đóng góp cho xã hội,...

* Chuẩn bị hồ sơ

Học bổng Yoneyama Rotary là một học bổng khá phiền phức về mặt hồ sơ. Phiền phức ở đây có nghĩa là nhiều thứ phải viết. Ngoài bản giới thiệu bản thân, các bạn cũng cần phải kê khai về việc đi làm thêm, lương bao nhiêu, đi làm bao nhiêu tiếng trong tuần,... Quan trọng nhất của bộ hồ sơ này là kế hoạch nghiên cứu, tiểu luận và thư tiến cử của thầy giáo hướng dẫn viết cho bạn. Trong bản kế hoạch nghiên cứu và tiểu luận, hãy viết như thế nào để làm nổi bật lên nội dung mà bạn đang nghiên cứu. Viết rạch ròi, dễ hiểu, sạch sẽ, tránh tẩy xóa sẽ ghi điểm ấn tượng. Khi viết xong nên nhờ người Nhật kiểm tra lỗi ngữ pháp, lỗi chính tả.

* Phỏng vấn

Bạn có thể nhận được học bổng này hay không thì ngoài điểm hồ sơ sẽ còn điểm phỏng vấn. Tùy từng khu vực sẽ có cách đặt câu hỏi và tiêu chí chấm điểm khác nhau, nhưng các câu hỏi thường không quá khó, về cơ bản chỉ muốn kiểm tra khả năng nói chuyện, kết nối, xem tính cách, định hướng tương lai và quyết tâm của các bạn đến đâu. Những người đứng ra cấp học bổng cho các bạn trong tổ chức này là những người làm nhiều công việc khác nhau, nhưng một điểm chung là họ hầu như đều là dân kinh doanh, và có tấm lòng từ thiện nên điều quan trọng nhất là bạn phải cho họ thấy mình xứng đáng để nhận học bổng này.

Khi phỏng vấn cần lưu ý những điểm sau:

- Ăn mặc, chào hỏi: Vest, suit là sự lựa chọn thông minh nhất. Tránh mặc váy ngắn, đi bốt, giày thể thao. Khi vào nhớ gõ cửa, đóng cửa xong, cúi đầu chào từ phía cửa rồi xin phép đi vào ghế ngồi. Những người trong ban phỏng vấn thường là những người lớn tuổi, thậm chí có người khá cứng nhắc nên chào hỏi lễ phép sẽ có thể tạo ấn tượng tốt.

- Giới thiệu bản thân: Các bạn sẽ có khoảng hai - ba phút để giới thiệu, PR bản thân trong phần đầu phỏng vấn. Ba điều tuyệt đối không được quên khi giới thiệu là họ tên, quốc gia và tên trường mình đang học. Hãy nói về sở thích, sở trường, thậm chí sở đoản của bản thân với giọng điệu vui tươi, hóm hỉnh. Cuối cùng đừng quên nói về dự định tương lai gần, ước mơ sau này của bản thân.

- Hãy đọc và ghi nhớ những thông tin cơ bản về tổ chức Rotary nói chung và học bổng Yoneyama Rotary nói riêng để nếu có bị hỏi, họ vẫn thấy được các bạn đã chuẩn bị rất kỹ cho cuộc phỏng vấn.

- Những câu hỏi về vấn đề đi làm thêm, và nếu được học bổng thì có bỏ làm thêm hay không? Theo tôi, với những câu hỏi kiểu này có hai cách trả lời. Một, các bạn nói rõ ràng dứt khoát là các bạn sẽ bỏ để tập trung cho học hành (Thường câu trả lời này sẽ thuyết phục được số đông hơn vì người ta cho bạn học bổng cũng với mục đích để các bạn có thời gian cho học tập, nghiên cứu). Và hai, đối với những người không muốn bỏ việc làm thêm thì hãy nói rằng tôi đi làm để học thêm về xã hội, con người, cách đối nhân xử thế, tích lũy kinh nghiệm cho đi làm sau này. Tôi không bỏ hẳn nhưng sẽ giảm giờ làm để tập trung cho học tập và các hoạt động của Rotary.

- Tham gia học bổng này các bạn được nhiều cái lợi ví dụ như được đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người - những may mắn không phải du học sinh nào cũng có được. Nhưng cũng có một hệ lụy đi kèm đó là Yoneyama có khá nhiều hoạt động nên nếu xác định một khi nhận được học bổng thì hãy ưu tiên cho các hoạt động này một chút (Trừ những trường hợp bất khả kháng) để họ không thấy rằng các bạn đang phủi hết trách nhiệm sau khi nhận được học bổng.

- Những người học bằng tiếng Anh vẫn có đủ điều kiện apply học bổng nhưng sẽ là một trở ngại rất lớn khi đi phỏng vấn, vì người Nhật kém tiếng Anh. Những bạn biết tiếng Nhật thì nên tận dụng ưu điểm, nói rạch ròi, tránh lan man, tránh dùng từ khó. Nghe chưa rõ thì hỏi lại chứ đừng ậm ừ trả lời để rồi lạc đề.

Trên đây là một vài kinh nghiệm cá nhân trong việc chinh phục học bổng này để những ai quan tâm có thể tham khảo.

....

Quay lại việc học, sau khi nhận học bổng này thì tôi nghỉ toàn bộ việc làm thêm, đó cũng là lúc tôi đã là sinh viên năm thứ hai. Thời gian một ngày trôi qua chỉ có quanh quẩn lên phòng nghiên cứu, ăn uống rồi lại viết, viết, viết. Tôi bận viết luận văn thì công việc của thầy tôi cũng bận lên gấp đôi, gấp ba như thế bởi không chỉ có công việc riêng của thầy mà còn phải chỉnh sửa luận văn cho tôi. Có nhiều hôm chín giờ tối mới lóc cóc từ phòng nghiên cứu về, ngước lên phòng thầy vẫn thấy sáng đèn, thương thầy mà chẳng biết làm thế nào để bày tỏ, nên thay bằng việc hạ quyết tâm hoàn thành luận văn thật tốt để không phụ công thầy.

Buổi bảo vệ tốt nghiệp thành công như mong đợi. Tôi lên phòng nghiên cứu - nơi mình đã gắn bó suốt hai năm qua để thu dọn đồ đạc. Nhìn lại chỗ ngồi quen thuộc, đặt tay lên bàn học, cảm giác tất cả như mới ngày hôm qua vậy. Tôi lên phòng thầy, thầy chỉ nói một câu rằng: Em làm tốt lắm. Rồi nói hai thầy trò đi ăn uống gọi là chúc mừng tôi bảo vệ luận văn thành công. Tôi nghĩ rằng mình là một trong những số ít sinh viên may mắn được có cơ hội đi ăn nhiều với thầy giáo của mình. Cũng vẫn là quán sushi quen thuộc, nhưng thầy giáo và tôi lúc đó chắc chắn khác hẳn lúc bây giờ. Chẳng còn khoảng cách hay khách khí nữa, thầy gọi tôi là tân thạc sỹ.

...

Tháng 3/2014. Tôi tốt nghiệp.

Hôm đó tôi mặc Hakama - bộ đồ truyền thống dành cho lễ tốt nghiệp tại Nhật. Tôi mời bố mẹ tôi từ Việt Nam sang dự và thầy cũng đến. Dù đã được tôi cho xem ảnh thầy trước đó, nhưng bố mẹ tôi không ai không khỏi ngạc nhiên vì thầy bé quá. Thầy nói với bố mẹ tôi rằng tôi đã rất cố gắng, rất chăm chỉ, rất nỗ lực. Và dành tặng cho tôi một lời khen mà cho đến bây giờ và có lẽ mãi về sau này tôi cũng sẽ không bao giờ quên được. “Em là sinh viên nước ngoài đầu tiên thầy hướng dẫn nhưng là người khiến thầy rất tự hào. Dù sau này có nhận thêm bất kỳ kouhai nào đi nữa, thì thầy cũng sẽ nói là nhớ học tập Linh sempai. Cảm ơn em”.

Một cuộc đời sinh viên nữa lại khép lại, những thời khắc hạnh phúc trọn vẹn bên gia đình, bạn bè, thầy giáo đáng kính và bên cả sắc hồng của mùa sakura thứ ba tại Nhật - một cảm giác mãn nguyện tột độ mà có lẽ sẽ không bao giờ tôi có cơ hội trải qua nữa.

5. Xin việc tại Nhật - Thử thách và cơ hội

Tìm việc tại Nhật vốn đã nằm trong dự định của tôi khi mới sang Nhật nên tôi đã chuẩn bị tâm lý cho việc này khi bắt đầu bước sang năm thứ hai của thạc sỹ. Tôi suy nghĩ về những công việc mình muốn làm, tự tìm hiểu cũng có và cũng có nhờ một số mối quan hệ quen biết để hỏi xem có biết thông tin tuyển dụng nào không? Vừa lo viết luận văn, vừa lo tìm việc, đầu óc như muốn tẩu hoả nhập ma, nhưng đúng là nhìn lại một chặng đường dài, tôi tự thấy rằng mình là người gặp may mắn, hay kiểu nói như các cụ ngày xưa là có quý nhân phù trợ.

Xin việc (就職活動) là một giai đoạn quan trọng trong cuộc đời mà bất kỳ sinh viên Nhật nào cũng phải trải qua. Có thể nói đây là cơ hội có một không hai khi các bạn sinh viên có thể tự do vào thăm bao nhiêu công ty tuỳ thích, có thời gian để ngồi xem xét, đánh giá bản thân, và học cách thể hiện được bản thân mình trong thời gian phỏng vấn nhanh như chớp mắt.

Nội dung xin việc về cơ bản gồm có bốn bước:

Bước một: Đi dự hội thảo, thuyết trình về công ty (説明会) , với mục đích là tham quan, tìm hiểu công ty. Ngoài ra, nếu bạn chưa xác định được công ty mình muốn vào thì có thể tham gia các hội chợ việc làm, trong đó có nhiều công ty cùng tham gia thuyết trình (合同説明会).

Bước 2: Tự phân tích bản thân với mục đích hiểu rõ hơn về chính bản thân mình. Các bạn có thể mua sách hoặc vào các trang web chuyên dụng về vấn đề này để xem cách người Nhật viết phân tích bản thân như thế nào.

Bước 3: Học cách viết civil, cách phỏng vấn.

Bước 4: Phỏng vấn (Thường là sẽ có khoảng hai - ba vòng phỏng vấn tùy từng Công ty).

Phía trên là bốn bước quan trọng để giúp bạn có được Giấy trúng tuyển Tìm việc thực sự là một cơ hội tuyệt vời để bạn chứng minh được bản thân cũng như bản lĩnh của mình.

Như phía trên tôi vừa nói, tôi gặp khá nhiều may mắn trong học tập cũng như khi đi xin việc, bởi đều được người quen giới thiệu về thông tin. Hồi tốt nghiệp xong, tôi chỉ nghĩ đơn thuần là có được một công việc phù hợp là đủ, còn làm ở đâu không mấy quan trọng. Qua sự giới thiệu của hai người, tôi đi phỏng vấn hai nơi và đều nhận được giấy trúng tuyển.

Công việc đầu tiên là làm ở bộ phận lễ tân cho một khách sạn rất nổi tiếng ở Sasebo. Sau khi qua vòng hồ sơ, tôi được gọi đến để làm một bài thi viết. Bài thi bao gồm nội dung tính toán, tiếng Anh, và tiếng Nhật. Đề thi không quá khó nhưng bị sức ép về mặt thời gian nên tôi không hoàn thành trọn vẹn. Trong phòng thi hôm đó chỉ có khoảng năm đến sáu người nước ngoài, còn lại là người Nhật, nên thực lòng tôi cũng không quá hi vọng. Nhưng hôm sau thì tôi nhận được thông báo đến phỏng vấn.

Câu hỏi của vòng phỏng vấn đầu tiên này khá nhẹ nhàng. Sau phần giới thiệu bản thân thì đến những câu hỏi liên quan đến chuyên ngành học của tôi, rồi vì sao tôi lại muốn thi tuyển vào khách sạn,... 15 phút phỏng vấn kết thúc, tôi bước ra khỏi phòng mà thấy đầu óc nhẹ tênh, thoải mái vì nghĩ mình đã làm khá tốt. Tôi tin rằng mình sẽ vượt qua vòng phỏng vấn lần này. Và đúng như vậy. Tôi được gọi đến vòng phỏng vấn thứ hai cũng là vòng cuối cùng.

Trái hẳn với tâm lý thoải mái ở vòng thứ nhất, các câu hỏi ở vòng hai này mang tính kế hoạch, chiến lược và những dự định mình định đóng góp cho khách sạn với tư cách một là nhân viên chính thức. Và một điểm khác biệt nữa, là nếu như ở vòng thứ nhất, từng ứng viên sẽ được gọi vào phòng phỏng vấn còn lần này thì ba ứng viên một phỏng vấn. Tôi ngồi giữa hai người Nhật. Khỏi cần nói các bạn cũng biết tôi áp lực thế nào. Ngay từ người đầu tiên đã khiến tôi giật mình bởi phong thái điềm đạm, dứt khoát và kiến thức về khách sạn rất tốt. Nhưng tôi cố gắng trấn tĩnh bản thân mình bằng cách không để ý quá nhiều đến những câu trả lời của người Nhật đang nói. Đến lượt phỏng vấn của tôi. Tôi vẫn nhớ ba câu hỏi mà bên tuyển dụng khiến tôi ấn tượng và nhớ cho đến tận bây giờ.

PV: Cảm giác của bạn như thế nào khi được gọi đến vòng phỏng vấn cuối cùng này?

Tôi trả lời rất thành thật rằng:

- Tôi thấy vui vì tôi đã cố gắng, đã làm được và nhận được kết quả mà tôi cho là xứng đáng.

PV: Bạn nghĩ bạn sẽ đóng góp, cống hiến được gì cho khách sạn của chúng tôi?

- Bây giờ để nói tôi sẽ cống hiến được gì thì hơi sớm bởi tôi vẫn đang là tờ giấy trắng trong lĩnh vực dịch vụ khách sạn. Nhưng tôi nghĩ với năng lực ngôn ngữ và sự linh hoạt của mình tôi sẽ hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ mà tôi được giao.

PV: Nếu chúng tôi phải nói lời xin lỗi vì từ chối không tuyển dụng bạn thì bạn có nghĩ rằng nếu có thêm cơ hội nữa, bạn có thể làm tốt không?

Tôi: Tôi nghĩ là không thể tốt hơn đâu, vì tôi luôn cho rằng mọi cơ hội đến với mình chỉ có một lần nên nếu không làm tốt được thì có cho thêm hai ba lần nữa thì vẫn như thế thôi. Nhưng dù sao vào được đến vòng phỏng vấn cuối cùng này, với tôi cũng đã là một thành công.

Bước ra khỏi phòng, dù vẫn còn run nhưng không hiểu sao tôi lại có thể trả lời rắn rỏi như thế. Tôi thật sự thấy hài lòng về phần thể hiện của mình, vì chí ít tôi đã vượt qua được đối thủ lớn nhất là chính bản thân mình. Sau đó vài hôm, tôi nhận được email thông báo chúc mừng trúng tuyển từ phía tuyển dụng. Lòng tôi reo vui hạnh phúc vì con đường trải nghiệm ở Nhật đang mở rộng phía trước mặt. Tôi gửi email cảm ơn và hứa sẽ cố gắng cho công việc sắp tới. Rồi tôi tự thưởng cho mình một buổi đi ăn ngoài và mua sắm một chút đồ. Thế rồi chẳng biết duyên số thế nào tôi tình cờ gặp lại cô bạn người Myanamar cùng trong hội học bổng Rotary với tôi lúc đó. Tôi rủ bạn ấy đi ăn ở một quán mỳ chanpon gần đó. Hai đứa vừa ăn vừa tán gẫu thì có đoạn bạn ấy nói rằng một bác trong câu lạc bộ của bạn ấy đang nhờ bạn ấy tìm một người Việt Nam giỏi tiếng Nhật để làm việc rồi hỏi tôi nếu có quan tâm thì bạn ấy sẽ cho số để chủ động liên lạc. Tôi hỏi bạn ấy kỹ hơn về nội dung công việc thì bạn ấy cũng nói là chỉ nghe thấy thông tin như thế thôi. Trong tôi lúc đó cũng đã tự vẽ lên một vài cái gạch đầu dòng ví dụ như quản lý tu nghiệp sinh, quản lý du học sinh, vì công việc mà cần đến người Việt biết tiếng Nhật thì quanh đi quẩn lại chỉ có những công việc kiểu như thế. Tuy vậy, tôi vẫn xin bạn ấy số liên lạc của bác người Nhật kia để hỏi cho cụ thể.

Vậy mà nhiều việc, tôi quên khuấy luôn việc gọi điện. Đó là những ngày đầu tiên của tháng Mười một. Trời trở lạnh và tôi vẫn đang quay cuồng cho luận văn tốt nghiệp. Tôi và thầy giáo hướng dẫn có lịch lên Tokyo để đến một vài thư viện trên đó thu thập phần tài liệu cuối cùng. Khi tôi vào đến khu vực để chờ Monorail thì nhận được một cuộc điện thoại số lạ. Tôi nhấc máy lên thì đầu dây bên kia giới thiệu rằng bác ấy tên là Honda, là thành viên của câu lạc bộ phụ trách học bổng của Eichan. Tôi mới ngớ người ra việc mà người bạn Myanmar kia đã nói trong buổi đi ăn hôm trước. Vì đúng lúc đó thì tàu đến nên tôi đã nói với bác ấy rằng tôi xin phép được gọi lại sau. Cuộc nói chuyện sau đó giữa tôi và bác ấy kéo dài khá lâu, khi bác ấy lại được hiệu trưởng của trường Đại học Quốc tế Nagasaki (Ngay gần chỗ khách sạn nơi tôi vừa được nhận giấy trúng tuyển) đang muốn tìm một người Việt biết tiếng Nhật để phụ trách dạy bổ trợ tiếng Nhật cho sinh viên Việt Nam đang học tại trường cũng như là phát triển các dự án liên quan đến giao lưu quốc tế, kết nối sinh viên Nhật với sinh viên Quốc tế trong trường. Bác ấy nói đi nói lại đây là cơ hội tốt, vì vậy từ Tokyo trở về thì liên lạc đến phỏng vấn ngay xem sao. Chẳng hiểu sao sau cuộc nói chuyện ấy lòng dạ tôi lại nóng như lửa đốt, tôi lại nghĩ rằng không dưng đâu cơ hội lại đến với mình, mình cứ nên thử sức lần nữa. Chính vì đã nhận được 内定 trước đó nên tôi cũng không bị đè nặng quá về tâm lý. Tôi gửi email xin đăng ký ứng tuyển như lời dặn của bác Honda người Nhật và nhận được lịch phỏng vấn.

Hôm tôi đến phỏng vấn chỉ có mình tôi trong một căn phòng khá rộng. Tôi còn nhớ ở phòng còn có một bình hoa ly rất đẹp. Đang mải mê ngắm hoa rồi đến mấy bức tranh được treo trong phòng thì có tiếng gõ cửa. Một cô người Nhật dáng người cao cao, xinh xinh bước vào và đưa cho tôi một tập đề tiếng Nhật bảo tôi làm sau một tiếng rưỡi sẽ vào phỏng vấn. Đề thi viết hôm đó khá hóc búa, có nhiều chữ Hán tôi chưa từng nhìn thấy bao giờ, chưa kể là bài đọc hiểu về lịch sử ra đời của tiếng Nhật và một bài viết luận ngắn. Đúng một tiếng rưỡi sau, cô người Nhật lúc nãy quay lại và hướng dẫn tôi sang phòng phỏng vấn ở cuối dãy hành lang đó. Khi bước vào phòng, đã thấy ba người ngồi sẵn trong đó. Khi giới thiệu ra mới biết một người làm trưởng phòng tổng hợp và hai người hiện đang là giáo viên tiếng Nhật tại trường. Cả ba người ngồi đọc đơn xin việc của tôi và đưa ra các câu hỏi liên quan đến vấn đề học tiếng và kinh nghiệm đi dạy tiếng Nhật của tôi. Tôi cũng nói rằng chuyên ngành của tôi thời đại học là phiên dịch, cũng đã từng đi dạy thêm ở một trường cấp ba và trung tâm tiếng Nhật. Còn từ hồi sang Nhật tôi nghiên cứu về quan hệ quốc tế chứ không phải chuyên về tiếng Nhật. Nói đến đoạn, hai thầy cô người Nhật kia xem bài kiểm tra năng lực tiếng Nhật tôi vừa làm thì gật gù nói trong thời gian ngắn mà làm được như thế này thì cũng là khá rồi. Rồi hỏi tôi có muốn đứng thử lớp dạy không? Tôi gật đầu nói có nhưng cũng chia sẻ rằng tôi chưa có chứng chỉ dạy tiếng Nhật. Sau đấy được giải thích rằng đây là trường tư, và tiếng Nhật là một khóa học riêng biệt dành riêng cho lưu học sinh năm nhất. Giáo viên người Nhật vẫn sẽ dạy nhưng ngoài ra còn một tiết gọi là bổ trợ tiếng Nhật do người Nhật soạn giáo án, và nói muốn có một người phụ trách tiết đó, đặc biệt là những tiết có sinh viên Việt Nam và Philippines. Buổi phỏng vấn kết thúc vui vẻ, bởi có lẽ một phần tôi không thấy một chút áp lực nào cả, và một phần tôi không chuẩn bị quá kỹ cho cuộc phỏng vấn này nên việc đỗ hay trượt không thực sự quan trọng. Nhưng điều mà tôi không nghĩ tới thì nó lại tới. Tôi nhận được thông báo trúng tuyển từ trường. Tôi đã đắn đo, do dự khi không biết phải lựa chọn công việc nào. Nhưng sau khi tham khảo ý kiến của thầy giáo cũng như một số người tôi đã quyết định lựa chọn công việc giảng dạy. Tôi viết thư từ chối bên khách sạn và bắt đầu những ngày đi thực tập đứng lớp tại trường.

Đúng là vạn vật trong cuộc đời này, gặp nhau, tìm đến nhau cũng đều có duyên số. Và tôi biết rằng mình thực sự nặng duyên với đất nước Nhật Bản này.

Chương IVTôi “nặng duyên” với Nhật

1. Cái duyên với nghề giáo

Tôi vừa kể đến việc tôi làm cô giáo, nên tôi chọn cái duyên với nghề giáo để mở đầu cho chương hành trình “Nặng duyên” này.

Hồi còn nhỏ, tôi thích trở thành cô giáo lắm. Tất cả các cánh cửa, cánh tủ quần áo, chỗ nào viết được là tôi dùng phấn để viết và dạy mấy đứa con nít trong khu phố. Nhưng cho đến lúc đi học, rồi tốt nghiệp, chưa bao giờ tôi nghĩ mình trở thành cô giáo cả, nhất lại là giảng dạy tại một trường học của Nhật. Sinh viên của tôi, chủ yếu là người Việt, ngoài ra còn có hai em người Philippines, cứ nghĩ rằng sẽ có thể thoải mái để vừa giảng vừa nói chuyện với các em, nhưng quả thực mọi chuyện không dễ dàng như thế. Những ngày đầu tiên đứng lớp, cảm giác hồi hộp lâng lâng nhanh chóng bị dập tắt khi có hai sinh viên (Một em bằng tuổi, một em kém tuổi) kiên quyết không gọi tôi là “Cô giáo”, và tỏ thái độ thiếu nghiêm túc trong giờ học. Tình trạng đó kéo dài hơn một tháng, tôi im lặng vì không muốn ảnh hưởng chung đến không khí lớp học. Tôi đã nghĩ ra cách, đó là một hôm tôi hẹn nói chuyện riêng với hai em đấy. Sau khi hỏi thăm chuyện học hành, làm thêm, tôi có hỏi hai em ấy:

- Các bạn có biết từ “Sensei” trong tiếng Nhật có ý nghĩa gì không?

- Giáo viên. Hai bạn ấy dõng dạc trả lời.

Sau đó tôi lấy giấy bút chuẩn bị sẵn và yêu cầu hai bạn viết chữ Hán của từ Sensei. Hai bạn đều viết đúng. Tôi hỏi tiếp:

- Âm Hán Việt của hai chữ Hán này là gì? Mỗi bạn trả lời một chữ cho tôi.

Cả hai đều nói đúng là chữ “Tiên” và chữ “Sinh”. Đến đây, tôi bắt đầu đi vào câu chuyện mà mình muốn nói. “Sensei” trong tiếng Nhật, người khác sử dụng như thế nào tôi không quan tâm, nhưng với tôi “Sensei” chỉ đơn thuần là người đi trước, người có thời gian tích lũy kiến thức trước, người có kinh nghiệm trước chứ không phải là người biết tuốt, biết hết, để mang cái danh ấy ra dọa nạt hay bắt bẻ các bạn. Các bạn có thể không gọi tôi là “Cô giáo”, nhưng hãy gọi tôi là “Sensei” thay vì “Cậu ơi”, “Linh ơi”, “Chị ơi”. Khi gọi “Sensei”, các bạn vừa chứng tỏ các bạn đang ở Nhật, đang học tiếng Nhật, vừa đỡ khiến các bạn thấy không phục khi phải gọi một người chỉ đáng tuổi bạn, tuổi chị là cô giáo theo cái cách mà các bạn đang nghĩ. Và kết quả, từ buổi học sau, cả hai người đã gọi tôi là sensei và cho đến bây giờ hai bạn đều là những sinh viên lịch sự.

Có duyên với nghề giáo, nhưng để làm được nghề không hề đơn giản. Cái nghề này đã dạy tôi nhiều lắm, muốn làm cho sinh viên nghe lời phải khiến cho sinh viên phục. Phục ở đây chẳng cần to tát đến mức kiến thức của người thầy mênh mông, rộng lớn mà là ở sức mạnh và độ thuyết phục trong từng lời nói.

Cái nghề này đã dạy tôi bản lĩnh đứng trước các em bởi các em đều là những sinh viên tự túc. Học hành chữ nghĩa xen lẫn gánh nặng cơm áo gạo tiền. Tôi vừa kết thúc quãng đời sinh viên, hơn ai hết tôi hiểu những khó khăn của các em, đồng thời cũng ý thức được vai trò chính của mình là ngoài dạy học còn phải vực dậy và tiếp thêm tinh thần cho các em, không được để các em bỏ cuộc, hay gục ngã giữa chừng.

Cái nghề này dạy cho tôi cách duy trì nhiệt huyết và tình yêu với nghề. Tôi cực thích ngòi bút tài năng người Nhật Murakami Haruki, trong đó có tác phẩm Sputnik Sweet Heart, với đoạn tả về nghề giáo như sau:

“Tôi vốn dĩ không định theo nghề giáo, nhưng khi thực sự trở thành thầy giáo, tôi thấy kính trọng và yêu quý nghề sâu sắc hơn mình đã nghĩ. Mà có lẽ nói chính xác hơn là tôi phát hiện ra một cái “tôi” mới mẻ đang ôm trong mình sự kính trọng và yêu thương sâu sắc đó... Tôi đứng trên bục giảng dạy các em học sinh tiểu học những điều cơ bản về thế giới, cuộc đời, ngôn ngữ. Nhưng đồng thời, tôi có cảm giác như chính tôi đang được dạy lại những điều đó qua cái nhìn và ý thức của bọn trẻ vậy”. Quả đúng như vậy, một tiết học bên Nhật thường kéo dài 90 phút, nói ra rả một tiếng rưỡi, nhiều lúc muốn lả người đi, nhưng càng nói càng muốn nói, bởi sợ quên, sợ một lúc nào đó không còn cơ hội để chia sẻ với sinh viên nữa. Rồi trong các tiết học, lắng nghe những câu hỏi của các em, tự bản thân thấy mình còn phải học và học nhiều nữa. Chính các em là động lực giúp tôi bắt tay làm những clip chia sẻ về cách học tiếng Nhật trên youtube giúp tôi đến gần hơn với những người trẻ yêu thích và đam mê tiếng Nhật.

2. Cái duyên với âm nhạc Nhật

Âm nhạc với tôi không chỉ là duyên mà còn là phận. Âm nhạc đã làm thay đổi, xáo trộn cuộc sống sinh viên du học của tôi theo một hướng mà chưa bao giờ tôi nghĩ đến, gặp những người mà tôi nghĩ một cô sinh viên bình thường khó có cơ hội để gặp. Để rồi đến bây giờ tôi có thể nói chắc chắn rằng tôi không thể rời xa âm nhạc, không thể sống thiếu âm nhạc.

Âm nhạc vốn đã là đam mê từ thời tôi còn bé. Tôi thường lấy vải hoặc quần áo của mẹ mặc để tự chế thành trang phục biểu diễn, rồi cầm điều khiển ti vi làm micro đứng trước gương nhảy nhót hát ca. Thời học sinh thì năm nào cũng được làm quản ca, đại diện lớp đi thi các hội diễn văn nghệ, lên đến thời sinh viên thì cũng đăng ký đi thi “Trò chơi âm nhạc”, hát ở chương trình “Rung chuông vàng” và tham dự một cuộc thi tìm kiếm giọng hát hay mang tên “Soul of Melody” do trường Đại học Ngoại Thương tổ chức. Tôi mang theo đam mê đó sang Nhật, và cũng nghĩ mình sẽ tận dụng nó nếu có cơ hội.

Tôi bén duyên với âm nhạc Nhật từ một gameshow rất nổi tiếng mang tên NHK Nodo Jiman. Tôi biết đến cuộc thi này khi ông chủ quán nơi tôi làm việc giới thiệu và bảo tôi cách thức đăng ký. Vì sau khi gửi đơn đăng ký đi còn phải lựa chọn ngẫu nhiên, xác suất được chọn rất thấp nên thực ra tôi không quá hi vọng nhiều, nhưng đúng là duyên nên muốn tránh cũng không được. Tôi được chọn và thi một vòng sân khấu trước khi vào chung kết. Đó là cuộc thi dành cho mọi lứa tuổi, mọi nghề nghiệp, ở vòng chung kết sẽ có khoảng năm - mười cá nhân và nhóm được chọn, và từ đó sẽ chọn ra người thắng cuộc để đi dự vòng chung kết được tổ chức tại Tokyo. Trong cuộc thi đó chỉ có duy nhất tôi là người nước ngoài, áp lực hơn nữa đó là một chương trình truyền hình trực tiếp, tôi lại còn bốc thăm phải số thứ tự đầu tiên. Lúc đi thi vòng loại sân khấu đầu tiên thì nghĩ thôi được vào chung kết là may mắn lắm rồi, để giờ đến lúc vào rồi lại khát khao chiến thắng. Tôi dành rất nhiều thời gian cho việc phát âm và giữ giọng với hi vọng sự ra mắt đầu tiên trên truyền hình sẽ không có sai sót gì.

Tôi chọn cho mình chiếc áo dài màu hồng có ánh kim mà mẹ đã tặng để mặc cho buổi ghi hình hôm chung kết. Ca khúc tôi chọn cũng là bài hát đã giúp tôi đến gắn với nhạc Nhật, đó là ca khúc mang âm hưởng Okinawa Nada sou sou của nữ ca sĩ Natsukawa Rimi. Vì là buổi ghi hình trực tiếp nên tôi và mọi người phải tập trung từ sáng để tổng duyệt. Tuy cũng gọi là có một chút kinh nghiệm và kỹ năng sân khấu, nhưng đây là lần đầu tiên đứng tại một sân khấu lớn ở nước ngoài, xung quanh không một ai quen biết, tôi khá căng thẳng. Nhưng chính tôi đã giải tỏa căng thẳng bằng việc nghĩ đến thầy giáo, những người bạn của mình đang ngồi ở nhà nghe mình hát qua ti vi, việc cần làm là tập trung và hát thật tốt.

Đến giờ bắt đầu show. Sau một vài lời chào hỏi, giới thiệu của MC thì đến lượt tôi. Tôi tự tin bước ra nói tên và bài hát mình sẽ trình bày. Âm nhạc vang lên, tôi nhắm mắt và bắt đầu thả hồn vào bài hát. Hát được đến hết đoạn điệp khúc đầu tiên thì “Keng.Keng.Keng” - ba tiếng chuông liên tiếp vang lên đồng nghĩa với việc tôi là người đầu tiên lọt vào top đỗ của chương trình. Khi MC bước ra chúc mừng và hỏi tôi cảm tưởng, tôi nói trong nước mắt rằng: “Rất hạnh phúc”. Tôi trở về vị trí ngồi, thở phào nhẹ nhõm và yên tâm lắng nghe các tiết mục khác. Kết quả là ngoài tôi ra còn năm người nữa được chọn vào top đỗ. Sau khi các tiết mục của ca sĩ khách mời kết thúc, thì chúng tôi được gọi ra để nghe công bố người chiến thắng cuối cùng. Chúng tôi nắm chặt tay nhau, và tôi biết ai cũng đang cầu mong tên mình sẽ được vang lên. Tiếng nhạc dồn dập khiến cho cảm giác lo lắng, hồi hộp tăng lên gấp bội lần.

Và người chiến thắng là... Funaoka Yuji - MC công bố. Tiếng vỗ tay rầm rầm từ dưới khán phòng cùng những giọt nước mắt của người chiến thắng. Tôi quay sang bắt tay chúc mừng anh ấy bởi anh ấy chiến thắng xứng đáng. Đây cũng là đối thủ khiến tôi lo lắng và dè chừng nhất. Thua anh ấy cũng không có gì không phục, chỉ là có một chút tiếc nuối mà thôi. Không được chọn để đi Tokyo thi chung kết nhưng với tôi như vậy cũng là một thành công, khi mới chân ướt chân ráo sang Nhật. Tôi mang chiếc cúp kỷ niệm của chương trình trong lần về nước ngay sau đó, mà không hề nghĩ rằng đó là chiếc cúp mở đầu cho bộ sưu tập cúp và bằng khen các cuộc thi hát của tôi sau này.

Kết thúc cuộc thi đó, tôi có thêm tự tin để đăng ký dự thi nhiều cuộc thi hát lớn ở trong tỉnh và các khu vực lân cận. Cách đăng ký thi thì thông thường gồm có hai bước. Một là phải gửi băng hoặc CD thu âm giọng hát của mình đến địa chỉ được thông báo. Sau khi được chọn sẽ thi tiếp một vòng loại nữa trên sân khấu sau khi nghe hát trực tiếp. Chi phí để đến được với vòng chung kết thường rơi vào khoảng một vạn đến một vạn rưỡi yên. Mặc dù nếu dành được một trong ba vị trí đứng đầu thì số tiền thưởng còn nhiều hơn như thế, nhưng để bỏ ra một số tiền khá lớn để đi thi, với một du học sinh khi đó chẳng khác nào chơi đánh cược. Chính vì đó là những cuộc thi có giải thưởng khá lớn nên chỉ những người thực sự tự tin mới dám đăng ký dự thi, sức cạnh tranh cao và khả năng đoạt giải cũng thấp. Tôi gửi băng thu âm đi dự thi không tính toán quá nhiều đến chuyện giải thưởng mà là muốn cho mình được thử sức một sân khấu tranh tài thật sự. Tính tới thời điểm đó, tôi đã đi thi tổng cộng 16 cuộc thi, trong đó phải kể đến ba cuộc thi ghi dấu ấn rõ nét sau.

Cuộc thi đầu tiên có tên là Sakagura. Sở dĩ lấy tên là Sakagura vì đó khu phố bán rượu (Saka có nghĩa tương đồng với sake) nổi tiếng ở Kashima - một thành phố nhỏ thuộc tỉnh Saga. Tôi biết đến cuộc thi này chính là nhờ một bác người Nhật mà tôi quen giới thiệu. Sau khi đăng ký thi sẽ hát trực tiếp trên sân khấu và chọn ra người đạt nhất, nhì, ba. Hôm đó tôi đăng ký hát bài “朝花” (Asaba - một ca khúc mang âm hưởng Okinawa do nữ ca sĩ gạo cội trong dòng nhạc Enca của Nhật Ishikawa Sayuri thể hiện). Nội dung bài hát tựa như một bài hát ru mà mẹ đang ru đứa con yêu dấu ngủ vậy. Tôi vừa hát vừa tưởng tượng về thời ấu thơ bên mẹ và cố gắng thể hiện tròn trĩnh từng câu chữ trong bài hát. Vốn dĩ ngay từ đầu tôi đã không áp đặt tâm lý nên hát xong thấy rất thoải mái, thậm chí còn chẳng nghĩ đến việc nghe công bố kết quả, mà chạy đi chụp ảnh tự sướng ở vườn hoa cải ngay gần đó. Mãi đến lúc nhận được điện thoại của bác người Nhật hỏi đang ở đâu, đang sắp công bố kết quả rồi, tôi mới chịu nghe lời quay trở lại. Lúc tôi quay lại thì vừa vặn nghe thấy tên người giành giải nhì. Tôi còn ghé tai trách thầm bác ấy bảo: “Sao bác gọi cháu về làm gì, biết là không được giải gì rồi” thì bản nhạc Asabana nổi lên. “Vâng, người dành giải nhất là ズｵﾝ・リン (Dương Linh)”. Bác ấy vỗ vai tôi bảo tôi giành giải nhất rồi đấy. Tôi đi lên sân khấu để nhận giải mà mặt mũi vẫn lơ ngơ không hiểu chuyện gì đang xảy ra, chỉ đến khi MC hô to tên và đặt vào tay tôi bằng khen và chiếc cúp tôi mới thực sự tin mình đã giành giải nhất. Tôi nhận được ba man (khoảng 6 triệu tiền Việt) tiền thưởng cùng với rất nhiều rượu, trái cây. Dấu ấn của cuộc thi này nằm ở chỗ đó là cuộc thi đầu tiên tôi kiếm được tiền từ chính giọng hát của mình. Tôi dành nó để trả tiền nhà của tháng tiếp theo. Cho nên đến tận bây giờ thỉnh thoảng gặp lại những người quen hồi đó đi nghe tôi hát, họ cứ trêu đó là tiền nhà từ trên trời rơi xuống.

Cuộc thi thứ hai là một cuộc thi có quy mô lớn nhất thành phố北九州 (Kitakyusyu) có tên là Muhomatsu. Đây là cuộc thi nổi tiếng khắt khe từ vòng loại. Tôi chọn ca khúc 美しい昔 (Diễm xưa lời Nhật) để dự thi. Nếu là ở Việt Nam, chắc chắn tôi không đủ tự tin để hát Diễm xưa bởi tôi biết mình chưa đủ chín để cảm được nhạc Trịnh, nhưng vì đây là cuộc thi ở Nhật, mong muốn duy nhất của tôi khi đó là truyền đạt hết nét đẹp trong giai điệu của ca khúc này tới các khán giả Nhật. Tôi may mắn được vào vòng chung kết, và quả thực chưa bao giờ tôi thấy mình hát Diễm xưa hay đến như vậy. Hát xong mà mặt tôi nóng bừng bừng, đủ để biết tôi đã tập trung, và vắt cạn cảm xúc cho phần thi của mình như thế nào. Tôi thấy hài lòng về phần thi của mình, và chẳng hiểu sao tôi có một niềm tin mãnh liệt rằng: Tôi sẽ có giải. Và đúng vậy, tôi không những có giải mà còn đoạt giải cao nhất. Tôi vui sướng và khóc ngon lành trên sân khấu, khóc đến mức mà khi được yêu cầu hát lại bài hát chiến thắng vẫn nghe rõ những tiếng nấc hạnh phúc nghẹn ngào. Ở tất cả những cuộc thi hát mà tôi tham gia đều chỉ có duy nhất mình tôi là người nước ngoài, nên trong đầu tôi luôn nghĩ rằng mình có giải là vì mình được ưu tiên, được châm chước. Vì thế, sau khi xong xuôi hết, tôi có chạy ra hỏi một người trong ban giám khảo rằng có phải vì tôi là người nước ngoài nên được ưu tiên không? Người đó trả lời tôi rằng:

"Không có ưu tiên gì ở đây cả. Nếu ưu tiên thì chỉ cần cho giải khuyến khích là được, chứ chẳng ai ưu tiên giải nhất cả. Em chiến thắng không chỉ vì em hát hay mà em có một tâm hồn biết hát, biết truyền tải cảm xúc cho người nghe. Chỉ cần cố gắng gọt dũa phát âm thêm một chút nữa, tương lai của em sẽ còn rộng mở."

Câu trả lời này không khác gì một liều thuốc tinh thần khiến tôi càng có niềm tin vào bản thân mình và thôi thúc muốn được hát thật nhiều trên các sân khấu lớn nhỏ tại Nhật. Sau cuộc thi đó tôi có 30 man (gần 60 triệu tiền Việt) tiền thưởng - số tiền đã giúp tôi trả được tiền nhập học khi đỗ vào thạc sỹ cùng một bài phỏng vấn từ báo Saga. Nhờ chiến thắng tại cuộc thi và bài báo mà tôi nhận được nhiều lời mời đi hát khách mời cho các lễ hội và các buổi biểu diễn âm nhạc - một cuộc sống sinh viên đầy tươi vui và màu sắc.

Nhưng đúng là cái gì cũng có hai mặt của nó, chiến thắng tại một cuộc thi âm nhạc lớn cho tôi sự tự tin thì đồng thời cũng cướp đi từ tôi sự trong sáng với âm nhạc. Bởi từ một đứa chẳng bao giờ tính toán hay nặng nề chuyện có giải thưởng, có tiền, tôi trở thành một đứa đặt mục tiêu đi thi hát để kiếm tiền. Và nếu như không có cuộc thi ấy thì có lẽ tôi sẽ mãi đắm chìm trong tư tưởng thiển cận đó và không bao giờ có cơ hội được gặp gỡ với cái “duyên” thứ ba - gặp được bố mẹ nuôi và gia đình thứ hai tại Nhật.

Với quy mô lớn giống với cuộc thi thứ hai tôi vừa kể, cuộc thi thứ ba này được tổ chức ở 大川 (Ookawa - một thành phố thuộc tỉnh Fukuoka). Số lượng người được vào vòng chung kết chỉ có mười người nên sức cạnh tranh rất cao. Như những lần trước, tôi lọt vào đến vòng chung kết sau khi trải qua vòng loại băng đĩa và vòng loại trực tiếp trên sân khấu. Ca khúc dự thi của tôi khi đó là “恋人よ” Người yêu dấu ơi của nữ ca sĩ Itsuwa Mayumi. Tôi bốc thăm đúng vị trí thi đầu tiên, nhưng không còn lo lắng hồi hộp như những lần đầu tiên nữa, tôi tràn đầy tự tin để bước vào phần thi của mình. Nhưng đang đến cao trào khi đang hát ở đoạn điệp khúc, bỗng nhiên giọng tôi bị lạc đi, khiến câu chữ bị méo mó. Tôi cố gắng giữ bình tĩnh để hoàn thành hết bài hát nhưng khi bước vào trong cánh gà, tôi thấy vô cùng hoang mang và lo lắng, bởi lỗi sai đó sẽ có thể bị trừ nhiều điểm. Tôi mang khuôn mặt rầu rĩ, chán nản ra phía ngoài ngồi. Lúc đó, xung quanh có rất nhiều người, nhưng bỗng có một bác người Nhật khá lớn tuổi, xinh đẹp, quý phái đến gần phía tôi và hỏi:

- Cháu vừa hát lúc nãy đúng không? Cháu là người nước nào thế?

- Cháu là người Việt Nam ạ. Lúc nãy cháu hát ngay đầu tiên đấy, nhưng bị phô. Cháu chưa bao giờ mắc lỗi như vậy cả.

- Ừ, nhưng cháu hát tốt đấy. Rất tình cảm.

- Bác thấy như vậy thật ạ? Lỗi sai đó chắc chắn sẽ bị trừ nhiều điểm. Cháu không thể tha thứ cho sự cố đó được. Chắc chắn lần này cháu chẳng được giải gì đâu.

- Cháu đi thi vì cúp? Vì giải thưởng à?

- Cháu...

- Chừng nào cháu còn chưa vứt được suy nghĩ đi thi là vì giải thưởng, vì tiền thì cháu không bao giờ hát tốt được đâu. Cháu là người nước ngoài, điều mà cháu cần phải học là phát âm, cách ngắt câu, ngắt chữ của người Nhật, chứ không phải chỉ đơn giản là đi thi rồi được người ta vỗ tay, rồi kiếm tiền.

Tôi thấy sững người vì đây là lần đầu tiên có một người Nhật thẳng thắn với tôi ngày lần đầu gặp như thế. Tôi chẳng biết nói gì ngoài “はい” vì đã bị nói trúng tim đen. Tôi đang hát vì cái gì? Tôi đang thực sự tìm kiếm điều gì từ âm nhạc?

Cuộc thi hôm đó cũng là cuộc thi duy nhất trong 16 lần chinh chiến tôi không có giải mang về. Nhưng bù lại tôi nhận được một bài học làm người từ một người Nhật không quen biết - người mà tôi chẳng thể nghĩ tới được sẽ trở thành gia đình thứ hai của mình tại Nhật.

Âm nhạc thật sự đã cho tôi rất nhiều. Nhờ có âm nhạc mà tôi có có thêm được những cái bắt tay, những lời động viên từ những người lần đầu tiên nghe nhạc tôi hát. Tôi nhớ những lần tôi đi hát ở một viện dưỡng lão, có một bác cứ nắm lấy tay tôi rồi khen tôi hát hay, bảo tôi giống con gái đã mất của bác ấy, hay một bà lớn tuổi không nói được, tay cũng bị dị tật, nhưng cứ cố gắng quơ quơ lên để tỏ rõ sự hạnh phúc khi gặp tôi; rồi ngồi đợi ở cửa cho đến khi tôi lên xe đi về mới chịu vào ăn cơm trưa... Rồi nhờ có âm nhạc tôi có được những chuyến đi đến nhiều miền đất mới, gặp gỡ nhiều người bạn đồng hành tài năng, đầy nhiệt huyết và đam mê, để rồi đồng hành cùng tôi ở những sản phẩm âm nhạc và giúp đỡ tôi rất nhiều ở những Livehouse tại 新宿 (Shinjuku, Tokyo) hay trong Minishow đầu tiên trong cuộc đời của tại 川崎 (Kawasaki).

Trong một bài phỏng vấn cho trang báo online Web.taisachnhanh.cloud, phóng viên có hỏi tôi rằng: “Nếu như đổi giọng hát lấy một số tiền khổng lồ, mười tỉ chẳng hạn, bạn có đổi không?”. Tôi trả lời rằng: “Cuộc đời tôi có hai sân khấu vô cùng ý nghĩa, một là sân khấu giảng đường và hai là sân khấu âm nhạc. Dù đứng ở sân khấu nào tôi cũng luôn ý thức được rất rõ vị trí và trách nhiệm của mình. Không làm cô giáo tôi có thể làm nghề khác, nhưng giọng hát là của bố mẹ cho, tôi không thể đổi và cũng chả dại gì đổi. Bởi như thế có khác nào là đổi bố đổi mẹ”.

Bỏ qua các yếu tố kỹ thuật hay thanh nhạc, học hát bất kỳ ngôn ngữ nào cũng vậy, yếu tố đầu tiên là phải hát đúng. Hát đúng ở đây là phát âm đúng, để người nghe hiểu được bạn đang hát cái gì. So với tiếng Anh, phát âm tiếng Nhật trong âm nhạc dễ nghe và dễ hát hơn rất nhiều, nhưng vô hình trung nó tạo nên một hạn chế là nếu bạn phát âm sai thì sẽ bị lộ ngay. Vì vậy việc chỉn chu trong phát âm là việc cần được quan tâm hàng đầu.

Thứ hai, nghe nhiều và hiểu được đại ý của bài hát. Nghe nhạc là một trong những cách tiếp cận với ngôn ngữ nhanh nhất. Thông thường, khi thấy thích một bài hát nào đấy, việc đầu tiên tôi làm là cho nó vào máy nghe nhạc và nghe nó liên tục, không xem phần lời. Nghe đến khi nào ngấm giai điệu và có thể tự ngân nga thì bắt đầu tìm hiểu đại ý bài hát muốn nói gì.

Thứ ba, muốn hiểu bài hát nói gì, thì cần tìm lời bài hát, phân tích và cảm nhận bài hát. Đây là khâu tôi đầu tư thời gian nhiều nhất. Ngay cả trong tiếng Việt cũng vậy, nếu bạn không hiểu đúng và hiểu rõ nội dung bài hát, bạn không thể cảm nhận nó và hát tốt được. Tôi dành thời gian để tra chữ Hán trong bài hát, và tìm hiểu nghĩa những từ mà mình chưa biết, sau đó tập hát theo cách riêng mà mình cảm nhận.

Tôi đến với âm nhạc Nhật là duyên, nhưng tôi biết chỉ có bản thân tôi mới có thể tự quyết định được cái duyên đó có thể đi đến đâu. Tôi vẫn muốn tiếp tục hát trên đất Nhật, hát những bản tình ca Nhật xưa, hát những bài hát tiếng Việt được dịch sang tiếng Nhật, hát bằng trái tim và rung động tự đáy tâm hồn mình.

3. Cái “Duyên” với gia đình thứ hai

Tôi có một gia đình thứ hai ở Nhật. Và người đưa tôi đến với gia đình này chính là người phụ nữ đã chủ động bắt chuyện và mắng tôi về mục đích đi hát mà tôi ghi ở trên.

Tôi kể tiếp đến đoạn mắng tôi xong lúc đó nhưng bà vẫn dành cho tôi những lời khen, những lời động viên về giọng hát và hứa tặng tôi một bộ kimono mà bà đã mặc đi hát lúc còn trẻ. Mẹ nuôi tôi hồi còn là một cô thiếu nữ đã đi diễn 詩吟 (Shigin - một loại nhạc cổ của Nhật) và cũng đã giành được rất nhiều giải thưởng. Bà bảo khi bà nhìn tôi bà nhớ về thời trẻ của mình và không muốn tôi mang tư tưởng kiếm tiền lên sân khấu. Bà đã xin lỗi vì nặng lời ngay lầu đầu tiên gặp tôi nhưng bà cảm giác nếu như không nói cho tôi tỉnh ngộ ngay lúc đó tôi sẽ đánh mất một tâm hồn biết hát mà tôi đang sở hữu. Sau cái duyên trời định đó, thỉnh thoảng tôi đến ở lại nhà bà. Ở đó, tôi gặp bố, anh trai và gia đình, rồi cứ thế thân nhau, yêu nhau lúc nào không hay biết. Rồi đúng là duyên nên nơi mà tôi làm việc cũng gần gia đình của mẹ nuôi tôi nên chính mẹ đã mở lời bảo tôi đến ở cùng.

Mẹ nuôi tôi là một người dịu dàng nhưng rất mạnh mẽ. Nhưng bố nuôi thì ngược lại, làm việc trong ngân hàng nên lúc nào cũng điềm đạm, cẩn thận, những ai mới gặp có khi còn bảo là lạnh lùng. Tôi làm sai chuyện gì thì mẹ luôn nói thẳng, còn bố thì luôn tìm một cơ hội nào đó để tế nhị chỉ bảo. Mẹ hay nói chuyện với tôi về âm nhạc, công việc, tương lai. Có hôm mẹ tôi gõ vào đầu tôi một cái đau điếng khi tôi hát sai phát âm, chê tiếng Nhật tôi kém trước mặt bao nhiêu người. Mẹ bảo đừng sống trên những lời khen, hãy kết bạn và chơi với những người dám nói thẳng những thiếu sót của mình. Quả thực, qua những lần bị bêu xấu như thế tôi đã tiến bộ hơn rất nhiều. Mẹ còn hay cứ hay nửa đùa nửa thật nói rằng một người con gái cá tính như tôi thì nên độc thân thì hơn, vì nếu có lấy chồng thì cũng sẽ rất khó dung hòa. Còn bố thì lại hay hỏi han, lo lắng đến sức khoẻ. Như có lần, ăn cơm xong, tự nhiên bố nuôi tôi đi vào bếp lấy cân ra để trước mặt tôi và bảo tôi đứng lên cân thử xem.

- Gần 43.5kg. Quá gầy.

- Ăn cơm rồi mà còn chưa được 43.5kg. Không ăn uống đầy đủ nên mới nhiệt miệng, mặt mới nổi mụn đấy. Rồi con mà gầy quá bố mẹ con ở Việt Nam lại nghĩ bố mẹ bên này không cho con ăn uống đầy đủ. Sức khỏe là quan trọng nhất - bố nói tiếp.

Về chuyện tình cảm, yêu đương, bố chẳng bao giờ hỏi tôi đang tìm hiểu ai, đang yêu ai, nhưng lại luôn tỏ ra quan tâm bằng những câu chuyện để đưa ra lời khuyên kín đáo, sâu sắc. Như có hôm vừa ăn cơm, trên ti vi có phát sóng chương trình với số tiền như thế này thì đưa cho kiến trúc sư sẽ có thể sở hữu một ngôi nhà như thế nào, bố dạy tôi một câu rằng: “女は三界に家なし"“三界” ở đây ý chỉ tam giới trong đạo Phật, gồm có dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Câu này ý muốn nói người phụ nữ dù ở bất kỳ giới nào cũng không thể có nổi một cái nhà cho riêng mình. Bởi lúc nhỏ thì theo bố mẹ, kết hôn thì theo chồng, về già thì theo con cái, phụ nữ toàn phải sống phụ thuộc. Đây là câu nói từ thời phong kiến nên có thể đến bây giờ nó hơi cổ hủ rồi, nhưng đúng là chọn chồng đừng nhìn vào cái nhà của chồng, bởi đến lúc chết cái nhà đó cũng không phải là vật sở hữu của mình. Bố khuyên tôi rằng đừng lấy người nói với con câu: “この家をあげるよ“ (Tặng em cái nhà này đấy), mà hãy chọn người nói với con rằng: “家族をつくろう” (Cùng xây tổ ấm nhé).

Rồi có một lần bố kể tôi nghe chuyện về mối tình đầu của mẹ. Hôm đó, ăn tối xong, bố gọi tôi ra phía bàn thờ, đưa tôi xem một tấm hình và nói:

- Hôm nay là 17 năm ngày mất mối tình đầu của mẹ con. Đây là người đàn ông mẹ con yêu rất nhiều và cũng vì người đàn ông này mà đã từng từ chối lời cầu hôn đầu tiên của bố. Ông ấy bị ung thư phổi, cả bố và mẹ trước khi cưới đã lên Tokyo thăm ông ấy lần cuối. Ông ấy tên là Masana. Mẹ con đã dùng tên này để đặt cho Masana kun (Tên cháu trai) đấy.

- Bố chấp nhận lấy mẹ ngay cả khi mẹ vẫn đang còn quyến luyến người khác sao? - Tôi hỏi.

- Ai cũng có quá khứ, nhất là quá khứ của người mình yêu thì đừng nên dùng từ chấp nhận mà phải là tôn trọng. Cũng như bố, bố cũng có quá khứ, mẹ con biết, mẹ con tôn trọng và cho đến bây giờ chưa bao giờ làm bố thất vọng vì đã luôn là một người vợ đảm đang, chung thủy. Trong tình yêu, nhất là đối với phụ nữ, họ không chỉ cần “TÌNH” và “YÊU”, họ còn cần một người đàn ông biết tôn trọng họ về tất cả. Tôn trọng chứ không phải chấp nhận con ạ - Bố điềm đạm trả lời.

Những câu chuyện tưởng chừng như nói bâng quơ nhưng luôn chứa đựng những thông điệp ý nghĩa được gửi gắm một cách nhẹ nhàng. Nếu tôi học được mẹ nuôi sự quyết đoán thì bố nuôi lại dạy tôi sự từ tốn và kín đáo. Tôi đã học được ở ông rất nhiều điều về cách cư xử và sống có nguyên tắc, lề lối.

Không kể đến việc tôi đang sống và sinh hoạt cùng gia đình người Nhật, từ thời sinh viên tôi cũng đã rất thích tham gia các chương trình homestay. Và tôi nhận thấy một điểm chung rất đặc trưng đó là, với người Nhật, bố mẹ và con cái tuy là máu mủ ruột già nhưng không tình cảm, hay sướt mướt, bởi người Nhật thích độc lập, không thích phiền hà. Bố nuôi tôi thật ra là đã đến tuổi phải nghỉ hưu rồi nhưng vẫn xin đi làm vì không có tư tưởng để con cái nuôi hay phụ thuộc vào con. Bố mẹ ruột của tôi cũng đã sang Nhật dịp tôi tốt nghiệp và thấy rất ngạc nhiên sao con gái bố mẹ nuôi tôi sống ngay gần nhà mẹ đẻ mà chẳng bao giờ thấy sang chào hỏi hay biếu mẹ quà bánh này kia.

Tôi kể khá nhiều về gia đình thứ hai này trên trang cá nhân của mình thông qua những bức ảnh tôi chụp hằng ngày. Dù đã không ít lần giải thích rằng chính âm nhạc đã đưa tôi đến với bố mẹ và gia đình thứ hai này, gọi là bố mẹ chứ thực chất không hề có bất kỳ một thứ giấy tờ pháp lý gì cả, nhưng vẫn còn nhiều lời đồn đại ác ý ví dụ như tôi cần đổi quốc tịch Nhật nên mới kiếm bố mẹ nuôi, chứ thật lòng yêu thương gì nhau; hay cứ thấy quấn quýt suốt ngày với bố mẹ Nhật mà quên bố mẹ đẻ của mình là ai... Rồi cũng có nhiều bạn gửi tin nhắn hỏi tôi về thủ tục xin làm con nuôi của người Nhật, nên qua đây tôi cũng xin được phép chia sẻ với các bạn những thông tin cơ bản sau.

- Về trường hợp muốn xin nhận làm con nuôi của người Nhật thì phải dưới sáu tuổi, bị mồ côi cha mẹ, hoặc bị cha mẹ bỏ rơi. Còn nếu trên sáu tuổi thì việc xin nhận bố mẹ nuôi người Nhật là rất khó. Và cho dù có trở thành con nuôi của người Nhật đi nữa thì tư cách lưu trú tại Nhật của bạn cũng không thay đổi, visa du học vẫn là du học, visa lao động vẫn là lao động, bạn vẫn mang quốc tịch Việt Nam (Trừ trường hợp làm các thủ tục hủy bỏ quốc tịch Việt Nam và tiến hành nhập quốc tịch Nhật).

- Nhật Bản là quốc gia khá khắt khe trong việc đồng ý cho người Nhật nhận con nuôi nước ngoài. Đây cũng là cách chống lại việc lợi dụng bảo lãnh để ở Nhật trái phép.

Tôi luôn coi trọng sự tự nhiên, đặc biệt là trong tình cảm. Tình cảm giữa người với người, dù ở bất kỳ quốc gia nào, mang quốc tịch nào cũng đều có biểu hiện cảm xúc giống nhau. Tôi luôn ủng hộ việc các bạn có được sự yêu mến, quan tâm của người Nhật và gia đình họ, nhưng hãy để tình cảm đó phát triển một cách tự nhiên, đừng cố gắng vì một mục đích gì đó mà lái nó ra một hướng khác.

Chương VLàm thế nào để hạnh phúc và thành công ở Nhật?

1. Được và mất - Hai yếu tố làm nên con người

Tháng Chín năm ngoái tôi có về nước chơi hai tuần và trước khi quay lại Nhật (Ngày 28/9) tôi có hẹn với đại diện nhà xuất bản để bàn bạc về việc viết cuốn sách này. Lúc đặt vé máy bay tôi không nghĩ lại có sự ngẫu nhiên như thế. 28/9 cách đây năm năm, tôi - một đứa ngơ ngớ ngác ngác, khệnh khạng vác hai cái va li to đùng ra sân bay, bịn rịn chia tay bố mẹ và bạn bè để sang Nhật. Và cũng là ngày 28/9, nhưng của năm năm sau nó không phải đến Nhật, mà là quay về Nhật, quay về quê hương thứ hai của mình. Năm năm tròn trĩnh ở Nhật, và cuốn sách này xin dành tặng cho năm năm ấy.

Có người hỏi tôi rằng: “Chị sang Nhật, chị thấy mình được nhiều hay mất nhiều?”. Tôi trả lời rằng: “Chị không đếm được, chỉ biết rằng càng mất nhiều thì càng được nhiều thôi”. Rồi, tôi cũng chia sẻ với người đó hai câu chuyện mà tôi rất thích về được và mất. Tôi nhớ đến câu chuyện rất nổi tiếng có tên Bàn tay khỉ. Bàn tay ấy có khả năng giúp người ta đạt được mọi ý nguyện nhưng cũng sẽ lấy đi của người đó một thứ ý nghĩa. Đôi vợ chồng sở hữu bàn tay khỉ đã ước có được một số tiền lớn và họ đã có được. Đổi lại, đứa con trai duy nhất của họ đã bị tai nạn lao động mà chết. Và số tiền họ ước cũng chính bằng số tiền bảo hiểm họ phải chi trả. Hay câu chuyện về Steve Jobs trong cuốn Tiểu sử Steve Jobs² của Walter Isaacson có viết khi Jobs tham gia buổi nói chuyện với sinh viên tại buổi lễ trao bằng tốt nghiệp ở Đại học Stanford vào tháng Sáu năm 2005, ông chia sẻ rằng ông đã phải rời ghế nhà trường chỉ sau sáu tháng theo học ở trường Reed College với một lý do đó là cha mẹ nuôi của ông không đủ tiền để đóng học phí. Steve phải bỏ học, nhưng ông nói rằng chính việc bỏ học đó đã giúp ông có thời gian quay sang theo học các lớp viết chữ đẹp. Điều bất ngờ là chính việc này về sau đã giúp ông sáng tạo ra máy tính cá nhân Macintosh mang tính nghệ thuật cao, có nhiều font chữ đẹp, một sự khác biệt hoàn toàn với các dòng máy tính Windows của Microsoft.

² Alpha Books xuất bản, phát hành năm 2012

Sau đó một thời gian, Steve bắt đầu sáng lập công ty Apple từ năm 20 tuổi với tổng số nhân viên là hai người, ở trụ sở công ty là cái garage bé xíu của nhà bố mẹ nuôi. Sau mười năm làm việc chăm chỉ và sáng tạo không ngừng, ông đã phát triển thương hiệu Apple thành một công ty trị giá hai tỉ đô la Mỹ với 4000 nhân viên. Và chính vào thời điểm tưởng như cực kỳ vinh quang đó, ông phải gánh chịu một mất mát hết sức nặng nề, khi doanh số của Mac vào khoảng tháng Ba năm 1985 không được tốt và Jobs muốn giảm giá, đồng thời đầu tư quảng bá sản phẩm và giảm tập trung vào Apple II, nhưng John Sculley - người mà chính Jobs mời về hợp tác làm việc tại Apple phản đối, và cao trào của mâu thuẫn xảy ra khi John tố cáo Jobs là lừa đảo và đến gặp Ban giám đốc để nói về điều này. Kết quả là Jobs bị đuổi việc.

“Làm sao mà bạn có thể bị đuổi việc khỏi công ty do chính bạn sáng lập? Khi đó, Apple đã trưởng thành và chúng tôi đã thuê một người mà tôi nghĩ rất tài năng để điều hành Apple với tôi. Khoảng một năm gì đó, tình hình có vẻ rất khả quan. Nhưng sau đó, quan điểm của chúng tôi về tương lai bắt đầu khác nhau, thậm chí chúng tôi trở nên bất hòa. Khi mối bất hòa xảy ra giữa chúng tôi, hội đồng quản trị đã đứng về phía anh ta, và tôi, ở tuổi 30, đã bị sa thải một cách rất rõ ràng. Những điều mà tôi theo đuổi trong suốt cuộc đời đã biến mất, chúng đã bị phá hủy” - Steve Jobs nói.

Thế nhưng, Jobs lại cho biết, chính việc bị sa thải khỏi Apple hóa ra lại là một sự kiện tốt đẹp nhất trong cuộc đời ông. Nghe có vẻ như hoàn toàn vô lý, nhưng thay vì yên vị, ông càng thức tỉnh, càng sáng tạo. Trong vòng năm năm sau đó, ông đã thành lập hai công ty mới là NeXT và Pixar. Công ty Pixar sáng tạo những bộ phim hoạt hình máy tính đầu tiên và dần dần phát triển thành xưởng phim hoạt hình thành công nhất Thế giới. Công ty NeXT thì sau đó được Apple mua lại, và do đó mà Steve quay về với Apple. Chính những kỹ thuật mà Jobs sáng tạo cho NeXT đã trở thành điều kiện cần thiết để giúp Apple phục hồi và phát triển trong thời kỳ này, để rồi cho đến nay, hàng loạt những tiện ích trong thế giới di động mà chúng ta có được như Ipod touch, Iphone, Ipad... đều có sự đóng góp không nhỏ của Apple.

Được và mất - hai mặt của cuộc sống, luôn song hành và gắn kết. Và có một sự thật không thể chối bỏ rằng: Những cái được thuộc về tự nhiên thì cũng có thể tự nhiên mất đi, nhưng những cái được từ những mất mát sẽ luôn bên mình, trở thành giá trị của riêng mình.

Cái mất đầu tiên tôi mất đó là mất tiền. Bố mẹ nuôi cho ăn học suốt 12 năm trong nước rồi hơn một năm học tư phí ở Nhật, chưa kể các chi phí trước khi sang Nhật. Nhưng sau cái mất đó tôi có được một tấm bằng thạc sỹ - không phải để khoe khoang hay vênh váo với ai mà đó là thành quả của sự cố gắng và nỗ lực khi đi học ở nước ngoài, đủ để tôi tự hào với chính mình. Rồi đến bây giờ, tôi có thể tự kiếm tiền bằng chính sức lao động của mình, và cái chính là không phải bỏ một đồng nào ra để xin việc.

Cái mất thứ hai là mất đi sự hồn nhiên, vô tư của tuổi thanh xuân. Tốt nghiệp đại học năm 22 tuổi, nếu như lúc ấy tôi chọn lấy một công việc ổn định, đủ sống, gần bố mẹ, gia đình thì đúng là chẳng phải nghĩ ngợi gì. Sang Nhật đi học, quay cuồng trong gánh nặng cơm áo gạo tiền, tôi thấy mình tính toán, và già đời hơn. Tính cách tôi vui vẻ, quảng giao là vậy nhưng nhiều khi tôi thèm một mình, thèm cảm giác cô đơn. Nhưng đổi lại tôi hiểu được giá trị lao động, của đồng tiền, tôi học được cách vượt qua khó khăn, và áp lực. Nếu những ai ở Nhật, đều không lạ lẫm với những tin tức như người Nhật nhảy tàu tự sát. Người Nhật sống bi quan hơn người Việt chúng ta nhiều. Áp lực công việc, áp lực cuộc sống khiến họ cảm thấy cuộc sống rơi vào đường cùng, và chỉ còn cách chọn cái chết giải thoát. Bản thân những du học sinh, tu nghiệp sinh sang Nhật nếu không biết cách cân bằng thì sẽ rất dễ gây vào tình trạng tự kỷ và chán nản. Mất niềm tin vào chính mình, có bước đi cũng như đang dậm chân tại chỗ, vô vị, tẻ nhạt,... là những tin nhắn chia sẻ của các bạn 9X gửi đến cho tôi. Tôi nói với các bạn ấy rằng ai cũng vậy, cũng đều phải trải qua những giai đoạn khủng hoảng tinh thần, thất vọng, hối tiếc,... những lúc như thế hãy hít thật sâu, đi chạy bộ và làm những điều khiến bạn cảm thấy thoải mái. Nếu mệt thì hãy nghỉ ngơi, đừng cố gắng quá. Nếu đầu óc không tập trung vào chữ nghĩa thì hãy để đó đi siêu thị mua đồ ăn về nấu nướng. Quan trọng là phải khỏe, bởi nếu không khoẻ thì tinh thần sẽ rất dễ đi xuống. Mà một khi tinh thần đi xuống thì chỉ thấy một màu đen kịt trước mắt. Làm gì cũng được miễn để cơ thể và trí óc luôn được cân bằng.

Cái mất thứ ba là những mất mát trong chuyện tình cảm. Có bạn phóng viên đã hỏi tôi rằng: “Một người phụ nữ mạnh mẽ là tốt, nhưng để có được sự mạnh mẽ đó, có lẽ người phụ nữ cần phải đánh đổi nhiều thứ, chẳng hạn như tình yêu? Linh dường như đã trải qua rất nhiều mối tình, và buông tay cũng khá nhiều...?” Tôi trả lời rằng: “Gọi là nhiều nhưng có đếm cũng chưa hết một bàn tay đâu. Tính tôi khá nghệ sĩ, khi yêu tôi luôn nhiệt thành và say đắm nhưng có lẽ để tiến đến hôn nhân lâu dài thì tình yêu thôi chưa đủ. Tôi tìm kiếm một người đàn ông mà khi tôi lấy người ấy, tôi vẫn được là chính tôi. Tôi không thích dùng từ “Phải” hay “Hi sinh” cho một cuộc hôn nhân vì tính tôi không chịu được tù túng, gò bó”. Trước khi sang Nhật, tôi có một mối tình sâu đậm kéo dài cũng phải gần bốn năm, nhưng rồi cả người ấy và đến người thứ hai cũng không thể chấp nhận được tình yêu nước Nhật quá lớn của tôi. Nhiều người nói tôi cuồng Nhật, bởi hay ca ngợi Nhật này kia. Những gì tôi viết về Nhật tốt xấu đều có, tôi không thần thánh hóa, tôi chỉ nói sự thật. Tôi nhắc lại, tôi nói là tôi yêu Nhật. Yêu ở đây, có nghĩa tôi thấy rằng mình được là chính mình, mình đang được sống hạnh phúc tại Nhật. Chia tay người yêu, lúc đó tôi tạm gọi đó là mất mát. Nhưng giờ nghĩ lại tôi thấy mình đã lựa chọn hoàn toàn đúng đắn, bởi nếu bản thân không thấy thực sự hạnh phúc thì không thể sống hạnh phúc với ai được.

Cái mất thứ tư là mất đi thời gian sẻ chia với gia đình. Hồi mới sang Nhật, rảnh là gọi điện về buôn chuyện trên trời dưới biển với bố mẹ nhưng dần dần nhịp sống bận rộn, hối hả cứ hối thúc và kéo tôi ra khỏi thói quen đó lúc nào không hay biết. Tôi từng bị mẹ giận vì gần một tháng trời không có một cuộc gọi, mẹ trách tôi đã quên mất mẹ là ai rồi. Lúc đó tôi chỉ biết đổ lỗi cho công việc bận rộn, không có thời gian nhưng khi mẹ cúp máy tôi lại ngồi khóc vì thấy mình chẳng khác gì một đứa con bất hiếu. Vì thế, cho dù học tập hay làm việc bận bịu thế nào cũng nên dành thời gian nói chuyện với gia đình, bạn bè nhé. Đây cũng là một cách để luôn thấy mình được chia sẻ, được hạnh phúc khi thiếu đi tình cảm nơi xứ người.

“Được” và “Mất” là bài học đầu tiên để con người biết được các niềm đau khổ và vui sướng của cuộc đời. Nếu nhận thức rõ được ý nghĩa của hai từ này sẽ không bao giờ bạn rơi vào trạng thái đau đớn hay tuyệt vọng cả.

2. Nụ cười

Tôi ngạc nhiên về sức làm việc của người Nhật, tôi ngưỡng mộ bản lĩnh của người Nhật khi đối diện với khó khăn, và tôi yêu cái cách họ cười với người đối diện.

Dịch vụ ở Nhật luôn được đánh giá rất cao bởi thái độ phục vụ lịch sự, chu đáo, nhẹ nhàng và đặc biệt là nụ cười. Tất nhiên không thể phủ nhận mọi thứ đều phải học, phải rèn luyện, ngay cả nụ cười nhưng chẳng hiểu sao tôi cứ cảm giác người luôn vui vẻ, luôn cười, may mắn cũng sẽ luôn mỉm cười với họ. Có một inbox tôi rất nhớ đó là tin nhắn của một em gái tâm sự với tôi rằng: Trước đây em ấy cười rất nhiều nhưng từ ngày sang Nhật bị nổi đầy mụn trên mặt, em ấy mất hết tự tin và dần ít cười đi. Em ấy luôn phải đeo khẩu trang mỗi khi ra ngoài đường, không dám nhìn thẳng vào mặt người đối diện khi nói chuyện, rồi em ấy bị đánh trượt khỏi vòng phỏng vấn vào một công ty, mà em ấy cho rằng lý do là vì người ta không thể chấp nhận được ngoại hình của em ấy. Em ấy nói rằng em ấy muốn về nước vì biết là mình không còn cơ hội làm việc ở Nhật và tỏ ra rất thất vọng, chán nản. Tôi có nói với em ấy rằng: “Em có biết từ suốt cấp ba cho đến hết đại học, mặt chị cũng nhiều mụn lắm không. Mặt mũi lúc nào cũng đỏ rực, chị cũng ngại giao tiếp, không tự tin nhìn ai, nhưng mỗi lúc chị đứng trên sân khấu hát chị luôn thấy mình thật tỏa sáng. Chị hiểu tâm trạng hiện tại của em, nhưng nếu em cứ tiếp tục nghĩ như vậy thì em có về Việt Nam, hay đi đâu thì không thoát khỏi mặc cảm rằng không xin được việc là vì ngoại hình. Chị không nghĩ em bị loại vì em bị mụn đâu, em hãy chuẩn bị kỹ hơn cho cuộc phỏng vấn và tự tin làm lại đi. Nếu em thực sự có tài năng họ sẽ giữ em lại thôi."

Và rồi, các bạn biết không, em ấy đã xin được việc và gửi tin nhắn chia vui với tôi. Đó là cô bé tôi chưa gặp bao giờ, nhưng tôi tin nụ cười đã trở lại trên môi của em ấy.

Hiện tại tôi ngoài công việc giảng dạy mà tôi đang làm, tôi còn là Hội trưởng Hội cựu du học sinh nhận học bổng Rotary của vùng Saga và Nagasaki. Tôi cũng đã tham gia vào ban phỏng vấn các bạn sinh viên và tiêu chí của học bổng này cũng cần những người vui tươi, tích cực vì thế thay vì chọn một người giỏi tiếng Nhật nhưng không thân thiện, họ sẽ thích chọn những người dù kém tiếng một chút nhưng luôn hoạt bát, và năng nổ. Nếu như trong tiếng Việt chúng ta có câu “Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ” thì trong tiếng Nhật cũng có câu mang ý nghĩa tương tự như vậy: “笑いは人の薬”（Nụ cười là thuốc của con người). Cấp trên người Nhật đã nói với tôi rằng, sống trên đời không ai tránh khỏi những chuyện buồn phiền, nhưng đừng bao giờ mang cảm xúc cá nhân vào công việc, bởi những người ở công ty họ không có lỗi. Nơi làm việc chỉ cần nụ cười thôi.

3. Sức mạnh của từ “Xin chào” - “Cảm ơn” - “Xin lỗi”

Học phát âm ba từ này ở bất kỳ ngôn ngữ nào chắc chỉ mất bài giây để ghi nhớ nhưng sống với thái độ đúng với ý nghĩa của nó thì có khi phải mất cả một quá trình nhận thức và thay đổi. Nhật Bản là một đất nước coi trọng các nguyên tắc lễ nghi nên việc hiểu và sử dụng linh hoạt ba từ này sẽ có thể giúp ích cho các bạn trong cuộc sống và công việc.

Xin chào

Như ai học tiếng Nhật cũng biết, cũng giống như trong tiếng Anh, lời chào trong tiếng Nhật cũng được phân chia rõ ràng sáng - trưa, chiều - tối. Nhưng trong công ty, nhà máy thậm chí là những quán bar, quán nhậu thì cho dù là tầm chiều tối rồi họ vẫn chào nhau là おはようございます (ohayogozaimasu) hoặc おはよう (ohayou - Chào buổi sáng) bởi đó là lúc họ gặp nhau lần đầu tiên trong ngày. Một lời chào khỏe khoắn để giúp cho mọi người có tinh thần như mới bắt đầu một ngày mới vậy. Nói về lời chào, ta chào một người ta quen biết thì không có gì là khó, nhưng từ lúc sang Nhật ngay cả khi đi trên đường, đi siêu thị, tôi nhận được những cái cúi đầu chào lịch thiệp của những người lớn tuổi trên tuổi hay những cái chào dõng dạc của các em học sinh cấp hai, cấp ba, và rồi tôi nhiễm cái thói quen đó lúc nào không hay biết. Đến mức thỉnh thoảng về nước cứ cúi đầu chào kiểu vậy rồi bị nhắc khéo là giống người Nhật lắm rồi.

Lời chào còn là chiếc cầu nối giúp bạn kết nối với những người xung quanh. Người Nhật thường hay bị nói là lạnh lùng, thật ra không hẳn là lạnh lùng mà là họ ngại, xấu hổ thì đúng hơn, nhưng nếu ai chủ động mở lời họ sẽ rất tích cực nói chuyện. Tôi phát hiện ra một đặc điểm rất thú vị ở những người Nhật mà tôi từng gặp đó là họ thích chỉ cho mình, dạy cho mình những điều họ biết với điều kiện mình chủ động bắt chuyện với họ trước. Tôi vẫn thường hay chia sẻ với các sinh viên của mình rằng: Học ngoại ngữ là mặt phải dày vào, không được ngại, không được xấu hổ. Chỉ một câu chào đơn giản thôi cũng có thể giúp cho khoảng cách giữa bạn và những người xung quanh gần lại, và biết đâu mình sẽ có thêm nhiều câu chuyện hay, nhiều trải nghiệm thú vị.

Cảm ơn

Từ cảm ơn trong tiếng Nhật là ありがとう(arigatou) có chữ Hán là有り難う（有難う) , nhưng có lẽ ít người biết về ý nghĩa sâu xa của từ này. Từ cảm ơn này có ba cách hiểu. Cách hiểu đầu tiên là khi muốn thể hiện thái độ trân trọng, cảm kích trước việc ai đó làm gì cho mình. Theo tài liệu lịch sử thì「ありがとう」được dùng từ thời đại Muromachi (室町時代) và nguồn gốc là từ dùng để nói lời cảm tạ đến các vị thần. Cách hiểu thứ hai là nhìn vào từng chữ Hán của từ đó.「難」が「有る」tức những lúc gặp nạn, gặp khó khăn, có được sự giúp đỡ, chỉ bảo của người khác ta nên biết cảm tạ những điều đó. Và cách hiểu thứ ba là cách hiểu khi đọc theo thứ tự lần lượt của chữ 「有り難う」 tức là「有ることが難しい」. Việc chúng ta được sinh ra trong hình hài nguyên vẹn của một con người là một kỳ tích, việc chúng ta có mặt trên cõi đời này là một điều kỳ diệu, chính vì vậy chúng ta cần phải biết trân trọng, nâng niu số mệnh mà mình may mắn có được.

Tôi luôn quan niệm rằng cuộc sống là cho và nhận. Ta cho đi yêu thương chắc chắn một lúc nào đó, ở một nơi nào đó ta sẽ nhận lại được yêu thương. Nói lời cảm ơn cũng là cách mang đến yêu thương và cả cơ hội nữa. Hãy bắt đầu tập nói cảm ơn đến những người nhân viên quét dọn rác ở trường, hay đi đến quán ăn, ăn xong cũng nói lời cảm ơn sẽ cảm thấy cuộc sống này bình dị nhưng vẫn rất đáng yêu.

Xin lỗi

「すみません」xuất phát từ động từ 「済む」có nghĩa là kết thúc, hoàn thành. Vì vậy khi nói 「すみません」 thì được hiểu đầy đủ là 「私の気が済みません, có nghĩa tôi vẫn thấy chưa hài lòng, chưa thỏa mãn, nên muốn bày tỏ ý xin lỗi. Từ xin lỗi trong tiếng Nhật được sử dụng linh hoạt trong nhiều văn cảnh. Thứ nhất là dùng để xin lỗi một cách đơn thuần. Các từ đồng nghĩa trong trường hợp này còn có 「ごめんなさい」và trong giao tiếp kinh doanh thì dùng lịch sự hơn là「申し訳ありません」、「申し訳ございません」. Thứ hai từ xin lỗi này dùng thay cho từ 「ありがとう」 để tỏ sự hàm ơn, biết ơn đến người đã giúp đỡ mình. Thứ ba khi muốn gọi ai đó, hoặc bắt chuyện với một người không quen biết, người Nhật cũng dùng từ xin lỗi. Và cuối cùng là khi muốn nhờ vả một ai đó thì đây là từ không thể thiếu được.

Về mặt ngôn ngữ mà nói thì là vậy, còn trong cuộc sống đời thường thì từ xin lỗi có lẽ là từ khó nói nhất bởi chẳng dễ gì để một ai đó nhận lỗi về mình. Có một điều tôi thấy rất thú vị khi ở Nhật đó là giáo viên xin lỗi sinh viên, bố mẹ khi nhờ con làm điều gì thì xin lỗi như thể mình đang nhờ vả người ngoài vậy. Tôi cũng là một người ngạo mạn, ít khi nói xin lỗi nhưng từ khi sang Nhật tôi đã thay đổi, bởi tôi gặp những người giúp tôi thay đổi nhân sinh quan của mình. Nói xin lỗi không phải là để hạ mình mà là việc chúng ta chấp nhận chúng ta chưa hoàn hảo, để từ đó cải thiện bản thân.

“Xin chào” , “Cảm ơn”, “Xin lỗi” là ba từ khóa rất quan trọng khi các bạn sống ở Nhật. Nhưng đừng chỉ nói bằng miệng, hãy nói bằng chính trái tim, bằng sự chân thành tự tận đáy lòng. Tôi tin chắc các bạn sẽ không phải ân hận khi thấm, khi thấu ba từ này đâu.

4. Phát huy tinh thần Sempai-Kouhai

先輩・後輩 ( Đàn anh, đàn chị - đàn em) là một cụm từ rất quen thuộc tại Nhật. Ngoài lễ nghi thì Nhật cũng rất coi trọng cách ứng xử giữa cấp trên với cấp dưới, đàn anh, đàn chị với đàn em... Nhiều người Nhật cho rằng mối quan hệ sempai-kouhai này là vô cùng phiền phức, nhưng với tôi nếu không có sempai tốt giúp đỡ những ngày đầu bỡ ngỡ, có lẽ cũng không thể có một Dương Linh như bây giờ.

Qua báo đài rồi các phương tiện truyền thông đại chúng, chúng ta cũng biết được thực trạng đáng báo động của du học sinh Việt Nam tại Nhật. Ngoại trừ việc ăn cắp, đá vé tàu điện nhiều như cơm bữa thì việc người Việt lừa người Việt, anh chị giới thiệu việc cho em thì lấy tiền môi giới, rồi nhận tiền chuyển tiền về Việt Nam bỏ trốn,... cũng không phải ít. Tôi không thấy ngạc nhiên khi trên những group cộng đồng họ chia sẻ với nhau những bài viết lừa lọc, gian dối với đầy mánh khoé mà người Việt đối xử với chính đồng loại của mình, để rồi mất niềm tin vào nhau, sợ nhau, ghét nhau. Từ đó tôi nhận ra rằng tầm quan trọng của việc truyền lửa từ những người sempai tốt đến các kouhai. Tôi cùng một số các bạn trẻ nhiệt huyết tổ chức các buổi giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm về học tiếng Nhật cũng như về cuộc sống ở Nhật, và thu hút đông đảo các bạn trẻ tham gia. Các bạn ấy mang tinh thần học hỏi, cầu tiến và đặc biệt là sự tin tưởng dành cho các sempai của mình. Tôi đọc được điều đó khi nhìn vào ánh mắt của các bạn, nó giống hệt tôi ở những ngày non trẻ, bỡ ngỡ, say sưa khi nhìn các anh chị đi trước chia sẻ.

Một trong những điều đáng quý mà tôi học được khi ở Nhật đó là tinh thần sempai-kouhai. Một sempai tốt là những người sẵn sàng, vô tư sẻ chia những kiến thức mà mình có, những trải nghiệm mà mình đã kinh qua, và giới thiệu cho kouhai đến những môi trường tốt. Một kouhai ngoan là người biết lắng nghe và tôn trọng sempai. Thật sự nếu dung hòa được hai đều này, chắc chắn sẽ không ai bị thiệt thòi, chứ chưa nói đến tinh thần đoàn kết giữa một cộng đồng sẽ được thắt chặt.

Không cần phải đao to búa lớn, hô vang khẩu hiệu rằng: “Phải cố gắng thay đổi chất lượng người Việt tại Nhật” hay đại loại thế, việc làm có ý nghĩa nhất là thay đổi chính bản thân mình, và giúp những người bên cạnh mình thay đổi.

Tôi tin chắc một điều rằng: Nếu bạn sẵn sàng thắp lửa, sẽ có người nối gót bạn thổi bùng ngọn lửa đó lên.

5. Ngừng nôn nóng

NÔN NÓNG – Thuốc phiện của những người thiếu kiên nhẫn.

Nếu trong tiếng Việt, người ta vẫn thường nói với nhau rằng: “Nôn nóng hỏng hết việc” thì trong tiếng Nhật cũng có một câu có ý nghĩa tương đương như thế: “ 急いては事を仕損じる( せいてはことをしそんじる). Nôn nóng thực sự đã trở thành căn bệnh trầm kha của một bộ phận người trẻ chúng mình.

Thứ nhất, nôn nóng trong việc HỌC

"Học trong bao lâu thì em lấy được bằng này bằng kia hả chị?", rồi " Em sang Nhật được ba tháng rồi nhưng em vẫn chẳng nghe được người Nhật nói gì",... Độ chăm chỉ có thể giống nhau nhưng sức học, năng lực tiếp thu của mỗi người là khác nhau. Ngoài các bạn ra không ai có thể trả lời được mất bao lâu? Và đến khi nào các bạn đạt được gì? Rồi mới sang ba tháng, nhưng lại ngẩng đầu nhìn và so sánh với một người đã sống ở Nhật ba năm. Thay vì sốt ruột, hãy ngồi vạch mục tiêu phấn đấu và nghiêm khắc với bản thân, kiên nhẫn trong việc học hơn nữa. Nên nhớ rằng: Sống ở Nhật có đến năm năm, mười năm mà không chịu luyện tập thì nói tiếng Nhật cũng chỉ là dạng bồi mà thôi.

Thứ hai, nôn nóng trong việc ĐI NHẬT

Thấy người ta đi là mình cũng phải đi cho kịp thời thế. Nhưng thực tình chỉ là cảm giác nôn nóng: "Không biết có kịp sang Nhật tháng này, tháng kia không". Không kịp sang thì Nhật nó cũng có biến mất đâu mà cứ phải cuống cuồng lên như thế? Rồi kể cả sắp đến ngày lên đường cũng vẫn đang còn mơ hồ, không biết hành trình sắp tới mình cần làm gì. Sang đến nơi mới thất vọng, chán nản. Chính sự nôn nóng ấy là điều kiện nảy mầm của các công ty du học BẨN khi chúng biết chơi đòn tâm lý và biến những người nôn nóng, cả tin thành những nạn nhân của DU HỌC NHẬT.

Các bạn còn trẻ, các bạn còn thời gian để thử thách thậm chí là làm lại nếu thất bại. Nhưng không phải ai cũng đủ bản lĩnh để đứng dậy sau vấp ngã nên cách tốt nhất là tôi luyện sự bình tĩnh. Bình tĩnh để hiểu chính mình đang thực sự muốn gì, bình tĩnh tìm hiểu kỹ lưỡng để không làm đau chính mình.

6. Chance - Change

Nắm bắt cơ hội để thay đổi

Tôi rất thích câu nói của một doanh nhân nổi tiếng người Anh, Richard Branson:

If someone offers you an amazing opportunity and you are not sure you can do it, say yes - then learn how to do it later. (Tạm dịch: Nếu ai đó cho bạn một cơ hội tuyệt vời nào đó, bạn không chắc có thể làm được hay không, hãy cứ nhận lấy nó rồi học cách làm sau).

Tôi chợt nhớ tới một email của một em gửi cho tôi nói về sự tiếc nuối của em ấy khi từ chối đi dịch Việt - Nhật cho một sự kiện mà tôi giới thiệu, với lý do là chưa thực sự tự tin vào khả năng tiếng của mình. Tâm lý dè chừng, e ngại có thể hiểu bởi nhận tiền thù lao mà làm không tốt thì chẳng ai muốn cả. Nhưng thực sự tôi thấy tiếc cho em ấy vì tôi tin em ấy làm được và đã muốn tặng cơ hội ấy cho em. Với tôi, một lần từ chối cơ hội đồng nghĩa với việc đó là lần ta phủ nhận khả năng vượt qua nỗi sợ hãi của bản thân.

Nhiều người đặt câu hỏi cho tôi rằng: Sao bạn ấy sang Nhật lâu rồi mà tiếng mãi chẳng khá lên, sao cứ mãi giậm chân tại chỗ, sao cứ mãi quẩn quanh trong guồng quay của cơm áo gạo tiền?”. Câu trả lời, thật ra đơn giản lắm, vì các bạn đang từ chối cơ hội mà chính tại nơi các bạn đang sống cho các bạn. Đang sống ở Nhật, đi đâu, làm gì cũng dùng tiếng Nhật nhưng lại chẳng chịu mở lời, chẳng chịu luyện tập. Có lần tôi nói tại một buổi chia sẻ rằng: “Cơ hội nhiều như vi khuẩn vậy. Nó nhiều nhưng chính vì nó nhỏ nên không phải ai cũng may mắn bắt lấy được”. Vì vậy khi có cơ hội dù là nhỏ nhưng luôn tự tin vào bản thân mình và chớp lấy nó. Cơ hội nhỏ nhưng có thể mang đến sự thay đổi lớn. Hãy tin như vậy.

7. Sống có mục tiêu

Có nhiều người nhìn con đường tôi đang đi ngỡ rằng nó bằng phẳng, trải đầy may mắn và hoa hồng. Không đâu, tôi đã dẫm lên gai, bị trầy xước, và bị đau nhiều lắm đấy. Cho đến bây giờ, tôi vẫn đang hằng ngày vừa sống vừa tiếp tục tìm ra một “TÔI THỰC SỰ” để lẽo đẽo theo nó, dẫu biết vẫn còn hàng tá gai góc đang nằm vùng chờ tôi phía trước.

Ước mơ không ai đánh thuế, ước mơ là vô hạn, ta có thể thoải mái ước mơ, thoải mái kỳ vọng vào tương lai. Nhưng nếu như không biết thu hẹp khái niệm “Tương lai” vào thì vô hình trung nó sẽ trở thành một màng nhện chăng tơ chằng chịt làm rối chính ta. Cũng giống như làm đề thi trắc nghiệm vậy, bạn đang phân vân giữa hai đáp án. Thay vì ngồi vắt óc suy nghĩ hãy nghĩ rằng: Cứ chọn lấy một đáp án để kịp giờ và tin vào trực giác của bản thân khi chọn đáp án bạn cho là đúng hơn. Đừng cố tìm một bản đồ để tra đường khi chính bạn cũng không biết mình đang lạc ở đâu. Hãy đặt cho mình một mục tiêu rõ ràng, đặt cho mình một cái đích để đến đã rồi bước đi trong tâm thế của một người sẵn sàng chấp nhận thử thách.

* Nghiêm khắc với bản thân

Tôi có cậu bạn đang làm việc tại một trường tiếng Nhật và nghe cậu ấy kể chuyện thời cậu ấy đi học, cậu ấy không a dua, đua đòi theo đám bạn cùng khóa ăn uống, chơi bời, mặc cho tụi nó chê cười khi thấy cậu lân la ra nói chuyện với những người vô gia cư người Nhật, và ghi lại những gì cậu nghe được, đem về nhà tự tra cứu. Tôi đã xúc động vô cùng khi nghe câu chuyện ấy, bởi một lần nữa khẳng định giá trị của DU HỌC thật chính là sự lăn xả, mặc kệ số đông và tin vào chính mình.

Không nói tất cả, nhưng tôi thấy đại bộ phận các bạn du học sinh Nhật đang tự hủy hoại mình bằng tư tưởng ĐỂ DÀNH. Đại loại như: Thôi chơi đã, mai học vẫn kịp. Hết tháng này, tập trung cày là kiểu gì cũng ngon,... Không người quản lý, không mục đích, không lý tưởng, tự buông lỏng bản thân, và kết quả là có những kết cục đau lòng. Không nghiêm khắc với chính mình, không tự đặt lời hứa và giữ lời hứa với chính mình thì mãi mãi chỉ là con số 0 tròn trĩnh.

* Nỗ lực tìm kiếm giá trị riêng

Matsushita Konosuke - doanh nhân được ghi danh vào lịch sử như một biểu tượng cho sự phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội của đất nước mặt trời mọc, được mệnh danh là một người Nhật Bản khổng lồ.

Matsushita Konosuke vốn xuất thân từ một người nông dân nghèo đầu thế kỷ 20, đã vươn lên trở thành “Ông chủ vương quốc điện khí”. Ông chính là người sáng lập ra tập đoàn Matsushita Electric với những phương châm kinh doanh sắc bén cùng những câu nói bất hủ. 「人と比較をして劣っているといっても、

決して恥ずることではない。

けれども、

去年の自分と今年の自分を比較して、

もしも今年が劣っているとしたら、

それこそ恥ずべきことである」

(Tạm dịch: So sánh với người khác, thấy mình thấp kém hơn, điều đó không có gì đáng xấu hổ. Thế nhưng, so sánh bản thân từ năm ngoái đến năm nay, nếu năm nay kém hơn năm ngoái thì đó là điều đáng xấu hổ).

Chẳng biết tự bao giờ tôi từ bỏ việc ganh đua với người khác để tìm kiếm cái hơn, cái ưu việt. Đời người vốn không phải là một cuộc đua với người khác, mà là một cuộc đua với chính mình. Nhiều khi ta cứ hay đứng từ vị trí của mình, điểm xuất phát của mình để so sánh với người khác, mà quên rằng việc vượt qua bản thân hiện tại mới là mục tiêu thực sự, mới là giá trị thực sự. Bởi vậy, tôi chưa bao giờ nghĩ mình là người thành công, chỉ là tôi kiên trì đi hết con đường mình đã chọn, bền bỉ tìm ra giá trị thật sự của mình. Đó là giá trị khi tôi được đứng trên bục giảng để dạy kiến thức, được đứng trên sân khấu để truyền tình cảm từ câu hát tới người nghe, được đứng trước nhiều các bạn trẻ có đam mê và nhiệt huyết với tiếng Nhật để chia sẻ về những gì tôi đã trải nghiệm. Giá trị của tôi nằm ở việc tôi thấy mình đang sống có ý nghĩa với vai trò của một người truyền lửa.

Hãy tự tin vào bản thân và đi tìm giá trị của mình trên chặng đường phía trước.

Hãy cố gắng trau dồi tiếng Nhật, vì chỉ có giỏi tiếng bạn mới có thể làm chủ được cuộc sống của mình.

Và cuối cùng, hãy tìm đến những người sống tích cực và cho bạn những lời khuyên chân thành.

Lời kết

Tôi cứ gõ rồi lại xóa, gõ rồi lại xóa vì không biết mình nên viết phần kết cuốn sách đầu tay này như thế nào. Mỗi người đọc sẽ có một cảm nhận, một suy nghĩ nhưng tôi hi vọng các bạn sẽ thấy đâu đó một chút bóng dáng của mình ở hiện tại, và cả tương lai trong cuốn sách này. Hồi tôi đi Nhật, mẹ tôi cứ trêu tôi rằng: “Đi học bên đấy về mà thất nghiệp thì mặc kimono đi bán mì chính ajinomoto”. Tôi cũng chẳng thể nghĩ sau năm năm mình lại cơ hội được ngồi viết một cuốn sách cho một chặng đường đã qua ở đất nước mặt trời mọc này. Tôi hi vọng vào một lúc nào đó tôi cũng sẽ được cầm trên tay một cuốn sách như vậy từ một người bạn cũng đang ấp ủ về một giấc mơ Nhật Bản như tôi cách đây năm năm.

Nhật Bản - điểm đến của muôn vàn ước mơ nhưng chỉ là đích đến của những người dám đến với ước mơ. Các bạn đã sẵn sàng đến gần với ước mơ của mình chưa?

Phụ lục

Các website hữu ích cho việc tìm hiểu thông tin đến Nhật Bản và học tiếng Nhật.

1. Page Sugoi

(Kênh thông tin tổng hợp về văn hóa, xã hội, kiến thức tiếng Nhật âm nhạc, du lịch)

Web.taisachnhanh.cloud/sugoimedias/?ref=hl

2. Group Cộng đồng Việt Nhật

(Có tổng hợp các bài viết về hoạt động văn hóa, trải nghiệm, du học Nhật, cuộc sống tại Nhật, việc làm tại Nhật, học tiếng Nhật,... do các sempai tổng hợp)

Web.taisachnhanh.cloud/groups/CongdongVietNhat/

3. Hướng dẫn tổng hợp về du học Nhật Bản

www.studyjapan.go.jp/vi/

www.jpss.jp/vi/

4. Website hữu ích cho người mới học tiếng Nhật

4.1. Erin học tiếng Nhật

https://www.erin.ne.jp/jp/

Đây là chương trình học được cung cấp bởi Quỹ giao lưu Quốc tế Nhật Bản (Japan Foundation) dành cho các trình độ. Nội dung của web gồm 25 bài, học qua video và các tài liệu kèm theo. Nhân vật đồng hành trong chương trình là bạn Erin - du học sinh Anh sang Nhật học. Mỗi bài học sẽ là một tình huống được thể hiện qua các mẫu câu hội thoại, giúp người học hiểu rõ hơn về văn hóa giao tiếp của người Nhật trong cuộc sống hằng ngày.

4.2. NHK world cùng nhau học tiếng Nhật:

http://www3.nhk.or.jp/lesson/vietnamese/learn/list/index.html

Được cung cấp bởi NHK World dành cho những người mắt bắt đầu làm quen với tiếng Nhật, gồm 50 bài. Ngoài ra gắn liền với từng bài là những trải nghiệm bên Nhật nên rất thú vị và dễ học.

4.3. Akira Online:

Web.taisachnhanh.cloud/#/app

Được cung cấp bởi Akira Education. Akira Online là một chương trình học tập toàn diện, bao gồm đầy đủ tất cả nội dung luyện tập từ vựng, ngữ pháp, nghe hiểu, đọc hiểu, kanji, khám phá nhật bản,... với các video bài giảng sinh động.

4.4. Kyoan:

Web.taisachnhanh.cloud.

U-Biq dành cho những người mới bắt đầu học. Đây là một tài liệu khá bổ ích dành cho giáo viên dạy tiếng Nhật. Nội dung bao gồm 50 bài học, phân tích cụ thể về từ vựng và từng cấu trúc ngữ pháp dựa trên giáo trình Mina no Nihongo.

4.5. Tiếng Nhật Jplang:

http://jplang.tufs.ac.jp/

Được cung cấp bởi trường Đại học Ngoại ngữ Tokyo dành cho những người thuộc trình độ sơ cấp và trung cấp. Nội dung dựa trên 50 bài giảng của Mina nihongo nhưng phương pháp học chủ yếu qua hình ảnh, âm thanh, văn bản, tương tác trực tiếp trên webiste.

4.6. Học tiếng Nhật qua Anime và Manga:

http://www.anime-manga.jp/CharacterExpressions/

Dành cho những fans của anime và manga, có niềm đam mê với tiếng Nhật.

4.7. Wow Japanese Youtube Channel:

Web.taisachnhanh.cloud/user/WowJapanese/featured.

Dành cho người học tiếng Nhật ở mọi trình độ. Channel này còn dành cho những bạn yêu thích và khám phá về con người và đất nước Nhật Bản với những nội dung và thông tin thú vị và hấp dẫn.

4.8. Nihongo-e-na:

Web.taisachnhanh.cloud/jpn

Đây là trang web khá phong phú về nội dung, đặc biệt là các nội dung rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết dành cho những người học tiếng Nhật ở trình độ sơ cấp đến trung cấp.

4.9. E-Japanese JLPT:

http://www.e-japanese.jp

Đây là trang web học tiếng Nhật miễn phí có đầy đủ các kỹ năng. Ngoài ra web còn cung cấp các đề luyện thi từ cấp độ N5 đến N1 với các bài luyện tập phong phú, đa dạng.

4.10. Kỳ thi năng lực tiếng Nhật JLPT

http:///www.jlpt.jp/e/

Đây là website chính thức về kỳ thi năng lực tiếng Nhật với các bài thi mẫu và các thông báo mới nhất về kỳ thi.

4.11. NHK Easy Japanese

Luyện nghe tin tức NHK tiếng Nhật dành cho trình độ cơ bản: www3.nhk.or.jp/news/easy/

Các bản tin thời sự, kinh tế, chính trị, xã hội tổng hợp được các phát thanh viên đọc chậm và có cả phiên âm furigana cho các chữ Hán, rất hữu ích cho những ai đang học trình độ cơ bản muốn luyện nghe.

Phụ lục ảnh

Ngày đầu tiên đến Nhật Bản

Chinh phục núi Phú Sĩ

Được lên báo Nhật với giải nhất cuộc thi hát Muhomatsu (Kitakyusyu)

Một buổi dạy học ở trường

Khoe dáng với áo dài Việt Nam

Dạo chơi vườn hoa cẩm tú cầu (Hustein Bosch, Sasebo)

Mùa thu Nhật Bản (Oze, Gunma)

Tận hưởng Onsen (Beppu, Oita)

Không gian đậm chất Nhật (Yufuin, Oita)

Tốt nghiệp thạc sỹ

Chia sẻ kinh nghiệm học tiếng Nhật

Âm nhạc - tình yêu của tôi

Trải nghiệm đầu tiên với tuyết (Hokkaido)