Mục lục

Chương 1

Chương 2

Chương 3

Chương 4

Chương 5

Chương 6

Chương 7

Chương 8

Chương 9

Chương 10

Chương 11

Chương 12

Chương 13

Chương 14

Chương 15

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 1

Trải bao gian khổ nhọc nhằn cuối cùng vú Ngần cũng đưa được bé Liên Chi về tới nhà mình ở Núi Đỏ - Yên Định. Cũng như những miền quê khác mà vú đã đi qua, trên đường về gần tới nhà vú đã nhìn thấy nhiều cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới trên khắp các cổng chào, các nẻo đường, các trụ sở Việt Minh... Nhiều người quen nhận ra vú từ xa tay bắt mặt mừng. Ở một ngã ba vú gặp các bà bạn cũ đi chợ về nói rằng tiếc quá, bác Ngần chỉ cần về sớm hai hôm là có thể được tham gia cuộc mét tin của toàn huyện. Trên bãi đồi đất đỏ au kia có hàng vạn người từ khắp nơi trong huyện đổ về dự, nhất là dân vùng Núi Đỏ hầu như đi dự gần hết. Các bà nói:

- Bây giờ hết vua rồi. Cũng hết Tây hết Nhật rồi. Bây giờ chỉ có người Việt Nam mình với nhau mà thôi. Bây giờ người Việt làm chủ nước Việt Nam dân chủ. Tri huyện đã nộp ấn tín xin đầu hàng Việt Minh rồi...

- A... Con bé này là đứa nào vậy? - Một bà nhổ quết nước trầu xong, dùng mấy ngón tay chùi quết trầu ở mép rồi dùng chính những ngón tay đó vê vào má vào cằm Liên Chi mà hỏi.

Vú Ngần đáp:

- À, cái Tũn tôi nhặt được trên đường đi ấy mà!

- Tội nghiệp! - Một bà nói: - Chắc là cha mẹ bị giặc Tây giặc Nhật bắn chết rồi phải không con? Trên bến đò Vạn phải không con?

Rồi không đợi vú Ngần và Liên Chi trả lời, một bà khác vuốt má Liên Chi nói:

- Con cái nhà ai mà mặt mày sáng sủa xinh xắn quá! - Bà ngắm nghía Liên Chi một lát rồi nói tiếp: - Bây giờ cách mạng đổi đời rồi. Nhiều cô cậu ở đây đổi tên đổi tuổi hay ra phết! Con bé này bác cũng nên chọn một cái tên đèm đẹp mà đặt cho nó.

- Ừ... tôi sẽ gọi nó là... là cái Liên.

- Liên... ừ, tên hay đấy! Thôi bác về nhá! Thằng Cún nhà bác chắc là mừng lắm!

Vừa nói bà vừa xoa tay nắn vai Liên Chi.

Vú Ngần mừng vì mới sáng nay, trước khi về tới làng vú đã bảo Liên Chi đưa vú tháo chiếc kiềng vàng giấu vào trong yếm của vú. Còn tông tích thì mấy hôm nay Liên Chi đã thuộc lòng. Nếu có ai hỏi hãy nói rằng vú nhặt được em ở bến đò quan. Em bị lạc mất cha mẹ. Em tên là Tũn. Không ngờ về đến đây mọi người chê tên ấy xấu, đòi vú phải đặt tên lại cho em. Đi qua những xóm làng phố chợ mấy hôm nay vú đã thấy tận mắt sự thay đổi kỳ lạ. Những con người nghèo hèn khốn khổ lại đứng lên cầm súng cầm giáo mác gậy gộc đánh đuổi giặc Pháp giặc Nhật, đánh vào huyện đường, Phủ đường, bắt sống Tri huyện, Tri phủ... Ông Tri phủ Thiệu Hóa nhà ta nếu như không bận về Huế chịu tang mà còn ở lại Phủ đường chắc gì đã thoát khỏi sự truy nã bắt bớ này? Nhưng điều lạ lùng là người ta còn đổi cả tên gọi xấu xí thành ra tên mới hay ho nữa chứ! Thôi từ nay vú cứ gọi hẳn là bé Liên Chi cho tiện.

Vú Ngần đưa Liên Chi vào một ngôi nhà lợp lá cọ, bên trong có cột kèo bằng gỗ. Không thấy người lớn đâu, chỉ một cậu bé gầy guộc cỡ tuổi Liên Chi đang nghịch đất. Cậu dùng những cái tim tre câu con cun cút trong những chiếc lỗ nhỏ xíu như lỗ đinh miên man trên mảnh sân sau đầy rêu đất.

- Thằng Cún Lộc! Lộc của u!

Nghe tiếng gọi, cậu bé - thằng Cún Lộc bỏ cuộc chơi, hớt hãi chạy về phía vú Ngần.

- U về! U về! Cậu bé reo lên, đưa hai bàn tay túm lấy vạt áo tứ thân của mẹ.

Vú Ngần đặt khăn gói trên chiếc chõng tre, rồi ngồi sụp xuống ôm đứa con trai vào lòng mà hôn hít lên khắp mặt mày tay chân ngực bụng... của nó. Nước mắt rưng rưng, vú hỏi:

- Thầy đi đâu rồi hở con?

- Thầy đi cằn! - Cậu bé đáp.

- Chị Phúc đi đâu?

- Chị Phúc đi củn.

Vú cười. Liên Chi ngồi xuống ôm đầu gối của vú.

Vú bảo:

- Lộc này, con chào chị Liên Chi đi.

- Em chào chị Niên Tri.

Vú dịu dàng bảo:

- Con hãy nói lại cho đúng: Chị Liên Chi.

Nhưng cậu bé cứ “Niên Tri”.

Liên Chi cảm thấy lạ lùng. Không ngờ vú Ngần có một người con trai nhỏ bằng Liên Chi - thằng Cún Lộc của u. Cún Lộc có cái nhìn hiền lành dịu dàng như vú. Lộc phải lủi thủi ở nhà một mình, chơi một mình tội nghiệp quá đi thôi! Trong lúc đó vú lại đến ở với Liên Chi, ngày đêm chăm sóc Liên Chi. Có thể nói từ nhỏ tới giờ Liên Chi đã quen có vú Ngần rồi, như thể vú Ngần sinh ra trên đời là để cho Liên Chi vậy. Không ngờ ở đây cũng có một người con trai thương yêu vú, vui mừng khi gặp vú như thế. Liên Chi hỏi:

- Lúc nãy em bảo thầy và chị đi đâu vậy hả vú?

- À... ấy là em nói thầy đi cày. Chắc là cày ở ruộng khoai. Còn chị Phúc đi củi chắc cũng sắp về rồi.

- Thầy có bới cơm theo để ăn trưa không hả con?

- Có ạ! - Lộc đáp. - Thầy có bới theo. Thầy nói tún mới viền.

- Em vừa nói gì vậy hả vú?

- À, em bảo thầy đi tối mới về. - Nói đoạn vú nắm tay Liên Chi: - Con vào đây, vú tắm rửa cho cả hai đứa rồi nghỉ ngơi để vú đi nấu cơm.

Vú Ngần múc nước trong vại đổ ra chiếc thau đồng cũ trước đây bà Phủ cho đem về để tắm cho Cún Lộc. Vú cởi áo xống cho cả hai đứa trẻ tắm chung. Mặc dầu nắng gió gian khổ trên đường đi nhưng Liên Chi vẫn cứ trắng mịn hồng bên một cu Lộc gầy nhoằng, đen nhẻm. Song mắt đứa nào cũng sáng, miệng cười đứa nào cũng xinh. Khi mặc áo quần cho hai đứa, cu Lộc tò mò ngắm chiếc áo dài đầy những bông hoa sặc sỡ của Liên Chi, rụt rè hỏi:

- Tại sao con phải gọi bạn này là chị Liên Chi?

Vú Ngần nhìn con trai một lúc rồi lựa lời giảng giải:

- Là vì các con bằng tuổi nhau, nhưng con đẻ tháng Mười năm Sửu, còn Liên Chi...

- Con đẻ tháng Mười một. - Liên Chi nhanh nhảu nói.

- Vậy Liên Chi đẻ sau con, Liên Chi phải gọi con bằng anh...

- Không phải đâu con. Liên Chi tính tháng Tây, còn u con mình tính tháng ta. Thực ra hai con đẻ cùng một tháng, nhưng con đẻ sau chị Liên Chi hai ngày, con phải gọi chị. - Nói rồi vú Ngần nhớ lại những ngày xưa ấy gia đình vú khổ lắm. Khi cái Phúc, con gái đầu lòng của vú lên năm tuổi gặp lúc mùa màng thất bát, dân tình đói khổ. Những tưởng trời chỉ cho có một cái Phúc mà thôi, ai ngờ lại có mang. Vợ chồng mừng rỡ khôn xiết, cầu mong sao cho lần này sinh được con trai. Nhưng vừa mừng lại vừa lo. Sưu cao thuế nặng, ruộng không có. Chỉ mảnh vườn nhỏ đất bạc màu, trồng cây gì cũng còi cọc không lên nổi. Quanh năm cả hai vợ chồng cày thuê cuốc mướn khắp làng không lo đủ ba miệng ăn, bây giờ nếu sinh thêm một đứa nữa không biết lấy gì để nuôi con nuôi mình. Đang lúc vợ chồng ngày đêm lo lắng chưa biết tính sao thì bất ngờ có tin quan Tri phủ bên Thiệu Hóa đang tìm người ở vú vì bà Phủ sắp sinh. Có người mách nên quan bà tìm đến tận nơi, thấy gia cảnh khó khăn, bà cho ít tiền rồi đem Ngần đi khám bác sĩ Tây. Bảo rằng sức khỏe tốt, thai nhi khỏe. Khi Ngần sinh con được một tháng thì bà Phủ cho người đem tiền và quà đến thăm hỏi, dặn rằng khi đứa bé được hai tháng tuổi thì Ngần hãy đến nuôi con cho bà Phủ. Âu cũng là trong khó khăn gặp được điều may mắn. Nếu bà Phủ nhất quyết đòi đến chăm con của bà ngay từ tháng thứ nhất, có khi cũng phải thuận, và chừng đó sẽ tội nghiệp cho cún Lộc biết bao! Nhưng bà Phủ nhân đức đã không làm thế. Hai tháng tuổi cu Lộc có thể bắt đầu uống nước cháo loãng pha với những hộp sữa bò mà bà Phủ gửi cho. Nhưng quan trọng hơn hết là vợ chồng Ngần có được một số tiền sửa lấy mái nhà cho kín gió, sắm được con trâu để đi cày ruộng thuê, có được cơm ăn ngày hai bữa, nuôi cái Phúc no đủ. Cứ ba tháng ông bà Phủ lại cho Ngần về thăm nhà một lần. Theo hợp đồng khi bé Liên Chi tròn ba tuổi là Ngần có thể nghỉ việc. Nhưng nghĩ đến ân tình của bà Phủ nên Ngần muốn ở tiếp. Hàng nửa năm Ngần lại về thăm, mang theo tiền cho chồng con. Nay vì nghĩa tình của bà Phủ đối xử với gia đình Ngần rất tốt, nên Ngần phải thương yêu chăm sóc bé Liên Chi trong cơn hoạn nạn.

Cơm nấu xong thì Phúc về với đôi gánh củi nặng trĩu trên vai. Đặt gánh củi xuống sân, mồ hôi ướt đầm lưng và vai áo, khuôn mặt xinh đẹp của cô bé mười bốn tuổi sáng bừng lên khi bất ngờ được nhìn thấy mẹ, và kia một bé gái cỡ bằng tuổi Cún Lộc đang quấn quýt bên mẹ, Phúc hiểu ngay cô bé là ai. Phúc chạy ùa vào nhà ôm chầm lấy mẹ, kêu lên mừng rỡ:

- U đã về! U đã về!... - Rồi quay qua với Liên Chi, Phúc bồng cô bé lên hỏi: - Có phải đây là bé Liên Chi mà u đã nuôi dưỡng từ bấy đến nay?

- Đúng rồi. Từ giờ trở đi Liên Chi là em gái của con.

- Em gái của con? - Phúc ngước lên hỏi.

Bà Ngần vắn tắt kể lại sự việc cho Phúc nghe. Nghe xong Phúc rơm rớm nước mắt, ôm chặt bé Liên Chi vào lòng nói:

- Tội nghiệp em! Vậy là trong phút chốc em bỗng dưng xa lìa hết cả cha mẹ, người thân... Từ nay em cứ ở đây với thầy u của chị. Chị sẽ xem em như em gái ruột của mình. À, em Liên Chi và em Lộc đứa nào lớn tuổi hơn hả u?

- Cún Lộc đẻ sau Liên Chi hai ngày phải làm em chứ còn gì nữa!

Bà Ngần đáp xong liền nghĩ: - Ngay từ đầu phải định ngôi thứ cho rõ ràng như thế. Người ta là con nhà quan, vì sa cơ mà phải về ở với mình, nhưng không thể để cho các con của mình mày tao mi tớ với người ta được! Cái Phúc lớn hơn sáu tuổi làm chị đã đành, còn cu Lộc nhất thiết phải gọi Liên Chi bằng chị, dẫu rằng hai đứa bằng tuổi nhau.

Trong lúc cô bé Phúc và mẹ với Liên Chi cu Lộc cứ xoắn xuýt lấy nhau thì người cha vác cày trở về. Ông Thọ đặt cây cày bên hè nhà bước vào, ánh mắt sáng ngời nụ cười tươi rói nở trên môi, lưng áo gụ bạc màu ướt đẫm mồ hôi.

- Thầy em đã về! - Bà Ngần bước ra đón chồng, tay cầm chiếc quạt nan quạt lấy quạt để vào lưng vào vai ông.

Người chồng nói:

- Tôi định cày xong thửa ruộng mới về. Nhưng nghe mấy bà xóm bên nói u nó về nên...

Liên Chi thấy người đàn ông da nâu, đôi tay rám nắng, khuôn mặt chữ điền, cái nhìn hiền lành đang hướng về phía Liên Chi và khẽ mỉm cười.

Bà Ngần trao bát nước chè xanh vào tay chồng, khi ông đã ngồi xuống chõng tre và cởi chiếc áo đẫm mồ hôi. Chị Phúc kéo Liên Chi lại gần ông Thọ, vừa quạt cho ông và quạt cho Liên Chi. Phúc nói cho cha mình hay những việc xảy ra ở nhà quan Phủ, ở Phủ đường rồi thưa:

- Em Liên Chi từ nay về ở với nhà ta thầy nhé!

Ông Thọ đưa bàn tay thô nhám vuốt mớ tóc nhỏ của Liên Chi và nói:

- Bây giờ vật đổi sao dời rồi. Hãy cứ ở đây với vợ chồng ta. Ta sẽ coi như con cái trong nhà.

Bà Ngần thoáng một chút thảng thốt khi nghe chồng mình bạo mồm nói sẽ coi Liên Chi là con cái trong nhà. Nhưng rồi bà kịp nghĩ lại. Đúng như lời ông Thọ nói - Bây giờ vật đổi sao dời rồi, bé Liên Chi đâu còn là cô chủ nhỏ mà hàng ngày bà phải hầu hạ nâng niu chiều chuộng, mà là một cô bé bơ vơ không nơi nương tựa, không có người che chở nuôi dưỡng. Gia đình ông bà lúc này là nơi duy nhất có thể bao bọc che chở nuôi dưỡng Liên Chi. Cầu mong sao cho không ai nhòm ngó về sự có mặt của cô con gái quan phủ trong nhà ông bà, cầu mong sao cho ai cũng tin rằng đó là cô bé lạc cha mẹ trên bến đò quan mà bà Ngần nhặt được đem về nuôi. Bà Ngần vừa đong thêm lon gạo đổ vào nồi đồng nhỏ đặt lên bếp nấu thêm phần cơm của chồng - vừa giục con gái soạn mâm ăn.

Trong lúc hai mẹ con đang tất bật chuẩn bị cơm, cu Lộc đem Liên Chi ra vườn dạy cho Liên Chi cách câu con cun cút trong những chiếc lỗ nhỏ như lỗ đinh miên man trên mặt đất.

Ông Thọ lặng lẽ bắc ghế đẩu với tay lên giàn bếp đưa xuống một bọc lá chuối khô, mở ra bên trong là những tấm bánh dầy khô to bằng hai bàn tay bị ám khói vàng khè xếp chồng lên nhau, ông chọn lấy hai tấm rồi gói lại cẩn thận để vào chỗ cũ. Ông cất ghế rồi đem hai tấm bánh dầy khô ra vại nước, múc một gáo giội sơ qua rồi đem vào đặt lên thớt dùng dao cau thái từng lát mỏng.

Bà Ngần xách rổ ra vườn sau hái rau đay. Liên Chi bỏ cuộc chơi bắt cun cút với Lộc, chạy theo hỏi:

- Vú hái lá này làm gì hả vú?

Liên Chi vừa dứt lời thì cu Lộc chạy tới nói:

- Chị Niên Tri phải gọi là rau đay chứ, đây không phải lá. Rau đay dùng để nấu canh ăn ngon lắm u nhỉ?

- Ừ.

- Sao chị Niên Tri không gọi u mà gọi vú hả u?

- Ờ... Ờ... Vì chị chưa quen. Thôi thì gọi bằng gì

cũng được, miễn là chị em chúng con yêu thương đùm bọc nhau.

Bà Ngần nói, đôi mắt trở nên xa xăm. Liên Chi bắt chước vú hái rau đay, rồi cùng vú rửa rau trong chiếc chậu gốm.

Khi vợ và các con đang lo món rau nấu canh thì ông Thọ đem những lát bánh vừa thái xong xếp lên nồi cơm mới cạn.

Thấy chị Phúc đang soạn mâm bát Liên Chi cũng làm theo. Chị Phúc nắm bàn tay nhỏ nhắn của Liên Chi khẽ đẩy ra, nói:

- Em chưa quen làm để chị làm cho.

Ông Thọ nói:

- Cứ để cho em làm. Từ nay chị Phúc phải bảo cho em tập làm những việc nhỏ cho quen...

Bữa cơm được dọn ra gồm món tép rang chị Phúc đi đánh giậm hôm qua, món canh rau đay và một đĩa cà muối. Liên Chi ăn một cách ngon lành. Chốc chị Phúc lại chọn những con tép to, đỏ au, bỏ vào bát cho Liên Chi, cho cu Lộc. Chị ép cu Lộc và Liên Chi ăn thêm mỗi đứa một bát nữa. Cả hai đều vâng lời chị, thi đua ăn mau hết bát nữa. Cuối bữa, ông Thọ chia vào bát mỗi người những lát bánh dầy khô thái mỏng, hấp cơm lên mềm và dẻo. Đây là lần đầu tiên Liên Chi được ăn món bánh này, và cũng lần đầu tiên cô bé ăn nhiều cơm, nhiều bánh đến thế. Liên Chi cảm thấy món bánh dầy khô hấp lên ngon hơn bất cứ món cao lương mỹ vị nào mà trước đây ông bà Phủ nài ép Liên Chi ăn mỗi bữa.

Cùng thời khắc đó tại Huế trong một ngôi nhà cổ kính ở thôn Nam Phổ, bữa cơm gia đình ông bà Bửu Tín quanh chiếc bàn ăn gồm có ông bà và cu cậu Vĩnh Cơ, cu út Vĩnh Bảo. Bà Bửu Tín nước mắt ràn rụa, mấy lần bưng bát cơm lên rồi đặt xuống, cố nén tiếng nấc, nhưng tiếng nấc cứ bật ra khỏi cổ họng. Bửu Tín cũng đau lòng lắm, nhưng cố nuốt nỗi đau, dỗ dành vợ:

- Thôi mình đừng khóc như thế, sẽ hóa bệnh mất! Gắng mà ăn uống chút đỉnh để còn lấy sức nuôi hai đứa con này nữa chứ. Việc của bé Liên Chi coi như phú cho trời đất. Anh tin rằng một con người có tấm lòng nhân hậu như vú Ngần, chắc chắn sẽ không bỏ rơi con gái của chúng ta đâu!

Nghe đến đây bà không cầm được nước mắt, khóc òa lên:

- Nhưng vú Ngần lấy gì nuôi con chúng ta? Vú còn những đứa con của vú nữa chứ! Với lại người ta có để cho vú yên không? Có để cho Liên Chi yên không? Lại nữa, mình không nghe nói đang đêm Phủ đường bị tấn công đó à? Cả hai phe đều nã đạn vào nhau tại Phủ đường, liệu hòn đạn mũi tên có?... Ôi chao, mình ơi, làm sao em sống nổi trong tình cảnh này?! Bé Liên Chi ơi, từ nay mẹ mất con rồi! Con ơi là con ơi!... Ông trời bày chi chuyện trớ trêu độc địa, dạo đó nếu bé Liên Chi không đau ốm thì có lý nào chúng ta để cho con một mình ở lại với vú Ngần?!... Ôi chao con ơi là con ơi, làm sao mẹ sống được khi không biết con sống chết phương nào...

Tuy Bửu Tín làm ra vẻ cứng rắn nói vậy, nhưng khi nói xong cũng buông đũa ngồi thừ người, nước mắt chảy ròng trên đôi gò má nhăn nheo vì thương nhớ và đau khổ. Ông không ngờ ngày về Huế chịu tang cha cũng là ngày ông rời bỏ quan trường, rời bỏ Phủ đường Thiệu Hóa, rời bỏ đứa con gái đầu lòng yêu quý của vợ chồng ông. Mọi việc sau đó chuyển biến nhanh quá, mà đỉnh cao là Việt Minh cướp chính quyền, Hoàng đế Bảo Đại phải thoái vị. Đến cái ngai vàng cùng ấn tín và gươm báu của các tiên đế để lại mà Hoàng thượng cũng không giữ được nữa là, huống hồ cái chức Tri phủ của ông! Ông mất trắng mọi thứ cùng một lúc - đành vậy, nhưng còn đứa con? Trời đất ơi, ông có tội tình gì mà ông trời nỡ trừng phạt bằng cách bắt vợ chồng ông phải xa lìa đứa con gái đầu lòng yêu quý? Giờ đây tình thế như thế này làm sao ông dám trở lại nơi đó tìm con? Ông đã vài lần bí mật phái người thân tín tìm đường về Thanh Hóa - Thiệu Hóa để hỏi thăm, nhưng một đi không thấy về, hai đi không thấy về!...

Vĩnh Cơ và Vĩnh Bảo thấy ba mẹ khóc cũng òa lên khóc. Cả nhà khóc nức nở. Hai bà vú từ đâu bất thần chạy ập vào ôm lấy hai cu cậu, rồi cùng khóc nấc lên.

Bửu Tín ngạc nhiên nhìn vú Bảo và vú Cơ hỏi:

- Ô kìa, tôi tưởng hai chị đã về đến nhà rồi kia mà? Sao mãi còn ở đây?

Vú Cơ nói trong nước mắt:

- Thưa ông bà, chúng con thương ông bà và hai cậu lắm, nên chúng con đi không đứt...

Vú Bảo nói:

- Như ông bà biết đó, con của con chết khi mới lọt lòng. Chồng của con trước đó đã đi theo người đàn bà khác. Con chỉ biết nương nhờ cửa của ông bà và thương yêu cậu Cơ, cậu Bảo, con không còn ai nữa trên đời...

Bửu Tín nói:

- Nhưng mà các chị cũng phải hiểu cho vợ chồng tôi chứ. Bây giờ tôi không còn đi làm việc nữa, không có lương bổng gì hết, nếu giữ các chị lại, chúng tôi biết lấy gì để trả lương cho các chị?

- Chúng con không đòi trả lương. Chúng con chỉ muốn được ở lại với ông bà... - Cả hai cùng thốt lên.

Bà Phủ lau nước mắt dịu dàng nói:

- Như các chị biết đó, chúng tôi là con thứ được các cụ cho ngôi nhà này và ít vật dụng cần thiết. Từ khi nhà tôi ra làm Tri phủ Thiệu Hóa thì ở nhờ sau lưng Phủ đường. Tài sản bới theo ra ngoài đó giờ đây coi như mất trắng. Các chị đối với chúng tôi có tình có nghĩa như vậy, chúng tôi rất lấy làm cảm kích. Vú Cơ quê ở Quảng Trị, nếu ngại một thân một mình không đi được thì tôi sẽ tìm cách gửi gắm cho vú trở lại quê gặp chồng con. Vú Bảo còn trẻ, có thể gặp một đám tử tế rồi xây dựng gia đình trở lại.

Nghe bà Phủ nói xong hai bà vú lại ôm nhau khóc.

Hai hôm sau ông bà Bửu Tín nhờ chú Quyền nguyên là lính lệ quê gốc Triệu Phong đưa giúp vú Cơ về quê. Bà Bửu Tín gom góp ít tiền trao tay cho hai người. Chú Quyền nói:

- Con sẽ không bao giờ quên ông bà. Con hứa sẽ đưa vú Cơ về đến nơi đến chốn. Có nơi nào trong phủ Triệu Phong mà con không thuộc. Nay con về quê làm ruộng với cha mạ của con...

Vú Cơ và người lính lệ còn sót lại lưu luyến giã biệt vợ chồng Bửu Tín. Riêng vú Bảo vẫn ở lại trong nhà.

Bà Bửu Tín tay bồng Vĩnh Bảo tay dắt Vĩnh Cơ đến bên nói:

- Các con nghe lời mẹ dặn đây, từ nay các con không gọi là vú Bảo nữa, mà gọi bằng chị. Chị tên là Sa, các con gọi là chị Sa nhé!

- Dạ vâng ạ!

Vĩnh Cơ ngoan ngoãn vâng lời mẹ, còn Vĩnh Bảo cứ mải chơi với con chó bằng cao su đỏ tươi mềm mại vắt qua vẫy lại trên tay, cu cậu như không hề nghe thấy lời của mẹ.

Tuy đã làm mẹ, và đứa con nếu còn sống thì giờ đây đã lên hai tuổi - lớn gần bằng Vĩnh Bảo, nhưng tuổi đời Sa mới vừa tròn mười tám. Sa hiểu rằng bà Bửu Tín muốn thay đổi cách xưng hô giữa Sa với các con bà, không phải vì từ nay Sa được coi như người chị lớn của hai em, mà còn vì một lẽ như bà nói là “có thể gặp một đám tử tế rồi xây dựng gia đình trở lại...”. Sa không phải là người đã mất hết người thân, Sa còn cha mẹ, nhưng Sa không muốn trở về sống với người cha người mẹ vì thua bạc mà đem Sa gá cho một tay chủ nợ khi Sa mới mười lăm tuổi. Thân phận Sa lúc đó không ra đứa ở, không ra vợ lẽ, không ra nàng hầu! Khi biết Sa mang thai, vợ chồng tên chủ nợ liền đem Sa gá cho một người đàn ông khác. Một thời gian không lâu sau đó người đàn ông này lấy hết chỗ nữ trang vốn liếng ít ỏi của Sa rồi bỏ đi biệt tích. Sa sinh con non tháng nên đứa bé không sống được. Giữa lúc Sa đau đớn tuyệt vọng tột cùng thì gặp bà Phủ. Sa nuôi Vĩnh Bảo và thương Vĩnh Bảo như con. Nhưng giờ đây bà Phủ bảo Sa làm chị làm em với Vĩnh Cơ, Vĩnh Bảo cũng không sao, vì bà Phủ muốn chấm dứt cuộc đời làm vú của Sa, Sa biết vậy. Ông bà cho Sa thôi việc với lý do từ nay ông bà không còn có thể trả lương cho Sa. Nhưng đối với Sa điều đó giờ đây không quan trọng lắm. Tiền lương bao lâu nay ông bà trả cho Sa, Sa đã dành dụm được một khoản kha khá, nhưng chưa hề tiêu dùng vào việc gì. Nay dẫu ông bà không trả lương, Sa cũng ở lại với gia đình ông bà một thời gian, bởi vì ông bà đối với Sa còn tốt hơn cha mẹ. Nghĩ vậy rồi Sa đứng lên đón lấy Vĩnh Bảo trên tay bà Phủ và dắt ra vườn sau chơi - nơi những người làm vườn đang chiết cành, nhổ cỏ, vun gốc cho các loài cây ăn trái như cam, quýt, mãng cầu, mận, đào, thanh trà và bưởi.

Đau buồn về việc Đoan Thuận, thời gian này Bửu Toàn chỉ còn niềm vui niềm an ủi duy nhất là những buổi họp mặt anh em đoàn thể để nghe thông báo tình hình và giao nhận công tác.

Với danh nghĩa quân đồng minh đến Việt Nam để tước vũ khí của quân đội Nhật, hơn năm ngàn quân của Tưởng Giới Thạch tràn vào Kinh đô Huế. Thói cách hợm hĩnh và sự ăn chơi trác táng của đội quân ô hợp này đã gây rất nhiều phiền toái cho dân chúng Huế. Nhiều tệ nạn xã hội bắt đầu phát triển, trong đó có những người đàn bà buôn hương bán phấn mà một số quân Tàu Tưởng muốn tác hợp hôn nhân để tính kế ở lại lâu dài, nên dân chúng đã có lời khuyên thẳng thừng:

"Có con mà gả cho Ngô"

Ăn nói hồ đồ không kể mẹ cha...

Cái thứ ăn nói hồ đồ không kể mẹ cha thì gả cho chúng nó làm gì?!...

Thế nhưng dựa vào sự hỗ trợ của các tướng lĩnh Tưởng Gới Thạch, các đảng phái như Việt Nam Quốc dân đảng, Việt Nam Cách mạng Đồng minh hội đang hoạt động tích cực, ra sức chống phá Việt Minh dưới mọi hình thức, giữa lúc thực dân Pháp đang muốn thực hiện âm mưu trở lại xâm lược Việt Nam. Từ Kinh đô Huế ngày 25 tháng 11 năm 1945 người dân lắng nghe Chỉ thị “Kháng chiến kiến quốc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh với nội dung trích dẫn lời của Lê Nin: Giành chính quyền càng dễ bao nhiêu, giữ chính quyền càng khó bấy nhiêu! Nhiệm vụ trước mắt là phải “củng cố chính quyền, chống thực dân Pháp, bài trừ nội phản, cải thiện đời sống nhân dân”. Trước đó, hơn sáu trăm quân Pháp đổ bộ đánh chiếm thành phố Sài Gòn, và ngày 26 tháng 9 năm 1945 - chỉ hai mươi bốn ngày sau khi đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư kêu gọi nhân dân trong cả nước cùng đồng bào Nam Bộ tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong không khí hừng hực quyết tâm đánh Pháp xâm lược, tuổi trẻ Huế nao nức xếp bút nghiên lên đường Nam tiến, thì một lần nữa Phan Tấn nén lòng mình lại không đăng ký tòng quân. Rồi anh tham gia đội tự vệ khu phố và tích cực luyện tập suốt ngày đêm. Mỗi đội viên tự vệ đều được trang bị vũ khí, nhưng không đồng bộ. Người thì được một thanh gươm, người được cái mã tấu, người được đại đao, người súng trường, người lựu đạn... Phan Tấn được trang bị một quả lựu đạn. Tiếp đó, Phan Tấn tham gia đội cảm tử quân của trường Kỹ nghệ thực hành, sẵn sàng chiến đấu một mất một còn với thực dân Pháp. Phan Tấn tham gia quân tự vệ thì Bửu Toàn có nhìn thấy, có biết. Còn việc tham gia đội cảm tử quân thì Phan Tấn giấu không cho Bửu Toàn biết. Đêm 19 rạng ngày 20 tháng 12 năm 1946 thành phố Huế biến thành một trận địa với những tiếng nổ long trời lở đất của đạn pháo ta và các loại súng đạn hiện đại của Mỹ trang bị cho giặc Pháp - vừa đến chiếm đóng ở các cứ điểm quan trọng, trong đó có trường Thiên Hựu và trường Khải Định. Quân ta đánh phá nhiều mục tiêu quan trọng của địch, các đội cảm tử quân đã chiến đấu hết sức dũng cảm, và có tin không may một cỗ pháo của ta do không điều chỉnh đúng cự ly đã giọt nhầm vài quả đạn vào một đơn vị bộ binh xung kích trên bờ sông An Cựu... Bửu Toàn lo lắng đi tìm Phan Tấn.

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 2

Vĩnh Tuấn đã tròn mười ba tuổi, cao lớn khỏe mạnh. Bà Diệu Anh mãn nguyện khi nhìn thấy con trai đã trở thành một thiếu niên chững chạc tuấn tú. Vĩnh Tuấn học trường trung học Khải Định, thỉnh thoảng đạp xe đến thăm ba, chuyện trò vui vẻ với ba xong đạp xe về phủ Vinh Quốc Phong. Buổi tối Vĩnh Tuấn ngủ ở phòng của ông nội. Phòng đọc sách ngày xưa của ông nội giờ trở thành phòng học của Vĩnh Tuấn. Chiếc giường ngày xưa ông nội nằm thành giường nằm của Vĩnh Tuấn. Ba và chú Bửu Tín luôn nhắc bảo Vĩnh Tuấn phải lo chăm chỉ học hành và sớm thể hiện vai trò đích tôn của mình, là phải thường xuyên lau chùi đồ thờ tự, quét dọn nơi thờ tự, coi sóc phòng phủ, cũng như tập dần việc quản lý nhà đất, cây trái, hoa cảnh trong vườn.

Bửu Toàn vui mừng khi nhìn thấy con trai, học giỏi, biết vâng lời và hiếu thảo. Ngôi nhà trên đường Chương Đức đã trở nên thân thuộc như là ngôi nhà thứ hai của Vĩnh Tuấn. Phan Tấn đã tốt nghiệp xuất sắc được giữ lại trường làm trợ giảng từ hơn một năm nay. Thỉnh thoảng Vĩnh Tuấn đến gặp lúc Phan Tấn ở nhà, hai anh em chuyện trò vui đùa hoặc chơi thể thao với nhau, làm cho Bửu Toàn cảm thấy lòng bớt cô quạnh. Ông chợt có ý nghĩ lạ lùng là cách đây không lâu trong nhà luôn rộn tiếng nói tiếng cười của hai cô thiếu nữ, bây giờ nhà lại có hai cậu con trai... Sự xuất hiện từng cặp người trẻ tuổi bên cạnh cuộc đời ông như một định mệnh.

Từ ngày thực dân Pháp đánh chiếm Huế, các lực lượng vũ trang Huế rút dần lên chiến khu, Bửu Toàn cũng như một số nhân sĩ trí thức cùng một số cán bộ Việt Minh trước nay chưa ra hoạt động công khai giờ đây đều nằm im tại chỗ để chờ đợi thời cơ.

Một chiều mùa hè Vĩnh Tuấn đang đi lại trong vườn ngắm những trái cây bắt đầu chín và nghe tiếng của các loài chim đang chuyền cành hót những khúc thánh thót, bỗng thấy một chiếc ô tô đời mới bóng lộn sịch đỗ trước cổng phủ. Một người đàn bà chừng ngoài ba mươi tuổi ăn mặc sang trọng từ trên xe bước xuống, tay dắt một bé gái khoảng hai tuổi đi vào cổng hỏi thăm Hoàng thân Bửu Toàn.

Vĩnh Tuấn lễ phép:

- Thưa bà, giờ này ba tôi không có ở nhà. Quý bà cần nhắn gì để tôi sẽ bẩm lại với ba tôi...

Người đàn bà mở xắc da lấy một phong thư trao vào tay Vĩnh Tuấn, rồi cầm tay đứa bé lên nói:

- Tôi để cháu bé ở lại đây với phong thư này. Hoàng thân Bửu Toàn đọc thư sẽ rõ tất cả.

Vĩnh Tuấn hết sức bối rối, chưa biết phải làm gì với đứa bé và phong thư. Cậu đang định mở lời nói một câu gì đó thì người đàn bà sang trọng đã vội vã ra xe rồi đi mất hút. Vĩnh Tuấn đuổi theo bà mấy bước rồi chững lại.

Diệu Anh đang ở vườn sau, thấy có khách lạ, bà lật đật men lối nhà ngang chạy vào khu tiền sảnh của phủ thờ, chỉ kịp nhìn thấy đứa bé mếu máo chực khóc khi người đàn bà vội vã bỏ đi, Vĩnh Tuấn chậm chạp bối rối đuổi theo sau... Diệu Anh chợt dự cảm có một điều quan trọng gì đó đang xảy ra dưới mái phòng phủ này. Bà vội vàng chạy tới ôm lấy đứa bé vuốt ve và dỗ dành cho nó khỏi khóc, rồi giục Vĩnh Tuấn đi tìm ba về cho ba đọc thư.

Vĩnh Tuấn vâng lời mẹ vội lấy xe đạp đi tìm ba. Khi Vĩnh Tuấn lên đến chợ Vĩ Dạ thì gặp ba đang trên đường về phủ.

Bửu Toàn cầm phong thư mà đôi tay run lẩy bẩy, đôi mắt nhòa lệ khi nhận ra nét chữ của Đoan Thuận.

Chiến khu, ngày ... tháng ... năm 1948

Kính gửi Hoàng thân Bửu Toàn.

Sắp sửa vào chiến dịch mới. Tôi sợ lần ra đi này có thể không trở về, nên tôi đành phải gửi con tôi nhờ ngài nuôi dạy giúp. Tôi sinh con vào ngày 25 tháng 5 năm 1946 tại vùng kháng chiến nên chưa có điều kiện làm giấy khai sinh. Tên gọi thường ngày của bé là NHỚ.

Tôi vào cùng biết ơn ngài, và luôn cầu mong ngài được bình an, mạnh khỏe và hạnh phúc.

Đoan Thuận.

Gấp vội phong thư, Bửu Toàn bước tới đón lấy đứa bé trên tay bà Diệu Anh, rồi ông ôm siết đứa bé vào lòng. Linh cảm mách bảo với Bửu Toàn rằng đấy là đứa con ruột thịt của ông. Ông cảm thấy như được sống lại. Ông bấm vào đầu ngón tay tự hỏi đây là thực hay mơ, rồi ông hôn đứa bé từ đầu đến chân. Đứa bé vừa ngơ ngác rụt rè lại vừa sợ hãi nên cứ co rúm người lại. Diệu Anh lật đật chạy vào phòng trong rồi trở ra với chiếc khăn bông mềm, mấy thứ trái cây và bánh ngọt, Diệu Anh nói:

- Ba đặt bé ngồi lên chiếc đôn sứ này để em lau mặt cho bé.

Bửu Toàn làm theo lời Diệu Anh, đặt đứa bé ngồi trên chiếc đôn sứ rồi ông quỳ xuống bên ngắm nghía bé, trong lúc Diệu Anh lau mặt mũi tay chân cho bé xong, đưa bánh và trái cây bảo bé ăn.

Cô bé cầm chiếc bánh thuẫn cắn từng miếng nhỏ, nhai cẩn thận, rồi đòi uống nước. Hình như cảm thấy mọi người chung quanh đều sẵn sàng thân thiện với bé, nên khi ăn bánh xong bé tụt xuống khỏi đôn sứ, bước đi mấy bước vừa nở nụ cười phô những chiếc răng sữa trắng muốt và đều tăm tắp. Bửu Toàn cảm thấy lòng se thắt lại khi nhận ra vành môi ấy, nụ cười ấy và cả đôi hàm răng trắng nhỏ kia... Tất cả là của Đoan Thuận. Một Đoan Thuận thứ hai vừa tái sinh trong cuộc đời ông. Ông cúi xuống bồng đứa bé lên rồi ôm chặt nó vào lòng, ông cảm thấy tim mình vẫn còn đập mạnh, tay chân vẫn còn run rẩy vì chưa hết xúc động bàng hoàng... Bà Diệu Anh đến bên dịu dàng nói:

- Nếu ba Vĩnh Tuấn không chê em vụng thì hãy để cho em được chăm sóc bé. Phụ nữ vẫn quen việc chăm bẵm trẻ con hơn...

Bửu Toàn nhìn thấy vẻ dịu dàng chân thành và có chút gì nhẫn nhục trong lời nói của Diệu Anh, ông cảm thấy xao lòng, nói:

- Nếu mẹ Vĩnh Tuấn thương yêu chăm sóc được bé thì không gì tốt bằng. Anh vào cùng biết ơn...

- Ơn với nghĩa chi!

Diệu Anh nói rồi đi vào phòng của Vĩnh Tuấn - cũng là phòng trước đây của Ân Thụy Thái Vương - thu xếp một chỗ tươm tất trên bộ ngựa gõ cho bé rồi bà nói với Vĩnh Tuấn:

- Cho em bé nằm nghỉ ở đây. Đến tối mẹ đưa em về ngủ chỗ mẹ nhé!

Diệu Anh làm vậy là muốn để cho Bửu Toàn ở đấy mà bồng bế âu yếm đứa bé cho đến lúc nào ông trở về ngôi nhà trên đường Chương Đức, bà mới thay ông làm việc đó. Không ngờ nghe mẹ bảo xong Vĩnh Tuấn nói:

- Mẹ ạ, con muốn em bé ở lại đây với con, ba cũng ở đây với con. Cả ba, cả con và em bé cùng nằm trên bộ ngựa gõ hoặc cùng nằm trên giường ông nội, ba nhé,mẹ nhé?

Diệu Anh không đáp, đưa mắt nhìn lướt qua Bửu Toàn, khi Bửu Toàn mỉm cười bồng em bé đi vào chỗ mà Diệu Anh vừa thu xếp.

Ăn cơm tối xong một lát em bé dụi mắt tỏ vẻ muốn ngủ, Diệu Anh bồng về phòng riêng của mình. Bửu Toàn dặn Vĩnh Tuấn mấy việc rồi lái xe về ngôi nhà trên đường Chương Đức. Gần như suốt đêm ông không ngủ được. Ông chưa hết bàng hoàng, ông không tin đó là sự thật! Ông đọc phong thư của Đoan Thuận không biết bao nhiêu lần, ông chong đèn suốt đêm nằm mở mắt nhìn lên trần nhà. Khi phong thư của Đoan Thuận đã bị nước mắt ông làm nhòe, ông vội lấy khăn thấm khô. Nhưng càng thấm lại càng nhòe, vì nước mắt ông vẫn tiếp tục rơi. Khi ấy ông mới tin đó là sự thật. Ông hình dung Đoan Thuận đi tham gia cách mạng như thế nào. Khi biết mang thai tâm trạng của Đoan Thuận ra sao? Vui mừng hay lo lắng? Rồi Đoan Thuận một mình tự xoay xở lấy để chờ ngày đứa con ra đời. Sinh con và nuôi con trong điều kiện thiếu thốn mọi thứ ở vùng kháng chiến, rồi muốn được tiếp tục tham gia công tác chắc chắn Đoan Thuận phải gửi con vào nhà dân nhờ dân nuôi giúp. Khi đứa con đã hơn hai tuổi, nếu không chuẩn bị bước vào chiến dịch mới và sợ sẽ hy sinh trong chiến dịch đó, bỏ lại con thơ không ai nuôi - chắc gì Đoan Thuận đã chịu gửi con về cho ông? Tính cách của Đoan Thuận thì ông đã quá rõ. Đứa con này là một báu vật thiêng liêng vào giá đối với cô, đời nào cô chịu rời con ra? Nhưng tình thế buộc cô phải rời xa con, tìm chỗ gửi gắm con thơ trước khi vào trận. Gửi con về cho Bửu Toàn là một quyết định đúng đắn. Nhưng chiến khu là chiến khu nào? Đứa bé đã đi một đoạn đường dài cỡ nào trước khi đến được phủ Vinh Quốc Phong? Bửu Toàn hình dung ra một đường dây liên lạc hết sức chặt chẽ, rất đồng bộ từ chỗ Đoan Thuận về đến nhà ông. Bao nhiêu người đã chuyền tay nhau ẵm bồng gìn giữ chăm sóc để đưa đứa con đến tận tay ông. Người đàn bà ăn mặc sang trọng đi trên chiếc ô tô đời mới, bóng lộn, hẳn là một cơ sở nội thành hết sức khôn khéo đã trinh sát mục tiêu rất kỹ trước khi xuất hiện cùng với đứa bé và phong thư của Đoan Thuận rồi ra đi vội vàng.

Buổi sáng Bửu Toàn trở lại phủ Vinh Quốc Phong rất sớm. Diệu Anh trao đứa bé cho Bửu Toàn rồi đi chợ mua mấy bộ áo váy và giày dép cho bé. Diệu Anh không quên mua mấy món đồ chơi và quà bánh rồi lật đật về nhà, ướm thử áo xống và giày dép, trao đồ chơi và bánh trái cho bé rồi đi làm thức ăn xong trước giờ dạy chừng ba mươi phút, bà lật đật đạp xe tới trường.

Kể từ hôm ấy Diệu Anh lúc nào cũng bận rộn tíu tít nhưng lúc nào cũng cảm thấy một niềm vui. Niềm vui ấy cứ lớn dần lên, lan rộng mãi không thôi... Diệu Anh xưng với bé bằng mẹ và gọi bé bằng một cụm từ thân yêu là "Con gái của mẹ". Trong lúc Diệu Anh bận làm việc thì Vĩnh Tuấn trông em và chơi với em thật ngoan. Vĩnh Tuấn càng vui hơn và yêu quý em hơn vì từ khi có em, ba thỉnh thoảng ở lại đêm với Vĩnh Tuấn. Em chơi với ba đầu hôm rồi sau đó về phòng ngủ với mẹ. Sáng sớm mai mẹ để em ở nhà với chị giúp việc rồi đi chợ. Cũng có khi mẹ đi dạy sớm, trưa về ghé chợ mua thức ăn, rồi mẹ và chị giúp việc vừa nấu cơm vừa trông coi em và dọn dẹp nhà cửa. Đến bữa cơm lúc nào mẹ cũng tự tay cho em ăn chứ chưa bao giờ để việc đó cho chị giúp việc.

Bửu Toàn đã chọn một cái tên vừa ý để làm khai sinh cho em bé. Hôm cầm tờ khai sinh về Bửu Toàn đặt lên bàn học của Vĩnh Tuấn. Diệu Anh đến bên đọc lướt qua và tay chân bà chợt run rẩy: Anh Thi, con gái của ông Nguyễn Phúc Bửu Toàn và bà Nguyễn Khoa Diệu Anh.

Trời đất quay cuồng như muốn sụp đổ. Diệu Anh quỳ sụp dưới chân bé Anh Thi khóc rưng rức. Ông trời đã bất ngờ ban tặng cho bà một niềm hạnh phúc lớn lao. Cùng một lúc bà có được đứa con gái đẹp như thiên thần và sự tin cậy của người chồng tưởng đã mất vĩnh viễn. Nhìn thấy mẹ khóc, bé Anh Thi lo lắng không biết vì sao, bé đưa bàn tay nhỏ xinh bụ bẫm vỗ nhè nhẹ lên vai, lên tóc mẹ vừa hỏi han dỗ dành:

- Ai làm gì mẹ? Ai đánh mẹ thế? Mẹ nín đi, đừngkhóc nữa!...

Nói rồi bé kéo vạt áo đầm màu hoàng yến lên lau nước mắt cho mẹ. Diệu Anh ôm chầm lấy con, nước mắt làm ướt hết cả vạt áo đầm mẹ mới mua cho bé hôm trước.

Ban đầu Bửu Toàn định đặt tên cho con gái là Anh Thư khi nghĩ đến tính cách của Đoan Thuận. Nhưng sau đó ông quyết định đặt tên con là Anh Thi, vì ông tin rằng rồi đây sắc đẹp của Anh Thi sẽ không thua kém gì Tây Thi một thuở.

Dưới mái rêu phong của phủ Vinh Quốc Phong lại rộn rã tiếng cười đùa của trẻ thơ và những lời dạy bảo dịu hiền ngọt ngào của người lớn.

Tuy ở hậu cứ nhưng các lực lượng vũ trang vẫn luôn tổ chức những trận đánh bất ngờ vào đồn bốt địch làm cho giặc Pháp ngày đêm lo lắng và tăng cường bố phòng nghiêm ngặt hơn. Bộ tư lệnh lực lượng Pháp ở miền Trung đặt tại Huế. Tổ chức mật thám Liên bang Đông Dương Trung Kỳ cũng đặt tại Huế. Lực lượng quân sự cũng như lực lượng mật thám điệp viên ở Huế dày đặc, ngày đêm tổ chức đánh phá các cơ sở cách mạng. Trong điều kiện đó những cán bộ nằm vùng cũng như các gia đình cơ sở có con em đi kháng chiến lúc nào cũng nơm nớp lo âu. Bửu Toàn và Phan Tấn không thoát khỏi tình cảnh đó. Lúc nào hai người cũng tự đặt ra cho mình những giả thiết và tình huống bất ngờ xảy ra để chủ động lên phương án đối phó. Và không hẹn, nhưng mỗi lần nghe súng nổ, nghe có trận đánh nhau ở đâu đó là niềm tin trong lòng được củng cố, hôm ấy cả nhà đều vui và âm thầm làm những bữa liên hoan nhẹ chúc nhau giữ bền lòng son dạ sắt với cách mạng, với kháng chiếncứu nước.

Năm 1949 vùng nông thôn giải phóng đã được mở rộng. Các khu du kích và căn cứ du kích của các huyện trong tỉnh đã áp sát thành phố, ngày đêm quân du kích tăng cường các trận đánh theo chiến thuật du kích, trên các trục lộ giao thông, đặc biệt là trên Quốc lộ I làm cho bọn địch ăn không ngon, ngủ không yên. Tháng 2 năm 1949, địch cho hơn ba ngàn quân tấn công chiến khu Dương Hòa. Hai bên đánh nhau quyết liệt. Bọn Pháp muốn biến chiến khu Dương Hòa thành vùng trắng nhưng thất bại. Sau khi quân địch rút, chiến khu Dương Hòa được củng cố mạnh hơn.

Biết vùng kháng chiến thiếu thốn nhiều thứ, nhân dân Huế đã âm thầm quyên góp tiền bạc, văn phòng phẩm, thức ăn, thuốc men... bí mật tìm đường gửi lên chiến khu cho cán bộ và bộ đội.

Đúng như Bửu Toàn dự đoán, hai người con trai của mệ Hy là Tôn Thất Hoan và Tôn Thất Hỷ sau khi bị đưa sang Pháp, chúng bố trí hai anh làm lính thợ. Sau thế chiến thứ hai, những người lính này lần lượt được trở về quê hương. Riêng Tôn Thất Hoan còn tìm cách ở lại hoạt động trong phong trào Công đoàn ở Tân Ghi nê, sau đó bị Pháp bắt và trục xuất về nước, nhưng lại không cho sống tự do với gia đình, mà hàng ngày bọn mật thám luôn rình rập anh. Lại có tin bọn Pháp sắp chuyển Tôn Thất Hoan cùng với một số người có lý lịch tương tự như anh đến sống tập trung ở một vùng khác để chúng dễ bề quản thúc. Lần này không đợi Tôn Thất Hy chạy đi cửa nọ cửa kia để lo cho con trai, mà Bửu Toàn đã chủ động tìm bắt liên lạc với Ủy ban Hành chánh Kháng chiến và giới thiệu Tôn Thất Hoan ra vùng giải phóng để lên chiến khu. Vì Bửu Toàn biết, với tay thợ bậc cao lại có kinh nghiệm trong hoạt động Công đoàn, chắc chắn Tôn Thất Hoan sẽ giúp ích cho kháng chiến.

Trong một lần bí mật đi quyên góp để ủng hộ kháng chiến, Phan Tấn gặp Sa đang mang trái cây trong vườn ông bà Bửu Tín đi bán ở chợ Đông Ba. Sa đưa một túi quýt cho Phan Tấn và nói:

- Em không có gì, chỉ ủng hộ một ít trái cây chokháng chiến.

Phan Tấn cất túi trái cây, nói lời cảm ơn rồi đi ngay. Về sau, khi đã trở nên thân thiết Phan Tấn mới biết mình nhỏ hơn Sa một tuổi, và rất đỗi thương cảm khi biết quá khứ đau buồn và bất hạnh của Sa. Còn bây giờ thì chưa. Bây giờ Phan Tấn rời khỏi chợ Đông Ba rồi mà lòng còn bâng khuâng nhớ khuôn mặt, ánh mắt, làn da... tất cả những cái đó làm nên một vẻ đẹp mặn mà đằm thắm trẻ trung hết sức đáng yêu của cô hàng trái cây.

Hôm trên đường lên chiến khu, túi trái cây được một nữ cán bộ mở ra để phân phát cho mọi người. Tôn Thất Hoan nhận ra những trái quýt giống Ý Đại Lợi trong vườn phủ Vinh Quốc Phong do vợ chồng Bửu Tín và cô Sa chăm bón.

Tháng 7 năm 1949, mặc dầu biết đưa Bảo Đại trở về Huế là việc hết sức khó khăn, nhưng thực dân Pháp vẫn cố làm cho bằng được. Chúng tổ chức đón tiếp Hoàng đế Quốc trưởng "hồi loan" bằng một buổi lễ được huy động theo kiểu quân đội và cảnh sát bố trí dày đặc từ ngoại ô nơi giáp cửa ngõ thành phố rồi đi vào thành phố. Trước đó chúng cho người đến từng nhà dân để vận động đi đón Bảo Đại, cứ mỗi người dân thành phố đi đón thì được tặng một chiếc nón với bốn đồng bạc, mỗi người dân ở thôn quê thì được tặng một chiếc nón với mười sáu đồng bạc. Trong điều kiện đời sống nông thôn còn nghèo khổ thì số tiền ấy đủ cho một người sống qua vài tuần, nhưng nhân dân không chịu đi. Bọn cảnh sát và binh lính phải gí mũi súng và lưỡi lê vào từng người, áp giải họ ra đường để đón tiếp Hoàng đế Quốc trưởng! Cuộc đón tiếp kiểu nào rồi cuối cùng cũng qua. Nhưng điều quan trọng là sau khi trở lại cung điện của mình, ngay đêm đầu tiên Bảo Đại đã được chào đón bằng một loạt đạn súng cối của lực lượng vũ trang thành phố giọt vào gần long sàng! Bảo Đại sợ quá phải chui ngay xuống hầm để ẩn nấp. Và ngày hôm sau, xe thiết giáp của quân đội Pháp phải đến chở Hoàng đế Quốc trưởng thoát khỏi cung điện của mình, đưa lên Đà Lạt.

Tất cả những sự kiện này được Bửu Toàn viết thành một bài báo rất súc tích. Khi viết xong Bửu Toàn đưa cho độc giả đầu tiên là Phan Tấn đọc. Đọc xong bài báo Phan Tấn cứ chép miệng khen hay quá! Hay quá! Bửu Toàn hỏi:

- Hay là hay ở chỗ nào? Như thế nào?

Phan Tấn thưa:

- Dạ con thấy hay nhất ở chỗ đọc xong bài báo mọi người dẫu ở xa Huế bao nhiêu cũng biết được thựcdân Pháp đã sử dụng con bài Bảo Đại như thế nào, và Bảo Đại đã dại dột tự biến mình thành một công cụ rẻ mạt trong tay người Pháp. Thảm hại nhất là cuộc trốn chạy khỏi Kinh thành Huế trên chiếc xe bọc thép của quânđội Pháp...

Thời gian này, bằng nhiều biện pháp riêng, Bửu Toàn cũng như luật sư Kim Hồng Ân và một số nhân sĩ trí thức khác vẫn thường xuyên có báo chí tiến bộ Pháp để đọc, kể cả báo của các đảng cộng sản. Bài báo trên được Bửu Toàn gửi đăng trên tờ Cahier du Communisme - tạm dịch là "Sổ tay Cộng sản". Về sau một tờ báo của Cục Thông tin Phong trào Cộng sản thế giới đăng lại. Qua đó nhiều người biết sự kiện Bảo Đại hồi loan, và biết tên tuổi của cây bút không chuyên Bửu Toàn từ lần ấy.

Nhân sự kiện này, giữa năm 1950, khi Mặt trận Liên Việt chuẩn bị ra tờ báo Quyết Thắng, Bửu Toàn được cơ cấu vào Ban chủ nhiệm.

Ngoài những tờ báo in từ chiến khu được bí mật đưa vào thành phố, thời gian này người dân Huế còn được đọc một tờ báo in ngay giữa lòng Kinh đô Huế. Xưởng in lụa ở tầng hầm nhà quan Thị Vấn trên đường La Citadelle được khai thác công suất tối đa. Anh Viết, con trai của quan Thị lại phải một mình lo đảm nhiệm việc ấn loát này. Và ngôi biệt thự trên đường Chương Đức trở thành trụ sở của báo, là tòa soạn, nơi ở và làm việc của Ban chủ nhiệm báo ngay trước mũi kẻ thù mà chúng không hề hay biết!

Mùa hè năm 1951, Vĩnh Tuấn trốn nhà gia nhập Vệ Quốc Đoàn khi vừa thi đỗ bằng Thành chung. Bà Diệu Anh khóc hết nước mắt. Bửu Toàn an ủi:

- Ông trời đã sắp đặt hết cả rồi. Để chuẩn bị cho Vĩnh Tuấn ra đi thì ông trời đã đưa bé Anh Thi đến cho bà mấy năm nay rồi còn gì? Vả lại Vĩnh Tuấn cũng đã tròn mười sáu tuổi. Ngày xưa ở tuổi ấy đức Hoàng đế Duy Tân đã cùng với các ông Thái Phiên, Trần Cao Vân lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp...

Diệu Anh nghe Bửu Toàn nói rồi lấy khăn lau nước mắt, ngồi im lặng suy nghĩ miên man.

Bé Anh Thi ngồi trong lòng Diệu Anh vụt nhoài người lên đưa bàn tay bụ bẫm nhỏ xíu sờ soạng lên mặt, lên miệng bà Diệu Anh nói:

- Mẹ à, anh Vĩnh Tuấn nói anh đi rồi anh sẽ về, sẽ mua cho con một con gà tu huýt thổi kêu ở đằng đuôi...

- Ừ, anh đi rồi anh sẽ về. - Diệu Anh cúi xuống vuốt tóc rồi nắm lấy bàn tay nhỏ xíu của Anh Thi, nói: - Con phải chịu khó ăn nhiều vào cho mau lớn để ngày về anh Vĩnh Tuấn khen con ngoan nhé!

- Dạ...

Trong lúc nhà Bửu Toàn có những biến động về nhân số và sự kiện thì gia đình Bửu Tín luôn bao trùm một không khí nặng nề buồn thảm vì nỗi mất con. Càng về sau càng không có mấy hy vọng có thể tìm thấy lại được Công Huyền Tôn Nữ Liên Chi.

Một số quan chức của triều đình về vườn, bất đắc chí thường tụ tập đánh tài bàn, mạt chược, tổ tôm, uống rượu, làm thơ, thỉnh thoảng nói kháy, chửi đổng. Riêng ông Tri phủ Bửu Tín không giống đám người kia. Ông trở nên thầm lặng, ít nói, không muốn giao du. Ông đòi ăn chay, tụng kinh niệm Phật, đọc sách báo và suốt ngày đêm chuyên tâm cầu nguyện cho Công Huyền Tôn Nữ Liên Chi được tai qua nạn khỏi, tật bệnh tiêu trừ. Và ông thầm cầu mong có một phép màu nhiệm nào đó cho ông được gặp lại Liên Chi một lần...

Niềm mong ước của người mẹ - của Diệu Anh đã trở thành hiện thực. Tháng 7 năm 1954, khi hòa bình lập lại Vĩnh Tuấn trở về gặp ba, gặp mẹ và em gái. Nhưng còn một người nữa mà Bửu Toàn mỏi mắt chờ mong mãi không thấy về! Ngôi biệt thự trên đường Chương Đức bao năm nay vẫn được lau chùi, quét dọn tu sửa và xén tỉa cây cảnh để chờ Đoan Thuận và mong cô được bình an trở về gặp lại ông. Lúc đó ông sẽ không câu nệ gì nữa, ông sẽ bất chấp dư luận, ông sẽ đánh đổi tất cả để được sống với Đoan Thuận. Ông sẽ bù đắp những thiếu thốn mất mát khát khao mà suốt cả một đời cô đã thao thức vì ông...

Nhưng càng mong càng thấy biền biệt. Có thể Đoan Thuận đã hy sinh trong chiến dịch 1948 - ngày mà cô nhờ các tổ chức cơ sở móc nối để đưa con gái về giao tậntay ông.

- Không phải vậy! - Vĩnh Tuấn khẳng định: - Năm 1953 con vẫn còn gặp dì ấy trong một trạm quân y.

Bửu Toàn trố mắt ngạc nhiên nhìn Vĩnh Tuấn. Ông giục con trai kể lại cuộc gặp gỡ đó cho ông nghe. Vĩnh Tuấn nói:

- Sau trận đánh ở cứ điểm làng Han tại mặt trận Yên Khương địch chết như rạ, chắc ba đã nghe? Hồi đó con bị thương ở chân phải. Sau khi sơ cứu xong con được đưa về tuyến sau điều trị. Tại một trạm quân y ở Hà Tĩnh có một bác sĩ sau khi thăm khám vết thương của con xong, ông ta quay người lại nói với một đồng sự của ông ta rằng với tình trạng vết thương như thế này thì cách tốt nhất là nên cưa đứt chân. Ông ta nói bằng tiếng Pháp. Nghe xong con hoảng quá, con cố chống tay ngồi dậy dù toàn thân rất đau nhức. Con cũng nói tiếng Pháp với ông ta rằng chân của tôi chỉ bị thương ở phần mềm. Do ở tiền phương thiếu phương tiện và thuốc men điều trị nên mới phải đưa về đây để các bác sĩ điều trị cho tôi. Theo tôi nghĩ vết thương này chưa đến nỗi phải cưa chân. Nghe con nói xong, ông ta tháo đôi kính cận trố mắt nhìn con thau láu một hồi rồi khoát tay bước lên phía trước. Vị bác sĩ cùng đi bước theo sau. Mười lăm phút sau người ta đưa con vào phòng mổ vết thương, làm thuốc, tiêm thuốc... Xong mọi việc, cô y tá đặt con lên xe đẩy đưa trở về giường bệnh. Khi cô y tá bước ra khỏi phòng bệnh, vừa đi vừa tháo khẩu trang, con kịp nhận ra đó là dì Đoan Thuận. Con còn nhớ rõ khuôn mặt của dì hôm về dự đám tang ông nội, đặc biệt là đôi mắt, về sau này con gặp lại đôi mắt ấy ở bé Anh Thi. Con bất thần gọi to:

- Dì Đoan Thuận!

Dì Đoan Thuận giật thót khi bất ngờ người bệnh gọi tên mình quá to, liền quay lại, đi đến bên con hỏi:

- Đồng chí là...

- Dì không nhận ra con sao? Con là Vĩnh Tuấn - con trai của ba Bửu Toàn đây!

Dì Đoan Thuận mặt biến sắc, đôi môi mấp máy, hai tay run, đứng như chết lặng trong giây lát rồi cúi xuống nắm chặt bàn tay con, run giọng nói:

- Thật là quá may mắn dì được gặp Vĩnh Tuấn ở đây. Vĩnh Tuấn có biết tin gì về bé Nhớ?

Con kể cho dì nghe bé Nhớ đã được đưa đến nhà như thế nào. Ba và mẹ đã thương yêu bé như thế nào. Và tên khai sinh của bé là Anh Thi. Nói rồi con nhờ dì lục tìm ba lô của con để con đưa cho dì coi tấm hình của em Anh Thi mới chụp mấy hôm trước lúc con trốn nhà tham gia kháng chiến. Có thể nói bức ảnh là món quà quý giá nhất đối với dì Đoan Thuận. Dì đã ôm hôn bức ảnh rồi ghì chặt vào lòng như thể dì đang ôm bé Anh Thi bằng xương bằng thịt vậy.

Từ đó hàng ngày dì tranh thủ thời gian để được ở bên con nhiều hơn, chăm sóc con từng li từng tí. Và dì rất muốn nghe con kể nhiều hơn nữa về bé Anh Thi, về ba, về mẹ. Thế rồi khi vết thương đã ổn, con phải trở về đơn vị. Con và dì Đoan Thuận trao địa chỉ cho nhau. Buổi chia tay hôm đó con với dì lưu luyến nhau lắm. Dì Đoan Thuận như không thể rời xa con! Lúc đó con có cảm tưởng dì coi con như là bé Anh Thi vậy. Nhưng khi trở về đơn vị con đã mấy lần viết thư cho dì mà không thấy hồi âm.

Có người nói ngay sau lúc con xuất viện, trạm quân y đó phải dời đi chỗ khác vì bị máy bay địch ném bom. Chẳng hiểu trận ném bom đó có tổn thất nhiều không. Dì Đoan Thuận có mệnh hệ gì không mà con mong ngóng mãi vẫn bặt tin...

Nghe đến đây Bửu Toàn đưa tay trấn lên ngực. Còn Diệu Anh đứng dậy đi vào bàn thờ thắp hương lên bàn Phật rồi chắp tay cúi đầu cầu nguyện trong lặng im. Bé Anh Thi vẫn vào tư chạy nhảy tung tăng đuổi theo một con chuồn chuồn ớt màu đỏ lựng đang chập chờn dưới thềm hoa.

Vĩnh Tuấn trở về không có con tu huýt gà bằng đất thổi kêu ở đằng đuôi để tặng cho em gái như lời anh hứa hơn ba năm về trước. Nhưng suốt ngày anh loay hoay sửa chiếc lồng chim để nhốt con khướu, làm con búp bê bằng những cánh hoa hồng hoa cúc ép khô, chuốt đôi đũa tre nhỏ xinh thật bóng, đan chiếc quạt nan nhỏ vừa tay cầm của Anh Thi, lấy chiếc bẹ cau làm thuyền cho Anh Thi thả chơi vào bể non bộ...

Ngày tháng dần trôi, hai anh em cứ lớn dần lên mà mẹ Đoan Thuận của em vẫn không thấy trở về.

Tuy yêu mến và biết ơn người cha dượng đã nuôi mình ăn học và tìm nơi gả chồng cho mình hết sức tử tế, nhưng càng về sau này Hương Thảo càng ít đi lại thăm viếng Hoàng thân Bửu Toàn. Từ sự kiện Đoan Thuận bỏ nhà ra đi, rồi mấy năm sau nghe nói Hoàng thân có thêm một đứa con gái với bà Diệu Anh, Hương Thảo rất lấy làm khó chịu. Bởi vì hơn ai hết Hương Thảo là người biết rất rõ từ sau cái chết của bà Mộc Lan, Hoàng thân Bửu Toàn chỉ biết dồn tình thương yêu vào việc nuôi dạy hai chị em Hương Thảo và Đoan Thuận. Sau này khi Đoan Thuận đã lớn, cô đem lòng yêu Bửu Toàn và đã tìm đủ mọi cách để biểu lộ tình cảm với ông, để chinh phục ông nhưng không có kết quả. Có thể nói đấy là một thành trì kiên cố, bất khả xâm phạm! Vậy mà Hoàng thân đã chính thức quay lại với người đàn bà mà ông ly dị từ lâu? Nếu quả thật như vậy thì cũng... thuận lẽ đời thôi! Bởi vì bà Diệu Anh là người vợ đầu tiên được đôi bên gia đình ưng thuận và là người đã sinh ra cho Bửu Toàn một cậu con trai. Hương Thảo tự an ủi mình như vậy. Rồi một hôm, Hương Thảo tình cờ gặp bà Diệu Anh dắt cô con gái đi chợ Gia Lạc. Hôm ấy mồng năm Tết Nguyên đán Canh Dần 1950, Hương Thảo đang chọn mua cho cô con gái Kim Hồng Mai, những con giống xinh xắn bằng bột lọc nhuộm phẩm màu rực rỡ, nào là chim, gà, rùa, sư tử, rồng, phụng, ông lão câu cá, nàng tiên... thì bất ngờ một cô bé mặc áo đầm đỏ sà xuống, kéo tay người mẹ vừa líu lo đòi mua món này món khác... Còn nhớ ngày còn học trường Khải Định, Hương Thảo đã tìm gặp để biết mặt bà Diệu Anh, nhưng bà Diệu Anh chưa biết Hương Thảo. Còn đứa bé gái Hương Thảo nghe nói những ngày gần đây, bây giờ được tận mắt nhìn thấy quả là xinh xắn, dễ thương và được mẹ yêu chiều quá mức.

- Con thích cô tiên kia... - Cô bé vòi vĩnh.

- Nhưng mà hết cô tiên rồi. Thôi con chơi mấy thứ này cũng đẹp, nào ông thọ, nào con rồng, con cá... - Bà Diệu Anh dỗ con.

- Nhưng con thích cô tiên...

- Đây, cô tặng cháu cô tiên này. - Hương Thảo nói rồi đặt cô tiên vào bàn tay nhỏ xíu của bé Anh Thi.

Bà Diệu Anh ngỡ ngàng trong lúc bé Anh Thi ngước đôi mắt tròn đen ngơ ngác lên, đôi môi chúm chím nở nụ cười. Bà Diệu Anh nói:

- Thật quý hóa quá! Rất cám ơn cô!

Quay sang bé Anh Thi, bà Diệu Anh giục:

- Con hãy nhận và cám ơn cô đi con!

Bé Anh Thi từ từ nắm cô tiên trong bàn tay nhỏ xíu của mình, đôi rèm mi dày khẽ chớp rồi ngước lên nói:

- Cháu cám ơn cô ạ!

Trời đất! Một cái nhìn rất quen thân, vì đó là con gái của Bửu Toàn? Hương Thảo tự hỏi và đang dùng dằng muốn kéo dài giây phút này ra thì bất ngờ một thiếu niên từ góc chợ đằng kia chạy tới kéo tay bà Diệu Anh hối hả:

- Mẹ ơi, đằng kia có con tu huýt gà thổi kêu ở đằng đuôi, mẹ tới mua cho hai anh em con đi!

- Ở đâu hở anh Vĩnh Tuấn? - Cô bé níu lấy tay anhtrai hỏi.

- Ở đằng kia kìa... - Cậu con trai lại giục mẹ đi mua.

- Ừ, để mẹ đi! - Nói đoạn bà Diệu Anh khẽ gật chào Hương Thảo rồi ba mẹ con dắt díu nhau đi.

Vĩnh Tuấn chưa bao giờ gặp Hương Thảo, nhưng Hương Thảo đã nhìn thấy Vĩnh Tuấn một lần khi cậu đi cùng với ba mình vào hội chợ. Và Hương Thảo cũng đã được nghe Đoan Thuận nói về cậu bé này hôm Đoan Thuận về dự lễ tang Ân Thụy Thái Vương. Hương Thảo chỉ tới ngôi nhà trên đường Chương Đức để nói lời chia buồn với ba Bửu Toàn và thắp hương lên bàn thờ vọng đặt ở đấy mà thôi. Hôm ấy trên đường từ chợ Gia Lạc trở về nhà, hình ảnh ba mẹ con bà Diệu Anh cứ đọng mãi trong tâm trí Hương Thảo. Đó là một gia đình hạnh phúc. Dẫu sao thì má cũng đã mất lâu rồi và không sinh cho ba được đứa con nào. Hương Thảo tự an ủi mình và lý giải để biện hộ cho Bửu Toàn. Ba còn trẻ, không lẽ lại cứ giam mình trong nỗi buồn thương, nhớ tiếc mãi má của Hương Thảo? Ba phải sống nốt cuộc đời của ba chứ! Nhưng tại sao ba lại vội vàng quay về với bà Diệu Anh đến thế? Phải chăng đó là lý do làm cho ba cứ một mực khước từ tình cảm của Đoan Thuận? Nhiều người cho rằng Đoan Thuận đã một thân một mình qua Pháp sinh sống. Nhưng nếu quả thật như vậy sao Đoan Thuận không hề có một lời một chữ cho Hương Thảo biết? Cũng có lời đồn đoán rằng Đoan Thuận đã cặp với một chàng sĩ quan trường Thanh niên Tiền tuyến cùng đi lên chiến khu kháng chiến... Tất cả đều vào căn cứ. Bởi vì những việc lớn như thế sao Đoan Thuận không hề tỏ ra một dấu hiệu nào cho Hương Thảo biết, kể cả với Hoàng thân Bửu Toàn? Cứ nhìn thấy vẻ mặt âu sầu thảng thốt của ông khi bươn chải đi tìm Đoan Thuận khắp nơi cũng đủ biết ông đau khổ tuyệt vọng biết nhường nào! Nhiều lúc Hương Thảo trào nước mắt khi nghĩ rằng vì quá đau đớn tuyệt vọng mà em gái mình đã tìm đến một cái chết không để lại tăm tích! Giả thiết này trước đó đã nhiều lần bị bác bỏ - nhất là Bửu Toàn và luật sư Kim Hồng Ân cho rằng con người ta một khi muốn tìm đến cái chết thì không dại gì mà phải mang theo hành lý, đồ dùng. Nhưng Hương Thảo nghĩ với một tính cách cực đoan quyết liệt như Đoan Thuận thì điều đó có thể xảy ra. Đoan Thuận muốn ra khỏi nhà của Bửu Toàn không để lại một lời một chữ nào. Đó cũng là một cách trừng phạt ông!

Tuy không hy vọng nhiều lắm về việc Đoan Thuận trở thành người kháng chiến, nhưng khi cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp kết thúc, một số người đi kháng chiến lần lượt trở về, Hương Thảo cứ ngóng trông và thầm cầu mong trong số đó có Đoan Thuận. Vì thế thời gian này Hương Thảo thường ghé qua chỗ Bửu Toàn để nghe ngóng tin tức Đoan Thuận, nhưng lúc nào cũng gặp ánh mắt buồn phiền thất vọng của Bửu Toàn. Hoặc gặp lúc không có Bửu Toàn ở nhà, Phan Tấn nói:

- Ông con ngày nào cũng ra ngẩn vào ngơ, có lúc leo lên thượng thành đứng trông về bốn phía, lúc đi bộ một vòng ra quảng trường Phu Văn Lâu - Thương Bạc rồi trở về, nét mặt buồn lắm!

Chiều nay Hương Thảo đi với chồng và con gái Kim Hồng Mai đến thăm ông. Trong lúc Kim Hồng Mai mải chơi hái hoa bắt bướm với chú Phan Tấn ngoài sân, Hương Thảo đi vào phòng em gái, ngắm sững sờ chân dung Đoan Thuận xinh tươi phơi phới đang nhìn Hương Thảo và khẽ mỉm cười... Một lúc sau Hương Thảo bước ra đến bên chồng, đôi mắt đẫm lệ. Bác sĩ Kim Hồng Văn đang tranh luận với Bửu Toàn về vấn đề nhân quyền và dân quyền, vấn đề dân tộc tự quyết... Ông ngừng lại, rút khăn tay lau mắt cho vợ rồi cả ba hơi cúi đầu im lặng một hồi lâu. Như không thể chịu đựng hơn được nữa, Hương Thảo nấc lên:

- Làm sao mà mọi người đều có tin tức hết, chỉ trừ em con? Làm sao mà ai cũng đã trở về, em con không về?

Ba ơi!...

Bửu Toàn cố kìm nén cơn xúc động nói:

- Anh chị trông chờ em Đoan Thuận như thế nào, lòng ba đã biết. Ba cũng đang sống trong niềm hy vọng mong manh, ngày đêm mỏi mắt chờ mong...

Càng về sau Hương Thảo càng thấy không có hy vọng gì về sự trở về của Đoan Thuận. Nghĩ mà giận, giận lại càng thương người em gái số kiếp long đong này. Nhớ có lần Đoan Thuận đã nói: "... Đôi lúc em hận má. Lẽ ra má không nên lấy ba. Bởi vì cuộc hôn nhân này chỉ đem lại hạnh phúc cho riêng má, nhưng lại giáng bất hạnh xuống đầu bao nhiêu người! Chị cứ thử tính mà coi! Nếu má không bỏ chồng con để chạy theo quan ngài Hoàng thân đẹp trai lịch lãm hào hoa phong nhã Bửu Toàn thì giờ đây quan ngài ấy đã thuộc về em! Lẽ ra má phải nhường người đàn ông ấy cho con gái mình. Khi lần đầu tiên gặp Hoàng thân, má không còn trẻ nữa, mà con gái má thì sắp lớn. Lẽ ra má phải tỉnh táo để nhận ra điều đó... Đôi lúc em cũng rất giận ba. Là người Tây học nhưng ba không dám bước qua lễ giáo phong kiến phương Đông, cái thứ lễ giáo trói buộc con người ta một cách phi lý. Mà cái lễ giáo này ngay người đặt ra nó - chính bản thân họ có thực hiện đâu?...” Phải chăng vì quá đau khổ và tuyệt vọng nên Đoan Thuận đã bỏ đi biệt xứ để cố quên một tình yêu ngang trái? Cố quên Bửu Toàn? Hoặc Đoan Thuận đã liều mình tìm đến cái chết để nhẹ thân? Một cái chết không để lại tăm tích? Ôi chao! Em ơi, Đoan Thuận ơi, sao em nông nổi ra vậy?! Còn Bửu Toàn? Quan ngài đã làm gì trước sự mất mát này? Nói rằng ngài vẫn thương yêu trông chờ Đoan Thuận, nhưng cùng lúc ngài cũng chăm lo chánh thất của ngài ở phòng phủ Vinh Quốc Phong! Ở đó ngài có một người vợ vốn dòng tộc danh tiếng, ngài có con trai, con gái... đủ hết. Chỉ có em tôi là khổ, khổ vì ngài!

Hương Thảo nghĩ vậy rồi quay quắt tìm đến chỗ Bửu Toàn. Nhưng Bửu Toàn không có ở nhà, Phan Tấn thưa:

- Ông con đi từ sáng sớm chưa thấy về. Có thể là đến nhà mấy người bạn, cũng có thể về phủ Vinh Quốc Phong.

Chào tạm biệt Phan Tấn xong, Hương Thảo mạnh dạn quyết định tìm về phủ Vinh Quốc Phong để những muốn tận mắt nhìn thấy cái ngôi chánh thất của quan ngài Bửu Toàn nó êm đềm hạnh phúc ra làm sao!

Nhìn thấy khuôn viên phủ được bao quanh bởi một bức tường thành bằng gạch trát vữa lâu ngày bám đầy rêu xám, Hương Thảo bùi ngùi chạnh nhớ màu xám của bức tường thành bao bọc ngôi nhà trong phố cổ Hội An. Nhưng khi bước chân vào bên trong phủ, cảm giác bùi ngùi ấy liền biến mất, nhường chỗ cho sự thán phục trước sự bày biện tuyệt vời của hoa trái cây cảnh, cùng sự phân cách rạch ròi khu phủ thờ và các khu nhà ở. Không mấy khó khăn Hương Thảo đã tìm ra được ngôi nhà của tôn trưởng. Tiếp Hương Thảo là một chàng thanh niên trên hai mươi tuổi, đi bộ đội về đang học tiếp để thi lấy bằng Tú tài. Rắn rỏi và chững chạc, có vài nét phảng phất giống Bửu Toàn. Anh tự giới thiệu tên là Vĩnh Tuấn, cho biết Hoàng thân Bửu Toàn hiện không có ở nhà.

Sau khi mời Hương Thảo ngồi lên chiếc đôn sứ cạnh bàn nhỏ đặt ở chái Tây với tách trà nóng, Vĩnh Tuấn nói:

- Tuy chưa được gặp, nhưng qua tìm hiểu tôi được biết dì Đoan Thuận còn có một người chị tên là Hương Thảo. Vậy ra... đây là quý bà Hương Thảo?

- Dì Đoan Thuận? Cậu gọi Đoan Thuận bằng dì ư?

- Thưa bà, xưa nay theo lẽ thông thường, người đàn bà nào cùng với cha mình đẻ ra cho mình những đứa em trai em gái thì mình phải gọi người ấy bằng dì chứ ạ?

- Đẻ ra những đứa em trai em gái? Cậu nói gì tôi không hiểu?! Nhưng tôi hỏi cậu, trước tiên cậu có biết Đoan Thuận là con của ai không?

- Thưa bà, điều đó bà khỏi cần phải giới thiệu. Làm sao tôi lại không biết người đàn bà đã làm cho mẹ tôi đau khổ? Người đàn bà đã làm tan nát gia đình tôi, đã giật cha tôi ra khỏi tay mẹ tôi...

Hương Thảo run rẩy phải bíu những ngón tay vào mép bàn để giữ nguyên tư thế ngồi. Vĩnh Tuấn như không hề quan tâm đến điều đó, vẫn tiếp tục nói:

- Nhưng rất may là người đàn bà đó đã không hề có con với cha tôi! Xét về mọi phương diện bà ấy không xứng đáng sinh ra những đứa con cho dòng họ này! Nhưng dì Đoan Thuận, dì đã sinh ra cho tôi một cô em gái rất thông minh, rất xinh đẹp. Tôi và mọi thành viên trong gia tộc rất biết ơn dì ấy. Đặc biệt với riêng tôi còn có mối thiện cảm với dì Đoan Thuận khi tôi bất ngờ được gặp dì trong một trạm quân y ở khu Bốn...

Hương Thảo không còn quan tâm đến việc người ta đang xúc phạm mẹ mình, cũng như về chuyện con cái của Đoan Thuận, Hương Thảo đứng phắt dậy, hơi chồm người về phía trước, nói như ngột thở:

- Cậu... cậu... đã gặp Đoan Thuận?!

- Vâng, tôi đi bộ đội. Tôi được gặp dì Đoan Thuận khi tôi bị thương, còn dì là y tá...

Đất dưới chân như sụp xuống, Hương Thảo vịn vào mép bàn lần bước rồi vin tựa vào chiếc cột nhà đứng thở dốc. Trời đất! Vậy là dự đoán Đoan Thuận đi tham gia kháng chiến quả không sai, nhưng...

- Cậu nói Đoan Thuận đã sinh con? Vậy con của Đoan Thuận đang ở đâu?

- Ồ, hóa ra bà không biết gì cả. Mà không biết là phải. Ngay cả bé Anh Thi chắc cũng không còn nhớ ra người mẹ đẻ của mình, bởi vì mẹ tôi đã trực tiếp nuôi dưỡng em khi em vừa được hai tuổi. Đó là một bí mật của gia đình tôi. Nhưng bà là chị ruột của dì Đoan Thuận nên tôi thấy cũng nên nói cho bà biết. Và rất mong bà giữ kín cho, vì em gái tôi còn đi học, còn lớn lên... Trước đây là vì sự an nguy của em tôi, nhất là lúc em mới được đưa từ chiến khu về...

“Bé Anh Thi”... “đưa từ chiến khu về“... Trời đất!... Vậy hóa ra cô bé xinh xắn mà Hương Thảo gặp ở chợ Gia Lạc năm nào là con gái của Đoan Thuận? Thảo nào... đôi mắt... Đúng rồi, đôi mắt rất đẹp, rất quen thân!... Ôi, con của Đoan Thuận...

Hương Thảo lần bước đến trước mặt Vĩnh Tuấn nói như cầu xin:

- Cậu làm ơn cho tôi được gặp con gái của Đoan Thuận, cho dì cháu tôi được nhận mặt nhau!

- Thưa bà, rất tiếc là giờ này bé Anh Thi đang đi cùng với mẹ tôi về giỗ bên ngoại, chả là hôm nay ngày húy của ông ngoại tôi. Nhưng nếu em gái tôi ở nhà, liệu có tiện không?... - Nói đến đây Vĩnh Tuấn ngừng lại suy nghĩ một lát rồi: - Thôi được, vì dì Đoan Thuận tôi sẽ cố gắng làm những gì liên quan đến dì ấy. Tôi sẽ chuẩn bị tinh thần cho em gái tôi. Có được thêm một bà dì nữa chắc chắn Anh Thi sẽ rất hạnh phúc, nhưng xin bà đừng giải thích gì về gốc tích mối quan hệ này, để cho em gái tôi đượchồn nhiên lớn lên trong không khí bình an trong trẻo và hạnh phúc...

- Tôi biết. Rất cám ơn cậu. Tôi sẽ làm theo lời cậu bảo. Giờ đây xin cậu cho biết thêm về dì Đoan Thuận...

- Tôi may mắn được ở cạnh dì trong lúc cuộc kháng chiến bước vào thời kỳ gian khổ và ác liệt nhất. Chúng tôi tạm biệt nhau khi tôi lành vết thương phải trở lại đơn vị chiến đấu...

Hương Thảo quá bất ngờ xúc động trước những điều Vĩnh Tuấn kể, nước mắt thấm ướt cả vạt áo dài màumận chín.

Hương Thảo khóc sưng vù cả đôi mắt khi bước ra khỏi phủ Vinh Quốc Phong. Một cảm giác vừa đau buồn vừa phấn chấn chiếm lĩnh cả tâm hồn Hương Thảo. Bất ngờ được biết tin tức của Đoan Thuận. Thật là vượt quá mong ước. Nhưng lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng Vĩnh Tuấn nhìn thấy Đoan Thuận là vào mùa thu năm 1953. Bao nhiêu lâu rồi mà không thấy Đoan Thuận trở về. Đoan Thuận đã hy sinh? Hay Đoan Thuận đi với đoàn quân tập kết ra miền Bắc, đợi sau hai năm sẽ có hiệp thương tổng tuyển cử theo tinh thần của Hiệp định Genève 1954, khi ấy Đoan Thuận mới trở về? Còn đứa bé, theo như lời Vĩnh Tuấn kể, từ đầu mùa hè năm 1948 Đoan Thuận vì sợ mình hy sinh trong chiến dịch bỏ lại con thơ nên đã tìm cách gửi con về cho Bửu Toàn. Nhưng nếu còn sống, tại sao hòa bình rồi Đoan Thuận không tìm về với con? Như vậy khả năng Đoan Thuận còn sống sót tập kết ra Bắc là rất ít! Phải chăng Đoan Thuận chỉ sống một đoạn đời ngắn ngủi thôi nhưng đã sống trọn vẹn, sống hạnh phúc? Một cuộc đời, một hướng đi, một tình yêu... Tất cả đều do Đoan Thuận tự quyết lấy cho chính mình và Đoan Thuận đã thỏa mãn? Kể cả khi quyết định gửi đứa bé trở về mái nhà của cha ông nó - Đoan Thuận đã tính toán rất kỹ. Là chị em ruột, từ trước nay không có việc gì không nói cho nhau biết, thế nhưng việc này Đoan Thuận không hề tiết lộ một chút gì với Hương Thảo. Ngày Đoan Thuận ra đi, Hương Thảo vừa mới sinh bé Kim Hồng Mai, còn nhớ buổi sáng hôm ấy Bửu Toàn hớt hải chạy tới nhà hỏi Đoan Thuận có đến thăm chị và cháu không?... Vậy là bé Anh Thi nhỏ hơn Kim Hồng Mai một tuổi. Chúng là chị em mà chưa bao giờ được nhìn thấy nhau. Kim Hồng Mai cũng chỉ mới được nhìn thấy dì Đoan Thuận qua những bức ảnh. Hương Thảo nghĩ - mặc dầu mình khẩn khoản xin Vĩnh Tuấn cho được gặp thăm bé Anh Thi và đã được Vĩnh Tuấn hứa, rồi dì cháu sẽ được gặp nhau, nhưng Hương Thảo sẽ không để cho Kim Hồng Mai gặp Anh Thi. Cũng như Hương Thảo chỉ đưa con đi lại thăm ông Bửu Toàn tại nhà riêng của ông trên đường Chương Đức, chứ không bao giờ đến phủ Vinh Quốc Phong. Khi con trẻ lớn lên, nó không cần phải biết ông Bửu Toàn còn có một gia đình ở phủ Vinh Quốc Phong, lại càng không nên để nó gặp Anh Thi... Nghĩ đến đây Hương Thảo cảm thấy lòng đau nhói. Vì chính Hoàng thân Bửu Toàn cũng không bao giờ nói cho Hương Thảo biết một chút gì về Đoan Thuận, về bé Anh Thi kia mà? “Đó là bí mật của gia đình tôi...” Lời của Vĩnh Tuấn như còn văng vẳng bên tai: "Dì Đoan Thuận đã sinh ra cho tôi một cô em gái rất thông minh rất xinh đẹp. Tôi và mọi thành viên trong gia tộc rất biết ơn dì ấy...”

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 3

Bửu Toàn bán ô tô của mình rồi mua ngay ba chiếc xe máy Mobilette. Một cho Vĩnh Tuấn, một cho Phan Tấn và một cho Hoàng thân Bửu Tín đi làm việc, vì Bửu Toàn vừa xin cho em trai mình đi làm ở Thưviện tỉnh.

- Thế còn ba, ba đi xe gì? - Vĩnh Tuấn lo lắng hỏi.

- Ba thì con khỏi phải lo. Lúc nào muốn đi đâu ba gọi một cuốc xe, muốn xe gì có xe ấy. Lúc này ba thấy đi xe xích lô rất thú vị, tốc độ vừa đủ cho người ta ngắm cảnh. Cả người điều khiển xe và người đi xe đều có được chỗ ngồi thoải mái, không như xe kéo ngày xưa...

Tờ báo Quyết Thắng tự đình bản vì đã làm xong nhiệm vụ của mình. Được sự chỉ đạo trực tiếp của cấp trên, lực lượng cách mạng hoạt động hợp pháp ở thành phố Huế tích cực hoạt động trong phong trào Hòa bình. Ban chủ nhiệm tờ Quyết Thắng được bổ sung thành Ban biên tập của tập san Ngày Mai với nội dung đòi duy trì hòa bình, chống đàn áp, chống khủng bố những người đã tham gia đánh đuổi thực dân Pháp bây giờ trở về đời sống thường dân lo chăm chỉ làm ăn, không màng danh lợi, không quan tâm chính trị... Tập san được phát hành rộng rãi hai tháng một kỳ, trở thành món ăn tinh thần đặc biệt thú vị, và được bạn đọc trong tỉnh trong nước nhiệt liệt hoan nghênh.

Nhận thấy nội dung tập san mang tư tưởng chỉ đạo của Tỉnh bộ và Thành bộ Cộng sản Việt Nam Thừa Thiên và thành phố Huế, giữa tháng 6 năm 1955, ngụy quyền ra lệnh đình chỉ tập san Ngày Mai khi vừa phát hành xong số 5 và đang chuẩn bị bài vở cho số 6.

Một lần nữa Ban biên tập mà hầu hết là nhân sĩ, trí thức lại rút về thế phòng thủ và chờ đợi thời cơ.

Tỉnh bộ và Thành bộ Cộng sản đã có kế hoạch chuyển vào ngay giữa lòng thành phố từ những ngày Hiệp định Genève bắt đầu có hiệu lực. Những căn hầm bí mật kiên cố được xây dựng ở những địa điểm hết sức bất ngờ đối với kẻ địch, như tại vị trí Siêu thị số một về sau này ở ngã sáu, trên đường Trần Hưng Đạo, đường Chi Lăng... Tuy nhiên, đến giữa năm 1955 nhân kỷ niệm một năm ngày ký kết Hiệp định Genève tại Huế xuất hiện nhiều truyền đơn đòi "Nhà đương cục hai miền Nam Bắc phải hiệp thương tổng tuyển cử tự do" cũng là lúc Chính phủ Sài Gòn bắt đầu mở các chiến dịch tố cộng, đàn áp phong trào đòi hòa bình, đánh phá dữ dội vào các cơ sở của cách mạng. Một số cán bộ đảng viên bị bắt, bị tra tấn và tù đày, một số phải chuyển vùng, một số rút lên hậu cứ trên dãy Trường Sơn. Chúng mở nhiều cuộc truy lùng càn quét lên hậu cứ. Một vài cán bộ phải tự biến mình làm người dân tộc thiểu số, cùng ăn cùng ở cùng làm với đồng bào dân tộc thiểu số trên đỉnh Trường Sơn, một số tìm về với Trung ương... Trong lúc đó có một tổ chức cơ sở đã hình thành nhiều năm ở ngay giữa lòng đô thị mà kẻ địch không bao giờ ngờ tới. Họ là những luật sư, bác sĩ, kỹ sư, giáo sư, nhạc sĩ, quan lại, Hoàng thân và nhà báo danh tiếng... Trong thời kỳ đen tối này, Tổ chức nhận thấy cần phải phát huy hơn nữa thế mạnh hợp pháp của những con người được đối phương vị nể về danh phận cũng như dòng tộc, nhưng một lần nữa Bửu Toàn từ chối không chịu vào Cộng sản. Bửu Toàn nói:

- Tôi sẽ sống và làm việc như một người cộng sản...

Đây là lần thứ hai luật sư Kim Hồng Ân chứng kiến lời khước từ của Bửu Toàn. Trong suy nghĩ của luật sư Kim Hồng Ân và một số đồng chí khác thì việc Bửu Toàn không gia nhập là một thiệt thòi cho . Nhưng biết làm thế nào được? Vì đó là quyền tự do của Bửu Toàn. Mục này Điều lệ đã ghi rõ.

Nhiều bạn bè của Vĩnh Tuấn ghen tị khi nói với Vĩnh Tuấn rằng anh là người luôn "chớp" lấy thời cơ. Thuở còn là học sinh trường Khải Định anh đã xếp bút nghiên đi tham gia kháng chiến - dẫu rằng lúc đó anh chưa đủ tuổi tòng quân, nhưng nhờ tài khéo ăn nói mà anh được nhập ngũ! Anh trở về kịp mùa tựu trường năm học 1954-1955 để đến năm 1957 anh thi Tú tài toàn phần xong thì cũng vừa lúc Huế có Viện Đại học. Anh là một trong những sinh viên Văn khoa đầu tiên của Trường Đại học Văn khoa Huế, lại học giỏi, luôn được thầy yêu bạn mến. Chàng sinh viên mới vào năm thứ hai đại học đã nổi tiếng khiến một nàng sinh viên trường Luật để ý và chủ động làm thân. Nàng tên là Ngọc Mai - con gái yêu của một quan chức cao cấp và là học trò giỏi của luật sư Kim Hồng Ân. Ông trở thành giảng viên của trường Đại học Luật ngay từ khi mới thành lập.

Đôi lúc Vĩnh Tuấn cũng lấy làm hãnh diện trước những đúc kết của bạn bè về anh. Nhưng Vĩnh Tuấn thấy mình còn quá kém cỏi so với ba. Ba trong mắt Vĩnh Tuấn cứ cao vời vợi. Vĩnh Tuấn nghĩ dẫu suốt đời học hành phấn đấu anh cũng không đuổi kịp ba, nói gì đến việc vượt qua ba, để cho câu nói cửa miệng của người đời "con hơn cha là nhà có phúc" được trọn nghĩa hơn. Vĩnh Tuấn nghĩ có lẽ đến thế hệ anh thì nhà không có phúc nữa rồi!

Thỉnh thoảng các quan chức của Tỉnh đường Thừa Thiên đến phủ Vinh Quốc Phong hầu chuyện Hoàng thân Bửu Toàn, hỏi:

- Vì sao quan ngài để cho cậu Vĩnh Tuấn đi theoViệt Minh?

Bửu Toàn điềm nhiên trả lời:

- Nào tôi có muốn cho hay không cho mà được? Nó tự ý bỏ nhà trốn đi. Lúc bấy giờ cũng như các trường khác trong thành phố, học sinh trường Khải Định bỏ học giữa chừng đi kháng chiến đâu phải là chuyện gì khác thường?

Bà Diệu Anh ngồi bên nói tiếp ý của Bửu Toàn:

- Lúc ấy nào chúng tôi có thấy ai ngoài Cụ Hồ? Một bên là Cụ Hồ một bên là giặc Pháp, chẳng lẽ chúng tôi lại cho con mình đi theo giặc Pháp à? Phải cho nó theo Cụ Hồ để đánh đuổi giặc Pháp chứ!

Nghe Diệu Anh nói đến đây Bửu Toàn nhớ hồi Vĩnh Tuấn mới trốn nhà ra đi, Diệu Anh đã khóc ròng suốt mấy ngày đêm. Lúc đó Bửu Toàn thầm nghĩ người đàn bà này dành hết tình thương yêu cho con mà không dành cho Tổ quốc một chút tình nào cả (!). Vậy mà bây giờ nói hay thế! Bửu Toàn sợ Diệu Anh sẽ nói tiếp cái ý rằng lúc ấy nào chúng tôi có thấy Ngô Tổng thống của các ông? Trước đó Ngô Tổng thống đã bận làm bạn với Nhật...

Nhưng rất may Diệu Anh không nói cái ý này ra. Chỉ một lời ngắn gọn như chân lý trên đã làm cho các quan chức Ngô triều không còn gì để hạch hỏi nữa.

Tuy Bửu Toàn vẫn đi về hai nơi ba chốn, nhưng các quan chức vẫn lui tới ra vào hầu chuyện với quan ngài. Trong khi đó, tuy cùng khuôn viên và Tri phủ Bửu Tín giờ là viên chức thư viện, nhưng các quan chức Tỉnh đường không mấy khi tới thăm nhà Bửu Tín. Điều này làm cho Bửu Toàn phải cảnh giác. Họ vị nể danh phận của Bửu Toàn hay có vấn đề nghi vấn và đang để tâm theo dõi Bửu Toàn? Một lần nữa ông kiểm tra lại những việc làm của mình xem có sơ hở chỗ nào không để kịp thời ứng phó.

Khách ở nhà Bửu Tín phần lớn là bạn học của Vĩnh Cơ, Vĩnh Bảo và bạn hàng của chị Sa. Vĩnh Cơ đang học Đại học Sư phạm. Vĩnh Bảo học trường Quốc Học Huế. Chị Sa cai quản vườn trái cây. Chị Sa cùng với bà Bửu Tín làm bánh in bột nếp, bột đậu xanh, bánh hột sen, bánh sen tán... đi bỏ mối ở các chợ Đông Ba, An Cựu, Bến Ngự... Chị Sa đảm đang, đoan trang và thùy mị. Ai cũng khen ông bà Bửu Tín có được người con gái nuôi đã đẹp người lại đẹp nết. Có người ngỏ ý xa gần đòi làm mai mối, nhưng bà Bửu Tín bảo việc đó tùy chị Sa. Bà hoàn toàn không biết được rằng vì quá mang nặng mặc cảm về quá khứ của mình mà Sa đã khước từ Phan Tấn, dẫu rằng Sa cũng rất yêu Phan Tấn. Khi khước từ Phan Tấn, Sa nói:

- Anh bây giờ khác nào người con trai lớn của bác Bửu Toàn, còn Sa, ai không biết cứ tưởng là con đẻ của ông bà Bửu Tín. Như vậy chúng mình là anh em con bác con chú, làm sao lại có thể?...

Lúc nói câu này mắt Sa ánh lên những tia tinh nghịch ngây thơ làm cho Phan Tấn càng khao khát mê say...

Và Phan Tấn không dễ dàng rời bỏ "mục tiêu" của mình, anh kiên trì bám sát, vận động để Sa trở thành người bạn đồng chí của mình. Phan Tấn giới thiệu Sa với Tổ chức. Từ đó Sa trở thành một cơ sở quan trọng, một liên lạc viên tích cực của các cán bộ lãnh đạo nằm vùng hoạt động trên địa bàn Huế và các vùng ven.

Nhận thấy tình cảm của Phan Tấn đối với Sa quá tha thiết nên Bửu Toàn mạnh dạn đặt vấn đề với vợ chồng em trai mình và với Sa. Vợ chồng Bửu Tín liền thuận theo. Phan Tấn và Sa rất vui mừng. Hai nhà lo tổ chức lễ cưới cho Phan Tấn và Sa tại vườn phủ Vinh Quốc Phong. Một đám cưới tân thời, không nạp lễ, không đưa đón dâu, nhưng ấm cúng và đầy tình người. Bửu Toàn tặng đôi vợ chồng trẻ mấy món nữ trang. Sa và Phan Tấn cảm động rơi nước mắt. Phan Tấn nói:

- Cuộc đời con được như ngày hôm nay là nhờ ông. Cha mẹ con dưới suối vàng cũng đội ơn ông...

Cưới xong Sa vẫn ở lại nhà ông bà Bửu Tín, thỉnh thoảng lên nhà chồng trên đường Chương Đức. Cũng như Bửu Toàn, từ nay Phan Tấn cũng lên về phủ Vinh Quốc Phong như con thoi.

Ngay từ lúc đang học năm thứ ba Đại học Văn khoa Vĩnh Tuấn đã là cộng tác viên thường xuyên của vài tờ báo ở Sài Gòn với những bài viết phản ảnh không khí chính trị xã hội tại thành phố Huế. Mùa hè năm 1962, khi vừa tốt nghiệp, Vĩnh Tuấn nhanh chóng được nhận làm phóng viên thường trú tại Huế cho một tờ nhật báo ở Sài Gòn, ngoài ra anh còn làm cộng tác viên cho vài tờ báo khác. Cũng năm đó Vĩnh Cơ vừa tốt nghiệp Đại học Sư phạm thì bị bắt lính - trong lúc Vĩnh Bảo đang học năm thứ nhất trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế.

Từ đầu năm học này Bửu Toàn nhận dạy Pháp văn cho trung học tư thục Bồ Đề một tuần mười lăm tiết. Ông thường đi dạy bằng xe xích lô. Anh xích lô do Phan Tấn giới thiệu chuyên làm nhiệm vụ chở Bửu Toàn đi dạy và đưa ông đến những nơi cần đến. Ngoài ra anh không cần phải chở thêm khách nào nữa, vì Bửu Toàn trả lương cho anh rất khá.

Khác với cha mình, Vĩnh Tuấn yêu đương rồi lấy vợ khá đơn giản và suôn sẻ. Anh gặp và quen biết Ngọc Mai trong bữa tiệc sinh nhật một người bạn chung của hai người. Ngọc Mai là con gái của một quan chức có vai vế của chế độ Việt Nam Cộng hòa. Ông làm việc tại Tỉnh đường Thừa Thiên. Vợ chồng ông không có con trai nên nuôi dưỡng, cưng chiều hai cô con gái rất mực. Ngọc Quế - chị của Ngọc Mai đã lấy chồng khi vừa đỗ Tú tài toàn phần. Chồng của Ngọc Quế là một viên tướng trẻ trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Còn lại một mình Ngọc Mai khác nào cậu con trai lớn trong gia đình. Mọi việc nhà gần như do một tay Ngọc Mai quyết định. Ngọc Mai học giỏi, tính tình cương nghị, nhưng cô đã bỏ học giữa chừng khi quyết định về làm vợ Vĩnh Tuấn. Đã từ lâu cô nghĩ cái sự học hành của đàn bà con gái đôi khi chỉ như một thứ trang sức. Không có nó không được. Nhưng rất nhiều cô sau khi tốt nghiệp đại học rồi đi lấy chồng, rồi ở nhà làm một bà nội trợ thuần túy chứ có hề đem cái vốn học thức ra giúp ích cho đời đâu? Những ông chồng thời nay cũng cảm thấy hãnh diện khi giới thiệu vợ trước bạn bè, trước công chúng kèm theo những học hàm học vị. Nhưng phần lớn các ông chồng không muốn vợ mang học hàm học vị ấy vào đời. Bởi vì đàn ông bao giờ cũng thích những người đàn bà đẹp và học ít hơn mình một chút, nếu cùng làm một loại công việc thì muốn người nữ đồng nghiệp phải kém tài năng hơn mình một chút... Vậy nên Vĩnh Tuấn vừa lấy xong bằng cử nhân Văn khoa thì Ngọc Mai hãy khoan lấy bằng cử nhân Luật mới hay! Nghĩ vậy rồi Ngọc Mai yên tâm lên xe hoa về nhà chồng. Phủ Vinh Quốc Phong từ ngày có thêm cô dâu mới, cái vẻ thâm nghiêm đường bệ im vắng bớt dần đi, thay vào đó là những chiếc áo màu phấp phới, những đôi giày cao gót để đầy dấu ấn trên lối đi dẫn vào cổng phủ. Những trận cười giòn tan của chị dâu với cô em chồng bé bỏng đuổi bắt nhau dưới bóng cây lưu niên trong vườn, bên những chậu hoa cây cảnh đặt rải rác ở bao lơn, ở hàng hiên và phòng đọc sách. Ông Bửu Toàn cảm thấy vơi đi chút cô quạnh. Còn bà Diệu Anh bấy lâu nay an phận, giờ đây có được con dâu, bà thấy cuộc đời không đến nỗi nào. Đúng như câu nói "gái có công chồng không phụ". Tuy ông Bửu Toàn và bà không nối lại tình xưa nhưng còn một chút nghĩa cũ. Ông đã tin tưởng mà giao Anh Thi vào tay bà nuôi dạy, đến nay trở thành một cô nữ sinh xinh đẹp của trường trung học Đồng Khánh. Anh Thi hiếu hạnh đoan trang và rất xinh đẹp. Anh Thi nổi tiếng không phải chỉ vì học giỏi, được thầy cô giáo khen ngợi và bạn bè yêu mến mà còn vì sắc đẹp của mình. Không có chàng trai Huế nào không nghe danh người đẹp Anh Thi và muốn được diện kiến. Cổng trường Đồng Khánh thường bị nghẽn tắc trong những lần Anh Thi từ lớp học bước ra... Nhiều người bạn của Diệu Anh phải ghen với bà về Anh Thi. Niềm vui càng nhân lên khi Ngọc Mai mang thai rồi cho ra đời một bé trai kháu khỉnh. Ông nội đặt tên cho cháu là Bảo Ngọc Quỳnh. Thời gian này Vĩnh Tuấn chuyên viết mảng phóng sự xã hội. Vĩnh Tuấn thường đi viết ở các tỉnh miền Trung. Nhờ bóng râm của ông bố vợ che chắn mà lý lịch một thời đi lính Vệ quốc của anh được nhà cầm quyền sở tại lờ đi. Ngoài ra, người anh em cột chèo - tướng Nguyễn Chí Thiện cũng là một điểm tựa vững chắc của Vĩnh Tuấn. Về phía Nguyễn Chí Thiện, ông thực lòng yêu mến Vĩnh Tuấn trước hết bởi vì Vĩnh Tuấn có cái bộc trực của anh Hoàng phái, có cái khôn ngoan của anh Việt Minh, cái nhạy bén của người làm báo.

Khi bé Bảo Ngọc Quỳnh lên hai tuổi, Ngọc Mai sinh tiếp một bé nữa, lần này là gái. Bửu Toàn đặt tên cho cháu là Bảo Ngọc Giao. Từ khi có đứa con thứ hai tính tình của Ngọc Mai dần thay đổi. Nhận thấy vị trí quan trọng của mình trong nhà chồng, Ngọc Mai tự cho mình cái quyền điều khiển mẹ chồng, cũng như điều khiển chồng và các con. Ông Bửu Toàn rất lấy làm khó chịu vì điều đó, nhưng ông không muốn nói, nghĩ mình không phải sống đời để mà can dự vào việc riêng của các đôi vợ chồng trẻ. Mặc chúng nó thu xếp với nhau. Còn bà Diệu Anh xưa nay quen hy sinh, nín nhịn, an phận, giờ nhìn thấy con dâu quá tự mãn, quá hãnh tiến, quá hung hăng, bà tự hỏi phải chăng Vĩnh Tuấn yêu thích ngay chính cái tính cách ấy ở Ngọc Mai nên mới nâng niu, chiều chuộng, phụng thờ? Nghĩ lại mình suốt một đời dịu dàng thủy chung yêu chiều chồng con, hy sinh tất cả cho chồng con, mà nào chồng có chung thủy gì với mình? Cuộc đời làm vợ ngắn ngủi, hạnh phúc lứa đôi chỉ như một tia chớp đến với bà rồi sớm lịm tắt đi, còn lại là một chuỗi ngày dài âm thầm nhẫn nhục gửi hết tình thương yêu hy vọng vào con. Ở đời đôi khi tồn tại một nghịch lý như vậy, có khi người đàn ông chịu lép một bề, chịu thủy chung và tôn trọng những bà vợ dữ dằn hung hãn... Tuy vậy Diệu Anh chưa một lần dằn dỗi con dâu một phần vì từ khi Ngọc Mai bắt đầu mang thai đứa con thứ hai thì được ba mẹ cho xây cất nhà riêng trong khuôn viên phòng phủ.

Ở miền Bắc, Công Huyền Tôn Nữ Liên Chi bây giờ gọi là Nguyễn Thị Liên Chi đang là cô công nhân hai mươi lăm tuổi, năng nổ tháo vát trong công tác duy tu và bảo dưỡng mặt đường đoạn Quốc lộ 1A đi qua địa phận tỉnh Thanh Hóa. Sáng nay trời nắng gắt, những cơn giông đầu mùa báo hiệu trời thường đổ cơn mưa bất chợt. Anh chị em công nhân hối hả rây đá dăm mịn lên mặt đường vừa rải nhựa bóng và cán láng cho kịp nguội để khách bộ hành và xe cộ đi qua. Một tốp nam nữ thanh niên chừng mười người đang nối đuôi nhau đạp xe đến gần đoạn đường nhựa bốc hơi nóng hầm hập. Họ vừa đi vừa nói cười vui vẻ. Khi bánh xe đạp trước của họ áp sát vào tấm biển chỉ lộ giới cấm vượt qua đoạn đường đang thi công, thì họ không cho xe qua đường tránh để đi, cả toán dừng lại, vứt xe la liệt trên vệ đường, rồi soạn giấy bút, bảng màu, giá vẽ, dầu cọ...

- Chúng em là sinh viên mỹ thuật từ Hà Nội vào đi thực tế để làm bài tốt nghiệp đây. - Một cậu nói.

- A, sinh viên... Nhưng mỹ thuật là gì hở các cô cậu? Một cô bịt kín mặt, tay đeo găng bảo hộ lao động đang cặm cụi bên vựa đá dăm ngước đôi mắt đen tròn lên hỏi.

- À... là cái cách làm đẹp cho đời, là phục vụ cho đời sống tinh thần của con người ấy mà, là vẽ tranh và nặn tượng cho thật đẹp...

- À, biết rồi! Họa sĩ vẽ và nặn tượng chúng mày ơi! - Cô công nhân trẻ kêu lên với các bạn đồng nghiệpcủa mình.

- Chúng tôi chưa phải là họa sĩ. - Một sinh viên coi bộ lớn tuổi nhất trong đám nói: - Chúng tôi đang học làm họa sĩ thôi ạ! Các anh chị cho chúng tôi vẽ các anh chị nhé.

- Được, các bạn cứ việc vẽ. Nhưng mà công việc của chúng tôi nặng nhọc, mặt mày đen nhẻm, chân taylấm lem...

- Vấn đề là ở chỗ đó. Các anh chị cứ làm việc tự nhiên để mặc chúng tôi...

Họ nói rồi thi nhau ký họa liên tục những nguời công nhân đang hối hả hì hục làm cho xong khúc đường rộng chạy ngang qua một thị tứ.

- Nơi đây ngày xưa là một trong những khu phố sầm uất, nhưng tất cả đã bị phá hủy trong kháng chiến chống Pháp. Nay miền Nam vẫn chưa được hoàn toàn giải phóng nên những con đường nối liền huyết mạch hai miền Nam Bắc phải được duy tu bảo dưỡng thường xuyên để chi viện cho miền Nam...

Anh sinh viên coi bộ lớn tuổi nhất trong nhóm với dáng vẻ điềm đạm chững chạc nói cho các bạn biết về vị trí của con đường nơi họ đang căng giá vẽ.

Cô công nhân lúc nãy hỏi mỹ thuật là gì - chừng như đã làm xong phận sự của mình, cô bước tới gần bên đứng xem các sinh viên vẽ. Rồi cô nhẹ nhàng tháo chiếc khăn che mặt bám đầy khói và bụi để lộ một khuôn mặt trái xoan với đôi mắt tròn đen láy, những giọt mồ hôi chảy ròng từ hai bên thái dương, từ đôi gò má ửng màu nâu sáng, và đọng lại ở chiếc cằm xinh xắn... Cô đứng nhìn chăm chú cây cọ trong tay các họa sĩ tương lai. Rồi người sinh viên lớn nhất trong đám đem bức chân dung anh vừa ký họa xong đến trước mặt cô nói:

- Chị nhìn xem có giống chị không?

Cô công nhân nhìn chăm vào bức ký họa rồi reo lên:

- Ồ giống! Giống lắm! Nhưng mà làm sao anh vẽ nhanh thế? Tôi chỉ mới tháo bỏ khăn che mặt ra...

- Nghề nghiệp chuyên môn của người ta mà! - Một nữ công nhân khác cất cao giọng trả lời thay cho anh họa sĩ tương lai rồi nói tiếp: - Cũng giống như chúng mình làm đường ấy, mới hôm nào con đường rải nhựa nằm tít mãi tận đằng kia mà nay đã bò đến đây rồi. Tôi nói thế có đúng không anh họa sĩ?

- Đúng, đúng lắm! - Chàng sinh viên khẳng định rồi quay lại với cô công nhân lúc nãy: - Chị cho tôi biết tên chị để tôi đề tặng bức ký họa.

- Tên tôi à? Ồ... tên tôi xấu lắm!

Cô công nhân trả lời ngúng nguẩy.

- Không đúng đâu! - Cả đám công nhân nữ reo lên: - Tên nó đẹp nhất đội đấy! Cái gì đây... rồi mới đến Nguyễn Thị Liên Chi...

- Thôi thì cứ đề ngắn gọn là tặng Liên Chi nhé?

Nói rồi chành sinh viên đề tặng và ký tên dướibức tranh.

Trong lúc trò chuyện làm quen thì chàng gọi bằng chị, thế nhưng khi đề tặng thì chàng đề:

Tặng Liên Chi.

Mặt đường Khu IV. Mùa hạ năm 1962 - Từ Huy

- Từ Huy! Tên anh là Từ Huy?

- Vâng!

- Tôi nghe anh nói giọng Thanh Hóa, vậy ra anh là người ở đây sao?

- Vâng, quê tôi ở Yên Định, bên bờ sông Mã.

- Yên Định? Cô công nhân hỏi mà như reo vui: - Tôi cũng ở Yên Định - Định Hưng, nhà ở khu vực Núi Đỏ.

- Vậy hóa ra là người cùng huyện mà lên đây mới biết.

- Anh thuộc tầng lớp trí thức nhàn hạ chỉ biết ăn học, quen biết những người như tôi để làm chi?

- Nhàn hạ gì tôi! Chị cứ nhìn thấy tôi "già” nhất trong đám sinh viên này thì đủ hiểu cuộc đời tôi lận đận biết bao trên con đường học vấn...

Những từ cuối cùng của câu nói Từ Huy bị át đi bởi tiếng cười, tiếng réo gọi ơi ới của phía anh chị em công nhân làm đường và đám sinh viên. Liên Chi sực nhìn lại và cảm thấy e thẹn khi tất cả anh chị em công nhân đang tụ tập dưới bóng râm để ngồi nghỉ ngơi và chuẩn bị cơm nước, còn đám sinh viên thì lác đác đây đó ai nấy đang tìm bóng râm để ngồi nghỉ, chỉ có Từ Huy và Liên Chi cứ mải đứng ở đây hỏi nhau quê quán, gia cảnh, học hành...

Không hẹn, cả hai cùng bước về phía anh chị em công nhân đang mở những nắm cơm, gói xôi, mớ lạc luộc, muối vừng... ra để ăn trưa, bên cạnh một nồi nước chè xanh bốc hơi nghi ngút. Từ Huy đưa tay vẫy gọi các bạn sinh viên cùng đi về phía mình và nói:

- Chúng ta cùng ngồi ăn cơm trưa với các cô chú anh chị ở đây đi!

- Đúng đấy! - Anh trưởng nhóm công nhân nói: - Có mấy khi chúng tôi được gặp các cô cậu sinh viên vui vẻ như thế này!

Mọi người đều vui vẻ hưởng ứng. Đám sinh viên kéo ra từ ba lô, túi xách của mình những nắm cơm, củ khoai, quả trứng. Có cô cậu mang theo cả một con gà luộc, nhưng cũng có cậu chỉ mang gói cơm khô rang vàng... Tất cả thức ăn của công nhân và sinh viên đều dọn chung trên một tấm nilon trải rộng. Mọi người quây quần bên nhau ăn uống vui vẻ. Sau bữa cơm là ca hát và kể chuyện. Vài sinh viên tranh thủ lấy giấy bút ra ký họa.

Các công nhân ai cũng muốn được tặng bức chân dung nên đám sinh viên tranh thủ phác thảo để làm quà tặng đều khắp cho mọi người.

Khi Từ Huy ký họa đến chân dung thứ ba thì một chị công nhân kéo Liên Chi đến bên Từ Huy nói:

- Anh này vẽ như thế là được rồi. Hai người đồng hương tranh thủ chuyện trò với nhau một lát để ba mươi phút nữa sẽ lại tiếp tục công việc.

Sự chân thành mộc mạc và tốt bụng của chị công nhân làm cho không những Liên Chi lấy làm cảm động mà Từ Huy cũng thấy xao xuyến cả tâm hồn. Lạ quá, người con gái này mới thoáng gặp mà lòng Từ Huy đã cảm thấy nao nức bồn chồn...

Hai người ngồi xuống một đám cỏ ở vệ đường. Từ Huy rụt rè nói về mình:

- Tôi năm nay hai mươi sáu tuổi, cầm tinh con chuột.

- Còn em hai mươi lăm tuổi - con trâu.

Liên Chi hồn nhiên thay đổi cách xưng hô làm cho Từ Huy cảm thấy phấn chấn và trở nên dạn dĩ hẳn lên. Anh nói:

- Các sinh viên cùng lớp tôi cô cậu nào lớn tuổi nhất cũng không quá hai mươi ba. Tôi là trường hợp ngoại lệ, đặc biệt. Ông cụ tôi là lính lệ nhưng chưa bao giờ bắn một viên đạn, chủ yếu là hầu hạ ở nha môn, hầu hạ quan lớn và làm người sai vặt cho vợ con họ. Vốn tính hiền lành chăm chỉ nên cụ được nhiều người thương, thỉnh thoảng họ thưởng cho chút tiền, cộng với lương lính hàng tháng, chắt bóp dành dụm mãi cũng mua được hai mẫu ruộng. Thời kỳ Việt Minh chuẩn bị cướp chính quyền, cụ tự động rã ngũ, trốn về làng, chăm chỉ cày ruộng gieo cấy gặt hái. Một tay cụ tự làm và dìu dắt vợ con anh em ruột thịt trong nhà cùng làm. Cuộc sống gia đình ngày càng ổn định khấm khá. Trong làng ngoài xã ai cũng khen cụ hiền lành giỏi giang, ai cũng lấy cụ làm gương lao động nông nghiệp để nhắc nhủ người trong nhà. Chẳng mấy chốc cụ trở thành phú nông của làng. Hồi cải cách ruộng đất người ta ra chỉ tiêu xã nhà phải có năm địa chủ để đưa ra đấu tố. Rà đi soát lại mãi cũng chỉ được có bốn người. Cuối cùng họ tới nhà gặp cụ để thương lượng "vớt" cụ từ thành phần phú nông lên địa chủ. Họ nói trên quy định vậy thì phải hưởng ứng cho có phong trào, chứ khi đưa ra đấu tố thì chúng tôi chỉ làm nhẹ nhàng đối với cụ mà thôi. Họ nói vậy nhưng sau đó công cuộc đấu tố diễn ra không nhẹ chút nào. Cụ cũng chịu đủ các bước như bị làm nhục, bị đánh đập, bị vu cáo những việc mà cụ chưa hề làm bao giờ. Và cuối cùng là ruộng vườn bị tịch thu, đồ đạc của cải trong nhà bị người ta đến lấy đi hết. Nhà cửa thì gồm một nhà trên để thờ, nhà giữa và nhà ngang. Người ta niêm phong nhà thờ với nhà giữa rồi dồn cả gia đình vào một cái nhà ngang ấy. Những người anh em ruột thịt bên nội bên ngoại được cụ cưu mang bây giờ bỏ đi hết, chỉ còn lại vợ chồng cụ với mấy đứa con nhỏ đang tuổi học hành nay phải thôi học, bắt ở nhà để đi lao động sản xuất với nông dân. Ruộng đất không còn nữa nên cả nhà phải đi cày thuê cuốc mướn cho nông dân để kiếm hai bữa ăn hàng ngày, nhưng vẫn không đủ. Bà con nông dân trong làng thấy cảnh gia đình cụ trong phút chốc trở nên khốn cùng như vậy, ai cũng thương lắm. Đến vụ gặt mấy anh em đi mót lúa, bà con thường nhìn trước ngó sau thấy không có ai để ý liền giục mấy anh em nhà này bứt vội những vạt lúa chưa gặt. Ban đêm khi cả nhà đóng cửa đi ngủ thỉnh thoảng nghe tiếng "bịch" ngoài sân. Nhìn trước ngó sau không thấy ai theo dõi, mấy anh em liền mở cửa ra nhặt, khi thì bao thóc, khi thì bị gạo, lúc mấy củ khoai, khi quả mít, lúc một khoanh thịt lợn... Vào dịp lễ Tết bà con còn ném cả bánh chưng, bánh dầy, giò chả... vào cho. Trong nhà cứ việc nhặt ăn, nhưng không biết đích xác là của ai, nên luôn dặn nhau là phải biết ơn cả làng, thậm chí cả xã. Bởi vì chỉ có người trong làng trong xã mới hiểu hết hoàn cảnh gia đình, mới đem lòng thương mà mạo hiểm làm cái việc nhường cơm xẻ áo kia. Ông cụ tôi còn cho rằng trong số những người thường lén lút ném lương thực thực phẩm vào sân nhà chúng tôi - không loại trừ các vị trong cấp ủy và chính quyền địa phương, trong đội sản xuất... - những người thừa hành lệnh đấu tố. Suy nghĩ theo chiều hướng đó cũng có cơ sở. Về sau khi đã tiến hành sửa sai, gia đình cụ được trả lại một ít tài sản, quy lại thành phần gia đình là phú nông. - Cả nhà mỗi khi đi ra đường gặp ai cũng nghĩ đó là ân nhân của gia đình, những người đã mạo hiểm nhường cơm sẻ áo cho mình trong những ngày đen tối. Nhưng hỏi ai ai cũng không nhận hành động lén lút ném lương thực thực phẩm vào sân nhà cụ thân sinh Từ Huy. Lại nói về chuyện học hành. Mất mấy năm trời cả bốn anh em đều thất học. Từ Huy là anh cả. Hơn mười tám tuổi đầu mà mới chỉ học hết cấp hai. Dẫu đã sửa sai cải cách ruộng đất rồi, người ta vẫn không cho bốn anh em Từ Huy đi học trở lại. Người ta nói các cậu được ăn được học sung sướng mãi rồi, bây giờ hãy làm lụng để chia sẻ nặng nhọc với nông dân. Từ Huy nản chí quá. Rồi một hôm Từ Huy bỏ nhà trốn ra thành phố, mang theo sách vở, học bạ. Ở thành phố Thanh Hóa, Từ Huy đuợc nhận vào học cấp ba không gặp khó khăn gì. Chỉ khổ vì thiếu thốn đói khát, ăn uống thất thường, áo quần lam lũ. Nhưng rồi cuối cùng bằng sự cố gắng hết mình Từ Huy cũng thi đỗ tốt nghiệp hạng ưu. Từ Huy trở về địa phương xin làm hồ sơ dự thi đại học vẫn canh cánh bên lòng nỗi lo khi phải điền vào mục cải cách ruộng đất. Dẫu sửa sai rồi thì cũng đã một thời gia đình Từ Huy bị quy là địa chủ, cha của Từ Huy từng bị đưa ra đấu tố. Điều này tối kỵ đối với hồ sơ dự tuyển. Có anh bạn của Từ Huy thuở thiếu thời mới học hết tiểu học thôi nhưng giờ đây đang giữ chức chủ tịch xã. Từ Huy trình bày nguyện vọng của mình và hỏi anh có cách gì đó để loại bỏ giai đoạn đen tối nhất ấy ra khỏi lý lịch của Từ Huy không. Anh nói không được. Hai người bàn tính mãi, cuối cùng nảy ra một sáng kiến hết sức mạo hiểm là Từ Huy viết bản lý lịch làm sao để tất cả sự kiện nhức nhối ấy nằm gọn vào tờ giữa. Khi duyệt lý lịch phải đưa đến công an. Công an duyệt xong đưa về cho chủ tịch xã đóng dấu thì giật bỏ tờ lý lịch ở giữa ra, để chỉ còn thành phần gia đình phú nông. Trong cải cách ruộng đất không thấy ghi chú gì. Nhờ sự giúp đỡ này của anh chủ tịch xã mà hồ sơ của Từ Huy được chấp nhận. Rồi Từ Huy thi đậu vào Đại học Mỹ thuật và bây giờ chuẩn bị ra trường.

Liên Chi ngồi nghe Từ Huy kể đến đoạn này thì đưa mắt đảo một vòng xem có ai nghe lọt câu chuyện không. Cái sự giật bỏ tờ giữa của bản lý lịch mà người cán bộ lãnh đạo xã đã bí mật cùng anh làm là một việc cực kỳ nguy hiểm nhưng đầy tình nhân ái, vị tha. Vị chủ tịch xã ấy biết đâu từng là một trong những người đêm đêm lén ném lương thực thực phẩm vào sân nhà Từ Huy... Bất chợt Liên Chi nghĩ đến thân phận cô và những người cưu mang cô. Chỉ vì cưu mang cô mà gia đình vú Ngần bị liên lụy. Khi phát hiện ra cô không phải là đứa bé bị lạc mất cha mẹ ở bến đò quan được bà Ngần nhặt đem về nuôi, mà là con gái đầu lòng, là đại tiểu thư của quan Tri phủ Thiệu Hóa, lập tức con gái của bà Ngần - chị Phúc bị thôi ngay chức bí thư Huyện Đoàn và bị đình chỉ công tác. Về sau, chị Phúc lấy chồng là người Công giáo rồi di cư vào Nam năm 1954. Nhà chỉ còn lại Liên Chi và em Lộc, bố mẹ vẫn cố gắng cho hai chị em ăn học hết cấp hai. Bố mẹ làm lụng vất vả một nắng hai sương, nên sức khỏe ngày càng giảm sút, rồi bố đau nặng. Liên Chi đã giấu bố mẹ lấy chiếc kiềng vàng chặt một khúc đem bán để lo thuốc thang cho bố. Nhưng bố đã không qua khỏi. Lại chặt thêm một khúc nữa lấy tiền lo đám tang cho bố. Bởi vì bố mẹ đã dành tình thương yêu cho Liên Chi khác nào với đứa con ruột thịt do mình sinh ra. Hồi bố còn khỏe mạnh, gia đình mấy phen sa sút, nhất là lần máy bay giặc Pháp ném bom làm hư hại toàn bộ nhà cửa, may mà gia đình không có ai thương vong. Lần ấy Liên Chi đề nghị bố mẹ đem chiếc kiềng vàng của cô đi bán để có tiền làm lại nhà, nhưng bố nhất quyết không chịu. Bố bảo đấy là kỷ vật của cha mẹ con để lại, con phải giữ lấy; dẫu bố có đói nghèo khốn khổ nhiều hơn thế nữa, bố cũng không đụng đến món tài sản ấy của con... Nhưng khi bố nằm xuống và Liên Chi cũng đã khôn lớn, Liên Chi xin phép mẹ cho Liên Chi được sử dụng chiếc kiềng vàng đó. Rồi em Lộc lớn lên, em Lộc xin vào bộ đội mấy lần không được, cứ trầy trật mãi vì cái lý lịch có liên quan đến gia đình Tri phủ Thiệu Hóa! Cuối cùng em Lộc phải viết đơn bằng máu chích ra từ tay mình mới được chấp thuận. Cũng như em Lộc, Liên Chi xin mãi mới được nhận vào làm công nhân cầu đường.

Liên Chi vắn tắt kể lai lịch mình, cuối cùng nói:

- Được đi công nhân và bộ đội thì vinh dự, nhưng mà nhớ nhà lắm. Em làm ở đây tuy xa nhà nhưng thỉnh thoảng còn tranh thủ về thăm u. Còn em Lộc ở xa viết thư về nhà kể chuyện thương lắm. Bây giờ em được gặp anh ở đây, em nhờ anh sau đợt đi thực tế về anh ghé thăm u giúp cho em với!

- Được. Chắc chắn anh sẽ ghé thăm u. Anh sẽ coi u em cũng như cha mẹ anh. - Từ Huy nói.

- Và đây... - Liên Chi móc trong ngực áo ra một bọc vải nhỏ trao vào tay Từ Huy nói: - Nhờ anh mang vật này về đưa cho u em, nói rằng em mang theo bên mình bất tiện, có khi bị rơi mất. Em nhờ u cất hộ. Anh mở ra xem đi!

Từ Huy mở chiếc túi nhỏ: một khúc kiềng vàng chạm đôi rồng phụng vờn nhau, phía đuôi phụng bị xắn vẹt một chút, còn phía rồng gần như còn nguyên vẹn. Con rồng thân dài thon thả, kiểu dáng rồng triều Lý.

- Đẹp quá! - Từ Huy thốt kêu rồi nói: - Nhưng anh nghĩ rằng Liên Chi đã mang theo mình, đã giữ gìn từ trước đến nay được, thì bây giờ nên tiếp tục giữ cho đến lúc nào về thăm u rồi em có muốn gửi u cất giúp cũng không muộn.

- Muộn quá chứ anh! - Liên Chi nói: - Em ở đây lao động nặng nhọc, lúc nào cũng giữ khư khư trong người, mệt lắm! Có khi nghỉ ngơi giặt giũ tắm rửa em vứt nó lung tung... sợ lắm! Nếu anh đã hiểu, đã tin em và thông cảm cho hoàn cảnh của em, thì xin anh mang về Núi Đỏ hỏi u của Liên của Lộc...

Nói rồi cô dúi gói vàng vào tay anh, giục anh cất ngay, đoạn cô đi về phía anh chị em công nhân đang chuẩn bị làm tiếp công việc của mình. Đám sinh viên cũng bắt đầu cầm lấy bút vẽ.

Buổi chiều đám sinh viên nghỉ sớm hơn công nhân. Họ tíu tít gọi nhau thu xếp dụng cụ bài vở đi về địa điểm tập kết. Lúc hai bên chào tạm biệt nhau, Từ Huy nói rất khẽ với Liên Chi:

- Anh sẽ làm theo yêu cầu của em. Hẹn gặp lại.

Khi Từ Huy cùng đám sinh viên lên xe, mấy cô công nhân đến bên Liên Chi nói lời chọc ghẹo:

- Bất ngờ được gặp đồng hương sướng nhá! Trông đẹp đôi ra phết! Hay là anh chị đã có gì với nhau từ trước, hôm nay muốn đến thăm nhau mà cứ phải đóng kịch, phải giả vờ?...

Liên Chi không nói lời đính chính hay giải thích gì, cứ lặng lẽ đứng nhìn bóng dáng các sinh viên đang mải miết đạp xe mất hút dần về cuối con đường xa tít. Cô tự hỏi lẽ nào Từ Huy với cô đã quen biết nhau đâu từ.... kiếp trước?!

Từ Huy mong cho mau kết thúc đợt đi thực tế để ghé về nhà và ghé thăm mẹ nuôi của Liên Chi. Lớp của Từ Huy chia làm ba nhóm: một đi về phía biển, một đi về phía các hầm mỏ và nhóm còn lại về các hợp tác xã nông nghiệp. Mỗi nhóm đi đến các địa phương lại phân thành nhiều tốp nhỏ trải khắp địa bàn. Nhóm của Từ Huy đi về các hợp tác xã nông nghiệp - về cánh đồng bằng phẳng xứ Thanh. Bất chợt gặp tốp công nhân đang làm đường, vậy là họ chộp lấy cơ hội, ký họa mỗi bạn được chừng mười bức, cộng với nhiều bức vẽ lao động nông nghiệp trên cánh đồng hợp tác hóa.

Rồi ngày mong đợi cũng đến với Từ Huy. Anh về nhà thăm cha mẹ già và người em trai kế đang làm ruộng. Em trai Từ Huy đã lấy vợ và sắp có con. Thấy Từ Huy về cả nhà mừng lắm. Ông cụ nói:

- Tôi có bốn anh con trai mà không được mụn con gái nào! Bây giờ anh thứ đã yên bề gia thất, mẹ anh đã bớt dần gánh nặng việc nhà. Hai em đi bộ đội đã đành một nhẽ, còn anh là con trưởng, anh học ra trường là phải lấy vợ ngay để cho mẹ anh và tôi được nhờ.

Từ Huy cười:

- Con ra trường mà lấy vợ ngay thì gay quá! Chưa làm được gì báo đáp công ơn bố mẹ lại còn vơ lấy vợ thì có mà chết đói!

- Ai bảo anh lấy con gái thành phố? Tôi cấm anh không được đung đưa gì với các cô nữ sinh cùng học với anh đấy nhá! Trâu đồng nào ăn cỏ đồng ấy! Ở đây mẹ anh và tôi đã ngắm mấy đám vừa đẹp nết lại đẹp người, cũng được ăn được học rồi ra làm cán bộ ở địa phương một buổi, một buổi đi làm đồng. Hoặc như các cô giáo cấp một ở trường bên cũng xinh đáo để, anh còn ngắm ở đâu cho xa?

- Nào con đã ngắm nghía ai đâu! Con đi học bận bù đầu, lại thiếu thốn đủ bề, con còn dám nghĩ điều gì ngoài việc học?

Từ Huy trả lời cha và trong anh chợt hiện ra hình ảnh của những cô bạn cùng lớp rất gần gũi, rất thân tình, nhất là với Hoàng Oanh. Nhưng như anh đã nói với cha mình, anh thực sự chưa hề nghĩ đến ai, dẫu đã đôi lần Hoàng Oanh bóng gió chủ động ngỏ lời yêu anh, và anh đã lờ đi. Nhưng những ký ức này chợt tan biến ngay khi một khuôn mặt trái xoan làn da nâu sáng với đôi mắt tròn đen láy của Liên Chi hiện ra. Từ Huy mở tập ký họa xem lại một lần nữa, ngắm kỹ khuôn mặt và vóc dáng của Liên Chi rồi tìm đường đi thăm mẹ nuôi của cô.

Từ Huy đã tìm gặp được mẹ nuôi của Liên Chi: tóc bạc, da nâu, ánh mắt hiền từ, hàm răng đen nhánh, nụ cười phúc hậu. Điều lạ lùng là ở Liên Chi có nét gì đó phảng phất giống mẹ nuôi của cô. Khi Từ Huy đưa khúc kiềng vàng trao tận tay bà, bà rưng rưng nước mắt nói:

- Tôi thân già ở một mình cất giữ vàng bạc không tiện. Nó đã tin anh mà nhờ anh mang về cho tôi, tức là nó chọn đúng người rồi đấy! Thôi thì coi như tôi đã nhận, bây giờ tôi gửi anh cất giùm cho em nó.

- Ấy chết! Làm sao con dám cất giữ được ạ? Giữa cô ấy với con chưa... có gì. Vả lại con phải ra Hà Nội, phải trở lại trường để làm bài thi tốt nghiệp.

Bà cụ cầm túi nhỏ đựng vàng dúi vào tay Từ Huy nói:

- Anh hãy giữ lấy! Có đi học hay đi làm việc ở đâu cũng giữ lấy! Em nó đã trao gửi cho anh được, thì cớ sao tôi lại không gửi cho anh cất giữ được kia chứ? Anh cứ nghe lời u mà cất đi giúp cho u. Nhớ khi nào có dịp thì ghé vào chơi, ăn với u bữa cơm nhé!

Bà mẹ thay đổi cách xưng hô với Từ Huy rồi vội vàng đi sắp cơm mời anh. Từ Huy nói anh phải về ngay kẻo bố mẹ anh trông. Anh xin vâng lời u cất giữ "của tin" đó cho đến lúc nào gặp lại Liên Chi. Từ Huy không ngờ lời hứa hôm ấy về sau như một lời nguyện ước.

Từ Huy vừa nhận bằng tốt nghiệp xong thì đăng ký nguyện vọng đi chiến trường miền Nam. Nguyện vọng của anh cùng một số bạn trong lớp được chấp thuận ngay, rồi được tập trung để huấn luyện tập dượt trước lúc lên đường. Từ Huy đã mấy lần viết thư gửi về địa chỉ mà Liên Chi trao cho dạo nọ nhưng không thấy thư trả lời. Ngày lên đường anh chỉ được ghé về thăm và từ giã bố mẹ có hai tiếng đồng hồ. Anh nhờ bố mẹ tìm đến Định Hưng - Núi Đỏ thăm gia đình của Liên Chi và trao gửi cho Liên Chi một món quà.

- Bố mẹ cứ đến Núi Đỏ hỏi thăm nhà u của Liên của Lộc. - Từ Huy nói.

- Vậy hóa ra anh đã có người yêu ở huyện nhà mà bố mẹ không hề hay biết? - Bố anh nói.

Mùa hè năm 1962, Vĩnh Cơ tốt nghiệp Đại học Sư phạm trong khi Vĩnh Bảo và Tôn Thất Hiền - cháu nội của Tôn Thất Hy cùng thi trượt Tú tài toàn phần. Vĩnh Cơ chấp nhận đi quân dịch để cho em trai mình được tiếp tục đi học. Tôn Thất Hiền cũng bị bắt lính vào đợt đó. Anh được bạn bè gọi là "cây" văn chương của lớp đệ nhất C trường Quốc Học Huế, thế nhưng vẫn... thi hỏng! Tính tình Tôn Thất Hiền khiêm tốn chăm chỉ và hiền lành như cái tên của mình, nên thấy Tôn Thất Hiền vừa thi hỏng lại bị bắt lính ngay, bạn bè bà con ai cũng thương xót cho anh.

Tháng 3 năm 1963, Vĩnh Bảo cùng với người bạn thân của mình là Nguyễn Hồng Quang và một số anh em sinh viên Huế bí mật đi dự Đại hội thành lập Hội liên hiệp sinh viên học sinh giải phóng miền Trung Trung Bộ về thì phấn khởi lắm, các anh càng hăng hái tích cực tham gia phong trào thanh niên sinh viên học sinh Huế cùng đông đảo dân chúng - phần lớn là tín đồ Phật giáo đấu tranh phản đối chính phủ Sài Gòn kỳ thị tôn giáo.

Ngày lễ Phật Đản, sáng sớm tinh mơ Vinh Bảo cùng với Nguyễn Hồng Quang - sinh viên Đại học Sư phạm, là đôi bạn thân thời cùng học trường Quốc Học Huế - có mặt trong đoàn người đi rước Phật từ chùa Diệu Đế lên chùa Từ Đàm để dự lễ. Trước đó với chính sách kỳ thị tôn giáo, cụ thể là chống đối Phật giáo, chính phủ Sài Gòn đã ra lệnh không được treo cờ Phật giáo trên toàn miền Nam. Nơi nào treo cờ thì bọn chúng cho người đến tháo bỏ đi. Nhưng khi đoàn rước Phật vừa qua khỏi cầu Trường Tiền thì một rừng cờ Phật xuất hiện rực rỡ cùng với những biểu ngữ được dâng cao:

"Cờ Phật giáo quốc tế không thể bị triệt hạ!"

"Yêu cầu Chính phủ thi hành chính sách tôn giáobình đẳng!"

"Đã đến lúc chúng tôi buộc phải đấu tranh cho chính sách bình đẳng tôn giáo!"

"Phật giáo đồ cương quyết bảo vệ chánh pháp dù phải hy sinh!"

"Chúng tôi không từ chối một hy sinh nào!"

"Phản đối chính sách bất công gian ác!"...

Sau đại lễ ở chùa Từ Đàm, hàng vạn người tổ chức một cuộc diễu hành đi qua các đường phố lớn. Vĩnh Bảo và Nguyễn Hồng Quang bắt gặp Tâm Anh - bạn học của Vĩnh Cơ đang đi đầu, tay đưa cao biểu ngữ mang dòng chữ: "Để bảo vệ chánh pháp chúng tôi không từ chối một hy sinh nào!"

Hôm nay thứ Tư ngày 8 tháng 5 năm 1963, buổi sáng Bửu Toàn có hai tiết dạy đầu giờ và buổi chiều có hai tiết cuối giờ, nhưng nhằm lễ Phật Đản (rằm tháng Tư Quý Mão) nên trường trung học Bồ Đề cho học sinh và giáo chức nghỉ một ngày để đi dự lễ. Bửu Toàn ở nhà, buổi sáng tiếp mấy người bạn, kể chuyện đại lễ Phật Đản và đoàn người tuần hành trên các ngả đường đông nghịt. Gần cuối buổi chiều Bửu Toàn về phủ Vinh Quốc Phong gặp lúc Vĩnh Bảo đang ngồi đợi Anh Thi ăn cơm tối xong để cùng đi biểu tình.

Bửu Toàn hỏi Vĩnh Bảo để biết thêm khí thế biểu dương lực lượng sáng nay của tín đồ Phật giáo. Đây là lần đầu tiên Phật giáo công khai chính thức dóng lên tiếng kêu phản đối chính phủ Sài Gòn phân biệt đối xử tôn giáo và đỉnh cao là công điện khẩn đề ngày 6 tháng 5 năm 1963 bắt phải triệt hạ cờ Phật giáo trên toàn lãnh thổ Việt Nam Cộng hòa, mà tập trung nhất là ở Huế.

- Thưa bác, vì sao mà cờ Phật giáo quốc tế không được treo lên trong ngày lễ Phật Đản? Mấy năm trước tuy Phật giáo đã bị chính phủ Sài Gòn kỳ thị, nhưng chưa đến mức ấy... - Vĩnh Bảo hỏi.

Bửu Toàn giảng giải:

- Là vì Ngô Tổng thống có người anh ruột làm Tổng giám mục giáo phận Huế đang muốn được phong tước Hồng y. Để đạt được điều đó trên địa phận ngài cai quản phải có đông tín đồ, chứng tỏ sự thành công của ngài trong việc đi loan báo Tin mừng, rao giảng về Nước trời. Rất không may cho đến nay dẫu đã vận dụng nhiều biện pháp nhưng con số Phật giáo đồ ở Huế vẫn rất đông chứ không phải ít như báo cáo. Vì vậy dịp này Tòa thánh Vatican mới cử quan sát viên của mình đến Việt Nam, đến Huế trong dịp lễ Phật Đản để xác thực thông tin nói trên. Việc chính phủ Sài Gòn gửi công điện khẩn bắt buộc triệt hạ cờ Phật giáo là vì thế...

Nghe Bửu Toàn giải thích xong, Vĩnh Bảo suy nghĩ một lúc rồi nói:

- Thưa bác, như vậy là Tổng thống hành động vì lợi ích riêng của gia đình mình chứ không phải vì quốc dân đồng bào? Ai lại làm như thế?

- Vấn đề là ở chỗ đó. - Bửu Toàn nói: - Tổng thống vốn là người có tinh thần dân tộc rất cao, làm cho người Mỹ cũng phải gờm, nhưng rất tiếc là các thành viên trong gia đình Tổng thống vì động cơ cá nhân mà làm rối tung hết cả lên!

Anh Thi ăn cơm vội vàng rồi nhanh chóng buông đũa đi vào buồng thay áo. Một lát sau cô bước ra đến trước mặt Bửu Toàn vòng tay, đầu hơi cúi:

- Thưa ba cho con đi biểu tình.

- Ừ, con đi, đừng về muộn quá! - Bửu Toàn ngắm con gái và dặn.

- Dạ vâng ạ!

Anh Thi đáp lời ba rồi chạy tới bên bà Diệu Anh cũng với động tác vòng tay đầu hơi cúi như mọi lần cô thưa chào để đi học:

- Thưa mẹ, con đi biểu tình.

- Ừ. Con đi, nhưng cố theo kịp cậu Vĩnh Bảo nhé! - Quay qua với Vĩnh Bảo bà Diệu Anh lo lắng căn dặn: - Hai chị em nên đi bên nhau, coi chừng bị lạc!

- Dạ vâng ạ!

Anh Thi và Vĩnh Bảo cúi chào Bửu Toàn và Diệu Anh một lần nữa rồi ra đi.

Bửu Toàn nhìn theo hai người trẻ tuổi lòng đầy lo lắng, bởi vì theo nhận định của trên, chính phủ Sài Gòn với chính sách kỳ thị Phật giáo họ sẽ không dễ dàng để cho Phật giáo đồ tự do hành động, mà họ sẽ có biện pháp trừng phạt. Nhưng trừng phạt dưới hình thức nào, đến giờ phút này chưa ai có thể hình dung ra được, Bửu Toàn cũng không hình dung được, chỉ thấy trong lòng rất lo lắng, song không vì thế mà ông ngăn cản con và cháu đi biểu tình. Ông hình dung Anh Thi đang cùng Vĩnh Bảo hòa mình trong dòng thác người đi vào trung tâm thành phố tay dương cao biểu ngữ, hô vang các khẩu hiệu phản đối sự phân biệt đối xử tôn giáo. Hàng ngày ông nhìn thấy Anh Thi mặc áo quần dài bằng vải pôpơlin trắng - bộ đồng phục giản dị và tinh khiết của nữ sinh, nhưng Anh Thi cứ đẹp rực rỡ. Hôm nay lần đầu ông nhìn thấy con gái mình mặc áo dài màu lam - đồng phục của gia đình Phật tử - Anh Thi càng đẹp hơn. Một chút màu lam của nhà Phật mà sắc đẹp Anh Thi còn được tôn lên như thế nữa là những màu sắc sang trọng khác! Ông nhớ mùa hè năm ngoái khi Anh Thi vừa tròn mười sáu tuổi, nhìn thấy sắc đẹp lộng lẫy của con gái cứ mỗi ngày một rực rỡ hơn, ông đã bảo bà Diệu Anh không nên may sắm chưng diện gì cho Anh Thi, một chút đồ trang sức cũng không cho đeo. Suối tóc nhung mượt buông dài cắt phẳng ngang eo, đôi guốc gỗ thấp, phẳng, không sơn, bộ áo quần dài bằng vải pôpơlin trắng may hơi rộng một chút, nón lá trắng, quai nón là một sợi dây gấc trong suốt, chiếc xe đạp tuềnh toàng, tốt nhưng mà cũ kỹ... Bửu Toàn lấy những chiếc áo dài trắng của Đoan Thuận ngày xưa may theo kiểu cũ đưa cho Anh Thi mặc đi học, lập tức tuần sau một số nữ sinh bắt chước may theo kiểu đó. Mùa đông, Bửu Toàn đưa chiếc áo len của Đoan Thuận đan tặng ông ngày xưa cho Anh Thi mặc. Chiếc áo cũ đan kiểu đàn ông, rộng thùng thình so với Anh Thi, vậy mà không lâu sau đó các nữ sinh bắt chước đan áo theo kiểu áo len Anh Thi mặc... Bửu Toàn biết cổng trường Đồng Khánh và đường Lê Lợi thỉnh thoảng bị nghẽn tắc giao thông cũng vì Anh Thi. Khuôn mặt trái xoan, vầng trán trắng mịn rộng và phẳng, má lúm đồng tiền, cằm chẻ, đôi mắt bồ câu to và trong suốt được che chắn bởi đôi rèm mi dài cong vút và dày rợp, sóng mũi dọc dừa, đôi môi hình tim, đôi hàm răng trắng nõn nà và đều đặn, cổ cao ba ngấn, thân hình dong dỏng. Bửu Toàn nghĩ sau này khi cơ thể con gái phát triển hoàn thiện không biết Anh Thi còn đẹp đến mức nào nữa? Ông vừa tự hào lại vừa lo lắng vì sắc đẹp của con gái. Bà Diệu Anh đọc thấy sự lo lắng này. Bưng khay trà nóng đặt lên bàn rồi rót nước đưa mời Bửu Toàn xong, Diệu Anh hỏi:

- Ba nhìn thấy Anh Thi mặc áo dài màu lam quá đẹp nên đâm ra lo lắng, hay là lo vì việc con đi biểu tình?

- Cả hai. - Bửu Toàn đáp: Con đi biểu tình chống chế độ tất nhiên lòng cha mẹ nào mà không lo? Nhưng có được một đứa con gái sắc nước hương trời như vậy cũng phải lo chứ?!

Diệu Anh lựa lời trấn an Bửu Toàn:

- Con chúng ta được thừa hưởng vẻ đẹp của cha và mẹ như thế thật tuyệt vời! Vậy nên chúng ta chỉ lo nuôi dạy con cho thật tốt, đó là phúc phận của gia đình và dòng tộc chứ có gì mà ba phải lo? Em tin rằng Anh Thi lúc nào cũng là một đứa con ngoan hiền và hiếu thảo, làm việc gì cũng nghĩ đến cha mẹ, luôn nhớ lời cha mẹ...

Diệu Anh nói và nghĩ về Đoan Thuận. Diệu Anh luôn cảm ơn trời đất đã ban tặng cho bà đứa con gái rất mực xinh đẹp do Đoan Thuận sinh ra. Hôm Đoan Thuận về dự đám tang Ân Thụy Thái Vương, Diệu Anh đã có dịp chiêm ngưỡng sắc đẹp của Đoan Thuận. Sắc đẹp ấy ở thành phố này dễ mấy ai sánh kịp? Cha rất đẹp mẹ rất đẹp làm sao sinh con ra không sắc nước hương trời được?! Nhưng Diệu Anh vẫn nhớ lời Bửu Toàn ngày xưa rằng Bửu Toàn không phải là người đi săn tìm cái nổi bật nhất, mà là tìm cái hợp với mình nhất - khi Bửu Toàn chia tay Diệu Anh để đến với bà Mộc Lan. Một điều mà người ngoài không ai hay biết đó là Bửu Toàn với bà Mộc Lan sống với nhau chưa hề có hôn lễ, chưa hề đăng ký kết hôn. Diệu Anh nghĩ nếu bà Mộc Lan không xuất hiện thì Đoan Thuận với Bửu Toàn là một đôi đẹp nhất hành tinh. Vì Đoan Thuận mới là người phụ nữ hợp với Bửu Toàn hơn ai hết. Rồi Diệu Anh để cho trí tưởng tượng của mình đi xa hơn - Nếu Đoan Thuận trở về như Bửu Toàn hằng khao khát và mỏi mắt chờ mong, chắc chắn Bửu Toàn sẽ sống với Đoan Thuận, mặc cho thiên hạ muốn nói gì thì nói. Bởi xưa nay từ các triều đại phong kiến Trung Hoa cho đến Hoàng gia Nguyễn Phước tộc Việt Nam những cuộc tình như thế không phải là chuyện hiếm, vì mục đích cuối cùng là những người đàn bà ấy có sinh ra cho vị Hoàng thân quốc thích được đứa con nào hay không, đó mới là điều quan trọng. Diệu Anh nghĩ khi Bửu Toàn và Đoan Thuận sống với nhau thì Diệu Anh chỉ xin được tiếp tục chăm sóc Anh Thi, thương yêu Anh Thi và ở với Anh Thi suốt đời mà thôi. Ôi, Anh Thi, con gái thương yêu của mẹ!

Diệu Anh ngồi tỉa xong những cành hồng thật mỏng thật khéo cho những chiếc bánh hoa hồng rồi đem vào nồi hấp, đợi lát nữa Anh Thi và Vĩnh Bảo đi biểu tình về thì dọn ra ăn cho nóng. Diệu Anh thấy chiều nay vì vội đi nên Anh Thi ăn cơm ít hơn mọi ngày. Diệu Anh ra vườn cắt nắm lá dứa thơm vào rửa sạch rồi mở nồi hấp bánh, bỏ nắm lá dứa vào và đậy nắp lại thật kín. Nhưng mùi thơm của lá dứa quyện với mùi thơm của bánh - theo hơi nước bốc lên, cứ đẩy trồi nắp nồi hấp mà thoát ra ngoài mỗi lúc một nhiều hơn, làm thơm ngát cả khu nhà. Bửu Toàn đang ngồi nghe radio bắt gặp mùi thơm của lá dứa, ông hít thở một cách thú vị, rồi nghĩ đời ông may mắn được ở gần những người phụ nữ giỏi giang khéo léo, bắt đầu từ thân mẫu của ông. Giờ đây Anh Thi ngoài chương trình học nữ công gia chánh ở trường Đồng Khánh, về nhà còn được Diệu Anh truyền dạy cho bao nhiêu bí quyết làm bánh trái nem chả, nấu nướng các món ăn Tây, Tàu, Việt Nam,Nhật Bản...

Cả Bửu Toàn và Diệu Anh cùng giật mình khi thấy Anh Thi đột ngột đi chân đất bước vào nhà, áo quần tả tơi, mặt mày lem luốc mếu máo kêu:

- Ba mẹ ơi, con đi với cậu Vĩnh Bảo, nhưng con chạy thoát, còn cậu ấy...

- Vĩnh Bảo làm sao?

Cả Bửu Toàn và Diệu Anh cùng hoảng hốt đặt câu hỏi.

- Con... con không biết! - Anh Thi thở hổn hển nói: - Chúng bắn vào chúng con. Chúng cho xe tăng xông vào đoàn biểu tình...

Đất dưới chân Bửu Toàn như sụp xuống. Diệu Anh buông lời niệm Phật, nhào tới ôm chầm lấy Anh Thi và nước mắt chan đầy mặt. Bà dìu Anh Thi vào phòng để tắm rửa và thay áo.

Khi Anh Thi từ phòng trong bước ra cũng vừa lúc Vĩnh Bảo hớt hải chạy vào nhà hỏi chị Anh Thi đã về chưa. Vĩnh Bảo trông còn tả tơi lấm lem hơn cả Anh Thi.

Tìm thấy nhau rồi Vĩnh Bảo và Anh Thi rất mừng, Diệu Anh và Bửu Toàn còn mừng hơn. Diệu Anh đứng bên bếp sắp bánh từ trong nồi hấp ra những chiếc đĩa sứ trắng mà cứ lâm râm niệm Phật. Trời ơi, nếu không may Anh Thi có mệnh hệ gì thì Diệu Anh làm sao sống nổi?!... Càng nghĩ nước mắt Diệu Anh lại cứ tuôn trào.

Vĩnh Bảo vừa thở vừa nói với Bửu Toàn:

- Khi tai họa xảy ra con đang ở trong sân Đài phát thanh liền nhanh chóng thoát ra ngoài chạy đi tìm chị Anh Thi, nhưng không tìm thấy. Có mấy thiếu nữ bị xe tăng cán lên, thân xác dập nát nên rất khó nhận ra. Con chạy trong khói mù của lựu đạn cay chảy cả nước mắt nước mũi vừa gọi chị Anh Thi lạc cả giọng, với hy vọng chị đã thoát ra được và đang ở đâu đó...

- Thôi, các con đã về được đây là quý lắm rồi. Con hãy vào phòng rửa mặt, rửa tay chân rồi ra đây kể tiếp cho bác nghe. - Bửu Toàn âu yếm nhìn cháu trai, nói giọng vỗ về.

Vĩnh Bảo vâng dạ rồi đi vào phòng trong tắm rửa qua quýt để nhanh chóng trở ra kể chuyện cho bác nghe. Diệu Anh đã đặt lên bàn những đĩa bánh bông hồng nóng hổi thơm nức mùi lá dứa với chén nước mắm chua ngọt và đĩa chả lụa. Anh Thi so đũa cho mọi người rồi mời ba mời mẹ mời Vĩnh Bảo cùng ngồi ăn.

Vĩnh Bảo sôi nổi hào hứng và đầy phẫn uất khi tiếp tục câu chuyện:

- So với số lượng người trong đoàn tuần hành sáng nay từ chùa Từ Đàm tỏa về các đường phố thì tối nay còn được bổ sung thêm, đông nghịt, dày đặc. Chúng con cùng tập trung đứng trước Đài phát thanh hô vang những khẩu hiệu đả đảo sự kỳ thị tôn giáo của chính phủ, phản đối việc chính quyền không cho phát thanh đại lễ Phật Đản sáng nay. Quý Thượng tọa, Đại đức và một số Phật tử đang ở chùa Từ Đàm nghe tin công chúng biểu tình trước mặt Đài phát thanh liền đến để nhập vào khối biểu tình, sau đó quý thầy và một số thanh niên Phật tử như Tâm Anh - bạn của anh Vĩnh Cơ, Hồng Quang - bạn của con... vào thẳng trong Đài phát thanh để hỏi lý do hủy bỏ buổi phát thanh nói trên. Ban đầu ông giám đốc Đài cứ quanh co viện cớ rằng vì trở ngại kỹ thuật, nhưng sau đó chịu không nổi trước những lời chất vấn đanh thép của những người đại diện cho đoàn biểu tình, ông ta buộc phải thú nhận việc không phát thanh buỗi lễ là do chính quyền Thừa Thiên thừa lệnh của chính phủ Sài Gòn... Một Phật tử nhanh chóng trở ra ngoài loan tin cho đoàn biểu tình biết nội dung của cuộc chất vấn. Tức thì những khẩu hiệu được hô to lên như xé cả bầu trời: "Đả đảo sự đối xử bất công, sự kỳ thị tôn giáo, sự độc tài gia đình trị..." Tiếng hô hét vang dậy cả một vùng trời. Bỗng đâu xuất hiện binh lính cảnh sát đeo mặt nạ, mang súng ống, tay cầm dùi cui, roi điện, cùng với xe tăng, xe cứu hỏa và lựu đạn cay... Mở đầu là xe cứu hỏa phun nước xối xả vào đoàn người biểu tình đang hô vang khẩu hiệu, sau đó chúng ném lựu đạn cay... Đoàn biểu tình giẫm đạp lên nhau chạy tán loạn, chúng liền cho xe tăng lao vào... Thật là một cảnh tượng hết sức thê thảm khi những người chạy không kịp đã bị xích xe tăng nghiến nát...

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 4

Liên Chi nghỉ phép về thăm nhà, được bà Ngần kể hết việc Từ Huy đã tìm đến nhà như thế nào, bà nói:

- U biết con có coi anh ấy là chỗ chí thân mới gửi vàng nhờ anh đem về cho u. Nhưng u lại muốn gửi lại cho anh ấy làm của tin... Mới nhìn qua con người đã thấy cái vẻ con nhà gia giáo nề nếp. Kiếm được một người như thế mà gửi thân gửi phận là phúc đức nghe con!

- Nhưng... anh ấy không còn ở miền Bắc nữa u ạ.

- Con bảo sao? Anh ấy đi vào Nam?

- Thưa vâng. Anh ấy đi B. Anh gửi thư cho con, nhưng thư nằm ở văn phòng công ty. Khi thư chuyển về tới đội công tác của con thì anh đã lên đường hơn một tháng.

Hai mẹ con làm cơm trong bếp vừa thủ thỉ kể chuyện. Ngoài cổng, một cụ già tay ôm thùng giấy cứng trước ngực vừa cất giọng trầm hỏi:

- Xin hỏi đây có phải là nhà bà cụ Lộc không ạ?

- Vâng! - Liên Chi đon đả bước ra chào: - Chào cụ, mời cụ vào trong này. Cụ hỏi thăm u cháu có việc gì không ạ?

Ông cụ đưa mắt nhìn lướt cô công nhân từ đầu đến chân rồi chầm chậm theo cô đi vào nhà.

Bà Ngần từ dưới bếp bước lên sốt sắng:

- Chào cụ! Mời cụ ngồi xơi nước ạ. Cụ từ đâu tới hỏi thăm già này có việc gì ạ?

Ông cụ trịnh trọng đặt chiếc hộp giấy cứng lên bàn trong lúc Liên Chi pha nước chè xanh đưa mời khách và mời mẹ. Ông cụ nói:

- Tôi là cha của Từ Huy. Trước lúc lên đường vào Nam con trai tôi chỉ tạt qua nhà có vài tiếng đồng hồ, không kịp lên thăm cụ. Anh ấy nhờ tôi lên thăm và gửi món quà này tặng cô nhà.

- Quý hóa quá! Món quà gì mà to và nặng thế, khổ thân ông! Mời ông xơi nước ạ.

Liên Chi xúc động nghẹn ngào không nói nên lời. Vậy là cô đã hiểu lòng anh hơn chút nữa. Anh đã thưa chuyện với cha mẹ và nhờ cha mẹ đến thăm nhà. Lại còn món quà gì nữa đây? Liên Chi rụt rè bước đến trong lúc ông cụ đứng lên trịnh trọng trao hộp giấy cứng - bốn bề niêm phong kín bưng - vào tay cô. Liên Chi nói lời cảm ơn rồi thận trọng bưng hộp sang chiếc bàn con bên cạnh, rồi từ từ mở hộp ra. Cô hết sức kinh ngạc khi trước mắt mình hiện ra một bức tượng bán thân bằng thạch cao - người con gái giống Liên Chi như khuôn đúc. Và đây nữa, phong thư dày với túi vải nhỏ đựng khúc kiềng vàng dạo nọ gửi cho nhau làm của tin. Giờ đây anh gửi lại cho cô. Thư anh nói anh đi rồi anh sẽ về. Hai con rồng phụng vờn nhau trên khúc kiềng vàng còn lại chứng tỏ sẽ có ngày tái ngộ, ngày ca khúc khải hoàn...

Trong lúc Liên Chi xúc động mê say với phong thư và món quà bất ngờ của Từ Huy, thì ở bàn nước ông cụ thân sinh của anh sau khi đưa mắt quan sát cửa nhà rồi nhìn ngắm bà Ngần đăm đăm một lát và hỏi:

- Tôi xin hỏi khí không phải, - bà có bao giờ ở Thiệu Hóa không?

Bà Ngần thành thật:

- Chẳng giấu gì ông, thuở còn trẻ tôi từng làm vú em cho gia đình quan Tri phủ Thiệu Hóa...

- Vậy bà là... bà Ngần phải không ạ?

- Vâng, sao ông biết?

- Tôi một thời làm lính bảo an nhưng chưa hề cầm súng bắn viên đạn nào. Bà còn nhớ chú lệ hàng ngày lo xới vườn hoa chăm cây cảnh cho quan phủ không?

- Tôi nhớ chứ! Vậy ra ông... ông là chú lệ đấy ư?

- Vâng, chính tôi! Tôi đã rời bỏ Phủ đường trốn về quê trước khi vỡ mặt trận... Vậy rồi sau đó bà về quê bằng cách nào? Ông bà Phủ có trở ra kịp để đón con của họ không? Tôi nhớ lúc ấy hình như có một người con của họ bị ốm nên không cùng về Huế cư tang cụ nội được.

- Ông nhớ đúng đấy. Chỉ có điều ông bà Phủ không làm sao trở ra được trong tình hình ấy. Đêm hôm Phủ đường bị đánh vào, tôi dẫn cháu bé trốn ra khỏi Phủ.

- Vậy bây giờ cô cậu ấy đâu rồi? Cậu hay là cô? Hình như cô phải không?

- Vâng, cô cả. Ông nhìn lại coi, cô cả đã sống với gia đình tôi từ bấy đến nay, chính là Liên Chi - là người mà anh Từ Huy nhà ông đem lòng thương...

Ông cụ há hốc mồm khi nhìn cô gái trong bộ áo quần công nhân, cao dong dỏng, săn chắc, hồng hào và rất xinh đẹp trước mắt mình. Lẽ nào đây là đại tiểu thư của quan Tri phủ Thiệu Hóa? Là người yêu của Từ Huy - con trai ông - và sẽ là con dâu trưởng của gia đình ông? Ông xúc động không kém bà Ngần. Còn Liên Chi, khi nghe hết câu chuyện giữa cha Từ Huy và u Ngần, cô không kìm nén được nữa, bật khóc như một đứa trẻ thơ.

Bà Ngần đến bên vuốt tóc cô dỗ dành:

- Nín đi con! Âu cũng là ân phước của trời đất. - Rồi bà quay sang với cha Từ Huy nói:

- Khi gặp Từ Huy tôi đoán cha mẹ anh ấy hẳn là người phúc đức. Nhìn thấy quả thì biết được cây cành của nó ra sao chứ? Thôi từ nay hai nhà như một. Chừng nào chưa tìm được ông bà Phủ thì con cứ coi gia đình bên cụ và bên này luôn là chỗ thân thiết của con. Từ nay nếu u có mệnh hệ gì thì u cũng an lòng...

Ở cuối câu bà Ngần không ngăn được nước mắt.

Chú lệ - người phú nông - nhà địa chủ “vớt” - ông cụ thân sinh của họa sĩ Từ Huy - ông Từ Hiếu nói:

- Rồi một ngày đất nước thống nhất, hai miền Nam Bắc được đi lại tự do, ta và mẹ nuôi của con sẽ dẫn con đi vào Nam tìm cha mẹ ruột cho con...

Mùa khô năm 1965-1966 cuộc phản công chiến lược của quân đội Mỹ trên chiến trường miền Nam Việt Nam bị thất bại. Luật sư Kim Hồng Ân, Bửu Toàn và một số cán bộ đảng viên nằm vùng khác được kịp thời quán triệt tinh thần của Trung ương quyết định thừa thắng mở mặt trận đường 9 cho quân chủ lực đánh và thu hút lực lượng địch về phía ta, tạo điều kiện thuận lợi cho các chiến trường cực Nam Trung Bộ và Nam Bộ phát triển. Các lực lượng chính trị và vũ trang nhân dân Trị Thiên Huế phải phối hợp chặt chẽ với quân chủ lực để đưa chiến tranh vào tiếp cận với thành phố. Từng người, từng bộ phận được phân công cụ thể để chủ động đánh địch trên cả ba mặt gồm chính trị, quân sự và binh vận nhằm làm rối loạn hậu phương của quân địch. Tất cả nhận nhiệm vụ xong ra về là triển khai hành động ngay, nhịp nhàng và đồng bộ.

Và kết quả thật đúng như mong đợi. Vì thua đau ở mặt trận đường 9 và Quảng Trị - Thừa Thiên, tổn thất 978 sinh mạng lính Cộng hòa và 112 lính Mỹ, Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia Nguyễn Văn Thiệu và Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương Nguyễn Cao Kỳ đã ký lệnh cách chức Tư lệnh trưởng Vùng I chiến thuật - tướng Nguyễn Chí Thiện. Nguyễn Chí Thiện giận lắm! Quân Cộng sản tấn công như vũ bão dồn dập hết đợt này đến đợt khác, quân ông cầm cự được như vậy là giỏi lắm rồi. Nếu không phải ông, mà là một tướng khác cầm quân trong những trận đọ sức vừa qua chắc gì con số tổn thất sinh mạng binh lính chỉ dừng lại ở mức đó? Cứ thử ra đấy mà coi! Nguyễn Chí Thiện không ngờ ngày ông được triệu về đô thành Sài Gòn để báo cáo cũng là ngày ông từ giã chức Tư lệnh trưởng Vùng I chiến thuật - ngày 11 tháng 3 năm1966! Ông hình dung anh em sĩ quan binh sĩ thuộc cấp của ông ở Huế nói riêng và ở Vùng I chiến thuật nói chung khi nghe được tin này sẽ rất nhức nhối đau buồn, bởi vì họ rất hiểu ông và yêu mến ông rất mực. Ông cũng thừa biết đã từ lâu Nguyễn Cao Kỳ chẳng ưa gì ông, nhân dịp này y trút những hiềm khích cá nhân lên đầu ông! Nhưng có một điều chắc chắn là Kỳ không được anh em đồng đội yêu mến như yêu mến Nguyễn Chí Thiện.

Suốt một đêm nằm trằn trọc không ngủ, buổi sáng thức dậy Nguyễn Chí Thiện thấy mặt trời Sài Gòn rọi thẳng vào phòng ngủ của ông. Bên ngoài nhịp sống vẫn vội vàng hấp tấp. Đường phố đông đúc, xe cộ ngược xuôi, người qua kẻ lại mua bán, làm lụng, nói cười... không ai biết trong tư dinh này Nguyễn Chí Thiện đang buồn lắm. Ông uể oải bước ra phòng ngoài gieo mình trên ghế nệm, đôi mi mắt nặng trĩu và đầu đau buốt. Ngọc Quế - vợ ông - lật đật đi pha tách cà phê sữa nóng bưng tới dỗ ông uống rồi dịu dàng nói:

- Thôi đừng buồn mà sinh ra đau ốm anh ạ! Nhiều khi mất chức lại hóa hay. Từ nay anh khỏi phải đứng mũi chịu sào xông pha trận mạc. Cứ chịu khó nhẫn nhục chờ đợi một thời gian. Anh là tướng trẻ, quỹ thời gian còn dài, rồi ra tình hình sẽ khác...

- Khác là khác thế nào? - Nguyễn Chí Thiện vào cớ cao giọng với vợ: - Họa chăng tập đoàn Thiệu Kỳ chếtrấp đi thì anh em chiến hữu của anh mới có cơ ngócđầu dậy!...

Nói rồi Nguyễn Chí Thiện lại đổi giọng dịu dàng cám ơn vợ vì cà phê sữa hôm nay rất ngon. Ông nhấp từng ngụm nhỏ rồi nhớ lại ngày 1 tháng 11 năm 1963, người Mỹ đã mượn tay một số tướng lĩnh trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa để lật đổ Ngô triều khi họ nhận thấy nền đệ nhất cộng hòa này đã làm mất lòng dân chúng nhiều quá! Sau đó lại đến lượt nội bộ tướng lĩnh kình chống nhau và muốn thanh trừng lẫn nhau. Đúng hai tháng sau ngày lật đổ Ngô triều, ngày 1 tháng 1 năm 1964, tướng Nguyễn Khánh lật đổ tướng Dương Văn Minh và lên làm Chủ tịch Hội đồng quân sự cách mạng, rồi y dự định thành lập Nội các. Đứng đầu các Bộ phần đông sẽ là tướng lĩnh có tham gia đảo chính Ngô triều, bây giờ phải cho họ được dự phần ăn chia! Nhưng nếu Tổng trưởng Nội các cũng là một nhà quân sự e rằng quốc dân đồng bào sẽ phản đối, sẽ gọi Nội các do Nguyễn Khánh dựng lên là một tập đoàn quân phiệt! Thấy trước được điều đó nên ngày 16 tháng 8 năm 1964, nhân danh Chủ tịch Hội đồng quân sự cách mạng Nguyễn Khánh triệu tập một cuộc họp tại thành phố Vũng Tàu. Trong cuộc họp này một Hiến chương đã ra đời bầu Nguyễn Khánh làm Chủ tịch Việt Nam cộng hòa, kiêm Chủ tịch Hội đồng quân sự, đồng thời bầu Tổng tư lệnh quân đội là tướng Trần Thiện Khiêm. Dịp này Khiêm cũng vừa được thăng quân hàm, và điều quan trọng hơn hết là từ cuộc họp này trở về, ngày 31 tháng 9 năm 1964, Nguyễn Khánh đã mời giáo sư Trần Văn Hương ra làm Tổng trưởng Nội các. Nhưng đó là việc diễn ra cuối tháng 9 năm 1964, còn bây giờ thì chưa! Bây giờ tại Huế - bao giờ cũng bắt đầu từ Huế (!), lập tức một làn sóng phẫn nộ cuồn cuộn dâng lên. Nguyễn Chí Thiện đã tận mắt chứng kiến những cuộc xuống đường đấu tranh của nhân dân Huế về “Hiến chương Vũng Tàu”, có thể nói là khi Hiến chương chưa ráo mực! Chỉ chưa đầy hai ngày sau khi Hiến chương ra đời, sinh viên Huế tuyên bố không thừa nhận Hiến chương ấy. Hôm sau tại Sài Gòn, sinh viên cũng tổ chức một cuộc hội thảo về nội dung bản Hiến chương Vũng Tàu. Nhận định rằng sinh viên Sài Gòn cũng sẽ làm như sinh viên Huế, Nguyễn Khánh liền điều động các đơn vị cảnh sát, quân đội và xe thiết giáp đến để đàn áp cuộc hội thảo. Lập tức sáng hôm sau nhằm ngày 20 tháng 5 năm 1964 tại Huế, lấy cớ kỷ niệm một năm ngày pháp nạn - ngày Phật giáo bị đàn áp dã man, hơn hai chục ngàn người dân Huế trong đó phần đông là thanh niên sinh viên học sinh và giáo chức xuống đường biểu tình chống Nguyễn Khánh. Trên tường của các trường đại họcvà trung học đầy dẫy các khẩu hiệu viết bằng sơn đỏ,sơn vàng:

"Đả đảo Nguyễn Khánh!"

"Đả đảo Hiến chương Vũng Tàu!"

"Đả đảo bọn độc tài quân phiệt!"...

Kể từ hôm ấy hằng ngày vào lúc năm giờ rưỡi chiều nhân dân Huế tập trung lắng nghe buổi phát thanh của lực lượng sinh viên học sinh tranh đấu trên Đài phát thanh Huế.

Trước áp lực như trào dâng sóng dập của công chúng Huế ngày 25 tháng 8 năm 1964, Nguyễn Khánh buộc phải thay mặt Hội đồng quân sự cách mạng thu hồi Hiến chương Vũng Tàu và hứa sẽ tổ chức bầu ra một nguyên thủ quốc gia. Người Huế vẫn chưa hả giận, vẫn cho rằng những khuôn mặt trong Nội các là một tập đoàn quân phiệt! Dẫu có bày trò bầu bán gì thì cũng giữa họ với nhau mà thôi, sẽ không có khuôn mặt mới nào khả dĩ lọt vào đó, vậy nên khi nghe Nguyễn Khánh tuyên bố thu hồi Hiến chương xong, lập tức thanh niên sinh viên học sinh Huế đến chiếm Đài phát thanh, phát đi bản tuyên bố không thừa nhận quyền bầu cử nguyên thủ quốc gia của Hội đồng quân sự cách mạng và yêu cầu Hội đồng phải giải tán ngay trong vòng 24 tiếng đồng hồ! Rạng sáng ngày hôm sau nhằm ngày 26 tháng 8 năm 1964, thanh niên sinh viên học sinh cùng với thầy cô giáo và hàng ngàn công tư chức Huế biểu tình trên các ngả đường dương cao các khẩu hiệu, gọi đích danh các tướng lĩnh trong Hội đồng quân sự cách mạng ra mà đả đảo. Nguyễn Chí Thiện còn nhớ trong cuộc biểu tình ấy sinh viên học sinh Huế đã hô những câu khẩu hiệu rất hay, và rất lạ, ví dụ như tướng Đỗ Mậu được phân công phụ trách văn hóa văn nghệ, nên các sinh viên học sinh hô:

- Ai hiếp dâm văn hóa?

- Đỗ Mậu!

- Tại sao chúng ta không đả đảo Đỗ Mậu?

- Đả đảo! Đả đảo! Đả đảo!

- Loong Trần Thiện Khiêm là loong gì?

(Vì tướng Trần Thiện Khiêm vừa mới được vinh thăng quân hàm)

- Loong sữa bò!

- Tại sao chúng ta không đạp?

- Đạp! Đạp! Đạp!...

Hàng đoàn người đạp xích lô, xe thồ, xe lam... cùng tiểu thương các chợ Đông Ba, An Cựu, Bến Ngự... ồ ạt diễu hành qua các đường phố cùng hô vang các khẩu hiệu với sinh viên học sinh, làm cho đoàn người biểu tình tưởng như dài vào tận. Ôi, người Huế!... Tiếp đến sinh viên học sinh Huế tổ chức đêm không ngủ để tỏ thái độ không thừa nhận chính phủ Trần Văn Hương, sinh viên Sài Gòn ra tuyên bố đòi chính phủ Trần Văn Hương phải tự giải tán, và Phật giáo Huế tuyên bố đòi Trần Văn Hương phải từ chức. Điều này cũng gây bất ngờ cho Nguyễn Khánh. Tưởng rằng khi có một khuôn mặt giáo sư xuất hiện ở vai trò Tổng trưởng Nội các sẽ làm nhòe đi cái dáng hình “tập đoàn quân phiệt”, ai ngờ dân chúng vẫn chưa vừa lòng! Nhất là dân chúng Huế! Rồi liên tiếp bao lần thay người. Trước sức ép của quốc dân đồng bào ngày 28 tháng 1 năm 1965, Hội đồng quân sự cách mạng buộc phải đưa Trần Văn Hương xuống và đưa Nguyễn Xuân Oánh lên làm quyền Thủ tướng. Ngày 16 tháng 2 năm 1965, Phan Khắc Sửu được chỉ định làm Quốc trưởng, Phan Huy Quát làm Thủ tướng, rồi đến ngày 19 tháng 6 năm 1965 được người Mỹ tích cực bảo trợ nên một chính phủ mới được thành lập, tướng Nguyễn Văn Thiệu làm Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia và tướng Nguyễn Cao Kỳ làm Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương. Sinh viên học sinh và các tầng lớp nhân dân Huế lại xuống đường biểu tình đòi lật đổ tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu, Nguyễn Cao Kỳ... Dạo Trần Văn Hương còn làm Tổng trưởng Nội các, trong một cuộc họp Nội các ông than phiền rằng bây giờ trên lãnh thổ Việt Nam Cộng hòa đời sống văn hóa bị xuống cấp ghê quá, thuần phong mỹ tục bị phá vỡ nhiều lắm, văn hóa độc hại đang lan tràn! Ngay trong trường trung học, đại học các nữ sinh và nữ giáo chức mặc váy quá ngắn làm cho các nam sinh và nam giáo sư... đi lại khó khăn (!). Trong một lần ngồi quán cà phê nghe Đài phát thanh phát đến đoạn này, Vĩnh Tuấn đã đập bàn cười phá lên nói:

- Người ta mặc váy ngắn thì mặc kệ người ta! Mắc chi mình mà mình... đi lại khó khăn?!...

Vĩnh Tuấn không đợi xe của hãng Hàng không Air Việt Nam đưa về văn phòng của hãng trên đường Hàm Nghi, mà vừa xuống sân bay anh đã gọi ngay taxi đưa thẳng về nhà Nguyễn Chí Thiện.

Sau khi nhấn nút chuông điện, một chị giúp việc đứng tuổi ra mở cổng cho Vĩnh Tuấn chứ không phải là chú lính hầu như mọi khi. Dẫu bị cách chức Tư lệnh trưởng thì tướng Thiện vẫn còn lính hầu nhưng chẳng hiểu vì sao không thấy người lính nào? Càng đi sâu vào trong nhà Vĩnh Tuấn càng cảm nhận được điều đó. Cũng có thể Nguyễn Chí Thiện vì quá bực mình nên cho lính nghỉ hết để ông được ở yên một mình mà gặm nhấmnỗi đau.

Vừa thoạt trông thấy Vĩnh Tuấn, cả hai vợ chồng Nguyễn Chí Thiện cùng reo lên:

- A, chú Vĩnh Tuấn, chú vào thật đúng lúc!

- Em phải vào với anh chứ! - Vĩnh Tuấn đến bắt tay Nguyễn Chí Thiện rồi cả hai ngồi xuống.

Ngọc Quế xuống nhà bếp bảo làm nhanh món bánh cuốn nóng, món phở Bắc và hủ tíu Nam Vang bưng lên cho Vĩnh Tuấn và Nguyễn Chí Thiện cùng ăn sáng muộn với nhau luôn.

- Dì Ngọc Mai và các cháu có mạnh giỏi không? Ông bà có khỏe không? - Nguyễn Chí Thiện hỏi.

- Dạ ba mẹ em khỏe, Ngọc Mai và các cháu cũng thường luôn. Ngọc Mai nghe tin anh như vậy cũng lo lắm, Ngọc Mai giục em đi vào với anh nhanh đấy chứ! Nhưng việc đầu tiên anh cần phải biết là vừa hay tin anh bị cách chức lập tức ở Huế nổ ra hai cuộc met tin. Sáng hôm qua 12 tháng 3 năm 1966 là cuộc met tin của đông đảo đồng bào Phật tử tại chùa Diệu Đế. Tại cuộc met tin này đã ra đời một tổ chức lấy tên là Lực lượng tranh thủ cách mạng. Một cuộc met tin của sinh viên trong khuôn viên Đại học Sư phạm, các ban đại diện của năm khoa gồm Luật, Khoa học, Văn, Y và Sư phạm đã đề cử các đại diện của mình lập nên Hội đồng sinh viên tranh thủ cách mạng. Đấy là thời sự tươi rói ở Huế em mang vào riêng tặng cho anh nhé. Anh có biết vì sao mà cả hai tổ chức cùng ra đời một lúc - chỉ một ngày sau khi anh bị cách chức, và tổ chức nào cũng có cụm từ “tranh thủ cách mạng” không? Theo ngu ý của em thì họ đang muốn tranh thủ anh đấy! Dân Huế là nhạy cảm lắm! Lúc này hễ Thiệu Kỳ trừng phạt ai thì người đó là bạn của lực lượng tranh đấu trên đườngphố Huế...

Vĩnh Tuấn nói rồi mở túi hành lý của mình kéo ra những nem, tré, mè xửng, tôm chua... đặt lên bàn, quay qua với Ngọc Quế, nói:

- Những thứ này không phải của Ngọc Mai gửi cho chị đâu, mà là của trung úy Vĩnh Cơ và anh em sĩ

quan binh sĩ của Vùng I chiến thuật gửi cho anh chị vàcác cháu...

Nguyễn Chí Thiện ngồi lặng trước thông báo của Vĩnh Tuấn về tình hình Huế hai hôm nay và những tặng phẩm do Vĩnh Tuấn cất công mang vào - tấm lòng của anh em Huế, của Vĩnh Cơ... Ôi, Huế là như thế đó! Làm sao để ông được trở về với Huế, về với anh em?...

Như đọc thấy tâm tư của Nguyễn Chí Thiện, Vĩnh Tuấn lựa lời xoa dịu:

- Cũng may mà chị và các cháu đều ở trong này hết, chứ lúc này mà gia đình ở Huế, còn một mình anh bị Thiệu Kỳ giam lỏng ở đây thì còn khổ biết bao nhiêu! Những lúc khó khăn hoạn nạn cha con vợ chồng có nhau là điều hết sức cần. Chị lúc này là điểm tựa tinh thần hết sức quan trọng đối với anh...

Tại Phủ Đầu Rồng mấy ngày qua Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia liên tiếp nhận được công điện khẩn báo cáo tình hình Huế. Có thể nói kể từ hôm công bố lệnh cách chức Tư lệnh trưởng đối với Nguyễn Chí Thiện thì ông và Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương chưa một giây phút nào được yên! Cái ngòi nổ Huế mà không khéo điều tiết thì rất mệt! Kinh nghiệm những năm 1962-1963 của nền đệ nhất cộng hòa cho ông thấy nếu lúc này mà ông không làm chủ được tình hình, để cho sự hỗn loạn ngày càng gia tăng xuất phát từ chỗ làm mất lòng dân, nhất là dân Huế, thì sớm muộn gì người Mỹ cũng sẽ xét lại vai trò Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia của ông. Lúc này mà ông không tỉnh táo khôn ngoan đi trước một bước là nguy với người Mỹ. Ông gọi viên sĩ quan cận vệ bảo văn phòng điện mời Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương tới hội ý gấp với ông - cũng vừa lúc ông Đổng lý mang đến cho ông một bức điện khẩn gửi đi từ Huế: "Hôm nay 16 tháng 3 năm 1966 có gần bảy ngàn người họp met tin tại Thương Bạc, sau met tin là diễu hành qua các đường phố chính và hô to các khẩu hiệu đòi Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia và Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương phải từ chức, đòi bầu cử quốc hội và thành lập chính phủ dân sự, đòi cải thiện đời sống cho nhân dân..."

Đọc xong bức điện Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia cảm thấy vào cùng mệt mỏi. Ông ngước mắt nhìn lướt viên sĩ quan cận vệ và Đổng lý văn phòng đang đứng chờ lệnh, vừa lúc Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương xuất hiện trong sắc phục sĩ quan không quân. Ông mời ngồi và bắt đầu làm việc khi Đổng lý văn phòng lùi lại ở góc phòng, còn viên sĩ quan cận vệ bước ra phòng ngoài. Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia đi vào cuộc hội ý mà lòng đầy căm giận bởi những dòng cuối của bức điện khẩn cho biết sinh viên học sinh Huế lại bãi khóa. Tệ hại hơn, cha mẹ anh em chú bác của họ cũng hùa theo đòi bãi thị bãi công trên toàn thành phố. Con em không lo học hành thi cử mà cứ nghe lời Việt cộng xúi giục làm điều quàng xiên! Phụ huynh không răn dạy con em mình thì thôi, đằng này còn bắc thang cho chúng nó leo! Leo mãi lên tới tận trời vẫn chưa hả, còn muốn, muốn nữa!... Cái xứ Thuận Hóa này ngày xưa các vua chúa muốn hóa cho nó thuần, cho nó thuận thảo nên mới đặt tên như vậy, chứ thực ra rất khó! Con người sinh ra trên vùng đất ấy thời nào cũng thế, phải gọi là nan hóa mới đúng! Thôi thì đất không nghe trời, trời phải nghe đất vậy!...

Hơn ba ngày qua Vĩnh Tuấn dành nhiều thời gian ở bên Nguyễn Chí Thiện, chuyện trò với Nguyễn Chí Thiện, có khi còn đánh cờ với nhau nữa, đồng thời Vĩnh Tuấn cũng tranh thủ viết mỗi khi một ít, và khuya hôm qua bài phóng sự đã viết xong. Sáng nay Vĩnh Tuấn đưa bài đến Tòa soạn rồi lật đật trở về. Vừa nhìn thấy Vĩnh Tuấn vào đến nơi, Nguyễn Chí Thiện đã níu lấy vai của Vĩnh Tuấn mà reo lên báo Phủ Đầu Rồng đã cho phép Nguyễn Chí Thiện trở lại Huế, ông nói:

- Vĩnh Tuấn vừa đi khoảng mười lăm phút thì bên Bộ tổng tư lệnh điện cho anh biết, một lát sau thì Sự vụ lệnh được đưa tới. - Nguyễn Chí Thiện kéo tờ Sự vụ lệnh ra cho Vĩnh Tuấn xem rồi nói: - “Chả” giao cho mình đi làm nhiệm vụ vỗ yên dân Huế. Còn lâu! - Nói rồi Nguyễn Chí Thiện đổi giọng nửa như mỉa mai Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia và cả Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương, lại vừa như tự giễu cợt mình: - chắc kỳ này mình hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc thì “chả” sẽ còn lên lon cho mình nữa ấy chứ, còn hơn cả phục chức...!

Nói xong Nguyễn Chí Thiện cười vang, niềm vui sướng dâng tràn trong sóng mắt. Ngọc Quế đang đứng pha rượu cạnh đấy cũng phải bật cười quay lại nói:

- Ôi chao, mới xa miền Trung, xa Huế có mấy ngày mà anh làm như thể... Ước gì mỗi lúc chuẩn bị về với em anh cũng vui mừng như thế!

- Em là khác mà bạn bè chiến hữu của anh là khác chứ! Anh tin rằng em nói cho vui vậy thôi chứ em cũng thừa biết lần này bọn họ để cho anh đi, trước hết không phải vì anh, mà vì Huế. Họ sợ người Huế nhân cơ hội này mà nổi dậy. Nhưng anh cũng đủ tỉnh táo để nhận thấy rằng anh chỉ là cái cớ, một cái cớ rất nhỏ mà thôi. Ví như thân cò lặn lội bờ sông, năng nhặt thì chặt bị! Các lực lượng tranh đấu đang muốn tranh thủ tất cả các lực lượng đối lập. Nhưng dẫu sao sự việc diễn ra theo chiều hướng này cũng hay. Anh rất biết ơn nhân dân Huế, cám ơn Huế vào cùng!...

Vĩnh Tuấn nở nụ cưới mãn nguyện rồi cung giọng tỏ rõ sự sốt ruột:

- Theo em thì tốt nhất là mình nên đi ngay kẻo... ngộ nhỡ bọn họ đổi ý.

- Không đổi đâu! - Nguyễn Chí Thiện khẳng định. - Ví dụ máy bay đang bay trên đường Sài Gòn Huế mà nhận được lệnh quay về, thì anh sẽ cướp luôn máy bay ấy đem về tặng cho sinh viên học sinh Huế!

Cả nhà lại được dịp cười vang, rồi mọi người tất bật chuẩn bị cho Nguyễn Chí Thiện và Vĩnh Tuấn ra Huế.

Nguyễn Chí Thiện nhanh chóng quyết định không đi máy bay quân sự mà đi máy bay Air Việt Nam.

Khi đã yên vị trên máy bay trong bộ civil chải chuốt, Nguyễn Chí Thiện nói vừa đủ Vĩnh Tuấn nghe:

- Chú cứ hình dung thử mà coi! Giả dụ máy bay của chúng ta đáp xuống sân bay quân sự ở Tây Lộc, lập tức anh em sĩ quan binh sĩ ở đấy sẽ phôn ngay cho Mang Cá biết, cho các chi khu khác biết, rồi thì anh sẽ bị vây bọc trong những vòng tay thân ái, nước mắt và nụ cười, tủi hờn và trách móc âu yếm... đủ hết! Anh sẽ dành thật nhiều thời gian cho anh em chiến hữu, nhưng anh muốn lặng lẽ về với Huế...

Hiểu ý của người anh cột chèo nên vừa ra khỏi máy bay Vĩnh Tuấn đã vội đi kiếm taxi rồi cả hai nhanh chóng lên xe và giục taxi chạy nhanh về Huế, về phủ Vinh Quốc Phong. Qua khỏi cổng phủ, Vĩnh Tuấn lại nhanh chóng đưa Nguyễn Chí Thiện về nhà riêng của mình. Ngọc Mai và các con đi vắng hết, cửa đóng then cài. Vĩnh Tuấn mở cửa cho Nguyễn Chí Thiện bước vào rồi anh mang túi xách hành lý của hai người đưa cất vào tủ. Thấy sách vở đồ dùng của ba mẹ con để vương vãi, anh đoán họ lại đưa nhau về đằng ngoại. Ngọc Mai có thói quen những lúc Vĩnh Tuấn vắng nhà thường đưa các con về ở với ngoại, vừa tiện đường đi học, vừa khỏi phải lo mua sắm nấu nướng gì. Từ khi Bảo Ngọc Giao được hai tuổi, Ngọc Mai chỉ giữ lại một người giúp trông coi con gái mà thôi. Ngọc Mai muốn tự mình đi mua sắm nấu nướng, nhưng nhiều lúc kêu mệt, muốn nghỉ xả hơi lại kéo hết qua nhà ngoại... Vĩnh Tuấn mở tủ lạnh ra thấy có một ít thịt bò, xà lách và cà chua. Đã mười một giờ rưỡi rồi, đói bụng đây. Lúc trên máy bay thấy tướng Thiện cứ ngủ gà ngủ gật ăn uống uể oải, bây giờ phải nấu cơm cho anh ăn ngay mới được. Vĩnh Tuấn liền chạy qua nhà lớn cầu cứu em gái. Anh Thi đang dọn cơm, hôm nay có cả ba ngồi ở bàn ăn. Vĩnh Tuấn chào ba mẹ rồi nói:

- Thưa ba, con đưa tướng Nguyễn Chí Thiện về ở tạm chỗ con hôm nay. Nhà con và các cháu không biết con về nên đến ở chơi đằng ngoại cả. Chắc ba biết tin tướng Thiện đã được phép trở lại Huế?

- Có biết! Ba vừa được tin cách đây ba mươi phút, không ngờ vừa có lệnh là ông ra Huế liền như thế!

- Ồ, anh ấy sốt ruột lắm ba ạ, để rồi con sẽ kể hết sự tình cho ba rõ.

Bà Diệu Anh đưa mấy con cua gạch với nắm bún tàu và mấy cây hành tươi vào tay Anh Thi rồi giục con gái hãy nhanh qua làm cơm để cho anh mời khách.

Anh Thi vâng lời mẹ nhanh chóng đi qua nhà của anh chị mình. Vĩnh Tuấn lật đật đuổi theo em gái. Vào đến nhà bếp, Vĩnh Tuấn nói:

- Có gì trong tủ lạnh em lấy ra làm vội vài món cho hai anh ăn kẻo đói. À cả em nữa là ba anh em chứ, em cũng chưa ăn mà? Hôm nay cứ để ba mẹ ngồi ăn cơm với nhau một bữa bên ấy, em cứ ở lại đây.

Anh Thi đặt nồi cơm xong liền đi làm thịt cua để xào chua ngọt. Lấy một ít gạch cua để nấu canh với bún tàu. Xà lách, cà chua và thịt bò trong tủ lạnh làm món bít Tết... Chừng ba mươi phút sau cơm được dọn lên. Nguyễn Chí Thiện đang ngồi ở phòng khách hút một điếu sì gà nhỏ, lim dim mắt mơ màng nghĩ đến anh em chiến hữu và những bạn bè thân quen ở Huế sẽ đón tiếp ông như thế nào... Bất chợt thấy một người con gái từ phòng ăn bước ra rồi đi xuống nhà bếp, Nguyễn Chí Thiện quay mắt nhìn theo, ông đứng phắt dậy và cũng đi về phía nhà bếp nơi đang có tiếng Vĩnh Tuấn nói gì đó với cô gái. Ở ngưỡng cửa bếp ông dừng lại. Cô gái đang đứng nấu bên bếp, lưng quay về phía ông, đẹp lắm. Vĩnh Tuấn đang rửa xà lách ngẩng lên nhìn thấy Nguyễn Chí Thiện, anh nở nụ cười tươi:

- Sắp có cơm rồi. Đây là em gái của em - Anh Thi, còn đây là tướng Nguyễn Chí Thiện...

Vĩnh Tuấn định nói giễu một câu “... Là người vừa để mất chức Tư lệnh trưởng vùng I chiến thuật...” nhưng anh đã kịp ghìm lại, bởi vì một lời đùa cợt không đúng lúc đúng chỗ cũng gây nên một nỗi đau. Anh Thi quay lại mỉm cười khẽ cúi đầu chào Nguyễn Chí Thiện rồi quay về với món cua xào chua ngọt đang bốc mùi thơm ngào ngạt trên bếp. Nguyễn Chí Thiện sững sờ đờ đẫn trong giây lát, ông thầm kêu lên trong tâm khảm: “Ôi, một trang quốc sắc!” và tự hỏi tại làm sao trên đời lại có một người con gái đẹp đến nhường kia?!

Vĩnh Tuấn sắp rau ra đĩa rồi bưng lên phòng ăn, Nguyễn Chí Thiện cũng dùng dằng bối rối bước lên theo. Vĩnh Tuấn kéo ghế mời Nguyễn Chí Thiện ngồi, rồi anh ngồi đối diện với người anh em cột chèo của mình. Trên bàn có hai bộ đồ ăn. Đĩa xà lách cà chua hành tây thịt bò bít Tết, đĩa tiêu muối, chén nước mắm chanh ớt tỏi, chai Rhum và hai chiếc ly cao cổ. Anh Thi bưng đĩa cua xào chua ngọt lên đặt cạnh đĩa xà lách mà Vĩnh Tuấn vừa đem thêm lên - vì anh vốn thích ăn nhiều rau, rồi lật đật quay lại để lo món canh và món tráng miệng kem Flan. Vĩnh Tuấn rót rượu ra hai chiếc ly rồi nở nụ cười tươi mời Nguyễn Chí Thiện. Hai người chạm cốc với nhau xong, Vĩnh Tuấn gắp thức ăn đặt vào bát Nguyễn Chí Thiện rồi mời ông ăn. Nguyễn Chí Thiện nói:

- Sao chúng ta không đợi cô em gái cùng ngồiăn luôn?

- Ồ, em gái em tính nó nhút nhát lắm, với lại nó còn bận làm món gì nữa, xong nó sẽ cùng ngồi ăn. Bây giờ anh em mình cứ ăn trước đi là vừa...

Nguyễn Chí Thiện miễn cưỡng cầm đũa, nhưng lòng ông cứ hướng về tấm nhan sắc chim sa cá lặn đang mãi nấu nướng dưới kia, ông nói:

- Vĩnh Tuấn này, tại sao chú có cô em gái đẹp đến mức ấy mà bây giờ anh mới được gặp lần đầu? Cô ấy ở đâu trong thời gian qua?

- Dạ, em nó vẫn ở Huế từ trước đến nay, nhưng những lần trước anh ghé thăm tụi em mà không gặp nó là vì nó ở trên nhà lớn với mẹ em, với... ba em.

- À, ra vậy! Anh Thi! - Nguyễn Chí Thiện lẩm nhẩm: - Anh nhớ ra rồi, trong vài năm trở lại đây, thỉnh thoảng anh vẫn nghe đồn rằng ở trường Đồng Khánh có một cô Anh Thi không thua kém gì nàng Tây Thi một thuở! Nhưng anh không ngờ đó là em gái của Vĩnh Tuấn! Anh nghe rồi hình dung người đẹp Anh Thi sắc sảo mặn mà đang làm đảo điên khốn khổ bao đấng mày râu, chứ anh không ngờ Anh Thi là một thiếu nữ đảm đang hiền dịu ngây thơ trong trẻo nhường kia!

- Ồ, ba mẹ em nghiêm khắc lắm! Và em nó từ nhỏ đến giờ cứ ngoan ngoãn hiền lành như thế thôi...

Vĩnh Tuấn ngừng nói khi Anh Thi bưng tiếp thức ăn lên rụt rè thận trọng đặt ở bàn và chực quay gót thì bị Vĩnh Tuấn giữ lại nói:

- Em lấy chén đũa lên ngồi ăn với các anh luôn,kẻo anh Thiện ngồi đợi em từ hồi nãy đến giờ, chưa chịu ăn gì hết.

- Dạ... dạ em mời các anh dùng cơm. Em... em làm xong em phải về ngay kẻo mẹ trông... - Anh Thi rụt rè nói.

- Ồ! Không được! - Nguyễn Chí Thiện nhanh chóng phản ứng - Nếu em không cùng ngồi thì các anh không thể ăn được. Là em gái của Vĩnh Tuấn thì cũng như em gái của anh mà thôi, phải không? Em ngồi xuống đây vớicác anh.

Vĩnh Tuấn đứng lên kéo em gái ngồi xuống cạnh mình, nhưng Anh Thi xoa hai bàn tay trắng muốt với những ngón thon dài hình mũi viết còn lấm lem dầumỡ nói:

- Dạ thưa hai anh cứ tự nhiên dùng cơm. Em về coilại bài vở để chuẩn bị đi học kẻo trễ. - Anh Thi một mựctừ chối.

- Trễ gì? Chẳng phải các em đang tham gia bãi khóa đó sao? - Nguyễn Chí Thiện hỏi.

Vĩnh Tuấn đỡ lời cho em gái:

- Bãi khóa chủ yếu là các trường đại học. Còn các trường trung học thì tùy nghi, có trường tham gia bãi khóa, có trường không. Riêng với gia đình em dẫu có tham gia bãi khóa, Anh Thi không đến trường thì ở nhà ba mẹ em cũng bắt học đúng như thời khóa biểu. Những lúc đó cả hai ông bà giáo sư chuyên kèm cặp một cô nữ sinh! Cũng vì bãi khóa bãi thi mà năm nay nó gần hai mươi tuổi vẫn chưa thi xong Tú tài toàn phần! Được cái là con bé học rất giỏi, ba mẹ em rất hài lòng.

Khi Vĩnh Tuấn dứt lời thì Anh Thi đã lẻn về gầntới nhà.

Vĩnh Tuấn lại bưng ly rượu lên hô “chạm cốc” một lần nữa rồi giục Nguyễn Chí Thiện ăn. Anh nói:

- Bữa cơm chỉ có mấy món làm vội nhưng món nào cũng khá, phải không? Hai anh em mình phải ăn hết chỗ này, kẻo lát nữa thức ăn còn thừa là em gái em bị mẹ em rầy la vì tội nấu không ngon...

- Ồ ngon chứ, ngon lắm! - Nguyễn Chí Thiện nói rồi gắp thức ăn nhai nhỏ nhẻ, vừa xới cơm vào bát cho Vĩnh Tuấn và cho mình.

Thấy ông anh cột chèo đang cố gắng tỏ ra vui vẻ ngon lành cho vừa lòng mình, Vĩnh Tuấn ăn vội mấy miếng rồi đặt bát đũa xuống, bước ra ngoài, xăm xăm băng vườn đi lên nhà lớn.

Thấy Anh Thi đang ngồi ăn cơm với mẹ, còn ba ngồi xỉa răng uống nước ở bàn đằng kia, Vĩnh Tuấn cố dịu giọng nói:

- Con bảo Anh Thi cùng ăn cơm luôn, nhưng em không chịu, cứ một mực khước từ rồi bỏ về, làm cho anh Thiện con phật ý, mà con ăn cũng mất ngon.

Bà Diệu Anh lo lắng đưa mắt nhìn con gái rồi nhìn con trai nói:

- Con đừng giận em mà tội nghiệp! Em biết mẹ đang đợi nên em phải về ăn cơm với mẹ. Con hãy lựa lời xin lỗi tướng Thiện giúp cho em con nhé!

- Dạ... - Vĩnh Tuấn cố nén sự bực bội nói: - Con sẽ cố gắng làm cho ổng vui. Người ta vừa mới bị cách chức, buồn khổ không biết để vào đâu cho hết! Em con tiếc chi mà không chịu ngồi xuống cầm đũa lấy lệ cho nó lịch sự một chút? Dẫu gì người ta cũng là khách, còn mình là chủ nhà kia mà?!

Biết anh trai đang giận nhưng Anh Thi vẫn liều lĩnh buông một câu:

- Thì có anh đó được rồi...

- Anh khác, mà em... là khác! Lần đầu ổng được gặp em, ổng quý trọng biết bao nhiêu! Sao em không biết gì hết cả vậy?! Cả đời anh nhờ ổng đỡ cho biết bao nhiêu chuyện...

Bửu Toàn nói như dỗ dành Vĩnh Tuấn:

- Thôi con mau về mà tiếp tướng Thiện cho tử tế. Lát nữa ăn cơm xong ba sẽ bảo em sang ngay.

Vĩnh Tuấn vâng dạ chực bước đi, rồi chửng lại trừng mắt nhìn em gái bảo:

- Lát nữa nhớ qua mà bưng dọn đồ tráng miệngnghe chưa?

- Dạ... - Anh Thi len lét nhìn Vĩnh Tuấn cất tiếngnho nhỏ.

Khi Vĩnh Tuấn đi rồi, bà Diệu Anh hỏi Anh Thi:

- Con cho khách tráng miệng món chi?

- Dạ con làm hai đĩa kem Flan xong con đặt vào tủ lạnh, chắc bây giờ kem đã mát lắm rồi, ăn được rồi...

Bà Diệu Anh gật gù tỏ vẻ vừa ý về cô con gái. Bà gắp thức ăn bỏ vào bát cho Anh Thi rồi bảo:

- Thôi con ăn nhanh mà qua bên với anh con, kẻoanh giận.

- Dạ!

Đợi con gái ăn xong, Bửu Toàn gọi Anh Thi đếnbên bảo:

- Người con gái ở đời như bông hoa đẹp. Ngắm nghía, ngưỡng mộ rồi ước mơ khao khát... đó là quyền của thiên hạ. Phần mình luôn giữ cho đoan trang, hòa nhãlà được.

- Dạ...

- Người ta hỏi chuyện thì mình phải trả lời, người ta mời ngồi thì mình phải ngồi chứ không được đứng, mình mời người ta ăn cơm thì mình phải ngồi tiếp cơm ngườita chứ!

- Dạ...

- Ba thấy lúc này tướng Thiện sẽ nghe con đấy! Anh em phong trào cần gì con liệu mà nói với tướng...

- Thưa ba, ba thấy con nên nói chi với ông ấy?

- À... con chỉ cần nói Thiệu Kỳ cách chức ông, nhưng về phía ông cũng nên tỏ cho Thiệu Kỳ biết là cái chức Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia và Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương là không hợp pháp hợp lý gì cả! Một chính thể không được lòng dân thì tồn tại mà làm gì. Trong lúc này nếu Nguyễn Chí Thiện công khai tuyên bố ly khai khỏi bộ máy cai trị của Thiệu Kỳ, ly khai khỏi Quân lực Việt Nam Cộng hòa là danh giá nhất...

- Ly khai hở ba?

- Ừ, ly khai khỏi sự kìm kẹp của Thiệu Kỳ, không làm tay sai cho chúng nữa! Khi tướng Thiện bị cách chức Tư lệnh vùng I chiến thuật nhưng vẫn là tướng, Thiệu Kỳ phải trả lương cho tướng. Một khi ly khai chắc chắn không được ai trả lương, sẽ gặp khó khăn. Nhưng làm cách mạng thì phải dấn thân, phải hy sinh chứ? Lật đổ xong tập đoàn Thiệu Kỳ ắt sẽ có người khác trả lương cho tướng Thiện. Lo gì! Ba tin rằng sẽ có nhiều binh lính thuộc cấp của tướng Thiện ủng hộ ông ta.

- Nghe ba nói con thấy thích. Chỉ sợ tướng Thiện không dám hy sinh. - Anh Thi hồ hởi và lo lắng nói.

- Thì con cứ thử xem... ý ông ta như thế nào?

- Dạ...

Anh Thi vâng dạ rồi lật đật đứng lên băng vườn đi qua nhà Vĩnh Tuấn.

Nhìn thấy Anh Thi trở lại, mọi giận hờn của Vĩnh Tuấn chợt tan biến hết. Anh Thi lau hai chiếc thìa bạc nhỏ xíu được chạm trổ tỉ mỉ đặt cạnh hai đĩa kem Flan rồi dùng khay nhỏ bưng lên. Vĩnh Tuấn nói:

- Em hãy đặt kem ở bàn uống nước.

- Dạ!

Anh Thi ngoan ngoãn làm theo lời anh trai rồi quay lại dọn dẹp bàn ăn, nhưng Vĩnh Tuấn đưa tay ngăn lại nói:

- Em tới pha trà và mời anh Thiện dùng món tráng miệng, để việc này cho anh. Em cũng ăn kem với anh Thiện luôn nhé!

Anh Thi ngại ngùng vâng dạ và lướt mắt nhìn thấy thức ăn thừa không nhiều, cô cảm thấy yên tâm. Cô tới bên bàn trà ngồi đối diện với Nguyễn Chí Thiện, mời ông ăn kem rồi Anh Thi cũng cầm thìa múc kem ăn.

Vĩnh Tuấn xuống nhà bếp mang lên một chiếc mâm đồng, đặt tất cả chén đũa, ly tách, chai rượu, thức ăn thừa, khăn vải, khăn giấy... đầy ắp một mâm rồi thong thả bưng xuống bếp. Một lát sau Vĩnh Tuấn trở lên, vừa đi vừa bóc ăn một trái chuối mật mốc béo múp và tròn lẳn:

- Ngon! Ngon lắm!... Anh thích món chuối này hơn là món kem.

Vĩnh Tuấn nói rồi bưng tách trà nóng thổi uống xong lại đi xuống nhà bếp.

Nguyễn Chí Thiện ngắm chiếc thìa xinh xắn trong những ngón tay nuột nà đang múc từng miếng kem nhỏ... Cái miệng tươi đẹp như hoa lúc ăn, lúc nói, khi im lặng, khi mím chặt môi, lúc mỉm cười và cười tươi để lộ đôi hàm răng trắng nõn đều đặn. Chỉ riêng cái miệng cười thôi, Anh Thi đã có hơn chục vẻ đẹp. Từ nhỏ đến lớn đây là lần đầu tiên Nguyễn Chí Thiện được chiêm ngưỡng một nhan sắc đúng như các cụ vẫn thường nói: "Nhất tiếu khuynh quốc, nhị tiếu khuynh thành!". Chỉ một nụ cười này thôi đã có thể làm xiêu lạc hết cả thành trì, vương quốc...

Anh Thi không biết những suy tưởng của Nguyễn Chí Thiện, cô cứ ngồi múc kem ăn nhỏ nhẹ. Bỗng Nguyễn Chí Thiện thấy trong lòng vừa dấy lên một ước muốn kỳ lạ: Giá như ông được là miếng kem Flan kia, để được bàn tay người đẹp Anh Thi dùng thìa xắn nhỏ ra, rồi múc đưa vào miệng...

Vĩnh Tuấn từ nhà bếp đi lên, uống thêm một tách trà nữa rồi đi lục túi hành lý lấy ra một trái mãng cầu Xiêm đưa cho Anh Thi. Anh Thi vui vẻ đón nhận món quà của anh trai đưa từ Sài Gòn ra, cô đặt trái mãng cầu Xiêm ở cạnh bàn. Bây giờ lại đến lượt Nguyễn Chí Thiện thầm ước muốn mình là trái mãng cầu Xiêm kia, để được bàn tay người đẹp nâng lên, đặt xuống...

Một lúc sau câu chuyện xoay quanh đề tài thời sự chính trị. Vĩnh Tuấn rất lấy làm ngạc nhiên khi nghe em gái mình bày tỏ quan điểm với tướng Thiện:

- Em mà như anh Thiện thì lúc này em ly khaikhỏi ông Thiệu ông Kỳ, ly khai khỏi Quân lực Việt Nam Cộng hòa...

Nguyễn Chí Thiện vừa nói chuyện vừa ngắm mãi khuôn mặt và vóc dáng kiều diễm của Anh Thi. Khi Anh Thi nói ý này, ông ngồi trầm ngâm một lúc rồi nói:

- Đúng. Em nói rất đúng. Chúng cách chức anh, rồi sau đó chúng sai phái anh ra Huế với mục đích vỗ yên dân, vỗ yên quân! Nhìn thấy được dã tâm của chúng rồi, anh sẽ không dại gì để cho chúng lợi dụng theo kiểu đó. Anh phải chứng tỏ cho chúng thấy rằng Thiện này không sá gì cái chức Tư lệnh! Khi ngồi trên máy bay Vĩnh Tuấn dự đoán rằng kỳ này mà anh làm dịu được không khí chính trị ở Huế thì bọn họ sẽ phục chức cho anh... Nhưng bây giờ thì anh nghĩ khác rồi! Giả dụ lúc này đây anh không làm gì cả, mà bỗng dưng họ gọi anh về để phục chức cho anh - anh cũng hết muốn rồi! Điều mong muốn duy nhất của anh lúc này là làm sao lật đổ cho được bọn Thiệu Kỳ! Tên du côn Nguyễn Cao Kỳ vốn có hiềm khích cá nhân với anh...

Buổi tối cùng ngày tại Sài Gòn Phủ Đầu Rồng nhận được báo cáo chiều nay ngày 17 tháng 3 năm 1966, gần năm ngàn người Huế met tin tại quảng trường Thương Bạc và Nguyễn Chí Thiện xuất hiện như một người anh hùng trên diễn đàn với tư cách là thủ lĩnh của nhóm quân sĩ ly khai, trong số đó có quân của Văn phòng Bộ tư lệnh từ Đà Nẵng ra nhập cuộc. Nguyễn Chí Thiện đã ứng khẩu một bài diễn văn hùng hồn kêu gọi đồng bào hãy cùng quân đội đứng lên làm cách mạng đánh đổ Thiệu Kỳ!

Phủ Đầu Rồng giận lắm! Hóa ra mình nuôi ong tay áo! Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia không kìm nén được nữa, ông ngửa mặt lên trời thốt kêu với cung giọng bi thiết và đầy phẫn nộ. Tưởng cho chả ra Huế để chả vỗ yên dân ngoài đó, nào ngờ chả làm cho tình hình thêm trầm trọng! Ông liền lệnh cho Tổng trưởng Quốc phòng phải báo cáo ngay danh sách những quân nhân đi theo Thiện tuyên bố ly khai.

Cùng thời gian đó, tại Huế nhiều sinh viên học sinh công tư chức và tiểu thương, đặc biệt là tiểu thương các chợ Đông Ba, An Cựu, Bến Ngự... đi quyên góp để nuôi quân sĩ ly khai. Tuy thời gian này các trường tham gia bãi khóa nên lương bổng của giáo chức tư thục không ổn định, nhưng thầy giáo Bửu Toàn vẫn đóng góp nguyên một tháng lương của mình. Vĩnh Tuấn đóng hết khoản nhuận bút của bài phóng sự vừa đăng, cô giáo Diệu Anh trích một phần trong tháng lương của mình, thầy giáo trường Kỹ nghệ thực hành Phan Tấn trích một nửa số lương tháng để đóng góp, riêng Sa - vợ anh - đi quyên góp năm mươi tiểu thương được một khoản tiền là một trăm ngàn đồng, tương đương với hai mươi lăm lượng vàng. Con số ấy thật đáng kể. Đặc biệt hơn cả, có một người đóng hết cả suất lương của mình mà không cho Sa ghi vào danh sách, đó là trung úy Vĩnh Cơ. Tuy Sa một thời làm vú nuôi Vĩnh Bảo nên Sa thương yêu Vĩnh Bảo như con, như em ruột của mình đã đành, nhưng Sa còn thương yêu Vĩnh Cơ như Vĩnh Bảo, có khi hơn cả Vĩnh Bảo. Và Vĩnh Cơ cũng rất thương chị Sa. Từ nhỏ Vĩnh Cơ đã bộc lộ bản chất hiền hòa lễ phép, sống rất có tình, luôn nhường nhịn em, nhường nhịn mọi người chung quanh, nhận sự thua thiệt về phần mình. Nhà có hai người con trai - dẫu đang bận học hành nhưng đều ở độ tuổi đăng lính. Vĩnh Cơ sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm liền chấp nhận nhập ngũ, mà không hề tìm cách trốn tránh như những người khác, với mục đích để cho Vĩnh Bảo khỏi bị bắt lính năm ấy, để cho em được tiếp tục học hành thi cử. Thế nhưng thời gian này thấy Vĩnh Bảo xao lãng việc học hành thì Sa sốt ruột lắm, nhưng vì mục đích đúng đắn của cuộc đấu tranh nên Sa không hề mở lời can ngăn. Sa còn nhớ ngày bị bắt vào quân trường Thủ Đức, Vĩnh Cơ đã viết cho Sa một bức thư cháy lòng đứt ruột nói lên lòng biết ơn sâu sắc của Vĩnh Cơ đối với người chị tuy không cùng huyết thống nhưng tình nghĩa sâu nặng biết chừng nào. Nay Vĩnh Cơ phải lâm vào thế cùng quẫn, rồi đây phải cầm súng xông pha nơi trận mạc bắn vào đồng bào mình, Vĩnh Cơ đau đớn lắm... Mỗi lần Sa mở thư em trai ra đọc là không cầm được nước mắt. Rời khỏi quân trường Thủ Đức không lâu Vĩnh Cơ đã tự gây thương tích cho mình trên bàn tay phải, ngón nặng nhất là ngón lãy cò. Sau khi điều trị ở quân y viện về, dù pháp y xác nhận là anh bị cướp cò súng nhưng Vĩnh Cơ vẫn bị phạt tù theo điều luật. Ra tù, anh không trở lại đơn vị tác chiến nữa mà làm thông dịch viên cho cố vấn Mỹ tại Đà Nẵng. Chừng hơn nửa năm sau Vĩnh Cơ lại bị điều động về công tác ở Ban tâm lý chiến, chuyên làm thông tín viên cho đơn vị và cộng tác viên đắc lực của Đài phát thanh Cờ Đỏ. Rồi một ngày nọ Sa hết sức bất ngờ khi một cơ sở đến dẫn chị đi gặp một cán bộ ở trên mới về cho hay Vĩnh Cơ là người của cách mạng, anh đang hoạt động trong mạng lưới tình báo của Bộ Quốc phòng. Vĩnh Cơ rất cần sự giúp đỡ và bảo vệ của Sa. Xúc động nghẹn ngào, Sa càng nghĩ càng thương Vĩnh Cơ gấp bội phần! Từ đó Sa được trên chọn làm một trong những đầu mối giao liên có nhiệm vụ chuyển tải những tin tức, tài liệu quan trọng từ chỗ Vĩnh Cơ về hậu cứ cách mạng.

Sa không hề biết rằng ngay từ những ngày đầu bị bắt lính, Vĩnh Cơ đã được bác Bửu Toàn bí mật giáo dục, tổ chức đưa Vĩnh Cơ vào hoạt động nội tuyến, rồi giới thiệu Vĩnh Cơ cho cán bộ chuyên trách. Giữa những ngày khí thế cách mạng của quần chúng Huế trào dâng, Vĩnh Cơ rất muốn cùng anh em ly khai chống lại tập đoàn Thiệu Kỳ. Nhưng chị Sa đã gặp Vĩnh Cơ để truyền đạt chỉ thị của Tổ chức là Vĩnh Cơ tuyệt đối không được ly khai, bởi vì cách mạng đang cần Vĩnh Cơ ở vị trí hiện nay.

Khi Vĩnh Bảo học năm thứ ba Cao đẳng Mỹ thuật thì gặp và làm quen với nữ sinh viên năm thứ nhất Kim Hồng Mai. Cô họa sĩ tương lai này thật là xinh đẹp. Nếu làm phép so sánh thì Vĩnh Bảo thấy sắc đẹp của Kim Hồng Mai chỉ thua kém chị Anh Thi của Vĩnh Bảo mà thôi. Liên tiếp những ngày sau khi tướng Nguyễn Chí Thiện tuyên bố ly khai thì Vĩnh Bảo, Kim Hồng Mai và Nguyễn Hồng Quang luôn cùng nhau tham gia tất cả những hoạt động của phong trào chống Mỹ và chống tập đoàn Thiệu Kỳ. Hôm nay cả ba lại có mặt trong khối công chúng đông ước chừng trên ba vạn người tập trung tại Thương Bạc, đặc biệt trong số đó có cả cảnh sát và lính cộng hòa, họ công khai tuyên bố gia nhập lực lượng tranh thủ cách mạng. Tiếp đó là một cuộc tuần hành qua các đường phố với sự tham gia của hơn bốn trăm xe ca, xe buýt..., trên thành xe giăng các biểu ngữ đỏ chót phản đối nhà cầm quyền Sài Gòn, tố cáo đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam... Đi trong bầu không khí đó, một lần nữa Vĩnh Bảo lại tự hỏi tại sao anh Vĩnh Cơ còn đợi chờ tiếc nuối cái gì nữa mà không chịu ly khai? Và càng đi bên nhau Vĩnh Bảo càng thấy Nguyễn Hồng Quang đã quá nặng lòng với Kim Hồng Mai. Như thế cũng vui. Riêng Vĩnh Bảo vẫn giữ một tình bạn hồn nhiên và chân thành.

Tại Sài Gòn, Phủ Đầu Rồng nhận được báo cáo cuộc biểu tình hơn ba vạn người tại Huế, có sự tham gia của lực lượng cảnh sát và quân nhân tuyên bố gia nhập lực lượng tranh thủ cách mạng. Cùng lúc nhận được báo cáo ở Huế vừa hình thành một tổ chức có tên là Sinh viên Quyết tử do Tâm Anh sinh năm 1937 - sinh viên Đại học Sư phạm cầm đầu. Các quân nhân ly khai được lệnh của tướng Thiện đang huấn luyện và trang bị vũ khí cho đoàn Sinh viên Quyết tử gồm hơn năm trăm người...

- Nó sinh năm 1937 thì bây giờ đã hai mươi chín tuổi, tại làm sao nó vẫn còn là sinh viên? - Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia bức xúc đặt câu hỏi.

Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương đang ngồi đối diện thấy không cần phải trả lời câu hỏi này, nhưng ông vẫn trả lời:

- Chúng nó cứ bãi khóa bãi thi mãi từ năm 1963 tới nay thì làm sao mà tốt nghiệp được?

- Nhưng trước năm 1963 tính ra nó đã hai mươi sáu tuổi vì sao vẫn còn học Đại học Sư phạm? Vì sao chưa chịu ra trường? Ông không nghĩ rằng chúng giả vờ thi hỏng thi trượt để ở lại mà hoạt động chống phá sao? Việt cộng rất có sở trường trong việc cài người của họ vào công sở, vào trường học...

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 5

Tại Phủ Đầu Rồng, một ngày thượng tuần tháng 4 năm 1966, thừa lệnh của Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia, Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương đáp chuyến bay đặc biệt từ Sài Gòn ra Đà Nẵng thị sát tình hình và chỉ thị một giải pháp tình thế để giải quyết vấn đề vùng I chiến thuật. Các cơ quan quân sự và dân sự của Mỹ được lệnh phải rút khỏi Đà Nẵng trong vòng 24 tiếng đồng hồ, tiếp theo là một trung đoàn kỵ binh đổ bộ xuống Đà Nẵng để chuẩn bị đàn áp. Bộ tư lệnh Sư đoàn I Quân lực Việt Nam Cộng hòa đóng tại đồn Mang Cá Huế liền triệu tập tất cả các sĩ quan họp và khẩn cấp ra tuyên bố phản đối Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia và Chủ tịch Ủy ban hành pháp trung ương dùng quân đội đàn áp dân chúng tại Đà Nẵng.

Nghe xong tuyên bố này, các cố vấn Mỹ quá hoảng sợ nên đã rủ nhau trốn khỏi Huế ngay chiều hôm ấy. Cùng thời gian, tại Thương Bạc hơn ba vạn người Huế họp met tin, rồi tuần hành qua các ngả đường, sau đó một số giáo chức, sinh viên Văn khoa, Sư phạm, Mỹ thuật... trong đó có Vĩnh Bảo và Nguyễn Hồng Quang được anh em cử vào Đà Nẵng để cùng với anh em Đà Nẵng phụ trách các chương trình phát thanh trên Đài phát thanh Đà Nẵng do lực lượng đấu tranh tại Đà Nẵng vừa chiếm được, và Tâm Anh dẫn một đại đội trong trung đoàn Sinh viên Quyết tử được trang bị vũ khí đầy đủ lên đường để chi viện cho phong trào đấu tranh của Đà Nẵng, Tam Kỳ, Hội An...

Một ngày thượng tuần tháng 5 năm 1966, đồng bào Huế được tin phong trào đấu tranh của quân nhân ly khai và nhân dân Đà Nẵng bị đàn áp. Lập tức một cuộc mét tin hình thành tại Thương Bạc có hơn hai vạn người tham gia. Đại diện của các tổ chức, các tầng lớp nhân dân lên tiếng phản đối nhà cầm quyền Sài Gòn chà đạp lên nguyện vọng chính đáng của nhân dân Đà Nẵng. Liên tiếp những ngày sau đó, không ngày nào thiếu vắng những cuộc met tin biểu tình của nhân dân và quân nhân ly khai tại Huế, không thiếu vắng một cuộc hội thảo nào tại giảng đường C của trường Đại học Khoa học nhằm lên án Mỹ, Thiệu, Kỳ. Ngày 26 tháng 5 năm 1966, khi các lực lượng tranh thủ cách mạng họp met tin tại Thương Bạc xong, kéo xuống đường biểu tình tuần hành qua các đường phố lớn, qua cầu Trường Tiền, xuống đường Lê Lợi, gặp lúc cuộc hội thảo của sinh viên tại giảng đường C trường Đại học Khoa học vừa xong, họ tràn xuống, kéo nhau qua đường Lý Thường Kiệt, vào phòng Thông tin văn hóa Hoa Kỳ thi nhau đập phá, đốt cháy tất cả sách báo phim ảnh, hô to khẩu hiệu:

- Đà đảo văn hóa nô dịch! Đả đảo! Đả đảo!

Những bậc làm cha làm anh đứng ở ngoài hả hê nhìn thấy con em mình tay cầm gậy gộc hò reo đập phá rồi người bật lửa, người quẹt diêm, người cầm lá cờ Mỹ ra giữa sân xé nát xong vứt xuống đất, rồi cùng giẫm đạp lên... Ngọn lửa bốc mỗi lúc một cao, khói bụi mịt mù thiêu rụi tất cả văn hóa phẩm trong phòng Thông tin văn hóa Hoa Kỳ, thiêu rụi luôn cả ý muốn dùng văn hóa ngoại lai để mê hoặc người dân xứ Huế!

Sau khi đàn áp được phong trào đấu tranh ở Đà Nẵng, các đơn vị thiện chiến của quân đội Sài Gòn tiến quân ra Huế. Ủy ban nhân dân tranh đấu Huế được thành lập báo động cho toàn dân chuẩn bị đối phó. Đồng bào đưa những tiện nghi vật dụng trong nhà mình như bàn ghế tủ giường... ra đường để làm chướng ngại vật cản bước tiến của những đoàn quân ngụy. Một số gia đình đưa cả bàn thờ Phật ra đường... Nhưng ngày 6 tháng 6 năm 1966, một tiểu đoàn có tên gọi là “Trâu điên” do Phủ Đầu Rồng bổ sung vào lực lượng đàn áp nhằm triệt phá tất cả các chướng ngại vật trên đường. Những con “Trâu điên” cho xe thiết giáp húc đổ các bàn thờ Phật, bắn vào dân chúng và thực hiện lệnh thiết quân luật trên toàn thành phố. Sự đàn áp dã man và khốc liệt diễn ra trong suốt hai tuần lễ làm cho Huế trở nên ảm đạm bi thương.

Các lực lượng tranh đấu đi tham gia cách mạng. Người thì thoát ly lên Trường Sơn, người rút vào hoạt động bí mật ở nội thành, một số bị bắt đi tù, một số vẫn bám trụ hoạt động hợp pháp.

Đông xuân 1966-1967, những cán bộ lãnh đạo chủ chốt trước đây ở căn cứ địa kháng chiến trên dãy Trường Sơn, trên núi Kim Phụng, ở nông thôn và vùng ven thành phố... nay chuyển về hẳn nội thành để trực tiếp chỉ đạo phong trào và chuẩn bị cho Tổng tấn công xuân Mậu Thân 1968. Ngôi biệt thự của Bửu Toàn trên đường Chương Đức được chọn làm một trong những nơi ở và làm việc của các cán bộ lãnh đạo chủ chốt này. Sau khi thống nhất và bàn bạc kỹ, Bửu Toàn cùng Phan Tấn bí mật thiết kế một chỗ ẩn nấp cho cán bộ ngay trên trần nhà. Cán bộ ban ngày cải trang nhiều dạng để đi hoạt động, ban đêm về làm việc với Bửu Toàn và Phan Tấn rồi ăn cơm và nghỉ ngơi trong biệt thự. Tín hiệu an toàn để đón cán bộ vào lúc sáu giờ rưỡi chiều là khi nhạc hiệu của Đài BBC nổi lên. Những lúc thời tiết xấu, không bắt được sóng của đài này thì bật ngọn đèn ngủ màu hồng trong phòng của Đoan Thuận. Phòng của Đoan Thuận ở phía bên trái của ngôi biệt thự nhìn từ trong ra, có một cửa sổ lớn và một cửa ra vào ở mặt trước. Những lúc mất điện thì thắp một ngọn đèn bóng màu đỏ đặt trên bàn viết của Đoan Thuận. Thời gian này địch tăng cường đánh phá trên các mặt trận, nhất là các huyết mạch giao thông hai miền Nam Bắc, chúng tăng cường công tác bình định nông thôn, giành giật từng người dân từng tấc đất để chuẩn bị cho tổ chức bầu cử tổng thống vào mùa thu. Các lực lượng vũ trang cách mạng thì lại bất ngờ đánh địch ở giữa lòng thành phố: Đánh vào khách sạn có đông quân Mỹ và chư hầu, đánh trung tâm huấn luyện và các đồn bốt làm tiêu hao nhiều sinh lực địch nên chúng phải tìm nguồn bổ sung. Đối với các quân nhân ly khai trước đây chúng không còn có ý định trừng phạt mà chỉ chiêu dụ quay về, một số không muốn làm hàng thần lơ láo nên rã ngũ về sống đời thường dân. Tướng Nguyễn Chí Thiện về sau lấy cớ sức khỏe kém nên ra nước ngoài để chữa bệnh. Ngọc Mai, vợ của Vĩnh Tuấn, đã đăng vào đội quân bình định nông thôn dưới sự khích lệ của người cha. Cũng nhờ bóng râm quyền lực của người cha mà vừa gia nhập vào đội quân này chưa đầy ba tháng, Ngọc Mai đã được phong làm Trưởng đoàn bình định. Đã từ lâu Bửu Toàn và Diệu Anh không hề có ý kiến gì với con dâu nên dịp này cả hai người cứ để mặc cho cô tự tung tự tác. Bửu Toàn hiểu rằng những cử chỉ hiền dịu chân phương trước đây của Ngọc Mai là ngụy tạo, vì bản chất của Ngọc Mai là hãnh tiến, luôn muốn chứng tỏ mình. Thì cứ để cho cô chứng tỏ! Thì cứ để cho mà hãnh tiến!...

Thời gian này Bửu Toàn cũng ít về phủ Vinh Quốc Phong. Anh Thi thỉnh thoảng đến thăm ba rồi về với mẹ. Cô đang chuẩn bị thi Tú tài toàn phần.

Anh Thi đã thi đỗ Tú tài toàn phần. Bửu Toàn bàn với Diệu Anh nên cho con du học ở Pháp. Diệu Anh cảm thấy hụt hẫng khi nghĩ đến lúc phải sống xa Anh Thi, nhưng vì tương lai của con nên Diệu Anh đành phải tỏ ra vui vẻ thuận theo ý muốn của Bửu Toàn. Khi Bửu Toàn đem việc này ra bàn với Anh Thi thì Anh Thi liền tỏ ý không muốn đi. Anh Thi nói bây giờ ở Huế đã có Viện Đại học, có hẳn năm khoa cho con chọn để theo học thì cần gì phải đi xa? Bửu Toàn nói:

- Nhưng ba thấy trước rằng học ở Huế sẽ... không thuận lợi.

Anh Thi nói:

- Thưa ba mẹ, con sợ xa ba mẹ xa nước nhà, xa Huế, con sẽ nhớ lắm! Con muốn được ở gần nhà, gần ba mẹ thôi...

Nghe con gái nói lời mộc mạc chân thành bày tỏ ý nguyện, Bửu Toàn thấy không nỡ bắt ép con phải làm theo ý mình nữa. Diệu Anh mừng ra mặt, và Bửu Toàn lại nhớ Đoan Thuận. Ngày xưa Đoan Thuận một mực không chịu đi du học chỉ vì quá yêu ông, Đoan Thuận không thể rời xa ông. Còn Anh Thi bây giờ tuy miệng nói nhớ nước, nhớ nhà, nhớ cha nhớ mẹ nhớ Huế, nhưng cái mà Anh Thi nhớ nhất là nhớ phong trào sinh viên học sinh Huế tranh đấu! Tuy phong trào có lúc lên lúc xuống, thậm chí bị đàn áp dữ dội như thời gian vừa qua, nhưng trong lòng tuổi trẻ Huế là một nỗi nhớ khôn nguôi. Giờ đây họ lao vào học hành thi cử nhưng lòng cứ náo nức chờ đợi thời cơ. Anh Thi không ở ngoài tâm trạng ấy. Sinh con chẳng lẽ ông không hiểu được lòng con hay sao? Ông còn biết được rằng Anh Thi tuy học giỏi đều các môn và môn nào Anh Thi cũng học với tất cả sự hứng thú, nhưng cô đang dự định thi vào Đại học Khoa học, bởi vì Anh Thi quan niệm rằng văn chương, triết học, ngoại ngữ... ở mức nào đó con người ta có thể tự học, tự nghiên cứu được, còn toán lý hóa... phải có thầy dạy mới học được.

Tháng 8 năm 1967, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam công bố bản cương lĩnh với nội dung cơ bản giành chính quyền về tay nhân dân. Thành ủy Huế chỉ đạo các ngành các cấp trước mắt tập trung vào hai công tác trọng tâm, đó là đấu tranh chống bầu cử tổng thống ngụy quyền và đẩy mạnh hoạt động hưởng ứng cương lĩnh của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam.

Nhưng rồi với sự uy hiếp kìm kẹp và trò gian lận trong bầu cử, ngày 3 tháng 9 năm 1967, Nguyễn Văn Thiệu vẫn trúng cử Tổng thống theo ý muốn của người Mỹ.

Mấy hôm nay Phan Tấn vắng nhà luôn, ngày cũng như đêm, Bửu Toàn phải một mình lo làm nhiệm vụ cảnh giới thị sát tình hình quanh khu vực trước lúc đón vị cán bộ lãnh đạo về nhà an toàn. Phan Tấn đi tham gia vận chuyển vũ khí từ các trạm trung chuyển về cất giấu trong nội thành để chuẩn bị cho chiến dịch. Vĩnh Bảo, Nguyễn Hồng Quang và một vài sinh viên học sinh Huế được bí mật đưa lên vùng hậu cứ để tập huấn. Trước khi đi, Vĩnh Bảo đến gặp bác Bửu Toàn mượn chiếc áo choàng ấm bằng vải không thấm nước để chống lại cái lạnh ở Trường Sơn. Lúc về Vĩnh Bảo nói cháu đã mạn phép bác tặng chiếc áo đó cho một anh giải phóng quân vừa bị mất hết tư trang đồ dùng vì bom B52 đánh, may mà người còn sống. Bửu Toàn khen cháu biết nhường cơm sẻ áo, cháu làm như vậy là rất phải, bác rất vui lòng.

Hai giờ ba mươi ba phút ngày 31 tháng 1 năm 1968, nhằm đêm mồng một rạng ngày mồng hai Tết Nguyên đán Mậu Thân của miền Nam, và nhằm đêm mồng hai rạng ngày mồng ba Tết của miền Bắc, đạn đại bác của quân giải phóng đồng loạt bắn vào các đồn bốt và trung tâm huấn luyện lớn của địch - cũng là tiếng pháo phát lệnh tiến công nổi dậy trên toàn thành phố Huế. Các lực lượng cách mạng được bố trí trước đó ở hai cánh Nam và Bắc sông Hương đã tiến công các mục tiêu như vũ bão làm cho địch trở tay không kịp. Trước đó chừng một tháng, phía quân giải phóng làm động tác nghi binh khiến cho Phủ Đầu Rồng tưởng sẽ có đánh lớn ở cực Nam Trung Bộ nên đã điều một số lượng lớn quân tinh nhuệ lên phòng thủ cao nguyên Trung Phần. Về phía quân giải phóng, chiều ngày 30 tháng 1 năm 1968, tức mồng một Tết Nguyên đán Mậu Thân các đơn vị bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, các đội vũ trang tuyên truyền, biệt động, các đội công tác và cán bộ khởi nghĩa từ nhiều nơi khác nhau hành quân về những điểm tập kết đã được ấn định. Có cả thảy hơn mười một tiểu đoàn hành quân về mặt trận Huế. Những đơn vị từ xa mới tới Huế lần đầu chưa thuộc địa hình, lúc này mới thực sự cần đến những người dẫn đường như Vĩnh Bảo, Nguyễn Hồng Quang...

Quân giải phóng chiến đấu và làm chủ thành phố Huế đã hai mươi lăm ngày đêm, bắt sống và bức hàng gần ba vạn quân nhân và quan chức, đánh tan tác các cơ quan đầu não của Mỹ và Sài Gòn tại Thừa Thiên và thành phố Huế. Bốn giờ sáng ngày thứ hai mươi sáu, Phan Tấn về nhà báo cho Bửu Toàn biết Bửu Tín đã qua đời. Trước đó Vĩnh Bảo ghé qua nhà rồi đi ngay. Sợ rằng Vĩnh Bảo có thể rút ra khỏi thành phố cùng với quân giải phóng nên Bửu Tín mang thức ăn đồ dùng đi tìm con, nào ngờ chưa gặp được con thì đã bị bom Mỹ sát hại. Bà con lối phố nhận ra ông, đưa ông đi cấp cứu nhưng không kịp nữa. Họ liền đưa ông về nhà. Bửu Toàn đau đớn cùng với Phan Tấn đi dưới làn bom đạn về với em trai. Một số bà con cô bác đã tập trung ở đây. Vợ Bửu Tín khóc chồng thảm thiết. Bên cạnh bà có Diệu Anh, Anh Thi và Sa cùng với mấy người cô người thím. Không có Vĩnh Cơ, không có Vĩnh Bảo. Phan Tấn và mấy ông chú ông bác khâm liệm cho Bửu Tín xong thì Vĩnh Cơ về khóc cha một lúc rồi xin phép bác và mẹ để đi ngay kẻo không kịp.

Vĩnh Cơ, Vĩnh Bảo và Phan Tấn cùng rời khỏi thành phố với quân giải phóng. Bác sĩ Kim Hồng Văn tham gia Liên minh các lực lượng dân tộc dân chủ và hòa bình thành phố Huế dịp này cũng rút theo luôn.

Sau đám tang của Bửu Tín nhà hoang vắng lắm. Bửu Toàn và Diệu Anh, Anh Thi thời gian này thường có mặt bên cạnh bà Phủ. Bà Phủ nói với Sa:

- Các anh rủ nhau đi hết, còn chị Sa đó sao không đi cho luôn?

Sa biết bà Phủ hờn mát trách móc các con. Cùng một lúc chồng chết, các con bỏ đi hết làm sao bà không đau buồn được? Trong thời gian qua nếu Sa không khéo giữ gìn thì đã bị lộ và giờ này cũng phải rút về hậu cứ, chứ không đợi bà Phủ phải hờn mát. Sa còn nhớ khi quân giải phóng vừa làm chủ thành phố được ba hôm thì ông Bửu Toàn nói với vợ chồng Sa:

- Lần này cách mạng có thể làm chủ thành phố Huế vĩnh viễn, buộc Nguyễn Văn Thiệu phải cắt đất và lo cố thủ từ đèo Hải Vân trở vào, nhưng cũng có thể chưa dứt điểm được. Vì thế các con phải hết sức thận trọng, bởi làm cách mạng là lâu dài và phải biết bảo tồn lực lượng...

Bây giờ nghiệm lời của ông, Sa thấy quả như thần. Tầm nhìn của ông giúp đưa ra nhận thức và đánh giá cục diện đúng mức ngay từ buổi ban đầu. Tuy nhớ lời ông dặn nhưng chỉ một mình Sa là giữ gìn được thế hợp pháp của mình, còn Phan Tấn, công việc buộc anh phải hoạt động như với con thoi.

Bửu Toàn nhìn bức ảnh em trai trên bàn thờ, lựa lời an ủi em dâu:

- Dẫu sao các cháu đã đi cùng nhau một con đường, anh em ruột thịt không bắn vào nhau là đại phúc rồi. Thím hãy gắng giải khuây việc của chú đi, để giữ gìn sức khỏe mà đợi các cháu trở về...

Thời gian này Sa phải một mình chăm sóc bà Phủ vừa phải chạy lên ngôi nhà trên đường Chương Đức để thu vén dọn dẹp và chăm sóc ông Bửu Toàn. Từ trước nay Bửu Toàn cảm nhận được rằng Sa đối với ông còn hiếu hạnh hơn Ngọc Mai nhiều. Diệu Anh và Anh Thi cũng nhận thấy như vậy và cả hai mẹ con đều yêu quý Sa. Giờ đây thấy Sa buồn vì phải xa chồng, lại phải thay chồng quán xuyến công việc của cả hai nhà, ai cũng khen Sa đảm đang, hiền dịu và hiếu thảo. Địch tăng cường đánh phá kìm kẹp càn quét và truy bắt tất cả những ai có liên quan với cách mạng trong Tổng tấn công xuân Mậu Thân 1968. Hương Thảo bị gọi lên hạch sách vì có chồng đi theo Việt cộng, Kim Hồng Mai bị mật vụ theo dõi thường xuyên vì có người yêu là Nguyễn Hồng Quang đi làm Việt cộng. Vĩnh Tuấn đang ở Sài Gòn thì bị bắt rồi di lý ra Huế để phạt án tù vì tội viết nhiều bài báo cho Việt cộng trong thời gian Việt cộng chiếm đóng Huế!. Nguyễn Thị Sa bị gọi lên trình diện một tuần hai lần để hạch hỏi vì tội có chồng đi Việt cộng. Trước sau Sa chỉ một mực nói:

- Họ tới bắt biểu chồng tôi đi làm chi trên phố, tôi ở dưới này làm sao biết được? Các ông muốn hỏi thì hỏi quan ngài Bửu Toàn ấy!

Bọn chúng cho mời Bửu Toàn lên trụ sở quận để hạch hỏi, Bửu Toàn nói:

- Phan Tấn là con người lái xe cũ của tôi, nó bị mất hết cha mẹ, tôi đem về nuôi kẻo tội nghiệp mà thôi, nó đã lớn làm sao tôi có thể quản lý nổi hành vi của nó...

- Thế còn cậu Vĩnh Tuấn là con trai của quan ngài, quan ngài đã dạy dỗ cậu như thế nào để cho cậu ăn cơm quốc gia thờ ma cộng sản vậy?

- Nó là con trai của tôi, cũng là con rể tin cậy của ngài Chánh văn phòng Tòa hành chánh tỉnh... - Bửu Toàn bình thản trả lời.

Khi Bửu Toàn bị gọi lên để đối chất thì ở phủ Vinh Quốc Phong Diệu Anh khóc sướt mướt. Anh Thi an ủi mẹ:

- Anh con chỉ bị tù hai năm, chứ có lâu gì? Lao Thừa Phủ cũng ở gần, lúc nào mẹ và con muốn đến thăm anh mà chẳng được?

- Lúc nào mà chẳng được? - Diệu Anh lau nước mắt nhìn con gái vẻ lạ lẫm. Nhà tù người ta quy định có giờ giấc để thăm nuôi tù, chứ sao lại dễ dàng như kiểu con nói?

Anh Thi không giải thích gì với mẹ. Nhưng ngày hôm sau, khi Diệu Anh đi với con gái đến lao xá Thừa Phủ để thăm con trai thì bà đã hiểu được. Bọn lính gác nhà lao sẵn sàng đáp ứng tất cả mọi yêu cầu của người đẹp Anh Thi, mặc cho cấp trên của chúng có thể giáng xuống đầu chúng bất cứ hình phạt gì! Có thể nói Vĩnh Tuấn ở tù mà “sướng như tiên” - theo lời của các bạn tù. Anh được ở riêng một phòng, được ăn ngon, mặc sạch, hàng ngày có đủ sách báo để đọc, gia đình muốn vào thăm lúc nào cũng được. Nhiều người nói nhờ bóng râm của ông bố vợ và nhờ uy lực của tướng Nguyễn Chí Thiện - dẫu tướng Thiện bây giờ không có mặt ở đây nữa - nên mức phạt tù đối với Vĩnh Tuấn chỉ là tượng trưng. Có thể điều đó đúng - Bửu Toàn hiểu như vậy và lấy đó làm điều an ủi Diệu Anh.

Giờ đây ở trong tù Vĩnh Tuấn nhớ lại Sài Gòn một sáng tháng Giêng năm 1968, Vĩnh Tuấn thắng chiếc Honda từ nhà tới tòa soạn báo để gửi bài phóng sự anh vừa viết xong lúc hai giờ sáng - ưng ý lắm. Anh chuyên mảng phóng sự xã hội. Định gửi bài xong, nhận nhuận bút bài tuần trước rồi đi ăn sáng ở quán phở 86 trên đường Ngô Tùng Châu, sau đó ra ngồi nhâm nhi cà phê ở nhà hàng Lapagode với một tờ báo, gần trưa sẽ ăn cơm tại một tiệm cơm bình dân trên đường Lê Thánh Tôn, rồi về nhà ngủ một giấc cho lại sức... Thế nhưng vừa bước chân vào tòa soạn cô thư ký đã trao cho anh một phong thư, thư của Ngọc Mai. Bóc vội thư đọc lướt anh chợt bàng hoàng. Đến quán điểm tâm giải khát mở thư vợ đọc lại một lần nữa: “... Anh về thu xếp đưa mẹ con em vào Sài Gòn, kẻo ở đây Việt cộng sắp giết em rồi...”. Vĩnh Tuấn hiểu một khi Ngọc Mai đã nói vậy có nghĩa là tình thế gay go lắm rồi! Cô vốn can đảm, có năng lực, muốn chứng tỏ, lại được thân phụ khuyến khích nên năm ngoái mới được bổ nhiệm làm Trưởng đoàn bình định nông thôn đặc trách hai quận Phú Vang và Phú Thứ. Tổ chức này là một biến tướng của mô hình xây dựng ấp chiến lược trước đây của Ngô Đình Nhu, nay các đoàn bình định nông thôn có nhiệm vụ xây dựng lại những vùng quê đã bị lọt về tay cộng sản, chấn chỉnh bộ máy chính quyền cơ sở. Anh còn nhớ Ngọc Mai sau mỗi chuyến đi công tác về mệt nhoài, đen đúa, nhếch nhác. Nghỉ ngơi vài hôm cho lại sức rồi cô lại kéo những thành viên trong đoàn bình định đến cùng làm món ăn dọn ra trên những chiếc bàn đặt dưới bóng cây lưu niên trong vườn, cùng ăn uống vui đùa. Tham gia vào những cuộc này còn có mấy người bạn thân của Ngọc Mai là các ca sĩ tâm lý chiến như Thiên Hương, Nhã Lan, Hoàng Oanh..., cô nào cũng trẻ măng, khá xinh, giọng ca hết sức ngọt ngào. Vợ anh tuy không đẹp bằng các ca sĩ này, nhưng ở Ngọc Mai luôn toát ra một cái uy, cái uy đàn bà đầy sức quyến rũ! Những lúc Ngọc Mai đi công tác thì các con anh là Bảo Ngọc Quỳnh và Bảo Ngọc Giao ở nhà với cô Anh Thi và bà nội. Những lần chị dâu đưa bạn bè về nhà, Anh Thi thường phụ giúp nấu nướng bưng dọn thức ăn xong liền rút về nhà lớn với mẹ, nói là bận học. Chưa một lần Anh Thi tham gia vui chơi ăn uống ca hát với đám người kia. Cũng vì Anh Thi đẹp nổi tiếng mà vẫn chân phương trong trẻo hiền dịu nên tướng Nguyễn Chí Thiện gặp là mê ngay, nhưng chẳng làm sao được, bởi Thiện đã có vợ con. Nhưng cái tình yêu dấu mê đắm đơn phương không thể cất giữ mãi trong lòng, nên có dịp là tướng Thiện bày tỏ với anh trai của Anh Thi ngay. Ngoài mối quan hệ anh em cột chèo, Vĩnh Tuấn trở thành chỗ thân thiết đặc biệt với tướng Thiện là vì thế. Ở Sài Gòn, bạn bè trong giới báo chí thấy anh thỉnh thoảng cặp kè với vị tướng trẻ hai sao này thì có phần nể phục anh lắm. Một số tin tức tài liệu moi được ở tướng Thiện đã làm phong phú thêm các bài báo của anh. Về phương diện này anh cũng cám ơn tướng Thiện lắm. Đi đâu làm gì anh cũng nói cho tướng Thiện hay. Khi đứng lên bước ra khỏi quán đụng phải một thuộc hạ của tướng Thiện, Vĩnh Tuấn nói:

- Nhờ anh thưa lại với tướng Thiện rằng tôi có việc phải ra Huế gấp.

Viên sĩ quan trẻ đứng chụm chân nói:

- Tôi e rằng ngài Thiếu tướng sẽ phàn nàn, vì lúc này an ninh của Huế không tốt.

Vĩnh Tuấn vừa dợm bước đi nói:

- Chính vì điều đó mà tôi phải ra Huế ngay để kịp lo cho vợ con tôi...

Nói xong Vĩnh Tuấn bước đi thẳng.

Về đến Huế thấy tràn ngập không khí Tết lòng Vĩnh Tuấn ấm lại. Đi trên những con đường ngát hương hoa xuân về sớm, với những sắc màu tươi mới rực rỡ của các loại bánh trái hoa quả và mứt Tết, Vĩnh Tuấn nghĩ giá như anh không canh cánh bên lòng nỗi lo tính mạng vợ bị đe dọa, thì giờ đây anh là một con người rất đỗi hạnh phúc, một đứa con xa xứ trở về giữa không khí rộn ràng đón mùa xuân mới trên quê hương yêu dấu.

Sáng mồng hai Tết từ phủ Vinh Quốc Phong, Vĩnh Tuấn vác đồ nghề đi lên phố. Vừa đến cửa Thượng Tứ bất chợt bên kia đường có tiếng gọi:

- Ê, tên ác ôn kia đứng lại không thì ăn đạn!

Nghe gọi “ác ôn” không chắc là gọi mình hay gọi một ai đó, nhưng cái hơi hưởng nghe có vẻ phía bên cách mạng. Vĩnh Tuấn chợt giật mình, chưa kịp có phản ứng gì thì một họng súng AK dương lên cách Vĩnh Tuấn chưa tới mười mét. Vĩnh Tuấn chỉ còn cách đứng thẳng người buông xuôi hai tay không động đậy. Họng súng AK tiến lại gần Vĩnh Tuấn hơn. Và ngay lập tức mọi thứ trên người anh như máy ảnh, máy quay phim, đồng hồ, bút, ví đựng các loại giấy tờ và một ít tiền bị tước mất. Khi những thứ đó chuyển từ Vĩnh Tuấn qua phía người mặc quân phục màu xanh lá cây, đi dép lốp, đội mũ tai bèo, mang súng AK xong, anh ta hô:

- Quay mặt đằng trước, bước!

Tức là bước vào cửa Thượng Tứ. Vĩnh Tuấn răm rắp làm theo và luôn cảm nhận cái nòng súng AK cách lưng mình không đầy hai mươi phân. Vừa qua khỏi cửa Thượng Tứ bỗng thấy nhiều phụ nữ tay cầm cờ sao vàng trên nền vải nửa xanh nửa đỏ, vừa đi vừa hô to:

- Huế đã được giải phóng rồi, đồng bào đừng sợ! Đừng sợ!

Đồng bào thì có thể đừng sợ, nhưng Vĩnh Tuấn vừa được phong là “tên ác ôn” thì đừng sợ thế nào được?! Nghĩ vậy rồi sực nhớ tới vợ. Vợ chồng anh đang có kế hoạch ăn Tết xong sẽ dẫn nhau vào Sài Gòn, bỏ lại cái “bình định nông thôn” cho ông Thiệu. Ai ngờ giờ đây quân giải phóng vào đến tận nơi như thế này, không chừng họ đã tới nhà bắt vợ anh giết chết mất rồi! Nghĩ đến đây lòng anh như lửa đốt. Bất chợt anh cất giọng hô to:

- Huế đã được giải phóng rồi, đồng bào đừng sợ! Đừng sợ!

Hai bên đường phố đồng bào ùa ra, quân giải phóng ùa vào. Giữa làn sóng người đông đúc đó Vĩnh Tuấn gần như quên mất cái họng súng AK sau lưng mình. Về sau này Vĩnh Tuấn vẫn không biết cái họng súng ấy biến đi từ lúc nào. Có lẽ nó biến đi khi một anh giải phóng quân nói:

- A, ông này to giọng, được đây!

Vậy là Vĩnh Tuấn vừa đi vừa hô hét mỗi lúc một to hơn:

- Huế đã được giải phóng, đồng bào đừng sợ! Huế đã được giải phóng...

Đoàn người mỗi lúc một đông hơn. Ngang qua chỗ Bộ học Vĩnh Tuấn đi chậm lại, vừa đưa tay chỉ về phía thư viện Bảo Đại nói:

- Trong kia có thể có địch. Hãy coi chừng...

Nghe xong mấy ông chỉ huy tỏ vẻ thận trọng bảo đồng bào và chiến sĩ hãy dừng lại. Mọi người ngồi quây cụm bên nhau khi mấy ông chỉ huy đứng bàn bạc. Những khung cửa sổ hai bên đường lấp ló nhiều khuôn mặt, và từ bên trong các cánh cổng không ngớt tuôn ra những chàng trai cô gái nhập vào đoàn người mỗi lúc một đông. Vĩnh Tuấn đi đến chỗ những nam nữ thanh niên này hỏi bâng quơ vài điều rồi lẻn vào một con hẽm nhỏ, tìm đường về nhà một người quen. Ngồi nghỉ ngơi nghe ngóng tình hình một lát anh lại tiếp tục tìm đường về thôn Vỹ, qua Nam Phổ Thượng. Vĩnh Tuấn hiểu rằng cả hai phe đều lấy làng Nam Phổ, thôn Vỹ Dạ làm địa bàn chiến lược. Phía quân giải phóng thì lấy nó làm một trong những đường rút quân thuận lợi, lại vừa là bàn đạp để tiến công Huế. Phía Quân lực Việt Nam Cộng hòa thì lấy nó làm vành đai phòng thủ, bảo vệ Huế, và là nơi cho các cán bộ bình định nông thôn rút về nghỉ ngơi sau chiến dịch, là chỗ cho những ấp trưởng Xã trưởng thôn trưởng cùng cán bộ các ban ngành thuộc các xã Phú Hồ, Phú An, Phú Thanh, Phú Mậu... tìm về ngủ lại đêm sau mỗi ngày làm việc. Thế nhưng nghe nói gần đây có ông Quận trưởng ban ngày làm việc ở Hương Thủy, ban đêm về ngủ tại Nam Giao - Huế, vậy mà quân giải phóng lọt vào tận phòng ngủ để giết. Bởi thế nên Ngọc Mai mới lo lắng sợ hãi. Vừa bước vào nhà thấy vợ vẫn bình an vào sự anh rất mừng. Nhưng Ngọc Mai đã túm lấy anh mà dồn đến một góc nhà, nói trong hơi thở gấp gáp:

- Anh leo lên tra([1]) mà trốn ngay đi, lúc nãy có cậu Tâm Anh vào hỏi anh.

- Tâm Anh nào? Có phải Tâm Anh trưởng đoàn Sinh viên Quyết tử dạo nọ không?

- Đúng rồi, nó được nhóm quân nhân ly khai của tướng Thiện huấn luyện và trang bị vũ khí, sau đó nó đi Việt cộng, à quên, nó đi giải phóng, bây giờ về, coi bộ rắn rỏi cứng cáp oai vệ lắm!

Nói rồi Ngọc Mai cứ một mực bắt Vĩnh Tuấn phải leo lên tra.

Hơi lúa nóng hừng hực quyện với mùi phân mèo hăng nồng nặc. Con mèo tam thể đang ngủ vùi trong góc tối, anh bò tới cạnh con mèo và nhanh chóng chiếm lấy chỗ bóng tối ấy. Anh bồng con mèo vuốt ve và sực nhìn lên chỗ tay đeo đồng hồ mới nhớ đồng hồ không còn nữa. Anh gọi vọng xuống nhà hỏi mấy giờ rồi, đúng lúc đó Anh Thi bắc thang bưng một khay thức ăn đồ uống leo lên. Ngọc Mai trao cho anh cái chăn với tấm đắp trắng, cái gối thêu.

- Hai giờ chiều rồi. - Ngọc Mai nói. - Ủa, vậy chứ đồng hồ máy ảnh máy quay phim... của anh đâu hết rồi?

- Thôi đừng nói nữa! Anh về được tới đây là tốt rồi - Vĩnh Tuấn nói. - Ngọc Mai cũng lên đây với anh luôn để anh bàn tiếp công chuyện.

Ngọc Mai đứng ở lưng chừng thang nói:

- Để một mình cô Anh Thi và các con ở dưới này không tiện. Phải có em để có gì em còn ứng phó. Đàn ông vẫn sợ hơn chứ? Còn em, nếu họ muốn làm gì em thì họ đã làm rồi.

Nghe vợ nói xong Vĩnh Tuấn nghĩ chỉ có em đi làm cái Trưởng đoàn bình định mới đáng sợ chứ anh thì sợ gì? Bản thân anh chẳng phải là một “Vi xi” đang mai danh ẩn tích đây sao? Nghĩ vậy rồi Vĩnh Tuấn nhìn vợ lo lắng nói:

- Nhưng cậu Tâm Anh là chỗ quen biết cũ cậu còn nương tay, chứ gặp phải người khác thì em tính sao? Lúc nãy Tâm Anh đến không nói gì em à?

- Không. Cậu ấy biết anh ở Sài Gòn mới ra. Em nói anh đi chưa về. Nghe xong cậu bỏ đi ngay.

- Bây giờ em tính sao?

- Còn tính sao nữa? Chuyến này mà thoát chết thì cả nhà sẽ chuyển vào Sài Gòn hết. Đóng cửa nhà lại mà đi.

Ngọc Mai, Anh Thi tụt xuống rồi vội vàng đem cất cái thang, vừa xong thì nghe có tiếng bước chân đi vào sân. Tâm Anh hiện ra ở ngưỡng cửa với ba lô, túi xách, súng đạn cồng kềnh.

- Nhờ chị gọi anh Vĩnh Tuấn trên tra xuống cho tôi gặp, ở chi trên cho ngột? Cách mạng có việc cho anh đây. - Tâm Anh nói với Ngọc Mai.

Nằm trên đống lúa Vĩnh Tuấn lắng nghe rồi lấy làm ngạc nhiên vừa có chút gì thích thú. Chưa để cho vợ và em gái kịp có phản ứng gì, Vĩnh Tuấn đã ló mặt ra cửa tra:

- Tâm Anh đó à? Mình đây!

Nói xong Vĩnh Tuấn vin tay lên vĩ kèo lấy thế tìm điểm tựa rồi cả thân hình cao to dềnh dàng của anh nhanh nhẹn tụt xuống khéo léo và nhẹ bổng như một chú vượn con. Vĩnh Tuấn đứng giữa nhà, tay buông thỏng, tay kia đưa lên vuốt mớ tóc xổ ra trước trán. Tâm Anh vịn hai tay lên vai Vĩnh Tuấn nắm chặt và lắc lắc, vừa ngắm nghía Vĩnh Tuấn từ đầu đến chân rồi nở nụ cười tươi rói:

- Khá lắm! Là chiến sĩ Vệ quốc một thời, bây giờ cách mạng về thì phải hăng hái tham gia chứ sao lại trốn lên tra?

Vĩnh Tuấn gượng cười chưa tìm ra câu trả lời thì Tâm Anh nói tiếp:

- Anh không cần phải đi đâu xa, cứ ở địa bàn này thu thập tình hình rồi viết bài viết tin sẽ có người đến lấy.

- Nhưng... các phương tiện hành nghề của mình đã bị các ông lấy hết mất rồi! - Vĩnh Tuấn dè dặt phản ứng.

- Không lo, có đây! - Tâm Anh buông rời đôi vai vạm vỡ của Vĩnh Tuấn rồi đến bên trường kỹ đặt ba lô túi xách súng đạn xuống nói: - Anh em trẻ họ không biết, họ đưa các thứ của anh về. Nhìn thấy giấy tờ tùy thân của anh, cấp trên liền giao nhiệm vụ cho tôi đem trả về hết cho anh, đồng thời giao việc cho anh luôn. - Nói đoạn Tâm Anh mở ba lô kéo ra máy ảnh, máy quay phim, đồng hồ, bút, ví da trao cho Vĩnh Tuấn, bảo: - Anh kiểm lại tất cả xem có thiếu thứ gì không?

Vĩnh Tuấn cười rạng rỡ lật xem tấm thẻ ký giả và thẻ kiểm tra rồi nói:

- Thấy cái bộ dạng của mình qua mấy bức ảnh này chắc cấp trên của cậu ngứa mắt lắm nhỉ?

- Ờ thì... cái bề ngoài, trời phú cho mỗi người một vẻ.

Vĩnh Tuấn đút ví da vào túi quần nói:

- Dân Mác xít mà cũng nói “trời” vậy ta? - Vĩnh Tuấn cười ha hả. - Khi bị gọi là “tên ác ôn” mình hiểu ngay rằng cái vẻ bề ngoài của mình đã hại mình rồi!

- Coi vậy mà hiền khô hà! - Vợ Vĩnh Tuấn nói, dọn lên bàn các loại bánh mứt trái cây mà Anh Thi vừa mang ra.

Vợ chồng Vĩnh Tuấn không ngớt mời Tâm Anh thưởng thức những món do chính tay em gái Vĩnh Tuấn làm. Tâm Anh nhón một thỏi mứt bí đao trong veo như ngọc đưa lên miệng cắn và nói:

- Anh viết bài xong đến đâu nhờ cô Anh Thi đánh máy ngay đến đấy cho nhanh.

- Nhưng nhà không có máy, máy chữ mình để trong Sài Gòn rồi.

- Tôi lo cho anh đây rồi. - Nói đoạn Tâm Anh bước ra cửa xách vào chiếc va ly nhỏ đựng máy đánh chữ trao tận tay Vĩnh Tuấn.

Vĩnh Tuấn cười rơm rớm nước mắt:

- Như thế này là hiểu nhau lắm rồi. Tôi sẽ cố gắnghết mình.

Tâm Anh đi rồi, Vĩnh Tuấn hăm hở bắt tay ngay vào công việc. Anh viết bài báo phản ảnh không khí sáng mồng hai Tết tại cửa Thượng Tứ và tinh thần hồ hởi của đồng bào Huế đón chào quân giải phóng, đặc biệt là giới trẻ. Buổi chiều khoảng 17 giờ bài báo vừa đánh máy xong ba bản liền có một anh lính trẻ đến lấy đem đi. Những ngày tiếp theo nhịp độ công việc mỗi lúc một tăng. Anh hăng say đi lấy tài liệu về rồi viết ngày viết đêm. Viết xong đọc cho vợ con và em gái nghe, rồi Anh Thi và Vĩnh Tuấn thay phiên nhau đánh máy. Có thể nói đó là những ngày sôi động hào hứng và thú vị nhất trong cuộc đời làm báo của anh. Anh làm để đáp lại lòng tin của cách mạng thông qua Tâm Anh, anh làm để thỏa mãn tấm chân tình của anh đối với cách mạng mà bấy lâu nay anh đã phải cất giấu, và trong tận cùng sâu thẳm của tâm thức anh làm để gỡ tội một phần nào cho Ngọc Mai - vợ anh. Tưởng là quân giải phóng sẽ ở lại luôn với dân, ai ngờ ngày thứ hai mươi lăm họ rút khỏi thành phố sau nhiều trận giao tranh quyết liệt với quân đội Sài Gòn và quân Mỹ. Đau lòng nhất là máy bay Mỹ ném bom loạn xạ làm chết nhiều thường dân, giết chết người chú ruột thân yêu của Vĩnh Tuấn và tàn phá nặng nề Hoàng cung Huế. Là hậu duệ của Hoàng gia Nguyễn Phước tộc, chứng kiến những lâu đài cung điện vàng son nguy nga tráng lệ của cha ông để lại trong phút chốc biến thành những đống gạnh đá đổ nát khói bụi tiêu điều, anh rất đau đớn và căm giận. Anh đã khóc chú của mình và khóc Kinh thành bị tàn phá! Giữa cái chung và cái riêng ngổn ngang trăm mối tơ vò ấy anh thu xếp đưa vợ con vào Sài Gòn như dự tính..

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 6

Ông Từ Hiếu không ngăn được xúc động khi nói với Liên Chi - người yêu của con trai ông rằng đợi đến ngày hòa bình, đất nước hai miền Nam Bắc thống nhất ông sẽ cùng với bà Ngần - mẹ nuôi của Liên Chi đi vào miền Nam, vào Huế để tìm cha mẹ ruột cho Liên Chi. Nhưng ông đã không đợi được tới ngày đó. Giữa năm 1971 được tin cậu con trai út là Từ Nhẫn hy sinh ở chiến trường miền Đông Nam Bộ, đầu năm 1972 có giấy báo tử anh con trai áp út là Từ Nguyên Khiết hy sinh ở mặt trận Quảng Trị, cùng thời gian này được tin Từ Huy bị thương nhẹ đang nằm điều trị ở trạm phẫu tiền phương. Tuy bề ngoài ông Từ Hiếu tỏ ra cứng rắn bình tĩnh để động viên an ủi vợ, nhưng nỗi thương tiếc đau đớn âm ỉ luôn gặm nhấm trái tim ông đến mòn vẹt và khô héo. Ông bị bệnh mất ngủ kéo dài và bị suy tim, rồi đột ngột qua đời. Bà Từ Hiếu khóc chồng khóc con đến mù lòa cả đôi mắt. Vợ chồng anh Từ Nhuệ và Liên Chi hết lòng chăm lo thuốc thang điều trị cho bà, nhưng cũng chỉ tìm thấy lại ánh sáng một cách yếu ớt cho con mắt phải, còn con mắt kia bị hỏng vĩnh viễn. Cuối năm 1972, Từ Nguyên Khiết đột ngột trở về trong tình trạng điếc liệt mù do bị chấn thương quá nặng khi ông Từ Hiếu mới mất vừa tròn một trăm ngày. Đơn vị tưởng anh đã hy sinh trong trận đọ sức quyết liệt giữa ta với địch và không tìm thấy xác của anh nên dẫn tới sự báo tin nhầm lẫn. Bà Từ Hiếu vui mừng vì đứa con từ cõi chết trở về đang được điều trị dài ngày tại bệnh viện Hà Nội, có vợ con anh ở bên chăm sóc. Bà cầu mong sao cho trường hợp của Từ Nhẫn cũng giống như Từ Nguyên Khiết, nhưng điều đó đã không xảy ra.

Ngày miền Nam được hoàn toàn giải phóng, chỉ một mình Từ Huy khoác ba lô trở về. Mẹ anh thắp nén hương lên bàn thờ chồng và anh con út liệt sỹ, bà nói với ông mà như nói với những người đang sống, nói với cả họ cả làng rằng ông sống khôn thác thiêng, tính đến nay thì ông mới qua đời vừa tròn hai năm rưỡi, theo phong tục con trai phải đợi hết ba năm đại tang mới được phép cưới vợ. Nhưng ông ơi, tôi sợ rằng tôi không đợi thấu ngày đó được. Đạo hiếu cũng năm bảy đường, ông cho phép con trai trưởng của ông được sớm yên bề gia thất để cho tôi có đi theo ông cũng yên tâm, thỏa nguyện vui lòng... Bà khấn xong thì lư hương đột nhiên bốc cháy. Kéo vạt áo dài lau nước mắt bà nở nụ cười nhăn nheo và rạng rỡ nói:

- Như vậy là ông đã nghe lời tôi cầu xin ông. Ông đã thương con thương vợ hết lòng. Tôi biết ông mà...

Đám cưới Từ Huy và Liên Chi cũng là ngày đôi vợ chồng son xin phép gia đình họ hàng đôi bên đi vào miền Nam công tác và tìm kiếm cha mẹ ruột của Liên Chi. Trước đó, những ngày đang công tác trên chiến trường Trị Thiên Huế, Từ Huy cũng đã nhiều lần cố tìm ra dấu vết của cha mẹ Liên Chi nhưng không có kết quả. Bởi vì buổi sơ ngộ Liên Chi chỉ thông báo vắn tắt đôi điều về nhân thân nên anh chưa được biết tên tuổi của hai đấng sinh thành. Tuy vậy hơn mười năm ở chiến trường anh đã chiến đấu không mệt mỏi trên quê hương Thừa Thiên Huế yêu dấu của cô. Và anh đã yêu mến vùng đất này, đã đổ máu trên vùng đất này trong hai lần bị thương. Qua thăm hỏi anh được biết những người bà con họ hàng nhà vua và đám quan chức của triều đình ngày xưa bây giờ lui ở ẩn trên khắp các vùng miền chung quanh Kinh thành Huế, tập trung nhất là ở Nam Phổ, Vỹ Dạ, Tây Thượng, Kim Long... Dạo Tổng tấn công xuân Mậu Thân 1968 anh đi cùng một cánh quân chủ lực tiến vào nội đô qua con đường Kim Long - Hương Trà.

Giờ đây Từ Huy dắt vợ về Huế, anh dự định sẽ tìm về Nam Phổ, Vỹ Dạ, Tây Thượng, Kim Long... để may ra có thể tìm gặp được những người thân ruột của vợ. Nhưng vào đến Huế, việc đầu tiên anh phải làm là tìm đến Ty Thông tin Văn hóa để trình giấy tờ, quyết định điều động công tác. Đây là một địa chỉ lịch sử mà dạo Tổng tấn công xuân Mậu Thân 1968 anh rất muốn đến để tận mắt nhìn thấy, nhưng không thực hiện được. Đó nguyên là Phòng Thông tin Văn hóa Hoa Kỳ đặt trên đường Lý Thường Kiệt mà năm 1966 đã bị thanh niên sinh viên học sinh Huế xông vào đập phá đốt cháy thiêu rụi hết cái mà anh em gọi là thứ văn hóa ngoại lai nô dịch!

Từ Huy vừa trình giấy tờ xong, người cán bộ tổ chức gấp hồ sơ lại nói:

- Hiện nay thành phố vừa mới được tiếp quản như anh đã biết. Mọi việc đang đi vào thế ổn định dần, cán bộ thì gồm có ba nguồn: trên núi về, ngoài Bắc vào, và tại chỗ. Số văn nghệ sĩ tại chỗ do Hội Văn nghệ quản lý. Còn anh Từ Huy danh nghĩa là từ ngoài Bắc mới vào, nhưng thực chất anh đã gắn bó với vùng đất này trên mười năm. Điều đó sẽ thuận lợi cho công tác sau này của anh.

Anh chị hiện chưa có chỗ ở thì hãy cứ ở tạm dãy nhà phía sau Ty...

Người cán bộ tổ chức đang nói tới đây thì thấy một thanh niên cưỡi Honda chạy vào cổng, sịch đỗ trước thềm rồi nhanh nhẹn bước vào cúi chào.

Người cán bộ tổ chức vui vẻ bắt tay anh ta:

- Chào họa sĩ Vĩnh Bảo! Xin giới thiệu với anh đây là họa sĩ điêu khắc Từ Huy vừa được trên điều về cho Ty Thông tin Văn hóa. Và đây là vợ anh ấy.

- Rất hân hạnh được biết anh! - Vĩnh Bảo nói khi bắt tay Từ Huy rồi quay sang phía Liên Chi, Vĩnh Bảo khẽ gật đầu chào.

Người cán bộ tổ chức giới thiêu thêm:

- Vĩnh Bảo là một hạt nhân trong phong trào đấu tranh của sinh viên học sinh Huế...

Từ Huy nắm chặt bàn tay Vĩnh Bảo. Tuy mới gặp nhau lần đầu nhưng trong ánh mắt, nụ cười, giọng nói và đặc biệt là hơi ấm ở lòng bàn tay Vĩnh Bảo có chút gì thân thuộc, gần gũi.

Từ Huy chưa kịp mở lời hỏi thăm thì Liên Chi đứng bật dậy rưng rưng mắt run giọng:

- Vĩnh... Vĩnh Bảo... Có phải cậu là con trai của quan Tri phủ Bửu Tín không?

- Đúng thế ạ! Nhưng... nhưng sao chị biết? - Vĩnh Bảo ngạc nhiên hỏi.

Mặt Liên Chi trở nên xanh mét, chân tay run rẩy như chực khuỵu xuống. Từ Huy đỡ vợ ngồi xuống ghế. Người cán bộ tổ chức cũng như Vĩnh Bảo lấy làm lo lắng không biết chuyện gì đã làm cho người phụ nữ này đột nhiên xúc động vậy. Rồi linh tính như chợt mách với Vĩnh Bảo có điều gì đó rất quan trọng đang xảy ra, nhưng Vĩnh Bảo chưa kịp thốt nên lời thì Từ Huy nói:

- Nhà tôi bị lạc cha mẹ từ nhỏ. Nay chúng tôi đưa nhau về Huế cũng là để tìm cha mẹ...

- Chị... chị là Công Huyền Tôn Nữ... - Vĩnh Bảo há hốc mồm nhìn vào mặt vợ Từ Huy hỏi.

- Liên Chi! - Từ Huy nối tiếp lời Vĩnh Bảo.

- Thế thì đúng chị là chị của em rồi! Mẹ đã khóc vì thương nhớ chị mà sớm hao gầy hốc hác già nua. Suốt mấy chục năm qua không lúc nào mẹ ngớt gọi tên chị...

Liên Chi khóc rưng rức trong tay chồng. Từ Huy không ngờ cuộc tìm kiếm lại nhanh có kết quả đến thế. Nhưng Từ Huy hơi chạnh lòng bởi vì Vĩnh Bảo không tỏ chút xúc động nào khi gặp lại người chị thất lạc của mình.

- Vậy thì bây giờ phải đưa chị ấy về nhà thăm mẹ ngay chứ, còn đợi gì nữa? - Người cán bộ tổ chức nói.

Vĩnh Bảo từ tốn:

- Tất nhiên là phải đưa chị về nhà. Nhưng em phải về trước báo tin cho mẹ biết để mẹ chuẩn bị tinh thần đón chị, chứ bất ngờ chị bước vào nhà, không khéo mẹ bị ngất xỉu mất... Và nữa... để em kiếm cho chị mấy cái áo xống tử tế hơn một chút để chị thay mặc khi đi gặp mẹ.

Câu nói thật lòng của Vĩnh Bảo đã làm Từ Huy chột dạ và một chút tự ái sĩ diện nổi cộm lên trong lòng. Nhưng nhìn lại bộ cánh trên người vợ: sơ mi vải trắng, quần lụa chéo đen, mái tóc dài được kẹp lại bằng chiếc kẹp thép không rỉ, những sợi tóc nhỏ lòa xòa hai bên thái dương vờn làn da nâu sáng bóng ngày xưa giờ đây đã bị thời gian làm cho héo úa đôi phần, và những chấm tàn nhang li ti trên khuôn mặt không son phấn, không điểm trang..., lúc này quả bất lợi. Cha ông ta có câu "quen sợ dạ, lạ sợ áo quần" cái vẻ bề ngoài quá chân phương quá giản dị của người chị ruột thất lạc ngót mấy chục năm qua đã làm cho cậu em trai ái ngại. Nhưng Vĩnh Bảo đã chân thành nói ra sự ái ngại đó, chỉ vì Vĩnh Bảo muốn lần gặp mặt lại của hai mẹ con sau hơn ba mươi năm xa cách không quá đột ngột, quá thương cảm - nếu như bà Phủ thấy con gái mình quá giản dị đến quê mùa! Nghĩ đến đây Từ Huy thấy lòng dịu lại, anh cố lấy giọng bình thản:

- Điều quan trọng là mẹ con sớm được gặp lại nhau để thỏa lòng mong nhớ. Còn áo xống... trong valy của vợ tôi cũng có những bộ để ăn diện mà đi ra ngoài.

Vĩnh Bảo chân thành:

- Vậy thì chị hãy thay áo rồi cùng em đi về nhàthăm mẹ.

Liên Chi xách vali đi qua phòng bên chừng năm phút sau trở lại, cũng chiếc sơ mi vải trắng lúc nãy nhưng bây giờ đi với chiếc quần tây màu tím than cắt ống hơi loe một chút và đôi săng đan bằng da trắng ôm đôi bàn chân nhỏ nhắn với những chiếc móng chân sạch bóng ửng hồng tự nhiên. Cũng mái tóc dài kẹp bằng chiếc kẹp thép không rỉ, nhưng được chải cẩn thận, trông Liên Chi thật hiền dịu, đoan trang. Vĩnh Bảo nhận ra ngay điều đó liền vội vàng đi gọi một chiếc xích lô. Vĩnh Bảo dặn bác xích lô cẩn thận rồi anh dắt xe Honda ra nói:

- Em sẽ chạy về nhà trước để báo tin cho mẹ. Bác xích lô này sẽ đưa anh chị về sau.

Mọi người thấy cách giải quyết của Vĩnh Bảo như vậy là hợp lý nên răm rắp làm theo.

Ngồi trên xích lô với chồng đi qua các nẻo đường phố Huế, Liên Chi cảm thấy một niềm vui nao nức, một hạnh phúc ngọt ngào đang dâng lên vây bọc lấy tâm hồn cô. Chỉ sau một thời gian ngắn đất nước được hoàn toàn giải phóng, Từ Huy ở chiến trường trở về, tuy có bị thương hai lần nhưng vẫn còn sống sót mà về với Liên Chi, bõ những ngày dài trông đợi mỏi mòn day dứt, đôi lúc tưởng như đã kiệt sức! Và lễ cưới nhanh chóng diễn ra với sự vui mừng chúc phúc của hai gia đình, của bà con làng xóm. Rồi theo chồng vào Huế. Chồng đi nhận công tác nào ngờ cùng lúc nhận ra luôn cả em trai, và chốc nữa đây sẽ được gặp mẹ. Ngày chia ly Vĩnh Bảo mới có hơn hai tuổi, chưa biết gì. Có chăng về sau nghe cha mẹ nhắc nhiều nói nhiều Vĩnh Bảo mới biết mình có một người chị cả tên là Liên Chi. Vì thế không trách được Vĩnh Bảo có chút gì tỉnh táo đến lạnh lùng khi bất ngờ gặp lại người chị thất lạc mấy mươi năm. Lại còn ngại ngùng cho chị những áo xống với phục trang... Còn Vĩnh Cơ nữa - đứa em trai kế Liên Chi lúc bấy giờ đã lên năm tuổi, chắc còn nhớ chị Liên Chi ít nhiều? Em Vĩnh Cơ hiện nay ra sao? Lớn ngần nào rồi? Làm công việc gì? Đã có vợ con gì chưa?...

Chiếc xích lô chạy chậm dần, rồi bất ngờ ngoặt vào hai cánh cổng lớn dày cộp, phía trên có vòm mái che với những hoa văn và dòng chữ Hán đắp nổi.

- Đi vào lối cổng này, cổng này!

Tiếng Vĩnh Bảo ở đâu đó vang lên. Bác xích lô quay đầu xe qua đôi cánh cổng khác, mở rộng giữa hai cột trụ tròn điểm tô những cánh hoa và lá sen cách điệu. Chiếc xích lô đỗ lại. Có mấy người đang đứng ở sân đón đợi hai vợ chồng. Một bà cụ tóc bạc phơ, da nhăn nheo, thân hình gầy guộc nhỏ thó trong bộ bà ba bằng lụa trắng bước tới gần, dang rộng hai cánh tay đón Liên Chi từ trên xích lô bước xuống, bà gọi lên một tiếng "con" thống thiết rồi im lặng nghẹn ngào. Liên Chi ôm chầm lấy mẹ nhưng cô không khóc như mẹ. Cô nghếch cằm lên vai bà Phủ đưa mắt nhìn mọi người chung quanh đang lặng lẽ lau mắt, rồi cô tự hỏi lẽ nào đây là mẹ ta? Người mẹ mà ta hằng nhớ nhung trông đợi oán giận và trách móc chính là bà cụ già nua gầy guộc mong manh tội nghiệp này sao? Ấy là phu nhân của quan tri phủ Thiệu Hóa một thời sao?

Mọi người dìu bà Phủ và Liên Chi vào nhà. Một ngôi nhà gỗ bóng lộn, tường xây, cửa gương, cửa chớp, các vĩ kèo, đòn tay, rui, mè... được chạm trổ tỉ mỉ và tinh tế. Đây đó treo đầy những bức trướng, liễn bằng chữ Hán hoặc chữ Nôm dát vàng hoặc khảm xà cừ lóng lánh... Những bộ bàn ghế bằng gỗ mun, những sập gụ ghế bành... bằng gỗ phủ nhung màu đỏ chói. Tất cả đều sạch sẽ tươm tất và mát rượi, nói lên sự quyền quý cao sang.

Khi mọi người đã ngồi quây quần bên nhau, VĩnhBảo nói:

- Để em giới thiệu cho mẹ và các anh chị làm quen với nhau: Người cùng đi với chị Liên Chi là họa sĩ điêu khắc Từ Huy, chồng của chị ấy. Anh vừa đến nhận công tác sáng nay tại Ty Thông tin Văn hóa. Còn đây là anh Vĩnh Cơ, em trai kế chị Liên Chi. Đây là chị Ngà, vợ anh Vĩnh Cơ. Đây là bác Diệu Anh, kia là Anh Thi - con gái bác Bửu Toàn và bác Diệu Anh. Bác Bửu Toàn sáng nay về thăm ngôi nhà trên cửa Chương Đức, có thể tối hoặc mai mới về. Con trai bác Bửu Toàn là anh Vĩnh Tuấn và các cháu đang ở Sài Gòn...

Đợi cho Vĩnh Bảo dứt lời, Liên Chi ngước đôi mắt ráo hoảnh lên nhìn bà Phủ:

- Mẹ! Vậy là con chỉ được gặp mẹ và những thành viên khác trong gia tộc, còn ba thì không?

Nói rồi cô nhẹ gót bước chầm chậm về phía bàn thờ quỳ sụp xuống trước ảnh thờ ông Phủ. Cô vái lạy cha và kể lể:

- Cha mẹ đã bỏ rơi con từ bấy đến nay... con những tưởng không bao giờ còn được gặp lại cha mẹ và các em!... Đến lúc giải phóng miền Nam xong con là người đi tìm cha mẹ trước, chứ cha mẹ chưa đi tìm con!... Con biết mà!... - Đôi vai Liên Chi rung lên theo tiếng nấc: - Con biết cha mẹ nghĩ rằng con đã chết bỏ thây ở xứ người rồi, nên cha mẹ không cần đi tìm con nữa, coi như cha mẹ chưa bao giờ bách thịt đẻ ra con...

Mọi người không nén được xúc động cùng khóc òa theo lời kể lể của Liên Chi.

Từ Huy đến dìu vợ trở về ngồi xuống cạnh bà Phủ, rồi anh rút khăn tay lau mắt cho vợ, dỗ dành:

- Ngày vui thì phải nói điều vui chứ, em! Mẹ đã già như thế làm sao nhanh nhẹn bằng chúng ta để chạy đi tìm như chúng ta được? Con cái với cha mẹ ai có điều kiện đi tìm trước thì đi, chứ oán trách nhau mà làm gì? Bây giờ đã được gặp mẹ rồi thì phải vui lên chứ?

Vĩnh Cơ cao gầy rắn rỏi và trầm tĩnh giờ mới lên tiếng:

- Em đã đăng báo tìm chị hai hôm nay rồi. - Nói đoạn Vĩnh Cơ vào phòng trong đem ra hai tờ báo "Sài Gòn giải phóng" mở mục "Tìm người nhà" trao cho Từ Huy và Liên Chi đọc: "Tìm con - Công Huyền Tôn Nữ Liên Chi - sinh năm 1937, trước ở Phủ Thiệu Hóa Thanh Hóa. Cha mẹ thất lạc con ba mươi năm rồi. Bây giờ con ở đâu, liên lạc địa chỉ..."

Đọc đến đây mắt Từ Huy hoa lên. Cách hai hôm trước khi đang chờ lấy vé ở bến xe, chú bé bán báo đã đến mời anh mua chính số báo này, nhưng anh từ chối vì lúc đó anh bận quá, không có nhu cầu đọc báo, anh đâu biết trong tờ báo đó có mục nhắn tìm con.

Vĩnh Bảo đến bên nói:

- Anh Vĩnh Cơ hiện là phóng viên thường trú của mấy tờ báo liền. Việc đăng tìm người nhà là do anh ấy chủ xướng và tự làm lấy. Anh có nói qua với mẹ và em, nhưng thú thật chính em không tin rằng còn có thể gặp lại chị. Bởi vì mấy chục năm qua, bao nhiêu biến động, nhất là dạo tháng 8 năm 1945... ba mẹ ở trong này nghe tin Phủ đường bị tấn công, ba mẹ đã khóc hết nước mắt. Ba mẹ đã nhiều lần cử người đáng tin cậy đi tìm chị, nhưng không có kết quả... Ấy là em nghe nhiều người kể lại chứ ngày đó em còn bé quá, em đã biết gì...

Bà Phủ cảm động trào nước mắt khi nghe Liên Chi kể lại việc vú Ngần đã đưa cô thoát nạn trong đêm ấy như thế nào. Rồi sau đó gia đình vú đã đối xử tốt với cô ra sao. Cô đã được thương yêu như chính đứa con ruột thịt của vợ chồng vú sinh ra. Và điều quan trọng là vợ chồng vú Ngần đã lao động vất vả cố gắng nuôi cô ăn học cho hết bậc phổ thông cơ sở như đứa con trai yêu quý của vợ chồng vú mà Liên Chi thường gọi là em Lộc. Em Lộc đi bộ đội nay đã phục viên về sống bên mẹ.

Khi nghe đến việc gia đình vú vì cưu mang Liên Chi mà bị mắc họa: chị Phúc - một cán bộ Đoàn năng nổ bị thi hành kỷ luật, bị cách chức; em Lộc xin đi bộ đội mấy lần không được cuối cùng phải viết đơn bằng máu... mọi người lặng đi. Một lát sau bà Phủ mới lên tiếng:

- Công ơn trời biển của vú Ngần và gia đình vú đối với gia đình ta không có gì có thể đền đáp nổi! Mẹ phải dập đầu tạ ơn vú mới đúng.

Nói rồi bà Phủ khóc rưng rức.

Liên Chi đứng lên chải mớ tóc bạc phơ của mẹ, bối lại cho mẹ và nói:

- U con ngoài ấy cũng luôn nhớ công ơn của mẹ trước đây đã đối xử tốt với u con, đã giúp gia đình u qua cơn ngặt nghèo. U con luôn nghĩ tốt và nói tốt về mẹ.

- Nhưng lòng tốt của mẹ chưa đáng vào đâu so với u con. Nhất định mẹ phải sắp xếp đi một chuyến ra ngoài ấy thăm u con.

- Vâng ạ! - Từ Huy đỡ lời bà Phủ: - Để hôm nào ổn định công tác con và nhà con sẽ đưa mẹ ra xứ Thanh, trước là để thăm u con, sau nữa là để phía gia đình con được nghênh đón mẹ...

Khóc lóc chuyện trò cúng vái và cơm nước xong là trời vừa xế bóng, Vĩnh Cơ nói:

- Nhà em đã dọn phòng cho anh chị xong. Mời anh chị về phòng nghỉ.

Từ Huy đứng lên nói:

- Thưa mẹ, thưa bác và các em, được gặp lại gia đình đã thất lạc bấy lâu, giờ đây Liên Chi rất mãn nguyện. Nhưng Liên Chi còn phải đi liên hệ công tác, việc của con cũng chưa xong. Với lại Ty Thông tin Văn hóa đã bố trí cho chúng con một chỗ ở.

- Chỗ ở nào cho bằng ở đây? - Vĩnh Bảo nói: - Anh chị có đi đâu, làm việc gì xong rồi hãy về đây mà ở. Chị Liên Chi vừa mới gặp lại mẹ, làm sao mẹ để cho chị đi được?

Từ Huy nói:

- Dẫu đi đâu làm gì thì Liên Chi cũng đi về thăm mẹ và các em cùng bà con chú bác chứ. Nhưng trước mắt hãy cho phép chúng con đi liên hệ công tác ngay chiều nay kẻo không kịp.

- Anh thì làm việc ở Ty Thông tin Văn hóa, còn chị Liên Chi định xin làm việc gì?

- Liên Chi nguyên là công nhân cầu đường, sẽ liên hệ với Ty Giao thông Vận tải tùy người ta bố trí...

Nói rồi hai vợ chồng tạm biệt ra đi.

Bà Phủ tiễn con giọt vắn giọt dài.

Trở lại Ty Thông tin Văn hóa gặp cán bộ tổ chức, Từ Huy nói:

- Thực lòng chúng em không muốn ở nhà bên ấy, nên chúng em một mực thoái thác. Anh bố trí cho chúng em ở đâu cũng được, miễn có chỗ qua đêm.

Vợ chồng Liên Chi đi rồi, Vĩnh Cơ quay về phòng riêng của vợ chồng anh. Ngà nằm cho con bú xong ngủ quên đầu nghẹo sang bên, núm vú đè lên cánh mũi của con. May mà sữa tràn qua mặt chảy xuống đệm gối, chứ sữa mà chảy vào mũi bé Mỹ Thiện thì gay! Vĩnh Cơ nghĩ vậy rồi anh lật đật nâng đầu sửa gối cho con nằm ngay ngắn, kéo áo che kín ngực vợ xong, anh ngồi vào bàn mở tờ báo ra đọc. Sáng nay bận nhiều việc quá nên anh chưa đọc báo, cũng chưa viết tiếp bài phóng sự cho xong để kịp gửi in chiều nay. Vĩnh Cơ đọc lướt mấy tờ nhật báo rồi quẳng sang bên, mở bài báo ra ngồi viết tiếp. Ngà trở mình, miệng ú ớ rồi mở bừng mắt thấy Vĩnh Cơ đang ngồi viết quay lưng về phía mình, Ngà ngáp dài và nói trống:

- Khách đã về chưa?

Vĩnh Cơ nghe nhưng không muốn trả lời, anh cứ cắm cúi viết. Ngà lại ngáp dài hỏi, vẻ hằn học:

- Em hỏi khách về chưa, anh có nghe thấy không?

- Bây giờ thì có nghe. - Vĩnh Cơ vẫn giữ nguyên tư thế cũ trả lời.

- Trả lời thế, thèm mà hỏi vào!

Ngà tung chân co duỗi rồi nằm vắt mình sang phía khác, bé Mỹ Thiện thức giấc khóc thét lên.

- Ô kìa, sao con lại khóc thét lên thế? - Vĩnh Cơ hốt hoảng ngoái đầu lại hỏi.

- Một tí thôi mà! Lỡ đè lên tay nên nó đau nó khóc đấy, xong rồi! Lại ngủ tiếp! - Ngà lạnh lùng trả lời.

Đúng, bé Mỹ Thiện đã nín khóc lại ngủ tiếp. Ngà đứng lên vươn vai ngáp dài, rồi bước tới trước gương đứng ngó nghiêng soi mình nói:

- Bà ấy gần bốn mươi tuổi mới lấy chồng, nhưng xem ra ông chồng có vẻ thương yêu chiều chuộng bà lắm!

Vĩnh Cơ như không thể chịu được nữa, ném cây bút đánh "cộp" xuống bàn:

- Này, liệu mà ăn nói cư xử cho phải phép với chị gái của tôi đấy nhé!

- Ai đã làm gì bà ấy nào?

- Làm gì à? Cô là em dâu mà đến một câu chào cho phải phép cũng không có! Chú Vĩnh Bảo giới thiệu cô với chị tôi xong cô bỏ đi đâu? Thái độ cô tiếp rước chị ruột của tôi như vậy à? Lúc nãy cô còn hỏi trống "Khách đã về chưa". Tôi nói cho cô biết, đấy không phải là khách. Đấy là chủ nhân của ngôi nhà này, người chị lưu lạc của tôi ngót ba chục năm qua!

- A, anh này lạ nhỉ? Tôi đã nói lời nào, đã làm điều gì xúc phạm đến chị của anh?

- Vâng, chị của tôi nên tôi phải đi dọn phòng để mời chị nghỉ. Nhưng chị đã không thèm nghỉ lại nhà mình. Chị đi với chồng, nương nhờ ở cơ quan chồng. Tôi xấu hổ quá mà phải thưa với chị rằng vợ tôi đã dọn phòng cho chị, xin rước chị vào nghỉ. Lúc ấy cô đi đâu?

- Tôi còn đi đâu được nữa?! Phải ẵm bồng và cho con của anh bú mớm. Tôi biết gì về chuyện dọn phòng ấy? Đã gọi là người nhà thì tự kiếm chỗ mà ở, mà nghỉ ngơi nếu muốn. Việc gì phải có người hầu hạ mời mọc?

- Trời đất ơi!...

Vĩnh Cơ rít lên, đứng bật dậy bước ra khỏi phòng, đi đi lại lại ở hành lang. Vĩnh Cơ thấy cuộc đời anh sao quá nhiều gai góc. Khi anh quyết định lấy vợ là anh muốn tìm một bóng râm cuộc đời để nương tựa sau những ngày dài đi mỏi. Thế nhưng anh không ngờ cuộc hôn nhân lại gây cho anh nhiều phiền phức nhức nhối đến thế! Những lúc bế tắc cùng quẫn như thế này anh thường nhớ tới Mỹ Lệ. Mỹ Lệ là người con gái đầu tiên mà Vĩnh Cơ đem lòng yêu thương. Nhưng trước đó Mỹ Lệ đã nhận lời cầu hôn của một người con trai khác. Đến nay Mỹ Lệ và Vĩnh Cơ ai cũng đã yên phận nấy, nhưng Vĩnh Cơ được biết Mỹ Lệ sống không hạnh phúc với người mà chính cô đã lựa chọn. Còn Vĩnh Cơ sau khi không còn giữ được thế hợp pháp để tiếp tục ở lại hoạt động trong mạng lưới tình báo của Bộ Quốc phòng, anh được Tổ chức rút lên vùng hậu cứ đưa về nhận công tác ở Ban Binh vận. Tại đây anh đã góp phần kêu gọi nhiều hàng binh và tổ chức thành công nhiều mạng lưới phản chiến, rã ngũ trong quân đội Sài Gòn. Với công lao và thành tích, anh được trao tặng Huân chương Chiến công và Huân chương Quyết thắng. Tháng 12 tháng 1973, Vĩnh Cơ bị sốt rét ác tính nên Tổ chức cho anh ra miền Bắc để điều trị và điều dưỡng. Lúc bấy giờ Vĩnh Cơ đã ba mươi ba tuổi. Tại vùng đồi trung du Vĩnh Phú - nơi khu điều dưỡng trú đóng - anh đã gặp Ngà, một cô gái mồ côi cha, có một tuổi thơ cơ cực. Cô đang sống với mẹ. Hằng ngày cô đến Viện điều dưỡng xin thức ăn thừa, nước vo gạo về để chăn nuôi. Cô khoảng hai mươi tuổi, người thấp nhỏ, mớ tóc vàng hoe cháy nắng thường được cột túm lại, để lộ khuôn mặt thơ ngây với làn da trắng mịn hồng và nụ cười luôn nở trên môi. Cô thường e thẹn khi cánh lính điều dưỡng lân la hỏi chuyện. Có thể do mặc cảm về thân phận nghèo hèn của mình, cũng có thể do bản tính rụt rè vì không quen tiếp xúc. Ở cô có cái gì vừa mộc mạc hoang dại lại vừa thơ ngây... Nhưng tất cả những cái đó có một sức lôi cuốn kỳ lạ đối với Vĩnh Cơ. Sinh ra trong một gia đình quan lại quý tộc, lại là hậu duệ của Hoàng gia Nguyễn Phước tộc - dẫu đã suy tàn sa sút nhưng nếp nhà vẫn không đổi. Quen sống ở các thành phố lớn, quen nhìn thấy những người đàn bà con gái đài các kiêu sa, bất chợt gặp ở đây một bông hoa dại, hương sắc tự nhiên, Vĩnh Cơ cảm thấy hay hay... Và cuối cùng anh đã đến với cô, dễ dàng, tự nhiên như người ta nhặt trong túi áo của mình ra một điếu thuốc và châm hút. Trong hoàn cảnh tứ cố vào thân đất khách quê người, Vĩnh Cơ quyết định lập gia đình với một đối tượng như thế là thuận lợi. Hơn nữa, anh vừa được trang bị nhân sinh quan mới: phải hòa mình với tầng lớp dưới để có điều kiện chia sẻ những khó khăn nặng nhọc của tầng lớp này và để củng cố lập trường giai cấp. Vua chúa đã không còn nữa, cả nền đệ nhị cộng hòa èo uột cũng sắp tan vỡ đến nơi rồi! Người chủ mới của đất nước chính là những người như cô gái này, như Ngà. Vĩnh Cơ đã kết hôn trong điều kiện đó, và bé Tôn Nữ Mỹ Thiện đã kịp sinh ra trước khi cuộc chiến tranh kết thúc. Ngày toàn thắng Vĩnh Cơ đưa vợ con về Huế. Người phản ứng ra mặt đầu tiên là Vĩnh Bảo vừa ở hậu cứ trở về:

- Người đàn bà này là tấm mề đay mà và Nhà nước đã ban thưởng cho anh về công lao chống Mỹ cứu nước ư?

Nói xong Vĩnh Bảo bật cười một tràng dài ha hả.

Vĩnh Cơ cảm thấy quá xót xa trước vẻ ngạo mạn khinh thường ra mặt của Vĩnh Bảo. Càng xót xa hơn khi đọc thấy trong mắt của bà con thân tộc ai cũng nhìn anh đầy vẻ chế giễu và nhìn vợ anh đầy vẻ coi thường. Đôi lúc anh vừa thương vợ lại vừa cảm thấy bực, bởi anh không ngờ Ngà lại đểnh đoảng vụng về đến thế! Đàn bà con gái mà đến một bữa cơm bình thường cũng không biết nấu! Biết đẻ con nhưng không biết nuôi con. Không biết may vá thêu thùa, không biết làm những thức ăn bình thường thì nói chi đến bánh trái nem chả... Vậy mà phải về làm dâu một gia đình Hoàng gia Nguyễn Phước tộc làm sao cô không ngỡ ngàng, vì mọi nếp nghĩ, nếp sinh hoạt đều hoàn toàn xa lạ đối với cô. Ngay cả một thiếu nữ có học thức, được nuôi dạy hẳn hoi ở một gia đình tử tế tại thành phố lớn nếu bước vào nhà Vĩnh Cơ còn cảm thấy xa lạ ngỡ ngàng với nếp sinh hoạt ở đây, huống hồ là một người như Ngà! Vĩnh Cơ đã sớm nhận ra điều đó và anh đòi ra ở riêng, nhưng bà Phủ không cho, bà nói:

- Dẫu con có lấy ai thì đứa bé do con đẻ ra là cháu nội của mẹ. Mẹ không để cho cháu mẹ khổ. Vợ chồng con phải ở lại đây, rồi mẹ sẽ bảo ban dạy dỗ cho vợ con nó biết đằng ăn ở làm lụng. Nhưng nếu con cứ nhất định ra ở riêng thì hãy để cháu lại cho mẹ trông nom.

Đứng trước sự lựa chọn ấy Vĩnh Cơ đành ở lại với mẹ với em. Ngôi nhà của gia đình nằm trong khu vườn phía tay phải của Phủ thờ. Trong ngôi nhà đó gian phòng dành cho vợ chồng Vĩnh Cơ nằm ở đầu hồi phía bên trái. Nó ở vị trí Tây phòng. Vị trí Đông phòng là phòng riêng của bà Phủ. Còn Vĩnh Bảo khi thì nằm ở chái Tây Nam - trên chiếc sập gụ chạm trổ nhiều điển tích và khảm xà cừ, khi thì nằm ở chái Đông Bắc - trên bộ ngựa gõ bóng nhánh, khi chạy qua tiền sảnh của Phủ thờ mắc võng nằm lắc lư. Và xưởng họa của Vĩnh Bảo nằm bên phía Phủ thờ. Có khi Vĩnh Bảo mở cửa nhà Vĩnh Tuấn chất tranh vào trong. Một mảng tiền sảnh và phía sau phòng phủ là những hành lang rộng mênh mông chất đầy tranh của Vĩnh Bảo với những phác thảo dang dở, những ký họa, giá vẽ, bột màu, sơn dầu, bút vẽ... vứt ngổn ngang la liệt. Hình như tất cả không gian ấy không có chỗ nào dành cho vợ chồng Vĩnh Cơ - ngày ấy anh đã chua xót nghĩ vậy. Nhiều lúc Vĩnh Cơ thấy Ngà cũng tội nghiệp. Việc Ngà không thể thích nghi với nếp sinh hoạt của đại gia đình anh - ấy không phải lỗi của Ngà. Và không phải chỉ với gia đình mà thôi, bạn bè, đồng nghiệp anh hình như ai cũng nhìn Ngà bằng ánh mắt thương hại, nếu không muốn nói là coi thường. Nhưng tại sao độ này Ngà lại trở chứng, học đâu cái thói cách hợm hĩnh ngạo mạn và hỗn xược như vừa rồi nói về chị Liên Chi của Vĩnh Cơ như vậy là không được! Lại còn nói trống với chồng, coi thường chồng! Ôi chao phụ nữ, sao họ biến đổi nhanh vậy? Còn đâu cô gái hay thẹn thò e lệ mộc mạc ngày xưa? Tại sao Ngà không tự biến đổi mình theo chiều hướng tích cực mà lại theo chiều hướng xấu như thế? Ai chịu trách nhiệm về việc này? Vĩnh Cơ tự đặt câu hỏi rồi tự tìm thấy câu trả lời. Chẳng qua anh không dạy vợ, để cho vợ buông lung. Phải chăng đó là thái độ bất cần của Ngà khi thấy không đủ khả năng đi vào khuôn phép? Điều đó thật hết sức nguy hiểm. Có phải tất cả những cái đó đều xuất phát từ sự ít văn hóa, ít học? Đúng thế. Cha ông ta đã có câu “Nhân bất học bất tri lý”. Con người sinh ra ở đời mà không được học hành, không được dạy dỗ tử tế thì không thể hiểu được lẽ đời, không biết sống làm người, không biết ứng xử. Vậy biện pháp cấp bách là phải cho Ngà đi học. Nhưng học cách nào đây? Ở Ngà thiếu nhiều thứ quá, nên trang bị cái nào trước, cái nào sau? Ngà có ưu điểm là sức khỏe tốt, tiếng nói to, giọng cao, nên thường thích hát. Hiện giờ Ngà thích học đòi và thích chưng diện. Được, anh sẽ phát huy triệt để những sở trường đó của Ngà. Anh thở phào như vừa trút xong một gánh nặng, ném mẩu tàn thuốc vào gốc cây sứ trắng, bước trở lại chỗ của mình thì thấy Ngà đang nằm nghếch chân lên giường mắt mơ màng trống rỗng, Vĩnh Cơ nói:

- Anh sẽ rước thầy về nhà dạy học cho em!

- Học ư? - Ngà ngồi nhổm dậy: - Anh định cho em học cái gì?

- Học cái gì mà em thấy cần thiết, cần cho cuộc sống, cho em. Nói chung là học văn hóa.

- Nhưng em lớn như thế này mà bây giờ phải học như những cô cậu trẻ con, em không thích.

- Cứ phải học từ thấp lên cao chứ. Anh bận quá anh không thể dạy cho em được. Anh sẽ rước những người có kinh nghiệm.

- Em thích học hát cơ! - Ngà mạnh dạn đề nghị.

- Được. Anh sẽ cho em học nhạc, nhưng trước hết phải học văn, vì hằng ngày chúng ta nói năng ứng xử là cần văn lắm...

- Em thích học tiếng Tây để nói cho vui.

- Được, anh sẽ mời thầy dạy tiếng Pháp cho em.

- Vậy nhé! Em học hát và học nói tiếng Tây. Thế là đủ rồi! - Ngà nói.

- Chưa đủ đâu! - Vĩnh Cơ từ tốn: - Em phải học thêm một môn nữa hết sức cần thiết cho em, đó là môn nữ công gia chánh, để em còn biết nấu nướng vá may...

- Có cả môn học ấy nữa sao?

- Có chứ. Chỉ cần em chịu khó học. Anh sẽ lo được hết.

Ngà trở lại vẻ hiền hậu mộc mạc ngô nghê nhí nhảnh của ngày xưa khi cô đến bá vai Vĩnh Cơ nói:

- Em sẽ cố gắng học, chừng đó mỗi khi hai vợ chồng mình có đi ra ngoài tiếp xúc với ai em cũng không sợ bị người ta coi rẻ nữa...

Vĩnh Cơ cảm thấy chạnh lòng khi bắt gặp lại vẻ hồn nhiên chân thành của vợ. Thế đấy, cô ấy cố lên gân, cố mọc sừng mọc gai ra để cọ xát với môi trường mới, chứ thực chất Ngà không đến nỗi nào! Chẳng qua vì sớm chịu cảnh mồ côi, chịu thất học.

Từ Huy và Liên Chi được người cán bộ tổ chức hành chánh trao cho mượn chìa khóa một căn phòng nhỏ của dãy nhà sau văn phòng Ty Thông tin Văn hóa. Vừa xếp đồ đạc xong thì Vĩnh Bảo tìm đến. Vĩnh Bảo nói:

- Mẹ bảo em đi coi cho biết chỗ anh chị ở đâu để mẹ đến ở cùng anh chị...

Nghe Vĩnh Bảo nói xong Từ Huy và Liên Chi đưa mắt nhìn nhau. Làm sao bà Phủ có thể đến ở cùng vợ chồng con gái trong gian phòng hơn chục mét vuông này?

Đọc thấy sự bối rối trong mắt chị gái và anh rể, Vĩnh Bảo nói:

- Anh Từ Huy không muốn ở cùng mẹ và chúng em là vì anh không muốn... nương nhờ nhà vợ. Cái chất khí khái ấy của anh làm em thích anh và quý trọng anh, nhưng em cũng trách anh chỉ biết... nghĩ đến mình mà không nghĩ đến tình cảm của người mẹ xa cách con bao nhiêu năm.

- Anh xin lỗi! - Từ Huy nói: - Thực tình anh chị chưa ổn định công việc. Và ý mẹ muốn được ở gần con gái anh đâu dám làm trái? Anh định xong việc ở đây sẽ lại đưa Liên Chi về thăm mẹ.

- Vậy anh em mình đi ngay bây giờ. - Vĩnh Bảo đề nghị.

- Đi ngay bây giờ... hơi khó. - Từ Huy đắn đo nói. Thôi thế này, Liên Chi đi với Vĩnh Bảo về ở chơi với mẹ, đến sáng mai Vĩnh Bảo đưa chị trở lại đây để cùng anh lo một số việc. Còn anh tối nay có hẹn...

- Anh không cùng về với chị thì mẹ chưa vui lắm, nhưng như thế cũng tạm được. Vậy nhé, sáng mai anh đợi em đưa chị đến rồi anh em mình cùng đi ăn sáng luôn.

Từ Huy vui vẻ thỏa thuận với Vĩnh Bảo, Liên Chi ngoan ngoãn làm theo ý của chồng và tình cảm của em trai.

Bà Phủ rất vui mừng khi lại được ở bên con gái. Đêm hôm đó bà cứ ôm con vào lòng mà khóc và hỏi thêm về những ngày ở với gia đình vú Ngần. Càng nghe bà Phủ càng cảm phục tấm lòng của những thành viên trong gia đình vú Ngần, nhất định bà phải đi với vợ chồng Liên Chi ra thăm Thanh Hóa một chuyến. Bây giờ lại đến lượt Liên Chi hỏi thăm chuyện nhà. Bà Phủ kể hết các sự kiện của các thành viên trong gia tộc suốt ba mươi năm qua mà bà biết được. Nghe xong Liên Chi nói:

- Ba con và bác Bửu Toàn rất giống nhau về vóc dáng hình hài nét mặt phải không? Nhưng ba con chân phương hiền hậu đến mức... nhu nhược? Còn bác con thì sắc sảo đào hoa nhưng lại sống độc thân như thế trên ba mươi năm nay cũng lạ quá!

- Đào hoa lắm nên mệnh bạc nhiều chứ được gì con?! Chân phương giản dị như ba con dễ có hạnh phúc hơn. Chỉ tiếc rằng ba con không sống được tới ngày hôm nay để được gặp lại con...

Buổi sáng khi Vĩnh Bảo đưa Liên Chi trở lại chỗ Từ Huy thì gặp bác Bửu Toàn đang ngồi đợi ở đấy. Bác cháu gặp nhau mừng quá, cả hai không cầm được nước mắt. Liên Chi ngắm bác ruột của mình rồi tưởng tượng đó là ba Bửu Tín của Liên Chi. Bác rất giống bức ảnh của ba treo ở nhà. Còn Bửu Toàn thì ngắm cháu gái của mình từ đầu đến chân, lòng tràn đầy xúc động khi nhận thấy Liên Chi có những nét giống Phúc Tấn - mẹ của Bửu Toàn, bà nội của Liên Chi. Khi mọi người đã ngồi trong tiệm cao lầu mì, Bửu Toàn nói:

- Ngày xưa ba mẹ các cháu và bác đã bàn sẽ cho Liên Chi ở với bác, làm con của bác. Thật không bõ công bác chờ đợi bao nhiêu năm để bây giờ bác có thêm cả Từ Huy. Ăn sáng xong các cháu dọn ngay về chỗ bác!

Tuy mới được gặp bác lần đầu, chưa hiểu bác lắm, chưa biết nhà bác ở đâu, rộng chật sang hèn như thế nào, những thành viên trong gia đình bác ra sao... nhưng Từ Huy thấy cảm mến và tin cậy bác ngay từ cái nhìn đầu tiên. Chỉ nhìn thấy ánh mắt và nghe giọng nói của bác, Từ Huy đã có thiện cảm. Giờ đây lời của bác như một mệnh lệnh khó cưỡng lại được, Từ Huy nói:

- Dạ thưa bác, nếu những thành viên trong gia đình bác cũng thương chúng con như bác đã thương thì chúng con xin vâng...

- Ồ, những thành viên trong gia đình bác ư? - Vĩnh Bảo kêu lên. - Anh chị đã gặp hôm qua ở nhà cả đấy, chỉ thiếu anh Vĩnh Tuấn đang ở Sài Gòn. Còn ngôi nhà bác muốn anh chị dọn về là ở bên đường Chương Đức kia...

Vĩnh Bảo giúp Từ Huy và Liên Chi trả phòng cho Ty Thông tin Văn hóa rồi dọn đến nhà của bác Bửu Toàn trên đường Chương Đức. Tại đây vợ chồng Phan Tấn và vợ chồng Từ Huy nhanh chóng làm quen với nhau. Chỉ trừ phòng của Đoan Thuận vẫn đóng cửa và giữ nguyên các đồ vật như xưa, còn các gian phòng khác của ngôi biệt thự giờ đây đều đã có người ở. Vĩnh Bảo nói:

- Hình như khi tậu ngôi biệt thự này bác đã thấy trước ngày đón anh chị Từ Huy Liên Chi đến ở? Trước hết bởi không gian này rất thích hợp cho công việc sáng tác của anh Từ Huy.

Bửu Toàn nắm lấy bàn tay Vĩnh Bảo vỗ nhè nhẹ rồi để yên trong hai bàn tay mình, nói giọng hết sức trìu mến:

- Cả Vĩnh Bảo và Từ Huy đều đang đầy ắp vốn sống và sức sáng tạo. Không gian nghệ thuật và các phương tiện hành nghề chỉ là vấn đề thứ yếu thôi mà con...

Vĩnh Cơ chính thức mời giáo sư họa sĩ nhạc sĩ Ngô Trần đến nhà dạy nhạc cho vợ mình. Tuy rất bận công tác lãnh đạo ở trường Đại học Mỹ thuật, nhưng Ngô Trần sốt sắng nhận lời ngay. Vĩnh Cơ đã giới thiệu bạn với vợ rất trân trọng:

- Đây là một trí thức Hà Nội chính hiệu đi tham gia kháng chiến từ thời chống Pháp. Ông là bác sĩ y khoa vừa là họa sĩ, lại có năng khiếu âm nhạc.

Cũng như các trường đại học khác ở miền Nam, trường Đại học Mỹ thuật có đội ngũ cán bộ giảng dạy hùng hậu và giáo sư hiệu trưởng là một họa sĩ tài danh. Khi chế độ mới về tiếp quản đã tăng cường cho nhà trường một hiệu phó để làm công tác và công tác Tổ chức vừa khéo. Ngô Trần đến nhận nhiệm vụ vào thời điểm ấy. Vĩnh Cơ là phóng viên thường trú tại miền Trung cho vài tờ báo ở Hà Nội và Sài Gòn, anh thường đến lấy tài liệu để viết bài và đưa tin về những hoạt động của trường. Mối thâm tình giữa Vĩnh Cơ và Ngô Trần bắt nguồn từ đó. Một thầy giáo thứ hai được Vĩnh Cơ tha thiết mời về nhà đó là nhà giáo Bảo Trân, ông là cháu nội của Hoàng đế Thành Thái, là một trong những người giỏi Pháp văn vào bậc nhất của thành phố này, có nhiều kinh nghiệm dạy học cấp phổ thông. Cô giáo dạy môn nữ công gia chánh được Vĩnh Cơ tha thiết khẩn khoản mời và hứa trả lương thật hậu hĩ đó là Anh Thi. Anh Thi đang là cán bộ giảng dạy tại trường Đại học Tổng hợp Huế, là Ủy viên Ban chấp hành Tỉnh Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và là Phó chủ tịch Tổng Hội sinh viên. Ngoài giờ dạy học, Anh Thi còn phải dẫn sinh viên đi lao động làm sạch đẹp thành phố, đi xóa nạn mù chữ ở các xóm nghèo, các thuyền chài trên sông nước, đi trồng sắn trồng khoai, đi thăm và động viên các anh bộ đội đang làm nhiệm vụ rà phá bom mìn... Tuy bận nhiều việc thế nhưng Anh Thi đã sốt sắng nhận lời Vĩnh Cơ. “Mức lương hậu hĩ” mà cậu em Vĩnh Cơ hứa trả cho chị bé Anh Thi là sẽ giới thiệu cho Anh Thi một đấng nam tử tuyệt vời để chị Anh Thi có thể tuyển làm phu quân. Trước mắt Vĩnh Cơ phải tạm chi phí vật liệu học cụ, đổi lại Vĩnh Cơ xin được tham gia thiết kế chương trình. Ví dụ Vĩnh Cơ đề nghị dạy cho Ngà học làm món bánh bột lọc bọc nhân tôm thịt hoặc nhân thập cẩm trước. Tiếp đến là món bánh lá chả tôm, món chè bắp, chè đậu ngự... Học trò chưa thuộc bài buộc cô giáo phải giảng đi dạy lại, thao tác thực hành nhiều lần Vĩnh Cơ càng thích. Cả nhà thường được những bữa bánh trái no nê, lúc đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, lúc không, nhưng không khí vui vẻ làm cho mọi người xích lại gần nhau hơn.

Một lần Anh Thi dạy cho Ngà nấu món canh măng chua với cá ngạnh nguồn con nào con nấy mang một bọc trứng vàng ươm, món bắp non chiên bơ và món bông lý xào với tôm thịt... Anh Thi nói:

- Một bữa cơm thường có sáu món cơ bản, gồm món chiên, món xào, món hấp, món nướng, món canh và món tráng miệng. Rau đậu củ quả cá thịt để nấu trước hết kiếm trong vườn nhà, cái nào thiếu mới đi chợ mua. Mùa nào thức ấy. Riêng các loại thủy sản thì Huế có năm nguồn cung cấp chính là biển Thuận An, đầm Cầu Hai, sông Hương, sông An Cựu và phá Tam Giang. Nhưng người Huế sành ăn thường thích loại thủy sản bắt từ đầm Cầu Hai hơn. Đây là vùng nước lợ - nhạt hơn nước biển và mặn hơn nước sông một chút. Ở đây có nhiều loại tôm cua cá ngon, nhưng đặc biệt có loài cá đối, cá hanh, cá dìa để chiên hoặc hấp cách thủy là thích hợp hơn cả. Loài cá bống thệ để kho khô hoặc nấu canh trái thơm, loài tôm rằn, tôm bạc, tôm sú... thì kho rim ăn với cơm gạo de An Cựu... Ở Địa Trung Hải có một số vùng cấu trúc địa lý thổ nhưỡng rất giống khu vực đầm phá Cầu Hai nước lợ của mình, những loài thủy sản của họ cũng giống như thế, nhưng họ không biết nấu canh cá bống thệ với trái thơm hườm chín như ở ta, lại càng không biết kho rim những con tôm rằn, tôm sú cho dòn tang, cho cong quéo và bóng nhẫy để ăn với cơm nóng như ở Huế...

Vĩnh Cơ dẫn một người bạn đồng nghiệp ghé qua nhà để lấy mấy thứ đồ dùng rồi vội vã đi lấy tài liệu để viết bài ngay cho kịp. Bất ngờ khi đi ngang qua nhà bếp ngửi thấy mùi thơm của thức ăn rồi nghe lọt “bài giảng” của Anh Thi với Ngà - người bạn của Vĩnh Cơ là Triều Linh sau đó cứ thao thức mãi. Tại chỗ qua đêm của hai người ở một huyện vùng xa, Triều Linh nói:

- Thời nay ở một số nước phát triển người ta cho rằng sở dĩ các đức ông chồng bị dài thắt lưng ra mãi là do các bà vợ nấu nướng quá ngon! Nhưng khi nghe Anh Thi giảng giải cho vợ Vĩnh Cơ mình lại nghĩ rằng một bữa cơm được nấu khéo léo tinh tế và hợp vệ sinh là nền tảng của sức khỏe và hạnh phúc gia đình.

- Cảm rồi phải không? Chị bé Anh Thi là con chim hòa bình của cả gia tộc, là niềm hạnh phúc, niềm tự hào, là nguồn sống của bác Bửu Toàn và của bác Diệu Anh nữa...

- Sao nói lạ vậy? Niềm hạnh phúc và nguồn sống của hai ông bà lại nặng nhẹ khác nhau sao?

- Chị Anh Thi không phải là con đẻ của bác Diệu Anh. Trước đó hai bác đã chính thức ly hôn. Nhưng về sau khi mẹ chị Anh Thi... không còn nữa nên bác Diệu Anh thương yêu chị Anh Thi như con đẻ, coi chị Anh Thi khác nào sinh mệnh của chính mình... Chính bác Diệu Anh đã truyền lại cho chị Anh Thi bao điều giỏi giang khéo léo...

- Ồ, như vậy thì thật phúc đức cho bác Bửu Toàn của Vĩnh Cơ quá!

- Đúng thế, cuộc đời bác ấy thật lạ lùng, thật tuyệt! Người đàn bà nào cũng yêu bác hết lòng hết dạ, bác cũng hết lòng hết dạ với những người đàn bà đi qua đời mình. Nhưng những mối tình sâu nặng ấy chỉ như một tia chớp, một tia lửa điện xẹt qua thiêu rụi trái tim đa cảm của bác Bửu Toàn rồi ra đi vĩnh viễn, còn bác cứ ôm kỷ niệm mà sống mỏi mòn...

- Thế còn thái độ chính trị?

- Ồ, điều đó ở bác của mình còn lạ lùng hơn nữa! Riêng đoạn đời của bác từ một quan chức của Tòa Khâm sứ đến trở thành người của Việt Minh đã như một pho tiểu thuyết rồi. Riêng thời kỳ chống Mỹ một số cán bộ lãnh đạo được bác nuôi giấu trong nhà suốt bao nhiêu năm mà không hề bị lộ. Đôi vợ chồng trung niên hiện nay ở với bác vốn là con của người lái xe. Vợ chồng anh chị đều là cán bộ đảng viên trung kiên của cách mạng. Một thời dưới mắt mọi người quan ngài Hoàng thân Bửu Toàn hào hoa phong nhã xin cáo quan về nghỉ sớm để rong chơi. Hàng ngày người tài xế đánh xe chở quan ngài đi chơi, đánh tổ tôm, tài bàn, mạt chược... thực chất là đi hoạt động cách mạng, đi nắm bắt tình hình về cung cấp cho cán bộ lãnh đạo ở trong nhà... Bác ấy làm cách mạng mà như người ta đi chơi vậy! Nhưng mà... cậu định xin cầu hôn con gái của bác Bửu Toàn hay định viết về bác ấy mà hỏi kỹ thế?

- Mình chưa có ý định gì hết, bởi vì... làm sao một báu vật thiêng liêng như thế lại có thể cho phép mình được mơ ước?...

Triều Linh nói, cung giọng trĩu một nỗi buồn. Vĩnh Cơ châm thuốc cho bạn và cho mình rồi nói:

- Nếu bạn thật lòng, mình sẽ giúp đỡ. Nhưng nghe nói Anh Thi sắp đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài.

- Như vậy cũng tốt. Thế hệ chúng ta học hành vất vả quá. Thế hệ của các cô ấy có điều kiện phải biết phát huy...

- Thực ra Anh Thi không nhỏ hơn chúng ta nhiều lắm đâu. Năm nay chị đã hai mươi chín tuổi. Học hành, hoạt động trong phong trào hợp pháp ở đô thị, rồi công tác chuyên môn giảng dạy cũng đã khá nhiều năm... Thế này nhé, chúng ta có thể vận động cho chị ấy đính hôn trước khi đi nghiên cứu sinh là tuyệt!

- Có cần phải ép cô ấy như vậy không? - Triều Linh để lộ xúc động vừa băn khoăn hỏi.

- Ồ, phải “ép” chứ! - Vĩnh Cơ liếc nhìn bạn và khẽ nhún vai nói tiếp: - Đấy là thái độ trách nhiệm của gia đình chứ. Dẫu trời phú cho cái vẻ trẻ đẹp xinh tươi mơn mởn hơi bền lâu đấy, nhưng cũng đừng quên câu “Trai ba mươi tuổi đang xoan, gái ba mươi tuổi...”

Ở Sài Gòn được tin cô em thất lạc ba mươi năm bây giờ mới tìm về được với gia đình, Vĩnh Tuấn mừng lắm. Anh thu xếp công việc ở Sài Gòn xong liền về Huế thăm em. Tại phòng khách của chú thím mình, Vĩnh Tuấn bất ngờ nhìn thấy một người đàn ông và một người đàn bà đang âu yếm nhau. Thấy Vĩnh Tuấn vào, họ lật đật rời nhau ra rồi bẽn lẽn trở về ghế ngồi. Vĩnh Tuấn nhìn người đàn ông ngờ ngợ, ký ức của anh vụt trỗi dậy khi anh bước vào phòng trong tìm bà Phủ. Hai thím cháu gặp lại nhau mừng lắm. Vĩnh Tuấn hỏi:

- Thưa thím, người đàn bà cháu vừa gặp ở phòng khách ngoài kia có phải là Liên Chi không?

- Không phải đâu con. - Bà Phủ nói. - Đó là vợ của Vĩnh Cơ. Liên Chi và chồng nó đang ở với bác Bửu Toàn trên đường Chương Đức.

- Vợ chồng em Liên Chi đang ở với ba cháu? Ồ, hay lắm! Cháu sẽ đi lên nhà ba cháu ngay. Thế còn người đàn ông đang... ở phòng khách là ai vậy thím?

- Ông ấy là ông giáo do Vĩnh Cơ rước về để dạy cho vợ nó học.

Bà Phủ vào tư trả lời trong lúc Vĩnh Tuấn kìm nén một cơn giận dữ đang dâng lên ngùn ngụt. Vĩnh Tuấn đã nhận ra khuôn mặt của kẻ lòng lang dạ sói đang ở ngoài kia. Vĩnh Tuấn run giọng hỏi:

- Hắn tên là Ngô Trần phải không ạ?

- Ừ, ông ta là Ngô Trần. Cháu quen biết ông ấy sao? - Bà Phủ lại vào tình đặt câu hỏi.

Vĩnh Tuấn không trả lời thím. Anh lặng người trong giây lát. Ký ức ùa về. Vĩnh Tuấn còn nhớ ngày ấy ở mặt trận Yên Khương anh vừa được trung đoàn 77 phiên về cho tiểu đoàn 105 bộ đội địa phương. Đơn vị anh hành quân trong đêm tiến đánh cứ điểm làng Han, đi qua đập Bái Thượng lên thượng nguồn Sông Mã - Châu Thường Xuân. Từ buổi chiều các cán bộ chiến sĩ của đơn vị đã tìm những cây trúc mục có loài côn trùng bám quanh thân cây gặm nhấm, bẻ một nhánh trúc cao quá đầu dắt vào ba lô để ban đêm thân của loài côn trùng này có lân tinh phát sáng làm hoa tiêu. Đồi núi chập chùng, đèo cao lũng sâu vực thẳm, các chiến sĩ chia thành nhiều nhóm nhỏ cứ bám lấy cây lân tinh hoa tiêu phía trước mà đi. Đoàn quân đi trong đêm không được lên tiếng, chỉ nhìn thấy một vệt lân tinh kéo dài ngòng nghèo lượn trên các hẻm núi... Nhóm của Vĩnh Tuấn đi sau gồm anh Lợi y tá, anh Vui và Vĩnh Tuấn là hai chiến sĩ trẻ nhất của trung đoàn. Hai giờ sáng buồn ngủ quá, cả ba đứng lại chụm đầu vào nhau ngủ, một lát sau mở mắt ra không nhìn thấy vệt lân tinh ngòng ngoèo phía trước nữa, mà là một cụm lân tinh rất to. Nghĩ là anh em cũng mỏi chân và buồn ngủ quá nên dừng lại ngủ đứng như mình. Nhìn đồng hồ tay, chiếc kim dạ quang cho biết nhóm ba anh em này vừa ngủ đúng bảy phút, liền chạy tới nhập với số đông anh em kia, nào ngờ đến nơi thì thấy đó là một bụi trúc mục to tướng. Vĩnh Tuấn lo lắng nói:

- Chúng ta bị lạc mất anh em rồi! Nếu chúng ta không tìm ra ngay để bám theo sẽ mang tội đào ngũ.

- Nhưng biết đi đường nào đây? Không khéo quay lại con đường cũ hoặc giẫm phải bãi mìn của địch... - Anh Vui nói.

- Tốt nhất là tranh thủ nằm ngủ một lúc đợi trời sáng rồi đi tìm đường. - Anh Lợi nói.

- Nhưng trời sáng thì trận đánh đã bắt đầu rồi còn gì? - Vĩnh Tuấn lo lắng nói khi nghĩ chỉ vì mấy phút ngủ đứng mà các anh bị phạm quân luật.

Cả ba đành phải ngồi quây cụm bên nhau chờ trời sáng. Lạ thay lúc này không thấy buồn ngủ nữa. Bốn giờ sáng núi rừng hiện ra lờ mờ trong sương, một con suối khô vắt ngang trước mặt. Cả ba chong mắt nhìn địa hình, bắt đầu nhận ra trên đỉnh núi cao kia là đồn tiểu khu Mường Cân. Vĩnh Tuấn liền nói:

- Khi quân ta đánh đồn làng Han thế nào quân đồn Mường Cân chẳng tiếp viện? Chúng ta cứ đợi ở đây chặn đánh quân tiếp viện.

Vui và Lợi nhìn quanh nói:

- Địa bàn này không có lấy một mô đất, một hòn đá, súng đạn chúng ta có ít làm sao đánh?

- Đúng là chúng ta đang... rất khó! Chung quanh

chỉ có lau sậy và trúc mục. Chúng ta có hai khẩu

Mut-cờ-tông và một quả lựu đạn. Nhưng phải lập công thôi. Có thể chúng ta sẽ hy sinh trong trận này còn hơn là mang tiếng đào ngũ...

Vĩnh Tuấn nói đến đây thì Lợi đưa tay ra hiệu im lặng. Phía trước một lính Mường dắt con ngựa trắng cao lớn đang đi ngược lên đồi Mường Cân. Vui buông hết ba lô súng đạn, bất ngờ vọt ra đón tên lính dắt ngựa, dùng tiếng Mường hỏi:

- Chào người anh em! Tôi đi buôn bè bị lạc, nhờ người anh em chỉ đường giúp cho (Quả thật trước đây Vui từng theo cha lên nguồn buôn bè gỗ nên có biết ít tiếng Mường).

Người lính Mường nói tiếng Kinh:

- Từ đây lên sẽ gặp đồn tiểu khu Mường Cân, đi xuống sẽ gặp đồn làng Han.

- Bây giờ anh đi đâu đó? Ngồi đây nói chuyện chơi một chút đã.

- Không được đâu, tôi phải dắt ngựa lên đồn Mường Cân cho quan Tây đi kiểm tra các cứ điểm...

Nói xong người lính Mường hối hả dắt ngựa đi.

Vui quay về khóm lau. Anh em cùng nhận định vậy là chắc chắn lát nữa tên đồn trưởng người Pháp sẽ phi ngựa qua đây, chúng ta sẽ phục kích.

- Anh thấy tên lính Mường kia như thế nào? - Lợi hỏi.

Vui nói:

- Nó là dân địa phương, chuyên làm thuê chăndắt ngựa cho địch, được bọn địch cho mặc áo lính... Chắc là vậy.

Đúng như mọi người đã nhận định. Khoảng một giờ sau một tốp lính cả Pháp và Mường chừng một trung đội đi hàng dọc từ Mường Cân xuống, dẫn đầu là viên đại úy Pháp ngất nghểu trên con ngựa mà lúc nãy anh chàng Mường vừa dắt đến. Phía sau cùng có một lính Pháp cưỡi một con ngựa nữa - về sau mới biết tên Pháp này là một thiếu úy. Đợi cho bọn địch đến thật gần, tên dẫn đầu cách Vĩnh Tuấn chừng năm mét, anh bắt đầu nhắm ngực viên đại úy Pháp nổ súng. Súng nổ xong con ngựa cứ cắm cúi bước đi, viên đại úy cứ ngồi ngất nghểu trên lưng ngựa. Lạ nhỉ? Chỉ vì cự ly quá ngắn mà bắn trật chăng? Vĩnh Tuấn tự hỏi khi nhắm bắn tên Pháp ngồi trên lưng con ngựa ở cuối đoàn quân, cùng lúc tên đại úy ngã vật từ trên lưng ngựa xuống, đằng kia tên thiếu úy trúng đạn liền ngã xuống luôn. Bọn địch bắt đầu bắn loạn xạ. Anh Vui anh Lợi bắn và ném lựu đạn. Vĩnh Tuấn nhảy ra giật lấy cây Carbine liên thanh trên tay tên thiếu úy Pháp, rồi vừa chạy vừa quay mũi súng bắn trả bọn địch đang vãi đạn như mưa rào... Vĩnh Tuấn bị trúng đạn vào chân.

Đơn vị tìm thấy nhóm ba người này thì mừng lắm, vì các anh đã bất ngờ chặn một mũi tiếp viện quan trọng cho đồng đội đánh đồn làng Han. Viên đại úy Pháp chết ngay trên lưng ngựa do viên đạn đầu tiên của Vĩnh Tuấn, nhưng một lát sau hắn mới ngã xuống. Nhóm ba người này được biểu dương, khen thưởng kịp thời và nhanh chóng chuyển Vĩnh Tuấn về hậu phương để điều trị vết thương. Tên bác sĩ muốn cắt chân Vĩnh Tuấn cho mau xong việc, Vĩnh Tuấn không thể nào quên được khuôn mặt hắn! Vậy mà giờ đây hắn đang ở đây, ở ngay trong nhà của chú thím Bửu Tín, đang cùng với con vợ của Vĩnh Cơ làm trò mèo mỡ... Ôi chao! Vĩnh Tuấn muốn hất tung mọi thứ vào cái mặt gớm ghiếc của hắn, dộng vào mặt hắn một cú đấm như trời giáng rồi vứt xác hắn ra đường cho chó sói chó ghẻ đến phanh thây... Nhưng Vĩnh Tuấn đã khựng lại, đôi tay anh run vì cố nén một động tác rất bản năng, anh biết làm thế anh sẽ giết chết tên Ngô Trần này mất! Ngô Trần đang bối rối ngượng nghịu bên bàn học của Ngà khi thấy Vĩnh Tuấn từ phòng trong bước ra cùng với bà Phủ. Vĩnh Tuấn bước tới túm lấy ngực áo của Ngô Trần xách ngược, mắt long lên:

- Này thằng đểu! Mày còn nhớ mặt tao không? Còn tao thì rất nhớ mặt mày! Năm 1953 tại trạm quân y Hà Tĩnh mày đòi cắt chân tao cho xong chuyện! Cái thứ thầy thuốc của mày hãy cho hùm beo nó ăn thịt đi! Bây giờ lại còn làm thầy giáo?! Cái thứ nhà giáo mèo mỡ của mày hãy cút khỏi nhà này ngay!...

Vĩnh Tuấn nói như hét vừa buông ngực áo và dúi Ngô Trần ra. Ngô Trần lảo đảo vì mất đà rồi kịp gượng lại được, đưa mắt lấm lét nhìn Vĩnh Tuấn từ đầu đến chân, vừa đào sâu trong ký ức để nhớ lại một lần người thương binh nghe lọt câu chuyện ông trao đổi với các đồng nghiệp... Ngô Trần giật lùi mấy bước rồi ra khỏi nhà bà Phủ như tháo chạy.

Ngà xấu hổ bỏ chạy về phòng mình ôm chặt lấy bé Mỹ Thiện.

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 7

Chiến tranh đã kết thúc từ lâu, lùi xa hơn hai mươi năm rồi, những ân oán cũng lùi xa cùng với những kỷ niệm đau đớn và ngọt ngào. Những con người được sinh ra từ vài chục năm đầu của thế kỷ XX đã lần lượt qua đời, chỉ còn sót lại một ít người. Có những sự việc họ cố quên bớt đi để nhẹ lòng đôi chút nhưng đầu óc họ cứ bắt nhớ, những việc gì họ cố nhớ thì lại quên...

Hoàng thân Bửu Toàn vẫn sống khỏe mạnh và luôn giúp đỡ mọi người chung quanh. Ông vẫn không nguôi nỗi nhớ về Đoan Thuận. Còn bà Hương Thảo cho đến giờ này vẫn chưa một lần nói cho Kim Hồng Mai - con gái của mình, nay đã là một họa sĩ tên tuổi - biết mình có một cô em con bà dì ruột đó là Anh Thi. Chưa một lần bà Hương Thảo giới thiệu hoặc tạo điều kiện cho hai chị em gặp nhau. Trước đây chỉ riêng bà mấy lần đi gặp thăm bé Anh Thi sau khi đã thỏa thuận với Vĩnh Tuấn một số điều kiện. Và cũng chưa một lần bà Hương Thảo để cho Kim Hồng Mai biết ngoài ngôi nhà của ông Bửu Toàn trên đường Chương Đức - mà Kim Hồng Mai vẫn cùng cha mẹđến thăm ông, ông còn một gia thất nữa ở phủ VinhQuốc Phong...

Nhưng Kim Hồng Mai chơi thân với Vĩnh Bảo. Ngày giải phóng Nguyễn Hồng Quang không trở về nên Kim Hồng Mai thường tìm đến Vĩnh Bảo - khi thì tại Hội văn nghệ - nơi Vĩnh Bảo làm việc, khi thì tại phủ Vinh Quốc Phong - để nghe Vĩnh Bảo nói về Nguyễn Hồng Quang, ôn lại những kỷ niệm với Nguyễn Hồng Quang... ngay cả khi bác sĩ Kim Hồng Văn đã định hôn cho Kim Hồng Mai với một nhà ngoại giao. Tại phủ Vinh Quốc Phong, Kim Hồng Mai đã gặp và làm quen với Anh Thi - người đẹp nổi tiếng của xứ Huế mà lâu lắm rồi Kim Hồng Mai đã nghe danh, đã ngưỡng mộ và trộm ngắm từ xa...

Khi Vĩnh Tuấn đang học đại học thỉnh thoảng đi cùng em gái đến ở chơi với ba nơi ngôi nhà trên đường Chương Đức. Nhìn thấy bức ảnh của Đoan Thuận treo trên tường, Anh Thi hỏi “Ai đó?” Vĩnh Tuấn đáp: “Dì Đoan Thuận." Khi Anh Thi trở thành một thiếu nữ, Anh Thi nhận thấy rằng dì Đoan Thuận với Anh Thi có nhiều nét giống nhau, và Anh Thi không giống mẹ, điều đó cũng bình thường thôi. Nhưng khi Anh Thi quen biết Kim Hồng Mai, rồi cùng Vĩnh Bảo đến chơi nhà Kim Hồng Mai, Anh Thi nhận thấy mẹ của Kim Hồng Mai rất giống dì Đoan Thuận và giống... Anh Thi. Từ đó Anh Thi bắt đầu âm thầmtìm hiểu.

Giờ đây Anh Thi đã hiểu ra tất cả, dẫu rằng ba mẹ chưa một lần nói cho cô biết. Nhưng có một người rất đáng tin cậy đã nói cho cô nghe tất cả, đó là Vĩnh Tuấn - anh trai cô.

- Thịt gà sao không kho sả mà đem luộc? Rán trứng sao không rán bằng mỡ lại rán dầu? Sao không nấu canh thịt bò mà nấu canh cá? Chính ba cũng không thích cá sao độ rày ba cứ hay mua cá vậy? Lại nữa cứ mua dầu thực vật chứ không chịu mua mỡ! Sợ chết chứ gì? Sợ bị ung thư? Sợ bị dư mỡ trong máu?...

Có thể nói không bữa cơm nào Tôn Thất Hiền được ngồi ăn một bữa cho bình yên. Nhiều lúc đói quá Tôn Thất Hiền bưng chén ăn vội, lùa vội, nuốt vội để mau đứng lên - đã làm ông ứ nghẹn đau đớn vì miếng cơm cứ mắc hoài nơi cổ họng... Nhà chỉ có hai cha con, Tôn Thất Hiền thì quá bận bịu, tuy vậy cũng có lúc cơm nấu xong rồi mà ông cố ý nấn ná đứng ở bếp xào nấu thêm một món nào đó bưng ra cho cậu con trai, hoặc đi rửa mấy thứ bát đĩa xoong nồi, lau bệ bếp, giặt giũ, chùi nhà, đợi cho cậu con ăn xong Tôn Thất Hiền mới ngồi xuống bưng bát cơm lên. Trong lúc cặm cụi làm những công việc kể trên, Tôn Thất Hiền vừa nghe cậu con trai cằn nhằn, vặn vẹo hoặc đập đổ một món ăn nào đó mà cậu không vừa ý. Nếu hôm nào có những món vừa ý thì cậu ăn hết sạch, đến khi người cha ngồi vào bàn thì chỉ còn trơ chút cặn canh, chút thức ăn thừa vung vãi tựa gà bươi. Người cha nhẫn nhục tém gọn những thức ăn thừa kia, vừa xới cơm ăn và nói chuyện với con chó Ki:

- Ừ, để ba ăn xong rồi ba cho Ki, ba dành phần nước canh này cho Ki nhé, cả cục xương này nữa, rồi ba sẽ cho...

Tôn Thất Hiền vẫn thường xưng hô với chó Ki dịu dàng và thân mật như đối với đứa con nhỏ của mình. Nhưng lần này không đợi Tôn Thất Hiền ngồi vào bàn và dịu dàng nói những lời âu yếm như mọi khi, mà chó Ki đang đứng ngoài cửa bỗng chạy ùa vào ngay khi cậu quý tử Tôn Thất Hòa xô ghế đứng lên nói:

- Đem những thức này đổ hết cho con Ki ăn đi!

Nghe nhắc đến Ki nên Ki phấn khởi sà vào chân cậu chủ, liền bị cậu chủ bất ngờ dộng cho một phát ngang hông đánh “hực” một tiếng đau điếng, con chó cụp đuôi kêu nấc lên ăng ẳng, ăng ẳng... đau đớn. Tôn Thất Hiền lặng yên nhìn con chó Ki, lòng xót thương vào hạn. Đợi cho cậu con trai ngồi lên xe rú máy vọt ra đường xong, Tôn Thất Hiền mới bưng bát cơm đi ra chỗ máng chó đặt trước thềm, ông cúi xuống vuốt ve vỗ về con vật. Như hiểu được nỗi lòng của chủ, con Ki ngước đôi mắt loáng nước nhìn chủ trước khi vục mỏm vào chỗ cơm ăn nhỏ nhẻ.

Tôn Thất Hiền đậy lồng bàn cẩn thận những thức ăn mà ông đã cố gắng mua sắm và nhọc công nấu nướng, với hy vọng lát nữa đây cậu con trai sẽ trở về mở ra ăn khi vắng mặt người cha. Người cha vuốt ve con chó Ki một lần nữa rồi khóa cửa dắt xe đạp ra đường, không quên cúi xuống bóp thử vào đôi bánh xe - trước khi xuôi về bến đỗ cạnh chợ xép - đợi khách hàng. Người cha nghĩ không biết mình cần phải cố gắng đến mức nào nữa cho con vừa lòng? Hằng ngày Tôn Thất Hiền dậy từ ba giờ sáng bơm xe rồi đạp xe ra chợ rau của thành phố chở những mối quen về các chợ. Thường là chở được hai lượt khách thì trời mới bắt đầu sáng hẳn, các chợ bắt đầu đông. Tôn Thất Hiền vội mua bánh mì kẹp nhân về cho cậu con trai ăn để đi học, còn ông thì hâm lại cơm nguội rồi ăn qua quýt với chút thức ăn thừa hôm qua. Hoặc nấu nước sôi làm hai tô mì ăn liền cho hai cha con. Tô mì của con thường có một quả trứng gà, một nhánh hành, vài lát thịt. Khi con trai đến trường thì người cha rửa dọn bát đũa, quét tước, lau chùi nhà cửa rồi đạp xe ra bến bãi đợi khách. Gần trưa ghé chợ mua thức ăn về nấu cơm. Chiều cũng lại như thế. Nhiều khi Tôn Thất Hiền vừa bưng bát cơm lên, có khách gọi, vội bỏ bát xuống, xách xe chở khách đi liền. Cứ hai mươi ngày Tôn Thất Hiền bán máu một lần tại Trung tâm Huyết học truyền máu. Mỗi lần bán máu xong có một số tiền và một suất bồi dưỡng - thường là đường với sữa. Đường ông đem nấu chè hoặc làm nước chanh để uống, sữa thì đổi lấy trứng hoặc thịt cho con ăn. Cơm nước và các chi phí khác hàng ngày cho cả hai cha con đều trông vào những đồng tiền xe đạp thồ còm cõi. Riêng tiền bán máu dành dụm để trả học phí cho con. Cậu con trai thi đại học hai năm liền không đỗ, đành phải học tư. Mỗi năm đóng tiền học hai lần, mỗi lần hai triệu rưỡi - tương đương với mười hai lần rưỡi bán máu - vừa đúng một trăm ba mươi ngày - xấp xỉ một học kỳ, có thiếu chút đỉnh thì ông cố gắng đạp thêm chục cuốc xe đắp đổi cũng xong. Cậu con trai thấy được tất cả sự khó nhọc của người cha, đồng thời cũng cảm nhận được vị trí của mình trong trái tim người cha, cộng với bản chất ích kỷ đặc biệt - nên luôn vòi vĩnh bắt khoan bắt nhặt làm khổ ông đủ điều! Riêng trong tháng này cậu đã làm cho ông một phen điêu đứng quay quắt đứng ngồi không yên! Cậu cầm học phí ra khỏi nhà gặp đám bạn xấu rủ đi nhậu hết, về say mềm, nôn mửa, rồi đập phá nhà cửa suốt đêm. Ông phải chịu trận suốt đêm với nó. Gần sáng, ông dắt xe đạp ra khỏi nhà đi liêu xiêu. Đạp xe thồ người ta và thồ hàng hóa mà mấy lần ông suýt gục ngã. Một tuần sau thấy cậu con bỏ học đi chơi, hỏi ra mới biết vì không đóng học phí nên nhà trường không cho thi học phần. Khi các sinh viên khác vào phòng thi, thì con trai ông đi nhậu tiếp. Nghĩ mình đã lo cho con học được ba năm đại học rồi, ông phải gắng cho đến kỳ cùng! Ông phải chạy đi mượn của bạn bè, người quen để trả cho con kịp học kịp thi. Ông đã phải muối mặt đến vay mượn nhờ vả ở những nơi mà theo ông là không nên, là phải hết sức giữ thể diện. Nhưng không còn cách nào khác, bởi vì trong nhà ngoài chiếc xe gắn máy của cậu con đang đi, không có cái gì đáng giá cả. Để mua được chiếc xe đó ông đã phải chắt chiu dành dụm bao năm, cộng với những gì trong nhà bán được thì đem bán hết - trong đó có chiếc nhẫn cưới ngày xưa của mẹ ông để lại cho ông. Có người nói ông bị vợ bỏ, người thì bảo vợ ông chết. Ông nghe và không cần đính chính. Người ta nói thế nào ông cũng gật. Nhiều người biết ông trước đây là sĩ quan trong quân đội Sài Gòn cũ, đúng ra ông nên đi Mỹ theo diện bảo lãnh H.O. Nhưng vì sao ông không đi? Có người cho rằng vì ông chưa đủ niên hạn. Bởi người Mỹ vấn đề gì cũng rạch ròi lắm! Chẳng hạn phục vụ được ba năm trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa thì được bảo lãnh cho đi định cư ở Mỹ, nhưng nếu một ai đó chỉ mới có hai năm mười một tháng hai mươi ngày thì cũng chưa được đi! Có thể Tôn Thất Hiền rơi vào trường hợp đó.

- Nói chơi chi vậy?! Lão ấy nguyên là trung úy. Này nhé, học ở quân trường Thủ Đức chín tháng ra được gắn lon chuẩn úy. Dẫu có thành tích xuất sắc liên tục chăng nữa cũng phải mất ít nhất ba năm mới bò lên được cái trung úy! Chẳng qua lão Tôn Thất này khùng vậy chứ có ai như lão? Nghe nói con vợ nó bỏ đi khi thằng con vừa lên sáu tuổi. Gần hai mươi năm sống cảnh gà trống nuôi con, lại gặp thằng con trời đánh, mà lão ấy coi bộ cưng con dữ a! Một mực không lấy vợ khác, một mực nín nhịn - ngọt ngào với con, một mực lặng lẽ sống...

Ông tổ trưởng dân phố nói với mấy người hàng xóm khi thấy Tôn Thất Hiền đạp xe qua.

Nữ họa sĩ Kim Hồng Mai đứng ở lan can lầu ngắm phong cảnh vừa nghe lọt câu chuyện của mấy người hàng xóm, cô càng thấy tội nghiệp cho ông xe thồ láng giềng. Kim Hồng Mai ở với mẹ già trên bảy mươi tuổi, có chồng Đại sứ, có con gái duy nhất đi du học ở Tây Âu. Hằng năm nữ họa sĩ thường dành một - hai tháng hè đi châu Âu sống với chồng con. Thời gian ấy bà Hương Thảo được một người bà con bên chồng đến ở cùng và trông nom. Kim Hồng Mai dạy Đại học Mỹ thuật. Sau khi ở trường về cô dành thời gian chăm sóc mẹ và vẽ tranh. Vì muốn tránh sự ồn ào nên hơn mười năm trước Kim Hồng Mai tìm về xóm vắng này mua đất làm nhà sáng tác. Về sau xóm vắng chẳng những mất dần sự vắng vẻ, mà còn ngày càng trở nên quá ồn ào, đông đúc, chật chội, đến nỗi nhà này mở cửa sổ ra có thể đụng vào cánh cửa sổ nhà kia. Do một sự tình cờ ngẫu nhiên nữ họa sĩ Kim Hồng Mai phải làm người láng giềng của ông đạp xe thồ Tôn Thất Hiền. Quanh năm suốt tháng phải hứng chịu những tiếng động khi cậu quý tử nổi cơn thịnh nộ, la hét đập phá nhà cửa hoặc mắng mỏ người cha của cậu không tiếc lời. May sao bà Hương Thảo tuy còn khỏe mạnh nhưng thời gian gần đây bắt đầu hơi bị lãng tai nên những tiếng động lớn khi đến tai bà liền trở thành tiếng động nhỏ. Riêng Kim Hồng Mai thời gian đầu rất lấy làm khó chịu, nhưng lâu dần thành quen, chỉ còn biết ngậm ngùi cho số phận của người cha khốn khổ gặp phải hoàn cảnh cay nghiệt, có đứa con bất hiếu. Chẳng bù cho cô con gái của Kim Hồng Mai là Kim Xuân Thọ. Kim Xuân Thọ vừa xinh đẹp dịu dàng, vừa ngoan hiền hiếu thuận, rất biết thương cha mẹ và chăm chỉ học hành. Phải chăng ông xe thồ Tôn Thất Hiền quá nặng tình yêu quê hương đất nước đến nỗi không thể rời bỏ quê hương để đi định cư ở Mỹ như những người khác? Ông nặng tình với người vợ đã bỏ ông mà đi đến nỗi không thể chắp mối tơ duyên với một người phụ nữ nào khác? Ông nặng tình yêu con đến nỗi hy sinh từng giọt máu cho con mà con vẫn chưa vừa lòng?... Có ai như ông hàng xóm của Kim Hồng Mai? Từ những xúc cảm trăn trở ấy, cây cọ trong tay Kim Hồng Mai đã khắc họa chân dung người cha nhọc nhằn đang gò lưng trên chiếc xe đạp thồ trong đêm đông se giá trời Huế dày đặc mù sương - phía sau là thồ người - một tiểu thương, phía trước ngực và tựa vào ghi đông xe là những bọc, những mẹt hàng rau củ quả xanh tươi chồng chất lên nhau ràng rịt, liên kết...

Kim Hồng Mai đang miệt mài bên giá vẽ thì nghe bà Hương Thảo ngỏ ý muốn ăn môn sáp vàng chấm với mật ong. Kim Hồng Mai liền gác cọ, rời giá vẽ đi mua cho mẹ. Kim Hồng Mai biết một chỗ bán môn sáp vàng rất ngon. Đó là bà già ngồi ở góc chợ Bến Ngự mé bờ sông An Cựu với nồi khoai sắn môn sáp vàng mỏng vỏ, mịn, bở tơi, luôn bốc khói. Trên đường trở về Kim Hồng Mai phải nhường lối cho một chiếc taxi rẽ vào kiệt rồi sịch đỗ trước cổng nhà mình. Kim Hồng Mai bước vội tới gần hơn. Một người đàn ông tay xách cặp da trên xe bước xuống: Ông Hiếu! Kim Hồng Mai vui mừng đón người khách bất ngờ đến từ phương Nam. Ông Hiếu ở Sài Gòn thỉnh thoảng về miền Trung thăm những gia đình cơ sở đã nuôi giấu ông những ngày còn hoạt động cách mạng bí mật. Mẹ của Kim Hồng Mai chẳng những là người nuôi giấu che chở ông mà từ bao lâu nay ông Hiếu khác nào người con cả của mẹ. Ông là một trong những người ít ỏi của đơn vị tình báo anh hùng T.65 còn sống sót sau chiến tranh chống Mỹ. Quảng Trị - Thừa Thiên Huế là những địa bàn trọng điểm trong quá trình hoạt động của ông. Ông bị địch bắt và bị đưa đi giam hết nhà tù này đến nhà tù khác, nhà tù cuối cùng là Côn Đảo. Ông bị tra tấn nhiều, nhìn bên ngoài trông ông có vẻ lành lặn, nhưng bên trong đầy thương tích. Dạo đó Kim Hồng Mai không hề biết ông là sĩ quan tình báo. Cô đi học thỉnh thoảng về nhà gặp ông, tưởng ông là cán bộ của ngành văn hóa thông tin.

Nằm ở phòng trong nghe tiếng ông Hiếu, bà Hương Thảo lật đật ngồi dậy vấn lại đầu tóc bạc phơ rồi bước ra ngoài nở nụ cười rạng rỡ. Bà Hương Thảo đưa đôi bàn tay nhăn nheo khô ráp sờ soạng lên đầu lên mặt ông Hiếu khi ông ôm chầm lấy bà rồi nép vào ngực bà như thể đứa con nhỏ lâu ngày được gặp lại mẹ.

Bày biện đồ ăn thức uống cho mẹ và mời ông Hiếu xong, Kim Hồng Mai trở lại với bức sơn dầu vẽ chưa xong của mình.

Buổi tối mọi người quây quần bên bàn ăn. Bà Hương Thảo đã tự tay nấu món canh thơm với cá bống thệ, kho rim những con tôm rằn đỏ au, cong quéo và bóng nhẫy cho ông Hiếu. Ở Quảng Trị ông Hiếu cũng có một bà mẹ nuôi - mẹ Triệu, cũng rất mực thương yêu ông Hiếu như con đẻ. Biết ông Hiếu vừa ở đó trở về, bà Hương Thảo hỏi thăm mẹ Triệu. Ông Hiếu nói:

- Mẹ Triệu sức khỏe không tốt bằng mẹ. Vừa rồi lại bị viêm khớp cấp tính phải đi nằm bệnh viện. Vậy nên con mới vội vã ra thăm.

Bà Hương Thảo tiếp thức ăn vào bát cho ông Hiếu nói:

- Sanh lão bệnh tử mà con, ai rồi cũng phải trải qua con đường ấy.

Những chữ cuối lời của bà Hương Thảo bị át đi bởi một tiếng “choang”, Kim Hồng Mai đưa tay khẽ trấn lên ngực:

- Thôi rồi, lại một tấm kính hay vật gì bên nhà ông xe thồ bị thằng con đập vỡ!

Ông Hiếu hỏi:

- Thằng con nào mà lạ dữ vậy?

- Thằng con của ông láng giềng tội nghiệp ấy mà.

- Con cái như thế thì phải có biện pháp chứ?

- Chắc cũng có nhiều biện pháp rồi mà không hiệu quả.

Kim Hồng Mai trả lời ông Hiếu và hướng câu chuyện sang đề tài khác.

Sau bữa cơm ông Hiếu ngồi nói chuyện với bà Hương Thảo bên bàn nước, còn Kim Hồng Mai bước vào phòng vẽ của mình. Trước lúc về phòng ngủ, ông Hiếu đến trước phòng vẽ của Kim Hồng Mai hỏi:

- Vậy chơ nhà bên ấy không còn ai nữa hay sao? Vợ ông ấy đâu rồi?

- Anh muốn nói vợ ông hàng xóm bên ấy ư? Ông ta bị vợ bỏ hay vợ chết sao đó, bởi vậy nên ông mới cưng chiều cậu con trai độc nhất của mình ra thế!

Thoáng thấy nỗi đau đớn hiện lên trên nét mặt ông Hiếu, Kim Hồng Mai nói:

- Thôi được rồi, anh sẽ được gặp người cha đau khổ đó vào sáng sớm mai, nếu anh chịu khó ngồi xe đạp thồra ga.

- Xe đạp thồ ư? Được thôi, nhưng vì sao? - ÔngHiếu hỏi.

- Là người cha đau khổ đó làm nghề đạp xe ôm. - Kim Hồng Mai giảng giải: - Thời buổi bây giờ người ta toàn cơ giới hóa cả, riêng ông này vẫn chiếc xe đạp ngược xuôi lay lắt kiếm sống qua ngày. Nghe đâu ông ta còn là người bán máu chuyên nghiệp nữa. Vậy nhé, hành lý của anh gồm một chiếc cặp da và túi bánh mẹ mới cho?

Ông Hiếu cười. Chả là Kim Hồng Mai và bạn bè luôn cười trêu ông sống giữa Sài Gòn hoa lệ không thiếu một loại bánh trái gì, vậy mà ông vẫn thích món bánh thuẫn Huế và những chiếc bánh in gói giấy ngũ sắc.

Những lần trước ông Hiếu thường đi chuyến tàu hỏa 5 giờ sáng thì 4 giờ 30 Kim Hồng Mai gọi taxi. Nhưng lần này sợ ông xe thồ sáng mai đi chợ rau sớm, nên sau lúc tiễn ông Hiếu về phòng ngủ, Kim Hồng Mai mở cổng đi qua nhà ông xe thồ dặn sáng mai đến sớm để đón ông Hiếu.

Kim Hồng Mai choàng thức dậy khi có tiếng kêu cửa. Nhìn đồng hồ thấy 4 giờ 20. Kim Hồng Mai vội ra mở cổng gặp ông Hiếu xách cặp da từ trên lầu đi xuống. Mưa rắc hạt nhỏ. Ông xe thồ mặc áo mưa màu sẫm, chiếc mũ áo mưa trùm lên chiếc mũ lưỡi trai màu trắng ngà. Ông đang cẩn thận lau chùi chỗ đệm ngồi cho khách thật khô và sạch. Kim Hồng Mai giục ông Hiếu mặc chiếc áo mưa mà bà Hương Thảo vừa đưa cho.

Ông Hiếu đi rồi, Kim Hồng Mai giục mẹ đi vào nhà nhanh kẻo ướt, rồi Kim Hồng Mai trở về phòng vùi mình trong chăn ấm ngủ tiếp. Nhưng nằm mãi không ngủ được. Gần sáng mới chợp mắt được một lúc thì nghe có tiếng gọi văng vẳng. Kim Hồng Mai mơ hồ nghĩ đấy là tiếng gọi của ông xe thồ ở cạnh nhà. Nhưng hình như đã một lần gọi và Kim Hồng Mai đã dậy đưa tiễn ông Hiếu rồi kia mà? Sao lại gọi nữa? Kim Hồng Mai vẫn mơ màng nhắm nghiền mắt và ngủ tiếp. Nhưng lại nghe có tiếng gọi. Lần này to hơn và rõ hơn, kéo Kim Hồng Mai hoàn toàn ra khỏi giấc ngủ. Cô ngồi bật dậy vừa đưa tay dụi mắt. Đồng hồ chỉ 7 giờ, cô đã ngủ quên và dậy muộn mất rồi! May sao hôm nay không có giờ lên lớp. Bỗng có tiếng ông Hiếu từ cổng vọng vào:

- Ngủ nhiều vậy cô em? Ra mở cổng cho anh nào!

Kim Hồng Mai ngạc nhiên xô cửa bước ra. Ông Hiếu tươi cười đón Kim Hồng Mai, sau lưng ông Hiếu là Tôn Thất Hiền. Ông Hiếu xách cặp da bước vào cổng và ngoái lại gọi:

- Vào đây, vào đây Hiền!

Kim Hồng Mai nhìn đồng hồ tay rồi mở to mắt nhìn ông Hiếu:

- Có việc gì vậy? Tàu trễ giờ ư? Sao anh lại quay về?

Ông Hiếu tươi cười bảo:

- Vào hết cả đây rồi anh nói cho mà nghe!

Khi mọi người ngồi quanh bàn, ông Hiếu nhìn Kim Hồng Mai nói:

- Anh Tôn Thất Hiền một thời là cán bộ trong mạng lưới tình báo của anh. Anh ấy hoạt động đơn tuyến. Sau giải phóng anh đã cất công đi tìm mãi mà không gặp. Càng về sau này anh càng thấy không còn chút hy vọng gì, nghĩ rằng do hoàn cảnh đưa đẩy có thể anh ấy đang ở đâu bên Tây bên Mỹ, hoặc đã hy sinh...

- Sao mấy lần trước anh đi qua Huế cũng ghé thăm mẹ em, cũng nghỉ lại chỗ chúng em mà không phát hiện ra? - Kim Hồng Mai hỏi.

- Tôi đi sớm về khuya, lúc nào cũng tất bật, bà con hàng xóm còn ít khi gặp nữa là... - Tôn Thất Hiền từ tốn nói. - Thôi, cái gì cũng có số kiếp cả chị ạ, trời cho giờ này tôi mới gặp lại anh Hiếu cũng còn may...

Ông Hiếu ở lại Huế thêm một tuần để đi lo làm thủ tục giấy tờ xác nhận công lao thành tích của Tôn Thất Hiền trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thuở ấy Tôn Thất Hiền làm phóng viên biên tập viên cho Đài Cờ đỏ - cơ quan tâm lý chiến của chế độ Sài Gòn cũ. Ông đã cung cấp nhiều tin tức tài liệu quan trọng kịp thời giúp trên nhận định tình hình địch để đối phó. Ông Hiếu đánh giá Tôn Thất Hiền rất cao. Năm 1972 ông Hiếu bị địch bắt, từ đó Tôn Thất Hiền mất liên lạc với trên. Để tránh địch nghi ngờ, Tôn Thất Hiền phải tự ém mình một thời gian, vừa nghe ngóng động tĩnh và lúc nào cũng nơm nớp lo âu: Không biết trong lúc bị địch bắt ông Hiếu có kịp tiêu hủy tài liệu không? Chắc chắn kẻ địch sẽ tra tấn dã man, liệu ông Hiếu có giữ vững khí tiết trước đòn thù không? Sau giải phóng Tôn Thất Hiền bất ngờ được gặp lại Thùy - cô giao liên ngày nào do ông Hiếu gửi đến để chuyển tải những tin tức tài liệu của Tôn Thất Hiền về chỗ ông Hiếu. Thùy lúc này bụng mang dạ chửa. Thùy khóc kể rằng sau khi ông Hiếu bị bắt không lâu thì Thùy và toàn gia đình bị hốt vào trại tập trung. Khi nghe tin Quảng Trị được hoàn toàn giải phóng Thùy trốn về Quảng Trị, nhưng bị bắt dọc đường, rồi bị giam vào lao xá Thừa Phủ Huế. Trong tù đã có lúc tinh thần Thùy bị sa sút, cô đơn và chán nản, giữa lúc đó Thùy gặp Nhâm. Ngô Nhâm là con nhà nòi âm nhạc và kịch nghệ. Ngón đàn ngọt của Ngô Nhâm đã làm cô thao thức, rồi cô đem lòng say mê Nhâm. Tuy đàn hay hát giỏi nhưng trước khi bị bắt Ngô Nhâm là chuyên viên của Ban kinh tài Khu ủy. Về sau Ngô Nhâm chiêu hồi. Được ra tù Ngô Nhâm đem theo cả Thùy. Ngô Nhâm được cấp nhà ở, lương ăn, và làm việc cho Ty chiêu hồi Thừa Thiên. Không được sự đồng ý của gia đình nên Thùy không thể kết hôn với Ngô Nhâm, nhưng vẫn lén lút quan hệ với Ngô Nhâm. Ngày giải phóng Huế, Ngô Nhâm sợ cách mạng trừng phạt nên bỏ trốn. Thùy đi tìm mãi không ra, cô nói:

- Chắc chắn Nhâm còn ẩn náu nơi nào trong nước, chứ chưa thể đi xa được, vì có người quen của Thùy vừa gặp Nhâm tại Sài Gòn cuối tháng 9 năm 1975.

Tôn Thất Hiền cất công đi Sài Gòn tìm Nhâm cho Thùy. Bản thân Tôn Thất Hiền cũng vừa mãn khóa học tập cải tạo bốn tháng ở Cồn Tiên về. Tôn Thất Hiền định bụng gặp Ngô Nhâm sẽ khuyên giải Ngô Nhâm về với Thùy và về trình diện với chính quyền địa phương. Tôn Thất Hiền có người anh con ông bác ruột Tôn Thất Hân làm chỉ huy Trưởng công an một quận ở thành phố. Dạo Hoàng thân Bửu Toàn giới thiệu chú Tôn Thất Hoan ra vùng kháng chiến để hoạt động cách mạng, về sau chú liên lạc với gia đình đem người con trai lớn của bác Tôn Thất Hân là Tôn Thất Xuân đưa ra miền Bắc để đi học. Tôn Thất Hiền đến định nhờ anh tìm giúp xem trên địa bàn có Ngô Nhâm cư trú không. Vừa thoạt nhìn thấy Tôn Thất Hiền bước vào nhà, Tôn Thất Xuân bây giờ đổi thành Nguyễn Xuân nói:

- Chú vừa đi học tập cải tạo về hả? May đấy!

Tôn Thất Hiền đứng lặng nhìn ông anh xa cách gần hai mươi năm bây giờ gặp lại nhau lần đầu, không hiểu anh muốn nói cái “may” nào? Nhưng nghĩ đến việc mình đang cần cậy nhờ anh, Tôn Thất Hiền cố giữ thái độ từtốn nói:

- Em muốn nhờ anh tìm giúp một người có tên làNgô Nhâm.

Chưa kịp hỏi cho biết Ngô Nhâm là ai, Tôn Thất Xuân hay còn gọi là Nguyễn Xuân xua tay:

- Thôi thôi, xin chú miễn cho! Gia đình tôi không muốn dây dưa với quân ngụy!

Tôn Thất Hiền đứng chết lặng trong giây lát rồi lùi dần ra khỏi cửa, chẳng nhớ mình có chào ông anh một tiếng hay không. Sau đó tự Tôn Thất Hiền tìm đến công an các quận nội thành và các huyện ngoại thành, nhưng chỉ tìm thấy dấu vết của Ngô Nhâm chứ không gặp được Ngô Nhâm. Hết Sài Gòn lại Vũng Tàu, Đà Lạt, Nha Trang... Đi đâu cũng được một câu trả lời: Ngô Nhâm vừa rời khỏi đó không lâu. Cha mẹ Thùy đã mất. Anh em Thùy đều từ bỏ Thùy. Cuối cùng Tôn Thất Hiền phải cưu mang Thùy. Rồi Thùy sinh con trai. Khi đứa bé lên sáu tuổi, Thùy nghe tin Ngô Nhâm đã cùng với người tình mới sang định cư tại Mỹ. Thế rồi Thùy bỏ con vượt biên đi tìm Ngô Nhâm. Chẳng hiểu Thùy có đi đến được nơi cần đến và có tìm gặp được Ngô Nhâm hay không, nhưng bức thư ngắn của Thùy để lại nhờ nuôi bé Hòa thì Tôn Thất Hiền nhớ rất rõ. Ngày giải phóng, mệ Tôn Thất Hy - ông nội của Tôn Thất Hiền đã gạt nước mắt đặt lên bàn thờ hai bức ảnh của hai người con trai là chú Tôn Thất Hỷ trước đi lính cho Tây rồi sau đi lính Cộng hòa chết bỏ xác ở mặt trận đường 9, chú Tôn Thất Hoan đi tham gia cách mạng rồi hy sinh... Bây giờ lại buồn phiền về chuyện của đứa cháu nội là Tôn Thất Hiền nên mệ đã nhuốm bệnh rồi mất. Từ đó Tôn Thất Hiền lao động kiếm sống chủ yếu bằng cơ bắp, dành dụm được một ít rồi thu vén tư trang lên xóm vắng kiếm đất làm nhà, hai cha con ở với nhau, cắt đứt mọi liên lạc với họ hàng, người thân, tránh xa áp lực của gia đình và những lời eo sèo chê bai của hàng xóm.

- Vậy hóa ra cậu Hòa không phải là con đẻ củaông Hiền?

- Thì đúng là như vậy. - Ông Hiếu cười nhăn nhở đáp.

Kim Hồng Mai ngửa cổ kêu lên:

- Trời đất ơi, chỉ có con trong ruột đẻ ra mới phải chịu đựng bao điều cực nhục do nó gây ra, đằng này...

- Như cô biết đấy. Ông Hiếu nói trong xúc động: - Chỉ riêng cái việc Tôn Thất Hiền im lặng chịu đựng sự ghẻ lạnh của mọi người, âm thầm chỉ mình biết tấm lòng mình đối với cách mạng mà thôi, cũng đã phi thường, đã kiên cường lắm rồi!

- Đó là lý do khiến Tôn Thất Hiền không đi Mỹ theo diện H.O?

- Cho đến phút cuối Tôn Thất Hiền vẫn không bị lộ. Giả sử Tôn Thất Hiền có đi Mỹ theo diện H.O cũng hợp pháp, hợp lý. - Ông Hiếu nói.

Ông Hiếu mấy lần đến thăm nhà Tôn Thất Hiền, gặp cậu Tôn Thất Hòa lựa lời nhắc nhủ khuyên bảo cậu. Ông Hiếu đã trở về Sài Gòn ba hôm nay. Nhịp độ sống ở nhà Tôn Thất Hiền trở về nề nếp cũ. Tôn Thất Hiền hiểu được rằng dẫu Nhà nước có công nhận công lao của Tôn Thất Hiền mà cho hưởng chế độ chính sách thì số tiền nhận được cũng khiêm tốn thôi. Và trước mắt là phải chờ đợi một thời gian cho các cấp các ngành phê duyệt xong rồi mới thực hiện được chế độ. Trưa nay đứng bên nhà mình, Kim Hồng Mai lại nghe thấy tiếng lục đục bên nhà Tôn Thất Hiền. Cậu Tôn Thất Hòa đang to tiếng la hét chê bai cơm không ngon canh không ngọt, chê Tôn Thất Hiền là kẻ hèn kém không biết đường kiếm được nhiều tiền như người ta. Đợi cho cậu con trai dằn dỗi dắt xe ra rồ máy vút lao đi, Kim Hồng Mai mới mở cổng đi qua nhà Tôn Thất Hiền. Tôn Thất Hiền pha trà mời Kim Hồng Mai uống bên chiếc bàn gỗ tạp cũ kỹ. Bưng tách trà nóng lên, Kim Hồng Mai hỏi:

- Tại sao khi chị Thùy mới có ý định bỏ đi, anh không phát hiện sớm để giữ chị ấy lại?

Tôn Thất Hiền trả lời như đã suy nghĩ kỹ từ trước:

- Không nên giữ người phụ nữ lại bên mình khi trái tim họ thuộc về người khác.

- Thế còn cậu Hòa? Trái tim cậu ấy thuộc về ai? Vì sao anh lại cưu mang cậu ta khổ sở làm vậy? Hay là trái tim anh thuộc về cậu ấy? Mãi mãi thuộc về mẹ con cậu ấy?

- Nói đúng ra ban đầu tôi cũng tưởng là như thế. - Tôn Thất Hiền đắn đo nói. - Nhưng về sau nghiệm ra không phải. Lúc này tôi còn tiếp tục cưu mang Hòa cũng giống như ngày nào tôi lặn lội đi tìm anh chàng họ Sở khắp nơi cùng chốn giúp cho Thùy, nhưng không tìm thấy. Sợ Thùy có hành động tiêu cực tổn hại đến tính mạng của cả hai mẹ con nên tôi phải cưu mang... Và cuối cùng là mấy dòng thư ngắn ngủi của Thùy để lại nhờ tôi nuôi bé Hòa khôn lớn.

- Chỉ vì mấy dòng ngắn ngủi của người đàn bà ấy để lại mà anh phải gánh một công việc tủi cực đến thế này ư?

- Cũng không hẳn hoàn toàn như thế chị ạ! Những dòng thư của Thùy để lại cho tôi chỉ có ý nghĩa thông báo. Còn việc nuôi bé, dẫu Thùy không nhờ tôi cũng làm. Tôi chỉ cảm thấy đau lòng và tủi hổ vì mọi cố gắng nuôi nấng dạy dỗ đã không đem lại kết quả như ý.

- Vậy cậu ta nghĩ mình là ai chứ? Nó có biết nó không phải là con đẻ của anh không?

- Chẳng ai nói cho nó biết. Tôi càng không nói. Nó hận mẹ nó bỏ đi khi nó còn nhỏ. Nỗi hận ấy nó trút cả vào tôi! Nó bảo tôi là người đàn ông tồi đã không biết cách giữ chân một người phụ nữ.

- Con với cái! Nó là đồ quỷ sứ! - Kim Hồng Mai không giấu sự phẫn nộ, thốt lên lời nguyền rủa.

Tôn Thất Hiền chua chát:

- Người ta bảo nhà có phước thì quỷ biến thành con, vào phước thì con hóa quỷ! Chẳng qua tôi vào phước...

Kim Hồng Mai nhìn Tôn Thất Hiền xót xa. Cùng lúc Kim Hồng Mai sực nhìn thấy ở góc nhà những mảnh bát vỡ chỏng chơ bên những lát cà chua, những nhánh hành quấn thịt băm viên nằm trong vũng nước canh màu hồng nhạt. Con chó Ki khép nép đứng ngoài cửa bếp đón đợi dòng nước canh ri rỉ chảy ra. Mắt Kim Hồng Mai nhưđẫm lệ:

- Sao anh không kiếm lấy một đám tử tế mà xây dựng?

Tôn Thất Hiền e thẹn khi thấy Kim Hồng Mai phát hiện ra tô canh vừa bị đập vỡ chưa kịp dọn, ông nói giọng hết sức chân thành:

- Ôi chao! Hoàn cảnh tôi như thế này, ai người ta dám bước vào nhà?

- Nếu vậy thì cũng đã đến lúc anh hãy nói hết cho nó biết nó là ai, may ra nó có thể tỉnh ngộ, và đời anh bớt tủi cực đi!

- Tôi sợ rằng lúc đó tình hình sẽ xấu hơn... - Tôn Thất Hiền lại đắn đo nói. - Nó sẽ bị sốc và có thể nó sẽ làm liều. Tôi biết tính khí ngang ngược của nó mà, tận trong máu tủy nó là đứa ngang ngược. Và chừng đó không khéo tôi lại vào tình tạo ra một gánh nặng cho xã hội. Thôi chi bằng cứ nín nhịn cho qua, cứ lấy cái tình người mà đối với nhau...

- Thế anh định cưu mang cậu ta cho đến bao giờ? - Kim Hồng Mai rút khăn tay lau mắt hỏi.

Tôn Thất Hiền đáp giọng buồn:

- Bao giờ sức tàn lực kiệt, xuôi tay nhắm mắt thì thôi.

Kim Hồng Mai ra về mà lòng cứ thắc thỏm đau đớn day dứt về chân dung một người hàng xóm mà hôm nay cô mới định hình một cách trọn vẹn. Từ lâu thiên hạ cứ suy đoán rằng cậu Hòa là kết quả của cuộc tình ngắn ngủi tuyệt đẹp của Tôn Thất Hiền nên ông mới hết lòng thương yêu nâng niu chiều chuộng phụng thờ làm cho cậu ấy tưởng mình là thần. Hóa ra không phải như vậy mà hoàn toàn ngược lại - Tôn Thất Hiền luôn là một con người vào cùng tỉnh táo trước tất cả mọi vấn nạn, mọi bất trắc trong cuộc sống. Tôn Thất Hiền tiên liệu rằng sẩy tay ông ra có thể cậu Hòa sẽ trở thành một gánh nặng - một ung nhọt cho xã hội, nên một mình ông còng lưng gánh lấy trái núi nặng trĩu kia! Trời ơi! - Kim Hồng Mai thầm kêu lên trong tâm khảm - Ước gì cậu con trai bất nhân ấy hiểu được rằng đôi lúc con người ta phải thờ cả quỷ!

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 8

Một lần Ngà nói:

- Hồi mới giải phóng chị Liên Chi là một công nhân cầu đường chưa có nơi nào nhận vào làm, vậy mà chồng chị ấy đã lo cho chị có chỗ học hành rồi ra làm việc, vừa thư nhàn vừa râm mát. Giờ nghe nói sắp được đề bạt lên chức phó phòng, nay mai còn lên nữa... Còn em học được chút nữ công gia chánh của chị Anh Thi để trở thành người làm bánh bột lọc bán lẻ từng đồng kiếm chút lãi để gọi là có việc làm, không ăn bám hoàn toàn vào nhà chồng... Em nghĩ mà tủi phận lắm!

Vĩnh Cơ nín nhịn, giọng nửa như dỗ dành, nửagay gắt:

- Em so bì với chị Liên Chi thế nào được? Chị thi vào trường Trung học Thư viện đỗ cao. Chị vừa học chuyên môn vừa học văn hóa cho hết bậc Tú tài. Thi ra trường chị đỗ đầu. Nhận công tác xong chị lại tiếp tục vừa học vừa làm. Chị phấn đấu liên tục giỏi giang đủ mọi mặt... Em có làm được như chị ấy không?

Nói rồi Vĩnh Cơ không để cho vợ kịp có phản ứng nào, anh bước đi thẳng. Nhưng kể từ hôm đó Vĩnh Cơ luôn để tâm theo dõi những công việc gì ở đâu đó vừa sức Ngà để kiếm cho Ngà một chỗ. Nhưng lúc nào anh cũng bị kẹt cứng ở cái trình độ văn hóa chưa hết lớp năm của Ngà. Đã có lúc anh nghĩ đến cái tình thân giữa anh với các cơ quan ngôn luận đóng trên địa bàn tỉnh, anh có thể vỗ vai một chánh phó tổng biên tập hoặc giám đốc một cơ quan ngôn luận mà nói thật tình trạng của Ngà, rồi xin cho Ngà một công việc lao động phổ thông nào đó, ví dụ như đóng gói sách báo để gửi phát hành, hoặc làm tạp vụ điếu đóm. Đầu lạ sau quen, chắc Ngà cũng sẽ làm được. Nghĩ vậy rồi nhưng Vĩnh Cơ vẫn ngại. Bỗng dưng hôm nay dịp may bất ngờ đến. Vĩnh Cơ đến Tòa soạn Tạp chí Vạn Xuân để nộp bài anh vừa viết xong. Đây là một tạp chí văn nghệ có uy tín thỉnh thoảng anh vẫn cộng tác ở chuyên mục “Vấn đề và Dư luận”. Vừa lúc Tạp chí nhận được công văn của trên gọi đi đào tạo từ một đến hai suất thư ký giám đốc và thư ký văn phòng, khóa học sáu tháng. Tạp chí đang thiếu người làm việc nên không thể bố trí ai đi học được. Vĩnh Cơ dè dặt nói với Tổngbiên tập:

- Nếu bỏ mất hai suất đào tạo thì uổng lắm, mình nói thế này nếu bạn thấy được thì giúp mình, không đượcthì thôi.

- Được anh cứ nói! - Tổng biên tập vỗ vai Vĩnh Cơ. - Là chỗ thân thiết với nhau bao lâu nay, anh giữ ý làm gì, có gì anh cứ nói!

- Bạn có thể nhân danh Tạp chí giới thiệu cho vợ mình đi học khóa thư ký đó. Tất nhiên mọi việc sau đấy mình sẽ tự lo hết. Vợ mình chẳng có nghề nghiệp gì, từ trước nay chưa có một chỗ đứng chân nên...

- Tôi hiểu rồi! - Tổng biên tập nói, vừa pha trà mời Vĩnh Cơ uống: - Chắc cũng được thôi. Tôi sẽ lo việc này. Biết đâu sau khi học xong, ở chỗ chúng tôi cần người lại không rước chị ấy về làm việc.

- Được vậy thật quá quý! - Vĩnh Cơ nói chân thành: - Nhưng nhà tôi trình độ văn hóa quá thấp, sợ rằng không được chấp nhận. Do đó mọi việc nhờ bạn khéo léo vận động sao cho nhà tôi vào được trường này...

Đọc thấy nỗi băn khoăn lo lắng thắc thỏm trong mắt Vĩnh Cơ, Tổng biên tập Tạp chí Vạn Xuân cảm thấy vừa thương anh lại vừa nhức nhối. Công văn yêu cầu trình độ văn hóa của học viên tối thiểu tốt nghiệp phổ thông cơ sở. Vậy mà một Hoàng thân, một nhà báo danh tiếng như Vĩnh Cơ lại rước bà vợ có trình độ dưới hạng ấy đến nỗi phải khổ sở hạ mình xin bạn... Ôi cuộc đời sao lại tồn tại một nghịch lý đau buốt nhường kia... Tổng biên tập nắm tay Vĩnh Cơ, giọng hết sức dịu dàng:

- Anh về bảo chị ấy đi làm cái giấy chứng nhận sức khỏe, đơn xin nhập học, sơ yếu lý lịch rồi đưa lên đây cho tôi để kịp gửi hồ sơ về ban tuyển sinh.

- Vào cùng cảm ơn bạn đã quan tâm đến hoàn cảnh gia đình mình...

Vĩnh Cơ xúc động thật sự khi nói lời chia tay.

Về đến nhà Vĩnh Cơ thông báo cho vợ biết, rồi cả hai tất bật đi lo các thứ giấy tờ cần thiết. Có thể nói hơn mười năm chung sống với nhau, những ngày này không khí gia đình họ mới thật sự rộn ràng sôi động và hạnh phúc vì được chia sẻ với nhau một niềm vui, một loại công việc, một niềm hy vọng và cả những lo lắng mơ hồ mà lại có cơ sở rằng biết đâu mọi cố gắng của ông Tổng biên tập và của họ sẽ trở thành công cốc khi ban tuyển sinh không chấp nhận hồ sơ của Ngà vì thiếu một cái bằng... Nỗi lo này làm cho họ xích lại gần nhau hơn, Ngà tỏ ra biết ơn chồng và chăm lo cho chồng con hơn. Bé Tôn Nữ Mỹ Thiện thấy cha mẹ vui cũng vui theo và cố tỏ ra hết sức chăm ngoan.

- Mẹ cứ yên tâm mà đi học. Con ở nhà với ba, con sẽ nấu cơm, giặt giũ, lau chùi quét dọn nhà cửa... Và con cũng sẽ học tốt để cuối năm nay con còn thi nữa cơ mà.

- Đúng rồi, chỉ còn mấy tháng nữa là con sẽ trở thành cô học sinh trung học... - Vĩnh Cơ nói: - Ngày xưa ở miền Nam học sinh vừa thi tiểu học xong là phải mặc đồng phục áo quần dài trắng đấy. Ngày ấy học cùng lớp với ba có cô bé mới lên chín tuổi phải làm đơn xin phép được Ty giáo dục chuẩn y mới được thi tiểu học - Đậu tiểu học rồi ắt hẳn phải vào trung học. Lúc này thì trường nam trường nữ học riêng, nhưng hai trường liền kề nhau, mỗi lần thấy cô bé tí tẹo trong bộ áo quần dài trắng vào ra ở cổng trường ba và tụi bạn bè của ba gọi là bé chuột, bé chuột nhắt... Tự dưng ba hình dung con khác nào cô bé chuột nhắt ngày xưa...

- Con không chịu!... Con bắt đền ba!... Con không phải chuột nhắt...

- Ờ thì không phải chuột nhắt, thì con là cây kẹo, cây kẹo gừng vừa cay vừa thơm...

- Ứ! Con không phải kẹo gừng, không phải chuột nhắt, không gì hết!... Con muốn là con cơ... Con của ba mẹ mà thôi...

- Ừ thì con của ba mẹ... con ngoan của ba mẹ... - Vĩnh Cơ vuốt tóc con gái rồi ôm xoác con và vợ vào lòng.

Vì không có bằng cấp cũng như không có chứng chỉ học lực nên hồ sơ của Đỗ Thị Ngà không đầy đủ, nhưng với sự can thiệp tích cực của Tổng biên tập Tạp chí Vạn Xuân, cuối cùng ban tuyển sinh thông báo cho Tổng biên tập biết trường hợp của Đỗ Thị Ngà chỉ có thể học dự thính. Dự thính thì không được cấp bằng tốt nghiệp khi mãn khóa, dẫu học viên có học hành tốt và trải qua các kỳ thi đều đạt điểm cao.

- Dự thính cũng được. Vậy cũng đã quá tốt đối với Ngà. Mình vào cùng biết ơn bạn đã hết lòng giúp đỡ!

Vĩnh Cơ siết chặt tay Tổng biên tập và ra về với sự lo lắng thắc thỏm. Liệu rồi giữa ban tuyển sinh và ban giám hiệu nhà trường có thay đổi ý kiến gì không về trường hợp của Ngà?

Một ngày lập đông, gió heo may bắt đầu về trên Kinh thành Huế cũng là lúc gia đình Vĩnh Cơ có tin vui: Nhà trường gửi giấy báo gọi Ngà đi học. Cái gia đình nhỏ này lại rộn ràng chuẩn bị mọi thứ cần thiết cho Ngà lên đường nhập học.

Trường Trung cấp Hành chánh Quốc gia đặt ở huyện lỵ của một tỉnh vùng trung du Bắc Bộ. Khóa Thư ký giám đốc và thư ký văn phòng có cả thảy một trăm mười lăm học viên chia làm hai lớp. Trường tọa lạc trên một ngọn đồi thoai thoải nằm cạnh tỉnh lộ, dọc dài theo những cơ quan địa phương và trung ương đóng trên địa bàn tỉnh. Phía sau lưng là khu dân cư đông đúc, phía trước mặt là phố xá với các quán hàng điểm tâm giải khát cắt tóc thợ may... Ở ngã tư có cửa hàng bách hóa tổng hợp. Ở ngã ba có một chợ nhỏ. Phía sau các dãy phố là rừng bạch đàn xanh mướt bạt ngàn. Các học viên ngoài giờ học thường ngồi ở các quán xá, hoặc dạo chơi dọc trục phố huyện hay tản bộ trong rừng bạch đàn. Đặc biệt vào các kỳ thi - rừng bạch đàn là nơi các học viên tìm lấy một góc cho mình để mà ôn bài.

Sau một tháng nắm được sức học của mỗi học viên, thầy chủ nhiệm bắt đầu phân chia từng nhóm tổ để mọi người giúp đỡ kèm cặp nhau. Từng nhóm ba người - cứ hai học viên giỏi kèm một học viên kém. Đặc biệt Đỗ Thị Ngà được tới hai người cán bộ lớp giúp đỡ, đó là lớp phó Trần Thiên Anh và lớp trưởng Nguyễn Trọng Điểm. Thật là một sự quan tâm đặc biệt của thầy chủ nhiệm nói riêng và của Ban giám hiệu nói chung đối với học viên này. Bởi khi nghiên cứu hồ sơ của Đỗ Thị Ngà, thấy chồng Ngà là nhà báo tên tuổi Vĩnh Cơ, ai cũng lấy làm vị nể. Thế nhưng bản thân Ngà không hề ý thức được điều đó. Một thời gian sau người ta thấy Ngà hình như quên mất mình là người đàn bà đã đứng tuổi và có chồng con. Ngà học đòi cách ăn mặc như kiểu các cô thư ký trẻ, Ngà hút thuốc uống rượu như một số học viên nam, và ngoài giờ học phụ đạo Ngà còn có những buổi hẹn hò riêng với lớp trưởng. Cùng thời gian này người ta thấy Ngà có tiến bộ trong học tập. Nhưng cũng có lời đồn đãi rằng Ngà có quan hệ không bình thường với lớp trưởng. Có người hỏi thẳng lớp phó Trần Thiên Anh về điều đó, cô nói:

- Ai cũng đã lớn tuổi và có vợ có chồng cả rồi, mỗi người tự chịu trách nhiệm về bản thân mình là chính...

Dư luận lan rộng trong toàn trường. Ban giám hiệu và thầy chủ nhiệm gọi lớp trưởng lên để nhắc nhở. Riêng Ngà không ai nói gì. Nhiệm vụ kèm cặp giúp đỡ trong học tập cho Ngà cũng chấm dứt từ đây. Ngà và Nguyễn Trọng Điểm bắt đầu giữ ý tứ với nhau trước mắt mọi người, nhưng thường lén lút gặp nhau ở chỗ khác. Rừng bạch đàn được họ chọn làm nơi để quan hệ yêu đương. Ngày và đêm. Lúc nào tranh thủ gặp nhau được họ đều vào rừng bạch đàn. Khi khóa học đã học được một nửa thời gian và đánh dấu bằng kỳ thi một học kỳ thì mối quan hệ Ngà Điểm gần như công khai. Không biết có ai trong trường trong lớp tìm cách báo cho chồng Ngà biết hay sao mà vừa thi học kỳ xong là Vĩnh Cơ xuất hiện. Anh đến bất ngờ làm cho cả trường xôn xao. Điều mọi người quan tâm nhất là liệu rồi anh chàng Nguyễn Trọng Điểm và chồng Ngà sẽ đụng độ với nhau ra sao. Nhà trường bố trí phòng khách cho Ngà đón chồng. Chồng Ngà đến vào gần cuối buổi học chiều. Sáng hôm sau mọi người lên lớp sớm hơn mọi ngày. Ở hành lang và sân chơi không hẹn mà từng nhóm nhỏ quây cụm bàn tán chuyện vợ chồng Ngà.

- Có thể chuyến này sẽ có choảng nhau một trận ra trò. - Một anh nói.

- Rồi sẽ đem nhau ra rừng bạch đàn không phải giữa đêm hôm khuya khoắt, không phải chui bụi lủi bờ... Mà giữa thanh thiên bạch nhật, không xảy ra đấu súng thì cũng gậy gộc, dao phay...

- Bậy nào! Gì thì Nguyễn Trọng Điểm cũng còn danh nghĩa lớp trưởng, lại đang theo học, ai lại làm thế?

- Đúng thế, dẫu gì thì chồng Ngà cũng là một nhà báo có tên tuổi, lại con nhà hoàng tộc, quý phái, ai đi làm cái việc thượng cẳng chân hạ cẳng tay...

- Nhưng mà ông ta đã có vợ kiểu đó thì ông ta chí ít cũng phải có cách đối xử cho tương ứng chứ?!

- Để chờ coi! Cùng lắm là họ bỏ nhau! Cỡ nhà báo Vĩnh Cơ rồi thì chẳng mấy chốc sẽ lại có vợ hay vợ đẹp, vợ ngon lành... Chỉ tiếc bà Ngà đũa mục mà được đặt lên mâm son lại còn không biết thân biết phận...

Câu chuyện nửa chừng của các học viên bỗng ngưng bặt khi ở lối đi từ nhà khách của trường xuất hiện Ngà cùng đi với chồng hướng về phía sân trường. Chồng Ngà ôm cặp sách của vợ đi sát bên vợ điềm đạm bước chậm rãi ngang qua sân trường. Gần đến cửa lớp họ đi càng chậm hơn. Vĩnh Cơ vẫn tay ôm cặp sách, còn tay kia quàng ngang eo lưng vợ, dìu vợ đi nhè nhẹ tiến vào lớp học đến bên bàn, đặt cặp sách xuống, rồi hai tay nâng nhẹ Ngà đưa vào chỗ ngồi, xong lấy cặp sách vở đặt ngay ngắn trước mặt Ngà, đoạn cúi xuống dặn dò to nhỏ đôi chút rồi hôn nhẹ lên tóc Ngà trước khi bước ra khỏi lớp. Ở cửa lớp và trên dọc hành lang gặp mấy người bạn học của Ngà, Vĩnh Cơ vui vẻ chào hỏi bắt tay hết người này đến người khác. Lớp trưởng Nguyễn Trọng Điểm xuất hiện ở cuối hành lang cũng được Vĩnh Cơ tay bắt mặt mừng. Vĩnh Cơ còn đứng nán lại chào hỏi mấy câu xã giao cùng Nguyễn Trọng Điểm và Trần Thiên Anh trước khi trở về phòng khách của nhà trường thu xếp hành lý để về Hà Nội gấp kịp dự cuộc họp báo vào lúc 10 giờ.

Sau tiếng kẻng báo giờ học, một học viên chậm rãi bước về phía cửa lớp, ném mẩu tàn thuốc vào gốc cây cọ ở hàng hiên nói với vẻ bực dọc:

- Cái bọn hoàng gia quý tộc bao giờ cũng làm cái trò sĩ diện bẩn thỉu đó! Cứ huỵch toẹt ra có phải là dễ chịu, dễ thở hơn không? Cứ cố bấm bụng nín nhịn làm dáng làm điệu, làm bộ làm tịch kiểu đó nên mới phải bầm gan tím ruột, rồi thì chảy máu dạ dày, rồi thì xuất huyết não cũng vì thế!

- Anh muốn nói gì thì cứ nói thẳng ra coi! - Một học viên bảo.

- Cậu không nhìn thấy cái tay nhà báo Vĩnh Cơ lúc nãy gần như bồng bế con vợ trời đánh thánh vật của nó vào lớp học à? Ai biết được đằng sau cái trò lịch sự rởm đó... tối hôm qua họ đã làm gì nhau? Có thể là những lời thô bỉ tệ hại nhất... nhưng trước mắt thiên hạ thì lại làm kiểu đó, cầm bằng thiên hạ là đồ ngu cả!...

- Cũng có thể tối hôm qua giữa họ không hề có cuộc xô xát hoặc đấu khẩu nào cả. Mình từng chứng kiến ở quê mình có thằng cha nọ vợ nó tằng tịu với một tay trưởng phòng. Nó đau khổ hờn ghen đến phát bệnh nặng mà chẳng hề hé răng nhiếc mắng vợ một câu! Đến lúc biết khó qua khỏi cơn bạo bệnh nó còn cố lết tới chỗ mụ vợ tay trưởng phòng kia để “minh oan” cho vợ. Rằng vợ tôi hoàn toàn trong trắng, không hề có chút quan hệ bất chính nào với chồng chị như lời thiên hạ đồn đãi kia... Nói xong nó cố lết về tới nhà để nằm chết! Con vợ nó làm đám cho chồng rõ to. Ngay trong những ngày tang lễ con đàn bà đó đã ngang nhiên ăn nằm với tay trưởng phòng. Trời đã sinh ra cái loại đàn ông như tay trưởng phòng đó, như con đàn bà nọ, thì cũng phải sinh ra cái thứ đàn ông như thằng chồng ngu đần chết dẫm kia, như tay nhà báoVĩnh Cơ...

Câu chuyện ngừng hẳn khi mấy học viên vào đếncửa lớp.

Buổi trưa Ngà đi học về đảo qua phòng khách thấy trên bếp nồi cơm đã được ủ ấm. Mấy món tôm rằn cá thệ kho rim và cá thu chiên mang từ Huế ra cho Ngà ăn dần cũng đã được Vĩnh Cơ hâm nóng đậy đằn cẩn thận với một mảnh giấy nhỏ dằn trên mặt bàn:

Em hãy giữ gìn sức khỏe.

Anh và con luôn nhớ em! - Vĩnh Cơ.

Nhà báo Hoàng Giang, bạn thân của Vĩnh Cơ đi Sài Gòn ra ghé Huế thăm Vĩnh Cơ. Lúc rời Huế, Vĩnh Cơ khẩn khoản nhờ Hoàng Giang khi ra đến Hà Nội hãy cố gắng sắp xếp thời gian đi lên trường Trung cấp Hành chánh thăm Ngà, an ủi động viên Ngà lo học hành cho tử tế. Vì sợ phiền bạn nên Vĩnh Cơ không dám gửi quà cáp gì nhiều, mà chỉ gửi độc một trái thanh trà - đặc sản của đất kinh thành mà Ngà rất thích, với một bức thư của bé Tôn Nữ Mỹ Thiện. Thư Mỹ Thiện viết rằng sinh nhật lần thứ mười một vừa rồi của con nhằm dịp Quốc tế Lao động cộng với ngày lễ 30 tháng Tư, cộng với ngày Chủ nhật nữa cả thảy có hơn năm ngày nghỉ - con hy vọng mẹ sẽ về với con như đã hứa, nhưng rồi không thấy mẹ về. Rất mừng là có bác Hoàng Giang bạn của ba đi công tác ghé vào thăm, bác đã tặng con một con búp bê rất đẹp. Cả ba và bác đều nói mẹ không về được chắc là mẹ quá bận học. Con cũng nghĩ thế mà không trách mẹ nữa. Mẹ hãy cố gắng học thật giỏi nhé!...

Về đến Hà Nội hôm trước, hôm sau Hoàng Giang đã thu xếp để lên trường của Ngà. Đợt nghỉ lễ vào dịp nhà trường vừa thi học phần xong nên các học viên được nghỉ hơn một tuần. Nhiều học viên tranh thủ về thăm nhà. Khi Hoàng Giang đến thì sân trường vắng lắm. Hỏi thăm Ngà thì nghe nói Ngà đã xin về thăm nhà ở Huế.

- Tôi vừa ở Huế ra.

Hoàng Giang nói và tỏ vẻ khó hiểu, cùng lúc anh nghĩ biết đâu Ngà đi về thăm quê ngoại ở Hà Bắc. Anh nói điều đó với những người bạn học của Ngà. Nhưng một anh đã nhanh nhảu nói:

- Em không tin rằng chị Ngà đi Hà Bắc, mà đi Đồ Sơn thì đúng hơn, bởi có người nhìn thấy lớp trưởng lấy hai vé đi Đồ Sơn...

Hoàng Giang buồn bã để lại bức thư của bé Mỹ Thiện với trái thanh trà mà trên đó Vĩnh Cơ đã dùng bút dạ viết đầy khắp thân trái thanh trà những lời thương nhớ: "Anh và con nhớ thương em vào cùng!... Vĩnh Cơ."

Các bạn cùng lớp cất giữ giúp. Chiều hôm sau quả là Ngà và lớp trưởng cùng về một lúc. Họ đưa thư và trái thanh trà giao tận tay Ngà rồi nói:

- Đồ Sơn là Đồ Sơn. Còn đây là đồ nhà trong Huế gửi ra cho chị. Chị đi khỏi tụi này cất giúp. Nhìn trái thanh trà thật thích mắt! Thứ quả này chỉ xứ Huế mới trồng được. Ai không biết mới thoạt nhìn cứ tưởng là trái bưởi...

Ngà lơ đãng nhìn dòng chữ bằng bút dạ của Vĩnh Cơ viết trên trái thanh trà với chữ ký quen thuộc mà cái đuôi dài ngoằng của nó ngoặc quanh trái thanh trà tựa chiếc cầu vồng giữa nền trời xanh thẳm.

- Ai đem tới vậy?

Ngà hỏi, uể oải bóc thư của con gái.

- Có ông nhà báo ở Hà Nội vào công tác trong ấy mang ra giúp.

Ngà đọc thư con xong ngồi lặng đi một lát, rồi đưa tay vén mấy sợi tóc thưa thớt lòa xòa hai bên thái dương nói:

- Ngà có hứa về thăm bao giờ đâu mà trông với ngóng! Gần mãn khóa rồi còn gì? Ít nữa lại về hẳn.

Nói rồi Ngà đi tìm con dao để gọt thanh trà.

Một bạn gái đưa tay ngăn lại:

- Mình thấy dòng chữ của anh ấy viết đẹp như thế kia, tình cảm như thế kia mà bị cắt đi thì tội lắm!

- Ôi chao, tội cái gì? - Ngà nói: - Chữ thì biết bao là chữ! Thiếu khối gì chữ! Một dòng này thì có ăn nhằm chi? - Nói đoạn Ngà đưa lưỡi dao xắn một lát dứt khoát mảng vỏ phía cuống thanh trà. Mùi thơm dìu dịu tỏa lan. Ngà tiếp tục gọt thoăn thoắt. Những mảng chữ của Vĩnh Cơ ngả nghiêng lả tả rơi lần lượt dưới lưỡi dao bén. Rồi tiếp đến lớp vỏ lụa trắng muốt đè lên những miếng vỏ xanh có đề chữ... Và cuối cùng, khi quả thanh trà được tách ra từng múi cong cong dày dày và ứ mọng nước, những người bạn học đã lần lượt bỏ đi gần hết tự lúc nào.

Khi Ngà ngẩng lên thì chỉ còn lại Nguyễn Trọng Điểm và... Ngà.

- Sao lại bỏ đi đâu hết thế? Thôi, mặc kệ họ! - Ngà nói và đặt múi thanh trà vào tay người tình: - Họ không muốn ăn thì mình ăn. Ở đó mà thương chữ với nghĩa! Cả đời ông ấy viết hàng đống! Chữ với nghĩa không biết chất vào đâu cho hết? Lại nữa, viết đâu không viết lại viết trên trái thanh trà? Há chẳng lẽ cứ để thế mà ngắm chứ không ăn à?

Ngà hỏi và không có ai trả lời. Chỉ nghe thấy tiếng rau ráu bùm bụp của những tép thanh trà vỡ ra trong miệng.

Khóa học kết thúc đúng thời gian quy định. Hồ sơ nhập học của Ngà không hoàn chỉnh nên không được cấp bằng mà chỉ được cấp chứng chỉ.

- Thế cũng được! - Nguyễn Trọng Điểm an ủi người tình: - Có bằng cấp hẳn hoi chưa chắc đã xin được việc. Nhiều khi con người ta vào đời không cần bằng cấp mà bằng những ưu thế khác.

Họ bịn rịn chia tay nhau.

Ngà trở về Huế gặp lại chồng con. Lại vào ra ăn ở như xưa. Thời gian này Vĩnh Cơ tích cực đi thăm dò chỗ làm để xin việc cho vợ. Không có cơ quan nào chịu nhận với lý do chỗ của họ đang thừa lao động. Trở lại với Tạp chí Vạn Xuân, Vĩnh Cơ dè dặt nhắc lại ý kiến của Tổng biên tập trước đây về việc Ngà có thể đến làm việc ở Tạp chí. Tổng biên tập nói:

- Thực lòng tôi rất muốn được giúp anh chị, nhưng trên không cho phép lấy thêm một hợp đồng lao động nào nữa...

Vậy là cùng đường rồi. Vĩnh Cơ chán nản ra về lựa lời động viên vợ hãy yên tâm chờ đợi. Trước mắt cứ ở nhà nghỉ ngơi.

Một năm, hai năm rồi ba năm trôi qua, câu chuyện Ngà cần xin việc làm gần như bị quên lãng... Rồi một hôm tình cờ Ngà gặp lại Ngô Trần trong tiệc cưới con trai của một nhà báo. Vĩnh Cơ đi công tác phía Nam chưa về kịp nên tại tiệc cưới này ai gặp Ngà cũng hỏi thăm Vĩnh Cơ. Còn Ngô Trần thì kéo Ngà đến ngồi cùng với những bậc cao niên của hai họ. Thành ra trong bữa tiệc các thành viên ít biết nhau, nên ngoài những câu xã giao rời rạc, Ngà và Ngô Trần dành cho nhau gần trọn thời gian của bữa tiệc. Khi chia tay họ hẹn nhau ở một địa điểm khác.

- Khách sạn Phương Lan. Chín giờ thứ Sáu em nhé.

- Vâng! Em sẽ đến Phương Lan...

Buổi sáng sau khi tập thể dục xong Hoàng thân Bửu Toàn thường đi dạo một vòng trong khuôn viên biệt thự, trò chuyện với hoa lá, nâng niu những búp cành mới nhú, ngắm vuốt những trái cây la đà, chống đỡ cho nó khỏi lấm bẩn rồi vào tắm rửa. Trong lúc đó vợ chồng Phan Tấn, Sa và vợ chồng Từ Huy, Liên Chi lo đun nấu dọn dẹp lau chùi nhà cửa. Khi Bửu Toàn từ buồng tắm bước ra thì trên bàn đã đặt sẵn sáu phần ăn. Họ cùng ngồi vào bàn ăn uống chuyện trò vui vẻ.

Vợ chồng Phan Tấn và Sa vì lẽ nào đó mà không có con, nên khi Từ Huy và Liên Chi sinh con trai - được ông Bửu Toàn đặt tên là Từ Đại Nguyên, lập tức cu cậu trở thành con chung của hai cặp vợ chồng. Sa thường giành lấy phần lớn việc chăm sóc Từ Đại Nguyên để cho Liên Chi yên tâm phấn đấu công tác, và để cho Từ Huy rảnh tay mà sáng tác. Khi Từ Đại Nguyên đến tuổi đi học thì Phan Tấn và Sa làm nhiệm vụ đưa đón con, thỉnh thoảng Phan Tấn đưa Từ Đại Nguyên đến tham quan xưởng trường. Có lẽ vì thế mà Từ Đại Nguyên sớm nói lên mơ ước của mình là sẽ trở thành người chế tạo máy. Trong khi đó cha của cậu - nghệ sĩ điêu khắc Từ Huy ngày càng trưng bày nhiều tượng và phù điêu trong khắp khuôn viên biệt thự. Về sau này Bửu Toàn có một thú vui mới là muốn được ngồi đọc sách báo và chuyện trò với con cháu trong vườn tượng. Ngồi bên những tác phẩm của Từ Huy để uống trà, tiếp khách hoặc nghiền ngẫm một cuốn sách thật tuyệt! Vĩnh Bảo, Kim Hồng Mai và một số bạn bè khác của Từ Huy thường tìm tới với Bửu Toàn trong không gian ấy để nghe chuyện ngày xưa. Đặc biệt Kim Hồng Mai giống bà ngoại của cô ở điểm rất thích nghe kể về Hoàng gia Nguyễn Phước tộc. Trong câu chuyện bao giờ Bửu Toàn cũng dành những tình cảm ưu ái cho người bác ruột của mình là Cung Tôn Huệ Hoàng đế.

Những ngày này Từ Huy đang gấp rút hoàn thành bức phù điêu "Mười một cô gái sông Hương" để kịp dự triển lãm kỷ niệm ba mươi năm cuộc tiến công và nổi dậy của quân và dân Thừa Thiên Huế Xuân Mậu Thân 1968. Khi Từ Huy nghỉ tay ngồi bên chiếc bàn đá uống nước nói chuyện với Hoàng thân Bửu Toàn và các bạn, câu chuyện của họ xoay quanh tình hình sáng tác trong thành phố, trong tỉnh và trong nước. Hôm nay họ còn chia nhau niềm vui mới là Kim Hồng Mai vừa được kết nạp vào Hội Mỹ thuật Việt Nam.

Vĩnh Bảo nhìn Từ Huy với ánh mắt đầy thân quý và ngưỡng mộ nói:

- Bây giờ chúng em đều là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, vậy mà anh Từ Huy vẫn chưa được kết nạp vào Hội! Em đã phát biểu về tình trạng này trong một cuộc họp gần đây. Người chịu trách nhiệm trả lời vấn đề này trước hết là ông Ngô Trần. Nhưng ông ta đã loanh quanh không dám trả lời thẳng vào vấn đề...

Cung giọng đượm buồn nhưng nụ cười tươi rói nở trên môi Từ Huy, anh nói:

- Điều quan trọng nhất đối với văn nghệ sĩ là phải sáng tác những tác phẩm có giá trị đích thực... Cha ông ta ngày xưa có vào hội vào đoàn gì đâu?

Từ Huy nói đến đây thì Liên Chi về với những bông hồng Đà Lạt đỏ tươi. Từ Huy lật đật đứng lên đón vợ.

Vườn có sẵn hoa nhưng thỉnh thoảng Liên Chi và Sa vẫn mua bông hồng tươi của Đà Lạt. Gian phòng của Đoan Thuận suốt mấy chục năm qua lúc nào cũng được lau chùi quét dọn và cắm hoa tươi. Từ bức chân dung của Đoan Thuận treo trên tường cho tới bàn viết, bàn trang điểm và những đồ vật khác trong phòng vẫn giữ nguyên vị trí cũ. Dẫu biết rằng Đoan Thuận không bao giờ còn trở về nữa, nhưng Bửu Toàn và mọi người không ai muốn đặt lên bàn thờ cho Đoan Thuận một bát hương. Bửu Toàn luôn coi Đoan Thuận vẫn còn sống và muốn bạn bè con cháu của mình cũng hiểu như vậy. Những đồng chí đồng đội cũ mỗi lúc đến thăm, được mời ngắm gian phòng của Đoan Thuận, ai cũng ngầm hiểu rằng lọ hoa tươi quanh năm đặt trên bàn viết phía dưới bức chân dung của Đoan Thuận khác nào một bát hương tưởng nhớ.

Khách sạn Phương Lan là một biệt thự nằm trên con đường yên tĩnh và có nhiều biệt thự xây theo kiểu Pháp. Con đường đầy bóng cây và tiếng chim với những chùm phượng đỏ rực rỡ mùa hè và những khóm hoa hoàng hậu, hoa bằng lăng tím ngát các mùa thu đông. Kể từ hôm tình cờ gặp lại nhau, Ngô Trần đã chọn khách sạn Phương Lan làm nơi hẹn hò với Ngà. Chẳng mấy chốc họ trở thành khách quen thuộc. Chỉ cần thấy một trong hai người bước vào khách sạn lập tức nhân viên lễ tân vội vàng đứng lên ân cần tiếp đón và đưa họ đến căn phòng quen thuộc. Tiếp đó lễ tân chuẩn bị thức ăn đồ uống đưa đến tận phòng theo yêu cầu của hai người. Có thể nói khách sạn Phương Lan thường dành riêng một gian phòng cho Ngà và Ngô Trần. Những lúc có đông khách thì giám đốc khách sạn nhường phòng làm việc của ông cho hai người. Qua cung cách đối xử đó Ngà hiểu được là tầm ảnh hưởng của Ngô Trần đối với khách sạn Phương Lan không phải là nhỏ, nó không phải chỉ thuần túy là chủ hàng với khách hàng.

Ngô Trần nằm duỗi dài rít thuốc, chốc lại nghiêng người gạt tàn vào chiếc lọ đựng tàn đặt trên bàn nhỏ, một tay quờ quạng mân mê mớ tóc rối bời của Ngà. Ngà nằm bên cạnh nắm lấy bàn tay Ngô Trần bóp khe khẽ rồi giữ chặt trong bàn tay mình, nói:

- Người ta treo biển cấm hút thuốc khắp nơi, nhất là trong phòng lạnh mà anh cứ...

Ngô Trần rít một hơi dài rồi dúi nửa điếu thuốc còn lại vào chiếc gạt tàn, đoạn xoay hẳn người về phía Ngà, ghì siết Ngà trong vòm ngực xương xẩu của mình nói:

- Anh có hai tật xấu không thể nào bỏ được đó là thuốc lá và em.

- Anh chỉ biết vui với em trong chốc lát rồi lại về với gia đình anh. Còn em, em cần có việc làm để có điều kiện đi ra ngoài, để tiếp xúc, để được tự do đi gặp gỡ anh thì anh chẳng giúp...

Ngô Trần suy nghĩ một lát rồi nói:

- Không phải anh không quan tâm đến công việc làm cho em. Ngược lại, kể từ lúc gặp lại em anh luôn nghĩ đến điều đó. Nếu em có chỗ làm việc, mọi sự đi lại vào ra của em bấy giờ sẽ trở nên bình thường, và những cuộc hẹn hò của chúng ta sẽ dễ ngụy trang hơn. Anh đang nghiên cứu một chỗ thích hợp, nhưng còn ngại một điều...

Ngà ngồi bật dậy xoay hẳn người nhìn sát vào mặt Ngô Trần, hỏi dồn dập:

- Việc gì? Ở đâu? Anh nói cho em nghe đi! Anh còn ngại điều gì nữa?

- Anh sẽ giới thiệu em đến làm việc tại một doanh nghiệp mới thành lập do em trai anh làm giám đốc.

- Đấy là đơn vị nào? Sao anh không nói ngay đi, còn chần chừ gì nữa?

- Đó là khách sạn Eden.

Ngà tưởng mình nghe nhầm. Eden là một khách sạn lớn và hiện đại vào bậc nhất ở thành phố này, lại do em trai của anh ấy làm chủ? Bấy lâu nay Ngà vẫn nghe nói đó là một công ty liên doanh Việt Mỹ.

- Anh nói đi, anh còn lo ngại điều gì?

Ngô Trần nhếch mép cười vừa lim dim mắt nói:

- Ấy là anh sợ mất em. Anh em nhà anh vốn nòi đa tình mà!

- Vớ vẩn! - Ngà véo vào tai Ngô Trần rồi hụp mặt vào mớ chăn nệm bùng nhùng nói: - Anh thì chỉ được cái hay... ghen! Chưa gì đã lo sợ lung tung. Người ta là ông chủ giàu có từ bên Tây bên Mỹ qua đây, sá gì em?!

- Em không biết chứ ở em có những nét độc đáo mà người phụ nữ khác không có: giản dị mà nồng nàn, khôn ngoan, lắt léo tài tình trong ứng xử với mọi tình huống tưởng là khó xử nhất nhưng vẫn không làm mất đi cái chất thô mộc hoang dại... Điều đó thật sự hấp dẫn cánh đàn ông!

Ngà nằm yên nghe người tình tâng bốc ngợi ca mình bằng những ngôn từ hết sức rẻ rúng, nhưng vì trình độ quá thấp nên Ngà không nhận ra được điều đó, thậm chí trong Ngà dấy lên một sự so sánh rằng chồng Ngà chưa bao giờ nói được với Ngà những lời tương tự. Tại sao Ngà phải sống đời với người chồng ấy, mà không được sống với người đàn ông này?!...

- Nói vậy chứ rồi ra sẽ có cách... Anh sẽ ra điều kiện với chú em của anh...

Câu nói ỡm ờ của Ngô Trần kéo Ngà trở về với thực tại. Ngà lo lắng hỏi:

- Anh sẽ ra điều kiện gì?

Ngô Trần đáp:

- Anh sẽ nói thật cho chú ấy biết em là... vợ của anh. Chú ấy liệu mà cư xử với chị dâu cho phải đạo.

- Vậy từ hôm nay em chuẩn bị hồ sơ nhé?

- Hồ sơ để sau. Trước mắt anh sẽ hẹn với William rồi báo cho em biết.

- Anh đọc lại cái chữ Tây vừa rồi đi! - Ngà nũng nịu yêu cầu và nhớ lại cách đây nhiều năm Vĩnh Cơ đã mời thầy Bảo Trân đến nhà dạy Pháp văn cho Ngà. Nhưng khó quá, Ngà học không được.

- William. - Ngô Trần nói: - Từ khi được nhập quốc tịch Mỹ chú ấy đã chọn cho mình một cái tên mà khi đọc lên nó có âm hưởng gần giống với tên Việt Nam của chú ấy. William rất gần với Nhâm - Ngô Nhâm...

Ngà nhẩm đọc tên giám đốc William nhiều lần, nhưng lần nào cũng bị sai, liền được Ngô Trần chỉnh mấy lần mới đọc đúng.

Họ chia tay nhau, Ngà ra về lòng khấp khởi mừng và miệng luôn nhẩm đọc tên của giám đốc khách sạn Eden - ngài William...

Một tuần sau Ngô Trần đưa Ngà đến khách sạn Eden.

- Xin giới thiệu với Ngà đây là William - giám đốc khách sạn, còn đây là Ngà...

Trước mắt Ngà là một người đàn ông có thân hình cao to bệ vệ với hàm râu con kiến được xén tỉa cẩn thận. Nhìn kỹ ông ta có nhiều nét giống Ngô Trần, chỉ khác là Ngô Trần gầy guộc và già hơn, tóc muối tiêu để dài vuốt về phía sau và tự nó lệch ra hai bên tạo thành một đường rẽ tự nhiên. Còn William tóc đen cắt ngắn rẽ lệch và được chải láng mượt xếp nếp như bộ veston William đang mặc - màu xanh sóng biển là phẳng, cái li quần sắc cạnh chạm khẽ vào mũi giày da bóng loáng.

- Ngà đã học xong khóa thư ký giám đốc nhưng chưa có việc làm. Đề nghị giám đốc khách sạn Eden xem xét cho Ngà được đến khách sạn làm việc. - Ngô Trần nói.

- Sẵn sàng thôi. Một khi anh đã giới thiệu làm sao em từ chối được? - Quay sang phía Ngà, William hỏi: - Bà Ngà ra trường đã lâu chưa?

- Dạ cũng đã hơn năm năm rồi. - Ngà cố ý nói bớt đi một nửa thời gian.

- Tình trạng gia đình thế nào?

- Dạ gia đình ổn định. Có một con gái. Chồng là nhà báo.

- Tốt lắm! Rất mong có dịp làm quen với ông nhà. Ngày mai bà có thể đến làm việc.

Ngà không ngờ sự việc lại dễ dàng nhanh chóng đến mức như vậy.

Khi cáo từ William để ra về, gần đến nhà mình rồi mà Ngà vẫn cứ bàng hoàng. Ngô Trần còn ở lại nói chuyện với William nên không có ai cho Ngà bày tỏ cảm giác bàng hoàng lạ lẫm này.

Được thu nhận vào làm ở khách sạn Eden quá dễ dàng và quá mau lẹ nên Ngà không tiện nói cho chồng biết. Buổi sáng đợi cho chồng đi làm việc và con đi học xong Ngà mới ăn mặc trang điểm rồi đi đến khách sạn Eden. Ngà không quên mang theo bộ hồ sơ xin việc được xếp đóng bụi từ gần chục năm nay.

Tuy đã một lần đến Eden nhưng lần này trở lại Ngà vẫn cảm thấy ngần ngại rụt rè trước vẻ huy hoàng tráng lệ của nó.

Ngà gõ cửa phòng của William. Thư ký giám đốc là một chàng trai trẻ chừng hai lăm, hai sáu tuổi mở cửa cúi đầu chào rồi mời Ngà vào. Khi Ngà bước vào, viên thư ký khẽ gật đầu chào Ngà một lần nữa và chuẩn bị quay gót thì giám đốc bảo:

- Anh hãy nán lại một chút để tôi giới thiệu. - Đoạn quay sang Ngà, William nói: - Đây là bà Đỗ Thị Ngà - nhân viên mới. Còn đây là anh Tôn Thất Hòa. Từ nay anh Hòa có bổn phận giúp đỡ bà Ngà trong công việc.

Ngà cúi chào Tôn Thất Hòa và nói lí lí trong mồm:

- Chào anh...

Tôn Thất Hòa cúi chào rồi bước qua phòng bên ngồi trước máy vi tính mà đầu óc cậu cứ mung lung không thể nào làm việc được. Tôn Thất Hòa mơ hồ lo lắng về tương lai của mình. Từ ngày tốt nghiệp Đại học Quản trị Kinh doanh - cũng là lúc khách sạn này mới thành lập - Tôn Thất Hòa liền đệ đơn xin việc. Qua ba vòng sát hạch Tôn Thất Hòa được chọn với vai trò thử việc. Không biết đến bao giờ thời gian thử việc mới kết thúc, đến bao giờ người ta mới cho Tôn Thất Hòa được ký kết một hợp đồng lao động, dù là hợp đồng ngắn ngày nhất: hợp đồng một tháng; hoặc tệ hơn: hợp đồng hai tuần, hợp đồng một tuần. Vì khi đã ký kết được hợp đồng anh chỉ cần lao động nghiêm túc, hoàn thành công việc và không có gì sai sót là có thể nhận một khoản tiền lương đã thỏa thuận trước. Còn lao động thử việc không có lương. Hoặc người ta thương tình mà ban cho đôi chút gọi là tưởng thưởng thì cũng theo kiểu nhỏ giọt. Đấy là theo sự hiểu biết của Tôn Thất Hòa sau những thực tế mà Tôn Thất Hòa thu được gần hai năm rưỡi thử việc ở đây. Biết mình thân cô thế cô, chỉ lấy năng lực chuyên môn và niềm say mê công việc của mình mà chứng minh, Tôn Thất Hòa không e ngại trước khó khăn nào. Không có công việc được giao nào mà Tôn Thất Hòa không cố gắng để hoàn thành một cách tốt nhất. Thế nhưng phòng Tổ chức cán bộ cũng như ông giám đốc luôn im ỉm dửng dưng không thấy nói gì. Như thể Tôn Thất Hòa sinh ra ở đời chỉ để được người cha già nua đau khổ chắt chiu dành dụm từng xu một, lao động bằng đủ mọi thứ nghề mà cơ bắp có thể thực hiện được, vẫn không đủ để nuôi cậu con trai duy nhất - ông đã phải đi bán máu của mình theo định kỳ để lấy tiền đóng học phí cho con, để rồi khi tốt nghiệp cậu con lại vào làm việc không lương cho một liên doanh!... Lẽ nào lại như thế? Nhiều đêm Tôn Thất Hòa trằn trọc suy nghĩ chẳng hiểu mình đã làm điều gì sai ở chỗ làm việc mà mình không biết? Không, mình không hề có việc làm nào sai trái ở chỗ làm việc, cũng như chưa bao giờ thất thố với ai điều gì. Trên đời này Tôn Thất Hòa chỉ làm sai, đối xử không đúng, không tốt, không phải đạo... chỉ với một người duy nhất đó là cha của mình! Tôn Thất Hòa nghĩ vậy. Tôn Thất Hòa chỉ có tội với cha, đã làm khổ cha rất nhiều từ bao nhiêu năm nay... Biết vậy nhưng Tôn Thất Hòa không thể nào khắc phục ngay được. Bởi vì khi đối diện với cha là cái chất cực đoan hiếu thắng và ỷ lại trong cậu lại nổi lên - như một thứ căn bệnh mãn tính. Giờ đây khi đã trở thành người lao động thử việc, phải lăn lưng ra làm tất cả mọi thứ công việc mà ai cũng có quyền sai bảo, phải làm bằng một thái độ vui vẻ hòa nhã, phải nín nhịn trước tất cả mọi thái độ coi thường ỷ lại của bọn “lính buổi mai cai lính bữa hôm”, của những kẻ ngang nhiên cướp thành quả lao động của người khác rồi tiêu xài phè phởn, ra vẻ tự tôn, tự đắc, tự mãn... Tôn Thất Hòa mới thấm dần nỗi cực nhục, và cay đắng nhận ra một điều rằng để kiếm được bát cơm tấm áo bằng con đường lao động lương thiện không phải dễ dàng! Điều này ngày trước cậu cũng đã lờ mờ nhận ra, nhưng không cụ thể không sắc nét, không tường tận cho bằng bây giờ, và cũng từ đó cậu mới bắt đầu biết thương cha - người cha cô đơn đau khổ quanh năm làm lụng vất vả đầu tắt mặt tối để nuôi lớn cậu, người cha đã hy sinh đến từng giọt máu cho cậu... Vậy mà cậu chưa làm được gì để báo đáp cho ông. Suốt gần hai năm qua tiếng là đi làm ở khách sạn Eden nhưng cha cậu - ông xe thồ Tôn Thất Hiền vẫn phải guồng lưng đạp xe kiếm những đồng tiền còm cõi về nuôi cậu... Vậy mà đã có lúc - theo thói quen như từ trước đến nay cậu dằn dỗi ông, chê cơm không ngon canh không ngọt. Rồi một lần, có lẽ đã đến lúc ông thấy không cần phải nín nhịn nữa, ông nói:

- Ba già rồi, sức ba sắp tàn lực ba sắp kiệt... Khả năng ba bây giờ chỉ lo được cho con chừng ấy mà thôi. Con cứ ăn ở đây với ba thì tốt, còn nếu như con thấy có nơi nào cơm ngon hơn, canh ngọt hơn thì con có thể bước ra khỏi nơi này mà đi tới đó để hưởng sự ngon ngọt kia, bước ra khỏi đời ba...

Lần đầu tiên nghe “ông già” nói cậu hơi ngạc nhiên rồi im lặng nghiệm lời của ông. Đúng, sức ông bây giờ chỉ có ngần ấy. Nhưng ba ơi con có nơi nào ngoài ba? Lần đầu tiên cậu cảm nhận được một điều giả sử cậu bước ra khỏi cuộc đời cha cậu thì cậu sẽ đi đâu? Về đâu? Không, không có nơi nào hết. Cuộc đời như cánh đồng hoang, như sa mạc, cậu là một kẻ bơ vơ giữa cánh đồng hoang, là lữ khách độc hành trên sa mạc ấy, và cha cậu là mái nhà duy nhất - dẫu là mái nhà tranh, mái nhà lá đã mục nát cũ kỹ chăng nữa nhưng đấy là nơi trú ngụ duy nhất của cậu dưới cơn mưa bạc ác ích kỷ lạnh lùng của cuộc đời này!...

Đang mãi miên man suy nghĩ chợt nghe tiếng động, Tôn Thất Hòa ngoảnh lại thấy Ngà từ phòng giám đốc bước qua với tập tài liệu trên tay. Tôn Thất Hòa chỉ cho Ngà một chỗ trống. Ngà ngồi xuống ghế rồi mở tập tài liệu ra trên mặt bàn. Tôn Thất Hòa liếc qua đã biết ngay đấy là công văn của Tổng cục Du lịch vừa gửi yêu cầu thống kê tình hình nhân sự. Một công văn nữa của Sở Du lịch địa phương yêu cầu báo cáo số lượng khách lưu trú trong sáu tháng đầu năm... Những việc này Tôn Thất Hòa đã làm xong, đã trình ký và gửi đi rồi, hiện còn lưu trên máy. Có thể đây là một cách thử việc của giám đốc đối với bà này - Tôn Thất Hòa nghĩ vậy.

- Anh cho tôi hỏi số lượng khách của sáu tháng cùng kỳ năm ngoái?

- Hai ngàn không trăm mười bảy lượt khách trong nước. Bốn trăm bảy mươi ba lượt khách quốc tế, trong đó một trăm sáu tám khách đến từ các nước Tây Âu, hai mươi bốn khách Bắc Âu, một trăm lẻ sáu khách Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông, số còn lại là trong khối ASEAN.

- Anh thuộc nằm lòng thế ư?

Ngà hỏi vừa liếc mắt mỉm cười tỏ rõ sự thán phục.

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 9

Chuẩn bị bước vào năm 2000 đón chào thiên niên kỷ mới, ngay từ đầu năm 1999 lãnh đạo thành phố Huế đã đề ra nhiều kế hoạch chỉnh trang đô thị, trong đó có việc dựng tượng đài Chiến thắng ở cửa ngõ phía Bắc của thành phố - nơi có Quốc lộ 1A đi qua gặp công viên An Hòa thì chia thành hai lối, một chiều đường ra và một chiều đường vào - ôm vòng quanh công viên có diện tích trên ba ngàn mét vuông với chiều dài trên sáu trăm mét và chiều rộng hơn năm mươi mét. Để thực hiện kế hoạch này, lãnh đạo thành phố đã phối hợp với các ngành chức năng mở cuộc thi phác thảo tượng đài Chiến thắng và mời tất cả các nghệ sĩ điêu khắc trong nước tham dự, mặt khác mời những nghệ sĩ bậc thầy, những chuyên gia thẩm mỹ siêu hạng, những kiến trúc sư tài danh... lập nên một ban giám khảo để bình xét chọn mẫu phác thảo tượng đài Chiến thắng. Nhiều tác giả trong tỉnh và trong nước hăng hái tham gia. Từ Huy cũng tham gia. Anh âm thầm lặng lẽ làm mẫu phác thảo mỗi khi một ít với ý tưởng: Tượng đài gồm ba phần chính, phần tượng, phần bệ với phù điêu, phần các công trình chung quanh chân tượng. Riêng phần tượng là nhóm ba nhân vật chính đứng tựa lưng vào nhau quay mặt về ba phía, vút lên trên đầu họ là trụ biểu mang hình tháp bút.

Nhân vật thứ nhất là anh giải phóng quân đại diện cho các lực lượng vũ trang địa phương trong ngày toàn thắng, súng đeo vai, hai tay anh bồng em bé đưa lên cao. Em bé đang cầm hoa vẫy cười.

Nhân vật thứ hai là cô gái Huế tay đưa cao chiếc nón bài thơ vẫy gọi và tay kia chỉ đường cho quân giải phóng tiến vào thành phố.

Nhân vật thứ ba là anh lính xe tăng đại diện cho bộ đội chủ lực đang cắm cờ trên Kỳ đài trước cửa Ngọ Môn.

Toàn bộ nhịp điệu được diễn ra ở khối điêu khắc là những đường cong uyển chuyển như những dải lụa tung bay trong một điệu múa dân gian hát mừng chiến thắng.

Phần tượng và phù điêu gồm có bệ tượng mô phỏng Kinh thành Huế có gắn phù điêu Di sản văn hóa thế giới. Ba mặt của bệ tượng được đắp ba bức phù điêu gồm “Mười một cô gái sông Hương”, bức “Mùa xuân đại thắng 1975” và “Khúc khải hoàn ca”, đó là những phù điêu mà Từ Huy đã sáng tác mấy lâu nay và đưa đi tham dự nhiều triển lãm.

Trụ biểu - đỉnh của tượng đài mang hình tháp bút vút cao như đang viết lên khung trời xanh của xứ Huế những trang sử hào hùng, cũng có thể là đang đề những câu thơ... Ba mặt chân của trụ biểu chạm nổi hai mươi ba chữ của các vĩ nhân anh hùng tiêu biểu mà sự nghiệp ít nhiều đều có liên quan tới Huế. Mặt phía Đông Nam có tám chữ "Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ" của Phan Bội Châu, mặt Tây Nam có bảy chữ: "Nam quốc anh hùng chi hữu chủ" của Quang Trung Nguyễn Huệ, và mặt phía chánh Bắc có tám chữ: "Tấn công - Nổi dậy - Anh dũng - Kiên cường" của Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng riêng cho quân và dân Thừa Thiên Huế sau chiến thắng lịch sử Xuân Mậu Thân 1968.

Khi gửi mẫu phác thảo đi dự thi xong Từ Huy lại tiếp tục những công trình đang bỏ dở, trong đó có đơn đặt hàng tượng đài liệt sĩ của một huyện phía Nam thành phố, và tượng Công chúa Huyền Trân do một công ty du lịch đặt. Riêng đề tài Huyền Trân được bàn bạc nhiều quanh bàn trà chén rượu. Bửu Toàn nói:

- Đoạn Quốc lộ 1A đi qua hai tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế nên đặt tên là Đại lộ Huyền Trân Công chúa mới đúng...

Ý kiến này cũng đã làm cho Từ Huy suy nghĩ nhiều khi thể hiện chân dung Huyền Trân.

Một ngày trước khi Từ Huy nhận được thông báo chính thức của ban tổ chức về kết quả cuộc thi sáng tác mẫu phác thảo tượng đài Chiến thắng thì Vĩnh Bảo đã nhanh chóng đến báo tin vui mà anh vừa bắt được. Đó là mẫu phác thảo mang mã số CT10 của Từ Huy là một trong sáu mẫu phác thảo được chọn vào vòng một để tiếp tục dự thi vòng hai. Từ Huy mừng lắm. Cả nhà đều vui. Liên Chi và Sa liền chuẩn bị một bữa cơm thịnh soạn để chúc mừng Từ Huy. Bửu Toàn bảo Vĩnh Bảo đi gọi Kim Hồng Mai và vài người bạn nữa của Từ Huy đến để chia vui cùng anh.

- Sắp được đổi đời rồi! - Tôn Thất Hòa bất chợt reo lên khi ngồi trước bàn viết.

Ông xe đạp thồ Tôn Thất Hiền đang đứng nói chuyện với Kim Hồng Mai trong khoảnh sân nhỏ trước mặt nhà, nghe tiếng cậu con trai reo lên như vậy, ông phóng tầm mắt qua bức rào thưa nhìn vào chỗ cậu con trai đang ngồi. Bao lâu nay cha con ông rất ít nói chuyện với nhau chỉ trừ khi có việc hết sức cần thiết mới nói rất vắn tắt, có tính thông báo. Ông đã quá quen thuộc những lần cậu con trai lên cơn - thường là do rượu - độc thoại, oán trời trách đất, nguyền rủa cha mẹ, vớ phải cái gì thì đập phá cái ấy. Sau những lần như thế cậu nằm xuội lơ, biếng ăn nhác học đến vài ngày. Ông tìm cách xoa dịu cậu bằng những món ăn nấu thật khéo và bằng... sự im lặng chịu đựng! Từ khi cậu tốt nghiệp Đại học Quản trị Kinh doanh (mà ông đã bầm dập chèo chống bao năm!) xin được chân thử việc ở khách sạn Eden, tính khí cậu có phần dịu bớt. Số lần lên cơn độc thọai chửi rủa và đập phá ít hơn, càng về sau này càng thưa dần, mặc dù cậu đang sốt ruột mong chờ người ta cho cậu ký một hợp đồng lao động. Những lúc thấy cậu không cáu gắt Tôn Thất Hiền thường lựa lời khuyên cậu hãy kiên trì bám giữ vị trí, dẫu có phải làm việc không lương thêm một thời gian dài nữa! Bởi vì thời nay xin được một việc làm ở các cơ quan công ty của Nhà nước hay tư nhân đều rất khó...

Kim Hồng Mai nhìn Tôn Thất Hiền xót xa:

- Tôi nhiều khi muốn vẽ anh... cho thật đạt, vậy mà không được! Sự hạn chế của ngôn ngữ hội họa là ở đây. Vì thế, thời gian này tôi cứ phá phách thể nghiệm lung tung hết cả lên, không định hình một trường phái nào cả!

Kim Hồng Mai nói đến đây thì có điện thoại của Vĩnh Bảo. Ông Bửu Toàn cho gọi là cô phải đi ngay chứ đâu dám chần chừ. Kim Hồng Mai xin lỗi và cáo từ Tôn Thất Hiền để tới chỗ của ông Bửu Toàn ngay.

Tôn Thất Hiền về nhà hỏi:

- Có việc gì vậy con?

- Con sắp được thi tuyển hợp đồng rồi. - Tôn Thất Hòa ngồi nhổm dậy xoay hẳn người về phía người chatrả lời.

- Ừ, gắng đi, cố kiếm lấy cái hợp đồng để đỡ bớt cho ba...

Có thể nói từ khi nuôi cậu con trai mới lọt lòng mẹ đỏ hỏn cho tới nay đây là lần đầu tiên người cha yêu cầu đứa con chia sẻ trách nhiệm. Vừa dứt lời, người cha bước ra sân nhấc lấy chiếc xe đạp thồ gồng lưng đạp về phía chợ. Ông vừa đi vừa tính đếm đến ngày hôm nay thì Tôn Thất Hòa đã tròn hai mươi bảy tháng thử việc. Dịp thi tuyển hợp đồng này có tính quyết định số phận của Tôn Thất Hòa cũng như vai trò vị trí của cậu trong công ty Eden. Từ ngày có Ngà - trên danh nghĩa là công việc của thư ký giám đốc đã được chia sẻ cho đồng nghiệp mới. Nhưng trên thực tế Tôn Thất Hòa vẫn làm việc như trước đây và còn thêm việc “kèm cặp” cho Ngà. Nghiệp vụ văn phòng Ngà rất yếu, và không biết sử dụng máy vi tính đã biến Ngà thành người ở không, trong khi Tôn Thất Hòa phải làm rất nhiều việc. Sau hai tháng được “trao đổi kinh nghiệm” với Tôn Thất Hòa, nay Ngà đã có thể ngồi trước máy vi tính với những công văn giấy tờ thông thường. Lương đặc cách của Ngà bao nhiêu không ai biết, kể cả phòng Tài vụ. Bởi vì nếu tính theo sổ sách giấy tờ thì Ngà cũng chỉ được tưởng thưởng chút đỉnh hàng tháng như Tôn Thất Hòa mà thôi, nhưng sự ăn mặc chưng diện và đồ trang sức của Ngà càng về sau này làm cho người ta không hiểu thực chất mức lương của Ngà như thế nào! Nhưng có một điều mà mọi người cùng hiểu Ngà là “người nhà” của giám đốc, là “chị dâu” thứ của giám đốc. Dịp này một số anh em cùng nhiệm sở lấy làm lo lắng cho Tôn Thất Hòa. Khách sạn sẽ tuyển trong bốn mươi lao động chọn lấy hai mươi lăm người cho tất cả các bộ phận. Riêng dàn thư ký giám đốc sẽ thi hai chọn một. Ngoài giờ làm việc một số anh bạn của Tôn Thất Hòa đã làm phép so sánh:

- Này nhá, ta thử đặt Tôn Thất Hòa và Đỗ Thị Ngà lên bàn cân để thấy: Tôn Thất Hòa tốt nghiệp Đại học Quản trị Kinh doanh, nam giới, chưa có gia đình, tuổi đời dưới ba mươi, sức khỏe tốt, chuyên môn vững, bề ngoài tương đối dễ coi; Đỗ Thị Ngà ngoài bốn mươi tuổi, sức khỏe tạm được, ngoại hình kém, biết chút ít nghiệp vụ văn phòng, không có một loại bằng cấp nào cả!...

Cứ chờ đợi, chờ đợi mãi rồi hôm nay ngày thi tuyển cũng đến. Thi xong, trong lúc chờ đợi kết quả, mọi người đều đoán già đoán non, và dư luận lại tập trung vào hai đối thủ Đỗ Thị Ngà và Tôn Thất Hòa. Có nhiều cuộc cá cược bia rượu. Nhóm thì đoán chắc người được chọn là Tôn Thất Hòa, nhóm thì bảo ngược lại. Rằng bày đặt thi cử cho vui thôi, chứ mọi việc đã được sắp đặt đâu vào đấy cả rồi. Làm sao ông giám đốc lại dám đẩy “tiểu nhị tẩu” của mình ra khỏi văn phòng công ty cơ chứ? Công ty dành được ưu thế như hiện nay trong đó có sự giúp sức ban đầu không nhỏ của ông anh. Một số khách sạn trên địa bàn như Phương Lan, Dạ Hương... trở thành vệ tinh của Eden, trong đó vai trò của ông anh Ngô Trần không phải nhỏ.

Bàn tiệc nhỏ trong vườn tượng của khu biệt thự chỉ thiếu một mình Kim Hồng Mai, và giờ đây Kim Hồng Mai đã tới. Mọi người nâng cốc chúc mừng Từ Huy. Cạn cốc rượu mừng, ông Bửu Toàn nói với Từ Huy:

- Lặng lẽ làm việc là một đức tính tốt. Nhưng tham gia một cuộc thi lớn như vậy mà không hề bàn bạc chia sẻ với ai hết là làm sao hở con?

- Thưa bác! - Từ Huy đắn đo nói: - Ban đầu con cũng lưỡng lự băn khoăn không biết có nên tham gia dự thi hay không. May mà các thành viên ban giám khảo phần đông là người... Trung ương nên con mới dám gửi tác phẩm dự thi. Một phần con cũng không tự tin lắm. Một con người biết tài năng mình chưa bằng ai, lại gặp sự đố kỵ ngay ở bên mình thì thử hỏi làm sao dám mạnh dạn công bố một sự khởi đầu nào?

Nghe Từ Huy nói xong, Vĩnh Bảo, Kim Hồng Mai và những người bạn đồng nghiệp của anh ngồi lặng đi, mấy phút sau một anh bưng ly rượu đến chúc sức khỏe Bửu Toàn một lần nữa rồi nói:

- Thưa bác, đúng như anh Từ Huy nói đấy ạ! Vì quá yêu vùng đất này mà chúng con phải sống ở đây và làm việc... hết sức khó khăn, không giống như bạn bè chúng con ở những nơi khác...

Nghe những người bạn trẻ bộc bạch tâm sự của mình, Bửu Toàn cảm thấy thương họ quá, nhưng ông không biết phải làm gì để giúp họ, ông nói:

- Xưa nay những tác phẩm văn học nghệ thuật lừng danh phần lớn được ra đời trong điều kiện rất khắc nghiệt...

Thấy không khí của bữa cơm thân mật bị chùng xuống, một họa sĩ lái câu chuyện sang đề tài khác, anh hỏi Kim Hồng Mai:

- Vừa rồi Kim Hồng Mai đi dự trại sáng tác Đà Lạt có vẽ được nhiều không?

Kim Hồng Mai thành thật nói:

- Kim Hồng Mai phác thảo được mấy bức, định đem về nhà tiếp tục thể hiện cho nó xong. Đang vẽ nửa chừng thì Kim Hồng Mai phải nghỉ, không vẽ được nữa. Vì mấy hôm nay lại muốn vẽ một cái mới khác, nhưng khó quá! Loay hoay mãi không thể bắt đầu được...

- Đề tài gì mà gay go thế?

- À... Kim Hồng Mai đang muốn vẽ một giấc mơ.

- Giấc mơ? Ồ, đẹp lắm! Tha hồ mà thể hiện...

- Chính vì chất liệu ngồn ngộn của giấc mơ đã làm cho Kim Hồng Mai cảm thấy ngột, không biết nên bắt đầu như thế nào...

Kim Hồng Mai nói rồi thẫn thờ như chìm đắm trong mộng mị sâu thẳm.

- Giấc mơ như thế nào? Kể cho mọi người nghe đi...

- Ừ để Kim Hồng Mai kể nhé...

Sau gần ba tuần đóng cửa phòng cắm cúi làm việc, buổi chiều hôm trước khi lên máy bay rời Đà Lạt trở về Huế, Kim Hồng Mai ra chợ Đà Lạt mua hoa, cây cảnh và một ít đậu ngự khô. Giống đậu quý này chỉ có Đà Lạt mới xài sang, mới đem phơi khô, chứ ở Huế, ăn tươi còn chưa đủ, nói gì đến phơi phong. Về Huế, Kim Hồng Mai chọn mấy hạt đậu mập mạp đem gieo và trông chờ. Rồi đậu đâm mầm, trổ lá, Kim Hồng Mai mừng khôn xiết. Nhưng cây vừa có được hai lá thì bị con gì ăn vào lúc nửa đêm. Kim Hồng Mai rình mãi, bắt được thủ phạm là một con sâu róm to với những lông lá lởm chởm kì dị. Mặc dầu căm giận lắm, nhưng Kim Hồng Mai đã không giết nó. Kim Hồng Mai đem nó vứt qua bên kia bức tường rào - nơi có bãi đất bỏ hoang lâu ngày cỏ mọc lút đầu. Tối hôm ấy trong mơ Kim Hồng Mai gặp con sâu róm to bằng ngón tay út, với những lông ngũ sắc tua tủa ngời lên dưới ánh trăng. Đôi lông tua như hai cái sừng trên đầu mỗi lúc một dài hơn và hai điểm mút của chiếc sừng đó có đính hai hạt tròn như hai viên bi, lóng lánh, nhấp nháy như đôi mắt. “Đôi mắt” đó chớp lấy ánh trăng và bắt đầu tỏa sáng. Bỗng một quầng sáng bao phủ lên cái đầu đầy lông lá của con sâu, quầng sáng bây giờ ngả sang màu vàng. Đúng, một dải viền vàng quấn quanh đầu con sâu như thể một chiếc khăn bằng gấm vàng mà đấng quân vương thường hay dùng. Kim Hồng Mai ngỡ ngàng bởi suốt cả đời Kim Hồng Mai chưa từng thấy con sâu nào hình dáng kì dị như thế, lại còn nhúc nhích, lung la lúc lắc có vẻ gì như là hợm hĩnh, chật chội trong thân xác của mình!

- Đúng thế, quả thật nương tử có nhận xét rất tinh tế. Ta là một con sâu róm hợm hĩnh, luôn cảm thấy chật chội trong thân xác của mình. Tuy vậy, dẫu ta có ăn uống cho tốt cho nhiều vào, để thân xác phát triển to hơn, thì cảm giác chật chội bức bối ấy cũng không thể thoát khỏi ta. Chưa kể là thời gian thân sâu được tự do đi lại nơi này nơi khác của ta cũng không lâu, ta sẽ lại phải giam mình trong những sợi tơ của chính ta kết thành vỏ kén, sau đó ta sẽ hóa thân thành bướm bay lượn đi hút nhị hoa - Ta thích nhất là hoa đậu ngự. Rồi bướm đẻ trứng, lại nở ra sâu - những con sâu nhỏ. Ta lại hóa thân trong một con sâu nhất định, và chỉ có một con sâu ấy được sống sót, những con khác nở cùng bọc trứng với ta hoặc bị chim muông gà vịt ăn, hoặc do con người bắt, giết, hoặc con người phun thuốc độc giết chết hàng loạt. Ngót trăm năm qua biết bao lần ta hóa thân làm sâu và chưa bao giờ ta bị một tai nạn giết chóc. Ta cứ ổn định chu kỳ sâu bướm - bướm sâu, không thoát ra được, vì lẽ gì ta không rõ. Chỉ có điều bấy nhiêu lần làm kiếp sâu ta chỉ có mỗi một khao khát làm sao được ăn những lá đậu ngự non. Có một thời trong cả kiếp sâu ta chưa hề biết đến mùi vị của một lá đậu ngự. Rồi một kiếp, một kiếp nữa. Thỉnh thoảng trong những lần hóa thân đó ta may mắn được gặp đậu ngự. Nhưng chưa bao giờ ta gặp được cây đậu ngự mập mạp óng ả mượt mà với vị ngon ngọt tuyệt vời như cây đậu ngự của nương tử! Và cũng từ hai hôm nay vì được thưởng thức món lá đậu ngự kỳ diệu trong vườn của nương tử mà chuỗi ký ức từ muôn kiếp trỗi dậy trong ta. Thuở ấy ta là một cậu bé chỉ thích ăn món đậu ngự do mẹ ta nấu. Chẳng hiểu trước đó ta đã thích những món gì nữa, nhưng từ sáu tuổi trở đi, ta còn nhớ rất rõ. Ta thường quanh quẩn bên mẹ ta khi bà nấu món đậu ngự dâng cho Hoàng đế. Ta không phải là con đẻ của phụ hoàng ta. Phụ hoàng ta không có con, nên nhận mấy đứa cháu ruột thịt làm dưỡng tử. Ta được giao cho mẹ ta và Hoàng quý phi nuôi dạy. Tất nhiên ta còn có nhiều bậc Thái sư hàng ngày dạy cho ta học. Việc học hành chiếm quá nhiều thời gian, ta không có đủ thời gian để vui chơi như những bạn cùng tuổi khác con nhà thường dân. Những thời khắc rảnh rỗi ít ỏi ta thường đi dạo với mẹ ta và đến thỉnh an Hoàng quý phi. Đó là hai người đàn bà gần gũi ta nhiều hơn cả, và cũng là hai người ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành nhân cách của ta. Ta yêu mến mẹ đẻ ra mình, nhưng ngưỡng mộ và trân trọng Hoàng quý phi. Ở Hoàng quý phi có những tư chất cao quý hơn hẳn mẹ ta. Ta coi phụ hoàng là thần tượng. Tự đáy lòng ta thấm đẫm một niềm yêu thương kính trọng và khao khát được một tài năng và nhân cách như phụ hoàng! Ta còn nhớ khi phụ hoàng xây lăng cho chính bản thân mình xong, đã dọn từ hoàng cung lên lăng ở và làm việc một thời gian khá dài mới qua đời. Ta đã theo Người lên đó cùng với Hoàng quý phi và mẫu thân ta. Ở đó ta đã được ăn món chè đậu ngự do phụ hoàng ban và do chính tay mẹ ta nấu bằng nước sương sa ướp đẫm hương sen. Hàng ngày mẹ ta dậy thật sớm, - khi mặt trời chưa mọc, một mình lên chiếc thuyền nan nho nhỏ bơi ra giữa những hồ sen ngát hương thơm, hứng lấy những giọt sương đọng trên lá sen rồi đặt vào trong một chiếc vịm bằng sứ men lam, bên trên có nắp đậy cẩn thận. Ta đứng trên bờ hồ, men theo những đường viền ốp gạch hoàng lưu ly và thanh lưu ly, nhìn thấy mẹ ta lẫn vào giữa vào vàn hoa sen đang nở rộ chen với sắc lá xanh mướt, mát lạnh, ta tưởng mẹ ta là nàng tiên vừa bước ra từ một đóa sen hồng nào đó - nếu hôm ấy mẹ ta mặc áo hồng; còn hôm nào mẹ ta mặc áo trắng, áo xanh ta lại tưởng mẹ ta bước ra từ những bông sen trắng, với những cánh mỏng trắng muốt, hoặc từ những bông sen xanh nức hương mát rượi. Mẹ ta cứ mải miết gạn những hạt sương long lanh trên những chiếc lá sen, chừng nào nước sương gần đầy chiếc vịm sứ men lam, mẹ ta mới chịu cho xuồng quay vào bờ. Mẹ thận trọng bưng chiếc vịm nước sương thơm ngát hương sen về nội thất của mình. Rồi tự tay chọn những hạt đậu ngự to, không già lắm, không non lắm, bóc lấy hết vỏ ngoài, vuột sạch lớp vỏ lụa bên trong, cạy bỏ hết mộng đậu, đặt đậu lên chiếc vỉ đan bằng những nan tre thanh mảnh, bên trên đặt mấy lá dứa, đậy kín nồi, hấp chín đậu. Mùi đậu ngự chín quyện với mùi lá dứa làm thơm nức cả một vùng. Trong lúc hấp đậu ở bếp này, thì bếp bên kia mẹ ta dùng nước sương sen nấu lên với đường phèn, gạn hết bọt cho nước đường phèn thật trong. Mẹ ta sắp khéo léo những hạt đậu ngự đã chín mềm múp vào những chén sứ trắng tinh, nhỏ nhắn, thanh mảnh và rất nhẹ, rồi tưới nước đường phèn lên cho ngập đậu, làm món tráng miệng cho phụ hoàng ta. Cũng có lúc mẹ ta làm khác đi: cho đường phèn nấu lên với nước sương ấy, đường vừa tan thì cho đậu ngự vào, sôi một lúc rồi đưa xuống, múc ra những chén nhỏ trắng và nhẹ tênh kia. Thường mẹ ta chỉ nấu ba chén, một dâng cho Hoàng thái hậu, một cho phụ hoàng và một cho ta. Lúc bưng chè lên dâng cho phụ hoàng trên chiếc khay nhỏ cạnh chiếc thìa bằng bạc chạm trổ tỉ mỉ, mẹ ta thường đặt một bông sen trắng hoặc một bông sen hồng đang hàm tiếu. Về sau một số cung nữ bắt chước mẹ ta, sáng sớm đua nhau đi hứng nước sương trên lá sen về nấu lên pha trà cho phụ hoàng ta uống. Còn ta thuở ấy đã được ăn uống bao của ngon vật lạ, riêng món chè thôi, cũng không kể hết bao loại chè cầu kỳ, quý hiếm mà người ta dâng cho phụ hoàng, phụ hoàng ban cho ta, nhưng không có món nào làm ta thích bằng món đậu ngự do mẹ ta nấu. Những người khác cũng bắt chước nấu theo cách của mẹ ta, nhưng vị giác ta vẫn phân biệt được một cách rạch ròi cái nào do mẹ ta nấu, cái nào do người khác. Mẹ ta rất chiều ta nên luôn thỏa mãn sở thích này của ta. Đến mùa đậu ngự mẹ ta thường phơi khô một ít để dành cho ta khi trái vụ. Nhưng cuộc đời thật oái ăm, về sau chính ta bị chết bởi chén chè đậu ngự do mẹ ta nấu.

Khi phụ hoàng đột ngột băng hà, triều đình bao rối ren, thù trong giặc ngoài. Linh cữu phụ hoàng vẫn còn đó, mà triều đình có biết bao việc kinh thiên động địa liên tiếp xảy ra. Người ta lần lượt đưa các hoàng huynh của ta lên ngôi chưa được bao ngày thì bị bức tử vì bị gán cho những trọng tội. Đến lượt ta, còn nhớ thuở ấy ta đang chạy nhảy vui chơi với các bạn học sau mấy tiếng đồng hồ liền miệt mài học tập, người ta đến bắt ta về để lập làm Thế tử. Ta lên ngôi đang tuổi thiếu niên, nên được Hoàng thái hậu, Hoàng quý phi và mẹ ta luôn theo sát bên mình để nhắc nhở, dạy bảo. Nhưng đó là ở hậu cung, còn ở triều chính ta luôn có hai phụ chánh đại thần của phụ hoàng để lại chuyên lo cắt đặt mọi việc. Một lần ta bị bệnh nặng, mẹ ta suốt ngày đêm túc trực bên ta. Một buổi tối nọ ta đang nằm nhắm mắt mơ màng, nghe có tiếng bước chân đi vào chỗ ta. Ta nằm bất động, không mở mắt ra, nhưng nghe giọng nói ta biết đó là một trong hai phụ chánh đại thần của ta. Họ vẫn thường xuyên đến thăm ta trong thời gian này, nhưng không mấy khi đi một mình vào ban đêm như thế này. Tưởng ta đã ngủ say, nên quan phụ chánh đại thần đã nói chuyện riêng với mẹ ta thật thân mật. Ta đâm nghi nên cố ý để tâm theo dõi. Một lần khác cũng vào lúc đêm khuya, quan phụ chánh đại thần nọ lại đến, nói là để hỏi thăm sức khỏe của ta. Một lần nữa, tưởng ta đã ngủ say, hắn buông tuồng với mẹ ta những lời ong bướm trăng hoa. Còn mẹ ta, trời đất hỡi, một con người mà từ lâu ta yêu kính muôn vàn, ta vẫn nghĩ đó là người đàn bà đức hạnh và đẹp nhất trần gian. Ai ngờ giờ phút này đây mẹ ta lộ nguyên hình là một người đàn bà đàng điếm! Họ cười cợt với nhau, và khốn nạn chưa, qua lời lẽ của họ chứng tỏ họ đã có tình ý với nhau lâu rồi mà ta không biết! Trời hỡi, linh cữu của phụ hoàng ta đang quàn ở kia... Ta đã không kìm giữ được bức xúc, bất thần mở to mắt và hét to:

- Ta sẽ trị tội các người khi ta bình phục!

Nhưng ta đã không kịp bình phục. Chén đậu ngự mẹ ta đút cho ta ăn ngay sau đó, ta giận không chịu ăn, nhưng viên phụ chánh đại thần đã cạy miệng ta mà đổ chén chè do y vừa pha thuốc độc vào. Ta chết đi với mối hận ngùn ngụt dâng ngập đất trời! Sau khi ta chết, mẹ ta mấy lần nấu cúng món chè đậu ngự cho ta, nhưng ta không cần, bởi ta không thể nào tha thứ cho mẹ được. Nhưng có lẽ với ý thích món đậu ngự nên ta đã hóa thân thành một loài sâu chuyên đi tìm ăn lá đậu ngự non. Mãi mãi ta chỉ là một loài sâu với nỗi thèm khát khôn nguôi lá đậu ngự non...

- Việc xảy ra lâu lắm rồi, cả trăm năm rồi, lẽ nào ngài cứ luân hồi mãi ở kiếp sâu? Sao ngài không chịu đi đầu thai để hóa kiếp?

- Quyền năng này không thuộc về ta. Chính ta cũng cảm thấy lạ, cũng có kẻ làm kiếp sâu như ta, ta đã gặp nhưng chỉ một lần thôi không bao giờ thấy trở lại. Và một khi đã sinh ra kiếp sâu bọ thì không phải lúc nào cũng gặp được thức ăn vừa ý. Như ta, có lúc đói quá ta đã ăn lá chuối, lá mít, thậm chí cả lá tre. Ta cám ơn và xin lỗi đã làm hại đến cây đậu ngự của nương tử. Buổi chiều hôm trước ta thấy nương tử vào ra nhiều lần bên hai mầm cây đậu ngự với nét mặt buồn phiền, vừa đưa mắt tìm kiếm kẻ phá hoại. Buổi tối nương tử lại đến viếng cây đậu ngự của mình với một ngọn đèn. Ta nằm trong chiếc hầm đất nhỏ ngay dưới gốc đậu ngự nhìn thấy nương tử rất rõ. Nương tử trở vào nhà cũng là lúc ánh trăng chan lênh láng khắp khu vườn của nương tử. Lá đậu ngự non đẫm sương và loáng ánh trăng mềm mát gọi mời làm ta thèm chảy nước miếng. Ta không thể kìm hãm sự ham muốn được nữa, ta vội vã chui ra khỏi nơi trú ẩn, leo lên cây đậu ngự non vừa tròn ba lá, cắn liền mấy miếng to ngồm ngoàm nhai và nuốt lấy nuốt để cho đỡ cơn đói, cho đã cơn thèm, nhưng mắt ta luôn cảnh giác, bởi vì ta biết nương tử chưa từ bỏ ý định truy tìm thủ phạm đâu. Đúng thế, nương tử đã xuất hiện với một ngọn đèn nhỏ. Ta vội buông mình rơi xuống đất, lủi nhanh vào hầm trú ẩn, nép mình sát vách, quan sát nương tử. Nương tử đưa tay sờ lên những thớ lá vừa bị cắn nát mất từng mảng lớn, xuýt xoa tiếc rẻ đầy thương cảm cho cây đậu ngự non. Nhưng nương tử chưa biết một điều là, cắt bỏ lá đi để cho dây leo cao hơn, nhựa sống sẽ dồn hết vào dây leo ấy, dây leo sẽ mọc ra những nhánh, những chồi, những mắt lá và những nụ hoa sẽ đơm bông kết trái.

- Thế còn cây đậu ngự kia ngài đã xơi tái một cái đọt, chưa đủ, ngài xơi luôn cả một ngọn lá mới đâm mầm!

- Ấy, nói chính xác là ta chỉ ăn một phần ba lá mà thôi. Phần còn lại vẫn còn kia. Vả lại hai việc ấy ở vào hai thời điểm khác nhau, đêm hôm trước ta ăn đọt, đêm hôm sau ta ăn lá. Ta từng là vua một nước, ngươi là kẻ sĩ của nước nhà, há chẳng lẽ ngươi tiếc với đấng quân vương của mình một cái lá đậu ngự? Một cái đọt đậu ngự ư? Ta nói vậy thôi, xin nương tử chớ giận. Giờ đây ta có là gì nữa đâu, ta chỉ còn là một loài sâu bọ chuyên gặm nhấm làm tổn thất mùa màng của thiên hạ. Cụ thể ở đây ta đã phá hoại cây đậu ngự quý báu của nương tử cất công mang giống từ Đà Lạt về. Nương tử lại trở vào nhà với vẻ thất vọng của một người chưa tìm ra được tung tích của kẻ thù không đội trời chung - và với thái độ ấy, ta biết chắc nương tử sẽ còn trở lại. Và cũng vì biết được như thế nên lần này ta tự dặn mình nhất thiết không rời khỏi hầm trú ẩn, không xuất đầu lộ diện, không bò lên mặt đất để đi kiếm bất cứ loại thức ăn nào hết, chứ nói gì đến lá đậu ngự non! Đêm đã quá khuya, trăng rằm tháng Chạp mà sáng quắc và trong vắt như trăng Nguyên tiêu. Bầu trời không một gợn mây. Năm nay thời tiết đổi thay nhiều quá, gần như không có mùa đông ở Huế. Trời ấm áp lạ! Chỉ khi vào canh ba trở đi trời mới hơi trở lạnh. Bốn bề yên lặng quá. Ta cựa mình và nghe đất thở, hay nói đúng hơn, những sợi rễ đậu ngự đang phả hơi thở ngọt ngào vào lòng đất, đến tận hầm trú ẩn của ta. Ôi chao, cái mùi đậu ngự nó mới kỳ diệu làm sao! Không thể lẫn với bất kỳ mùi của một loại đậu nào khác, kể cả giống đậu quyên học đòi hình dáng nết hạnh gần giống đậu ngự, nhưng cái mùi thơm đặc biệt này thì chỉ có giống đậu ngự mới có. Giây phút này đây cái mùi thơm ấy có một sức quyến rũ mãnh liệt, nó đánh thức ký ức sâu thẳm của ta, từ vào thỉ ta đã thích món đậu này biết nhường nào! Ta leo lên khỏi hầm trú ẩn của mình như một kẻ mộng du. Ánh trăng chan lênh láng khắp chung quanh, vườn ngào ngạt mùi thơm của các loài hoa: thập nhị độ mai, các loài hoa lan, hoa cúc và khóm trúc ta với khóm trúc Nhật Bản đang ngó nghiêng lơi lả đổ bóng vào nhau. Ta leo lên cây đậu ngự hôm qua... Xin nương tử chớ trách, lúc đó trong ta dấy lên sự biện giải rằng ta cắn đọt, nhất định nó sẽ đâm hai nhánh ngay tại mắt lá bị cắn. Ta ăn nốt lá còn lại chỉ để dồn sức cho sự đâm nhánh này nay mai. Đúng, ta chưa từng thấy ở đâu có giống cây đậu ngự lá to và mượt mà đến thế. Ta đang mãi cắn, nhai ngấu nghiến, ăn, nuốt ngon lành, bất ngờ có ánh đèn vụt lóe sáng quắc. Nương tử đến. Ta buông mình lăn đùng xuống đất định tìm cách lẩn trốn như lần trước. Nhưng không kịp nữa. Nương tử nói:

- A, con sâu róm ranh mãnh quá! Phục mãi mấy hôm nay mới tận mắt trông thấy, mày định lủi mất hả? Cứ lủi! - Nói đoạn nương tử quay đi một phút rồi trở lại với một con dao cũ, nương tử xắn nhẹ xuống vùng đất có tầng hầm của ta. Mặt đất trên đầu và dưới chân ta rung lên. Ta cuống quýt, chưa biết mình nên làm gì thì nương tử đã hếch mũi dao, nâng bổng cả khối đất lên, đưa ra một chỗ thoáng đãng, hất khối đất đổ xuống, chiếc hầm trú ẩn của ta bị vỡ tan tành. Ta run rẩy bò lổm ngổm dưới ánh trăng và ánh nến trên tay của nương tử. Nương tử gí sát ngọn nến bên thân ta để quan sát ta, một giọt sáp nóng bỏng rơi xuống lưng ta làm ta quay quắt quằn quại tưởng không thể nào còn sống nổi, và làm sao có thể sống được trong tình cảnh này? Cái chết đang treo lơ lửng trước mắt, cái chết chỉ còn tính được bằng giây, chỉ cần một giọt sáp nóng, một cái khảy nhẹ của móng tay, vâng, chỉ một động thái nhẹ nhàng nhất của một cái móng tay nương tử thì thân xác ta cũng đã trở thành một đống máu thịt lông lá bầy nhầy... Ta nín thở chờ đợi án tử hình sắp sửa được thi hành. Đầu óc hoàn toàn trống rỗng, ta không dám mong mỏi một ân huệ gì, ta không nghĩ đến ai, không nghĩ đến điều gì ngoài cái chết. Bỗng chốc từ trạng thái run sợ ta chuyển sang bình thản một cách kỳ lạ. Ta ngước nhìn bao quát pháp trường, và nhìn bàn tay nương tử với những ngón nhỏ thon dài, màu sơn móng tay hồng nhạt như màu hoa tường vi. Chốc nữa đây, trong cái chết của ta có màu hoa tường vi ấy dự phần. Vả lại, tội của ta cũng đáng chết lắm, vì ta đã không chế ngự được sự thèm khát. Ta đã thèm khát lá đậu ngự non như chính khách thèm khát quyền lực. Bỗng mũi dao của nương tử xới nhẹ lên mặt đất nhấc bổng cả thân thể ta và một ít đất bột nham nhở, nương tử bước đi mấy bước rồi tung hất ta và cả khối đất nham nhở ấy qua bên kia một bức tường cao. Ta loạng choạng rơi từ độ cao gần năm mét rồi rớt xuống nhằm một ngọn cỏ nhọn ướt đẫm sương. Ta nằm vắt ngang thân cỏ và nghe lũ dế đang tấu một bản nhạc quen thuộc. Ta biết mình vẫn còn sống và một cái gì quen thuộc đang bao phủ quanh mình. Mọi việc trở nên rõ ràng vào mờ sáng hôm sau. Xuất phát từ tấm lòng từ bi nương tử đã không giết hại kẻ thù của mình - giết hại kẻ đã phá hoại thành quả lao động của mình, phá hoại niềm vui, niềm hy vọng của mình, nương tử đã tha chết cho ta, nhưng cương quyết tách ta ra khỏi khu vực có cây đậu ngự của nương tử. Nhưng định mệnh run rủi trớ trêu sao, nương tử đã quăng ta rơi xuống đúng vào chỗ ngày xưa người ta đã chôn vùi thân xác hoàng huynh ta! Chả là hoàng huynh ta lên ngôi chưa được mấy ngày - như ta đã nói ở trên - liền bị khép tội soán nghịch, buộc phải nhận lấy tam ban triều điển. Hẳn là nương tử còn nhớ cái hình phạt khắc nghiệt dành riêng cho các bậc đế vương: hoặc là tự sát bằng một thanh gươm báu, hoặc một dải lụa hồng, hoặc một chén thuốc độc. Hoàng huynh ta đã không chấp nhận bản án đó, liền bị trói, bị cạy miệng đổ thuốc độc vào. Hoàng huynh chết xong, liền bị buộc bằng dây thừng gánh đi chôn như gánh lợn. Gánh ra khỏi kinh thành trực chỉ hướng Ngự Bình, đi chưa đến chỗ cần phải đến, bất ngờ dây bị đứt, thân xác hoàng huynh ta rơi đánh huỵch xuống đất, liền được vùi chôn ngay tại chỗ rơi ấy, không áo quan, không vải liệm, không một nghi thức bình thường như một dân thường! Về sau này các em ta có nghĩ tình mà di hài cốt của hoàng huynh ta đưa vào lăng mộ, lập đền thờ, thờ phụng hẳn hoi. Nhưng đó là những việc làm để thỏa mãn lòng người sống, để tỏ rõ hiếu đạo của vị vua mới lên ngôi. Còn trước đó số phận đã gắn bó thân xác của hoàng huynh ta với bãi đất hoang này suốt một thời gian dài! Sau cái chết của hoàng huynh không lâu thì đến lượt ta. Theo lời sàm tấu thì ta chết vì bệnh. Mặc dầu lễ tang được long trọng cử hành theo nghi thức quân vương, nhưng trong lòng một số gian thần - nhất là kẻ trực tiếp đầu độc ta, người tình của mẫu thân ta - hẳn là rất muốn chôn ta theo kiểu mà chúng đã đối xử với Hoàng huynh ta! Thương hoàng huynh xấu số, từ chỗ lăng mộ của ta, ta thường tìm đến bãi đồi hoang này để ở với hoàng huynh. Bấy giờ ta đã hóa thân thành con sâu róm rất thích ăn lá đậu ngự. Còn hoàng huynh ta thì đã biến thành một con chim, với bộ lông sặc sỡ nhiều màu, đẹp tựa như y phục của hoàng huynh thuở còn tại thế. Đây là đặc điểm của hoàng huynh. Vốn thích ăn diện chải chuốt và giao thiệp rộng nên ngay những ngày còn tiệm đế, những ngày anh em ta sống trong sự thương yêu chăm sóc của phụ hoàng và cả triều đình, thì hoàng huynh với cái vẻ bề ngoài luôn chải chuốt đã cuốn hút các cung nữ của phụ hoàng. Hoàng huynh giao du rộng với các học giả phương Tây trong đó có các giáo sĩ, cũng bởi vì thế mà khi bị khép tội, bị bức tử, ba trong bốn trọng tội là: Tự tiện đưa các giáo sĩ phương Tây vào cung cấm, trong thời gian còn tang cha mà mặc áo màu, dan díu với các cung nữ của vua cha. Riêng việc này hư thực đến đâu ta không rõ, nhưng ở đời khi thương trái ấu cũng tròn, khi ghét bồ hòn cũng méo, đã sẵn mang mối hiềm tị ghen ghét hoàng huynh ta ngay từ trước thì việc gì chúng chẳng về hùa với nhau để ngấm ngầm làm hại hoàng huynh!

Hai anh em luôn ở cạnh nhau trên bãi đồi hoang rậm rạp các loài thảo mộc và chan đầy nắng gió. Hàng ngày hoàng huynh đi kiếm ăn, đi mổ hạt. Đã có lúc hoàng huynh mang về cho ta một hạt đậu ngự còn nguyên vẹn, đem vùi bên mộ của hoàng huynh, chẳng bao lâu sau, đậu nảy mầm, vươn tán lá, bò miên man. Từ đó ta luôn có lá đậu ngự để ăn, và hoàng huynh ta cũng không còn phải lo cho đứa em bé bỏng mỗi khi sải đôi cánh sặc sỡ chao lượn trên những vòm trời xa đùa giỡn và tìm kiếm thức ăn. Gần tối mịt hoàng huynh mới trở về, dùng cái mỏ nhọn màu nâu nhạt khều nhẹ hòn đất trước cửa hang, gọi đứa em sâu róm ra mà vỗ về âu yếm. Những lúc như thế hoàng huynh ta thường hỏi ở nhà có đứa nào rình rập cơ ngơi của anh không? Có ai dọa nạt em không? Ta đáp rằng không. Cũng có lúc ta đáp có. Có ông sáo sậu, có ông cà cưỡng lượn qua. Em vâng lời anh ẩn sâu trong chỗ trú của mình, nếu không thì đã vào bụng các ông đó rồi.

Tình cảm anh em thắm thiết là vậy, nhưng rồi, kiếp sâu ta một lúc nào đó phải hóa. Hóa xong một vòng lại trở về kiếp sâu và từ đó ta bị trôi dạt khắp nơi, không còn bao giờ còn được gặp lại hoàng huynh của ta nữa. Bất ngờ sao hôm nay với sự trừng phạt nhẹ tay của nương tử, ta được trở lại vùng đất kỷ niệm xưa, nhưng còn đâu nữa hoàng huynh! Hài cốt hoàng huynh đã được cải táng, giống đậu ngự đã chết từ lúc nào. Nhưng đất ấy trời này, vòm cây nọ, ngọn gió kia... sao mà giống ngày xưa quá! Ta nhớ, ta nhớ xiết bao! Nương tử ơi, xin tạ ơn người đã cho ta một cơ hội sống với những kỷ niệm dịu êm! Chắc chắn nương tử sẽ cười nhạo ta sá gì một kiếp sâu bọ, còn sống ngày nào là còn mang thân sâu bọ ngày ấy, hay hớm gì, danh giá gì mà tiếc nuối tham lam? Hẳn nhiên ai chẳng muốn được làm người, được mang hình hài vóc dáng con người...

- Xin lỗi, tâm hồn con người mới đáng kể, chung quanh tôi có những kẻ mang vóc dáng hình hài con người nhưng tâm hồn tính cách lối sống thì loài sâu bọ tầm thường nhất cũng không đến nỗi tồi như thế, tôi nói loài sâu bọ tầm thường có nghĩa là qua câu chuyện với ngài, tôi biết ngài bị giam hãm trong hình hài một con sâu róm, nhưng tâm hồn tính cách ngài cao quý hơn tôi tưởng.

- Cám ơn nương tử đã có cái nhìn độ lượng với ta. Thực tình ta rất muốn thoát khỏi thân phận hiện nay. Ta nghĩ chẳng lẽ chỉ vì lòng ham thích một loại thức ăn nào đó, mà đời đời kiếp kiếp ta cứ luân hồi với nỗi thèm khát bất tận này sao? Đậu ngự có lẽ đã có từ rất lâu, nếu không muốn nói là kể từ khi có đất trời cây cỏ muông thú, thì đậu ngự cũng có thể đã có mặt, và ngoài ta ra, chắc chắn những cô bé cậu bé khác cũng thích món đậu ngự chứ? Nhất là đậu ấy do mẹ nấu chín.

- Đúng thế, ngày xưa khi còn nhỏ tôi thường quanh quẩn bên chân cha tôi, nhất là mỗi khi ông đi dạo trong vườn. Thỉnh thoảng đi ngang qua giàn đậu ngự cha tôi tiện tay hái một vài trái, đưa cho mẹ, bảo hấp cơm cho tôi. Cơm vừa chín tới, mẹ tôi vớt trái đậu ngự đặt vào cái chén nhỏ xíu - dùng riêng cho tôi ăn cơm - mùi đậu ngự chín quyện với mùi cơm bốc thơm ngào ngạt. Mỗi trái đậu thường có ba hạt. Tôi vội vàng bóc ăn sau khi chúm môi phùng má thổi cho đậu mau nguội. Những hạt đậu xanh mướt mềm mại và thơm nức. Tôi nhỏ nhẹ ăn và cảm nhận vị béo vị bùi với chất bột mịn tơi của đậu ngự tan dần trên đầu lưỡi... Vậy là bản thân tôi cũng thích đậu ngự và có chút kỷ niệm dịu êm về đậu ngự, nhưng chắc chắn không bao giờ bị đầu độc bằng món đậu ngự cả, bởi tôi xa lánh tất cả những món quyền lực tước vị và tiền bạc ở chốn công môn. Tôi không có bạn hữu ở khu vực đó, và hẳn nhiên cũng không có kẻ thù, nói chi đến việc ở ngôi cao nhất trong triều đình để chuốc lấy tai ương!

- Nương tử quả là một con người hạnh phúc. Ước gì ta được một chút hạnh phúc như nương tử...

- Thật quá dễ, nếu ngài muốn. Ngay cả ngày xưa khi người ta định chọn ngài làm Thế tử, ngài có thể từ chối lên ngôi kia mà? Ngài có thể xin ra ở ngoài Hoàng cung. Ngài có thể lập phủ cách xa kinh thành, ngài sẽ tìm thấy sự yên vui, thanh thản khi đã xa lánh hoàn toàn cái lợi, cái danh mà người ta đang lùng sục mưu cầu, đang tất bật mua bán, đổi chác, sang nhượng, đang rắp tâm chiếm đoạt... Nếu lần ấy ngài không nông nổi bộc trực nói thẳng ý định trừng phạt của mình vào mặt tên gian thần và với mẹ ngài, ngài cứ nhắm mắt nằm im, thuốc men ở Thái y viện và các danh y đương thời sẽ làm cho sức khỏe của ngài sớm hồi phục. Ngài sẽ ở ngôi bao lâu không rõ, nhưng chắc chắn ngài sẽ trị vì đất nước mà không cần đến các loại gian thần, các loại quan tham, những tên võ biền mặt sắt, những đứa dâm phụ! Cho rằng đất nước của ngài bước vào thời kỳ thái bình thịnh trị thì chắc gì điều đó được lâu bền? Và chắc gì là có thật? Và hẳn nhiên trong điều kiện đó ngài không thể thốt lên một niềm khao khát được làm người bình thường với một hạnh phúc bình thường giản dị như kẻ hàn sĩ này!

- Nương tử nói làm ta nhớ có lần ta tự vấn lương tâm, và nghĩ rằng nếu được làm lại từ đầu, nếu được chọn lựa, ta nhất định từ chối lên ngôi. Tất nhiên bây giờ mà nói những việc đại loại như thế thì xa vời quá, nhưng nói là để thể hiện một cách nhìn, một niềm mơ ước.

- Hiện giờ ngài đang mơ ước điều gì?

- Không phải bây giờ, mà từ nhiều kiếp sâu ta chỉ ước mơ được trở lại làm người, và giờ đây, sau khi tiếp xúc với nương tử, ước mơ ấy càng nung nấu trong ta mãnh liệt. Nhưng hỡi ơi, việc thoát kiếp, tạo kiếp, quyền năng ấy không thuộc về ta. Trước đây khi chưa gặp nương tử ta chỉ mong thoát kiếp sâu bọ, mong được sinh ra làm người, nhưng làm người rồi để làm gì ta chưa kịp nghĩ tới, chỉ một điều chắc chắn là ta không hề khao khát ở ngôi cao trong thiên hạ nữa! Giờ đây trong ta chợt lóe một dự định sáng ngời cho công cuộc làm người. Ta sẽ làm anh nông dân chuyên canh giống đậu ngự. Ta sẽ nhân cho giống đậu ngự ra ngày một nhiều, nhiều hơn, nâng lên thành món lương thực chính. Ta sẽ có một mái ấm gia đình nho nhỏ, ta sẽ có được hạnh phúc dịu êm như thân phụ của nương tử đã từng có, ta sẽ chọn những quả đậu ngự không già không non, bụ bẫm xanh mướt, bảo người bạn đời của ta (cũng là một nông dân chuyên trồng đậu với ta) hấp cơm cho những quả đậu vừa chín, rồi gắp đậu ra cái chén nho nhỏ, xinh xinh, dùng riêng cho đứa con gái bé bỏng. Đứa con gái bé bỏng lên sáu lên bảy của ta sẽ bóc ăn những hạt đậu mềm múp, tơi mịn, nức hương...

Nghe xong “giấc mơ đậu ngự” của Kim Hồng Mai, Vĩnh Bảo vỗ mạnh vào mặt bàn đá một cái rồi nói:

- Hay! Hay lắm! Nhưng qua giấc mơ này của Kim Hồng Mai, Vĩnh Bảo thấy những câu chuyện kể của Hoàng thân Bửu Toàn đã để lại những dấu ấn rất đậm nét trong tâm hồn Kim Hồng Mai. - Vĩnh Bảo liếc nhìn Bửu Toàn nói: - Ông bác mình thật tuyệt vời! Đời nào, thuở nào bác cũng có biệt tài làm cho những người đẹp đem lòng tin yêu, si mê đến kỳ lạ...

- Không được “nói xấu” ông của Kim Hồng Mai! - Kim Hồng Mai ngúng nguẩy giả làm mặt giận phản ứng.

- Ở đây không phải là nói xấu hay nói tốt, mà là mình thật sự bái phục trước sức lay động, khả năng hiển dụ của tâm hồn tính cách ấy ở bác. Ngay cả trong gia đình, thân tộc... không có ai là không yêu mến bác. Kể cả người bị bác làm khổ suốt một đời, nhưng không thể nào thù ghét bác được, cụ thể là bác gái... Mình tin rằng nếu bác sống thêm được vài ba chục năm nữa, chắc chắn sẽ có những chàng trai cô gái ở vào thời kỳ đó đem lòng yêu mến tin tưởng ngưỡng mộ bác không kém gì ngày hôm nay, không kém gì những ngày qua...

Bửu Toàn ngồi lặng yên nghe cháu trai và cháu gái tranh luận.

Một họa sĩ trẻ nói:

- Em thấy giấc mơ của Kim Hồng Mai rất gần với vấn đề mà lúc nãy anh em bác cháu ta đề cập. Đó là những món quyền lực tước vị tiền bạc, là cái lợi cái danh ở chốn công môn mà người ta đang lùng sục mưu cầu, đang tất bật mua bán, đổi chác, sang nhượng, đang rắp tâm chiếm đoạt... Đấy là đầu mối của mọi tai họa như trong giấc mơ Kim Hồng Mai đã đối thoại với con sâu róm - với vị quân vương thất sủng. Cũng trong giấc mơ đó Kim Hồng Mai tự xưng mình là hàn sĩ. Phải, chúng ta chỉ là những con người nghèo khó, niềm mong muốn duy nhất của chúng ta là sáng tạo ra cái đẹp đích thực, cái đẹp bất tử và tôn vinh cái đẹp suốt đời. Nhưng chúng ta bị những kẻ không làm ra được những giá trị đó gây trở ngại cho chúng ta. Có thể Kim Hồng Mai chưa gặp nhiều trở ngại trên đường đời, chưa cọ xát bầm dập như một số anh em khác, như anh Từ Huy... Nhưng những vấn đề như thế là vấn đề chung của đội ngũ chúng ta chứ không phải của riêng ai. Vấn đề đã đi vào tiềm thức của người nghệ sĩ đến nỗi trong giấc mơ nó trở thành đề tài tranh luận...

Để tránh những thắc mắc không cần thiết và những phản ứng nhất thời trước sự may rủi của số phận, ban giám đốc khách sạn Eden quyết định không thông báo kết quả trúng tuyển đến từng người, mà niêm yết một danh sách lên tấm bảng ở lối đi dẫn tới phòng hành chánh vào buổi tối. Buổi sáng hôm sau khoảng 8 giờ lối đi bị tắc nghẽn chừng ba phút, sau đó dãn ra, ai vào việc nấy. Buổi trưa, lần đầu tiên trong đời đứa con bất hiếu về nhà phủ phục dưới chân người cha mà khóc nức nở:

- Hỏng hết rồi ba ơi! Họ không chọn con mà chọn người khác! Thà rằng người ta giỏi giang gì hơn con cho nó đáng, đằng này... Thôi, hết rồi ba ơi!...

Đợi cho những giọt nước mắt uất hận của con trai vơi đi, niềm đau lắng xuống, người cha đỡ con ngồi lên trên ghế nói:

- Chắc gì đã hết? Lẽ nào người ta dễ dàng để mất đi một người thử việc đã quen việc như con? Nếu không muốn nói là giỏi giang như con?

- Thật hở ba? Ba tin rằng con của ba là một người đã thạo việc? Là một người giỏi giang hở ba?

Chàng trai chồm lên nhìn sâu vào mắt người cha hỏi. Người cha nhìn thấy đôi viền mi của con mọng nước. Ông khẽ gật đầu:

- Đúng thế. Ba tin, ba tin con...

- Con cám ơn ba vì ba đã tin con. Nhưng ba ơi, giả dụ người ta đồng ý để cho con tiếp tục giữ vai trò thử việc, vậy thì con vẫn tiếp tục làm cây tầm gửi đeo bám vào cuộc đời ba vất vả già nua...

- Chỉ cần con biết nghĩ được như vậy là tốt. Ba chịu khổ nhiều rồi, bây giờ chịu thêm một chút nữa chắc cũng không sao...

- Ba nói không sao nhưng lòng con không yên ba ơi! - Chàng trai lại nói trong xúc động, nước mắt trào ra.

Tôn Thất Hiền quay mặt đi để giấu đôi giọt nóng cũng đang chực trào ra khỏi mắt mình, ông nói:

- Con hãy bình tĩnh đi làm việc như mọi ngày và thăm dò xem ý tứ người ta thế nào. Nếu con thật sự muốn tiếp tục làm người thử việc thì con hãy mạnh dạn đề nghị với họ.

- Chắc chắn người được chọn như hiện nay - theo con thấy không thể nào hoàn thành được khối lượng công việc cần thiết. Nhưng người ta có cần đến con nữa hay không thì con không dám chắc. Hay là... ba đi nói giúp cho con với. Ba nên đến gặp ông giám đốc một lần, vì từ ngày con vào thử việc đến nay nhà mình chưa lần nào đến chào hỏi người ta một câu...

- Ba định kỳ này nếu con được hợp đồng làm việc ba sẽ đến tạ ơn.

- Bây giờ con đã bị trượt rồi thì ba cũng nên đến gặp người ta một lần. Ba xin ông giám đốc giữ con lại thử việc. Thua keo này ta bày keo khác mà ba! Chỉ cần ba xin cho con được trụ lại đó rồi con sẽ cố gắng phấn đấu...

- Con đã có ý chí như vậy thì ba sẽ ủng hộ. Được rồi, ba sẽ đi gặp ông giám đốc. Con thấy lúc nào thích hợp nhất thì nói cho ba biết để ba đi.

- Dạ! Con sẽ nắm lịch trình làm việc của ông giám đốc tuần này rồi chính thức báo cho ông biết việc ba muốn đến thăm ông.

- Kính chào ngài giám đốc! Tôi là Tôn Thất Hiền, cha của Tôn Thất Hòa!

- À, vâng, xin chào ông! Mời ông ngồi! Từ hôm nghe cậu Hòa nói chuyện, tôi cũng rất muốn được gặp thăm ông.

- Hôm nay tôi đến đây cũng vì chuyện của Hòa...

Tôn Thất Hiền nói vừa ngắm nhìn giám đốc Eden đầy nghi hoặc. Giám đốc Eden bắt gặp cái nhìn đó. Một thoáng bối rối, rồi ông lập tức lấy lại vẻ bình thản ngay. Ông chưa kịp mở lời thì Tôn Thất Hiền nói tiếp:

- Thưa ngài, tôi hỏi điều này có gì thất thố xin ngài thứ lỗi cho. Hình như trước đây ngài đã từng ở Huế?

- À, vâng... các cụ thân sinh tôi gốc đằng ngoài, nhưng anh em chúng tôi lớn lên đi khắp mọi miền, Huế cũng là nơi tôi dừng chân khá lâu.

- Xin lỗi, quý danh Việt của ngài có phải là Ngô Nhâm?

- Vâng, Ngô Nhâm hay William cũng chính là tôi cả. Hình như ngày trước chúng ta từng gặp nhau?

- Không. Tôi chưa từng được gặp ngài, nhưng tôi biết ngài và được nhìn thấy ngài qua ảnh. Năm 1975 tôi đã đi tìm ngài khắp nơi mà không gặp...

- Đi tìm tôi?

- Vâng. Tôi đi tìm ngài cho Thùy.

- Thùy!...

Ngô Nhâm mở to mắt nhìn người đối diện và kêu khẽ tên Thùy rồi lặng đi trong giây lát. Mắt ông trở nên xa vắng, giọng trở nên lạc đi, Ngô Nhâm hỏi:

- Rồi sau đó ra sao? Bây giờ Thùy ở đâu?

- Chính tôi cũng không rõ. - Tôn Thất Hiền buồn rầu kể: - Năm 1982 Thùy đã vượt biên đi qua Mỹ tìm ngài...

- Thùy đi tìm tôi?

- Vâng, đi tìm ngài. Từ đó không có tin tức gì của Thùy nữa.

- Vậy... còn đứa con? Thùy mang theo cả đứa con đi vượt biên qua Mỹ ư?

Ngô Nhâm hơi chồm người về phía trước hỏi, vẻ đau đớn tuyệt vọng hằn lên trong ánh mắt.

Tôn Thất Hiền không trả lời câu hỏi của Ngô Nhâm mà đặt câu hỏi:

- Ngài biết Thùy đang mang thai, tại sao dạo đó ngài bỏ Thùy mà đi, để cho một mình Thùy bụng mang dạ chửa trước bao khó khăn đau khổ?!

- Xin ông hiểu cho! - Ngô Nhâm giọng xúc động: - Vì hoàn cảnh lúc ấy không cho phép tôi được ở bên Thùy để chăm sóc Thùy lúc thai nghén... Tôi phải bỏ chạy. Mãi về sau tôi mới xây dựng gia đình với một người khác. Nhưng chúng tôi hiếm muộn. Phải chạy chữa tốn bao nhiêu công sức của cải mới sinh được một bé gái. Còn Thùy? Thùy sinh con trai hay con gái? Đứa con ấy đã vượt biên cùng với Thùy ư? Thôi, chết con tôi trên biển rồi! Trời đất ơi! - Ngô Nhâm xoay trở người trên ghế, hai tay ôm lấy đầu và rên siết như phải bỏng.

Tôn Thất Hiền dường như muốn kéo dài giây phút im lặng trừng phạt thêm chút nữa nên cứ ngồi lặng ngắm Ngô Nhâm. Một lát sau Ngô Nhâm như bừng tỉnh, ông sửa lại thế ngồi cho ngay ngắn rồi nói:

- Thảo nào về sau này tôi cố tìm cách liên lạc với Thùy bao nhiêu lần mà chẳng thấy hồi âm. Việc tôi trở về Việt Nam và chọn Huế làm nơi đầu tư kinh doanh dịch vụ khách sạn cũng xuất phát từ nguyện ước sâu xa là sẽ tìm gặp lại mẹ con Thùy, dẫu rằng giờ đây Thùy có thể đã nên vợ thành chồng với một người đàn ông khác... Còn ông? - Ngô Nhâm lay giật bàn tay Tôn Thất Hiền hỏi: - Ông là thế nào với Thùy?

- Tôi ư? Tôi chỉ là một người bạn. - Tôn Thất Hiền đáp.

- Rất cám ơn ông đã cho tôi biết một số thông tin về Thùy. Từ nay nếu biết được một chút tin tức nào về mẹ con cô ấy xin ông làm ơn mách bảo cho.

Tôn Thất Hiền đắn đo:

- Tôi sợ rằng nếu còn cháu bé ấy trên cõi đời này thì e nó sẽ không nhận ngài là cha của nó.

- Ý ông muốn nói là vì tôi đã bỏ bê con tôi? Quả đúng thế. Tôi đáng phải bị trừng phạt. Tôi là một người cha tồi! Một người đàn ông thiếu trách nhiệm! Tôi sẽ chịu nhận bất cứ hình phạt gì một khi tìm ra mẹ con cô ấy. Thưa ông... phải chăng ông có biết tin tức về đứa con của tôi? Nó vẫn còn sống? Nó không đi theo Thùy có phải không?

Ngô Nhâm mắt sáng rực tiến về phía Tôn Thất Hiền nói như van xin, như mê sảng.

Nhìn thấy tâm trạng ấy của Ngô Nhâm, Tôn Thất Hiền không nỡ quanh co nữa, ông nói:

- Ngài không nhận thấy Tôn Thất Hòa có nét nào giống ngài ư?

- Ông bảo sao? Cậu Tôn Thất Hòa?

- Tôi hỏi ngài không nhận thấy ở Tôn Thất Hòa có nét nào giống ngài sao?

- Tôn Thất Hòa?... Cậu Hòa là?... Ông nói gì tôi không hiểu?... Lẽ nào?... Lẽ nào cậu Hòa là?...

- Là con của Thùy!

Ngô Nhâm vịn ghế đứng lên run rẩy:

- Ông... ông bảo sao? Đó là đứa con của Thùy? Làcon tôi?

- Đúng thế! Đó là đứa con do Thùy đẻ ra sau khi Thùy nhờ tôi đi tìm ngài khắp nơi cùng chốn mà không gặp. Cuối cùng tôi phải nhận làm cha đứa bé... Nhưng Thùy còn quá nặng tình với ngài nên đã bỏ đứa con lại cho tôi với bức thư ngắn nhờ tôi nuôi...

- Trời đất phật thánh phải trừng phạt tôi mới phải! Vậy mà còn đoái thương tôi, cho tôi còn có được ngày nay! Ông chính là ân nhân của tôi!

Nói rồi Ngô Nhâm quỳ sụp xuống chân Tôn Thất Hiền. Tôn Thất Hiền vội đỡ Ngô Nhâm đứng lên nói:

- Xin ngài hãy bình tĩnh! Tôi nuôi con nên rất biết tính con. Tôi sợ rằng nó sẽ không chịu nổi trước sự thật này, dẫu rằng sự thật đó sẽ trả lại cho nó một người cha ruột thịt giàu sang... Nhưng từ trước đến nay nó hiểu rằng tôi là cha đẻ của nó. Nó có một người cha nghèo khổ, và nó hận mẹ nó đã bỏ hai cha con nghèo khó mà ra đi khi nó còn quá nhỏ. Lắm lúc nổi khùng nó nhiếc móc tôi là người đàn ông tồi đã không biết cách giữ chân một người phụ nữ - để cho nó mất mẹ. Những lúc như thế tôi chỉ im lặng chịu đựng... Thưa ngài, vì lẽ đó, trước mắt xin ngài hãy giữ kín chuyện này cho, bởi nó chưa chuẩn bị tinh thần. Nếu ngài có thương nó thì xin ngài hãy cho nó được giữ lại làm việc như trước đây. Nó bảo bà Ngà được tuyển chọn hợp đồng, còn nó thì không. Đấy là quyền của ngài, là việc nội bộ cơ quan ngài. Nhưng theo nó cho biết với khối lượng công việc như từ trước đến nay chắc chắn bà Ngà không thể nào làm nổi, mà phải cần có một người thạo việc. Nó bảo tôi đến xin ngài cho nó được ở lại làm việc dẫu với vai trò người thử việc. Chỉ cần ngài thỏa mãn được yêu cầu này của nó trong lúc này đối với nó đã là niềm vui, niềm hy vọng.

Ngô Nhâm rút khăn tay lau nước mắt nói trong xúc động:

- Giờ đây ông là ân nhân của tôi. Muôn vàn lời tri ân cũng không thể nào nói hết được nỗi lòng tôi trong lúc này. Tôi chỉ còn biết nghe theo lời ông. Tôi sẽ làm đúng như ông chỉ dạy. Rất mong từ nay ông cho tôi được phép tới thăm nhà, để được tận mắt nhìn thấy nơi con tôi đã sinh ra và lớn lên như thế nào.

- Vâng, tôi sẵn sàng rước ngài tới nhà tôi chơi khi thuận tiện cho ngài và cả cho tôi. Chừng đó tôi sẽ cho ngài xem những gì Thùy để lại, trong đó có cả bức thư của Thùy nhờ tôi nuôi bé Hòa vừa lên sáu tuổi...

Trải qua hai vòng tuyển chọn rồi tới vòng chung kết, mẫu phác thảo mang mã số CT10 của Từ Huy đã đi được đến cùng và được chọn làm mẫu tượng đài Chiến thắng. Lãnh đạo thành phố liền cho đúc đồng nhóm tượng đài cao hai mươi lăm mét này để kịp đặt ở vườn hoa An Hòa tại cửa ngõ phía Bắc của thành phố. Đêm ngày 31 tháng 12 năm 1999, cả thành phố gần như không ngủ. Mọi người đổ ra đường từ đầu hôm tụ tập ở quảng trường Ngọ Môn - nơi cầu truyền hình Bắc Trung Nam đang truyền trực tiếp buổi lễ đón Giao thừa chào thiên niên kỷ mới của nhân dân thành phố Huế cùng nhân dân cả nước. Sau những tiết mục ca múa nhạc đặc sắc chào thiên niên kỷ mới, các nghệ sĩ rời sân khấu, hòa mình vào khối công chúng tản bộ dạo chơi trong quảng trường Phu Văn Lâu, trên các đường phố lớn, trong vườn hoa Thương Bạc... Và sáng nay mồng 1 tháng 1 năm 2000, lúc sáu giờ ba mươi; họ lại tập trung tại vườn hoa An Hòa để dự khánh thành tượng đài Chiến thắng. Đến chiều ngày 31 tháng 12 năm 1999 mới hoàn thành phần cuối cùng kỹ thuật chân tượng và những công trình mỹ thuật chung quanh chân tượng. Từ Huy, Liên Chi, Phan Tấn, Sa, Vĩnh Bảo và một số bạn bè thân thiết của họ ở lại dưới chân tượng suốt đêm. Sáng sớm trước giờ khai mạc, Phan Tấn về nhà đón Hoàng thân Bửu Toàn tới. Khi đến nơi đã nhìn thấy trong khối dân chúng đứng dày đặc ở vườn hoa có cả Triều Linh, Anh Thi cùng mẹ con Hương Thảo, Kim Hồng Mai... đang đứng quây cụm bên nhau. Bửu Toàn ngước nhìn tượng đài Chiến thắng bất ngờ được nhìn thấy Đoan Thuận. Đoan Thuận mặc áo dài lụa màu vàng óng ả tay cầm chiếc nón bài thơ đưa cao lên như đang vẫy gọi Bửu Toàn, vẫy gọi mọi người... Mái tóc thề buông xõa ngang vai đang bay theo chiều gió, tà áo dài của Đoan Thuận chao trong gió... Bửu Toàn xúc động bàng hoàng cất tiếng gọi to:

- Đoan Thuận!...

Nhưng Đoan Thuận chưa vội đi về phía Bửu Toàn, vì cùng đi với Đoan Thuận còn có hai anh bộ đội, người cầm cờ đỏ sao vàng đang cắm vào cột cờ, người bồng em bé đưa lên cao, em bé tay cầm hoa vẫy cười...

Khối dân chúng đứng dưới chân tượng đài trong và ngoài vườn hoa nhiều người nở nụ cười xúc động rạng rỡ vừa lấy khăn tay lau mắt khi bất ngờ được gặp lại chồng con cha anh mình trong ngày đầu thiên niên kỷ mới.

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 10

Từ khi dự lễ khánh thành tượng đài Chiến thắng về, Ngô Trần luôn băn khoăn đặt câu hỏi: Vì sao Từ Huy tạc chân dung Đoan Thuận trên nhóm tượng đài? Phải công nhận rằng chân dung đẹp và sống động đến mức làm Ngô Trần phải giật mình khi vừa chợt nhìn lên... Thông thường người nghệ sĩ phải hiểu sâu sắc, phải yêu mến, trân trọng đối tượng lắm mới chọn đối tượng làm mẫu cho tác phẩm quan trọng, tác phẩm để đời của mình.

Khi Ngô Trần còn đang tại chức tuy giữa Từ Huy và Ngô Trần chưa hề có điều gì xích mích, nhưng chưa bao giờ là chỗ gần gũi thân tình, dẫu thời gian đó Từ Huy vẫn chịu sự chỉ đạo của Ngô Trần. Còn bây giờ ai trong các anh cũng chỉ là người nghệ sĩ thuần túy. Ngô Trần thỉnh thoảng viết một ca khúc, còn Từ Huy thì mải mê với sự nghiệp điêu khắc. Từ đáy lòng Ngô Trần dấy lên một niềm biết ơn vào hạn đối với Từ Huy, vì anh đã có công làm sống dậy vẻ thanh tân yêu kiều và đầy khí phách ở Đoan Thuận - người phụ nữ mà Ngô Trần đã một thời đắm say, mãi mãi đắm say, nhưng mãi mãi chỉ là tình yêu đơn phương! Cái tình đơn phương ấy tưởng đã chôn vùi theo thời gian, nào ngờ giờ đây sống dậy mãnh liệt trong Ngô Trần. Cho hay tuổi tác chồng chất, thân xác con người sẽ già đi, nhưng tình yêu thì cứ mãi xanh tươi. Ngô Trần nghiệm ra điều đó từ chính bản thân mình, dẫu rằng trước đây ông đã đọc, đã nghe nói, nhưng ông không tin rằng tình có thể xanh trong một thể chất già nua, ốm yếu. Cái tình ấy, nói chính xác hơn là cái “màu xanh” ấy thúc đẩy Ngô Trần chủ động tìm gặp họa sĩ Từ Huy không một chút ngần ngại.

- Đoan Thuận là biểu tượng của sắc đẹp, tuổi trẻ và lòng yêu nước thiết tha... Anh Từ Huy chọn để làm mẫu tượng đài là quá đúng đắn.

Ngô Trần dè dặt nói. Từ Huy nghĩ trước đây Ngô Trần không ưa gì Từ Huy, bởi vì Từ Huy không biết ton hót, nịnh bợ, lòn cúi, bè phái. Nhưng hôm nay Ngô Trần đã đến đây để chúc mừng thành công của Từ Huy, có thể coi là một dấu hiệu vui. Từ Huy chiết trà thơm vào tách sứ rồi đưa mời Ngô Trần. Ngô Trần nói lời cám ơn, bưng lên nhấp một ngụm nhỏ rồi giữ nguyên tách trà trong tay, đôi mắt nhìn chăm về phía trước, nơi có đặt mấy tượng tròn thấp thoáng dưới tán cây. Từ Huy nói:

- Điều đáng mừng nhất là anh Ngô Trần đã hiểu anh em hơn, quan tâm anh em, tìm tới thăm như thế này... tôi cho rằng đó là thành công đáng ghi nhận nhất.

Ngô Trần vẻ chân thành:

- Chẳng giấu gì anh Từ Huy, từ khi tôi nghỉ hưu, không có điều kiện theo dõi hết tình hình sáng tác của anh em. Hôm dự lễ khánh thành tượng đài Chiến thắng về, tôi cảm phục và xúc động thật sự vì tài năng của anh. Hơn thế nữa, Đoan Thuận là người mà... tôi yêu với tất cả tâm hồn...

- Anh Ngô Trần đã... yêu Đoan Thuận? Vào thời gian nào? - Từ Huy không giấu ngạc nhiên mở to mắt hỏi.

- Từ khi ở trạm quân y, tôi là bác sĩ, Đoan Thuậnlà y tá.

- Vậy anh Ngô Trần có biết sau trận địch ném bom vào trạm quân y Đoan Thuận đi về đâu?

- Đó là điều mà hôm nay tôi rất muốn hỏi anh.

Từ Huy thất vọng, giọng trầm hẳn xuống, buồn bã:

- Tôi nào có biết gì hơn, chỉ nghe những người thân của Đoan Thuận kể lại, tôi chỉ nắm bắt được mỗi khimột ít.

- Xin lỗi, cho tôi tò mò một chút, là quan hệ giữa anh Từ Huy với gia đình Đoan Thuận?

- À... Đoan Thuận là bác bên vợ của tôi. Vợ tôi lớn lên ở miền Bắc. Sau giải phóng 1975 mới về Huế tìm gặp mẹ và các em, còn ba thì đã mất. Gặp được người bác ruột của mình còn sống đến tận ngày nay để mà thương nhớ mong chờ Đoan Thuận... Nơi chúng ta đang ngồi nói chuyện với nhau đây là vườn nhà một thời Đoan Thuận từng sống. Cho đến nay, chưa có một nguồn tin chính thức về sự mất còn của Đoan Thuận, nên bác ông không thờ cúng, không hương khói, và giữ nguyên trạng căn phòng của Đoan Thuận ngày ra đi.

Nét mặt Ngô Trần trũng buồn:

- Tôi được biết Đoan Thuận đã có con, nuôi con ở chiến khu một thời gian, rồi đem con về Huế gửi cho gia đình nuôi. Vậy đứa bé... con gái của Đoan Thuận ngày xưa?

Từ Huy mỉm cười, mắt lấp lánh, vừa rót thêm nước vào tách trà cho Ngô Trần nói:

- Chắc chắn anh không lạ gì về người mà tôi sắp nói tới, chỉ có điều anh chưa biết đó là con gái của Đoan Thuận - mà về vai vế tôi phải gọi bằng chị, đó là Anh Thi.

- Tiến sĩ Anh Thi, Chủ nhiệm Khoa Báo chí - người đẹp của Huế?

- Vâng, và kia là tượng Anh Thi mà một học trò của tôi vừa làm xong.

Theo hướng tay trỏ của Từ Huy, Ngô Trần chợt vỡ lẽ. Thì ra đấy không phải là chân dung của Đoan Thuận như Ngô Trần suýt nhầm lẫn lúc bưng tách trà uống vừa nhìn xuyên qua những tán cây.

- Anh Thi có xây dựng gia đình không? - Ngô Trần hỏi với tất cả sự quan tâm.

Từ Huy nói:

- Cuộc đời Anh Thi bình dị và khá suôn sẻ, chứ không vất vả, rắc rối như mẹ. Chồng của Anh Thi là một nhà báo danh tiếng. Họ có một con trai, một con gái. Thời gian gần đây Anh Thi thường cùng chồng viết chung bài báo. Thỉnh thoảng Anh Thi còn viết một vài truyện ngắn...đọc được.

Những thông tin vắn tắt của Từ Huy cho Ngô Trần được hiểu thêm những gì liên quan đến Đoan Thuận. Chỉ có điều trước đây ông rất muốn được đối mặt, được nhìn thấy rõ, được đối thoại - kẻ tình địch không đội trời chung - cha của đứa bé! Người mà Đoan Thuận yêu bằng tất cả những gì quý báu nhất trên đời cộng lại, bằng tất cả tâm lực, trí lực, bằng mạng sống của chính mình... Người đó giờ đây đang ở trong ngôi nhà kia, cách chỗ Ngô Trần khoảng vài chục bước chân, nhưng Ngô Trần hoàn toàn không muốn gặp, không cần thiết nữa. Bởi vì Hoàng thân Bửu Toàn không xa lạ gì trong đội ngũ trí thức Huế, bản thân Ngô Trần đã nhiều lần được gặp gỡ, được nhìn thấy, và lần gần đây nhất là đêm hôm khánh thành tượng đài Chiến thắng. Cũng chính giây phút bất ngờ được nhìn thấy Đoan Thuận xinh tươi, rực rỡ, sống động trên tượng đài Chiến thắng, bỗng Ngô Trần chợt nhớ một lần, cái nhan sắc rạng ngời ấy rung lên khi nói lời cự tuyệt dứt khoát với Ngô Trần:

- Kể cả khi tái sinh làm người ở kiếp khác, tôi cũng không có khả năng để yêu một người đàn ông nào khác, - ngoài cha đẻ đứa con gái bé bỏng duy nhất của tôi!

Rời vườn tượng của Từ Huy, Ngô Trần ra về lòng cảm thấy nhẹ nhõm, thanh thản. Nhưng Từ Huy thì lại bồn chồn day dứt đứng ngồi không yên. Anh quyết định đi tìm Anh Thi và Vĩnh Tuấn để thông báo ngay về việc Đoan Thuận chỉ bị thương nhẹ sau trận bom ấy.

Nghe xong Anh Thi ngồi lặng lẽ, mặc cho nước mắt tuôn trào. Vĩnh Tuấn nói:

- Sau giải phóng anh vừa từ Sài Gòn ra Huế tình cờ bắt gặp trò mèo mỡ giữa thằng cha Ngô Trần này với vợ chú Vĩnh Cơ, anh không kìm nén được nên chửi toáng lên, vừa nhắc cho thằng cha biết anh là người thương binh mà dạo nọ hắn muốn cưa đứt chân cho xong chuyện, hắn bất ngờ bị vạch mặt nên sau đó chân anh mới không bị cưa, còn gặp được dì Đoan Thuận và sống cho đến tậnngày nay...

Anh Thi trách khéo:

- Hóa ra giữa thành phố này có một người biết được số phận mẹ em sau trận bom đó như thế nào...

Từ Huy nhăn nhở:

- Ông Ngô Trần chắc cũng không biết gì nhiều. Chính ông tìm đến gặp Từ Huy để hỏi tin tức của dì Đoan Thuận.

- Nhưng có thêm một người được gặp mẹ, biết về mẹ, dù rất ít, em cũng muốn tiếp cận. - Anh Thi nói.

Vĩnh Tuấn dịu giọng:

- Nếu muốn thì em có thể đi gặp Ngô Trần để hỏi thêm về mẹ.

Từ Huy tán đồng:

- Đúng thế, chỉ nên để một mình chị Anh Thi đi gặp Ngô Trần, anh Vĩnh Tuấn không nên xuất hiện.

Ba anh em bàn bạc mãi, cuối cùng Anh Thi đi gặp Ngô Trần.

Đúng như họa sĩ Từ Huy nhận định, Ngô Trần chẳng biết gì hơn. Ông nói:

- Bom dội trúng vào trạm quân y, Đoan Thuận bị thương không nặng, chủ yếu ở phần mềm, nhưng bị mất máu nhiều nên sức khỏe không hồi phục ngay được. Giữa lúc đó chúng tôi nhận được quyết định chuyển hết thương binh về tuyến sau, trong danh sách có cả Đoan Thuận. Năm 1954 khi hòa bình lập lại, tôi về Hà Nội cố ý đi tìm Đoan Thuận nhưng không gặp. Có người bảo từng gặp Đoan Thuận đi dạo chơi ở bờ hồ Hoàn Kiếm, có người gặp Đoan Thuận ở phố Hàng Đào, Hàng Ngang... Có người còn cho cả địa chỉ trên phố Hàng Đào. Tôi tìm đến nhưng người ta trả lời không biết, vì nhà đã thay chủ. Tôi tìm đến chủ cũ hỏi thăm nhưng hình như người ta không muốn nói nhiều. Họ chỉ cho biết có một tiểu thư ở Huế ra Hà Nội chơi một thời gian rồi đi, họ không quan tâm.

Trời đất! Vậy là mẹ đi dạo phố phường Hà Nội dưới sự kiểm soát của chính phủ bảo hộ Pháp - trong cái lốt của một tiểu thư đến từ Kinh đô Huế? Rồi sau đó mẹ đi về đâu? Đây là câu hỏi gây thắc thỏm se thắt lòng đứa con luôn khắc khoải về mẹ, để cuối cùng Anh Thi quyết định đi tìm Tổ chức để có câu trả lời rõ ràng về mẹ. Nhưng chuyện ấy về sau, còn lúc này cô chưa muốn từ giã Ngô Trần ngay, cô muốn biết thêm về mẹ.

Ngô Trần cho biết: Đoan Thuận thoát ly gia đình tham gia cách mạng, tại chiến khu Hòa Mỹ, cô được bố trí làm hộ lý trong một trạm y tế dã chiến. Một thời gian sau cô mới biết mình mang bầu. Cô khai với Tổ chức rằng trước lúc thoát ly, cô và người yêu đã gần gũi nhau một lần. Rồi Đoan Thuận sinh con. Vừa nuôi con vừa làm việc trong điều kiện khó khăn vất vả của chiến khu. Sau khi đem con về Huế gửi cho gia đình nuôi, Đoan Thuận được bố trí ra Hà Tĩnh học lớp y tá. Chính Ngô Trần là một trong những thầy dạy lớp này. Ông cho biết Đoan Thuận là một học viên xuất sắc toàn diện tốt nghiệp hạng ưu. Trạm quân y xin Đoan Thuận ở lại làm việc. Ngô Trần thú nhận lần đầu tiên nhìn thấy Đoan Thuận ông như bị va phải một tiếng sét. Thất thần và chếnh choáng bởi cái phong thái hết sức đặc biệt, một sắc đẹp hiếm có. Tất cả những cái đó hòa quyện lại làm nên một sức hấp dẫn kỳ lạ ở Đoan Thuận...

Được biết thêm một thông tin nào dù rất nhỏ về mẹ, Anh Thi càng thấy cuộc đời mẹ quá bí ẩn. Rồi cô càng suy diễn nhiều về mẹ. Trí tưởng tượng của cô có lúc đi rất xa. Cô nghĩ: Hôm người đàn bà ăn mặc sang trọng dẫn bé gái mới hơn hai tuổi đi trên chiếc xe hơi đời mới, bóng lộn, đến phủ Vinh Quốc Phong với một lá thư của Đoan Thuận nhờ ngài Bửu Toàn nuôi giúp đứa con thơ cho mình, để mình yên tâm vào chiến dịch mới... Có thể lúc đó Đoan Thuận cũng có mặt. Đoan Thuận nấp ở đâu đó rất gần để quan sát quá trình bàn giao đứa bé. Rồi sau đó có thể Đoan Thuận đã bí mật về lại ngôi biệt thự trên đường Chương Đức, bởi Đoan Thuận vẫn còn giữ nguyên bộ chìa khóa. Đoan Thuận đã mở cửa bước vào lúc mọi người đi vắng hết, để một mình lặng lẽ tìm lại những kỷ niệm ngọt ngào và say đắm... Mẹ ơi, mẹ có thể chọn cách ra đi mãi mãi để không thể gặp lại ba, còn con - đứa con gái rất đỗi thương yêu của mẹ vì sao mẹ lại lìa xa mãi như thế này?!... Anh Thi cất lên tiếng kêu mẹ thống thiết và đặt một câu hỏi chưa bao giờ tìm được trả lời! Cuối cùng, cô đã quyết định đi Hà Nội tìm gặp Tổ chức để có câu trả lời về mẹ.

Mất bao công tìm kiếm, cuối cùng Anh Thi được biết những dòng lý lịch vắn tắt về mẹ: Hoàng Hoa Đoan Thuận - bác sĩ giải phẫu thẩm mỹ, hy sinh trong chiến dịch Mậu Thân 1968 tại Sài Gòn. Một quyển nhật ký với vài đồ dùng cá nhân của Đoan Thuận do một học trò cũ - người trợ lý thân tín - vừa là đồng chí cất giữ mãi tận Năm Căn - Cà Mau, đến khi ra tù một thời gian mới đem gửi cho Tổ chức. Tổ chức đưa về Cục Lưu trữ.

Anh Thi không thể nào diễn tả được cảm giác của mình khi bất ngờ được người cán bộ Tổ chức trao cho quyển nhật ký của mẹ. Là một quyển sổ tay màu xám, giấy carô - chắc chắn một thời trắng mịn - giờ đây thời gian nhuộm một lớp màu vàng nhạt. Mẹ dùng nhiều loại mực khác nhau. Thời gian đầu là mực nước, về sau là loại bút bic, khi thì xanh sóng biển, khi thì xanh lá cây, có lúc màu đen rồi màu đỏ tươi. Màu mực đỏ tía đề NHẬT KÝ ĐOAN THUẬN trên trang bìa không phải nét chữ của mẹ và tươi mới hơn, so với các màu mực bên trong viết mỗi khi một ít, qua nhiều đoạn đời khác nhau. Thậm chí có hai trang nhật ký liền kề nhau nhưng thời gian cách nhau rất xa, chưa kể một số trang bị mất. Anh Thi nhận biết dễ dàng vì mạch văn bị đứt nửa chừng. Có phải vì đụng chạm một ai đó, hoặc một vấn đề tối kỵ nào đó, nên Tổ chức đã xé bỏ trước khi giao tập nhật ký vào tay Anh Thi? Hình như ngay từ buổi ban đầu - từ cuộc chia tay đau đớn với đứa con gái bé bỏng là mẹ đã bắt đầu viết nhật ký “để cho con”. Anh Thi thầm trách Tổ chức đã để món quà mẹ dành cho con trong ngăn lưu trữ quá lâu. Kể cả khi được con trình bày ý nguyện rồi, người ta cũng đắn đo cân nhắc mãi mới trao nhật ký cho con. Nhưng dẫu sao giờ đây con đang cầm nhật ký trên tay, muôn vàn cám ơn mẹ, cám ơn Cục Lưu trữ, cám ơn Tổ chức, cám ơn những người đồng chí đồng bào đã giữ gìn kỷ vật của mẹ trong thời binh lửa.

Có quãng thời gian dài hơn sáu năm mẹ không ghi lại một dòng một chữ. Phải chăng thời gian đó mẹ không được phép đối diện với lý lịch của mình? Không thư từ liên hệ với ai? Thời gian đó mẹ sống cuộc đời của người khác? Ở những chỗ khác, câu nhật ký được lặp lại nhiều lần là: Tình yêu nào khi cách xa mà không đau đớn? Làm sao mẹ sống qua được hở Anh Thi ơi? Phải chăng ngoài tình yêu đối với ba Bửu Toàn, ở đây còn có tình mẹ con. Chính mẹ đã chọn sự chia ly ấy để rồi chính mẹ phải đau đớn. Cuộc đời người đàn bà hai lần đứt ruột vì chia ly. Lần thứ nhất phải xa người đàn ông mà mình yêu quý hơn cả mạng sống của chính mình. Lần thứ hai phải chia ly với con nhỏ mới chập chững biết đi, biết gọi những âm tiết đầu tiên “Ba”: “Ma”... hẳn là mẹ phải cố gắng nhiều mới thắng vượt được, mới sống qua được.

Từng lời, từng chữ, từng sự kiện... Khi mạch lạc khúc chiết, lúc vắn tắt gãy gọn, nhưng con gái mẹ đã có thể hình dung công việc, bối cảnh chính trị xã hội vào từng thời điểm, cả những nỗi niềm không nói hết nhưng con gái đã cảm nhận được một cách sâu sắc. Đặc biệt những tên đất tên người được nhắc trong nhật ký nhiều lúc tưởng như không ăn nhập gì với nhau, cả những sự kiện tưởng chẳng liên quan gì với nhau... Nhưng tất cả giờ đây đã trở thành thiêng liêng, trở nên báu vật, trở thành liên quan đối với con mẹ ạ! Anh Thi thủ thỉ trò chuyện với mẹ trong yên lặng.

Ngày... tháng... năm 1948

Từ chiến khu về. Đường đêm trăng mờ. Sương dày đặc. Bọc con trong chăn mỏng địu lên vai. Dọc đường các đồng chí đòi cõng con giúp mình một đoạn, nhưng mình không muốn, mình tranh thủ cận kề con được phút nào hay phút ấy, vì mình sắp phải xa con. Ba lô đồ dùng của con và của mình nhờ các đồng chí mang giúp. Mình sợ nhất là bị ngã đau con nên từng bước chân đi mình hết sức thận trọng, vì thế mà tốc độ chậm. Các đồng chí đi một lúc lại đứng chờ. Thông cảm với tâm trạng người mẹ sắp phải xa con nên không ai tỏ ra khó chịu về sự chậm chạp của mình, lại còn sốt sắng động viên, vỗ về, an ủi... cuối cùng cũng đến được trạm.

Có thể nói qua địa phương nào cũng được Ủy ban Hành chính kháng chiến đón tiếp bố trí chỗ ăn ở cho hai mẹ con chu đáo. Điều hết sức bất ngờ thú vị là khi đến thôn Niêm, làng Ưu Điềm, xã Phong Dinh, huyện Phong Điền liền được một thanh niên chừng hai mươi tuổi và một thiếu nữ chừng mười lăm tuổi đón lấy hai mẹ con, rồi dẫn tới một tòa nhà xây dựng theo kiểu Tây, sang trọng và xinh đẹp. Chàng trai tên là Dương Triếp cho biết chủ nhà là một quan chức về hưu non ở tuổi ngoài ba mươi (sao mà giống Bửu Toàn đến thế!). Dương Triếp là con nuôi của quan chức này, ông là Hồng Lô Tự Khanh, ở quê thường gọi là ông Hường (thay vì gọi là ông Hồng). Cô gái là Nguyễn Khoa Thị Thiêm vừa được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Cứu quốc, còn Dương Triếp là đảng viên trẻ vừa kết thúc thời kỳ dự bị. Cả hai xem ra là hạt nhân tích cực năng nổ của phong trào. Điều bất ngờ nữa là ông Hồng Lô Tự Khanh này nhận ra mình ngay từ phút đầu, nhưng ông giữ ý, không nói. Đến lúc sắp tạm biệt gia đình ông để theo đò vào Huế, ông mới nói:

- Tôi nhận ra bà, vì tuy đi tham gia kháng chiến gian khổ nhiều, nhưng bà vẫn xinh đẹp như ngày trước. Khi ngài Bửu Toàn giữ chức Chánh văn phòng Tòa Khâm sứ Trung kỳ thì tôi là Phó của ngài. Khi ngài chuyển vào Hội An, tôi thay thế vị trí của ngài. Một thời gian sau chúng tôi nghe tin ngài bỏ việc, rồi ngài về Huế. Lúc này tôi cũng đau yếu luôn nên xin về hưu non và chuẩn bị đưa cả nhà về nghỉ ngơi trên quê cha đất tổ, không có dịp đến thăm ngài Bửu Toàn. Về sau chúng tôi nghe tin ngài đã đau khổ buồn phiền nhiều khi bà bỏ đi... Dịp này, chúng tôi hân hạnh được đón bà và cháu bé tại tệ xá của mình, có gì sơ suất xin bà bỏ qua cho...

Ôi chao thật là những con người tốt bụng và trang nhã. Hai ngày qua mẹ con mình được tiếp đãi, cưng chiều, như thể con gái đi lấy chồng xa lâu ngày nay bồng con về thăm cha mẹ. Ông bà Hường và người nhà đã chăm sóc cưng chiều hai mẹ con như trứng mỏng.

Cũng hai ngày qua Dương Triếp và Nguyễn Khoa Thị Thiêm tích cực đi lo phương tiện cho hai mẹ con vào Huế. Được biết ông Hường về hưu nhưng hàng tháng vẫn mang theo tùy tùng đi Huế lãnh lương hưu lúc về mua những vật dụng cần thiết đủ dùng trong tháng. Vì thế, tuy ở vùng quê hẻo lánh nhưng trong nhà ông Hường không thiếu một vật dụng sinh hoạt nào của đô thị. Chỉ thiếu điện. Buổi tối thắp măng sông, thắp đèn dầu hỏa và nến. Một vườn cây trái và những bồn hoa, cây cảnh làm mình nhớ ngôi nhà trên đường Chương Đức. Mình được giới thiệu với mọi người là bà con từ trong Huế ra thăm ông Hường. Trước mặt nhà ông Hường là một con hói nước sâu, nghe nói đầy rong rêu và cá phát lát, cá tràu... Bên kia con hói là một trảng cát mênh mông. Mỗi ngôi nhà đều có bến lên xuống hói để lấy nước dùng cho mọi sinh hoạt và tưới cây trong vườn. Đường xuống bến nhà ông Hường có cây mưng to cao, cành lá um tùm xanh mướt. Buổi trưa tiếng chim bồ chao trên vòm mưng hòa với tiếng chúc miều, cà cưỡng, chim khách, chim sâu... trong vườn cây nhà ông Hường - làm huyên náo cả một vùng, hệt như trên chiến khu.

Buổi chiều người chủ đò chèo đò từ trong Huế ra, ông tên là Chua, chở theo một cô con gái nhỏ chừng năm tuổi tên là bé Khế. Ông bà Hường giục người nhà hái những quả thanh trà hườm chín và những trái cam trái quýt mọng nước đưa xuống đò cho hai mẹ con. Đò đi một ngày đêm thì đến Bao Vinh. Dương Triếp và Thiêm đưa hai mẹ con vào ở một ngôi nhà trên phố Bao Vinh. Chủ nhà là bác Đãnh, có cô con gái trạc tuổi Thiêm tên là Kỳ Nam. Nửa ngày sau có người thiếu phụ ăn mặc sang trọng đi chiếc xe hơi cũng sang trọng sịch đỗ trước hiên nhà.

- Có xe đến đón rồi!

Dương Triếp thông báo và nhanh tay gói gém đồ dùng của bé giúp mình.

Mình khóc suốt trên chặng đường về không có con. Lại ở nhà ông bà Hường. Bà Hường biết mình đau đớn vì xa con nên lựa lời an ủi:

- Mẹ đi ra trận mạc không thể mang theo con được. Con phải được ở chỗ bình yên để còn phải học hành, lớn lên con sẽ hiểu mẹ và thương mẹ. Cầu xin trời phật cho cô được tai qua nạn khỏi, kháng chiến mau thành công để cô về gặp lại con.

Nhật ký mẹ nói hai lần ghé lại thôn Niêm làng Ưu Điềm. Cả hai lần đều ở nhà ông bà Hường, lần thứ hai không qua đêm mà chỉ ở buổi trưa đợi tối có giao liên đến đưa đi. Tuy thời gian ở ngắn ngủi, nhưng nhìn lại gian phòng mà hai mẹ con từng qua đêm, hành lang, góc sân... nơi con từng đứng chơi, lòng mẹ nhớ con day dứt. Ông bà Hường thấu hiểu nỗi lòng người mẹ phải xa con nên đã lựa lời an ủi. Nhật ký mẹ viết: “... Bà Hường tự tay nấu canh bông lý, nấu chè hột sen, ông Hường hái những trái chín đầu mùa trong vườn đưa cho, giục người nhà làm mấy thứ bánh ngọt để mình mang theo lên chiến khu. Ông Hường nói:

- Phải xa con nhỏ thì đau lòng lắm, nhưng muốn làm cách mạng thì phải hy sinh chứ!

Bà Hường nói:

- Gửi con về bên nội nuôi là quá yên lòng rồi. Chịu khó đợi kháng chiến thành công rồi về gặp con cô ạ.

Còn Dương Triếp với Nguyễn Khoa Thị Thiêm một lần nữa hết lòng chăm sóc mình...”

Gấp nhật ký của mẹ lại, Anh Thi muốn đi ngay về thôn Niêm làng Ưu Điềm. Rồi cô đã thực hiện - hôm sau vào buổi sáng sớm tự lái xe Honda chạy trên Quốc lộ I. Bốn năm trước trong một lần đưa sinh viên đi dã ngoại, Anh Thi đã về xã này, nhưng sau khi làm việc với lãnh đạo xã rồi đưa sinh viên đi tham quan làng Cổ Phước Tích ở đầu xã xong, liền trở lại Huế chứ không hề đến thôn Niêm làng Ưu Điềm. Lần này trở lại, đi sâu vào các thôn làng trong xã, Anh Thi không gặp khó khăn gì khi hỏi thăm nhà ông bà Hường với Dương Triếp và Nguyễn Khoa Thị Thiêm. Nhưng người xưa nay đã không còn, chỉ còn lại đất xưa và người mới.

Đó là một trong năm thôn của làng Ưu Điềm. Tên xưa gọi là thôn Năm, nhưng vì húy kỵ một vị chức sắc trong làng nên bà con gọi chệch thành thôn Niêm, rồi trở thành tên gọi chính thức tự bao giờ không ai hay. Trong tất cả các văn bản hành chánh của thời cuối triều Nguyễn, thời Ủy ban Hành chánh kháng chiến chống thực dân Pháp, thời kỳ đệ nhất, đệ nhị cộng hòa, rồi thời giải phóng thống nhất đất nước nó đều có tên là thôn Niêm. Dòng sông Ô Lâu xanh thẳm hiền hòa chảy giữa hai triền đất Thừa Thiên - Quảng Trị, tưới mát cánh đồng đôi bờ phía sau lưng thôn Niêm. Tất cả các ngôi nhà thôn Niêm hướng mặt về phía Nam, nhìn qua một trảng cát trắng mênh mông bạt ngàn. Giữa cát và khu dân cư là một con hói - một loại sông nhỏ tự nhiên và được thường xuyên nạo vét nên nước trong, phù sa màu đen thẩm. Cá ở đây thường có vảy đen hơn, bóng hơn cá ở những con sông con hói khác. Trên trảng cát mênh mông trồng rừng thưa. Đất làm nhà ở thôn Niêm có chỗ màu gan gà, có chỗ đất cát pha, có chỗ toàn đất sét. Cả đất ruộng và đất vườn hằng năm được bồi đắp phù sa của sông Ô Lâu và con hói này mà nên tốt. Lúa mẩy hạt, rau xanh, cá ngon và béo ngậy. Người dân thôn Niêm cày cuốc trồng trỉa trên đất thịt, nếu muốn thì lên trảng cát, lựa những chỗ có mạch nước đi qua mà canh tác trồng trỉa thêm. Sức bao nhiêu làm bấy nhiêu không hạn chế. Thường người ta trồng trên đất cát dưa hấu, thuốc lá, sắn, khoai, môn, thơm, dưa hường và cây mè... Ngôi nhà ông Hường được mẹ miêu tả trong nhật ký giờ chỉ còn lại hai cột trụ cổng. Cái lối vào có hai hàng chè the được xén tỉa công phu giờ đây trơ trụi. Ngôi nhà xây kiểu Tây làm mẹ nhớ ngôi nhà trên đường Chương Đức giờ chỉ còn cái nền, mà phía trên nó người ta làm một cái nhà nhỏ hơn nhiều, ba gian, vách không tô trát, cửa nẻo tuềnh toàng, các cửa sổ trống hoang. Kể cả khi cửa chính không đóng, những đứa trẻ con vẫn có thể ra vào bằng các cửa sổ trống này. Ông bà Hường đã qua đời từ lâu. Các con họ đi làm việc ở thành phố, nhà đất ở quê bỏ cho những người bà con họ hàng ai cần thì sử dụng. Ông bà Hường không sống đến ngày nay, đã đành. Dương Triếp và Nguyễn Khoa Thị Thiêm cũng không còn, thậm chí Dương Triếp còn chết trước ông bà Hường một thời gian dài. Hỏi về Dương Triếp và Nguyễn Khoa Thị Thiêm, được biết họ trở thành vợ chồng cuối những năm 1950. Người đang làm nhà ở cùng vợ con trên nền móng nhà cũ của ông bà Hường là Nguyễn Khoa Nguyện, cháu gọi Nguyễn Khoa Thị Thiêm bằng cô ruột. Nguyễn Khoa Nguyện nói:

- Khi đứa con út của o Thiêm không may bị chết ở tuổi mười tám, o phát điên phát khùng. Nó tên là Ghi - đứa con thương yêu nhất của o. Hai đứa lớn là Thịnh và Tuấn đi làm ăn xa tận Đắk Lắk về đưa mẹ lên trên đó ở cùng, mấy năm sau o Thiêm mất. Còn dượng Triếp mất tại đây khi o Thiêm có mang cu Ghi gần đến ngày sinh. Lúc đó cháu còn nhỏ lắm, chưa biết chi, về sau nghe nói lại.

Anh Thi trở về Huế, may mắn tìm gặp được những người con của ông bà Hường đang là cán bộ của ngành giáo dục, ngành văn hóa thông tin. Đặc biệt có một người con gái chỉ lớn hơn Anh Thi đúng một tuổi, là cán bộ nòng cốt, hạt nhân trong phong trào đấu tranh sinh viên học sinh một thuở mà Anh Thi rất ngưỡng mộ. Là chỗ quen biết mấy chục năm nay, nhưng Anh Thi đâu có ngờ rằng lúc lên hai tuổi mình đã được “gặp” con người danh tiếng này ngay tại ngôi nhà của bà ở một miền quê cách Huế hơn bốn mươi cây số về phía Bắc - đó là Nguyễn Khoa Uyển Diễm mà tên thường gọi trong hoạt động cách mạng là Hoàng Phương Liên. Chuyện gần đây nhất là có một cán bộ lão thành cách mạng về hưu từ lâu sống yên ổn, mạnh khỏe, bỗng một hôm ngã bệnh, không ăn không ngủ được, chốc chốc lại nói năng mê sảng gọi tên Hoàng Phương Liên và xin được tha thứ. Người nghe rõ nhất những lời mê sảng này là bà vợ đáng kính của ông. Người hoảng hốt lo lắng nhất cũng chính là bà vợ, bởi theo bà được biết xưa nay ông là một người chồng người cha mẫu mực, không hề có vấn đề gì về đàn bà con gái. Bà cố lục lại trí nhớ, hình như trong những câu chuyện về đời hoạt động cách mạng của ông có nhắc đến tên một người na ná như thế. Biết bao chuyện ông kể với vào vàn tên đất tên người làm sao bà nhớ hết được? Khi bác sĩ đến thăm bệnh, bà dặn con cháu trong nhà đừng nói gì về cái câu mê sảng gọi Hoàng Phương Liên, vì sợ người ta suy diễn, đồn đại bất lợi. Nhưng khi Bí thư Tỉnh ủy đến thăm, bà vợ đã không ngần ngại thuật hết mọi chuyện, vừa lo lắng hỏi Bí thư có biết gì về Hoàng Phương Liên?

Đúng lúc đó người bệnh lại cất lên lời mê sảng gọi Hoàng Phương Liên xin hãy tha thứ! Còn nói: “Đây là một căn bệnh nguy hiểm gây hậu quả lớn”. Bí thư Tỉnh ủy suy nghĩ một lát, rồi chợt giật mình nhớ lại tất cả. Vì chính ông và những người đã một thời ca ngợi Hoàng Phương Liên không tiếc lời về những cống hiến của cô, về phẩm hạnh cao quý của cô, nhưng về sau nhân một đợt chấn chỉnh bộ máy hành chánh, sắp xếp nhân sự, cơ cấu cấp ủy, vì nghe lời gièm pha nịnh hót mà các ông đã loại bỏ Hoàng Phương Liên không một chút nương tay, để rộng chỗ cho kẻ bất tài leo dần lên ghế quyền lực...

Điều này các ông rất muốn giấu, nhưng từ sau khi vị cán bộ lão thành cách mạng ấy khỏi bệnh, mọi việc dần dần sáng tỏ ra, vì chính ông ta đã thành khẩn tự kiểm điểm mình trước Tổ chức, trước quần chúng. Nhưng mọi việc đã quá muộn rồi, chỉ còn là một bài học kinh nghiệm thuần túy cho những ai thật sự coi căn bệnh quan liêu, cửa quyền, bè phái là một căn bệnh nguy hiểm gây tổn thất lớn cho quốc gia, cho dân tộc... Anh Thi tìm gặp Hoàng Phương Liên phải đi vào một con hẻm ngoằn nghèo lởm chởm đá dăm ở khu Lịch Đợi. Nguyễn Khoa Uyển Diễm tức Hoàng Phương Liên không giấu xúc động khi nghe Anh Thi nói về lai lịch của mình, về nhật ký của người mẹ muôn vàn kính yêu mà Anh Thi chưa một lần được gặp mặt kể từ cuộc chia ly năm lên hai tuổi, người mẹ đã một lần ẳm Anh Thi đến nghỉ lại nhà Hoàng Phương Liên. Khi nghe nói nhật ký của Đoan Thuận nhắc nhiều đến cha mẹ và những thành viên khác trong gia đình mình thuở ấy, với hai người trẻ tuổi là hạt nhân tích cực của phong trào cách mạng địa phương là Dương Triếp và Nguyễn Khoa Thị Thiêm..., Hoàng Phương Liên không cầm được nước mắt. Đợi cho cơn xúc động lắng xuống, Hoàng Phương Liên nói:

- Năm 1956 tôi mười một tuổi, trong chiến dịch tố cộng của nền đệ nhất cộng hòa, một hôm tôi theo người lớn đến chỗ họp thôn do chính quyền sở tại tổ chức vào buổi tối. Địa điểm họp thôn thường thay đổi. Khi thì mượn sân nhà này, khi thì mượn sân nhà khác, khi thì sân trường mẫu giáo. Hôm đó họp thôn trong sân nhà bác Cháu. Trăng sáng vằng vặc. Cổng nhà bác Cháu có hai cây chim chim đứng song song làm trụ cổng và cao to như hai cây dừa. Lá chim chim như lá sắn. Sờ vào thớ lá thì cảm thấy rin rít như lá thuốc hút. Ban ngày lũ trẻ chúng tôi thường nhặt lá chim chim già khô rụng giả vờ làm thuốc lá, rồi đem chơi bán buôn đồ hàng. Nơi bóng tre viền sân nhà bác Cháu có một đụn rơm. Chúng tôi thường bày “hàng” bán mua ở chân đụn rơm đó. Nhìn từ trong nhà bác Cháu thì đụn rơm phía bên trái. Phía bên phải là một luống mía Tây thân cao to. Buổi sáng mặt trời thường rọi thẳng vào khóm mía. Phía đụn rơm có vòm tre che nên râm mát suốt cả ngày. Buổi tối mọi người ngồi họp trong sân, chỗ chơi của chúng tôi ban ngày bây giờ bị chiếm làm chỗ ngồi cho rất nhiều người, trong đó có chị tôi thay mặt gia đình đi họp. Ở giữa sân có chiếc bàn thấp, bên trên để ngọn đèn dầu hỏa to, tỏa sáng rộng. Người cán bộ quận về dự họp ngồi giữa, hai cán bộ xã thôn ngồi hai bên. Trên bàn có mấy loại giấy tờ, bút mực... Họ nói gì với nhau rồi nói với dân nhiều lắm, lâu lắm. Lưng tựa vào đống rơm tôi đã bắt đầu buồn ngủ, lúc này chỉ muốn xoải chân tay, nhắm mắt ngủ. Nhưng rồi tôi lại cố mở to mắt, đưa tay dụi mắt, cố chống lại cơn buồn ngủ, cố đợi buổi họp kết thúc để ra về cùng với chị. Rồi cuộc họp kết thúc khi người cán bộ quận đứng lên nói:

- Buổi họp đến đây là xong, mời bà con về nghỉ, riêng mời anh Nguyễn Khoa Xước ở lại...

Mọi người chuẩn bị ra về. Có tiếng réo gọi Nguyễn Khoa Xước. Lại có tiếng nói:

- Vừa lúc nãy thấy anh Xước ở đây, anh ngồi chỗ luống mía kia...

Năm 1967, đang dự lớp tập huấn để chuẩn bị cho tổng tấn công Xuân Mậu Thân 1968 tôi bị sốt rét nằm cấp cứu ở bệnh xá Trường Sơn. Anh Nguyễn Khoa Xước tìm tới thăm với một con gà vừa mua được ở bản làng đồng bào dân tộc Pa Kô. Anh cho biết đêm hôm đó sau khi nghe gọi tên bắt ở lại, anh biết là nguy hiểm đến nơi rồi! Chiến dịch tố cộng đã điểm danh người đảng viên đầu tiên ở thôn Niêm. Anh nhanh chân lách qua hàng rào mía nhà bác Cháu, lẩn vào bóng đêm, chạy thục mạng, vượt qua con hói, thoát thân qua trảng cát... Anh tự đào hầm để ở, đi mót khoai sống để nhai, uống nước khe, ăn con chim, con chuột... để sống qua ngày, rồi dò dẫm tìm đường đi về phía núi xanh, lên dãy Trường Sơn. Đi hàng tháng trời thì anh gặp được đồng bào dân tộc Pa Kô. Họ tìm thấy anh đói lả người bên suối. Họ cứu sống anh, đùm bọc anh. Anh sống với họ. Anh đóng khố, đi săn thú rừng, làm rẫy, học nói tiếng Pa Kô, Cà Tu, Tà Ôi... Mãi mấy năm sau anh mới gặp được Tổ chức. Anh vẫn ở lại bản làng làm cán bộ của bản. Gần đây anh may mắn gặp được người phụ nữ Kinh quê ở Phong Bình, gia đình bị địch giết hết, chị gặp anh và thương anh...

Mười sáu tuổi tôi học ở Huế. Nghỉ hè và nghỉ lễ tôi về thăm gia đình. Đêm nào thôn xã làng xóm cũng inh ỏi tiếng chó sủa, tiếng mõ, tiếng súng... Khi thì nghĩa quân của chính quyền Sài Gòn đi tìm bắt Việt cộng. Khi thì những cán bộ cộng sản - thường gọi là cán bộ giải phóng từ trên núi về phát động đồng bào phá ấp chiến lược, diệt ác ôn, vận động nghĩa quân, bảo an, dân vệ... (các sắc lính địa phương của chính quyền Sài Gòn) rã ngũ, ôm súng trở về với nhân dân. Những người bà con anh em trong thôn xóm bỗng chốc phân thành hai tuyến địch - ta. Có khi trong cùng một gia đình cũng phân thành hai tuyến như thế. Ai tránh con đường đăng lính cộng hòa, tránh đi quân dịch vì phải lo phụng dưỡng cha mẹ già, hoặc con thơ vợ yếu thì ở lại địa phương, cầm súng canh gác xóm làng, trở thành các sắc lính nói trên. Bên cạnh đó có tổ trưởng, liên gia, thôn trưởng, Xã trưởng... điều hành bộ máy hành chánh cơ sở. Khi cán bộ giải phóng về phát động phong trào diệt ác ôn thì nhằm vào các chức danh vừa kể. Hễ ai có thái độ hống hách với dân thì gọi là ác ôn đầu sỏ. Các cấp cơ sở đều có ác ôn. Mọi người dân đều có bổn phận tham gia phong trào tìm diệt ác ôn, trừ Việt gian, vận động binh lính ngụy mang súng trở về. Sau khi vận động mà họ không chịu quy hàng cũng sẽ bị quy là ác ôn, và sẽ bị “nhân dân” xử. Tôi được Tổ chức thử thách rồi đưa vào hoạt động cách mạng từ đó. Tôi gây dựng cơ sở trong bạn bè và người quen ở Huế. Cơ sở ngày càng phát triển. Tôi được cán bộ trên nhiều lần khen ngợi. Tôi thường kiếm cớ về quê thăm gia đình, thực chất là để nhận chỉ thị và mang tài liệu vào thành phố. Gia đình tôi không ai biết việc tôi làm. Tôi thường mang bộ mặt ngây thơ khờ dại vào tư bên những người thân. Tôi luôn học giỏi, nên những người thân luôn tin tưởng và tự hào về điều đó. Một buổi tối nọ tôi háo hức đi theo chị gái đến dự phiên họp thôn tại trường mẫu giáo do cán bộ giải phóng trên núi về chủ trì (địa điểm họp này cách sân nhà bác Cháu chừng ba chục mét). Lúc họp xong, một cán bộ nói:

- Bà con ra về. Mời anh Dương Triếp ở lại.

Tôi đi về với chị, kể lại nội dung cuộc họp cho cha mẹ nghe. Nghe xong cả cha mẹ và chị tôi cùng nhận định: Anh Dương Triếp là đảng viên đảng Cộng sản. Dịp này cán bộ trên về đương nhiên phải cần đến anh Dương Triếp. Anh Dương Triếp lại trở nên quan trọng đối với phong trào địa phương như ngày nào...

Buổi sáng tôi đi với người chị đến nhà anh Dương Triếp. Từ ngoài sân thấy chị Thiêm bụng to kềnh càng, đứng chống lưng uể oải, mắt đỏ hoe nói:

- Họ dắt anh về nhà rồi họ xuống nhà bếp, lục phía trên nóc chuồng heo có sợi dây mây đưa ra trói anh Triếp rồi dẫn đi...

Một số bà con trong thôn cũng vừa tới, nghe chị Thiêm nói mà kinh hoàng, run sợ. Một vị cao niên đằng hắng rồi cất giọng trầm, từ tốn:

- Vùng ta hiện nay ngày Quốc gia đêm Việt cộng. Họ đưa anh Triếp đi hoạt động, có khi phải giả vờ làm như rứa để che mắt phía Quốc gia...

Chị Thiêm lắc đầu mếu máo:

- Chắc không được như rứa mô ông ơi! Con cũng là đảng viên. Họ có muốn giả vờ giả vịt chi thì cũng phải nói riêng một tiếng cho vợ con biết để yên lòng chứ?!

Bằng trực giác và sự nhạy cảm của người vợ, chị Thiêm linh cảm chồng mình đang gặp sự chẳng lành. Trời nắng chang chang, bụng chửa vượt mặt, chị thay chồng một mình chèo thuyền ngược con hói đi vào trằm, đem theo đôi gàu gánh nước. Tìm chỗ neo thuyền xong múc nước lưng gàu, gánh lên tưới cho rẫy thuốc lá. Tưới xong thì mặt trời lên cao, chị chưa về ngay mà đi lang thang khắp rừng rú - trên trảng cát mênh mông trồng cây trâm bầu, cây tran, cây dẻ... Suốt ba ngày qua ngày nào chị cũng đi như thế. Khi mặt trời đứng bóng, nắng xối nóng rực đỉnh đầu và cát làm bỏng rát lòng bàn chân, chị mới lần mò xuống bến, chèo thuyền về nhà, bên ba đứa con thơ đang mong chờ mạ. Bé Cẩm là chị cả, mười một tuổi, nấu cơm chín rồi xới cho Thịnh và Tuấn ăn trước, còn Cẩm thì chờ mạ. Cả ba đứa đều ngóng xuống bến chờ thuyền mẹ, mắt rưng rưng. Chị Thiêm về vừa lau mồ hôi, vừa ôm các con khóc. Rồi một hôm chị Thiêm chèo thuyền về không chỉ một mình như mọi hôm, mà trên thuyền còn có anh Dương Triếp! Bà con chạy tới rất đông, chị nức nở nghẹn ngào kể:

- Người ta giết anh xong rồi lấp xác lòi một chân ra ngoài...

Mọi người nâng xác anh Dương Triếp đưa vào nhà tắm rửa, thay áo xống cho anh. Đã hơn bốn ngày qua nên xác anh trương phình. Thịt bắt đầu thối rữa ở chỗ những vết dao đâm nơi ngực, nơi lưng... Bà con dùng rượu trắng tưới khắp người anh. Chị Thiêm với bé Cẩm cu Thịnh cu Tuấn khóc vật vã, khóc lăn lóc. Các bà các chị người têm trầu, người nấu nước, người nấu cơm luộc trứng để cúng cho anh Dương Triếp. Nhiều người bỏ hết cả việc đồng ruộng chỉ đến để an ủi chị Thiêm, lau mặt mũi cho cu Thịnh cu Tuấn...

Mấy ông chú ông bác và các anh thanh niên vừa khâm liệm cho anh Dương Triếp xong ngồi nghỉ bên bàn, bưng nước uống nói:

- Đang đêm tối họ giết rồi vùi xác vội vàng, không kín, may mà chuột bọ không gặm cẳng chân...

Nguyễn Khoa Thế nói:

- Không phải vì vội mà vùi lấp không kín. Người ta cố làm như rứa để... người đi tìm dễ nhìn thấy.

Mọi người im lặng gật gù, thấy lời của Nguyễn Khoa Thế có lý.

Nhiều người rỉ tai nhau, hỏi nhau một câu cố ý không để chị Thiêm nghe:

- Không biết bằng cách chi mà một mình o Thiêm bụng mang dạ chửa như rứa lại đưa được xác chồng mình trên trảng cát xuống trằm, lên ghe, mà chở về?

- Chắc là lôi kéo, ôm, bồng, vác đủ kiểu hết! Thương quá rồi tự dưng có đủ sức mạnh...

- Trời đất! Tui thật không hiểu nổi o Thiêm! Chừ người chết thì chết rồi, một tay o ba đứa con dại, đứa trong bụng nữa là bốn! Ôi chao!...

Tôi phải trở lại Huế để kịp học nên không dự hết lễ tang anh Dương Triếp. Chừng hai tuần sau có hẹn nên tôi lại về quê. Buổi chiều có anh cán bộ giải phóng tới. Anh này chính là người chủ trì cuộc họp dân tối hôm bắt anh Dương Triếp. Cha mẹ tôi mời anh ngồi uống nước nói chuyện rồi hỏi:

- Vì sao các anh bắt giết Dương Triếp? Nó có tộitình chi?

- Ông bà không biết đó thôi. - Người cán bộ trả lời: - Nó rất bướng! Nó là tên chỉ điểm. Việc cậu Tín cô Lan ở ngoài Bắc gửi thư về thăm ông bà mà bọn địch ở đây biết được là do thằng Triếp...

Cha mẹ tôi im lặng.

Khi người cán bộ ấy đi rồi tôi không nén được bức xúc, đứng giữa nhà nói như hét:

- Nếu quả thật anh Triếp có như vậy thì con cũng không đồng ý xử anh Triếp theo kiểu đó! Mà chắc chi đã đúng như vậy? Đã cho điều tra truy xét đến cùng chưa? Cả anh Triếp và chị Thiêm đều là đảng viên, dễ dàng chi mà để đối phương mua chuộc hay khống chế! Mạng sống của một con người là to lắm chứ, quan trọng lắm chứ! Vì sao? Vì sao?...

Cha tôi trừng mắt. Mẹ tôi hét lên. Chị tôi chạy tới lấy tay bưng bịt miệng tôi lại.

Mẹ tôi nói:

- Con có muốn sống nữa hay không?

Cha tôi nói:

- Đi! Đi vào Huế lo mà học hành! Đừng có ít bữa lại chạy về nói... tầm bậy... tầm bạ...

Chị tôi nói tiếp lời cha tôi:

- Cứ nhìn thấy gương anh Dương Triếp thì biết!...

Đúng! Cứ nhìn gương anh Dương Triếp mà suy ra mọi điều. Gia đình tôi bị chính phủ Quốc qia xếp vào loại “thân cộng”, vậy nên đương nhiên - như những gia đình “thân cộng” khác, gia đình tôi là nơi để các cán bộ giải phóng đi về, ăn ở, lui tới... Nhưng gia đình tôi hiện không có ai là đảng viên (các anh chị đi học ở miền Bắc đã vào hay chưa, tôi chưa được biết) và như vậy, gia đình tôi không phải trăm phần trăm cộng sản như gia đình anh chị Thiêm Triếp. Anh Dương Triếp mà... như vậy, thì những người như chúng tôi có là cái gì?! Vậy nên cha mẹ tôi, chị tôi lo lắng là đúng.

Tôi không trở vào Huế ngay như lệnh của cha tôi, mà ở lại đêm đợi anh cán bộ Tổ chức về gặp như hẹn. Đêm chúng tôi đến điểm hẹn gặp nhau trong vườn nhà bác Thị. Khi nhận nhiệm vụ xong, tôi hỏi anh về việc Dương Triếp. Anh cán bộ Tổ chức nói:

- Việc đó do cấp huyện giải quyết. Anh chưa nghe báo cáo. Anh là cán bộ chuyên ngành của Bộ tăng cường cho khu Trị Thiên Huế. Anh thấy tốt nhất là em chỉ nên biết công việc em làm mà thôi. Cố gắng hoàn thành thật tốt. Đừng chủ quan, đừng sơ hở! Cho anh gửi lời thăm các cơ sở của em.

Tôi trở về Huế mà lòng càng trĩu nặng hơn về việc anh Dương Triếp. Còn nhớ hôm ấy người cán bộ giải phóng nói với cha mẹ tôi:

- Ông bà còn nhớ không, ngày hôm đó Dương Triếp tới nhà ông bà, con cũng tới để kìm chân hắn, đợi đến tối mới hành động. Có lúc hắn ra vườn sau định tìm cách tẩu thoát, con liền bám sát theo, khống chế hắn...

Đúng! Tôi còn nhớ hôm ấy như thường lệ anh Dương Triếp dẫn cu Thịnh đến thăm chơi. Anh ngồi ở đôn sứ nói chuyện với cha tôi. Còn cha tôi thì ngồi bên chiếc bàn nhỏ bằng gỗ mun đặt cạnh giường. Cu Thịnh quanh quẩn bên. Cha tôi cho cu Thịnh bánh kẹo hoặc trái cây gì đó. Cu Thịnh vừa ăn vừa lon ton chạy theo cha khi Dương Triếp xuống bếp, qua nhà ngang tự tay rót nước uống, rồi lên lại nhà trên ngồi ở đôn sứ. Mẹ tôi ngồi ở nhà ngang nói chuyện với anh cán bộ giải phóng... Tôi không biết chuyện anh Dương Triếp ra vườn sau với ý định thoát thân mà không thoát được, như người cán bộ giải phóng nói. Tôi nghĩ tới anh Nguyễn Khoa Xước. Anh Dương Triếp có nhiều cơ hội thuận lợi thoát thân hơn anh Nguyễn Khoa Xước ngày xưa lắm. Anh Nguyễn Khoa Xước chỉ có nhiều lắm là một phút sau lúc nghe gọi tên. Còn anh Dương Triếp cũng có hẳn một phút như anh Nguyễn Khoa Xước, và còn có hơn anh Nguyễn Khoa Xước cả một buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều... thậm chí đầu buổi tối - lúc chưa vào cuộc họp thôn, bóng tối bao trùm lên thôn xóm - là điều kiện tốt cho anh thoát thân, sao anh không thoát? Phải chăng anh chỉ hơi có linh cảm? Anh còn nửa tin nửa ngờ? Thậm chí anh nghĩ mình không có tội chi vì sao phải sợ? Hoặc nếu có thế nào thì cũng không đến nỗi, vì vợ chồng anh là đảng viên. Chị Thiêm cho tôi biết có lần cán bộ giải phóng gặp chị Thiêm thăm dò móc nối hai vợ chồng sau bao năm đứt liên lạc với Tổ chức. Chị Thiêm hứa “để thủng thẳng” mới nhận nhiệm vụ, vì các con còn quá nhỏ, chị đang có mang gần đến ngày sinh, anh Triếp một mình lo cho cả nhà, cả hai vợ chồng cùng hoạt động trong hoàn cảnh này sẽ rất khó... Phải chăng lời hứa có ý trì hoãn của chị Thiêm là cơ hội tốt để cho những kẻ có tư thù đặt điều vu khống anh chị? Ý nghĩ này có thể là không đúng lắm, nhưng cứ ám ảnh giày xéo vò xé trái tim tôi từ ấy không nguôi...

Bà con làng xóm ai cũng âm thầm thương tiếc anh Dương Triếp, lặng lẽ lui tới với mẹ con chị Thiêm, giúp đỡ, an ủi… nhưng tuyệt nhiên không ai dám hé một lời bình luận hay oán trách gì phía giải phóng. Ai cũng hết sức giữ mồm giữ miệng. Trong gia đình tôi có những lúc cửa đóng then cài, đêm hôm khuya khoắt, biết không có ai nhìn trộm nghe trộm mới nhìn trước ngó sau nói với nhau những lời thương tiếc anh Dương Triếp, nhất là cái tính thẳng thắn bộc trực, cái tính siêng năng chăm chỉ làm lụng, cái tính tự trọng và lễ phép của anh. Anh Dương Triếp không bao giờ thỏa hiệp với cái xấu, cái ác. Những ngày này mẹ tôi trong bữa cơm chiều thường uống vài chén rượu thuốc xong là cứ kể chuyện anh Dương Triếp liên miên. Cái sự anh Dương Triếp rời bỏ làng quê đến ở nhà tôi như thế nào trước đó thỉnh thoảng tôi được nghe kể, thời gian này được nghe nhiều lần, khúc chiết hơn, rành mạch hơn, nên tôi có thể sắp xếp sự kiện đó theo trình tự - dẫu rằng ngày đó mẹ chưa sinh ra tôi trên đời. Còn chị Thiêm nghe nói khi hai bác còn sống chị rất được cưng chiều, vì chị là đứa con gái út thông minh xinh đẹp nhất nhà. Cha mẹ mất đi chị Thiêm sống với người anh trai là anh Nguyễn Khoa Thế.

...Trước đây mấy phút Dương Triếp còn ngờ ngợ không hiểu tại sao bỗng dưng anh Thế trở nên gần gũi thân tình với Dương Triếp. Ít ra là trong ba bốn hôm trở lại đây. Bây giờ nghe anh Thế nói chuyện xong Dương Triếp cảm thấy bủn rủn rụng rời. Dương Triếp bấu chặt hai bàn tay vào nhau, đầu hơi cúi, môi mím chặt cố giữ cho anh Thế không nhìn thấy đôi môi mình đang rung lên, đôi hàm răng đang va đập vào nhau lộp cộp... Lời của anh Thế như còn văng vẳng bên tai:

- Nói rằng làm công chức mà phải về hưu non khi tuổi mới ngoài ba mươi, của cải không có chi, lại còn đông con lắm vợ... Cái không có của họ cũng bằng mười, bằng trăm cái có của mình! Chừ nghe thấy giặc giã nên không dám để của cải trong nhà mà phải đem ra chôn ngoài bụi bờ, đêm hôm khuya khoắt. Đó không phải là hũ vàng thì là cái chi?! Ta nghĩ, một mình ta làm cũng xong, nhưng con chó Bubi dữ quá! Triếp hợp tác với ta, làm xong việc này, sau đó ta chia hai...

Dương Triếp nghe như có một luồng khí lạnh chạy rần rật dọc sống lưng từ trên xuống dưới, lại từ dưới lên trên. Anh ngồi bất động như tượng, không biết bao nhiêu giây phút trôi qua.

- Răng? Trả lời đi chứ! Ta biết chú mi chơi thân với hai đứa em ta. Thằng Chiến thì biếng nhác mà được mạ ta cưng, con Thiêm cũng được mạ ta quá cưng mà đôi khi hỗn với ta, nhưng ta không chấp. Sau này chú mi thương được nó thì ta cũng thuận. Nhưng chừ đây chú mi đang nghèo, dịp này… chú mi hãy cùng ta làm cho tốt…

- Em… em không dám! Em sợ...

- Chú mi sợ chi? Đã có ta đây...

- Cả đời... Cha em dặn…

- Thôi, đừng đem cha mạ ra đây! Cha mạ chú chết hết rồi. Sướng không muốn lại muốn khổ! Cứ lấy rồi đưa đi cất chỗ khác, ai biết được mà sợ?

- Nhưng ông bà Hường luôn đối tốt với em, em không nỡ. Với lại cha em luôn dạy bảo em…

- Thôi đủ rồi! - Thế cắt ngang lời Dương Triếp. - Ta chờ trong hai hôm phải trả lời cho ta biết!

- Dạ…

Nói xong Thế khạc nhổ búng điếu thuốc lá to sụ bằng ngón tay cái vào gốc mưng, rồi phủi đũng quần bỏ đi thẳng. Dương Triếp đứng ngẩn ngơ một lát rồi đi vào nhà.

Ông bà Hường ngồi ăn cơm ở chiếc bàn tròn. Mấy anh chị em ngồi ăn với nhau ở chiếc bàn nhỏ thấp hơn bên cạnh. Dì Tư ngồi dỗ cu Khôi ăn bằng chiếc thìa bạc nhỏ, chốc cu Khôi lại phun ra, dì Tư tém vội rồi ăn chỗ thừa của con.

- Triếp đi mô rồi không ngồi ăn cơm luôn? - Bà Hường hỏi.

Dương Triếp từ dưới bếp lên đưa tay đón cu Khôi nói:

- Chị đưa em dỗ Khôi ăn, chị tranh thủ ăn trước đi, em sẽ ăn sau.

Bà Hường buông đũa bước tới gần dì Tư quắc mắt:

- Không ai ăn trước ăn sau chi hết! Cu Tín ngồi xích vào lấy chỗ cho anh Triếp! Còn cu Khôi gần sáu tuổi rồi, đã có em rồi phải tự xúc lấy mà ăn! Dì nó chỉ được cái tập hư cho con mà thôi! Không khéo rồi con Phục cũng hư như thằng Khôi!

Dương Triếp răm rắp ngồi vào bàn cầm đũa. Dì Tư cũng len lét đặt cu Khôi lên chiếc ghế nhỏ, đẩy chén cơm tới trước mặt cu cậu. Bà Hường đi về bàn của mình

bưng lấy một đĩa bong bóng xào nấm với tôm, tới đặt thêm lên bàn ăn này. Bà Hường dợm bước quay lại bàn của mình, bỗng bước chân bà ghìm lại, bà nhìn vào mặt Dương Triếp hỏi:

- Thằng Triếp tuồng như bị đau?

- Dạ... con hơi đau đầu.

- Ăn xong ra hái nắm lá sả, lá bưởi, lá mãng cầu nấu lên mà xông. Nhớ bỏ vào một chút muối sống!

- Dạ!

Ông Hường xong bữa, đứng lên, đi mở tủ lấy hai viên thuốc cảm tới đưa cho Dương Triếp. Dương Triếp đặt vội chén cơm, đỡ lấy hai viên thuốc trong tay ông Hường rồi nắm chặt tay lại, mắt rưng rưng.

- Ủa, cái thằng! Có đứa mô nói chi làm con buồn à? Lan, Xuân, Tín, đứa mô hỗn với anh Triếp?

Lan, Xuân, Tín quay mắt nhìn cha rồi nhìn anh Dương Triếp ngơ ngác. Cu Khôi xúc một muỗng cơm chồm qua đổ vào chén của Dương Triếp nói:

- Cậu Triếp ăn đi! Ăn đi!

- Ừ, để rồi cậu ăn... - Dương Triếp nói và đưa tay giữ lấy chén kẻo sợ cu Khôi gạt đổ, ngước nhìn ông Hường.

- Thưa ông, các em rất ngoan, không em mô hỗn với con cả... con... con...

Buổi tối sau khi giúp dì Tư dọn dẹp nhà cửa ngăn nắp, nhắc các em Lan, Xuân, Tín vào bàn ngồi học, dì Tư về buồng cho bé Phục bú, Dương Triếp bồng cu Khôi áp lên vai đi lui đi tới trong nhà một lúc. Cu Khôi ngủ, Dương Triếp đặt em nằm ngay ngắn ở buồng của mình rồi bước ra chỗ ông bà Hường đang ngồi uống nước trênsập gụ.

Dương Triếp kể lại chuyện Nguyễn Khoa Thế đã nói với anh sáng nay. Nghe chuyện xong, ông Hường lặng đi vì hoảng sợ và bất ngờ vì thế thái nhân tình! Nghĩ mà trách cái đứa cháu họ bạc nghĩa bao nhiêu, lại thương cảm tấm lòng ngay thẳng của Dương Triếp bấy nhiêu! Ngược lại với chồng, bà Hường vốn nhanh nhạy sắc sảo, vừa nghe xong trong đầu bà đã hình thành ngay một kế hoạch đối phó hòng lật mặt kẻ gian xảo - dẫu đó là con cháu của chồng. Bà lấy giọng từ tốn nói với Dương Triếp:

- Trước hết ông bà cám ơn con đã có lòng trung nghĩa mà báo tin này cho ông bà biết. Nếu con là kẻ tham lam thì con đã về hùa với thằng khốn đó lấy hết chỗ vàng ấy của ông bà rồi. Một mình thằng Thế hắn biết không làm nổi nên mới cậy nhờ con làm tay trong... Chừ bà nói với con thế này: con cứ giả vờ như đồng ý đồng tình với hắn, khi đào trộm con biểu hắn thò tay vào lấy chứ con đừng. Về phía bà, bà sẽ lấy vàng ra khỏi hũ, sau đó bà cho phẩm vào đầy hũ. Bàn tay hắn nhúng phẩm là chứng cớ để sáng ra nhà chức trách gông cổ hắn lại...

Mặt Dương Triếp trở nên xanh tái, xanh hơn cả khi nghe Nguyễn Khoa Thế rủ rê vào cuộc. Dương Triếprun giọng:

- Thưa bà, ông bà khỏi mất của là tốt rồi. Còn việc bà vừa bảo... con lạy bà, xin bà tha cho con, con không thể...

Ở cuối câu Dương Triếp như hụt hơi, như muốnbật khóc.

Ông Hường nhìn Dương Triếp đầy lòng biết ơn và thương cảm, ông dịu dàng nói:

- Triếp nói phải đó. Nội trong đêm nay, đợi cho mọi người ngủ yên, tôi với mình đào vàng lên đem cất chỗ khác. Còn Triếp đừng để nó dính dáng vào việc này nữa mình ạ!

- Con cám ơn ông! Thưa ông bà, con xuống coi cu Khôi ngủ ngoan không... - Nói xong Dương Triếp rút lui như chạy trốn.

Ba hôm sau một mình Nguyễn Khoa Thế bò vào sau khi đã đánh bã thuốc làm chết con chó Bubi bằng món cá tràu kho với trái mác. Con chó ăn xong chỗ cá thì nằm ngay đơ, mắt nhắm nghiền, bọt mép sủi trắng hếu. Nguyễn Khoa Thế nhẹ tay bưng chậu bông lan để qua một bên. Hố chôn vàng trống không, đất lấp xuống vẫn còn tơi xốp, chứng tỏ vừa được dời đi. Lẽ nào thằng Triếp?! Một nỗi căm giận ngùn ngụt bốc lên choán tràn cả tâm trí Nguyễn Khoa Thế. Ước gì có thể dùng rựa bén chặt cho thằng Triếp một lát đứt đôi! Rõ là đồ ngu! Quá ngu! Nguyễn Khoa Thế lẩm bẩm chửi rủa Dương Triếp không tiếc lời khi bò ra khỏi hàng rào hóp nhà ông Hường. Miệng Nguyễn Khoa Thế giờ đây cũng phun đầy bọt trắng xóa như miệng con Bubi - dẫu rằng Nguyễn Khoa Thế không hề ăn trái mác. Nguyễn Khoa Thế về tới nhà vào buồng đắp chiếu nằm, sáng hôm sau không dậy nổi. Vợ Thế hỏi chi Thế cũng không nói.

Mấy hôm nay Dương Triếp tránh mặt Nguyễn Khoa Thế. Nguyễn Khoa Thế ra hạn định cho Dương Triếp hai hôm. Bây giờ đã là hôm thứ ba, không nghe Dương Triếp nói gì hẳn anh Thế tự hiểu là thằng em này không dám, như em đã nói ngay từ đầu với anh. Mẹ chết sớm cha nuôi dạy hai chị em. Cha luôn bảo các con rằng chớ lấy cái gì của người về làm của mình, rằng đói cho sạch rách cho thơm... Nay không còn cha nữa, nhưng lời cha Dương Triếp luôn ghi nhớ. Buổi tối ngày thứ ba con chó Bubi bỗng dưng chết sủi bọt mép, và chỗ chôn giấu vàng bị xô lệch chậu hoa, đất bị đào bới. Sáng sớm hôm sau ông bà Hường gọi Dương Triếp ra chỉ cho Dương Triếp thấy, rồi khẳng định chính Nguyễn Khoa Thế đã làm việc đó. Bà Hường rưng rưng mắt nói:

- Quả thật con đã làm một điều ơn phước đối với ông bà. Này đây ông bà tặng con đôi nhẫn để làm quà. Con giữ lấy...

- Con cám ơn ông bà! Xin bà cất đi, con không quen giữ vàng bạc. Con ở với ông bà cơm ngày ba bữa, áo quần đủ ấm, ông bà thương con như vậy là quý hơn vàngbạc rồi...

Nài nỉ mãi, Dương Triếp nhất định không nhận đôi nhẫn nên bà Hường đành cất đi.

Dương Triếp xếp lại các chậu hoa cho ngay ngắn, vun đất vào các khóm dạ hạp, vặt cỏ và cạo rêu trên các chân tường sân chơi mé tây, xong ra bến tắm rửa. Lúc trở về tiện tay xách hai thùng nước đưa vào đổ thêm cho đầy bể cạn, rồi tay dắt cu Khôi đến ngồi trên ghế tựa, cầm lấy cuốn Truyện Kiều, rồi cuốn Nhị Độ Mai. Cu Khôi ngồi lên con ngựa gỗ phi nhanh nhanh chốc lại phá lên cười khanh khách, rồi với tay qua níu áo Dương Triếp gọi “Cậu Triếp! Cậu Triếp!”

Dương Triếp nắm tay cu Khôi, áp trang sách đọc dở lên ngực, mắt mơ màng. Nghe nói mẹ Dương Triếp qua đời khi Dương Triếp mới lọt lòng, còn chị Thỉu thì bằng tuổi cu Khôi bây giờ. Lúc đó cha gọi em là cu Chắt. Chị Thỉu phải bồng em đi bú nhờ hàng xóm khi cha bận việc ở lò rèn. Buổi tối về cha nấu cháo gạo lấy nước pha muối với đường cho cu Chắt uống. Cu Chắt lớn lên bên cha và chị. Bà con hàng xóm thường thay nhau bồng cu Chắt, nói thằng cu Chắt khôi ngô tuấn tú hơn tất cả những đứa trẻ trong làng! Khi cu Chắt lên bảy tuổi cha gửi cu Chắt đi học ở nhà thầy Khóa. Chị Thỉu mười hai tuổi đã gánh những lưỡi cuốc, bàn cào, dao, kéo, rựa... theo các o các chị đi bán ở chợ. Ban đầu bán chợ gần về sau bán chợ xa hàng mới được giá. Mười lăm tuổi chị Thỉu đi đò dọc từ Hiền Lương theo sông Bồ ra sông Ô Lâu, lên bán hàng ở chợ Hôm Ưu Điềm được giá lắm. Ai cũng tìm mua hàng của Thỉu. Không những người Ưu Điềm mua, mà cả những bạn hàng bên Văn Quỹ, Hòa Viện cũng bơi đò sang sông Ô Lâu đi chợ Ưu Điềm mua những lưỡi cuốc, bàn cào, lưỡi liềm, lưỡi hái, dao rựa bén... Thỉu đưa từ Hiền Lương ra. Thấy Thỉu còn nhỏ mà đảm đang, ăn nói hiền lành, dịu dàng, lễ phép, thật thà, bà con ở đây ai cũng cố mua và rủ rê mọi người chung quanh mua cho mau hết hàng của Thỉu. Bán hàng xong Thỉu thường xuống đò để ngủ, đợi sáng mai rời bến. Chủ đò có cô con gái bằng tuổi Thỉu, tên là Huê. Huê thường theo cha đem hàng từ trong Huế ra bán ở Hiền Lương và bán ở Ưu Điềm, gồm vải lụa, diêm, dầu hỏa, dầu ăn... rồi mua khoai, đậu, mè, thuốc lá về trong Huế. Người dân thôn Niêm làng Ưu Điềm thường trồng khoai trên đất vừa nhổ mạ xong gọi là khoai đất má, và trồng khoai trên đất hết vụ thu hoạch thuốc lá gọi là khoai đất thuốc. Khoai đất má củ nhỏ, vỏ mỏng, tơi mịn, ngọt ngào; khoai đất thuốc củ to, vỏ dày, nhiều bột, chắc nịch, ngọt ngào, béo ngậy. Mua bán lâu ngày quen biết nhiều bà con nên Huê và Thỉu nhiều khi không về đò ngủ mà vào làng nghỉ lại, ăn khoai, ăn cơm độn sắn, thức đêm nghe hò giã gạo, có khi còn róc choại, bó chổi với chị em ở thôn Niêm, xóm Thiềm. Huê lanh lợi, Thỉu chân chất hiền lành. Về sau Huê đi lấy chồng, một mình Thỉu theo đò ra vào chợ Hôm Ưu Điềm. Thôn Niêm nhìn qua trảng cát có con hói nước chảy lặng lờ viền theo thôn xóm. Nơi tiếp giáp trảng cát lâu ngày phù sa con hói đọng lại, cát trầm xuống, trộn lẫn với phù sa làm cây cỏ mọc lên một vùng xanh tươi. Vùng này bà con gọi là vùng trầm, gọi chệch đi thành vùng trằm. Chếch về phía trái có một vùng “trằm” như thế gọi là Trằm Thiềm. Có mấy gia đình định cư ở đây, nổi bật là gia đình mụ Dé ở đầu dốc nơi có mố cầu bắc qua thôn Niêm, rồi đến nhà ông Hồ - một nông dân trồng lúa trên ruộng Trằm và trồng thuốc lá với khoai lang trên trảng cát. Ông Hồ có biệt tài nghe được tiếng nói của người âm, nên ở làng Ưu Điềm ai mắc mớ việc gì với người âm, chỉ cần một thẻ hương với chiếc áo của người trong cuộc buộc vào thẻ hương ấy, ông Hồ đứng ra giữa trời vái vài cái, rồi ghé tai vào hương buộc áo ấy để nghe, là ra duyên cớ... Ông Hồ chỉ làm giúp, không hề nhận một chút thù lao của ai bao giờ. Kế nhà ông Hồ là nhà ông Ích, vợ ông Ích là bà Sa - cưới nhau đã nhiều năm mà không có con. Đất rộng, nhà dài, vườn trồng nhiều cây ăn quả, ăn củ mà không có con thì buồn lắm! Cách nhà ông Ích bà Sa một quảng đất trống chừng trăm mét là gia đình anh Cử - hai vợ chồng trẻ mới cưới nhau. Về sau này họ mới sinh con đông đúc. Còn bây giờ thì son rỗi lắm. Họ coi Thỉu như em gái, thường rủ Thỉu về nhà chơi. Thỉu thường theo vợ anh Cử vợ anh Ích về xóm Thiềm ngủ lại đêm. Nếu hàng bán không hết thì sáng mai hai chị dẫn đường qua thôn Niêm bán nốt. Đàn con ông Hồ thường theo o Thỉu đi chơi, được o Thỉu cho quà, o Thỉu rửa mặt mũi tắm rửa. O Thỉu nói ở nhà o Thỉu có một em trai kém o Thỉu năm tuổi đã biết thụt bệ rèn giúp cha, biết nuôi con gà con vịt, biết thổi cơm khi Thỉu vắng nhà. Nó là thằng Chắt. Nó đi học nhà ông đồ trong làng, viết chữ đẹp được ông đồ khen.

Bẵng đi thời gian chừng hai tháng không thấy Thỉu gánh hàng ra bán, bà con ở chợ hỏi nhau không biết khi mô thì o Thỉu lại đem cuốc cào dao rựa, liềm hái ra bán? Đặc biệt đàn con ông bà Hồ cứ nhắc o Thỉu luôn, còn Sa cảm thấy lo lắng, nhưng không biết hỏi ai. Sa đã coi Thỉu như em gái mình, quý Thỉu từ nết ăn nết ở, lời nói, việc làm... Sa tự trách mình đã không hỏi cho cặn kẻ nơi Thỉu ở, để giờ đây có thể tìm tới thăm.

- O nớ đã nói quê o ở làng Hiền Lương, xã Phong Hiền...

- Ừ... nhưng mà làng Hiền Lương chắc cũng to rộng như làng mình, hỏi một o Thỉu, liệu có ai biết?

- Nhưng mình định đi tìm o Thỉu để làm chi?

- Tui không biết để làm chi, nhưng vắng o Thỉu lâu ngày tui thấy nhớ, tui lo... chắc tui phải đi tìm o Thỉu, mình lo coi ngó nhà cửa...

- Mình định đi mô? Đàn bà đi xa một mình răng được?

- Tui với mình ai cũng bốn chục tuổi rồi chứ con nít con thơ chi mà đi ra ngoài sợ người ta dỗ dành?

Tui thương tui lo cho o Thỉu lắm, mình cứ ở nhà để tui đi mấy hôm...

Bà Sa nói như dỗ dành chồng rồi chuẩn bị vài bộ quần áo với ít tiền, về chợ Hôm Ưu Điềm tìm đò dọc vào sông Bồ rồi về ngả Hiền Lương. “Đường nơi miệng, nhà nơi miệng, chứ ở nơi mô?” Bà Sa nói vậy và hơn nửa ngày đường vừa đi đò vừa đi bộ, bà tìm được tới làng Hiền Lương. Tới Hiền Lương hỏi o Thỉu con ông thợ rèn có cậu em kém Thỉu năm tuổi ai cũng biết, có người nhanh nhảu nói:

- Cha o nớ mới chết, tội nghiệp hai chị em!

Bà Sa giật mình. Tìm đến nơi, quả đúng như tin được nghe ở đầu làng. Cha Thỉu chết vì bệnh, không ai rèn cuốc cào dao rựa liềm hái cho Thỉu đi bán nữa. Nhà mái tranh vách đất xiêu vẹo. Mảnh vườn nhỏ đất cằn trồng mấy luống khoai lang, đàn gà vịt đang vờn nhau kiếm ăn bên vũng nước đọng gần chái bếp vương vãi những cánh bèo băm nhỏ trộn tấm cám. Thỉu bất ngờ thấy Sa bước vào nhà mình, Thỉu ôm chầm lấy Sa khóc ngất. Trên bàn thờ nén hương vẫn đang ngún cháy. Một cậu bé đang ngồi lận vành một chiếc rổ sưa. Thỉu nói:

- Đây là chị Sa ở xóm Thiềm mà chị thường kể với em, còn đây là Chắt, em trai của em… - Sa không cầm được nước mắt khi nhìn vành khăn tang trên đầu hai chị em Thỉu. Sa nghỉ lại đêm. Hai chị em Thỉu bàn bạc nhau mãi trước lời mời gọi của Sa:

- Anh chị không có con, nhà buồn lắm, hai em ra ở với anh chị cho vui.

- Nhưng… chị em em biết làm gì? Thà ở đây hai chị em nuôi con gà con vịt, trồng ngọn rau…

Thỉu nói.

- Nhưng chị đã biết em, không thể để chị em em sống thui thủi không có người lớn bên cạnh. Cứ ra xóm Thiềm ở với anh chị, coi như em út trong nhà, anh chị và bà con làng xóm ngoài đó từ lâu đã thân thiết với em, em còn ngại chi?

Cu Chắt nghe nói ra Ưu Điềm thì thích lắm. Từ lâu Chắt rất muốn được đi đây đi đó như chị Thỉu nhưng chưa có dịp. Giờ đây nghe chị Sa nói thế, Chắt hào hứng:

- Nếu anh chị coi chúng em như em út trong nhà thì em thích lắm. Chúng em sẽ ở với anh chị, em biết đan lát, chăn nuôi, biết thụt bệ rèn...

- Ở chỗ chị không ai biết nghề rèn. Nhà chị cũng có gà vịt heo bò... Em cứ ra đó làm được chi thì làm. Nghe nói em đang đi học, ra đó rồi anh chị kiếm chỗ cho em học.

Cu Chắt phấn chấn bàn với chị Thỉu bắt hết vịt gà đưa ra chợ bán, thu vén cửa nhà gửi cho bà con hàng xóm, rồi theo chị Sa xuống đò dọc ra Ưu Điềm, lên thôn Niêm xóm Thiềm ở với gia đình chị Sa.

Ý muốn của cu Chắt trở thành quyết định. Thỉu làm theo ý em.

Tiền bán gà vịt được một món khá, Thỉu cất làm vốn.

Hai chị em khăn gói lên đường.

Chắt tỏ ra thích thú khi đi qua những xóm làng trù phú, những khúc sông nước xanh ngăn ngắt in bóng hai bờ tre. Đến chợ Hôm Ưu Điềm, Thỉu mua sắm cho em thêm mấy bộ áo quần guốc dép rồi theo chị Sa lên xóm Thiềm.

Ông Ích thấy vợ về cùng chị em Thỉu thì vui mừng chạy ra đón. Ích ngắm cu Chắt sững sờ. Sao lại có một cậu con trai đẹp đến thế! Thỉu là một cô gái đẹp nết đẹp người, nhưng không ngờ em trai Thỉu còn đẹp gấp bội. Người làng rèn Hiền Lương sao lại có cung cách, nét mặt đẹp như con quan con vua vậy không biết?! Ông Ích lật đật rót nước mời chị em Thỉu uống rồi hỏi vợ có cần đi mua thêm thứ gì về nấu cơm khách không? Sa nói:

- Từ nay Thỉu và Chắt là em trai em gái của vợ chồng mình. Hai em không phải là khách. Vợ chồng mình ăn chi, các em ăn nấy. Tui với em Thỉu rồi sẽ lo việc nhà. Mình tìm thầy cho em Chắt đi học...

Ông Ích ngờ ngợ nhìn vợ:

- Em Chắt đã mười bốn mười lăm tuổi rồi, tui biết tìm thầy tìm trường cách chi?

Chắt nhanh nhảu:

- Ở trong đó em học chữ Hán, chữ Quốc ngữ với thầy Khóa một buổi. Buổi chiều em ở nhà...

- Ở đây người giỏi chữ Hán chỉ có ông Lý Tuyên, còn chữ Tây với chữ Quốc ngữ chỉ có quan Hường... Cả hai vị ấy đều không có thu nhận học trò, họ chỉ dạy con cháu của họ trong nhà thôi.

- Thì mình... xin vào... làm con cháu họ. - Bà Sa nói.

Ông Ích suy nghĩ một lúc rồi nói với vợ:

- Ông Lý Tuyên đông con trai, con dâu... rồi sẽ đông cháu chắt, nhà họ lắm ruộng nhiều trâu, họ sẽ bắt cu Chắt đi giữ trâu mất! Nhà quan Hường ít con, con trai càng hiếm, quan nổi tiếng đức độ khoan hòa, được ở gần quan thì học được nhiều điều, nhưng làm răng gần được?

Vấn thuốc hút suy nghĩ một hồi lâu, ông Ích nở nụ cười rạng rỡ, gãy tàn thuốc, lại nói tiếp:

- Tui có cách rồi... Nhờ anh Hồ.

Vợ Ích chưa hiểu ý chồng, mở to mắt dò hỏi, Ích giải thích:

- Cả cái làng ni ai mà không chịu ơn anh Hồ từng “say vía” giúp? Con ông Hường cứ nay nóng mình mai cảm sốt, thuốc thang không khỏi, cứ phải chạy qua đây nhờ anh Hồ luôn, khi thì bị kẻ khuất mặt quở, khi thì được kẻ khuất mặt quá yêu mà vuốt ve nựng nịu ban ngày, đến đêm đứa bé giật mình khóc quấy, nóng sốt...

Sa mừng rỡ:

- Phải đó! Mình nghĩ ra cách thiệt hay, thôi mình đi qua nói chuyện với anh Hồ đi.

- Chưa được, anh Hồ đi tát đìa đứng bóng mới về.

Buổi chiều, ông Hồ “say vía” cầm xâu cá phát lát, cá diếc, lội băng con hói cho nhanh qua thôn Niêm, vào nhà ông Hường biếu xâu cá vừa bắt được ở đìa. Bà Hường nói:

- Tội nghiệp quá! Cá tát đìa được thì để cho các cháu ăn, sao lại đem cho? Thôi thì tôi xin nhận cái tấm lòng của ông, còn thì... tôi gửi chút tiền, ông cầm lấy về mua quà cho các cháu.

Ông Hồ không muốn nhận nhưng cứ đứng sững khi bà Hường nhét tờ giấy bạc vào túi. Bà Hường bảo người nhà rót nước mời ông Hồ uống, sắp bánh ngọt mời ông Hồ ăn. Ông Hồ cầm lấy ly nước nói hơi run giọng:

- Chúng tôi muốn nhờ quan Hường một việc, nhờ bà nói giúp cho...

- Việc chi ông nói tôi nghe thử. Bà Hường dịudàng bảo.

Ông Hồ trần tình việc chị em cu Chắt. Bà Hường nghe xong lấy làm cảm động nói:

- Như ông biết đó, tôi hiếm muộn, được hai gái một trai, nuôi các cháu nên vóc nên dạc như hiện nay một phần cũng nhờ ơn trên, nhờ xóm láng giềng, nhờ ông thỉnh thoảng giúp đỡ để biết ý của kẻ khuất mặt mà lo liệu... Dì nó nhà tôi cũng đã sinh cho nhà tôi một cu cậu với một con cưng, nhưng ốm đau luôn, cũng nhiều lần nhờ ông giúp. Ơn ông nhiều, chỉ mong ông cần chi thì giúp đỡ. Nay ông cần nhờ, nhưng không phải cho ông mà cho con cái người khác, tôi nghe ra cũng cảm kích lắm. Ngặt nỗi nhà tôi có bao giờ dạy học trò đâu, làm sao lại nhận lời ông được? Các con tôi cũng phải tới nhà ông chú Nguyễn Khoa Hiệt để học quốc ngữ. Sao ông không hỏi nhờ chỗ hai ông chú Lượng chú Hiệt?

- Thưa bà, hai ông dạy các cô cậu nhà là bậc cha chú trong họ dạy các cháu, chứ không thấy hai ông thu nhận học trò bên ngoài. Với lại...

Ông Hồ ra về. Mấy ngày liền không thấy trở lại. Bà Hường đem chuyện nói với chồng. Ông Hường nói:

- Phải chi mình có tiền của như ngày xưa thì nuôi cháu ấy làm con nuôi cũng tốt...

- Tôi cũng nghĩ rứa. Ngặt nỗi nhà mình chỉ có tiếng mà không có miếng.

- Bà con ở quê nhà mộc mạc, thấy gia đình mình mang cái cốt cách thành phố về, với cái vẻ quý phái của mình... làm bà con tưởng nhà mình sang trọng và ắt hẳn giàu có, chứ ngày còn ở thành phố ai chẳng biết tôi làm phó một thời gian dài, mới lên chức Chánh văn phòng Tòa Khâm sứ chưa được bao lâu thì mắc bệnh suyễn - mới ngoài ba mươi tuổi đã phải xin nghỉ việc để về quê tĩnh dưỡng, lương hưu non chẳng đáng là bao, con cái thì còn nhỏ... Tôi cám ơn mình ngày trước biết dành dụm, bây giờ mới có cái ăn,cái để...

- Dạo đó hàng tháng tôi cố sắm lấy một lượng vàng, có tháng năm chỉ, tôi cũng sắm, nên chừ đây mới có chút đỉnh để trong nhà...

Câu chuyện của ông bà Hường bị gián đoạn khi ông Hồ, ông Ích dẫn theo một thiếu niên tuấn tú đến nhà. Ông Hồ nói:

- Bẩm quan, bẩm bà, nhà chúng con có dư giật chi mà tính chuyện rước thầy dạy học. Biết quan với bà phúc đức, em này vừa mới mất cha... Muốn xin vào cửa của quan với bà để được quan dạy bảo...

Cậu thiếu niên cúi đầu chào ông bà Hường một lần nữa, ông Hường nhìn cậu từ đầu đến chân thầm nhủ: cậu bé xinh đẹp sáng sủa thế mà sớm chịu cảnh côi cút,thật tội!

Ông Hường cất giọng từ tốn:

- Tôi cũng vừa nghe nhà tôi nói qua trường hợp của cháu. Rất tiếc, chúng tôi bây giờ khó khăn... nên không dám cưu mang. Nuôi cháu làm người giúp việc thì chúng tôi không có khả năng. Nuôi làm con thì sợ e những lúc thiếu thốn cháu sẽ trách chúng tôi.

- Bẩm quan! Được quan cho ở với quan thì cực mấy con cũng chịu. - Cậu thiếu niên đột ngột mạnh dạn đề xuất nguyện vọng.

Ông Hường không giấu ngạc nhiên nhìn cậu với ánh mắt dịu dàng và trìu mến nói:

- Con mới gặp ta chốc lát, đã hiểu ta thế nào đâu mà con nói vậy?

- Mấy hôm nay con đã nghe nói nhiều về quan. Quan chỉ cần cho con ăn cơm uống nước. Việc nhà có gì quan sai bảo con làm, khi mô con rảnh việc, quan cho con học chữ.

- Như vậy cũng tốt. Mà nói con hay, ta đã thôi không làm việc cửa quan nữa. Cái tước Hường Lô Tự Khanh. để cho hay vậy thôi, con nên gọi ta bằng ông sẽ tiện hơn.

- Dạ!

Cu Chắt ở với ông bà Hường được ông Hường đổi tên là Triếp. Dương Triếp. Thông minh, nhanh nhẹn, lễ phép, siêng năng... làm cho không những ông bà Hường mà các con của ông bà đều yêu quý Dương Triếp. Ông Hường có người thiếp cỡ tuổi chị Thỉu nên Dương Triếp coi bà này như chị ruột của mình - dì Tư. Còn đứa con trai của người thiếp này vừa lên ba tuổi chập chững biết đi cứ chạy theo gọi cậu Triếp cậu Triếp, chứ không gọi bằng anh như Xuân, Lan, Tín. Buổi tối Xuân, Lan, Tín ngồi học, anh Triếp ngồi bên học theo, đọc theo, thuộc nhanh hơn tính toán giỏi hơn, làm cho Xuân, Lan, Tín rất thán phụcanh Triếp...

Ông cố nội sinh ra ba ông nội. Ông nội của Xuân, Lan, Tín là đồ nho ở thành phố. Hai ông nội bác chuyên nghề nông ở trên đất của cha ông. Khi ông Hường cáo quan về dưỡng bệnh thì mua nhà đất ở liền kề nhà các anh con của hai ông bác. Các ông này lớn tuổi hơn nên con cái khá đông đúc và đã trưởng thành, là những chàng trai cô gái giỏi ruộng đồng vườn tược. Ở trên đất hương hỏa có gia đình bác Ngọc sinh được năm người con. Hai chị lớn vừa đến tuổi cập kê đã đi lấy chồng. Còn Nguyễn Khoa Thế chuẩn bị đi hỏi vợ. Nguyễn Khoa Chiến bằng tuổi Dương Triếp. Nguyễn Khoa Thị Thiêm, em gái út vừa lên mười hai tuổi, đẹp sắc sảo.

Nguyễn Khoa Thế mặt rổ vì bị bệnh đậu mùa từ nhỏ, tay tước lá thuốc, búng cái cọng ra xa rồi bứt bứt, rựt rựt lá thuốc, vẻ bức xúc đoạn hét to:

- Thiêm! Xuống bếp đem lửa lên cho anh hút thuốc!

Cô bé mặc chiếc áo dài màu huyết dụ chạy xuống bếp cầm lên con cúi bằng rơm, đi tới phía người anh cả vẻ rụt rè sợ sệt. Chiến ngồi chẻ lạt gần đó thấy thái độ anh Thế cũng đâm ngại ngần. Có việc chi làm anh bực dọc? Anh mỗi lần giận đánh em Thiêm đánh luôn cả Chiến... Nhiều lúc mẹ khóc vì tính thâm trầm độc đoán dữ dằn của anh Thế. Từ ngày mẹ đau nằm một chỗ, anh thì chưa cưới vợ nên nhà neo lắm. Em Thiêm đã phải lo cơm nước cho cả nhà, rau cám cho heo gà...

Thế mồi lửa xong, Thiêm đem con cúi xuống bếp. Thế rít mấy hơi thuốc rồi búng tàn thuốc ra sân nói:

- Người ta nói một người làm quan cả họ được nhờ. Ông Hường tiếng làm quan to mà con cháu chẳng được nhờ cái chi!

Chiến nghe nói đến người chú họ của mình thì xót, tìm cách phân bua cho chú:

- Chú đau yếu nên phải về hưu non, trên ban cho cái tước nghe nói có ăn nhờ chi cái tước nớ mô. Nói rứa chớ chú không giúp nhiều thì cũng giúp ít. Em nhớ chú đã san sẻ cho bà con nhiều lần. Nhà mình cũng có phần. Khi cha còn sống cha nói chú của ít lòng nhiều. Chú nghèo vì thanh liêm.

- Nghèo! Nghèo người ta bằng mấy lần giàu mình! Nghèo mà nuôi cái thằng cha căng chú kiết ở mô tìm tới! Cái thằng chết cha chết mạ ở mô tận trong Hiền Lương tìm ra đây, chú đem về nuôi cho ăn trắng mặc trơn lại còn dạy chữ cho nữa! Thấy hắn cả ngày rong rượt trong nhà ra vườn, nhổ cỏ tưới cây thì ít mà chọc tổ chim với hái trái cây rồi giỡn với mấy con chó... Cái mặt cứ nghênh nghếch, làm như công tử con nhà giàu, làm như thể hắn là thằng Tín con của chú thím Hường không bằng!

Thiêm đứng sau phiên liếp nghe anh Thế nói về anh Triếp như vậy biết rằng anh mình rất không ưa anh Triếp. Chiến lại càng hiểu hơn. Chiến thấy Triếp cũng thật thà khiêm tốn. Tuy Triếp có tự do chơi đùa trong vườn nhà chú Hường, nhưng Triếp không hề nghênh nghếch mặt với ai hết, lại chẳng bao giờ dám tự coi mình như Tín. Tuy bằng tuổi nhau nhưng Triếp đã chủ động gọi Chiến bằng anh xưng em. Triếp đã nhiều lần lén hái cam quýt ổi trong vườn đưa cho Thiêm cho Chiến. Từ ngày có Triếp, Thiêm và Chiến thường tới chơi nhà chú thím. Thím Hường nói: “Không cha thì tríu chú, không mẹ thì tríu vú, dì...” Chiến với Thiêm thường trắn tríu với chú, không như anh Thế.

Chiến cũng biết anh Thế không thích thím Hường. Từ đó hai anh em Chiến Thiêm càng thân thiết với Triếp bao nhiêu thì anh Thế lại ghét Triếp bấy nhiêu.

Rồi anh Thế cưới vợ, vợ anh Thế cũng hùa theo chồng nói xỏ xiên Triếp. Một hôm nhà chú thím Hường cúng đất, xong thím bảo Triếp bưng xôi chè bánh trái ra cho bác gái và mấy anh chị. Mẹ đau nằm trong buồng nghe thím Hường bưng đồ ăn ra cho, vội trở mình ngồi dậy, bới lại tóc, thì nghe Thế nói:

- Của chú thím tui, khi mô tụi tui ưng thì tới xin ăn, không khiến cậu phải đem tới...

- Nhưng bà Hường sai tui...

- Đó! Cậu thấy chưa? Tiếng là làm con nuôi, nhưng cậu chỉ như đứa ở trong nhà, một đứa đầu sai làm việc không lương!

- Em... em muốn được ở với ông bà, em không cần lương.

- Cậu không cần lương? Ngó bộ cậu ở tớ suốt đời rồi ra về hai bàn tay trắng à?

- Ông bà không có của, ông bà không có ý định nuôi người, nhưng vì em muốn...

- Không có của? Ở đó mà nghe họ nói không có của! Rồi có lúc ta nói cho mà biết...

Nghe thấy giọng anh Thế có phần bớt xẵng và xoay mũi nhọn về phía ông bà Hường, Triếp nhẹ đẩy mâm thức ăn vào giữa bàn rồi ra về.

Thiêm bưng chè vào buồng cho mẹ. Vợ chồng anh Thế ngồi bóc bánh ít đen, bánh ít trắng ăn, anh Chiến bưng lấy đĩa xôi ra ngồi ở bậu cửa vừa ăn vừa ngó trời đất.

Từ đó thỉnh thoảng Triếp đến nhà chơi với Chiến với Thiêm. Vợ chồng Thế không tỏ ra thích hay không thích Triếp. Rồi cách mạng tháng Tám nổ ra. Cả Thế và Triếp đều hăng hái tham gia. Sau đó cả hai cùng được kết nạp một ngày. Nhưng qua thời kỳ dự bị Triếp được xét chuyển chính thức, còn Thế chi bộ bảo để lại một thời gian tiếp tục thử thách, vì Thế không có tinh thần cầu tiến, không chịu học hỏi, hay đố kỵ và chỉ lo vun vén cá nhân. Chiến đang hoạt động ở tổ Nông hội, còn Thiêm là hạt nhân tích cực của phong trào thanh niên phản đế. Thiêm vừa bước vào tuổi mười lăm, đang được xét kết nạp Đoàn...

Thế âm thầm rời cuộc họp, lòng buồn rười rượitự nhủ:

- Cái thằng ở đâu tới ngụ cư đất này mà rốt cuộc cái chi cũng đến phần hắn! Còn ta cứ chịu thua thiệt...

Lòng Thế như có con gì cắn xé mỗi khi nhớ lại lời của các đồng chí trong cuộc họp chi bộ vừa qua. Tại sao ai cũng có nhận xét tốt, ai cũng tỏ lòng yêu quý thằng đó ra mặt?! Được rồi! Mi còn ở lại xứ này thì ta với mi còn nhiều dịp... Để coi mi còn được cưng chiều bao lâu nữa?!...

Hình như Tổ chức muốn “trêu ngươi” trước những lời dằn dỗi thách đố lặng lẽ của Thế. Dương Triếp ngày một tiến bộ, được giao hết nhiệm vụ quan trọng này đến nhiệm vụ quan trọng khác. Đã vậy rồi, đứa em gái của mình, cái con Thiêm ấy ngày càng dính chặt vào với hắn! Đôi lúc Thế rất phẫn nộ, nhưng cố dằn lòng vì biết mình đang ở thời kỳ thử thách gay gắt. Hơn sáu tháng sau Thế cũng được xét chuyển thành đảng viên chính thức. Được phân về sinh hoạt tổ gồm Nguyễn Khoa Thâm, Nguyễn Đăng Cử, Nguyễn Khoa Thế và Dương Triếp do Nguyễn Đăng Cử làm tổ trưởng. Năm 1953 kết nạp thêm Nguyễn Khoa Thị Thiêm và Hồ Thị Chồ. Năm 1954 các cốt cán đi tập kết ra miền Bắc đã kịp chuẩn bị các thủ tục cần thiết để thành lập một chi bộ nằm vùng, không có đại hội. Trên chỉ định Nguyễn Đăng Cử làm bí thư. Dương Triếp là phó bí thư. Trong chiến dịch tố cộng đảng viên Hồ Thị Chồ bị địch tra tấn rất dã man, bắt khai tên tuổi các đảng viên. Hồ Thị Chồ nhất định không khai nên bị tra tấn đến tàn phế, dở sống dở chết. Hồ Thị Chồ là cán bộ phụ nữ, có chồng là Nguyễn Khoa Sẻ, cán bộ tập kết. Tuy không có bằng chứng để bắt giam hoặc tra tấn nhưng hầu hết các đảng viên nêu trên đều tham gia lớp học tố cộng đợt đầu. Học xong thì làm bản thu hoạch và tự kiểm điểm. Các anh các chị nói bản thân mình là nông dân, cả đời chỉ biết đồng ruộng. Việt Minh Cộng sản tới bảo đi họp thì họp, bảo nấu cơm tiếp tế cho bộ đội thì nấu, bảo vá áo cho chiến sĩ thì vá, bảo khiêng thương binh thì khiêng... làm sao dám cãi lời họ? Ai dám không làm? Họ đi rồi thì bà con ai nấy tất bật với ruộng đồng, chỉ mong được yên thân. Nay dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa, chúng tôi cũng chỉ mong được yên ổn làm ăn.

Có thể nói từ năm 1954-1964 tổ chức cơ sở ở đây hoàn toàn tê liệt. Cho đến một ngày có cán bộ từ trên núi về, từ ngoài Bắc vào, ban đêm thường đi vào thôn xóm gọi bà con dậy tập trung nghe cán bộ nói, rồi cùng với cán bộ ra phá ấp chiến lược. Trước khi rút đi cán bộ cài đặt các chức danh như thôn trưởng, cán bộ thanh niên, cán bộ phụ nữ, cán bộ nông hội. Số đảng viên cũ thì khiêm tốn lặng lẽ và tế nhị lắm, không xốc nổi như đám thanh niên mới lớn là con em của chính họ. Cụ thể Nguyễn Đăng Cử có hai con một trai một gái cho vào đội du kích. Nguyễn Khoa Thế một con trai, Nguyễn Khoa Thâm một... Hồ Thị Chồ một... Riêng Dương Triếp và Nguyễn Khoa Thị Thiêm cưới nhau muộn, con cái còn nhỏ dại nên chưa có đứa nào tham gia.

Trước nay Nguyễn Đăng Cử thường cào vớt rong ở trằm Thiềm, chất đống dọc bờ hói, rồi gánh lên trảng cát ủ chân cho thuốc lá - sau khi đã bón thúc phân chuồng. Hôm nay Nguyễn Đăng Cử vác cào dong ghe vào tận trằm Niêm. Vừa ngoặc vào góc rú cấm một đoạn, Cử đã thấy đằng kia Dương Triếp đang lay hoay với cây cào dài nặng trĩu rong. Cử chèo nhanh, tay thoăn thoắt. Một lát sau ghe anh đã cặp kè bên ghe Dương Triếp. Dương Triếp ngước lên nở nụ cười tươi với Cử rồi gác cào rong nặng trĩu lên mui ghe, đoạn đưa cả hai cánh tay trần lực lưỡng màu nâu sáng với hai bàn tay đỏ lựng - vuột mớ rong bùng nhùng ra khỏi bàn cào, xong luồn một bàn tay vào giữa cuộn rong, chừng gần một phút sau kéo ra con cá phát lát thân dày cộp, đen thui, to bè, áng chừng bằng bề ngang của bàn tay Cử. Con cá giãy giụa trong tay Dương Triếp, tay kia anh với lấy sợi chạc hóp để sẵn trên mui ghe xâu con cá từ mang ra miệng, rồi ngoắc dây lại, đem qua bên ghe Cử, treo vào cọc chèo.

- Chú làm chi rứa? - Cử hỏi.

- Đem về để chị Cử nấu canh khế cho mấy cháu ăn.

- Bậy nào! Để cho mấy đứa nhà chú. - Cử nói.

- Mấy hôm nay em vớt được phát lát, thia tho luôn, cả cá diếc nữa. Em biết phía bên trằm Thiềm anh không có cá phát lát to con thân dày như thế này, nó là cá cộ...

- Đúng là phát lát cộ, thân dày, vừa đen thui như cá tràu! Chỉ trằm Niêm mới có. Thôi chú đã gửi cho mấy đứa thì tôi xin... cám ơn chú. Này... đồng chí...

- Hử?... Anh... Đồng chí nói đi!

- Cán bộ nói hơn mười năm không sinh hoạt là tình trạng chung của các vùng miền ở trong thế kìm kẹp. Giữ vững được khí tiết, bảo toàn được lực lượng mà nằm chờ được cho tới nay là tốt. Nghe nói có nơi sau một thời gian ngắn bắt liên lạc được với Tổ chức, liền được khôi phục tịch. Nghe rứa tôi phấn khởi lắm. Nhưng còn lo là đồng chí cán bộ huyện Ủy này mới được đề bạt, từ trước chưa biết anh em mình. Tôi chủ động đề nghị củng cố Tổ chức cơ sở trước đây, thì anh ta có vẻ dè dặt, anh ta nói bổn phận của “các cụ” bây giờ là động viên con em, giúp đỡ cho con em hăng hái hoạt động. Cái hơi hưởng vậy có vẻ như xếp anh em mình vào diện già cả, nghỉ ngơi, và tích cực chăm lo bồi dưỡng đám trẻ...

- Cũng không phải hoàn toàn như vậy. - Dương Triếp thận trọng nói. - Thấy gần đây “ai” về cũng tìm gặp Thế.

- Đúng! - Cử tán đồng với nhận xét của Dương Triếp. - Cán bộ lấy chỗ Thế làm nơi trú đóng, trao đổi, hội ý, liên lạc... Nhất cử nhất động đều dựa vào Thế... Hôm vừa rồi triệu tập tôi lên gặp cũng do Thế đi báo.

- Họ đã có lời như vậy thì mình cứ ở đó mà giúp đỡ, động viên con em hăng hái tham gia. Con anh lớn, con em đang nhỏ, em bận nuôi con, không giao việc càng khỏe...

Cái từ “đồng chí” sau bao năm bị đóng kín, lúc này bật ra để gọi nhau Cử rất xúc động... Nhưng giờ đây Dương Triếp lại trở về với lối xưng hô cũ, khiêm nhường và lễ độ rất mực của anh ta... Cử còn nhớ ngày hai chị em Dương Triếp từ Hiền Lương mới ra, gặp nhau ở xóm Thiềm, Cử lúc bấy giờ đã xây dựng gia đình, còn Dương Triếp là cậu thiếu niên mới lớn, xinh tươi, khỏe mạnh, lễ độ, vui vẻ, chan hòa, cả xóm nhà anh Hồ, anh Ích và Cử đều xem Dương Triếp như cậu em rất đỗi thân quý. Về sau trở thành đồng chí của nhau, đã thân lại càng thân hơn. Giờ đây hoàn cảnh làm cho hai người ở trong thế kẹt, gặp nhau chỉ để giải tỏa những trăn trở bức xúc dồn nén trong lòng. Cử vấn thuốc mồi lửa cho điếu cháy đều rồi trao cho Dương Triếp, xong vấn cho mình, đoạn ngồi thòng chân xuống nước giọng từ tốn:

- Nói vậy chứ... không khỏe được mô! Tụi mình là đảng viên, phong trào mới nhen nhóm lại, mình đứng ngoài thế nào được?!

- Nhưng không đứng ngoài thì người ta có cho mình “đứng trong” đâu? Đáng ra cán bộ trên về bám cơ sở thì trước hết phải dựa vào những cốt cán kỳ cựu... Chẳng lẽ cả chi bộ chỉ còn lại một Thế là đủ tư cách đảng viên,còn chúng ta thoái hóa, biến chất, thiếu năng lực hết cảrồi sao?!

Dương Triếp nói và nở nụ cười mai mỉa. Nụ cười ấy chợt tắt giữa chừng khi mắt Dương Triếp bắt gặp nhóm ba bốn người đang đi ven trằm Niêm từ phía trong ra. Đó là những người ở thôn Niêm đi bứt choại, bẻ chổi rành. Choại tươi rất nặng, chổi rành tương đối nhẹ hơn. Ai cũng gánh nặng kĩu kịt trên vai. Họ càng đi đến gần, Dương Triếp và Cử nhìn thấy rõ vợ Thế đi tay không, vai không gánh gồng chi hết. Bên cạnh có một thanh niên đang gánh, bước đi thong thả. Cả Dương Triếp và Cử nhanh chóng nhận ra đó là Đoàn Văn Hoạt. Thời gian gần đây cán bộ trên về, nằm ở hai xóm Phú An - Đức Tích, cho người ra thôn Niêm nghe ngóng tình hình, nếu không có địch thì buổi chiều hoặc buổi tối cán bộ ra. Người làm nhiệm vụ trinh sát, tiền trạm thời gian này là Đoàn Văn Hoạt. Bà con chung quanh không có cái nhìn “nghiệp vụ” như Dương Triếp và Cử, nên thời gian gần đây có lời bàn tán cho rằng Đoàn Văn Hoạt thấy Ngần - con gái nhỏ của Thế xinh tươi quá nên cứ muốn lăn vào. Quả thật nhà Thế có hai con gái là Trong và Ngần cô nào cũng sắc nước hương trời. Trong mới mười bảy tuổi đã có đám khá giả nhất làng đến xin dạm hỏi và đã gả. Ngần mới mười bốn tuổi, rất giống o Thiêm và đẹp hơn o Thiêm, đẹp hơn cả chị Trong. Chàng trai nào cũng ngấp nghé muốn được làm thân. Trong dòng họ với nhau thì các anh các cậu đều tỏ lòng yêu mến và luôn chiều chuộng Ngần. Khác dòng họ thì tìm đủ mọi cách để được gần. Các chàng trai họ Nguyễn Khoa lúc này được các chàng ngoại tộc quan tâm săn đón mục đích để được làm thân với Ngần. Những người có vợ rồi thì lấm lét mơ mộng thèm muốn hai chị em con nhà Thế lắm, nhưng không làm chi được. Hoạt may mắn được giao nhiệm vụ hàng ngày đi từ Phú An - Đức Tích ra thôn Niêm nghe ngóng mọi động tĩnh. Đến nhà Thế, Hoạt được Ngần nấu cơm cho ăn, rót nước cho uống, được chuyện trò. Có khi Hoạt còn phái Ngần đi cảnh giới rồi về báo cáo tình hình cho Hoạt. Đôi má bầu bĩnh trắng ngần, đôi mắt đen long lanh, cái miệng nhỏ xinh với đôi môi hồng, đôi hàm răng trắng đều đặn... Ngần hăng say báo cáo mọi động tĩnh vừa nghe ngóng được trong xóm cho Hoạt nghe, Hoạt sung sướng lịm người... Càng về sau này Hoạt thấy mình đã cướp thời cơ làm được một việc cực kỳ có lợi. Khi cán bộ về nằm vùng ở Đức Tích, đến lân la hỏi chuyện bà con hầu hết là người già phụ nữ và trẻ em, còn đàn ông con trai thế hệ trước thì thoát ly gia đình hoạt động cách mạng từ thời chống Pháp, thế hệ sau thì bị bắt đi quân dịch cho chính quyền Sài Gòn. Hoạt lọt sổ quân dịch là nhờ tay Xã trưởng bao che khai man Hoạt bị bệnh lao. Hai mươi năm trước mẹ Hoạt là cô gái xóm rú có nhan sắc mặn mà, cách vài hôm lại gánh trái thơm, dưa hường, dưa hấu xuống bán chợ Hôm Ưu Điềm. Một lính bảo an ở đồn Ưu Điềm sau nhiều lần đón đường, gạ gẫm cô không được, bữa nọ y đã kéo cô vào xóm Vìn thôn Bàu gần chợ cưỡng hiếp cô. Ngày cô gái hoảng sợ nhận ra mình đã mang thai thì có người đàn ông hiếm muộn cùng xóm nhận cái thai ấy là của mình. Cô gái không muốn làm buồn lòng cha mẹ, muốn giấu kín sự việc nên đã nhận lời về chung sống với người đàn ông hiếm muộn lại vừa mới góa vợ. Hoạt mang họ của ông. Mấy năm sau người đàn ông này qua đời. Tên lính Bảo an ngày xưa giải ngũ về làng, thừa kế tài sản của cha, làm một đại điền chủ, được chính quyền Sài Gòn phong cho chức Xã trưởng, lương bổng không nhiều nhưng đầy quyền lực. Nhà của Xã trưởng còn là nơi tụ họp ăn uống, đánh bạc và các trò giải trí khác của các nhân viên hành chánh cấp quận, cấp tỉnh. Biết được hòn máu lưu lạc của mình đang lớn lên từng ngày tại xóm Rú Phú An, một hôm lấy cớ đưa các quan trên đi kinh lý điền dã, Xã trưởng đã gặp đúng con trai của mình với người con gái nhan sắc ngày xưa bây giờ đã luống tuổi nhưng trông vẫn ưa nhìn. Nhưng điều quan trọng là Hoạt giống hệt cha. Y run rẩy khi nhìn thấy chân dung mình hơn hai mươi năm về trước. Từ đó Xã trưởng âm thầm lén lút giúp đỡ mẹ con Đoàn Văn Hoạt. Từ khi cách mạng giải phóng về, Xã trưởng không dám bén mảng lên thôn Niêm, không dám vào xóm Rú Phú An nữa, nhưng vẫn không mất liên lạc với đứa con trai - mà theo ông là khôn ngoan, lanh lợi, đầy bản lĩnh - giống ông. Chứ không như cậu công tử nhà ông chẳng chịu học hành, chỉ biết ăn chơi phá tán. Cứ cách vài hôm mẹ của Hoạt đi chợ bán rau trái hái trong vườn. Xã trưởng thường cho người giúp việc tin cậy ra chợ giả vờ mua rau trái, đưa cho mẹ Hoạt một phong bì, bên trong đựng tiền và một bức thư ngắn người cha gửi cho con trai.

Thể theo lời dặn của cha, đọc thư xong thì đốt thư ngay. Nhiều khi cả tuần không thấy mẹ Hoạt ra chợ, Xã trưởng sốt ruột lắm. Cẩn thận hơn, về sau tiền giao tận tay, còn thư gửi cho con ông vấn vào điếu thuốc lá. Ở chợ về mẹ Hoạt khi thì ngậm điếu thuốc mà không hút, khi thì dắt điếu thuốc trên mép tai. Cán bộ nằm vùng thấy ở xóm Rú có chàng thanh niên con nhà bần nông, mồ côi cha, sống với mẹ trong nếp nhà gỗ rộng rãi thoáng mát. Vốn được người cha họ Đoàn cưng chiều, nên khi còn sống ông đã cõng Hoạt đi tìm thầy học. Trước khi chết ông trăn trối với vợ cho con tiếp tục đi học. Nên mặc cho các bạn cùng lứa thất học, Hoạt có bằng tiểu học rồi mới ở nhà giúp mẹ làm ruộng rẫy. Cán bộ trên về thấy Hoạt có tư chất thông minh, viết chữ đẹp, lanh lợi nên vừa ý lắm. Cán bộ hỏi ở thôn Niêm ai là người tốt nhất, đáng tin cậy nhất, Hoạt liệt kê một số người, đứng đầu là Thế. Cán bộ đã thẩm tra thông tin này như thế nào Hoạt không được biết, chỉ thấy càng ngày Thế càng gắn bó với cán bộ, có thể nói ông là hạt nhân tích cực của phong trào ở thôn Niêm. Điều đó có nghĩa là nhận định ban đầu của Hoạt rất đúng đắn. Vừa được việc chung lại lợi việc riêng! Hoạt phấn chấn lắm. Để tránh bất lợi về chính trị, Hoạt nhắn với Xã trưởng là từ nay thôi đừng gửi thư gửi tiền cho mẹ con anh ta nữa. Người cha đã lặng lẽ thực hiện đúng yêu cầu của con trai.

Vào đến sân nhà Thế, Hoạt đặt gánh choại xuống rồi rút khăn lau mồ hôi. Vợ Thế vào nhà cất liềm, cất nón rồi đi xuống bếp, bưng nồi nước chè xanh đang sôi đượm trên bộ táo kiềng hừng hực lửa, rót đầy bình, xong bưng lên nhà. Hoạt đang ngồi ở bộ bàn tiếp khách đặt ngay ngắn trước gian thờ. Vợ Thế rót nước mời Hoạt rồi trở lại gian bếp, cùng lúc Thế từ ngoài ngõ lật đật bước vào nhà.

Hoạt và Thế đang chụm đầu nhỏ to bàn bạc trao đổi bên những ly thủy tinh sóng sánh và thơm lừng mùi nước chè xanh quyện với mùi gừng tươi thì Ngần rón rén đi vào. Cất nón xong, Ngần khẽ đi vòng ra phía sau lưng cha mình đứng đợi cho cha và Hoạt ngưng câu chuyện để báo cáo tình hình mà Ngần vừa đi một vòng quanh thôn nắm bắt.

Hoạt chăm chú ngắm khuôn mặt xinh tươi rạng rỡ của Ngần, vừa nghe Hoạt vừa gật gật đầu khen: “Rất tốt! Rất tốt!"

Khi Ngần dưới bếp bước lên với đôi má đỏ lựng vì hơi lửa, thấy Hoạt đang chuẩn bị đi, Ngần nói:

- Sắp có cơm rồi, anh đợi ăn cơm xong hẵng đi!

Thế gạt ngang:

- Cơm nước chi! Để anh đi cho kịp việc!

Nắng đã bắt đầu gay gắt. Hoạt men theo mép nước trằm mà đi cho đỡ nóng. Hoạt sải bước rất dài, có lúc chạy, chốc lại nhìn kim đồng hồ.

Vừa về tới đầu xóm đã thấy cán bộ ra đón. Hoạt lễ phép chào rồi cùng cán bộ rảo bước về nhà. Vừa đi vừa tranh thủ báo cáo. Bước vào nhà thấy cơm đã dọn sẵn trên bàn. Mẹ Hoạt đang lay hoay trong bếp. Bà chưa bao giờ cùng ngồi ăn với cán bộ, bởi bà hiểu lúc ăn cơm cán bộ thường tiếp tục trao đổi bàn bạc công việc với con trai mình. Bà thường xuống khe rửa ráy giặt giũ vừa làm nhiệm vụ cảnh giới mà cán bộ giao phó.

Cơm trưa nay có món cá mại lẫn cá hỏn kho mặn với trái ớt tươi xé nhỏ đỏ lòm, món dưa môn chấm nước mắm gừng, canh dưa hường nấu với cá tràu lẫn tôm thịt, cơm gạo đỏ thơm dẻo... Hai thầy trò ăn rất ngon miệng. Cơm xong, uống một ly nước chè xanh thật sảng khoái.

Cán bộ bước sang chái tây kéo từ ba lô của mình ra một đai lưng bằng vải bố, trên đai cài sẵn một dao găm, một lựu đạn và một cây súng K54. Gọi Hoạt vào, cán bộ trao đai lưng bảo cài chồng lên lưng quần, xong phủ áo sơ mi ra ngoài. Hoạt ngỡ ngàng xúc động răm rắp làm theo chỉ dẫn.

- Đây là vũ khí cách mạng giao cho đồng chí để giết giặc! - Cán bộ dõng dạc nói.

Hoạt chỉ biết vâng dạ lí nhí chứ không thốt được lời nào, bởi quá mừng rỡ vì bất ngờ được trang bị vũ khí đồng bộ, đầy đủ, và tuyệt vời hơn hết là khẩu K54

mới toanh.

Rót đầy các bi đông nước đặt vào túi ba lô cho cán bộ và cho mình xong, Hoạt được lệnh lên đường.

Hoạt không quên cầm theo cây cạc bin đã lên đạn sẵn dựng ở góc nhà kia. Nó đã theo Hoạt như hình với bóng kể từ khi được nhận nhiệm vụ, được phát súng và được học bắn. Hôm cán bộ dạy cho cách sử dụng súng CKC, cạc bin, chứ chưa hề có súng ngắn K54, cán bộ cho mượn cây súng ngắn K59 của cán bộ để học bắn, học xong giao trả lại liền, nghĩ đời mình biết khi nào mang được cây súng ngắn cho oai vệ như cán bộ. Nào ngờ hôm nay bất ngờ được trang bị cây súng K54, Hoạt cứ tưởng mình nằm mơ.

Đầu giờ chiều Hoạt cùng với cán bộ trở lại nhà Thế với những vũ khí mới được trang bị, tuy không phô ra ngoài mà lấp ló dưới vạt áo sơ mi màu xanh lá cây. Người đầu tiên nhìn thấy Hoạt có đầy đủ dáng vẻ của một cán bộ giải phóng là Ngần. Phong cách tư thế của anh giờ đây hoàn toàn giống y hệt những cán bộ mà Ngần được gặp, giống hệt người cán bộ Huyện ủy đang đi cùng với anh. Ngần chợt dấy lên ý nghĩ đó khi vừa trông thấy Hoạt và lặng lẽ ngắm Hoạt. Ngần tất bật pha nước chè xanh bưng lên, nhắc mẹ chiều nay đi chợ nhớ mua thêm thức ăn để nấu cơm cho cán bộ. Ngần còn dúi cho mẹ tờ giấy bạc hai chục, nhờ mẹ mua cho mấy cục pin với hộp sữa tối nay mang cho anh ấy.

Đêm hôm đó cán bộ triệu tập dân tới họp. Sau cuộc họp bắt theo Dương Triếp. Chính Hoạt cũng lấy làm ngạc nhiên trước sự việc này. Đúng thôi, vì anh mới tham gia cách mạng, những việc lớn lao như thế làm sao anh được phép biết. Chỉ đến khi cán bộ đưa dây bảo anh trói Dương Triếp thì anh trói. Sau đó bảo dẫn đi thì dẫn đi. Nhưng điều khó khăn và bất ngờ hơn cả là khi tới chỗ một bãi cát rộng, cây mọc thưa thớt, cán bộ gọi anh đến bên, chỉ thị cho anh dùng con dao ban chiều vừa được trang bị đâm Dương Triếp từ phía sau. Cán bộ nói nếu hắn chưa gục thì cứ tiếp tục nhiều nhát. Mới được nghe chỉ thị Hoạt cảm thấy rờn rợn, nhưng dưới ánh sáng yếu ớt của con trăng thượng tuần đôi mắt của người chỉ thị rực lên, nói đúng hơn là long lên, tia nhìn phóng ra nhọn hoắt như những mũi dao. Đoàn Văn Hoạt cảm thấy như có những con kiến bò trên đầu, trên cổ, trên vai, trên ngực mình... Hoạt đưa tay lên khẽ gãi ở vành tai, rồi tiện tay đưa thẳng lên cao, hai chân chụm lại, ngọng rắn rỏi:

- Vâng, xin chấp hành mệnh lệnh của cán bộ!

Nói rồi tuốt dao ra khỏi thắt lưng lao tới làm ngay.

- Hự!... Hực!... Ối!...

Cái thân người gục xuống, kéo theo cả con dao làm Hoạt chao nghiêng theo. Hoạt rút vội dao ra, gượm đứng thẳng. Máu phun thành vòi, ướt cả bàn tay, cánh tay, ướt cả ngực áo và cả mặt Hoạt. Ánh trăng mờ không nhìn thấy rõ, nhưng Hoạt cảm nhận rất chính xác các vị trí dính máu trên cơ thể mình, vì máu ấm nóng, phun chạm vào đâu biết ngay đến đấy.

Cán bộ dùng chân dép hất cát lên thi thể nằm sấp. Hoạt cúi xuống vốc cát bằng cả hai tay ném vào, lùa vào, xô mạnh vào. Ba bên bốn bề đều được lấp cát.

- Được rồi! - Cán bộ nói. Hoạt ngừng tay ngẩng lên, mồ hôi chan ướt mặt. Vầng trăng bị mây che khuất hay sao mà lúc này Hoạt không trông thấy gì hết! Phải gần một phút sau mắt Hoạt mới hết tối sầm, mới lại nhìn thấy các phương hướng và lầm lũi bước theo cán bộ. Vào tới xóm Phú An thì kim dạ quang đồng hồ trên tay mỗi người đều chỉ 1 giờ 15.

Một giấc ngủ ngắn và đầy mộng mị không rõ hình thù. Sáng sớm Hoạt ra khe tắm, giặt quần áo. Khi trở vào thấy mẹ đã nấu chín cơm. Hoạt giúp mẹ dọn cơm lên bàn rồi đi mời cán bộ. Cán bộ cũng thức dậy từ lúc nào đang ngồi ghi chép vào cuốn sổ tay, thấy Hoạt, cán bộ tươicười hỏi:

- Ngủ tốt chứ?

- Dạ... dạ tốt.

- Hay! Hay lắm! Hôm nay Huyện ủy thông báo với đồng chí một tin quan trọng...

Hoạt khựng lại trong giây lát, bất ngờ cảm động vì hai tiếng “đồng chí” vừa buột ra trên môi của thượng cấp với vẻ trang trọng khác thường. Hoạt bước tới gần hơn. Thượng cấp bảo Hoạt ngồi xuống rồi nói:

- Như đã có lần tôi nói với đồng chí, là thông qua công việc mà chọn những phần tử ưu tú để đưa vào đứng trong hàng ngũ của tiên phong. Thời gian qua theo dõi thử thách thấy đồng chí đã hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Đến nay Huyện ủy thấy thời cơ đã chín muồi, Huyện ủy quyết định kết nạp đồng chí vào . Đáng lý ra phải làm nhiều thủ tục, nhưng có những trường hợp đặc biệt cho phép bỏ qua một số nguyên tắc để kết nạp, kịp động viên phong trào...

Cán bộ đang nói, nhưng Hoạt không còn nghe thấy hết để hiểu hết những điều cán bộ nói. Hoạt cảm thấy như mình đang bồng bềnh lơ lửng, thực thực hư hư... Trên tay Hoạt lúc này là một tờ giấy trắng kẻ carô chìm vừa được bứt ra từ cuốn sổ tay của cán bộ, với cây bút của cán bộ vừa đưa cho và quyển Điều lệ Nhân dân Cách mạng nhỏ bằng ba ngón tay...

Lễ kết nạp đảng viên mới được thiết kế trước gian thờ nhà Hoạt. Tấm màn lụa nền đỏ hoa vàng lá xanh buông xuống, cán bộ bảo Hoạt đứng nghiêm nhìn tấm màn đó và tưởng tượng ở đấy có treo lá cờ đỏ búa liềm vàng rồi dõng dạc đọc lời tuyên thệ.

Sau lễ kết nạp Hoạt được bổ nhiệm ngay chức Xã đội trưởng. Tuy đã được học thuộc lòng nhưng lúc tuyên thệ Hoạt cứ lắp bắp lúng túng. Bởi ngay chính giây phút đó, Hoạt nghĩ đến người cha ruột thịt của mình. Tính từ lần gặp nhau cuối cùng đến nay vừa tròn bốn tháng. Cũng thời gian đó sau khi có lời của Hoạt, người cha ruột thịt dẫu nhớ thương con cũng bấm bụng làm ngơ, không thư từ, không thăm hỏi, không quà cáp - như ý muốn của con để cho con vui lòng. Hoạt là của trời cho, là món quà bất ngờ đối với người cha ruột thịt của mình. Cái bí mật này nếu mà rò rỉ ra thì chẳng bao giờ Hoạt được cán bộ cách mạng tin dùng, còn dám mơ chi việc kết nạp anh vào . Hoạt nghĩ vậy rồi cảm thấy như có một luồng khí lạnh chạy khắp cơ thể. Hoạt kịp thời lấy lại sự thăng bằng vừa tự nhủ: phải giấu kín cái “vùng lõm” này của lý lịch là nhiệm vụ quan trọng số một của đời ta kể từ giờ phút này!

Đầu giờ chiều, trước lúc lên đường đến các thôn miệt dưới của xã Phong Dinh gồm thôn Ba, thôn Tư, thôn Bàu, thôn Chùa..., cán bộ đã thông báo cho Xã đội trưởng biết những nhiệm vụ cấp bách trước mắt và lâu dài, là diệt ác ôn, phá thế kèm kẹp để tạo điều kiện cho nhân dân đồng loạt nổi dậy. Trấn áp, bắt đưa đi học tập cải tạo những phần tử chậm tiến. Bồi dưỡng những hạt giống đỏ, làm hạt nhân tích cực gây dựng phong trào... Khi nghe phân tích tình hình Hoạt mới biết tội của Dương Triếp là mật vụ chỉ điểm. Vừa thoạt nghe, trong Hoạt lập tức dấy lên một câu hỏi: Dương Triếp quanh năm suốt tháng một nắng hai sương bán mặt cho đất bán lưng cho trời, anh ta không mấy khi rời khỏi thôn xóm mình - theo lời Ngần thì vài ba năm dượng Triếp o Thiêm mới vào Hiền Lương viếng mộ cha mẹ một lần - vậy anh ta làm gì, gặp ai, gặp lúc nào để mà chỉ điểm? Thắc mắc trong lòng vậy thôi, chứ Hoạt không dám hỏi. Còn cái danh sách ác ôn ở xã Phong Dinh mà cán bộ vừa điểm qua cho thấy có cả người cha đẻ của Hoạt. Người cha địa chủ Xã trưởng được liệt vào thành phần ác ôn đầu sỏ cần phải tiêu diệt gấp: Tô Xướng!

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 11

Một năm sau cũng vào một buổi chiều đầy nắng gió nhưng không phải trên trảng cát xóm Phú An - giờ đây đã được hoàn toàn giải phóng cùng với các thôn khác của làng Ưu Điềm, và một số làng của xã Phong Dinh - mà là tại nhà của Nguyễn Đăng Cử ở xóm Thiềm, Bí thư Huyện ủy tuyên đọc quyết định Đoàn Văn Hoạt được giữ chức Bí thư ủy xã Phong Dinh. Khi trao quyết định vào tay Hoạt, Bí thư lại nói cái điều mà trước khi tuyên đọc quyết định đã nói - là vì hoàn cảnh không cho phép Đại hội để bầu cử đúng như Điều lệ, nên phải linh động đề cử đồng chí giữ chức vụ này sau khi đã thông qua sự nhất trí của tập thể Thường vụ Huyện ủy (Thực ra Thường vụ có ba người, mà tuần trước khuyết một, chưa có nguồn bổ sung. Cái gay gắt nhất bao giờ cũng là nguồn cán bộ. Lấy đâu ra?!).

Theo nhận xét đánh giá của Bí thư Huyện ủy: Một năm qua Xã đội trưởng đã lập nhiều thành tích xuất sắc. Vì địa bàn thiếu cán bộ nên công tác địch vận cũng do Hoạt kiêm nhiệm. Đã kêu gọi nhiều binh lính ngụy rã ngũ, đã tiêu diệt được nhiều ác ôn tề điệp, chỉ tiếc là tên ác ôn đầu sỏ Xã trưởng Tô Xướng khôn ngoan quá, tinh ranh xảo quyệt luồn lách như chạch nên mấy lần tưởng đã xử tử được, nhưng lại chưa...

Các binh lính Việt Nam Cộng hòa rã ngũ thường mang vũ khí về giao nộp cho cách mạng, rồi ở nhà làm ruộng rẫy, có người gia nhập bộ đội địa phương. Duy chỉ một trường hợp vừa rã ngũ trở về làng hôm trước, hôm sau trốn đi biệt tích, đó là Trân ở xóm Thiềm. Trân bỏ xứ đi một thời gian rồi một cô gái ở thôn Niêm cũng trốn nhà ra đi, đó là Sinh. Sinh bị sẹo đầy mặt vì lúc mẹ ở cử đã vào ý để đứa con sơ sinh của mình ngã úp mặt vào chặn lửa than đỏ rực. Sinh được cứu sống, được nuông chiều. Nhà Sinh ở cạnh nhà ông Hường - chung một hàng rào hóp phía bên phải. Hai nhà đi lại gần gũi thân thiết. Ở tuổi thiếu niên Sinh và Dương Triếp lớn lên cạnh nhau, nên thỉnh thoảng Sinh trở thành đối tượng cho Dương Triếp trêu chọc đến phát khóc, còn lòng Dương Triếp thì đã sớm hướng về Thiêm nhà ở phía bên trái vườn nhà ông Hường. Thế nhưng hôm Dương Triếp bị giết, Sinh đã kêu thét lên và bật khóc nức nở - khi hay tin Thiêm vừa tìm thấy xác chồng - rồi một mình đưa xác trở về với cái bụng chửa vượt mặt. Sinh cũng là người không gìn giữ ý tứ chi, một mình mua đồ lễ đến phúng điếu Dương Triếp...

Từ nhà Nguyễn Đăng Cử bước ra, tân Bí thư ủy xã cùng đi công tác với Bí thư Huyện ủy xuống vùng sâu. Chạng vạng tối hôm đó bị địch phục kích. Bí thư Huyện ủy hy sinh. Bí thư xã bình an vào sự trở về. Sáng sớm ngày hôm sau địch cho xe kéo xác Bí thư Huyện ủy lên phơi trên Quốc lộ I trước mặt trụ sở Hành chánh quận Phong Điền. Buổi trưa vợ của Bí thư Huyện ủy từ xã vùng sâu đi lên Phong Dinh gặp và bàn bạc với Đoàn Văn Hoạt tại nhà Nguyễn Đăng Cử. Sau đó cùng đi qua nhà Nguyễn Khoa Thế ngồi khóc lóc vật vã một lúc, rồi cùng với mấy bà mẹ tuổi trên dưới sáu mươi do Hội Phụ nữ xã Phong Dinh bố trí - đi lên quận xin xác Bí thư đem về chôn. Bọn địch nạt nộ mắng nhiếc sỉ vả một hồi rồi cũng cho đem xác về, với điều kiện xác phải được đưa đi ban ngày, tuyệt đối không được đưa đi ban đêm! Bây giờ cuối buổi chiều rồi, không kịp nữa, nên phải đợi đến sáng mai. Xác phải buộc dây cho xe ô tô kéo lê dọc đường như lúc kéo đến đây...

Những người phụ nữ khóc lóc van xin bớt đi điều kiện sau cùng, vì tính đến sáng mai xác chết đã hơn ba mươi sáu tiếng đồng hồ, trời lại nắng nóng xác đã bắt đầu trương phình lên, nếu làm theo cách đó thì thịt da người chết sẽ bị vỡ nát dọc đường...

Kẻ địch vặc lại:

- Vậy thì khi tên đầu sỏ Việt cộng này ra lệnh đâm chém nhiều người, hắn có tính đến việc máu thịt người ta tuôn chảy đầy mặt đất không? Hắn làm cho bao nhiêu đứa con mất cha, bao người vợ mất chồng, trong số đó có người nguyên là đồng chí của bọn hắn nữa đấy! Dẹp đi, cái giọng điệu của các người! Nếu không đồng ý như vậy thì để cái xác đó, không cho đem về! Để bêu vài hôm nữa rồi cho xe cam nhông xúc đổ!

Những người phụ nữ khóc òa van xin rằng sẽ làm đúng như lệnh.

Sáng sớm mai chiếc xe đò được người quả phụ thuê lái chầm chậm kéo xác Bí thư về đến cầu Phước Tích không thấy địch giám sát nữa, mọi người cùng bế xác Bí thư đặt lên xe, chạy một mạch về nhà để khâm liệm.

Trong thời gian chưa có Bí thư Huyện ủy mới, Bí thư ủy xã Đoàn Văn Hoạt chủ động làm việc trên tinh thần của các nghị quyết cũ, chỉ thị cũ. Ngoài ra Hoạt còn linh động cho kết nạp thêm một số đảng viên mới, chỉ đạo sâu sát các Hội, Đoàn, đề ra nhiều hình thức sinh hoạt vui tươi, sinh động và thân mật.

Có thể nói phong trào cách mạng xã Phong Dinh như được thổi một luồng sinh khí mới kể từ ngày có Bí thư mới. Kể từ khi giữ chức Xã đội trưởng, Hoạt mãi bận công tác ít khi về nhà. Thời gian này Hoạt càng bận hơn, chừng vài tuần mới ghé qua nhà một lần, nhỏ to trò chuyện với mẹ một lát rồi đi ngay. Mẹ của Hoạt khi thì đi chợ Hôm Ưu Điềm, khi thì đi chợ quận lị Phò Trạch. Mua được món gì ngon thường ghé qua thôn Niêm gửi ở nhà Nguyễn Khoa Thế, hoặc ghé xóm Thiềm gửi ở nhà Nguyễn Đăng Cử, hoặc nhà vợ chồng ông Ích, chị Thỉu để cho Hoạt ăn uống tẩm bổ sức khỏe. Chị Thỉu đã gá nghĩa với ông Ích sinh được gái đầu lòng là Thắm, bà Sa mừng lắm, giành lấy ẳm bồng chăm sóc cho chị Thỉu rảnh tay. Càng mừng hơn khi bé Thắm lên ba tuổi chị Thỉu lại có mang, sinh ra cu Tích. Sau cái chết của Dương Triếp, chị Thỉu khóc em trai đến cạn nước mắt. Chị đau một trận rất nặng, tưởng không qua khỏi. Bà Sa chạy chữa hết thầy hết thuốc mới cứu được chị Thỉu. Sau khi Bí thư Huyện ủy hy sinh vài hôm, Hoạt ghé nhà ông Ích thăm và động viên chị Thỉu. Có cán bộ cách mạng tới ân cần thăm hỏi, chị Thỉu cảm thấy lòng vơi nhẹ đôi phần đau đớn tủi nhục. Thời gian sau Hoạt thường lui tới ăn ở tại xóm Thiềm. Khi thì nhà ông Cử, khi thì nhà ông Ích. Với chị Thỉu, Hoạt nói:

- Việc đời ai làm nấy chịu. Chú Dương Triếp có thế nào... nhưng o Thỉu, hai bác Ích tốt với cách mạng thì cách mạng vẫn tin tưởng.

Từ đó Hoạt thường xuất hiện ở nhà ông Ích. Tiến xa hơn một bước nữa - một trong những cái hầm bí mật của Hoạt là do gia đình ông Ích làm cho, và chị Thỉu là người hàng ngày cảnh giới, đưa cơm nước xuống hầm cho Hoạt. Bí thư ủy kiêm nhiệm chức Xã đội trưởng thường làm việc với Xã đội phó Nguyễn Đăng Tri mỗi ngày sau bữa ăn sáng tại nhà riêng của Xã đội phó. Xã đội phó Nguyễn Đăng Tri là con trai đầu của Nguyễn Đăng Cử. Cùng tham gia đội du kích với anh trai còn có Nguyễn Thị Miến mười bảy tuổi, sau Miến có Tam có Hoàng và út Thảo. Nhà ba trai hai gái, ăn như tằm ăn lên! Hai đứa lớn từ ngày tham gia du kích ít có thời gian giúp cha mẹ nên vợ chồng Nguyễn Đăng Cử quần quật làm nuôi đàn con. Vợ nuôi heo nái, heo thịt, nuôi gà. Chồng quần quật trên mấy sào ruộng với rẫy thuốc lá và khoai sắn. Cu Tam mười bốn tuổi đã giúp cha được một số việc, nhưng gần đây cứ năn nỉ đòi đi du kích. Anh của Tam hứa khi nào Tam cao hơn một chút nữa sẽ cho gia nhập du kích, vì bây giờ Tam thấp quá, e rằng mang cây súng CKC sẽ kéo lệt bệt trên mặt đất! Được anh hứa, Tam thích lắm, nên dạo này Tam tỏ ra rất ngoan, không những đối với ba mẹ mà anh Tri chị Miến sai bảo việc gì em cũng tích cực làm, sốt sắng làm và làm tốt, trong đó có việc mỗi buổi sáng vờ đi chơi hái trái muồng chuỗng, bắt con châu chấu, chuồn chuồn để thăm dò coi có địch không. Mỗi người được phân công một mũi. Mũi của Tam là dọc về phía cầu Mụ Dé. Cũng những ngày gần đây Nguyễn Đăng Cử khá phấn khởi khi Bí thư Huyện ủy hứa rằng sắp tới Thường vụ sẽ xét phục hồi tịch cho anh. Lời hứa được mấy ngày thì Bí thư Huyện ủy hy sinh. Nguyễn Đăng Cử nơm nớp lo lắng và chờ mong. Nguyễn Đăng Cử hỏi Bí thư ủy Đoàn Văn Hoạt. Hoạt nói:

- Bí thư Huyện ủy hứa vậy nhưng không biết đã đưa vấn đề ra cho tập thể Thường vụ Huyện ủy bàn bạc chưa. Thường vụ có ba, đã mất hai... Bây giờ hãy chờ đợi...

Chờ đợi và chờ đợi. Một hôm địch mở trận càn với quy mô lớn, mà cuộc hành quân thì bí mật tiến hành trong đêm. Xe pháo đậu trên quốc lộ. Quân địch lặng lẽ bò vào làng. Sáng ra thấy địch lố nhố khắp nơi. Vì lực lượng không cân sức nên bộ đội địa phương và du kích không chống càn mà rút xuống hầm bí mật hết. Bà con dân làng ai nấy vào cùng hốt hoảng, vì vừa đậy nắp hầm cho cán bộ, bộ đội xong là địch đã đến sát bên lưng. Nhiều người dân bị bắt, bị tra tấn bắt chỉ chỗ ẩn nấp của cán bộ, bộ đội. Bà con kiên quyết không khai báo, địch càng tra tấn hết sức dã man. Nguyễn Đăng Cử cũng vừa đậy nắp hầm cho hai con mình và hai hầm khác cho năm đồng đội của con xong, vừa về đến nhà đã thấy địch lố nhố ở mép nước con hói trước mặt nhà. Nhìn vào chuồng heo thấy đàn heo mười hai con với con mẹ đang vục mỏm ăn ngon lành máng cháo tấm nếp. Ông Cử vội tháo chuồng xua hết đàn heo ra ngoài cho nó chạy tán loạn, để nếu địch có bắn chết vài ba con thì còn đỡ, chứ để chúng ở hết trong chuồng thì địch sẽ bắt sạch! Đàn heo còn luyến tiếc máng ăn nên chưa chịu rời xa, ông Cử phải dùng sào đánh con mẹ, xua đuổi đàn con chạy tản mác trên trảng cát, chui vào lùm, bụi... xong ông nhanh chóng quay về thì thấy mấy tên địch đang ở trong nhà nạt nộ vợ con ông. Ông Cử lùi lại, chui vào đống rơm, lấy rơm phủ quanh mình, lắng nghe bọn địch hỏi vợ ông rằng chồng và con lớn đi đâu? Vợ Cử đáp: Chồng và đứa lớn đi vào trằm gánh nước tưới thuốc lá xong rồi bẻ thuốc lá, chưa về. Một tên lính hỏi cu Tam hầm cán bộ ở đâu. Cu Tam trả lời không biết. Nghe tiếng cu Tam thét lên, tiếp đến là tiếng thét của vợ Cử, rồi tiếng khóc của hai đứa nhỏ. Cử dằn mình cố nén trong đụn rơm. Khi bọn địch kéo nhau đi hết, Cử nhanh chóng lẻn vào nhà, mới biết cu Tam bị chúng xách tai, đá đít, còn vợ Cử bị đập bằng báng súng, máu đầu chảy lênh láng, nằm ngất xỉu. Cử bồng vợ đặt lên giường, băng bó vết thương cho vợ vừa dỗ đàn con. Ông lo lắng hỏi:

- Mạ mấy đứa thấy trong người ra răng?

- Tui tỉnh là được rồi. Tui có chết cũng không lo, chỉ lo cho mấy đứa…

Vợ Cử trả lời chồng, giọng thều thào, rồi dỏng tai lắng nghe tiếng súng bắn, tiếng la hét của bọn địch trên trảng cát, nơi những lùm cây bụi rậm có hầm bí mật của các con và đồng đội…

Ông Cử cũng hết sức lo lắng, nhưng cố trấn an vợ:

- Mấy lần trước bọn chúng cũng đi càn, cũng xăm xới khắp nơi, mà làm chi trúng được…

Vợ Cử im lặng ôm chặt hai đứa nhỏ. Cử dặn cu Tam nếu bọn địch có trở lại con cứ nói cha vừa đi tưới thuốc lá về, anh con còn bẻ lá thuốc gánh nặng về sau.

Ông Cử vừa dứt lời thì một loạt tiếng nổ của súng máy với lựu đạn hòa lẫn trong tiếng la hét, chửi bới, tiếng kêu đầu hàng từ trên trảng cát sau lưng nhà ông, từ bên thôn Niêm, từ xóm Thượng… Ông không còn phân biệt được những đâu với đâu nữa… Lại hàng loạt tiếng nổ của súng máy, liên thanh, tiếng nổ của lựu đạn, súng ngắn… Ông Cử ôm thái dương ngồi sụp xuống bên cột nhà. Vợ và hai đứa con nhỏ ôm nhau co rúm ở góc giường… Một lát sau bọn địch từ trên máy bay trực thăng dùng loa gọi báo cho dân làng biết nhiều tên Việt cộng đã bị giết. Trong làng cũng dậy tiếng súng tiếng loa phóng thanh hòa với tiếng khóc. Một số hầm bí mật làm trong các khu vườn nhà, trong bếp bị máy dò tìm, rà, quật lên. Một số cán bộ, bộ đội, du kích bị bắn chết trong hầm, một số tung nắp hầm chiến đấu chống trả địch đến viên đạn cuối cùng...

16 giờ xe cam nhông nối đuôi nhau chạy vào làng. Sợ bọn địch kéo xác con em mình lên phơi trên Quốc lộ I, nên các lão ông lão bà khăn đóng áo dài đến quỳ lạy van xin chúng để xác lại, dẫu lúc này chưa biết đích xác là xác chết của những ai với ai. Nhưng là người đã chết, xin các ông để lại đây cho dân làng chôn, kẻo mà kéo đi như thế vừa mất vệ sinh môi trường, vừa nhọc công các ông. Bởi bây giờ trời cũng đã về chiều, chẳng mấy chốc mà trời lại tối, đi hành quân về mang theo cả xác chết thì vất vả lắm… Bọn địch chẳng những không nghe lời cầu xin mà còn quát mắng các bô lão. Một tên cầm máy bộ đàm báo cáo sự việc với chỉ huy. Thì ra bọn này chưa phải là chỉ huy cao nhất của trận càn, chỉ huy cao nhất của chúng đang ở một mũi tiến công khác. Tên cầm máy bộ đàm đợi chỉ huy nghe ngóng và quát tháo trong máy, hạ lệnh không kéo xác Việt cộng về. Tên cầm máy bộ đàm thể theo lời chỉ huy, ra giọng ân nghĩa với lời răn đe:

- Nể lời các người đã có tuổi, chỉ huy chúng tôi cho để xác lại đây. Con em của các người đi làm Việt cộng, chừng ấy đứa bị bắn chết, những đứa còn lại các người hãy lo mà kêu chúng về với chính nghĩa quốc gia...

Nói rồi chúng đi vơ vét những heo gà bị bắn giết bỏ lên xe, chuẩn bị rút quân (hẳn là trong số đó có những con heo sữa của ông Cử). Một số bà mẹ bắt gà vịt nhà mình bỏ thêm lên xe cho chúng. Những ổ gà mái ấp cũng bắt gà mẹ vừa gói theo ổ trứng…

Bọn địch rút hết rồi cả thôn làng vỡ òa trong tiếng kêu khóc đau đớn căm hờn. Xác những người hy sinh được đưa về nhà và khâm liệm trong đêm. Riêng thôn Niêm và hai xóm Thiềm, Thượng bị quật cả thảy năm chiếc hầm, giết chết bảy du kích, trong số đó có một hầm hai người do ông Cử đậy nắp và ngụy trang. May sao hầm ba người ở gần đó mà chúng nó không dò ra. Hầm hai đứa con ông Cử cũng được an toàn. Cán bộ, du kích và nhân dân tất bật suốt cả đêm đến sáng, pháo tầm xa bắt đầu dội về. Khốn nạn! Bọn địch biết mọi người sống ở đây đang tập trung để lo cho người chết nên chúng dập pháo tới tấp, chắc là muốn cho tất thảy mọi người cùng chết hết đây! Mấy lần gánh quan tài ra lại phải gánh vào... Xoay trở nhiều lần đến trưa đứng bóng thì việc mai táng các liệt sĩ cũng xong. Họ là trai chưa vợ gái chưa chồng, nên hầu hết là cha mẹ già khóc và để tang cho con trẻ. Đầu giờ chiều Bí thư ủy Đoàn Văn Hoạt triệu tập khẩn cấp cuộc họp ủy xã để nhận định và đánh giá tình hình. Có ba người dự họp, đó là ủy viên phụ trách mặt trận xã, đã luống tuổi - ông Thụy hiền lành và hơi nghễnh ngãng, một ủy viên phụ trách phụ vận - cô Chiên thường ở chung hầm với Hoạt, và Hoạt.

16 giờ từ cuộc họp bước ra, Bí thư ủy, kiêm Chủ tịch xã, kiêm Xã đội trưởng Đoàn Văn Hoạt lệnh cho anh chị em du kích qua xóm Thiềm ập vào nhà ông Nguyễn Đăng Cử bắt cả nhà trói lại rồi nghe đọc cáo trạng, gồm vợ chồng ông Cử, con trai lớn Nguyễn Đăng Tri đương chức Xã đội phó, con gái Nguyễn Thị Miến - du kích, liên lạc viên Nguyễn Đăng Tam và hai đứa nhỏ Nguyễn Đăng Hoàng tám tuổi, Nguyễn Thị Mơ bốn tuổi.

Bản cáo trạng do Hoạt thảo vội trong cuộc họp, giờ đây Hoạt đọc to cho mọi người có mặt cùng nghe: Gia đình Nguyễn Đăng Cử là tề điệp. Chính Cử đã chỉ điểm cho bọn địch xăm xới trúng các hầm bí mật bằng cách lúc địch đến, Cử đã giả vờ đi rượt đuổi đàn heo mà để lại ám hiệu trên các nắp hầm cho kẻ địch. Bằng chứng là một số hầm trên trảng cát sau lưng nhà Cử bị địch quật lên, các đồng chí của chúng ta đã hy sinh, riêng hầm của con trai và con gái Cử vẫn bình yên.

Có tiếng xì xào trong đám dân chúng vừa kéo đến:

- Rứa những căn hầm ở thôn Niêm bị quật lên thì do ai chỉ điểm? Lại nữa, ông Cử chuyên lo nuôi giấu ai thì chỉ biết hầm của người đó, chứ mần răng mà biết hết hầm của những người khác?

Lời thầm thì to nhỏ của vài cô bác đã được bàn tay nào đó của cô bác khác nắm khẽ vào vai, vào tay, nhắc bảo rằng hãy biết giữ mồm giữ miệng và cùng lúc bị át đi bởi giọng của Hoạt đang cố đọc to bản cáo trạng. Hoạt tiếp:

- Xã đội phó Nguyễn Đăng Tri và nữ du kích Nguyễn Thị Miến hẳn biết rất rõ việc làm của cha mẹ mình, mà không tố cáo, mà im lặng đồng lõa, gây tổn thất lớn lao cho cách mạng. Tội ác này phải được trừng trị kịp thời để làm gương cho kẻ khác...

Tiếng mấy anh chị em Nguyễn Đăng Tri cùng khóc thét lên hòa tiếng kêu oan thảm thiết của ông Cử. Vợ Cử ngửa mặt kêu trời rồi há hốc mồm cấm khẩu gục xuống, đôi mắt mở trừng trừng không nhắm lại được. Hai đứa nhỏ không bị trói lăn vào ôm mẹ khóc tức tưởi. Ba anh chị lớn và người cha bị trói thì cố nhoài người về phía người phụ nữ đang bị cấm khẩu, muốn đưa tay ra để nâng đỡ, để cấp cứu, nhưng bất lực...

Cảnh ấy làm động tâm một số người, nhưng không ai dám mở miệng nói gì. Còn những gia đình có con em vừa bị địch giết đang mang trong lòng nỗi đau đớn căm thù to lớn choán tràn cả bầu trời mặt đất, nỗi đau đớn căm thù bốc cháy ngùn ngụt trong trái tim mệt mỏi rã rời, nỗi đau đớn căm thù nặng tựa núi Thái Sơn không biết làm cách nào cất bỏ vào đâu cho vơi bớt, thì giờ đây đã có ngay chỗ để cất bỏ! Ra thế, kẻ thù không phải ai xa lạ! Hóa ra kẻ thù ở rất gần! Tiếng kêu máu đòi máu giết đòi giết trong bản cáo trạng của Hoạt bất ngờ có tiếng hô “đồng ý” rất to.

Trong nháy mắt, được lệnh của Hoạt, hơn mười du kích mang súng AK đạn lên nòng sẵn xăm xăm rẽ đám đông bước tới kéo các thành viên gia đình ông Cử ra ụ đất ở bìa vườn. Bất ngờ vợ chồng ông Ích chị Thỉu ùa vào, vợ chồng ông Hồ ùa vào, cùng với một số đông bà con cô bác thôn Niêm, xóm Thượng, xóm Thiềm giữ chặt cu Tam, giữ chặt cu Hoàng, bồng xốc bé Mơ lên, cùng run run cất lời van xin:

- Các cháu này còn nhỏ dại quá, xin cách mạng tha cho! Các cháu này còn dại khờ lắm, xin đừng giết!...

Một vài người quỳ mọp xuống trước Hoạt khóc lóc van xin, trong số đó người ta thấy có chị Thỉu là người thời gian gần đây trực tiếp nuôi giấu Hoạt.

Hoạt gạt phăng một cánh tay của ông Hồ đang ôm giữ cu Tam, vừa túm lấy ngực áo cậu ta xách lên nói:

- Ai bảo thằng này còn nhỏ dại? Thằng này được việc lắm đó!

Nói đoạn, Hoạt lôi cu Tam xềnh xệch - mặc cho cu cậu la hét khóc lóc, trì kéo... đến bên vợ Cử đã bất tỉnh. Hoạt buông tay vừa xô dúi cho Tam bổ xuống. Ông Cử, Tri và Miến đang một mực kêu oan đến khản giọng! Hoạt lại nắm tóc Tam giật cho cậu đứng lên rồi xô tới gần hơn bên những người thân xếp thành một hàng dọc dài. Cạnh đó các du kích đang bồng súng đứng chờ. Hoạt ra lệnh nổ súng. Hàng lọat tiếng nổ vang lên. Đạn bay chiu chíu. Các thây người gục ngã mà lời kêu oan vẫn còn thều thào thoát ra trên những đôi môi ứa máu. Ông Cử thét lên lời cuối cùng:

- Thằng Hoạt, chính mi mới là kẻ phản bội!... Milà giặc!...

Hai hôm sau sự việc mới đến tai Phó bí thư Huyện ủy vừa được quyết định làm Bí thư. Ông gửi công văn hỏa tốc về xã Phong Dinh cho Bí thư ủy xã Đoàn Văn Hoạt. Người mang công văn về đến Phú An lúc xế chiều, vào nhà Hoạt, mẹ Hoạt nói mấy hôm nay không thấy Hoạt về. Công văn được chuyển ra thôn Niêm lúc trời vừa sẩm tối. Nhưng chậm mất rồi!

Cả thôn Niêm đang trong nỗi khiếp đảm kinh hoàng như vừa trải qua một cú sét!

Hoạt đã theo đường đất đỏ làng Trạch Phổ, lên làng Mỹ Xuyên, qua làng Phước Tích - gặp người đi đường ai cũng tưởng anh ta đi công tác như mọi khi, nào ngờ anh ta vượt cầu Phước Tích băng lên Quốc lộ I, nơi đây bọn địch đã chực sẵn để… đón. Kể từ hôm ra lệnh giết chết gia đình ông Cử, Hoạt không ngủ hầm gần nhà chị Thỉu do chị Thỉu nuôi giấu nữa. Có lẽ một phần muốn tránh mặt bé Hoàng và bé Mơ giờ đây được bà con xóm Thiềm là mẹ anh Trân, gia đình ông Hồ, gia đình ông Ích, chị Thỉu nuôi dưỡng. Hoạt lên thôn Niêm ở chung hầm với chị Chiên - cán bộ phụ nữ. Buổi sáng Hoạt tìm đường theo địch. Như thường lệ khoảng chín giờ nghe ngóng tình hình thấy yên, cơ sở mới đi ra chỗ hầm bí mật gọi mãi không thấy động tĩnh gì, cơ sở mới mở nắp hầm. Thấy bên trong lặng ngắt và một mùi tanh nồng bốc lên. Cơ sở lần bò xuống, không thấy Hoạt đâu, chỉ thấy Chiên nằm bất động, sờ vào thấy cứng ngắc. Cơ sở hô hoán lên, bà con chạy tới đưa Chiên lên. Cha mẹ Chiên ôm xác con bê bết máu khô đông cứng. Xem qua tử thi thấy Chiên đang có thai chừng tháng thứ ba, bị bắn bằng hai viên đạn súng ngắn vào đầu.

Mọi người chạy ngược xuôi làng trên xóm dưới tìm Hoạt đến quá trưa mới biết tin nửa đêm về sáng có người ở các làng trên nhìn thấy Hoạt đi lên phía Quốc lộ I, tưởng là anh ta đi công tác. Đến xế chiều - tức lúc công văn hỏa tốc của Huyện ủy về đến xóm Phú An thì ở thôn Niêm do cơ sở báo về nguồn tin chính thức: Đoàn Văn Hoạt đã theo địch. Cuộc đón rước Hoạt trên Quốc lộ I gồm một nhóm mấy cán bộ Quận hành chánh Phong Điền, đặc biệt có Xã trưởng xã Phong Dinh - tên ác ôn đầu sỏ mà mấy lần cách mạng phái người đi giết đều không giết được.

Địch dùng xe Jeep chở Hoạt chạy về phía quận lỵ Phò Trạch, trên xe có Xã trưởng - cha đẻ của Hoạt là Tô Xướng.

Khi bà con thôn Niêm, xóm Thượng, xóm Thiềm mải lo khâm liệm chôn cất cô Chiên, mải nguyền rủa tên Hoạt, có một nhóm du kích lẻn vào xóm Phú An tìm tới nhà Hoạt, thì thấy nhà không, cửa trống. Có người nói lúc xế chiều còn thấy mẹ của Hoạt quảy gánh nói là đi chợ Phò Trạch phường, rồi không thấy trở về nữa! Vậy là mẹ con chúng nó hẹn nhau tại trụ sở Quận lỵ Phò Trạch. Nói có khi đúng là bọn địch đang mở tiệc chiêu đãi mẹ con Hoạt tại trụ sở Quận hành chánh Phong Điền ấy chứ, lại có cả Xã trưởng tới dự - càng thêm phần long trọng!

Khi được tin hỏa tốc báo lên, tân Bí thư Huyện ủy căm giận đau xót và sực nhớ một chi tiết mà lần cuối cùng gặp nhau tiền nhiệm của ông đã trao đổi một tin. Là tháng trước vợ Cử đi chợ tình cờ thấy mẹ Hoạt với cô giúp việc nhà tên địa chủ Xã trưởng Phong Dinh Tô Xướng dấm dúi nhau cái gì như là chiếc phong bì. Vợ Cử về nói lại với chồng. Cử suy nghĩ suốt mấy ngày mới đem nói với Bí thư Huyện ủy. Bí thư nói sẽ nghiên cứu, sẽ theo dõi. Trong một cuộc họp Thường vụ, Bí thư có nói ra điều băn khoăn này khi quyết định tiến cử Hoạt giữ thêm trọng trách. Bàn bạc mãi. Cứ nghiên cứu - dẫu là sự nghi ngờ không có chứng cớ rõ rệt, nhưng hãy cứ ghi nhận để theo dõi. Còn phong trào cách mạng đang lúc gặp khó khăn, địch có muôn vàn âm mưu xảo quyệt, cán bộ thì luôn luôn thiếu... Im lặng chờ đợi nhau mãi, cuối cùng vẫn phải để Hoạt giữ thêm trọng trách. Từ ấy tổn thất xảy ra liên tiếp, khôn lường....

Cũng tại xóm Thiềm, có một người mẹ già cô đơn đó là mẹ anh Trân. Anh Trân sau khi rời bỏ hàng ngũ nghĩa quân về nhà một hôm rồi trốn đi biệt tích. Dư luận cho rằng anh trốn đi với chị Sinh con nhà Bát Thêm ở thôn Niêm, có người dợm hỏi mẹ Trân. Mẹ nói:

- Thời nay trốn đi chỗ mô để mà giữ được cái mạng thì tốt thôi. Còn có ai thương tưởng mà xây dựng với, lại càng tốt. Được o Sinh cũng... là may mắn lắm!

Khi Hoạt và đội du kích xử tử xong gia đình ông Cử liền kéo nhau đi. Một số người lấy làm sợ hãi không dám đến gần. Mẹ Trân lặng lẽ bước vào nhà Cử, lục tìm áo xống chăn chiếu rồi bước tới bên các tử thi. Trước hết mở trói cho vợ Cử, giặt khăn ướt lau sạch máu và đất bám đầy lên thân thể, đặt người chết nằm trên chiếu, thay áo xống tươm tất. Một số bà con cùng ào tới làm với mẹ Trân. Lần lượt lau thân mình, thay áo xống rồi chọn những chiếc chiếu, những tấm chăn màn nào còn mới của gia đình đem bó lấy thi thể năm con người bất hạnh. Đoạn, người thì đi mua hương, người thì nấu cơm luộc trứng cắm đũa cúng cho năm người nằm trên bộ phản gỗ trong nhà. Đến khuya một số người ra về, hẹn sáng mai sẽ đến sớm để đào huyệt chôn, riêng mẹ Trân ở lại cả đêm khêu đèn thắp hương. Chị Thỉu, ông bà Ích, ông bà Hồ thì vừa dỗ hai đứa nhỏ, vừa chạy đi chạy về nhà mình để lấy thứ nọ thứ kia tới cúng ma vợ chồng ông Cử và ba người con của họ. Hoàng và Mơ gào khóc thảm thiết hơn nửa ngày, giờ nằm thiếp đi trên giường - cách chỗ nằm của cha mẹ và các anh chị chừng vài bước chân. Buổi sáng sớm - như hẹn, một số bà con mang cuốc xẻng tới hì hục đào năm hố trong sân nhà Cử để chuẩn bị chôn cất. Hai đứa con nhỏ khóc lăn lóc bên xác cha mẹ và các anh chị. Hoàng lăn vào đòi được chôn theo ba, theo mẹ... Mọi người gạt nước mắt lặng lẽ khóc thầm, không chỉ thương những người vừa bị giết mà còn thương hai đứa nhỏ.

Hai ngày sau, khi biết đích xác Hoạt đã chạy theo địch cũng là lúc một mình mẹ Trân sắm mâm lễ vật bưng từ nhà mình qua nhà Cử để làm lễ mở cửa mả cho năm ngôi mộ. Lác đác một số người lặng lẽ đến cúng mộ. Chị Thiêm thắp hương lên năm ngôi mộ xong, đến trước mộ Cử khấn nên lời:

- Cho đến phút lìa đời, cái nguyện vọng được phục hồi tịch của anh cũng như của anh Dương Triếp nhà tôi đều không được! Lại còn bị gán ghép cho tội danh nhơ nhuốc! Tên Hoạt nay lộ mặt phản bội rồi, còn anh Dương Triếp nhà tôi có kẻ vì tư thù cá nhân mà khai gian, mà tố điêu với cách mạng cho chồng tôi chết oan, đến nay kẻ đó chưa lộ mặt, nhưng tôi biết kẻ đó ở gần đây thôi, không ở đâu xa! Thôi thì cả anh và anh Dương Triếp nhà tôi, một người là Bí thư, một người là Phó bí thư chi bộ... bây chừ gặp nhau dưới đó tìm thêm đồng chí mà ghép tổ sinh hoạt... Hoặc là cố gắng đợi tôi nuôi các cháu, đưa các cháu lên một chặng rồi ta gặp nhau...

Tiếng khóc như xé lòng của chị Thỉu cắt ngang lời khấn của chị Thiêm. Rồi hai người đàn bà ôm nhau khóc. Hai đứa con nhỏ của Cử cùng khóc òa theo. Những bà con cô bác đứng vây quanh cũng bật khóc. Tiếng khóc mỗi lúc một to. Hình như tiếng khóc bị nén chặt lâu ngày bây giờ mới có dịp vỡ òa. Họ khóc như chưa bao giờ được khóc. Tiếng khóc vọng đến các thôn làng lân cận, vọng từ xóm Thiềm sang thôn Niêm, dịp Hoàng Phương Liên từ thành phố Huế về quê thăm cha mẹ. Tiếng khóc vọng theo bước chân Hoàng Phương Liên trở lại thành phố ngày hôm đó, tiếng khóc vọng mãi đến bây giờ...

- Đó là những tiếng khóc đã được bật nên lời. Còn những tiếng khóc dồn nén mười năm, hai mươi năm, một phần tư hay một phần ba thế kỷ - thậm chí lâu hơn nữa vẫn chưa được cất nên lời! Chị Hoàng Phương Liên nghĩ sao? Anh Thi đột ngột đặt câu hỏi.

Đôi mắt đẹp của Hoàng Phương Liên chớp nhanh rồi mở to, Hoàng Phương Liên ngửa mặt, cố giữ cho những dòng nước mắt không trào ra. Nhưng đã không được nữa rồi! Nó tràn, nó ngập ngụa và rơi lã chã. Hoàng Phương Liên rút khăn tay lau mắt nói hết sức chân thành:

- Thì bây giờ đang khóc đây!...

Anh Thi nhìn Hoàng Phương Liên sững sờ. Này đây con người danh tiếng lẫy lừng một thời với những thành tích tuyệt vời trong phong trào chống Mỹ cứu nước? Một con người đã chuyển tải hàng tạ vàng ròng từ phố lên núi cho cách mạng mà chưa hề làm rơi rớt ra ngoài một ly! Một con người vào tù ra tội vẫn một mực trung kiên bảo vệ bí mật của cách mạng, nhất định không khai báo một lời nào trước những trận đòn thù. Một con người vừa thống nhất đất nước liền bị xô đẩy ra rìa ngay nhằm lúc người ta lập bè phái để chia chác nhau quyền và lợi. Một con người sống dưới mức nghèo khổ khi thôi giữ các trọng trách về làm người dân thường vừa âm thầm nuôi con của liệt sĩ bị bỏ rơi không ai đoái tưởng!... Chị cũng đã từng làm cho một cán bộ lão thành là ông Phạm Viết mắc bệnh tâm thần hoang tưởng cứ gọi tên Hoàng Phương Liên mà nói lời xin lỗi... Về sau mọi sự vỡ lẽ ra mới biết ông cán bộ ấy về hưu đã nhiều năm, một hôm nhân đi dự khai mạc Festival Huế, ông tình cờ gặp lại người phụ nữ - đồng chí trẻ - mà một thời ông và lớp người như ông rất đỗi ngưỡng mộ và yêu mến vì tài năng và sắc đẹp. Sau khi thống nhất đất nước, một lần chuẩn bị Đại hội , trong chủ trương về nhân sự phải cơ cấu một phụ nữ vào cấp ủy. Dư luận quần chúng cho rằng ở thành phố này, quê hương này không có ai xứng đáng đặt vào vị trí đó ngoài Hoàng Phương Liên. Nhưng Hoàng Phương Liên đã không kịp cơ cấu, vì một tuần trước hôm tổ chức họp bàn về nhân sự, Hoàng Phương Liên nhận được quyết định ra khỏi - nói đúng hơn là đình chỉ sinh hoạt - một cách dùng từ hoa mỹ cố né tránh bớt sự phũ phàng, vì Hoàng Phương Liên ở trong diện những trường hợp kết nạp sai nguyên tắc, do trong chiến tranh thấy những gương dũng cảm quên mình thì quyết định kết nạp và dễ dàng bỏ qua một số nguyên tắc. Sau giải phóng ổn định Tổ chức xong thì rà soát lại tất cả. Cái nguyên tắc ở đây hầu hết đều là vi phạm những điều cấm kỵ - thuộc về chủ nghĩa lý lịch. Nhưng với riêng trường hợp Hoàng Phương Liên - vào thời điểm hết sức tế nhị này là rất đặc biệt. Ấy là dọn chỗ cho một phụ nữ khác kém tài năng kém đạo đức ngoi lên! Vì sao ông - người đứng đầu Tổ chức lại làm như vậy? Vì người phụ nữ này tuy kém xa Hoàng Phương Liên nhiều phương diện, nhưng rất biết nghe lời. Bởi ông thuộc lớp người muốn cán bộ cấp dưới là những cô cậu dễ sai bảo... Giờ đây đứng ngoài cuộc ông mới tỉnh táo nhận ra điều đó, chứ lúc bấy giờ ông hoàn toàn không hề hay biết. Lúc bấy giờ ông chỉ cảm thấy thích thú dễ chịu khi đám cán bộ cấp dưới luôn cúc cung tận tụy, anh anh em em, chú chú cháu cháu... hết sức ngọt ngào, nhất là trước thềm Đại hội , đặc biệt là ở các Đại hội cơ sở, trước những đợt xét đề bạt chức danh cán bộ... Ngày ấy hầu như ai cũng muốn lấy lòng ông, chỉ trừ một người, đó là Hoàng Phương Liên. Thuở đó có lúc ông nghĩ hình như Hoàng Phương Liên coi thường ông? Bởi ông thuộc lớp người không được đào tạo có hệ thống. Còn Hoàng Phương Liên là một bác sĩ tốt nghiệp y khoa hạng ưu, xuất thân danh gia vọng tộc. Một dòng họ thời nào cũng sinh văn phát võ đồng hành với vua chúa Nguyễn trên cuộc đất Thuận Hóa - Phú Xuân. Đôi lúc ông Phạm Viết cho là Hoàng Phương Liên kiêu ngầm. Quần chúng nhân dân thì rất mến mộ Hoàng Phương Liên, nhất là trong các tầng lớp nhân dân đô thị - một phần vì những công lao đóng góp của cô với cách mạng, một phần vì xuất thân của cô... Trong số những người rất đỗi mến mộ đó có Anh Thi.

- Sau khi ông cán bộ lão thành đáng kính nọ khỏi bệnh, ông đã làm gì để chuộc tội với chị hở Hoàng Phương Liên?

Hoàng Phương Liên không ngờ Anh Thi cũng quá hiểu chuyện đời của mình, nên trả lời với cung giọng trầm ấm, thân tình:

- Một khi ông cán bộ Tổ chức nhận ra tư thế tác phong gia trưởng, tình trạng bè phái là một dịch bệnh nguy hiểm làm cho bộ máy công quyền suy nhược, trì trệ, đẩy cả xã hội vào tình trạng nghèo đói, lạc hậu - đó là điều may mắn! Nhưng rất tiếc sự thấy biết, sự ân hận của ông xảy ra muộn quá! Còn mong cứu vãn gì được nữa, nhất là đối với riêng mình, hết cả một đời của mình rồi! Làm lại không kịp nữa!...

Anh Thi ngồi lặng người đi, cố nén nỗi đau đớn bức xúc, ngước nhìn Hoàng Phương Liên hỏi:

- Thế còn chuyện vàng? Có thật là Nhà nước ta lúc bấy giờ đã đánh chính quyền Nguyễn Văn Thiệu cả trên mặt trận kinh tế? Nghe nói chính tay chị đã mua một số lượng vàng rất lớn?

- Lúc bấy giờ chính bản thân mình xông xáo tích cực trong việc đó, nhưng không nghĩ là đánh kinh tế, mà chỉ nghĩ đơn giản là cất vàng trong kho tàng trên núi khỏi bị mối mọt gặm nhấm...

Hoàng Phương Liên trả lời Anh Thi rồi nhớ lại một chiều ông cán bộ cách mạng lão thành đáng kính Phạm Viết người cán bộ Tổ chức năm xưa tìm đến thăm Hoàng Phương Liên. Hoàng Phương Liên mời ông ngồi, rót nước chè xanh mời ông uống. Ông đảo mắt nhìn quanh nhàrồi hỏi:

- Hình như cô không xây dựng gia đình và có một đứa con nuôi?

- Vâng, đó là đứa con của Tâm. Anh còn nhớ Tâm không?

Ông nhìn lên gian bàn thờ đơn sơ mà trang trọng - nơi đặt những bức ảnh thờ, trong đó có ảnh của Tâm, - bức ảnh mà lúc mới bước vào nhà Hoàng Phương Liên ông đã nhìn thấy, ông nói:

- Nhớ chứ! Làm sao không nhớ được? Cậu ấy phục vụ anh một thời gian dài, về sau được điều động nhận nhiệm vụ mới quan trọng hơn. Nhưng công lao cậu Tâm một phần, phần quan trọng nhất chính là cô. Cậu ấy chỉ biết bên trong đựng “tài liệu tuyệt mật”, còn cô mới là người lo cho cái tài liệu ấy. Cho đến nay ngoài cô và một vài vị lãnh đạo còn sống là biết cái tuyệt mật ấy, chứ không mấy ai được rõ...

Hoàng Phương Liên nghĩ bây giờ ông “nói hay” vậy, chứ dạo đó cô thừa biết không phải tự nhiên mà Tâm đang làm công vụ cho ông lại được điều đi vận chuyển vàng lên núi cùng với Hoàng Phương Liên. Cậu Tâm là con của liệt sĩ thời chống Pháp. Mẹ cậu cho cậu đi thoát ly tham gia cách mạng, gửi gắm cậu cho các vị lãnh đạo vốn là chỗ quen biết với người cha liệt sĩ của Tâm. Thấy tính nết Tâm hiền lành cẩn thận nên ông xin cậu về làm công vụ cho ông. Những lúc ông mệt mỏi trở chứng không chịu ăn uống những món Tâm nấu - vì Tâm nấu không ngon, Tâm thường năn nỉ ông như đứa con hiếu thảo năn nỉ đấng sinh thành của mình vậy. Rồi một lần ông chướng tính, nhưng cậu Tâm chẳng những không năn nỉ ông như mọi khi, mà đứng nghiêm nói: “Tôi phục vụ đồng chí là phục vụ cách mạng, chứ không phải làm đứa ở tớ cho đồng chí!” Ông trố mắt ngạc nhiên. Về sau ông mới biết người xúi giục Tâm nói câu đó là một đồng chí thân thiết của ông - Bí thư Tỉnh ủy. Sau đó Tâm cứ xin đổi qua đơn vị trực tiếp chiến đấu. Dịp có chủ trương đưa một số lượng lớn tiền Việt Nam Cộng hòa xuống phố mua vàng chuyển về hậu cứ, nghe nói cấp ủy họp bàn bạc mãi mới đi đến quyết định người dưới phố không có ai đảm nhiệm công việc này tốt hơn là Hoàng Phương Liên, và người tiếp tay với Hoàng Phương Liên trong việc này không có ai tốt hơn cậu Tâm. Tâm được điều đi nhận nhiệm vụ mới trong bối cảnh như vậy. Thời gian này mẹ Tâm đã nhắm cho cậu một đám được cả người lẫn nết - đó là Lan. Thuận đường công tác, dạo đó lượt đi Tâm thường tranh thủ ghé thăm nhà. Tâm rất vừa ý về Lan. Lan cũng là một cơ sở đắc lực của phong trào cách mạng địa phương. Lượt về Tâm phải mang “tài liệu tuyệt mật” nên không được phép ghé vào đâu hết. Còn nhớ dạo đó từng cọc tiền mới tinh, cứng ngắc, góc cạnh sắc lẻm và mệnh giá lớn - trên vai các chiến sĩ giao liên lần lượt được đưa về Huế. Hoàng Phương Liên đã nâng niu gìn giữ từng đồng xu của Tổ chức giao cho để mua vàng đưa lên núi. Vàng được giao tại một địa điểm gần ngã ba sông Hai Nhánh - nơi hoàn toàn do phía Mặt trận Dân tộc Giải phóng kiểm soát. Thường vào lúc hai giờ sáng, Hoàng Phương Liên bàn giao hàng đặc biệt xong, cậu Tâm mang đi một mạch đến sáng là về thấu căn cứ địa kháng chiến. Trước đó Hoàng Phương Liên đã thận trọng gói ghém gọn gàng trong chiếc gùi bạt mỗi lần từ ba đến năm cân vàng lá - lẫn trong những gói bột ngọt, bánh kẹo, thuốc men, áo xống... “Tài liệu tuyệt mật ở trong!" Mỗi lần bàn giao chiếc gùi bạt cho Tâm, Hoàng Phương Liên chỉ nói một câu ấy. Và ngày hôm sau các ông trên đã nhận được khối tài liệu tuyệt mật này. Xong lại chuẩn bị cho những đợt chuyển đổi tiền - vàng lần sau. Rồi một hôm, sau khi nhận chiếc gùi bạt từ tay Hoàng Phương Liên với lời dặn dò ân cần - trước khi Tâm chuẩn bị quay bước đi, Tâm cho Hoàng Phương Liên biết mẹ Tâm và cô Lan vừa bị địch bắt sáng nay. Hoàng Phương Liên đã nhờ cơ sở đi thăm nuôi mẹ và người yêu của Tâm hết nhà tù này đến nhà tù khác. Địch tra tấn dã man, mẹ Tâm bị thương bị bệnh nặng, ra tù chừng hai tháng thì mất. Còn Lan ra tù với cái bầu bụng gần đến ngày sinh! Lan nói “con của Tâm”. Tâm cũng nói như vậy và xin phép mẹ, xin phép Tổ chức được làm đám cưới với Lan. Nhưng lúc bấy giờ mẹ Tâm nói Lan bị tên ác ôn cưỡng hiếp một ngày trước khi bị bắt. Còn Tâm vẫn một mực khẳng định đấy là giọt máu của mình. Sự việc chưa bàn tính xong thì Tâm hy sinh đúng vào ngày Lan chuyển dạ cho ra đời một đứa bé trai. Lan đau khổ phát điên, phát khùng, đến nỗi vứt con, bỏ nhà, đến nằm ôm mộ Tâm gào khóc thảm thiết, rồi bỏ đi biệt tích, đến nay sống chết ra sao không ai rõ! Đứa bé được bà con cơ sở thay phiên nhau nuôi mấy tháng đầu, về sau Hoàng Phương Liên đem về nuôi. Ngày giải phóng Hoàng Phương Liên báo cáo với Tổ chức về trường hợp đứa bé, nhưng các vị bảo nó chưa chắc là con của Tâm, vì vậy cháu chẳng được hưởng một chế độ gì hết. Kể cả việc làm khai sinh hộ khẩu cho nó có cuộc sống bình thường như những đứa trẻ con nhà thường dân cũng đã khó, Hoàng Phương Liên chạy ngược chạy xuôi mãi mới xong. Có người thấy vậy thốt lời trách khéo Hoàng Phương Liên:

- Đã bảo không chắc đứa bé là con cậu Tâm, cớ gì cô phải cưu mang cho khổ thân cô? Kể cả khi nó là con của cậu Tâm đi nữa...

Nhiều lúc Hoàng Phương Liên chỉ cười đáp lại họ. Những con người có trái tim lạnh giá như thế làm sao họ hiểu được! Ví như đứa bé không phải là con của Tâm thì cũng phải có một ai đó nuôi cho nó lớn lên chứ? Nó là một đứa trẻ sơ sinh vào tội kia mà? Huống chi việc Tâm và Lan yêu nhau, họ có quan hệ đến đâu người khác làm sao biết được? Việc Lan bị giặc cưỡng hiếp là điều có thật, nhưng một khi cả Tâm và Lan đều khẳng định thai nhi Lan đang mang trong bụng là con của họ, thì Hoàng Phương Liên tin lời họ. Nên trong khai sinh Hoàng Phương Liên vẫn khai nó là con của Tâm và Lan, Hoàng Phương Liên chỉ là người đỡ đầu. Càng về sau này thì không còn hoài nghi gì nữa, bởi vì cậu bé Tưởng giống Tâm - cha nó như khuôn đúc. Ban đầu Hoàng Phương Liên thờ cúng Tâm vì biết Tâm không còn ai thân thích trên đời, đồng chí của nhau cũng có quyền phụng thờ hương khói cho nhau chứ? Về sau Hoàng Phương Liên thấy việc làm này quả đúng đắn và cần thiết, bởi vì Tâm là cha đẻ của Tưởng - đứa con độc nhất yêu quý mà Hoàng Phương Liên đang nuôi dạy. Và lúc này đây, vị cán bộ cách mạng lão thành đáng kính lại đặt một câu hỏi tương tự khi nhìn thấy cảnh sống đạm bạc của hai cô cháu, khi biết được hơn hai mươi năm qua một mình Hoàng Phương Liên với số tiền lương hưu ít ỏi đã nuôi lớn Tưởng như thế nào. “Chưa chắc đã phải con của Tâm, cô vất vả như vậy còn cưu mang thằng bé làm gì?” Rồi ông nhắc đến Tâm - khi bị thương vì bom trên đường trở về hậu cứ, Tâm đã cố gắng bò qua con suối khô dẫn về cơ quan mình, nằm úp mặt, dùng thân hình đè lên chiếc gùi bạt đựng “tài liệu tuyệt mật” mà trút hơi thở cuối cùng. Người ta tìm thấy Tâm cùng với chiếc gùi bạt còn nguyên vẹn.

- Toàn bộ số vàng ấy về sau đưa đi đâu hở anh? - Hoàng Phương Liên hỏi.

Vị cán bộ lão thành nói:

- Anh cũng không rõ. Lúc bấy giờ tụi anh chỉ biết nhận rồi chuyển cho trên, trên nữa...

- Vậy tính ra cũng nhiều đó chứ anh nhỉ?

- Nhiều chớ sao không nhiều? - Vị cán bộ lão thành mở to mắt, hơi phồng má, chu môi để nói. - Dồn đi dồn lại bấy nhiêu lần cũng được cả tạ vàng chứ không phải ít!

Giờ đây Hoàng Phương Liên cũng muốn bắt chước vị cán bộ cách mạng lão thành mở to mắt, chu môi phồng má để nói về khối lượng vàng đó cho Anh Thi có thể hình dung được...

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 12

Cuộc chuyện trò giữa Hoàng Phương Liên với Anh Thi tưởng chưa thể kết thúc được, bởi Anh Thi cứ lưu luyến... Nhưng Hoàng Phương Liên xin phép tạm biệt để theo đoàn đi du lịch phương Nam như kế hoạch từ trước. Đoàn gồm các nhà báo, nhà giáo, nhà thơ và một bác sĩ là Hoàng Phương Liên muốn đến thăm Cà Mau, thăm Đất Mũi.

Giữa thành phố Cà Mau xanh tươi và lộng gió, Hoàng Phương Liên được người quen ở đây cho biết:

- Muốn đến Đất Mũi chỉ có đường sông nước. Sóng lớn, gió mạnh. Muốn đi và về trong ngày thì có tàu thủy hoặc canô cao tốc. Nhưng trước nay đã có nhiều người phải bỏ lỡ cuộc hành trình vì không chịu nổi cơnsay sóng...

Đã đến Cà Mau mà không ra tận Đất Mũi thì tiếc lắm. Nhiều thành viên trong đoàn cùng chung ý nghĩ. Trở ngại ở đây thuần túy là vấn đề sức khỏe, nhất là các du khách nữ. Nhưng sáng sớm hôm sau người ta thấy Hoàng Phương Liên và các chị cùng đi trong đoàn có mặt trên bến tàu sớm hơn những người đàn ông con trai.

Đoàn khách lên ca nô thì thấy đôi nam nữ thanh niên đang ngồi chụm đầu vào nhau thủ thỉ bên tay lái. Khi chàng trai đứng lên làm những thao tác kỹ thuật để chuẩn bị rời bến, những người khách kịp hiểu anh ta sẽ cầm lái, và kia là bạn gái của anh ta.

Chiếc canô chạy như lướt trên mặt sông dậy sóng, nhắm hướng Đất Mũi. Máy nổ dòn, chân vịt rạch nước phun trào trắng xóa, lao tới. Mũi canô nghểnh ngược lên trời như con chim bói cá bay giữa trời mây nước, lúc đổ xuống như trượt thác, bụng canô đập mạnh xuống mặt nước ầm ầm như sấm dậy, và gây xốc như thể đang ngồi trên xe tải chạy đường dài lắm ổ gà, ổ trâu... Hai bên bờ là những vạt rừng đước xanh ngút ngàn nối tiếp nhau phơi những bộ rễ vững chắc như bàn chân của người khổng lồ đứng dầm trong nước - trấn ngự ven bờ mặc cho sóng xô gió táp. Chỗ thì sông thu hẹp lại như một con kênh, chỗ thì sông rộng ra như đầm phá, như biển hồ... Đoạn sông nào không có rừng đước thì nhà cửa phố xá thủy tạ chen chúc san sát liền kề nhau, những cửa hàng cửa hiệu nườm nượp bán mua không thiếu một thứ gì. Những thương hiệu cao sang và mĩ lệ như ở các đô thị lớn, bên những thương hiệu mộc mạc bình dị mang đậm bản sắc vùng sông nước Cà Mau. Hết khúc sông chảy vào lòng thành phố đến huyện Cái Nước, huyện Năm Căn, rồi thị trấn Năm Căn. Chàng trẻ tuổi cầm lái cho canô chạy chậm dần rồi ghé vào một bến đỗ, thuyền bè ra vào tấp nập, phía bên trên người bán kẻ mua, đó là chợ Năm Căn. Cô bạn gái lưu luyến chia tay anh rồi bước lên bến. Anh lại cho canô chạy với tốc độ ban đầu. Chạy qua cửa Bảy Háp, rồi qua sông Cửa Lớn, chạy đến Bãi Bồi đến khu du lịch Đất Mũi. Con đường sông nước đầy sóng gió dài hơn một trăm hai mươi cây số bình thường canô cao tốc phải chạy hai tiếng rưỡi, nhưng người lái canô hôm nay lái như một nghệ sĩ biểu diễn, phóng siêu tốc với thời lượng hai tiếng đã đưa cả đoàn chạm chân vào Đất Mũi. Trên bản đồ Việt Nam, Hoàng Phương Liên thấy Cà Mau như một bán đảo có hình dáng tựa con thuyền đang rẽ sóng. Ba mặt của “chiếc thuyền” này đều tiếp giáp với biển dài ngót hai trăm rưỡi cây số. Giờ đây đứng giữa vùng đất rừng sông biển mênh mông với con nước đỏ ngầu đặc quện phù sa, thật khó hình dung cái mũi nhọn của “con thuyền” trên thực địa nó rộng và dài đến thế! Do bởi quỹ thời gian eo hẹp nên đoàn khách đến Đất Mũi lúc chín giờ - quá muộn để được ngắm mặt trời mọc và ra về lúc bốn giờ chiều - quá sớm để được ngắm mặt trời lặn - dẫu biết rằng chỉ ở chót mũi Cà Mau - nơi duy nhất trên đất nước Việt Nam con người ta mới nhìn thấy được mặt trời mọc ở biển phía Đông và mặt trời lặn ở biển phía Tây.

Nhìn thấy một rừng chông lộ thiên tua tủa ken dày giữa rừng xanh với những mũi nhọn hoắt màu nâu thẫm chĩa thẳng lên trời - đó là rễ của cây mắm. Hoàng Phương Liên cảm thấy thú vị với ý nghĩ: Dân tộc ta biết dùng tre vót chông để diệt thù, bằng hầm bẫy và bằng những vạt chông lộ thiên. Nhưng quả thật so với bàn tay con người thì những mũi chông thiên nhiên này đều đặn hơn, và cách bày biện xếp đặt cũng chặt chẽ, khéo léo hơn!

Trái mắm chín rụng xuống theo sóng biển bập bềnh trôi dạt khắp nơi, khi gặp được cơ duyên với vũng phù sa nào đó, nó liền bám chặt vào, bật mầm ra, và bộ rễ nhọn tựa bàn chông mọc ngược vút thẳng lên khỏi mặt đất chừng mười lăm đến hai mươi phân, quyết níu giữ không cho phù sa theo sóng nước trôi ra biển cả nữa. Hết thế hệ này đến thế hệ khác những cây mắm thi nhau mọc kín hết các bãi bồi. Khi bộ rễ mắm như những chiếc cọc giữ nền móng ổn định rồi, cây đước mới bắt đầu vươn tới với chòm rễ to sù như những bàn chân của người khổng lồ bấu chặt xuống đất, níu giữ và nén cho đất cứng dần lên, tầng tầng lớp lớp... Ở đây, mắm là cây tiên phong. Đước là người bạn đồng minh chung thủy của cây mắm. Theo ước tính mỗi năm phù sa sông Cửu Long theo dòng hải lưu bồi thêm cho Đất Mũi và được rễ cây mắm neo giữ lại từ tám mươi đến một trăm mét chiều dài đất mới. Đặc biệt mặt tiếp giáp với Vịnh Thái Lan dài bốn mươi hai cây số là vị trí được bồi lắng neo giữ nhiều hơn cả. Hoàng Phương Liên cũng từng thăm những bãi bồi bao la bát ngát của tỉnh Bạc Liêu, nhưng ở Bạc Liêu có nơi bồi nơi lở, và Nhà nước đã chi bạc tỷ để làm kè chống lở.

Rừng biết đi ra biển là cách nói mộc mạc đầy hình tượng của người dân nơi đây để chỉ những cánh rừng màu mỡ tự nhiên và lớn nhanh như thổi này. Mỗi bước chân chạm vào Đất Mũi, Hoàng Phương Liên lại dấy lên ý nghĩ: Tổ quốc muôn đời biết ơn cây mắm. Ý nghĩ ấy bắt đầu hình thành trong Hoàng Phương Liên khi từ cột mốc tọa độ quốc gia Mũi Cà Mau 8037’ vĩ độ Bắc 104043’ kinh độ Đông (được thiết lập từ tháng 1 năm 1995). Hoàng Phương Liên đi ra phía biển ngang qua những rừng mắm bạt ngàn, rồi bước đi trên những bãi bồi phù sa trẻ ướt rượt. Buổi trưa vùng trời cận xích đạo tháng Tư nắng như đổ lửa, Hoàng Phương Liên đứng ở mép nước ngắm sững sờ những con sóng cần mẫn miệt mài chở phù sa đặc quện về tiếp tục bồi đắp cho đất nước Việt Nam ngày một dài rộng hơn ra... Từ lâu, khi chưa được nhìn thấy những bãi bồi tươi rói mang hơi thở ngọt lành và nồng ấm này của dòng sông Cửu Long, Hoàng Phương Liên đã nhiều lần chiêm nghiệm về nó - mỗi khi thưởng thức vị ngon ngọt của các loại trái cây phương Nam. Giờ đây được dầm chân trong phù sa Đất Mũi, Hoàng Phương Liên cảm thấy mình như đang ngấm một chất men say, váng vất và nồng nàn, ngất ngây và khinh khoái. Hoàng Phương Liên tự hỏi có nơi nào trên hành tinh này thiên nhiên kỳ diệu như ở đất nước Việt Nam ta? Con cháu muôn đời nhớ ơn cây mắm! Hoàng Phương Liên lại nói một mình khi cúi nhặt một nắm đất ướt gói vào khăn tay mang về Huế, mang theo nỗi nhớ phù sa Đất Mũi - vùng đất mà mỗi năm tháng đi qua được lớn thêm tuổi, nhưng vóc dáng hình hài thì ngày một trẻ hơn ra, cao lớn thêm lên bởi cộng đồng cư dân hết sức chăm chỉ hiền hòa, còn thiên nhiên thì hào phóng, ưu ái, chiều đãi...

Lượt về, chàng trẻ tuổi lái canô mà lúc ăn cơm ở Đất Mũi Hoàng Phương Liên mới được biết tên anh là Diệp Minh Tân - lại cho canô đáp vào bến đỗ chợ Năm Căn. Buổi sáng cả đoàn du khách không ai biết rõ động cơ nào làm cho chàng trai trẻ lái canô với tốc độ chóng mặt như vậy, thì buổi trưa bên bàn ăn trong nhà hàng Thủy tạ Đất Mũi mọi người đều hiểu anh ta muốn tỏ rõ tài nghệ của mình trước người đẹp, vì niềm vui sướng được kết hợp công việc đưa đón du khách vừa đưa người đẹp từ thành phố về quê hương thăm nhà. Nhà ở ngay chợ. Giờ đây Diệp Minh Tân quay trở lại đón nàng. Anh biết không thể bỏ đi ngay khi ghé vào nhà bố mẹ vợ tương lai, nên vừa tắt máy xong anh quay lại nói với đoàn du khách:

- Các cô các chú có thể lên bờ chơi khoảng bamươi phút.

Được lời như cởi tấm lòng. Ai cũng nhanh chóng lên bờ, bước đi trên vùng đất Năm Căn. Nghe nói ngày xưa cả vùng rộng lớn huyện lỵ, thị tứ và cả vành đai nông nghiệp mênh mông kia mà chỉ vỏn vẹn có năm ngôi nhà, nói chính xác hơn là năm căn nhà lá của những người đến khai hoang đầu tiên. Hoàng Phương Liên đi vào chợ. Lúc này chợ đã vãn, chỉ còn rải rác mấy hàng cá, rau, tôm khô... Một vài ngôi nhà được xây ở bên chợ, nên chủ hàng bày bán hàng hóa ngay thềm nhà, và còn cho người ngồi ké bên. Hoàng Phương Liên dừng lại ở hàng tôm khô, nhưng không mua tôm, mà hỏi mua những chiếc bánh gatô nhỏ, tròn, như những chiếc bánh thuẫn - vừa mới ra lò, còn thơm nức mùi trứng với đường trên tay bà má Năm Căn ngồi bên. Vừa trả tiền Hoàng Phương Liên nghĩ không mua cho chủ hàng lại mua của người ngồi ké như thế này, có làm mất lòng chăng? Hoàng Phương Liên buột miệng hỏi bao nhiêu tiền một cân tôm khô loại tốt nhất, cũng vừa lúc bà hàng đồ khô nở nụ cười tươirói hỏi:

- Hình như cô không phải người ở miệt trong này?

- Dạ, cháu ở Huế.

- Ở Huế... hay lắm! Đẹp lắm!...

Nói đoạn, bà hàng đồ khô lục tìm những món hàng tốt nhất cất trong bao lớn, đưa cho khách xem tận tay.

Bà bán bánh gatô nhìn vào trong nhà nói:

- Má con Nhung đâu không mau ra mà gặp đồng hương nè! - Quay qua với Hoàng Phương Liên, bà nói: - Con gái của bả... cũng người Huế đấy!

- Con gái... người Huế? - Hoàng Phương Liên đưa mắt ngờ vực nhìn hai bà má Năm Căn, rồi đọng cái nhìn lên mắt bà má đang gói buộc hàng khô trao cho mình. Bà má hàng khô vừa cất tiền vào túi nói:

- Con gái con trai con dâu con rể tôi… đều người Huế.

Bà má gatô nói:

- Cả hai vợ chồng đều làm con nuôi của bả, nên bả không biết ai là con dâu, ai là con rể...

Hoàng Phương Liên chợt hiểu ra, định nói một lời nào đó thì từ trong nhà bước ra một thiếu phụ đẹp nuột nà, tóc búi cao, thân hình hơi đẫy đà một chút, khuôn mặt trái xoan, da trắng mịn hồng, cái nhìn đằm thắm và thân thuộc. Thiếu phụ bước tới gần Hoàng Phương Liên, nhìn Hoàng Phương Liên không chớp mắt rồi thốt kêu lên giọng Huế pha Nam Bộ:

- Dì... dì Uyển Diễm con của chú Hường phải không?

Hoàng Phương Liên giật mình:

- Chị... chị là...?

- Là chị Sinh. - Chị Sẹo con của bác Bát đây! Chị nhận ra em ngay vì càng lớn em càng giống chú, nhất là đôi mắt…

Hoàng Phương Liên ngỡ ngàng chưa kịp có phản ứng gì thì “chị Sinh - chị Sẹo” nhào tới ôm Hoàng Phương Liên mà khóc nức nở, làm cho cả chợ trưa ai cũng ngỡ ngàng.

- Em không nhận ra chị là phải. - Chị Sinh nói trong tiếng nấc vừa quệt nước mắt: - vì ngày trước mặt chịđầy sẹo...

“... Và bây giờ chị đẹp như một bà tiên...” Hoàng Phương Liên muốn thốt ra câu ấy, nhưng câu nói cứ nằm bên trong cổ họng.

Vừa kéo Hoàng Phương Liên bước vào nhà, chịSinh nói:

- Nhờ phẫu thuật thẩm mỹ mà chị được như vầy! Chuyện dài lắm em ạ! Em vào nhà chị nghỉ ngơi đã!

- Nhưng... mọi người đang đợi em. - Hoàng Phương Liên nói vừa nhìn đồng hồ tay thấy chỉ còn hơn năm phút là đến giờ canô rời bến.

Hoàng Phương Liên vừa bước vào gian giữa thì người trẻ tuổi lái canô và cô bạn gái của anh bước ra đón. Chàng trẻ tuổi lái canô Diệp Minh Tân nói:

- Mời cô vào nhà xơi nước nghỉ một lát!

Thì ra má của Nhung là chị Sinh, Nhung là vị hôn thê của Diệp Minh Tân. Anh Trân chồng chị Sinh già hơn trước nhiều, nhưng vẫn dễ nhận ra hơn chị Sinh, nhất là khi anh cười - những chiếc răng cửa to và trắng lóa, nước da đen bóng, đôi mắt đen hấp háy.

- Má bán đồ khô ngoài sạp là má nuôi của anh chị, nhưng chẳng khác gì má đẻ. Anh chị hiếm muộn chạy chữa mãi mới sinh được bé Nhung, kia là bạn trai của cháu. Để má giới thiệu cho các con hay: Đây là em họ của má, dì ở ngoài Huế, dì được ăn học nhiều, không khổ như má...

Chị Sinh khóc, anh Trân cũng rưng rưng nước mắt. Hoàng Phương Liên đón ly nước dừa từ tay cô bé được giới thiệu là cháu gái của mình, đón nhận làn gió trực diện từ chiếc quạt mà Diệp Minh Tân vừa điều chỉnh. Bà má bỏ cả sạp hàng bước vào giục chị Sinh anh Trân và bé Nhung làm món bún nem. Diệp Minh Tân đến trước mặt Hoàng Phương Liên hơi khum người xuống nói:

- Thưa cô, để con ra bến mời các cô bác vào hết đây ngồi nghỉ chơi một lát rồi cùng ra về.

- Phải đó! Chạy mau ra mời các cô các bác vào đâyđi con!

Má nuôi của anh chị Trân Sinh nói, đoạn bà quay trở ra chợ. Một lát sau bà đem về mấy xâu nem chua với một rổ bún. Đưa vào bếp cho chị Sinh và bé Nhung xong bà quay trở ra ngồi trên ghế tựa vừa vén mớ tóc bạc bay bay trong gió nói:

- Dạo đó con gái má em Lý làm cán sự điều dưỡng ở thẩm mỹ viện Phúc Toàn. Anh Trân làm con nuôi của má trước đó, theo hẹn lên Sài Gòn đón vợ, ghé vào chỗ làm của em Lý. Bà Phúc Toàn phúc đức đúng như tên hiệu của bà ấy, thấy vợ Trân thương tật, động lòng thương nên giữ lại điều trị...

Chị Sinh bưng thêm khay nước trà nóng lên đặt ở bàn, rồi tiếp đến bưng những ly nước dừa mà anh Trân vừa chiết xong. Chị ngồi xuống bên Hoàng Phương Liên nói tiếp lời má:

- Bà Phúc Toàn phúc đức giữ chị lại làm phẫu thuật thẩm mỹ. Như em biết đó, lúc ở cử mẹ chị vào ý để chị rơi úp mặt vào trách than hồng, nghe nói cha chị đã rước nhiều thầy lang nổi tiếng khắp vùng điều trị cho chị mới sống được, nhưng mặt thì chằng chịt sẹo. Khi lớn lên soi gương thấy mặt mình tựa quỷ sứ, chị khóc lóc vật vã oán trách cha mẹ sao không để cho chị chết đi, còn hơn sống như thế này!... Bà Phúc Toàn lấy da ở đùi non ghép vào mặt chị sau khi gọt bỏ lớp sẹo lồi. Mấy tháng sau lại gọt bỏ, lại cấy ghép. Làm như thế đến lần thứ tư... mất một năm rưỡi. Khi cô Lý đưa gương cho chị soi, chị không nhận ra mình nữa! Có lẽ mẹ chị đẻ chị ra không được đẹp như thế này. Nay nhờ bà Phúc Toàn mà chị chẳng những hết xấu xí tật nguyền, lại còn đẹp thêm lên, chị như người được sống lại, từ đó anh Trân... hay ghen!...

Những thành viên trong đoàn đã được mời vào hết trong nhà. Bàn ăn cũng vừa dọn xong. Anh Trân, bà má, chị Sinh, Diệp Minh Tân và bé Nhung cứ tíu tít mời mọc. Đoàn du khách nói vừa mới ăn cơm trưa ở Đất Mũi. Nhưng bà má cứ xoắn xuýt bưng dọn gọi mời. Nể tình má, mọi người lại vào bàn. Câu chuyện của anh Trân chị Sinh lại tiếp tục nhưng xoay qua một chiều hướng khác. Anh Trân kể, lần anh rã ngũ ngụy quân về sống ở địa phương không nổi, anh phải trốn vào Đà Nẵng, Quy Nhơn, Tuy Hòa, Sài Gòn Gia Định... làm thuê làm mướn kiếm sống qua này. Ở lâu ngày một chỗ dễ bị lộ, anh lại vất vưởng hàng tháng trời về Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau... Anh bốc vác hàng trên bến Năm Căn vào các sạp hàng trong chợ. Bà má theo dõi thấy anh hiền lành chăm chỉ thật thà. Thăm hỏi, biết rõ hoàn cảnh, má thương, má cho vào tá túc trong nhà. Rồi nhận làm con nuôi, vì ba má hiếm muộn chỉ sinh một mình cô Lý. Dạo ấy chồng má còn sống, ông nói:

- Từ rày kêu con Lý là con Ba, kêu thằng Trân là thằng Hai nghen bà!...

Anh trở thành con trai trưởng của ba má từ đó.

Hoàng Phương Liên nhớ lúc lên sáu, bảy tuổi thường nghe mọi người trong nhà gọi ba của chị Sinh là bác Bát - theo giọng Huế - Hoàng Phương Liên thấy lạ, vì sao một người được gọi bằng bác đến hai lần nối tiếp nhau. Nhưng khi lớn lên vài tuổi nghe chị Thiêm, anh Triếp và các anh chị trong thôn xóm gọi là bác Bát, chú Bát... - vì quê Hoàng Phương Liên ở giáp tỉnh Quảng Trị, nên một số người nói giọng Quảng Trị, phát âm chuẩn chữ “Bát”. Khi Hoàng Phương Liên trở thành cô nữ sinh trung học thì hiểu được rằng “Bát” là cái tước, còn tên của bác là Nguyễn Khoa Thêm, bác Bát Thêm, bên cạnh còn có bác Hương Nhơn, bác Cửu Diệu, ông Lý Tuyên... Đó là các chức tước từ thời quân chủ còn sót lại, như cha của Hoàng Phương Liên là Hồng Lô Tự Khanh Nguyễn Khoa vậy. Được biết thời đó nếu không được vua ban - vì có công lao giúp nước - thì ở quê người ta cũng cố kiếm lấy cái chức cái tước - dẫu phải mua bằng lúa, bằng vàng, bằng tiền... để được gọi một tiếng, khỏi phải gọi tên tục, là hãnh diện lắm rồi. Tuy ở sát nhà Hoàng Phương Liên nhưng bác Bát Thêm không phải là anh ruột của cha Hoàng Phương Liên. Ông anh ruột là bác Thị ở cách nhà Hoàng Phương Liên hai lô đất. Đó là đất bác Bát Thêm và đất nhà bác Hương Nhơn. Chỉ có hai anh em ruột là Hồng Lô Tự Khanh Nguyễn Khoa, và bác Thị Nguyễn Khoa là hai quan chức về hưu non ẩn cư ở quê nhà, còn bà con dòng họ Nguyễn Khoa ở đây hầu hết làm ruộng. Riêng nhà bác Bát không làm ruộng, bác Bát gái buôn thịt heo. Nghe nói bác gái lớn hơn bác trai đến mười hai tuổi. Về sau bác trai có thêm người vợ bé là dì Vò. Dì Vò đẹp sắc sảo, được chồng yêu chiều nhiều nên hay lấn lướt hỗn láo với bác Bát gái. Dì Vò một lần sinh khó đã chết khi thai nhi vẫn còn trong bụng, để lại một đàn con nhỏ cho bác Bát gái nuôi. Bác Bát gái hiền lành, ít nói, một mình tần tảo mua bán nuôi chồng với bảy đứa con, bây giờ phải nuôi thêm bốn đứa con của dì Vò nữa, tổng cộng là mười một người. Bác càng lao động cật lực hơn, thức khuya dậy sớm hơn. Ba giờ sáng bác chạy tới lò mổ lấy hàng về chợ bán. Hôm nào không bán hết, bác đến nài bán cho mẹ Hoàng Phương Liên. Thịt heo luộc của bác bao giờ cũng ngon lành, thơm phức. Cân bán thịt xong bác không quên thêm một miếng gan một miếng huyết luộc “cho bé Uyển Diễm”, có khi bác còn gọi Uyển Diễm là “bé Cưng” như cách cả nhà bác gọi chị Mười - con gái của bác vậy. Sau chị Mười, hai bác còn có hai người con nữa, nhưng chị Mười được cưng chiều hơn hai em nên được gọi là bé Cưng. Cũng vậy, bác biết sau Hoàng Phương Liên còn hai em nữa nhưng cha mẹ đều cưng chiều Hoàng Phương Liên nhất nên bác mới gọi là “bé Cưng”. Em dâu của bác là mợ Hành cũng bán thịt ở chợ, vừa là chủ lò mổ thỉnh thoảng gửi cái đuôi heo luộc cho “bé Cưng” mỗi lúc gặp mẹ của Hoàng Phương Liên đi chợ. Những chiếc đuôi heo luộc trắng dòn, những miếng gan huyết thơm nức béo bùi thường được mẹ thái mỏng ra cho riêng “bé Uyển Diễm”. Ở nhà bác Bát có một người nữa được cưng chiều không thua gì cưng chiều chị Mười đó là chị Sinh - con gái đầu lòng của hai bác. Vì mặt chị đầy sẹo nên lúc nhỏ hai bác gọi là chị Sẹo. Lớn lên mới gọi là chị Sinh.

Hai mươi tuổi chị Sinh được mẹ truyền nghề và cho vốn buôn bán, lời lãi cất giữ riêng. Một mình bác Bát gái cứ lặng lẽ đòn gánh đè vai làm lụng nuôi chồng với mười một người con của hai dòng. Ở chợ gặp quán hàng nào ngon chị Sinh thích thì ăn, về nhà cơm ngày ba bữa có bác gái và các em của chị lo chu đáo. Chị thường rời nhà vào buổi chiều, xuống lò mổ ở chợ Ưu Điềm cách nhà hơn ba cây số, ở lại đêm. Ba giờ sáng dậy lấy thịt, quay lại con đường cũ, ngang qua nhà khoảng năm giờ sáng. Các em của chị đã dậy từ trước lo nấu cơm nước, bới vào hộp cho chị xong, đợi chị vừa đến nơi thì đưa cơm ngay để chị kịp chạy băng qua cồn cát lên chợ Phò Trạch huyện lỵ Phong Điền, bán vào lúc bảy giờ sáng. Nếu khách chợ chưa đông thì chị tranh thủ ăn cơm trước bảy giờ. Đã thành thông lệ cứ vào khoảng năm giờ, khi cả nhà Hoàng Phương Liên đang ngon giấc sáng, nhất là vào mùa đông - năm giờ trời hãy còn tối lắm, đã nghe tiếng chị Sinh nheo nhéo ngoài đường. Các em chị - người em gái đảm đang nhất là chị Chậm, rồi anh Dục, anh Năm... nhanh chóng đưa hộp cơm ra cho chị. Có lúc chị lên sớm, mới có bốn giờ rưỡi đã nghe chị quát tháo ầm ĩ ngoài đường vì các em chuẩn bị cơm chưa xong. Buổi trưa, chị đi chợ về lúc nào là nghe tiếng lúc ấy. Chị luôn to tiếng quát nạt mắng nhiếc đàn em, có lúc quát nạt luôn cả bác trai, bác gái. Chị vốn nói tiếng to, những lúc quát mắng tiếng càng to hơn. Ở bên nhà Hoàng Phương Liên không ai muốn nghe cũng phải nghe. Ranh giới giữa hai thửa vườn nhà là một hàng rào hóp ken dày. Nhưng ở giữa hàng rào - chỗ mọc lên cây mít, có một lối đi tắt. Rễ mít nổi gồ lên thành những u, những khúc. Hoàng Phương Liên thường qua chơi với chị Mười anh Dục anh Năm anh Chín... bằng con đường đó. Gia đình bác Bát và gia đình Hoàng Phương Liên - trừ cha của Hoàng Phương Liên, ai cũng qua về hai nhà bằng con đường đó. Cha của Hoàng Phương Liên những lúc có việc cần qua nhà bác Bát luôn đi lối cổng chính. Có một người nữa - anh Tín, anh lớn của Hoàng Phương Liên thường đi học xa thỉnh thoảng mới về. Một lần anh về không thấy Hoàng Phương Liên, nghe mọi người trong nhà nói Hoàng Phương Liên đang chơi với chị Mười bên nhà bác Bát, anh Tín đi bằng lối cổng chính qua gọi Hoàng Phương Liên xong liền bỏ về trước. Hoàng Phương Liên tranh thủ chơi thêm một chút nữa rồi mới chạy về. Anh Tín đứng đợi ở sân bắt Hoàng Phương Liên đứng nghiêm và hỏi:

- Vì sao không đi về bằng cổng chính mà đi tắt?

Hoàng Phương Liên lấm lét nhìn anh không trả lời. Anh Tín bắt hứa lần sau không được đi tắt nữa. Hoàng Phương Liên vâng dạ lí nhí khi đôi mắt anh Tín long lên. Nhưng khi anh Tín đi học xa nhà Hoàng Phương Liên lại qua về nhà bác Bát bằng con đường tắt xuyên hàng rào hóp, nơi có gốc mít mọc lâu năm rễ nổi sần sùi. Đó cũng là con đường chị Sinh qua về thường xuyên mỗi ngày ít nhất một lần sau lúc ngủ trưa dậy khoảng ba giờ chiều. Đến sáu giờ cơm nấu xong, các em của chị đi gọi, đi mời, có khi chính bác Bát đi gọi chị mới về ăn cơm. Bác Bát một phần vị nể gia đình Hoàng Phương Liên nên không bao giờ đứng bên nhà cất tiếng gọi con, mà bao giờ cũng cẩn trọng tự mình đi, hoặc cho các thành viên trong nhà qua tận nơi gọi chị Sinh. Lắm khi gọi mời mấy lần mà chị Sinh vẫn chưa chịu về, vì đang mải mê câu chuyện, hoặc chưa thấy đói, vì chị mới ăn quà xong. Chị Sinh chưa về thì cả nhà chưa được ăn, trừ bác Bát ăn mâm riêng. Bác gái và đàn con bụng đói meo, cơm với thức ăn nguội dần hết vẫn cứ đợi chị Sinh. Nhiều lúc anh Dục đứng tiu nghỉu đợi chị một lúc lâu mới cất tiếng nài nỉ:

- Về đi chị! Về ăn cơm kẻo em đói lắm rồi!

Chị quay lại gắt:

- Mệ nội cái thằng Xeng tê! Mi về ăn hết cả đi, tau chưa muốn ăn!

Câu chửi trên có thể tạm dịch như thế này: Bà nội cái thằng xanh non này! Cái thằng trẻ ranh này!...

Thấy chị giận, anh Dục sợ quá lấm lét rút lui. Sức vóc con trai mười ba, mười bốn tuổi đang cần ăn để lớn, hẳn là anh Dục cảm thấy xót lòng xót dạ bứt rứt khó chịu lắm, nhưng không dám mon men đến gần mâm cơm. Anh đi quét nhà, vun vồng hoa, vồng cải ở vườn trước, sửa lại cái choái đậu, choái khoai tía, dưa leo... để quên đói, mắt luôn để ý phía hàng rào hóp. Khi thấy chị Sinh xuất hiện trên lối đi tắt, anh Dục liền quẳng cuốc, chạy vào chái bếp múc nước trong lu rửa tay chân. Chị Chậm đang gánh nước dưới sông lên đổ vào lu nhân tiện lấy gáo dừa múc dội từ trên cánh tay xuống cho anh Dục, có lúc chị bảo cúi xuống chị dội lên đầu một gáo cho mát. Anh Dục làm theo, đoạn đứng lên lau mặt, vuốt tóc ra phía sau, rồi thận trọng ngồi xếp bằng bên mâm cơm dọn trên chiếc chiếu lát trải giữa nhà. Mâm cơm có miếng gì ngon, vật thực gì lạ, hai bác đều để dành riêng cho chị Sinh. Chị có quyền ban phát lại cho các em, hoặc không. Cả đàn em biết cha mẹ hết lòng cưng chiều chị Sinh, và bắt các em phải một mực phục tùng chị Sinh nên không ai có ý kiến gì. Nếu có thành viên nào làm trái ý chị Sinh - kể cả bác gái thì bác Bát trai cũng không tha. Với các con thì bác Bát trai thường ra hình phạt bằng roi vọt, với bác gái là những lời quở mắng. Chị Sinh ngày càng ý thức vị trí của mình trong gia đình, đôi lúc chị còn tỏ ra quyền hành hơn cả bác Bát trai. Người ngoài ai cũng biết nguyên nhân của sự cưng chiều này nên rất thông cảm với hai bác. Nghe nói khi chưa bị bổ úp mặt vào chảo lửa chị Sinh rất đẹp. Những đứa con đẹp thường khó nuôi. Sau khi chạy chữa hết thầy hết thuốc chị sống qua được nhưng lớp sẹo nọ chồng lên lớp sẹo kia chằng chịt trên mặt. Khi lớn lên những lúc soi gương chải tóc cái ý nghĩ sống như thế này thà chết còn hơn luôn bám riết chị, thỉnh thoảng chị vật mình khóc rống lên, hoặc nỉ non kể lể thống thiết nỗi khổ của riêng mình... Những lúc ấy mọi thành viên trong gia đình bác Bát đều lặng đi, có lúc hai bác cùng khóc theo con. Bà con dòng họ láng giềng ai cũng hiểu gia cảnh của hai bác, không hẹn mà ai cũng tỏ ra niềm nở ngọt nhạt trìu mến với chị Sinh. Chỉ có một người tuy bề ngoài một điều chị, hai điều chị, chị... nhưng thỉnh thoảng vẫn cợt nhả, bông lơn trêu đùa trước mặt chị, còn sau lưng thì bình phẩm sắc đẹp và phẩm hạnh của chị với những lời tinh quái - đó là anh Dương Triếp. Anh Dương Triếp thường nói với mọi người chung quanh:

- Vào phúc cho ai ban đêm đi đường gặp phải o Sinh! Nói thiệt chớ tụi mình gặp mãi, nhìn mãi quen mắt rồi mà đôi khi còn thấy sợ, thấy rợn da gà, nữa là người mới gặp lần đầu!

- Sẹo dọc sẹo ngang rứa nhưng mà giàu lắm đó! Tháng mô chị ấy cũng sắm một hai lượng vàng... Lâu ngày e không có chỗ mà cất vàng...

- Có anh nào không câu nệ mà cưới chị Sinh làm vợ thì sướng lắm, sẽ được gia đình vợ cưng chiều, muốn chi cũng được hết... Hai bác ấy cũng đang tìm nơi kén chồng cho chị ấy!

- Ông mệ nội tui ơi! Đừng để cho người ta kén tui làm chồng o nớ!...

Giọng anh Dương Triếp lại vang lên, tiếp đến là những tràng cười hô hố. Đôi lúc đang cười anh Dương Triếp nín bặt, vì chị Sinh từ hàng rào hóp đã đột ngột xuất hiện trên sân nhà Hoàng Phương Liên.

Hôm nay chị Sinh mặc quần sa tanh trắng, áo lụa Hoàng Hoa, cổ đeo kiềng vàng, đôi bông tai mặt ngọc bích viền vàng tây, một chiếc neo thấp thoáng trong ống tay áo, mấy chiếc nhẫn vàng nạm hạt lấp lánh... Thường ngày đồ nữ trang chị vẫn đeo như vậy, hôm nay chỉ khác là thay vì sợi dây chuyền bằng vàng y, chị đeo cây kiềng vàng to và nặng ước chừng hai lượng. Áo quần chị bao giờ cũng sạch sẽ, mới tinh và thoang thoảng mùi nước hoa. Từ đầu tóc chị luôn tỏa ra mùi dầu bông sứ. Thỉnh thoảng chị tiện tay ngắt một bông hoa lý ở hàng rào, hoặc một nhúm bông mộc ở hiên nhà Hoàng Phương Liên dắt lên búi tóc, làm cho mùi hương từ chị càng nồng nàn hơn, không phân biệt được đâu là mùi hương từ các loài hoa tươi vừa được hái, đâu là hương mỹ phẩm. Lúc này cũng vậy, chị tràn vào nhà Hoàng Phương Liên với mùi hương tổng hợp và nụ cười trên môi. Anh Dương Triếp khẽ lùi lại kéo ghế mời chị ngồi, rồi vờ hít hít khi đi qua đi lại trước mặt chị và nói “thơm quá!” Chị nguýt dài anh Dương Triếp một cái rồi sà đến bên mấy chị lớn và hai bà mẹ của Hoàng Phương Liên để nói đủ thứ chuyện. Nhờ có chị Sinh mà hàng ngày gia đình Hoàng Phương Liên có thể biết được tin tức làng trên xã dưới, giá cả các mặt hàng ở chợ, biết luôn cả số lượng quân Mỹ và quân Việt Nam Cộng hòa đồn trú ở quận lỵ Phò Trạch Phong Điền. Chị Sinh nói quân lính đông nên thực phẩm bán rất nhanh, rất dễ. Lại nữa, thịt heo Ưu Điềm ngon nổi tiếng nên ai cũng tìm mua. Những người lính đi chợ mua bán dễ dàng lắm, không hề phân các loại thịt. Mình cứ hô chung một giá, họ cân tất cả lên xong rồi, cân gióng rổ - gọi là trừ bì, rồi tính tiền. Bán trong nháy mắt là xong một gánh thịt. Tiền bạc cũng dễ dàng!

- Chặng ni tui hay đi chợ về sớm là rứa! - Chị Sinh nói.

Quả đúng vậy, thời gian này thấy chị Sinh thường bán xong hết cả hàng và về rất sớm. Trước đây thỉnh thoảng bán còn hàng, buổi chiều chị dồn vào gánh hàng của bác Bát gái nhờ bác đi bán dạo. Cũng thời gian này thấy chị sắm vàng ngọc nữ trang nhiều hơn. Món nào mới mua chị đeo vài hôm rồi cất đi, thay món mới. Còn áo xống vải vóc thì chị luôn dùng thứ hàng đắt tiền nhất, mới nhất, may ở những cửa hiệu danh tiếng…

Đoàn du khách khen món bún nem của bà má Năm Căn tuyệt ngon, nhất là món nước mắm. Má nói món nước mắm nem bao giờ cũng do chính tay má tự pha chế lấy má mới vừa ý. Má than phiền nem với bún còn nhiều ê hề mà các anh các chị du khách Huế không chịu ăn nhiều cho má! Mọi người nói vì mới ăn cơm ở Đất Mũi chứ không thì sẽ ăn hết chỗ nem ấy, bún với nước mắm ấy. Má cười hể hả giục con cháu lấy trái cây tráng miệng, giục làm những ly nước rau má thật tươi mát… Chị Sinh không ngớt lời thăm hỏi bà con làng xóm quê nhà ai còn ai mất. Rồi chính chị nhắc lại việc anh Dương Triếp đã chết do phía cách mạng giết dạo đó. Lấy khăn lau mắt chịSinh nói:

- Chị không hiểu tại làm sao lại có thể như thế được?! Triếp là cộng sản, Triếp là đảng viên lâu năm... Về sau Triếp có được minh oan không?

- Ôi, chuyện đời phức tạp lắm, không thể nói hết trong một lúc được. Có những nỗi oan không bao giờ được minh. - Hoàng Phương Liên nói.

Câu chuyện của chị Sinh trở lại hồi được phẫu thuật thẩm mỹ:

- Như chị đã nói, phẫu thuật đến lần thứ tư rồi chị vẫn phải ở lại mỹ viện để bà Phúc Toàn theo dõi. Thành ra hơn một năm rưỡi chị với cô Lý sống cạnh nhau, thương nhau như ruột thịt. Thỉnh thoảng má lên thăm, mang theo khô cá, khô mực, khô tôm... với nhiều trái cây miệt vườn. Má cũng làm món bún nem mời bà Phúc Toàn, bà Phúc Toàn khen ngon. Anh Trân rất muốn lên thăm chị nhưng ba má sợ dọc đường anh bị địch bắt, nên không dám để anh đi. Chị mang ơn bà Phúc Toàn khác nào ơn cải tử hoàn sinh. Giá mà chị trở thành người hầu hạ bà suốt đời cũng không trả nổi ơn này! Vậy mà em biết không, bà còn cho tiền chị. Lúc chị ra viện, bà còn sắm sửa cho bao thứ. Cô Lý cũng được bà trả lương cao. Thẩm mỹ viện Phúc Toàn có uy tín nhất nên rất đông khách, phần lớn là phu nhân của các sĩ quan cấp tướng cấp tá, các ca sĩ. Nghe nói bà Ngô Đình Nhu cũng có lần ghé thăm mỹ viện, còn ông Ngô Đình Nhu với bà Phúc Toàn là chỗ thân tình. Bà Phúc Toàn đẹp lắm, đẹp tự nhiên, không son phấn. Bà nói giọng Huế pha chút giọng Nam. Bà không chồng không con. Sau tổng tấn công Mậu Thân 1968 bà bị chính quyền ông Thiệu bắt và bị thủ tiêu. Cô Lý nhà này cũng bị bắt, bị đày ra nhà tù Côn Đảo. Năm 1973 cô được trao trả về nằm bệnh cả năm trong cứ. Cả nhà lên thăm, thấy cô còn sống sót mà trở về ai cũng mừng, không như bà Phúc Toàn... - Nói đến đây chị Sinh lại đưa tay gạt nước mắt: - Bây giờ cô Lý lấy chồng làm to, cả hai vợ chồng đang ở Sài Gòn...

Đoàn du khách Huế lại tiếp tục cuộc hành trình trở về bến thuyền thành phố Cà Mau. Ai cũng bàn tán mãi về gia đình bà má Năm Căn. Cô cháu nội má chốc lại mỉm cười. Tiếng nổ của động cơ canô và tiếng nước xé dưới chân vịt lấn át đi những lời bình phẩm. Ai cũng xuýt xoa cớ làm sao tại rẻo đất xa xôi này của Tổ quốc mà bác sĩ Hoàng Phương Liên bất ngờ gặp được người quen? Hơn thế nữa lại là người chị em họ nhà ở cạnh nhau... Hoàng Phương Liên từ khi trở lại canô cứ mãi nghĩ về chị Sinh, anh Trân... Dạo đó chị Sinh thường lấy hàng xong khoảng ba giờ rưỡi hoặc bốn giờ. Đường từ chỗ lò mổ lên đến nhà hơn ba cây số. Tuy thôn làng hiền hòa không có kẻ gian, nhưng thân gái đi đêm một mình ngang qua những quãng đồng ruộng không một nếp nhà, không một bóng người chị Sinh cũng thấy sợ. Thỉnh thoảng chị không đi đường thẳng mà đi đường vòng, tránh quãng đồng vắng, ngang qua xóm Thượng rồi về lại thôn Niêm. Đi như vậy vừa xa, vừa phải qua lại hai chiếc cầu tre lắt lẻo... khó đi hơn, nhưng ấm áp hơn, vì được tiếp cận với xóm làng. Tuy trên đường cũng vẫn một mình chị, nhưng ngang qua những kiệt, những ngõ, những ngôi nhà im lìm với ngọn đèn chong leo lét mọi người đang yên giấc ngủ bên trong. Cũng có nhà dậy sớm nổi lửa nấu cơm, mùi lửa rơm thơm ngậy bay ra quấn quýt cùng gió sớm, chị Sinh cảm thấy ấm lòng. Có một chàng trai ở xóm Thiềm - phía trên xóm Thượng - theo dõi và nắm bắt rất chắc quy luật đi về của chị Sinh, đó là anh Trân. Đã ngoài ba mươi tuổi, thân hình cao lớn, cân đối, da ngăm đen, tóc xanh, mắt ướt, mũi cao, khuôn miệng sinh động... nhưng anh chưa hề được cô gái nào để mắt tới. Anh hiểu có lẽ là vì anh nghèo hèn. Nghèo thì đã rõ rồi, còn hèn? Có lẽ vì họ tộc anh nhỏ, bà con thân thuộc anh chẳng có, cha anh như thế nào anh cũng không biết, trong khi ở làng anh gồm các thôn Niêm, Thiềm, Thượng, Bàu Chùa, Ba, Tư... có mấy đại tộc ngự trị. Con cháu các đại tộc này lần lượt kết hôn với nhau cả. Càng về sau anh càng thấy rõ không có “phần” của mình ở làng này. Nhưng anh tin rằng một lúc nào đó anh sẽ lấy được vợ, không ở làng này thì làng khác, chỉ cần anh dành dụm được ít tiền. Nhưng quanh năm anh cày thuê cuốc mướn, mẹ anh mò cua bắt ốc nhặt củi mãi không thể dành dụm được... Anh để ý tới Sinh. Sinh tuy sẹo đầy mặt, nhưng thân hình cân đối khỏe mạnh, tay chân thon thả, mái tóc đen dày... Nhưng nếu anh lấy Sinh làm vợ thì thôn trên xóm dưới sẽ chê cười anh thậm tệ! Mà chắc gì Sinh đã chịu lấy anh? Cái đại tộc ấy con gái chẳng cô nào đẹp lắm, nhưng mỗi lần con trai các họ tộc khác đến cầu hôn thường gặp nhiều khó khăn. Có điều lạ là con trai các họ tộc khác phần lớn đều nhằm các cô gái của đại tộc ấy, năm lần bảy lượt thất bại mới xoay qua hướng khác. Những nhà có con gái thường kêu con trai của đại tộc ấy mà gả, thậm chí còn nói là “cho không”, miễn là được nhà trai của đại tộc đó đồng ý... Nghĩ vậy rồi Trân thấy anh là cái thá gì mà mơ tưởng hão huyền! Nhưng cái ý tưởng muốn gá nghĩa với Sinh cứ vương vấn mãi trong anh, như cái mạng nhện giăng mắc trên mái nhà tranh ba gian hai chái của mẹ con anh. Anh nằm ngửa trên giường, dang rộng hai tay, nhắm mắt mơ màng. Mẹ anh đang phơi trở lá mồng Năm trên sân. Các thứ lá tía tô, kinh giới, ngải cứu, ích mẫu, bồ công anh... mọc trong vườn và bụi bờ quanh nhà. Năm nào cũng vậy, mẹ anh hái băm nhỏ phơi lúc đúng Ngọ, để dành nấu uống quanh năm. Có lẽ nhờ vậy mà cả hai mẹ con chẳng hề đau yếu gì. Buổi sáng anh vâng lời mẹ bắt con vịt trong chuồng làm thịt để cho ráo nước. Mẹ nấu nướng một lúc gần trưa bưng đồ lễ ra cúng. Cúng xong hai mẹ con ngồi ăn với nhau. Anh ăn một chén xôi, một tô cháo, một đĩa thịt vịt, một chén chè đậu đỏ. Ăn xong lấy quạt mo phe phẩy mấy cái rồi buông tay nằm. Giờ này chắc chắn Sinh đang ăn mồng Năm ở chợ Phò Trạch, chứ không chịu bỏ mất bữa chợ để ở nhà lo nấu cúng như mọi người đâu. Con người lạ lùng, quanh năm đòn gánh đè vai, đường dài thăm thẳm mà đôi chân mới dẻo dai làm sao! Anh nằm thiu thiu ngủ và anh mơ thấy Sinh đi lấy hàng về ngang qua xóm nhà anh. Anh đang vun mấy luống khoai ở mép cồn cát, vội đứng lên đi nhanh về phía Sinh, đòi gánh đỡ Sinh một đoạn. Lạ thay, vừa mới ban ngày đó lại thoắt ban đêm. Trăng sáng lắm, đường thôn cát trắng lắm. Anh gánh chạy nhanh, Sinh chạy theo, thở hổn hển. Bóng anh và bóng Sinh thỉnh thoảng chập vào nhau. Anh bước chậm lại, Sinh cũng chậm lại. Sinh cười, đôi hàm răng đều đặn sáng lóa dưới trăng. Anh nói anh thương Sinh, Sinh lại cười rồi xấu hổ bỏ chạy. Anh gánh chạy đuổi theo, mồ hôi vã như tắm. Anh choàng thức giấc, mới biết đấy chỉ là mơ. Anh tiếc rẻ ngồi dậy. Nhìn bóng chiều ngả trước sân anh đoán chắc bây giờ khoảng ba giờ chiều. Anh mong cho mau chiều và mau tối. Anh chạy ra trằm tắm. Nước mát làm anh thấy sảng khoái. Anh chọn bộ áo quần tươm tất nhất, mặc gọn gàng. Soi gương chải tóc, rồi đi ra phía cầu Mụ Dé. Qua phía thôn Niêm - đoạn bắt đầu quãng đồng trống dẫn về chợ Ưu Điềm. Chợt thấy bóng Sinh từ xa. Anh bước nhanh tới. Đôi gióng gánh nhẹ tênh trên vai Sinh. Đôi tay dài đánh đường xa vẻ khoan thai, dáng đi nhanh nhẹn. Hôm nay Sinh mặc quần sa tanh đen láng mướt, áo dài lụa trắng, tóc búi trễ, quai nón nhung màu xanh nước biển, chiếc nón trắng mới tinh ẩn hiện những bài thơ... Anh cất bước nhanh hơn, lên ngang hàng với Sinh, anh cất giọng hồ hởi:

- Chào o Sinh!

- Ờ... Anh đi mô rứa?

- Tui đi thăm vạt ruộng, thấy Sinh nên...

- Thấy tui thì răng? - Sinh gặng hỏi rồi bật cười thành tiếng trước điệu bộ lúng túng của Trân.

Trân bước dồn lên hỏi:

- Hôm nay Sinh bán hàng có nhanh không?

- Ồ, nhanh lắm! Hôm mô gặp lính đi chợ bán dễ và được giá lắm!

Trân ỡm ờ:

- O Sinh làm giàu nhiều rứa để của mô cho hết?

Sinh cười:

- Giàu chi? Đủ ăn đủ tiêu thôi!

- Ăn tiêu chừng mực thôi, để dành lại sau còn lấy chồng chứ?

- Hứ?! Chồng? Ai người ta thèm lấy tui?

- Răng lại không?... O Sinh không biết chớ có người thương o thật lòng...

- Thương? Thương tui? Cha mẹ ơi, họ đang trêu chọc con đây này...

Sinh bưng mặt khóc rồi hai tay nắm chặt hai tao gióng cúi đầu chạy.

Trân đứng nhìn theo gọi to:

- O Sinh làm chi rứa? Tui có lời chi phiền o... xin o thông cảm, bỏ lỗi cho…

Sinh kéo vạt áo dài lên lau mắt rồi cắm cúi chạy một mạch về thấu chợ Ưu Điềm. Chỗ lò mổ cậu mợ của Sinh cùng mấy khách hàng khác đang tính toán ngã giá mấy con heo thịt làm hàng sáng sớm mai…

Đêm ấy trong căn nhà quen thuộc của cậu mợ lần đầu tiên Sinh trằn trọc không ngủ. Trân nói như rứa là nghĩa làm sao? Tuy Trân con nhà nghèo, mẹ góa con côi, nhưng khỏe mạnh, đẹp trai. Còn mình xấu xí, tật nguyền, lại đã hai mươi lăm tuổi. Con gái đẹp mà đến tuổi này còn khó kiếm được chồng nữa là mình! Hay là hắn thấy mình già nua xấu xí tật nguyền nên hắn cố ý trêu chọc?Được rồi, để đó coi hắn giở trò chi? Sinh này sẽ thẳng cánh phang đòn gánh vào mặt chứ! Chưa kể là cha Sinh mà biết được ông sẽ qua bên xóm Thiềm ông đốt nhà của mẹ conhắn chứ!...

Đêm về sáng, trăng mồng Năm leo lét trên lùm tre xóm Thượng. Từ đằng xa Sinh đã thấy một bóng người đàn ông mặc sơ mi trắng dong dỏng cao đứng giữa đường. Tim Sinh đập mạnh, vì đó là Trân. Anh đứng đó đợi Sinh. Bóng trắng bước nhanh về phía Sinh cất tiếng:

- Ngồi nghỉ một chút đi!

- Không nghỉ. Đi kẻo muộn.

- Không muộn mô, mới bốn giờ. Ngồi nghỉ một chặp rồi tôi gánh giúp cho.

Sinh ngoan ngoãn đặt gánh, ngồi xuống. Trân ngồi xuống bên, lấy nón lá của Sinh quạt cho Sinh, rồi rút chiếc khăn tay đưa cho Sinh bảo hãy lau mồ hôi.

- Tui có khăn. - Sinh nói, đoạn lục túi kéo chiếc khăn thêu trắng muốt ra lau mặt, lau cổ, lau tai... xong trải khăn lên đầu để sương khỏi lấm tóc, và để ráo mồ hôi.

Nhưng Trân đã lấy chiếc khăn trên đầu Sinh xuống, áp vào mũi hít hít...

Sinh nguýt Trân một cái và nói:

- Điên à? - Nói xong Sinh giật chiếc khăn lại.

Hai người giằng co. Trân nắm lấy tay Sinh, giọngdịu dàng:

- Tôi yêu Sinh mà Sinh không biết.

- Yêu tui? Anh dám yêu tui?

- Thì... cứ yêu. Nếu Sinh cho phép thì tôi nói với mẹ tôi bưng trầu cau tới...

- Đừng! Đừng tới! Ba mạ tui không gả tui cho anh mô...

Trân đã tiên liệu điều đó nên không lấy làm ngạc nhiên:

- Nếu gia đình không đồng ý thì mình cứ... yêu nhau... có được không? Trân đánh bạo nói.

- Yêu ư? Mặt tui đầy sẹo, anh yêu tui làm chi?

- Đó là rủi ro lúc nhỏ. Tôi biết Sinh đẹp, đẹp nhất nhà, đẹp hơn bất cứ người con gái nào khác ở làng này.

- Ai nói mà anh biết tui đẹp?

- Tôi nhìn mạ nhìn ba, nhìn em gái Sinh và nhìn vóc dáng Sinh… chắc chắn Sinh sẽ đẻ ra những đứa con

tuyệt đẹp.

- Đừng nói nữa! Trời ơi, làm răng tui sinh con?

- Phụ nữ ai rồi cũng phải sinh con.

- Nhưng tui không ưng anh...

Sinh nói và e thẹn cúi xuống cắn chéo áo. Cử chỉ thật đẹp, làm Trân xao xuyến. Anh khẽ đưa tay lên vén mấy sợi tóc lòa xòa trước trán Sinh, anh nói:

- Sinh để tôi gánh một đoạn. - Nói rồi Trân đặt gánh lên vai ung dung rảo bước.

Đi hết đường xóm Thượng, Trân trở vai vừa bảo Sinh bước lên cầu tre đi qua thôn Niêm trước, rồi anh mới bước lên cầu. Sinh đứng đợi. Khi cả hai đã qua hết cầu,Sinh hỏi:

- Vì răng không cùng đi qua?

- Sinh không thấy nhịp gần cuối cầu bị vênh à? Nếu cả hai người cùng đi, không khéo có người bị... Tôi thì không nói làm gì, còn Sinh...

- Chao ôi, những lúc tui đi một mình... có ai lo cho tui?

- Sinh không biết đó, nhiều đêm tôi thức giấc cứ lo Sinh... có làm sao...

Sinh im lặng bước dồn lên phía trước.

Đi hết xóm ngoài của thôn Niêm, Trân mới trao gánh cho Sinh, nói lời tạm biệt rồi lội ngang hói, băng qua xóm Thiềm bằng con đường tắt. Mấy con chó ở xóm nhà chú Phạ bên này rồi xóm nhà ông Cử ở bên kia sủa rân vang...

Từ đó mỗi chiều mỗi đêm Trân thường đợi để đưa đón Sinh, gánh giúp Sinh một quãng đường. Một hôm Sinh nói:

- Chỉ ban đêm thôi. Buổi chiều anh đừng đón gặp tui mà người ta ngó thấy.

Trân đồng ý. Đêm đó anh cầm theo một tấm ni lông để trải bên vệ đường cho Sinh ngồi nghỉ duỗi chân thoải mái. Càng ngày Sinh càng thấy Trân thật tốt bụng, thật da diết với Sinh. Nhưng nghĩ đến việc để cho mẹ Trân mang cau trầu đến dạm hỏi mình thì Sinh không muốn. Dòng họ Sinh to lớn, các ông chú ông bác đều làm quan to, còn Sinh vì tật nguyền mà phải “vớ lấy” một anh chàng nghèo rớt mồng tơi, mẹ góa con côi, hèn mọn nhất làng... Không! Không được! Ý nghĩ này đã làm Sinh giãy nảy lên mỗi khi Trân ngỏ ý xin cưới. Tuy vậy họ vẫn tiếp tục gặp nhau và tình yêu ngày một thắm thiết.

Nhà một mẹ một con, theo luật Trân không phải đi quân dịch, nhưng Thôn trưởng Xã trưởng phát lệnh gọi Trân tham gia lính nghĩa quân - một cách gọi khác, gọi mới của tổ chức dân vệ trước đó. Trân hiểu được rằng anh không có quyền chọn lựa. Đã gọi là phải đi chứ tránh đâu cho thoát?! Sau mười lăm ngày tập trung huấn luyện anh được trang bị cây súng trường, bộ đồng phục nghĩa quân màu đen, thắt lưng bằng da nâu, giày đinh, bít tất đen với trái lựu đạn màu cỏ úa. Trong bộ quân phục này trông Trân khác hẳn: thân hình cân đối, cao lớn, hiên ngang, rắn rỏi. Trân và Sinh gặp lại nhau sau hơn hai tuần xa cách. Trân đã kể hết sự nhọc nhằn trong huấn luyện, về nỗi nhớ mẹ, nhớ Sinh... Trong lùm cây song mã trên trảng cát, Sinh đã tự nguyện trao tặng Trân cái quý giá nhất của đời người con gái. Hai người lại nằm ngửa mặt ngắm sao trời, Sinh nói:

- Dòng họ tôi từ thời vua chúa tới nay đi phía mô cũng làm to. Chừ đây giải phóng về, nhiều người theo giải phóng. Anh theo cộng hòa, theo ông Thiệu có tiện không?

- Sao Sinh không nói trước điều đó với tôi?

- Làm trai thì phải biết chứ! Vì răng phải đợi nói?

- Thôi, đã lỡ rồi... Tính sau! - Trân lẩm nhẩm nói với Sinh mà như nói với chính mình.

Những cuộc chạm súng nổ ra. Nhiều đêm Trân phải ngủ tập trung, không về làng được để đưa đón Sinh.

Một hôm Hoàng Phương Liên đang ở nhà thì nghe thấy tiếng chị Sinh khóc nức nở, khóc tức tưởi. Giờ này đáng ra chị Sinh phải đi về lò mổ ngủ lại đợi sáng sớm mai lấy thịt đem đi chợ bán, cớ sao còn ở nhà mà khóc?

Mẹ Hoàng Phương Liên lật đật đi bằng con đường băng ngang hàng rào hóp - chỗ gốc mít, qua nhà chị Sinh thăm hỏi. Một lát sau mẹ Hoàng Phương Liên về nói:

- Sinh nó nói nó có mang với thằng Trân.

Nghe xong cả nhà chưng hửng, cái anh chàng đó trông lầm lì thế mà quá trời! Bây giờ tính sao?

Mẹ đích Hoàng Phương Liên hỏi. Mẹ đẻ Hoàng Phương Liên trả lời:

- Chưa ai biết tính cách chi cả! Sinh khóc vật vã. Cả nhà câm nín. Bác Bát trai cứ vò đầu bứt tai... Không chừng sẽ kêu thằng Trân tới mà cho không!

- Liệu hắn có đồng ý không? - Mẹ đích Hoàng Phương Liên hoài nghi.

- Cũng chưa biết chừng thật!...

Mẹ đẻ Hoàng Phương Liên nói, rồi tiếp tục nghe ngóng.

Câu chuyện chị Sinh khóc lóc nói rằng mình có thai với anh Trân rồi cũng qua. Tuổi trẻ ăn chưa no lo chưa thấu Hoàng Phương Liên nghe đó quên đó. Cho đến một hôm mẹ chị Sinh ngồi chơi nói chuyện với mẹ Hoàng Phương Liên khi bà đang nhặt lúa trong thúng gạo. Mẹ chị Sinh cũng nhặt giúp. Mẹ Hoàng Phương Liên hỏi:

- Rứa chuyện con Sinh với thằng Trân... tới mô rồi?

- Có thấy chi mô! Tự dưng nó khóc rống lên kêu rằng mình có mang. Tui với ông nhà tui đã bàn với nhau thôi thì con mình tật nguyền, nó lỡ dại có đứa con mà nuôi. Nhưng chờ hoài chờ mãi không thấy chi hết! Hôm tê tui ngó thấy nó có kinh nguyệt. Rứa đó thím! Tự dưng hô hoán lên rằng mình chửa hoang! Có con gái ai trên đời như kiểu con gái của tui?

Mẹ Hoàng Phương Liên cười, vừa đưa tay phẩy một mớ gạo cho tràn ra ở mép thúng nói:

- Vì cả đời chưa hề... Bây chừ mới... hề một lần, nên cứ tưởng là... mang rồi đó!

Hoàng Phương Liên nhìn mẹ đầy ngờ vực.

Một thời gian sau anh Trân rã ngũ bỏ nhà trốn đi. Mấy tháng sau chị Sinh cũng trốn đi. Sau mấy mươi năm giờ đây Hoàng Phương Liên mới biết rõ ngọn ngành. Trân nghe lời Sinh đem vũ khí về giao nộp cho quân giải phóng do Sinh móc nối. Quân giải phóng hỏi:

- Anh hãy tham gia chiến đấu cùng chúng tôi chứ?

Trân thành thật:

- Em xin các anh! Em không thể cầm súng cho bên nào hết! Trước đây em bị ép, nhưng em chưa hề bắn ai.

- Biết rồi.

- Bây giờ em cũng không muốn bắn ai.

- Vớ vẩn! Không bắn vào đồng bào mình, nhưng giặc Mỹ đến xâm lược quê hương đất nước mình thì mình phải bắn chứ?

- Em xin các anh!

- Thôi được, về suy nghĩ lại. - Cán bộ giải phóng bảo với Trân.

Nhưng Trân đã không có thời gian để suy nghĩ. Đêm hôm đó Trân đón Sinh lúc ba giờ sáng, rồi hai người cùng gánh hàng lên tuốt chợ Phò Trạch huyện lỵ Phong Điền. Sinh đưa Trân vào một quán ăn, gọi một tô bún bò giò heo cho Trân ăn xong, Sinh móc túi đưa cho Trân một nắm tiền và một địa chỉ người quen của Sinh tại Huế. Trân lên xe đò đi Huế. Nhưng vào đến Huế, Trân nghĩ nếu ở Huế thế nào anh cũng bị bắt vì tội đào ngũ, nên anh lại mua vé đi tiếp vào miệt trong. Anh đi biệt mù. Sinh ở nhà đợi mỏi con mắt. Gần nửa năm sau, khi Sinh không còn chút hy vọng nào, thì bất ngờ nhận được thư Trân. Anh hẹn gặp chị ở Sài Gòn. Sinh nhận được thư là chuẩn bị đi ngay. Trước khi đi Sinh đến thăm mẹ Trân. Bà dặn Sinh và Trân hãy chung sống với nhau, đùm bọc nhau, giúp đỡ nhau, mẹ có nhắm mắt xuôi tay cũng yên lòng, mẹ đã có làng xóm, các con không phải lo cho mẹ. Mẹ lần trong bao gối lấy ra đôi bông tai đưa cho Sinh. Sinh không nhận nói rằng mẹ giữ để phòng thân, nhưng mẹ bắt buộc nênSinh phải nhận. Đôi bông ấy Sinh còn giữ mãi cho đến ngày nay...

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 13

Thông qua Tổ chức, Anh Thi đã đi Sài Gòn gặp cô Minh Lý - người đồng chí thân thiết của mẹ, người đã gửi nhật ký của mẹ cho Cục Lưu trữ. Cô Minh Lý đang là bác sĩ công tác tại Khoa Ngoại bệnh viện 115. Chồng cô là một cán bộ lãnh đạo của thành phố, nhà ở trên đường An Dương Vương, Quận 5. Tuy đã hẹn trước qua thư, qua điện thoại, nhưng khi gặp nhau cô Minh Lý đã không kìm lòng được, cô kêu thét lên rồi ôm chầmlấy Anh Thi mà khóc nức nở, cô Minh Lý nói qua màn nước mắt:

- Giống như bà Phúc Toàn đang sống dậy ấy...

Ôi chao!

Anh Thi cũng khóc. Nghẹn ngào nức nở và đầm đìa nước mắt khi chỉ vài giờ sau khi gặp cô Minh Lý, Anh Thi đã được dẫn đến nghĩa trang liệt sĩ thành phố bên ngôi mộ có bia đề: Liệt sĩ Hoàng Hoa Đoan Thuận 1925 - 1968.

Cô Minh Lý xin nghỉ phép một tuần ở nhà tiếp đãi Anh Thi. Chồng cô Minh Lý cũng tranh thủ nghỉ mấy buổi để cùng vợ con tiếp đón chuyện trò với Anh Thi. Trong chương trình có đi về Năm Căn thăm má và thăm anh Trân chị Sinh là anh chị nuôi của Minh Lý nhưng đã coi nhau như ruột thịt. Bất ngờ má cô Minh Lý từ Năm Căn lên Sài Gòn thăm con cháu mang theo sò huyết, tôm cua... Má cũng xúc động khi đột ngột được nhìn thấy một phiên bản của bà Phúc Toàn. Bà mếu máo níu chéo khăn rằn chặm nước mắt nói với Anh Thi:

- Bà chưa từng gặp ở đâu một con người tốt như má con, đẹp như má con!...

Càng được nghe mọi người kể chuyện Anh Thi càng thương mẹ xót xa. Trước đó Đoan Thuận đi Pháp học với một mệnh lệnh: Chỉ lo học cho giỏi, tốt nghiệp xong thì về Sài Gòn và không cần phải biết ai đã chi phí cho mình ăn học. Đoan Thuận được một khoản tài trợ giấu mặt và được một học bổng do đạt điểm xuất sắc trong kỳ thi. Giả sử không có khoản viện trợ, mà chỉ riêng học bổng này cũng đủ cho Đoan Thuận. Đoan Thuận suy đoán rằng khoản tài trợ cho Đoan Thuận là của một người Pháp thân với chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Suốt bảy năm trên đất khách quê người Đoan Thuận không hề nhận được một tín hiệu gì về phía Nhà nước ta. Không một dòng thư, không một cuộc điện thoại, không một lời thăm hỏi. Những ngày đầu trở lại Sài Gòn, Đoan Thuận một thân một mình xoay xở. Nhờ khéo dành dụm trước đó nên Đoan Thuận mở thẩm mỹ viện trên đại lộ Lê Lợi không gặp trở ngại gì. Tên hiệu của mỹ viện là Phúc Toàn, nên mọi người đều gọi Đoan Thuận là bà Phúc Toàn. Trong giới thượng lưu mà Đoan Thuận giao du không ai có thể ngờ rằng quý bà Phúc Toàn trí thức sang trọng và diễm lệ nhường kia là Việt Minh Cộng sản. Nhưng với riêng ông cố vấn Ngô Đình Nhu, Đoan Thuận đánh bài ngửa, rằng có một thời gian Đoan Thuận đi theo Việt Minh làm y tá.

Ngô Đình Nhu nói:

- Thời ấy ai mà không tham gia chống thực dân Pháp? Hiện ở Sài Gòn có nhiều người từng đi theo Việt Minh đánh giặc Pháp, bây giờ trở về học hành làm việc bình thường. Có người là nhà giáo, có người quân nhân, công, tư chức, thương gia... Hiện tại Phủ Tổng thống có ông cố vấn - là người bạn gần gũi tin cậy của tôi - cũng đã từng là Việt Minh, giữ chức Thị ủy...

Trước khi chưa xảy ra cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963 lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm, thì cũng qua tiếp xúc với Ngô Đình Nhu, Đoan Thuận được biết trong đám thuộc hạ được anh em Ngô Đình Nhu tin cậy nhất có một viên tướng dòng dõi hoàng gia Nguyễn Phước tộc. Có thể nói từ khi đem lòng yêu Bửu Toàn tự nhiên Đoan Thuận có thiện cảm với hết thảy những người trong hoàng gia Nguyễn Phước tộc. Đoan Thuận biết với danh xưng vị tướng này thì anh ta là hàng con cháu của một trong chín vị chúa của triều Nguyễn, chứ không phải hàng hậu duệ của nhà vua như Nguyễn Phúc Bửu Toàn. Giữa đất khách quê người một thân một mình với nỗi nhớ da diết về Bửu Toàn và đứa con gái bé bỏng khôn nguôi - chỉ một thoáng hơi hướng, một dấu tích nhỏ của dòng họ ông cũng làm Đoan Thuận xao xuyến, và lòng những mong một lúc nào đó sẽ có dịp gặp gỡ tiếp xúc với viên tướng này. Không ngờ trong cuộc đảo chánh viên tướng đã lộ nguyên hình là kẻ phản bội! Những ngày kế tiếp Sài Gòn như một chảo lửa. Không khí sục sôi vì các phe phái tranh giành quyền lực. Điều đáng ghê tởm hơn cả là viên tướng trẻ một thời cúc cung tận tụy ôm chân anh em nhà họ Ngô - giờ đây nhờ khéo tráo trở, khéo lật lọng nên được phe đảo chánh cho giữ cái chức gọi là Phó chủ tịch Hội đồng quân nhân cách mạng. Không biết các quan chức quân sự giữ vai trò chủ chốt trong đảo chánh, và cao hơn nữa là người Mỹ - có nhìn thấy bản chất phản trắc của viên tướng này? Một con người đã từng được đặc cách sủng ái, được Ngô triều tin cậy bậc nhất, trong phút chốc quay đầu làm kẻ phản bội, dây máu chia phần... Một nhân cách như vậy có đáng để giao trọng trách không? Bửu Toàn ơi, tại sao trong dòng họ của ngài lại có một con người như thế? Đoan Thuận cay đắng nghĩ về nhân tình thế thái rồi nghĩ phận mình. Trông chờ Tổ chức đến mỏi mòn, nhiều lúc Đoan Thuận nghĩ hình như Tổ chức đã “quên” Đoan Thuận, nếu không muốn nói là “bỏ rơi”. Thời gian gần đây qua theo dõi những cuộc đấu tranh của các tầng lớp nhân dân Huế, đặc biệt là trong giới sinh viên học sinh, Đoan Thuận thầm hỏi con gái mình có tham gia những cuộc xuống đường đó không? Rồi Đoan Thuận tự tìm lấy câu trả lời rằng “có”. Bởi vì nó là con của Đoan Thuận đẻ ra, lại được kết hợp với khí chất trung liệt, dũng cảm và giàu lòng yêu nước của Bửu Toàn. Bửu Toàn, hẳn là ngài đã hết lòng thương yêu nuôi dạy đứa con của chúng ta trở thành một thiếu nữ rất đỗi thông minh, xinh đẹp, tài hoa và dũng cảm? Ngày đêm Đoan Thuận thầm cầu nguyện cho Anh Thi gặp nhiều thuận lợi trên đường đời. Đoan Thuận rất yên tâm khi biết bên cạnh người cha tuyệt vời Bửu Toàn, Anh Thi còn có anh trai Vĩnh Tuấn nhân hậu và mẹ Nguyễn Khoa Diệu Anh dịu dàng. Tuy gần đây trong lòng Đoan Thuận thỉnh thoảng cộm lên nỗi lo lắng rằng một mai Anh Thi trưởng thành sẽ xây dựng gia đình. Chồng Anh Thi là ai? Đến nay Hoa Kỳ là một cường quốc về kinh tế, đứng đầu về công nghệ, và chu trình khủng hoảng thừa đã đẩy các tập đoàn sản xuất vũ khí gây sức ép cho chính phủ Hoa Kỳ đi tổ chức các cuộc chiến tranh xâm lược để tìm chỗ tiêu thụ số vũ khí ấy. Than ôi, đất nước bốn ngàn năm văn hiến trở thành cái túi cho bọn chúng trút bom đạn xuống! Và các thế hệ thanh niên Việt Nam bị bắt lính. Nếu gian hùng xảo quyệt thì tồn tại và đi lên như viên tướng trẻ hậu duệ của hoàng gia Nguyễn Phước tộc kia, nếu thật thà chân chất thì biến thành bia đỡ đạn cho bọn chỉ huy! Rồi mồ anh xanh, khăn trên đầu vợ con anh màu trắng. Liệu con gái mình - Anh Thi có lâm vào hoàn cảnh này không? Ý nghĩ này cùng với niềm thương nỗi nhớ về xứ Huế khôn nguôi dằn vặt Đoan Thuận ghê gớm, nhưng Đoan Thuận không biết chia sẻ cùng ai. Cho đến nay, người cộng sự, người làm công và là người bạn thân nhất của Đoan Thuận là cô tá viên điều dưỡng Minh Lý. Cả đại gia đình của Minh Lý ở tận Năm Căn cũng coi Đoan Thuận là chỗ gần gũi thân tình. Mọi việc vui buồn thành bại của gia đình đều thổ lộ, chia sẻ với Đoan Thuận. Về phía Đoan Thuận cũng hết sức chân thành cởi mở, việc gì giúp đỡ được cho các thành viên gia đình Minh Lý Đoan Thuận đều cố gắng làm hết khả năng mình. Nhưng một mảng bí mật trong lý lịch thì Đoan Thuận vẫn cất giữ. Trước nay Minh Lý chỉ biết Đoan Thuận đi du học về rồi mở mỹ viện. Cha mẹ anh em không còn ai. Thời tuổi trẻ, khi còn ở Huế Đoan Thuận đã một lần yêu, nhưng vì hoàn cảnh khó khăn hai người không thể chung sống với nhau được. Mối tình bất tử ấy đeo đẳng làm trái tim Đoan Thuận luôn trĩu nặng. Đoan Thuận khước từ hết thảy mọi người đàn ông con trai chỉ để sống, làm việc và tôn thờ người đàn ông lý tưởngcủa mình...

Như mọi lần, từ phòng phẫu thuật bước ra, Đoan Thuận trút bỏ găng tay, mạng che và áo choàng, rồi đi thẳng lên phòng riêng của mình. Cửa phòng khóa? Khi nào đi ra ngoài Đoan Thuận mới khóa, khi ở nhà Đoan Thuận chỉ khép hờ hoặc để ngỏ. Thỉnh thoảng Minh Lý vẫn khóa cho Đoan Thuận như thế này khi thuốc men, tiền bạc giấy tờ ngổn ngang chưa cất đặt xong mà phải đi làm việc, rồi Minh Lý cất chìa khóa phòng vào chỗ quy định phía sau bức tượng nữ thần sắc đẹp đặt ở góc phòng ngoài. Đoan Thuận đến bên tượng, thò tay lấy chiếc chìa khóa - vừa cố nhớ ra rằng hôm nay chẳng hề có thuốc men tiền bạc giấy tờ gì ngổn ngang trước lúc Đoan Thuận bước ra khỏi phòng cả. Ngồi trước gương chải lại tóc, Đoan Thuận thấy trên bàn trang điểm một phong thư nhỏ. Đoan Thuận cầm lên, dòng chữ nắn nót: "Gửi cô Hoàng Hoa Đoan Thuận. Một nét chữ vừa chân phương lại vừa bay bướm, kiểu chữ to, nghiêng, gây ấn tượng cho người mới nhìn thấy lần đầu và nhắc cho người dễ nhận ra những lần sau... Nét chữ cách đây gần mười năm, nét chữ rất thân thuộc! Ai đặt bức thư này vào đây? Trong nhà ngoài Đoan Thuận, chỉ có Minh Lý là người có quyền đóng mở cửa phòng này. Và điều quan trọng là chính Minh Lý đã khóa cửa phòng này sau khi đặt bức thư lên bàn trang điểm. Vậy giữa Minh Lý với tác giả bức thư này có gì liên quan? Đoan Thuận cứ băn khoăn đặt nhiều câu hỏi mà chưa chịu mở bức thư trong bàn tay run run nắm chặt. Đoan Thuận muốn gọi Minh Lý ngay để sáng tỏ mọi điều, nhưng toàn thân Đoan Thuận như đang rung lên. Đoan Thuận đưa một bàn tay trấn lên ngực. Tổ chức đã chủ động bắt liên lạc với cô! Đoan Thuận mở bức thư:

Thời gian qua tuy anh em bè bạn không liên lạc với Đoan Thuận, nhưng qua thăm hỏi biết được Đoan Thuận luôn mạnh khỏe, vui tươi và làm việc tốt, nên anh em bè bạn rất mừng. Về phía anh em thời gian qua tuy trong gia đình có mất mát, khó khăn, nhưng tinh thần vẫn luôn vững chãi. Rất mong từ nay thường xuyên biết được tin tức của nhau. Có gì cần biết thêm người mang thư này sẽ nói rõ. Đó là một người bạn rất tốt của chúng tôi.

Thân mến

Nguyễn Phúc Hồng Danh

Người mang thư này... Đó là một người bạn rất tốt của chúng tôi. Minh Lý? Minh Lý?!

Đoan Thuận bật dậy như một chiếc lò xo. Đoan Thuận không dùng chuông để gọi Minh Lý như mọi khi, mà Đoan Thuận lao ra, mở cửa phòng, chạy xuống cầu thang với bức thư nắm chặt. Nhưng Minh Lý đã đứng đợi sẵn ở cầu thang tự lúc nào. Đoan Thuận dừng lại ở đầu cầu thang. Minh Lý bước vội lên mấy bậc đứng đối diện với Đoan Thuận đang mở to mắt nhìn thẳng vào Minh Lý. Minh Lý đọc được cái nhìn ấy cùng với bức thư đang rung lên trong tay Đoan Thuận: Thế này là thế nào?!...

Minh Lý hơi nhích bước một chút, đầu hơi cúi, hai tay đan vào nhau nói như người mắc lỗi:

- Em, chính em đã đặt bức thư này lên bàn trang điểm của cô.

- Tôi cũng đoán vậy. - Đoan Thuận nói, giọng rời rạc, khô khốc, gần như lạc đi.

Minh Lý biết Đoan Thuận đang cố nén niềm xúc động, cả sự bàng hoàng và một chút ngỡ ngàng? Minh Lý giọng lí nhí:

- Em xin lỗi cô... Em đã làm cho cô bất ngờ...

Đoan Thuận đứng lặng im, tay cầm bức thư và cả tay kia nữa cùng buông thõng, bất động. Rồi đôi dòng nước nóng hổi tuôn trào ra khỏi mắt. Đoan Thuận cứ để cho nước mắt tự do rơi khi cô ôm chầm lấy Minh Lý và nói thều thào qua hơi thở:

- Em không có lỗi gì cả! Cô cám ơn em! Thực sự cám ơn em!...

Cả hai người cứ giữ nguyên tư thế như vậy, chừng một phút trôi qua, Đoan Thuận đẩy nhẹ Minh Lý ra, nhìn trân vào mắt Minh Lý hỏi:

- Vì sao... ở cận kề bên nhau mà em nỡ để cho tôi phải đợi chờ lâu đến thế?!

- Thưa cô... Thưa đồng chí kính mến, tôi chỉ biết hành động theo chỉ đạo của Tổ chức, mong đồng chí thông cảm! - Thông cảm... Ở cuối câu giọng Minh Lý như bị rung lên.

Một lần nữa Đoan Thuận cố lấy lại bình tĩnh, đứng thẳng người, tay nắm chặt vai Minh Lý, tay kia vì có bức thư nên nắm hơi lơi nhẹ một chút, nói trong hơi thởdồn dập:

- Được rồi! Tốt rồi! Rất cám ơn!

Nói xong Đoan Thuận trở vào phòng riêng của mình vừa đưa tay gạt nước mắt.

Khi đã trở thành bạn chiến đấu của nhau trong thành phố bị địch chiếm đóng Đoan Thuận có dịp chia sẻ với Minh Lý nhiều hơn. Hằng đêm hai người đóng chặt cửa nghe Đài tiếng nói Việt Nam đến hết giờ phát sóng mới thôi. Nghe đài xong cả hai đều phấn chấn lắm. Lúc bấy giờ Minh Lý làm Bí thư Quận Đoàn thanh niên nhân dân cách mạng, còn Đoan Thuận phụ trách Trí vận kiêm nhiệm Binh, Địch vận. Người ít, việc nhiều, nên ai cũng chịu trách nhiệm chính một việc và kiêm nhiệm nhiều việc. Đoan Thuận thường giao du với các giáo sư, bác sĩ, các ông bà nghị sĩ tham gia các phong trào đấu tranh đòi hòa bình, đòi dân sinh dân chủ... Đặc biệt với các sĩ quan cao cấp trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa, với các bà vợ của đám sĩ quan này thường lui tới mỹ viện Phúc Toàn để chăm sóc sắc đẹp. Chuẩn bị tổng tấn công Xuân Mậu Thân 1968, ngoài nhiệm vụ chính Đoan Thuận còn nhận vận chuyển và cất giấu vũ khí ngay trong nhà mình. Chẳng biết bằng cách nào mà cô “điều động” được một chiếc xe Jeep của Quân lực Việt Nam Cộng hòa chở máy móc dụng cụ giải phẫu thẩm mỹ tối tân cùng với các loại mỹ phẩm thượng hạng từ nước ngoài mới gửi về cho cô. Lái xe là một thượng sĩ, áp tải hàng là một viên trung úy - cả hai đều là thuộc hạ của tướng ba sao mà Đoan Thuận quen biết. Những kiện hàng được cẩn thận vận chuyển vào tận kho hàng của mỹ viện. Đoan Thuận đích thân kiểm kê xong, người và xe vội vã ra về. Một ngày trước hôm nổ súng mở đầu chiến dịch tổng tấn công Xuân Mậu Thân 1968, các kiện hàng trên được khui ra, toàn là súng đạn! Cuối năm 1967, nghe Đài tiếng nói Việt Nam biết Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa công bố Tết Nguyên đán Mậu Thân sẽ chậm hơn một ngày so với lịch cũ - trên cơ sở những cứ liệu khoa học của Nha khí tượng Việt Nam. Như vậy là ngày mồng một Tết Mậu Thân nhằm ngày 30 tháng 1 năm 1968 (nếu theo lịch cũ là ngày 29 tháng 1 năm 1968). Hai cô cháu âm thầm chuẩn bị ăn Tết theo lịch miền Bắc, đồng thời triển khai một số công việc cụ thể chuẩn bị cho chiến dịch mới giữa lúc nửa nước phía Nam ăn Tết theo lịch cũ. Một trong những công việc của Đoan Thuận là sắm thêm “máy móc thiết bị dụng cụ cho mỹ viện” được chuyên chở bằng xe Jeep như đã nói trên. Gần đến Tết cũng qua viên tướng cho mượn xe Jeep này, Đoan Thuận nghe lỏm và biết y được lệnh dẫn quân đi yểm hộ cho vùng Bắc Tây Nguyên, vì nghe đâu người Mỹ đã nắm được kế hoạch tấn công mùa xuân 1968 của đối phương, mà các miền biên viễn như Tây Nguyên, đường Chín - Khe Sanh... là những trọng điểm cộng quân có thể đánh vào dịp Tết Nguyên đán. Như vậy là quân giải phóng sẽ tấn công vào các miền biên viễn, còn ở nội đô chúng ta chuẩn bị để làm gì? Cả hai cô cháu hỏi nhau, nhưng không ai tìm thấy câu trả lời. Hỏi cán bộ trực tuyến cũng chẳng biết gì hơn. Mãi tới chiều ngày 28 tháng 1 năm 1968, cả Đoan Thuận và Minh Lý đều nhận được lệnh: Triển khai kế hoạch đúng giờ G, ngày... Minh Lý chỉ đạo Đoàn thanh niên phối hợp tác chiến. Đoan Thuận vận động đội ngũ trí thức ủng hộ cách mạng. Vận động ngụy quân ngụy quyền đầu hàng. Rồi sự việc diễn ra như trào dâng thác đổ, phấn khởi vào cùng. Mở radio nghe biết hầu hết các tỉnh thành phố thị xã thị trấn trên toàn miền Nam đều đồng loạt tiến công và nổi dậy, mà trọng điểm là Huế và Sài Gòn. Vui quá! Vất vả, gian khổ mà lòng cứ như hoa nở cờ bay. Lần đầu tiên quân cách mạng đánh vào các cơ quan đầu não của địch, tiến công và làm chủ nhiều ngày các thành phố thị xã thị trấn. Như vậy là giải quyết luôn chứ còn gì nữa? Hai cô cháu phấp phỏng mừng vui reo hò chia sẻ cùng nhau nhưng vẫn tiếp tục phòng thủ thế hợp pháp. Rồi kẻ địch phản kích rất mạnh. Và cuối cùng quân giải phóng rút ra khỏi thành phố. Nhưng phút chót bất ngờ Minh Lý gặp hai thương binh bị lạc trên đường Cao Thắng. Giữa vòng vây địch Minh Lý đã mưu trí dũng cảm đưa được hai anh về đến mỹ viện Phúc Toàn. Anh bị thương ở đùi không nặng lắm, nhưng vết thương đã bị nhiễm trùng. Còn anh kia viên đạn găm vào phổi, lại mất máu nhiều, khả năng sống được là rất ít! Đoan Thuận với Minh Lý sau hơn mười ba tiếng đồng hồ vật lộn với tử thần, hai ca mổ thành công.

Sau hơn một tuần tận lực cứu chữa, sức khỏe của cả hai anh đều khá dần lên. Đến ngày thứ mười, người bị thương ở đùi đã đứng lên đi lại được. Vết thương ở phổi đang lành. Chuẩn bị đưa hai anh rời khỏi mỹ viện là hết sức kỳ công! Quần áo dài, đầu tóc giả, bóp đầm, khăn quàng, kính đeo mắt, đồ nữ trang... Anh Chiến người thấp, nhỏ nhắn, da trắng, khuôn mặt tròn, miệng cười có cái răng khểnh rất duyên - nên sau khi ăn diện và trang điểm trông chẳng khác gì một quý phu nhân! Còn anh Chi thì ngược lại, người cao, to, da đen, râu tóc rậm rạp, tưởng khó có cách gì làm cho ra “người nữ” được! Buổi sáng sau khi thay băng ở ngực cho anh xong Đoan Thuận giục anh cạo râu - hẳn nhiên là anh Chiến cũng phải cạo râu. Với tài trang điểm khéo léo và cách hóa trang tài tình, Đoan Thuận đã làm cho Minh Lý giật mình khi từ trong phòng bước ra anh Chi bây giờ là một quý bà tha thướt trong tà áo dài muosseline màu huyết dụ. Những lọn tóc dài buông thõng ôm khuôn mặt thanh tú với chiếc sống mũi dọc dừa, làn da nâu bóng, đôi mắt long lanh sâu thẳm ẩn dưới đôi mày sắc, đôi môi chín mọng gợi cảm, chiếc bóp đầm cùng màu với áo dài. Đưa hai anh và cô Đoan Thuận xuống gara. Chiếc Mercedes đời mới màu da cam. Anh Chiến ngồi bên tay lái của Đoan Thuận, còn anh Chi ngồi một mình phía sau. Đoan Thuận chạy từ đường Lê Lợi ra đường Lê Văn Duyệt, nhắm hướng Tây Ninh... Sau giải phóng một thời gian anh Chiến tìm về chỗ cũ thăm nhưng không gặp. Anh phải cất công hỏi thăm và tìm mãi mới gặp được Minh Lý. Anh cho biết hôm đó xe chạy qua bao nhiêu trạm kiểm soát, ngang qua nhiều đồn bốt địch. Chỗ thì bọn địch chỉ đưa mắt ngó vào xe không hỏi han gì, chỗ thì soát giấy tờ. Đoan Thuận xuống trình giấy và giới thiệu các quý bà ngồi trên xe là phu nhân của các quan chức lên Sài Gòn giải phẫu thẩm mỹ... Xe cứ chạy mải miết. Vừa chạy Đoan Thuận vừa trao đổi bàn bạc và dự kiến những tình huống xấu nhất có thể xảy ra để chủ động đối phó, không loại trừ phương án nổ súng. Càng đến gần vùng xôi đậu - tức là vùng ngày Quốc gia đêm Cộng sản, hoặc cả ngày và đêm Cộng sản với Quốc qia xen lẫn nhau như một đĩa xôi đậu - thì sự kiểm soát càng gắt gao hơn! Nhưng Đoan Thuận đã vận dụng tất cả khả năng ngoại giao tuyệt vời của mình để đi được trót lọt cho đến một điểm an toàn. Hai anh được cơ sở đón rồi đưa về căn cứ địa tiếp tục điều trị. Như đã nói, vì là vùng xôi đậu nên có nhiều tề điệp, đặc biệt là sau tổng tấn công Xuân Mậu Thân 1968 bọn địch đã tập trung đánh phá rất ác liệt! Cho đến nay vẫn chưa xác định được việc Đoan Thuận bị bắt trên đường trở lại thành phố là do tề điệp vùng xôi đậu chỉ điểm, hay do những cơ sở ở đô thành vừa bị địch đánh vỡ, có người không chịu đựng nổi đòn tra tấn nên đãkhai báo...

- Lúc bấy giờ đã chiều muộn, - Minh Lý nhớ lại: - tôi đang bồn chồn lo lắng vì mãi chưa thấy cô Đoan Thuận lái xe trở về. Ở trên lầu tôi nghe tiếng chuông điện rồi tiếng la hét gọi cửa. Nhìn xuống thấy bọn cảnh sát trên xe bước xuống cùng với bọn dưới đường lố nhố súng ống. Biết có chuyện chẳng lành. Tôi hốt hoảng chạy vào phòng của cô, nhìn thấy hộp nữ trang mà ban sáng cô lấy ra để đeo cho anh Chi và anh Chiến chưa được cất vào chỗ cũ. Trên bàn viết là quyển sổ tay dày, bìa cũ mà cô thường ghi chép. Tôi vớ đại hai món nói trên cùng với chùm chìa khóa của mình dận vào dưới đáy sọt rác, rồi vội chạy xuống lầu khi bọn địch đã phá cửa ập vào. Chúng không hỏi han gì nhiều. Áp sát vào bắt người và lục soát xáo tung hết toàn bộ cơ ngơi tài sản của cô Đoan Thuận! Một tuần sau cô Đoan Thuận bị chúng giết ở khu biệt giam.

Lúc bấy giờ ở trong tù Minh Lý không hay biết gì. Má và chị Sinh đã đến xin đưa xác cô về chôn. Về sau này theo lời kể của những người biết chuyện, trên cơ sở đó Tổ chức nhận định do có sự mâu thuẫn tố giác nhau về mối quan hệ giữa các phe phái trong nội bộ địch với người bị bắt, nên trong thời gian chúng tập trung khảo cung cô, có kẻ đã lén thủ tiêu cô. Nghe má và chị Sinh kể thì chúng đã bắn cô, vì trên thân thể cô có hai vết đạn. Má và chị Sinh đều không biết rõ tên tuổi quê quán của cô, nên trên tấm bia mộ lúc bấy giờ má và chị Sinh ghi: Bà Phúc Toàn mất tháng 3 năm 1968.

Mấy hôm sau má và chị Sinh vào nhà lao Chí Hòa thăm, Minh Lý mới hay biết cô Đoan Thuận đã hy sinh. Minh Lý bảo má và chị Sinh tìm đến chủ cho thuê nhà để lấy lại những thứ của cô Đoan Thuận. Máy móc đồ dùng hành nghề của cô Đoan Thuận vẫn còn đó, nhưng má và chị Sinh có biết làm gì với những thứ ấy? Người đã không còn nữa thì của nả sắt thép còn để mà làm gì?! Cuốn sổ và hộp nữ trang giấu dưới đáy sọt rác may sao bà chủ cho thuê nhà tìm thấy và cất giữ cho. Hình như cô Đoan Thuận có một ít tiền vàng để trong tủ, nhưng bọn địch đã cạy phá lấy đi hết trước khi chủ nhà tới nhận lại cơ ngơi của mình. Cuốn sổ và hộp nữ trang được má đưa về Năm Căn cất giữ cho đến sau ngày giải phóng Minh Lý trở về, mở ra mới biết đó là quyển nhật ký của cô Đoan Thuận. Còn hộp nữ trang gồm các chuỗi ngọc trai, sợi dây chuyền bằng vàng tây, hai chiếc nhẫn mặt ngọc. Má bảo bà chủ nhà chỉ trao lại cho má với chị Sinh ngần ấy thứ.

- Thôi, mấy món nữ trang chị Sinh giữ lấy mà dùng. - Minh Lý nói. - Em chỉ giữ quyển nhật ký.

Đọc nhật ký của cô Đoan Thuận bao giờ Minh Lý cũng khóc thương day dứt. Về sau chồng của Minh Lý bàn với vợ là hãy gửi nhật ký của cô Đoan Thuận cho Cục Lưu trữ.

- Thế còn mối quan hệ với Ngô Đình Nhu? - Anh Thi mở to đôi mắt đỏ hoe và còn ngấn nước hỏi.

- Đó là cả một câu chuyện dài…

Minh Lý trả lời.

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 14

Viên sĩ quan cận vệ của Ngô Đình Nhu thận trọng đặt lẵng hoa trên chiếc bàn nhỏ rồi cúi chào Đoan Thuận một lần nữa trước khi rút lui. Đợi cho tiếng bước chân của viên sĩ quan đi xuống cuối cầu thang Đoan Thuận mới tới bên cửa sổ vén rèm nhìn xuống. Viên sĩ quan bước lên chiếc xe Jeep đậu ở lề đường, mở máy phóng đi. Đoan Thuận bước tới cầm chiếc carte de visite cài ở lẵng hoa lên xem:

Ngô Đình Nhu

Cố vấn chính trị Tổng thống Việt Nam Cộng hòa.

Mặt sau carte cũng nội dung ấy viết bằng tiếng Anh và tiếng Pháp. Không một dòng chữ viết tay nào trêntấm carte.

Đoan Thuận còn nhớ lần gặp nhau đầu tiên ở Dinh Độc lập. Trước đó theo yêu cầu nên đã nhiều lần Đoan Thuận phái kỹ thuật viên của mình là Minh Lý vào dinh chăm sóc sắc đẹp cho bà cố vấn Ngô Đình Nhu. Qua Minh Lý, Đoan Thuận biết tại đó có hẳn một phòng rộng dành riêng cho việc chăm sóc sắc đẹp của bà cố vấn. Cũng có một phòng với quy mô tương tự - dùng để chăm sóc sức khỏe các thành viên trong đại gia đình. Mỗi lần bà cố vấn sinh con không phải đến bệnh viện. Các bác sĩ giỏi thường được điều động tới làm việc. Ngoài ra có mấy cô người Hoa chuyên làm tóc, trang điểm, làm móng chân, móng tay và chuẩn bị giày dép cho bà cố vấn. Thư ký riêng của bà cố vấn kiêm nhiệm điều khiển đám thuộc hạ này, Minh Lý cũng nằm trong số đó. Theo lịch bố trí tuần đều đặn hai lần Minh Lý đến massage chăm sóc da mặt và toàn thân cho bà cố vấn. Việc gì, khiếm khuyết nào trên thân thể thẩm mỹ viện cũng có thể khắc phục được, nhưng chiều cao khiêm tốn của bà cố vấn thì thẩm mỹ viện đành bó tay. Những hiệu giày dép nổi tiếng ở Paris, Italia và Việt Nam thường tặng bà cố vấn những đôi giày sang trọng tuyệt đẹp và có thể cải thiện chiều cao của bà một cách nghệ thuật. Đặc biệt tại Sài Gòn đích thân các chủ hãng mang giày tới dâng tặng bà cố vấn sau khi đã làm việc cụ thể với thư ký của bà. Tương tự vậy, đích thân bà chủ hiệu làm tóc, làm móng tay móng chân danh tiếng đến trực tiếp chăm sóc bà, cũng thế các chủ hiệu may thời trang đích thân đo, cắt may, và giữ số đo lại trong sổ vàng, đợi những khi bà cố vấn muốn may gì thì chỉ cho người đưa vải tới. Riêng thẩm mỹ viện Phúc Toàn nổi tiếng nhất về kỹ thuật chăm sóc sắc đẹp trên toàn cõi Việt Nam Cộng hòa nên đã được bà cố vấn gọi đến phục dịch bao lâu nay, nhưng trước sau cũng chỉ cô kỹ thuật viên Minh Lý với tay nghề khá điêu luyện, còn bà chủ mỹ viện mặt mày ra sao cho đến nay bà cố vấn vẫn chưa được biết, nên bà cố vấn đã viết một bức thư ngắn gửi Minh Lý đem về mời bà Phúc Toàn đến Dinh Độc lập - đến chỗ bà cố vấn. Đoan Thuận đã đến. Bà cố vấn tỏ ra vui vẻ ân cần bắt tay Đoan Thuận nói:

- Rất vui được gặp bà! Mong rằng từ nay tôi được bà đích thân chăm sóc.

Đoan Thuận điềm đạm và thẳng thắn:

- Thưa bà cố vấn, nếu bà cố vấn cần một phẫu thuật thẩm mỹ nào đó thì tôi sẽ xin làm hết khả năng của mình. Còn các phần việc khác tôi đã giao cho các kỹ thuật viên lành nghề.

- Tôi biết. Mong rằng một lúc nào đó tôi sẽ nhờ đến đôi bàn tay tài hoa của bà. Hôm nay chúng ta chỉlàm quen...

Đoan Thuận biết người đàn bà kiêu hãnh này cần gì phải hạ mình muốn làm quen với ai! Bởi chung quanh bà luôn có nhiều người tranh giành nhau xin được làm quen với bà. Chỉ một trường hợp ngoại lệ đã khêu gợi tính tò mò ở bà ta, hoặc là do lòng tự tôn của bà bị thương tổn nên mới có cuộc gặp gỡ này? Ý nghĩ vừa lướt qua, Đoan Thuận chưa kịp bày tỏ một động thái nào, thì một người đàn ông cao, gầy trong bộ veston màu xám nhạt bước vào. Bà cố vấn nhanh nhảu giới thiệu:

- Đây là bà Phúc Toàn - bác sĩ giải phẫu thẩm mỹ, còn đây là ông cố vấn Ngô Đình Nhu - nhà tôi.

Đoan Thuận đứng lên khẽ cúi đầu lễ phép:

- Kính chào ngài cố vấn!

- Chào bà. Rất hân hạnh được gặp bà! Mời bà ngồi!

Thư ký của bà cố vấn mang bánh ngọt, trái cây và những chai nước suối Vĩnh Hảo dọn lên bàn.

Ngô Đình Nhu ghim miếng bánh gâteau trao vào tay Đoan Thuận nói:

- Tôi thật bất ngờ khi nghe bà nói giọng Huế.

- Thưa ông bà, tôi sinh ra và lớn lên tại miền Trung, ở qua nhiều tỉnh thành khác nhau, nhưng thời gian sống ở Huế nhiều hơn cả...

Nói câu này xong Đoan Thuận chợt nghĩ - nói như vậy cũng đúng. Mình đã sống ở Huế “nhiều” hơn, nhưng không phải là dài hơn thời gian sống ở những vùng miền khác, nhưng đó là thời gian quan trọng nhất của đời người, là tuổi trẻ, học đường, tình yêu, những định hướng tương lai... Có thể nói đó là tất cả.

- Tôi thời gian ở Huế không lâu lắm. - Ngô Đình Nhu nói: - Nhưng tôi thích nói giọng Huế hơn, dẫu rằng tôi có thể nói giọng Hà Nội.

- Như vậy là mình gặp được người đồng hương rồi đấy nhé!

Bà cố vấn nói như reo với một cử chỉ làm thân hết sức tế nhị và mềm mỏng, cùng với nụ cười tươi đẹp như hoa phù dung nở vào buổi sớm mai.

Câu chuyện bây giờ xoay quanh Huế, về thời tiết, khí hậu, tập quán, món ăn, phong cảnh... Hai vợ chồng tỏ ra cởi mở thân tình chứ không xa cách kênh kiệu như Đoan Thuận hình dung trước đó. Đoan Thuận nghĩ người đàn bà này có nụ cười hóa giải được những ganh ghét đố kỵ. Được biết ông cố vấn lớn hơn vợ những mười bảy tuổi, nhưng khi hai người ở cạnh nhau trông thật đẹp đôi.

- Xin hỏi bà Phúc Toàn, ông nhà hiện đang làm việcở đâu?

- Cám ơn ngài cố vấn, tôi đã quá tuổi xây dựng gia đình và vẫn sống... độc thân.

- Xin lỗi, vậy phải gọi là quý cô mới đúng.

- Phải đấy! - Bà cố vấn phụ họa theo chồng. - Trông bà còn trẻ quá, đẹp quá! Khi gọi bà Phúc Toàn, nghe ra... quá nghiêm nghị.

- Xin cám ơn ông bà, người ta vẫn gọi tôi như vậy, quen rồi.

- Ở phương Tây xu thế thời nay phụ nữ không muốn xây dựng gia đình. - Bà cố vấn nói.

- Nhất là các nhà khoa học. - Ông cố vấn tiếp lời vợ rồi tự tay rót thêm trà vào tách của Đoan Thuận.

Đoan Thuận nâng tách trà nhấp một ngụm nhỏ rồi từ tốn đặt xuống:

- Tôi cám ơn ông bà cố vấn và xin phép cáo từ.

- Ồ! - Chúng tôi phải cám ơn bà Phúc Toàn mới đúng chứ. Thật không dám làm mất nhiều thời gian của nhà khoa học. Xin đa tạ! - Ngô Đình Nhu nói.

- Không dám! - Đoan Thuận cúi chào một lần nữa rồi quay gót.

Từ ấy đến nay đã ngót ba tuần. Ba tuần sáu lần đều đặn kỹ thuật viên đến chăm sóc sắc đẹp cho bà cố vấn, rồi đưa về những chiếc phong bì dày. Việc trả công như vậy thật đã quá ưu ái rồi - Đoan Thuận nghĩ. Đoan Thuận thấy Ngô Đình Nhu có ngoại hình khá trang nhã, chỉ kém Bửu Toàn mà thôi. Ý nghĩ này làm Đoan Thuận thẫn thờ đờ đẫn cả người. Từ lâu đã hình thành một thói quen bất di bất dịch hễ nhìn thấy người đàn ông khả kính nào lập tức trong Đoan Thuận dấy lên một sự so sánh, và tất thảy không có ai đẹp bằng Bửu Toàn, không có ai tốt hơn, không có ai hay hơn... Lần này cũng thế. Đoan Thuận so sánh Ngô Đình Nhu với Bửu Toàn. Ngô Đình Nhu lớn hơn Bửu Toàn ba tuổi, cùng sinh ra và lớn lên ở Huế, có thể nói họ cùng thời với nhau. Có thể họ quen biết nhau. Nhưng ngày đó cô bé Đoan Thuận có bao giờ được ngồi nói chuyện ngang ngửa với Bửu Toàn để mà nghe Bửu Toàn nhắc đến những nhân vật này nọ... Đoan Thuận nghĩ lẵng hoa của Ngô Đình Nhu hôm nay có hàm ý là muốn làm thân. Đoan Thuận nói điều này với người tá viên điều dưỡng thân tín của mình. Minh Lý cũng đồng ý với trực giác nhạy cảm này của bà chủ.

Hai hôm sau Đoan Thuận không khỏi bất ngờ khi chính Minh Lý lật đật chạy từ dưới lầu lên báo rằng quý khách đã tới. Đoan Thuận vội vã chạy xuống đón. Ngô Đình Nhu trong bộ veston màu xám nhạt, cà vạt lụa màu lam điểm những bông hoa chìm lấm tấm màu trắng. Đầu tóc dày và hơi bồng bềnh được chải lệch gọn gàng để lộ vầng trán cao, đôi mày cương nghị, đôi mắt như hai ngọn lá với những đường chân vịt mờ ở đuôi mắt, vành môi đầy đặn và hơi ngả màu thâm, cái mỉm cười nhũn nhặn khi bắt tay Đoan Thuận càng làm tăng vẻ bí ẩn...

- Mời ngài ngồi!

Đợi Ngô Đình Nhu ngồi vào ghế xong rồi Đoan Thuận mới ngồi và sai người pha trà nóng. Chờ cho Minh Lý ra khỏi phòng cùng với chiếc khay nhỏ trên tay, Ngô Đình Nhu mới nhìn lướt Đoan Thuận và nói:

- Trong chiếc blouse trắng bà Phúc Toàn thật đẹp! Đẹp hơn cả khi bà mặc áo dài.

Đoan Thuận không ngờ mở đầu câu chuyện của vị chính khách số một này lại bắt đầu bằng chú ý trang phục phụ nữ. Hôm ở Dinh Độc lập Đoan Thuận chưa nhìn thấy hết Ngô Đình Nhu, hôm nay mới có dịp ngắm kỹ. Nếu Bửu Toàn có phong thái của một vương gia triều Nguyễn theo đòi Tây học, thì Ngô Đình Nhu có bề ngoài chải chuốt kiểu phương Tây và có chút gì nghệ sĩ, lại vừa bí ẩn, gợi cảm.

- Xin cám ơn ngài cố vấn đã... có lời!

- Ồ, không phải tôi nói xã giao đâu. Quả thật hôm gặp bà ở Dinh Độc lập, khi bà ra về rồi suýt nữa tôi thốt lời ngợi khen phục trang của bà trước mặt nhà tôi...

- Ấy chết! Bà cố vấn đang được mệnh danh là người lancer mode (1) nhất Việt Nam mà!

- Lancer mode! Nhưng không phải mode nào cũng đẹp. Tôi thừa nhận nhà tôi có nhiều áo dài đẹp, nhưng khi gặp bà Phúc Toàn tôi mới thấy nhà tôi không phải là người phụ nữ mặc áo dài đẹp nhất. Vong linh Chúa Nguyễn Phúc Khoát - người thiết kế kiểu áo dài cho phụ nữ Việt Nam - hẳn sẽ rất hài lòng khi thấy phục trang của bà Phúc Toàn...

- Thưa ngài cố vấn, ngài bận trăm công nghìn việc mà vẫn dành chút thì giờ quý báu nhận xét trang phục của chị em phụ nữ chúng tôi. Chúng tôi thật hãnh diện và tôi chợt nghĩ hóa ra những chính trị gia không phải hoàn toànkhô khan.

Ngô Đình Nhu nở nụ cười tươi rồi rút thuốc lá hỏi:

- Xin phép bà, cho tôi được hút thuốc?

- Xin mời ngài cứ tự nhiên!

Đoan Thuận nói rồi với tay lấy một lọ thủy tinh nhỏ - vốn là vỏ một loại kem dưỡng da - Đoan Thuận thấy đẹp nên giữ lại.

Ngô Đình Nhu rít một hơi dài, trầm ngâm nhìn khói thuốc vờn qua mặt mình rồi dúi điếu thuốc cháy nửa chừng vào chiếc lọ hỏi:

- Bà Phúc Toàn về nước mở mỹ viện được bao lâu rồi?

- Thưa, đến nay cũng đã gần hai năm.

- Bà học ở Sorbonne à?

- Dạ không, tôi học ở Toulouse, chuyên khoa ngoại chỉnh hình. Sau đó tôi chuyên sâu về thẩm mỹ.

- Hay lắm! Tôi có nhận xét thế này: Hình như các bác sĩ giải phẫu thẩm mỹ không mấy ai đã qua giải phẫu cho chính mình, mà phần lớn các vị đã sẵn có vẻ đẹp tự nhiên, sự hoàn thiện của cơ thể do tạo hóa ban tặng. Cũng vậy, những cô bán mỹ phẩm, cô nào da cũng đẹp. Họ giới thiệu các mặt hàng cho người mua và đề cao giá trị, tính hiệu quả của mỹ phẩm mà bản thân họ chưa bao giờdùng đến...

Đoan Thuận không ngờ con người tài hoa sắc sảo, thâm trầm, chỉ dưới quyền một người trên quyền hàng chục triệu người, một con người làm cho hàng vạn người khiếp sợ, vậy mà khi nói những vấn đề rất đời thường lại tỏ ra nhũn nhặn, tinh tế... Nghĩ đến đây rồi Đoan Thuận chợt nghĩ: Nếu không như thế thì làm sao tiếp xúc được với một phụ nữ chuyên ngành chăm sóc sắc đẹp? Cho hay con người này lão luyện hơn người anh Tổng thống của mình về tất cả các phương diện!

Sau cuộc tiếp xúc Đoan Thuận bày tỏ điều đó với Minh Lý và cùng một nhận xét như nhau. Điều đó càng thấy rõ hơn trong những cuộc tiếp xúc về sau. Cũng về sau Minh Lý nhận xét rằng xem ra tình thân giữa hai người đã nảy nở. Trong những lần nói chuyện Đoan Thuận thu nhặt được một số thông tin về đời tư của người này, rồi Đoan Thuận chủ tâm tìm hiểu từ những nguồn khác, có thể là chưa chính xác lắm, nhưng chân dung Ngô Đình Nhu đã khắc họa trong Đoan Thuận khá hoàn chỉnh: Là con thứ bảy trong một gia đình có chín anh chị em. Một gia đình truyền thống Nho phong và theo Thiên chúa giáo La Mã. Từ nhỏ đã có thói ham mê đọc sách. Đọc, học và cầu nguyện đó là lịch làm việc 365 ngày đêm của chàng. Thông minh, chăm chỉ, học hành xuất sắc. Du học ở Paris, bằng cấp tốt nghiệp rất danh giá. Tốt nghiệp cử nhân văn chương Pháp rồi mới học trường Bác cổ Paris. Ra trường về Việt Nam làm việc ở Văn khố phủ Toàn quyền Đông Dương tại Hà Nội rồi văn khố Tòa Khâm sứ Trung kỳ tại Huế, Văn khố Nam triều. Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, Ngô Đình Nhu được bổ nhiệm làm Giám đốc Thư viện Quốc gia kiêm Cục Lưu trữ Trung ương. Thời kỳ còn làm Văn khố phủ Toàn quyền Đông Dương Ngô Đình Nhu thường lui tới chơi nhà một số trí thức ở Hà Nội. Cùng là người Huế và cùng tuổi với nhau có Tôn Thất Bình. Anh này không đi du học như Ngô Đình Nhu nhưng là một nhà hoạt động xã hội sôi nổi, có uy tín, sáng lập viên và là Hiệu trưởng trường Trung học Thăng Long, là con rể của Chủ bút tạp chí Nam Phong Thượng thư Bộ lại Phạm Quỳnh. Ngô Đình Nhu cũng nhiều lần đến chơi nói chuyện với vợ chồng luật sư Trần Văn Chương, không để ý gì đến con cái của họ. Trong một lần dự buổi tiếp tân do bà luật sư mời, Ngô Đình Nhu mới được giới thiệu đầy đủ các thành viên gia đình, biết con gái lớn của ông bà Trần Văn Chương là Lệ Ngọc và vị hôn phu của cô ta. Lệ Ngọc còn có một cô em gái - mà ngay lần gặp đầu tiên ấy đã làm thức dậy cái tố chất đàn ông bao lâu tưởng đã ngủ vùi trong con người Ngô Đình Nhu do học hành thi cử, do mải mê nghiên cứu, nghiền ngẫm... Là người con gái mà chỉ riêng cái tên thôi đã hàm chứa bao ý nghĩa và hết sức quyến rũ: Lệ Xuân - Một mùa xuân tuyệt đẹp! Ngô Đình Nhu chếnh choáng như va phải một tiếng sét. Trên ba mươi tuổi lần đầu tiên trong đời chàng tìm thấy cảm giác này khi đứng trước một người con gái. Nàng trẻ quá, xinh tươi mơn mởn như một bông hồng vừa chớm nở. Nàng phục trang hết sức sang trọng, lộng lẫy, khiêu vũ mê say trước những lời mời mọc đầy khao khát và những lời khen tặng đầy thán phục của các thanh niên Hà Nội - hầu hết là con nhà giàu sang quyền quý, không giống như chàng, con mọt sách của một gia đình Huế sống theo nếp cũ. Chàng không hề biết một thú ăn chơi nào, không biết khiêu vũ. Chàng ngồi ngắm Lệ Xuân mà lòng dào dạt mê say. Chàng nhớ cách đây không lâu các anh chàng đã khuyên chàng cầu hôn tiểu thư nhà cụ Án. Chàng cứ mặc cho gia đình sắp đặt và nghĩ rằng rồi đây sẽ phải vâng lệnh song thân và các anh chị mà cưới cô tiểu thư kia. Nào ngờ giờ đây một tình yêu đích thực đã đến với chàng. Người thiếu nữ đẹp lộng lẫy kiêu sa và rất thời trang này sẽ là vợ chàng?

Thế rồi họ cưới nhau hai năm trước Cách mạng tháng Tám. Hôn lễ cử hành trọng thể tại nhà thờ lớn Hà Nội và tại biệt thự của ông bà luật sư Trần Văn Chương.

Giờ đây khi ôn lại những kỷ niệm cũ Ngô Đình Nhu không khỏi bùi ngùi khi nhớ lại một ngày trước lúc rời bỏ nhiệm sở để tìm đường trốn qua Lào rồi về miền Nam Việt Nam, Ngô Đình Nhu đã nhân lúc đi dạo ngắm Hà Nội lần chót rẽ qua phố Hàng Da, nhìn vào ngôi nhà số 16 cửa đóng im lìm, rồi nhìn qua ngôi nhà số 5 bên kia đường cổng khép hờ. Chàng rảo bước sang đường rồi mạnh dạn đẩy cổng bước vào. Còn nhớ hôm nào vợ Tôn Thất Bình có mang bụng to kềnh càng tay dắt díu đàn con thơ, đứa lớn nhất chừng hơn mười tuổi, - gạt nướcmắt nói:

- Nhà tôi vừa đi dạy học về đang ngồi ăn cơm trưa, bỗng có hai thanh niên tới xưng là Việt Minh nói mời ông đi theo chúng tôi”. Nhà tôi vội buông đũa đứng lên, chỉnh lại trang phục, chải lại đầu tóc, lấy chiếc áo jackét khoác vội vào. Hớn hở ra đi tưởng là người ta mời mình ra làm việc. Nhưng mấy ngày sau Việt Minh tới lục soát rồi niêm phong ngôi nhà chúng tôi đang ở bên kia đường. Vậy là đã rõ!...

Giờ đây trước mắt chàng - người vợ yêu dấu xinh tươi của bạn chàng là Tôn Thất Bình đang hốc hác tiều tụy bên đàn con thơ năm đứa với một bé gái chừng ba bốn tháng tuổi đang khóc ngằn ngặt trên tay vì thiếu sữa. Đại tiểu thư vốn nổi tiếng đài các, đoan trang, sang trọng và kiều diễm đang khản giọng ru hời dỗ con, vừa bón những thìa nước cháo loãng cho đứa con gái chưa từng được nhìn thấy mặt cha...

Trên đường về Ngô Đình Nhu lại nghĩ đến Tôn Thất Bình rồi nghĩ đến nhạc phụ của anh ta, nguyên chủ bút báo Nam Phong, có thời gian làm Thượng thư kiêm Ngự tiền văn phòng, chín năm làm Thượng thư Bộ Học, gần ba năm làm Thượng thư Bộ Lại đã về nằm đọc sách ở biệt thự Hoa Đường bên bờ sông An Cựu.

Gần đây Ngô Đình Nhu đọc được bản phúc trình tối mật đề ngày 8 tháng 1 năm 1945 của Khâm sứ Trung kỳ Hallewyn gửi cho Toàn quyền Đông Dương Jean Decoux và Đại tướng Tư lệnh Mordant cho biết Phạm Quỳnh đã nhân danh Thượng thư đầu triều đòi chính phủ Pháp trong một thời gian ngắn phải phục hồi chủ quyền của vương triều Nguyễn trên toàn lãnh thổ Việt Nam, cụ thể là cả Bắc, Trung và Nam kỳ, tiến tới thành lập một quốc gia Việt Nam thống nhất, chấm dứt chế độ thuộc địa. Bức thư của Khâm sứ có đoạn viết: “... Tôi xin lưu ý một điều là tuy bề ngoài vị đại thần đầu triều này tỏ ra nhã nhặn ôn hòa với người Pháp, nhưng ông ta đích thực là một phần tử đáng gờm trong chủ trương giành độc lập cho Việt Nam...” Và dạo tháng 6 năm 1945 Ngô Đình Nhu đọc bài báo Phạm Quỳnh trả lời phỏng vấn nhà báo Nguyễn Vạn An trong đó có câu: “...tôi đã lỡ lầm mà ra làm quan, vì trước khi dấn thân vào hoạn lộ tôi vẫn tưởng tôi sẽ làm được rất nhiều việc mà trước đây tôi chỉ có thể gửi gắm qua những bài báo, những quyển sách...”

Những điều Phạm Thượng Chi gửi gắm qua những bài báo, những quyển sách xuất bản công khai bằng Quốc ngữ và bằng tiếng Pháp bất kỳ ai đọc được cũng dễ dàng nhận thấy bằng tài năng văn chương của mình, tác giả đã làm cho thiên hạ biết dân tộc Việt Nam là con cháu của rồng tiên, đã anh dũng kiên cường đánh bại quân xâm lược phương Bắc. Đất nước có bốn ngàn năm văn hiến này đẹp từ con người, ngôn ngữ, phong tục, tập quán... lại được thiên nhiên ưu đãi - ở vào vị trí địa lý tuyệt vời, bốn mùa cảnh vật xinh tươi, hoa thơm cỏ biếc, trái ngọt... Sản vật trên rừng dưới biển đều vào cùng phong phú... Có thể nói đằng sau những bài viết đó cho thấy tác giả là một con người tự tôn dân tộc, một niềm dấu yêu đất nước quê hương...

Công bằng mà nói Phạm Thượng Chi chẳng những thông thái, uyên bác mà còn tỏ ra là một con người khá có duyên ăn nói, nên được Hoàng đế Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương ưng ý. Bởi thế mà khi ông đang giữ chức Thượng thư Bộ Học, còn anh thứ của chàng giữ chức Thượng thư Bộ Lại - đọc thấy ý của Hoàng thượng muốn hoán vị hai chức Thượng thư này, nên anh trai chàng ngán ngẩm liền đệ đơn xin từ chức, rồi về ở ẩn tại Phủ Cam một thời gian, sau đó vào Nam ở với người anh tu hành. Vào thời điểm đó vì quá thương anh thứ nên chàng đã mất cảm tình với Phạm Thượng Chi. Anh thứ chàng ảnh hưởng sâu sắc Khổng giáo và Thiên Chúa giáo. Khi người cha Thượng thư Bộ Lễ kiêm Nhiếp chính đại thần vua Thành Thái xin cáo quan về hưu, anh em chàng chưa học xong, thậm chí có đứa còn dại khờ chưa hiểu biết gì, ví như cậu áp út. Còn người anh thứ của chàng lúc bấy giờ là một thiếu niên mới lớn. Anh thứ đến ở với người cha đỡ đầu là Thượng thư Nguyễn Hữu Bài và đi học trường Quốc học Huế. Đỗ tú tài xong anh thứ thi vào trường Hậu Bổ. Năm 1921 thi tốt nghiệp anh thứ đỗ thủ khoa trong số hai mươi sinh viên ra trường liền được bổ làm Tri huyện. Năm 1929 anh vừa tròn hai mươi tám tuổi đã được thăng chức Tuần vũ Ninh Thuận. Tài hoa, thanh liêm, chính trực... nhưng cả đời cứ lận đận. Ngay cả chuyện tình cảm nam nữ lứa đôi cũng thế. Thời kỳ ở nhà Thượng thư Nguyễn Hữu Bài, cô con gái lớn của Thượng thư kết hôn với anh cả Ngô Đình Khôi, còn cô thứ đem lòng yêu anh thứ, anh thứ cũng thầm yêu cô, nhưng anh cứ mải lo học hành, lại nhút nhát, không dám thổ lộ. Cô ấy đợi hoài không thấy nói gì nên đã đi tu. Anh thứ cả một đời thật thà khiêm nhường là thế, làm sao biết lấy lòng một vị Hoàng đế được former(2) theo mô hình Pháp? Một vị Hoàng đế chỉ biết ăn chơi, hưởng thụ... Nhưng suy cho cùng đó là ý muốn của người Pháp. Họ cần một Bảo Đại như thế.

Cũng nghe chuyện Ngô Đình Nhu, Đoan Thuận cảm thấy vào cùng thương cảm Tôn Thất Bình và những đứa con còn nhỏ dại của anh ta. Đại tiểu thư quen sống trên nhung lụa ấy trong phút chốc bị ném xuống bùn đen với hai bàn tay trắng sẽ làm thế nào để gồng gánh cái thực tế nghiệt ngã bi thảm và nặng hơn núi Thái Sơn kia? Còn đàn con thơ sáu đứa - nếu sống qua được sẽ lớn lên như thế nào?... Đó là những câu hỏi mà những ngày gần đây luôn giằng xé trái tim Đoan Thuận. Là bạn của Ngô Đình Nhu ắt cùng thế hệ với Bửu Toàn, lại là người cùng họ tộc, biết đâu Tôn Thất Bình là một trong những người bạn của Bửu Toàn thời niên thiếu ở Huế, cùng học với nhau một trường? Tiếc rằng Đoan Thuận nghe biết chuyện của Tôn Thất Bình quá muộn, nếu biết sớm hơn - thì năm 1953 Đoan Thuận đã tìm đến thăm gia đình anh ở Hà Nội. Nhưng Đoan Thuận giấu kín niềm tiếc rẻ này trong lòng. Lòng thương cảm đối với Tôn Thất Bình (một phần vì cùng họ tộc với Bửu Toàn chăng?), Đoan Thuận đã bày tỏ chân thành cùng Ngô Đình Nhu, nên về sau, qua Ngô Đình Nhu Đoan Thuận biết thêm một số nét về Tôn Thất Bình: Xuất thân từ một gia đình nhà Nho nghèo ở Huế, cha là một nhà Nho luôn lấy chữ “tâm” và chữ “dân” làm đầu, đỗ đạt được bổ làm Tri huyện, nhưng ông cụ cáo quan về nghỉ ở tuổi bốn mươi vì không tuân phục thượng cấp và người Pháp. Tôn Thất Bình lúc bấy giờ mới mười chín tuổi đang học ở Hà Nội, vừa dạy một số giờ ở trường Gia Long, sau đó cùng với bảy vị khác sáng lập ra trường Thăng Long rồi thay phiên nhau làm Hiệu trưởng. Vừa dạy học vừa làm Chủ bút tờ La Patrie Annamite (Tổ quốc An Nam) và là tác giả của nhiều bài báo rất sắc sảo. Tôn Thất Bình còn là đồng Chủ tịch Hội Ánh Sáng (một chủ tịch Hội nữa là nhà văn Nhất Linh Nguyễn Tường Tam, Chủ nhiệm kiêm Chủ bút báo Ngày Nay). Hội Ánh Sáng phát động phong trào chống nhà ổ chuột và vận động thành lập nhiều Chi hội trong nước. Hội xây dựng khu nhà Ánh Sáng tại bãi Phúc Xá làm kiểu mẫu cho nhiều người làm theo. Hai kiến trúc sư của Hội là Nguyễn Cao Luyện và Hoàng Như Tiếp là tác giả của kiểu nhà Ánh Sáng sử dụng vật liệu toàn là tranh tre nứa lá, nhưng đủ ánh sáng, mát mẻ, hợp vệ sinh, người nghèo có thể làm được để thay thế nhà ổ chuột. Tôn Thất Bình còn làm Phó chủ tịch Hội Truyền bá Quốc ngữ (Chủ tịch Hội là Nguyễn Văn Tố, Trưởng ban tổ chức lớp học là Nguyễn Hữu Đang, Trưởng ban dạy học là Vương Kiêm Toàn, Trưởng và Phó ban biên soạn giáo trình cho lớp học của người lớn tuổi là Vũ Đình Hòe và Hoàng Đạo Thúy). Hội phân công nhau đi diễn thuyết nhiều nơi và viết bài chống nạn mù chữ, khuyến khích, cổ động học Quốc ngữ. Tôn Thất Bình không chỉ là ngòi bút sắc sảo về những chủ đề này mà anh còn là một nhà hùng biện tài năng, diễn thuyết rất có duyên, rất lôi cuốn, công chúng vào cùng yêu mến.

Bốn ngày, chính xác hơn là bảy mươi hai giờ trước lúc nổ ra cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963, Đoan Thuận có một cuộc gặp gỡ chuyện trò với Ngô Đình Nhu. Đoan Thuận không ngờ đó là lần cuối cùng Đoan Thuận được tiếp xúc với một con người - mà như Đoan Thuận từng có nhận xét, rằng nếu không làm chính trị thì người đàn ông này sẽ rất thú vị trong vai trò một nhà văn hóa,tư tưởng.

Đến nay thì không những người Mỹ mà ai cũng thấy rằng Tổng thống Ngô Đình Diệm điều hành bộ máy quốc gia bằng cái đầu của người em trai mình là ông cố vấn chính trị Ngô Đình Nhu. Vợ Ngô Đình Nhu là một người đàn bà đàng điếm, lại ham mê tiền bạc vào độ và đầy khát vọng quyền lực. Những người anh em khác của Tổng thống thì mỗi người trấn một phương quyền lực. Tất cả những cái đó đã góp phần làm khuynh loát bộ máy công quyền! Tình hình ngày một xấu hơn, nhất là những biểu hiện của sự kỳ thị tôn giáo xảy ra liên tiếp trong thời gian gần đây, cụ thể là cuộc đàn áp Phật giáo đã dấy lên trong dân chúng làn sóng bất bình chống đối ngày một dâng cao, lửa hận thù bốc lên ngùn ngụt, và cộng sản đang triệt để lợi dụng điều này để gây thanh thế và phát huy ảnh hưởng của họ. Trong điều kiện đó, người Mỹ buộc phải chọn một giải pháp tình thế mà họ cho là tối ưu nhất - loại bỏ Ngô Đình Nhu ra khỏi tầm ảnh hưởng của Ngô Đình Diệm! Có nghĩa là Ngô Đình Nhu phải bước ra khỏi Phủ Tổng thống! Hẳn nhiên là phu nhân và các con cũng theo cùng. Người Mỹ cũng đã dọn sẵn một nơi đến cho Ngô Đình Nhu, đó là nước Mỹ...

Lời của tướng X nói với Đoan Thuận mấy hôm trước, giờ đây bất ngờ được Ngô Đình Nhu bộc bạch:

- Làm sao tách rời tôi ra khỏi anh Tổng thống được? Không có tôi thì anh tôi xoay xở ra sao? Người Mỹ định gây áp lực cắt viện trợ nếu như Ngô Tổng thống không thỏa hiệp được với Mỹ về vấn đề này. Ngô Tổng thống không nhượng bộ trước áp lực này của Mỹ không phải vì cá nhân tôi. Người Mỹ bây giờ ra mặt ngã giá, nhưng chúng tôi nhất quyết bằng mọi giá phải bảo vệ chủ quyền, không để họ can thiệp quá sâu vào nội bộ chúng ta. Hẳn nhiên ngay từ buổi ban đầu chúng tôi đã ý thức được rằng người Mỹ với bản chất thực dụng, luôn coi trọng quyền lợi vật chất, họ cần, nói chính xác hơn là họ thèm khát nửa dải đất hình chữ S từ vĩ tuyến 17 trở vào - để thiết lập nền cộng hòa non trẻ, hòng làm rào chắn làn sóng đỏ ở phương Bắc, chứ không phải họ cần anh thứ tôi! Nhưng đến nay anh tôi là Tổng thống dân cử, chính phủ Việt Nam Cộng hòa là chính phủ hợp hiến. Kinh nghiệm của cuộc đảo chánh bất thành ngày 11 tháng 11 năm 1960 cho thấy Mỹ đã tính toán sai một bước. Giờ đây, nếu Mỹ lại đứng phía sau tổ chức một cuộc đảo chánh thực sự - thì cái khó thứ nhất là Mỹ chưa tìm được người để có thể làm Tổng thống... Vậy nên, trước mắt Mỹ sẽ chưa dám làm gì, mà đang tỏ thái độ hòa hoãn nhằm làm hạ nhiệt bầu không khí căng thẳng giữa Nhà trắng và Dinh Độc lập. Một vài động thái dễ nhìn thấy nhất là chuyến viếng thăm vừa rồi của Phó Tổng thống Mỹ và phu nhân. Họ thừa biết rằng cử Phó Tổng thống và phu nhân đến Việt Nam Cộng hòa thì người tiếp đãi họ là tôi với nhà tôi chứ không ai khác.

- Nhưng nếu cái người Mỹ bản chất tráo trở và hay lật lọng kia coi cuộc đảo chính ngày 11 tháng 11 như một sự tập dượt, nay họ đã có kinh nghiệm, họ giở trò lật lọng sớm, bất chấp tất cả, thì ngài tính sao? - Đoan Thuận hỏi với tất cả băn khoăn lo lắng.

Ngô Đình Nhu hạ thấp giọng:

- Điều này chúng tôi đã nghĩ đến, nhưng khả năng đó rất ít. Người Mỹ có một đối trọng thường trực đáng gờm đó là người Pháp... Như Đoan Thuận biết đó, khác với người Mỹ, người Pháp mềm dẻo, thủy chung, sẵn sàng đi với đồng minh bè bạn tới cùng...

Đoan Thuận không giấu diếm quan điểm của mình:

- Mất bao nhiêu công sức để đánh đuổi quân Pháp ra khỏi Việt Nam, bây giờ vì tự ái với chú Sam mà ngài cố vấn muốn rước con gà trống Gauloire về cày xới vườn mình sao?

- Thì con gà, con ó... đều có mỏ nhọn móng sắc như nhau cả!... Điều quan trọng là ta phải biết phòng thủ.

Ở cuối câu đôi mắt Ngô Đình Nhu trở nên đăm chiêu. Cả hai cùng im lặng. Chừng gần một phút trôi qua, Ngô Đình Nhu đột ngột hỏi:

- Vậy Đoan Thuận muốn... tôi phải làm gì?

Đoan Thuận từ tốn:

- Tôi thấy Ngô Tổng thống và ngài cố vấn là những con người đầy lòng tự tôn dân tộc. Tại sao các ngài không thể cùng ngồi lại với Hà Nội để tìm một giải pháp... Trước hết là để cho máu của dân hai miền Nam Bắc Việt Nam thôi chảy. Cho con gà, con ó không được đặt chân vào vườn đất nhà mình...

- Đó là điều tôi đã nghĩ tới trong những ngày gần đây. - Ngô Đình Nhu chân thành. - Khi cần một giải pháp thỏa hiệp với Hà Nội, thì đó là con đường trung lập. Ngô Tổng thống vẫn ở nguyên vị trí. Lúc bấy giờ chỉ cần một Thủ tướng chính phủ thật giỏi...

Đoan Thuận nói như reo:

- Trong điều kiện đó vị Thủ tướng chính phủ Việt Nam Cộng hòa không thể là ai khác ngoài ngài - Ngô Đình Nhu!... Ngài còn chờ gì nữa mà không liên lạc với Hà Nội?

Nói câu này xong Đoan Thuận chợt giật mình. Tại sao Đoan Thuận dám gạ gẫm những vấn đề như thế với Ngô Đình Nhu? Từ bao lâu nay Đoan Thuận luôn ý tứ giữ gìn, bây giờ bỗng nhiên ra mặt xúi giục kẻ đứng đầu thành trì chống cộng ở Đông Nam Á chủ động liên lạc với cộng sản để tìm giải pháp cho đất nước, cho dân tộc... Đoan Thuận có điên không? Liệu Ngô Đình Nhu có nghĩ rằng giữa Hà Nội với Đoan Thuận có mối liên hệ nào đó? Nếu dự cảm này của Ngô Đình Nhu là có thật, và lúc này đây Ngô Đình Nhu đồng ý với giải pháp mà Đoan Thuận vừa gợi ý, rồi Ngô Đình Nhu muốn thông qua Đoan Thuận liên lạc với Việt cộng, thì Đoan Thuận tính sao? Đoan Thuận vẫn chưa liên lạc được với Tổ chức, nên cũng chưa biết những vấn đề Đoan Thuận thường trao đổi với Ngô Đình Nhu có đúng với tinh thần chỉ đạo của Tổ chức không? Có gì sai trái không? Ôi, làm sao Đoan Thuận biết được! Bỗng một ý nghĩ chợt dấy lên làm Đoan Thuận cảm thấy hết sức chua xót, là nếu cần, Ngô Đình Nhu chắc chắn sẽ biết liên lạc với Việt cộng bằng cách nào. Còn Đoan Thuận cho đến giây phút này vẫn cứ mãi đợi chờ! Đợi chờ Tổ chức đến khắc khoải, đến chán nản, đến mòn mắt, đỏ con mắt...

- Vấn đề này nếu đưa ra thảo luận chẳng dễ dàng gì. Đấy cũng là phương án mà gần đây tôi đã chủ động đề đạt với anh Tổng thống. Không ngờ Đoan Thuận vì lo lắng cho dân cho nước và cho cá nhân tôi mà có những quan điểm đúng đắn, cùng đồng cảm, chia sẻ...

Giọng nói trầm và ấm áp của Ngô Đình Nhu kéo Đoan Thuận về với thực tại. Đoan Thuận ngước nhìn vầng trán cao rộng, vuông vức, ẩn dưới mái tóc đen dày chải lệch, hơi trễ, với đôi mắt ẩn chứa nhiều suy tư trăn trở của Ngô Đình Nhu.

- Ý của Tổng thống như thế nào? Đoan Thuận hỏi.

- Anh tôi cũng đắn đo cân nhắc trăn trở nhiều lắm... - Một lần nữa Ngô Đình Nhu bộc bạch chân thành: - Nhưng... từ trước đến nay những vấn đề trọng đại như vậy, ý kiến quyết định bao giờ anh tôi cũng dành cho tôi...

Khi Ngô Đình Nhu nói câu này xong Đoan Thuận chợt nhận thấy cái vẻ chải chuốt nghệ sĩ mà buổi ban đầu Đoan Thuận bắt gặp, giây phút này đây gần như hoàn toàn biến mất, thay vào đó là chân dung của một kẻ sĩđầy mưu lược, nhưng đầu thai nhầm thế kỷ, một nhàNho uyên bác và thâm trầm, nhưng không có đất dung thân! Trong phút chốc trông Ngô Đình Nhu như già đi chục tuổi.

1. Kiểu thời thượng, thời trang nhất Việt Nam, người tạo kiểu mẫu mới.

2. Giáo dục, tạo hình, tạo tác..

NHỮNG DẤU CHÂN CỦA MẸ

Hà Khánh Linh

www.dtv-ebook.com

Chương 15

Đi thăm cô Minh Lý về gần ngót hai tháng rồi mà Anh Thi vẫn chưa vơi được cảm giác bàng hoàng lâng lâng bay bổng rất thực mà lại như mơ. Nhất là những ngày bên cô Minh Lý tâm trạng Anh Thi lúc nào cũng chao đảo giữa hai thái cực: hạnh phúc và đau khổ, vui mừng và tuyệt vọng, thỏa mãn và bức xúc... Thậm chí, trong niềm thương yêu kính trọng vào cùng vào hạn đối với mẹ thỉnh thoảng lại cộm lên một chút giận hờn. Rồi giận ba, giận anh Vĩnh Tuấn và giận cả chính mình. Từ sau khi có được Anh Thi - đứa con yêu quý mà Đoan Thuận gửi cho - quan ngài Nguyễn Phúc Bửu Toàn cứ ở nhà đợi Đoan Thuận, chứ không hề cất công đi tìm kiếm như buổi ban đầu Đoan Thuận bỏ nhà ra đi... Vì sao ba hành xử như vậy hở ba? Còn anh Vĩnh Tuấn, những ngày anh ở Sài Gòn, cự ly giữa anh với “dì Đoan Thuận” rất gần mà anh không hề hay biết. Những lần anh qua lại trên đại lộ Lê Lợi thênh thang cái biển hiệu mỹ viện Phúc Toàn ít nhất cũng một lần đập vào mắt anh, mà anh không hề có một chút suy nghĩ liên tưởng gì sao? Chưa bao giờ anh có ý định đi tìm gặp “dì Đoan Thuận” hoặc mơ gặp “dì Đoan Thuận” giữa Sài Gòn hoa lệ một thời sao?!...

Khi những câu hỏi này được bật nên lời, thì anh Vĩnh Tuấn suy nghĩ một hồi lâu rồi cất giọng chậm rãi, rành mạch, mắt hơi trừng một chút với cô em gái Anh Thi - như thuở nào cô còn bé bỏng vậy:

- Chúng ta ai cũng thương nhớ, mong chờ, day dứt, đau đớn, khắc khoải... không biết dì Đoan Thuận còn hay đã mất, nếu còn thì đang ở đâu? Như thế nào? Ra sao?... Có thể nói mấy chục năm qua không khí gia đình ta chưa có lấy một ngày vui thật sự, vì tâm trạng ấy luôn đè nặng lên tâm thức của mỗi người. Còn dì Đoan Thuận thừa biết tất cả những tình cảm ấy của mỗi một người trong chúng ta dành cho dì, thừa biết chúng ta đang ở đâu, làm gì... Nhưng dì đã chẳng hề coi trọng điều đó. Đối với dì thì những nguyên tắc của Tổ chức là cao nhất! Phương thức sống mà dì chọn lựa là tốt nhất! Dì sống vì lý tưởng mà dì đã chọn, vì ước mơ mà dì đã đạt được, vì nghĩa vụ mà Tổ quốc đã tin tưởng giao phó cho dì... Tất nhiên thiếu dì Đoan Thuận cách mạng vẫn thành công, nhưng chính dì muốn trong bản đại hợp xướng chiến thắng của dân tộc phải có sự góp mặt của dì. Chính dì đã từng nói với ba là dì có thể chết được rồi sau khi ba tiếp nhận tình yêu của dì. Con người khôn ngoan ấy đã không muốn chết bình yên trên chiếc giường của mình, trong ngôi nhà của mình. Con người ấy muốn sống một cuộc đời bằng nhiều cuộc đời cộng lại, nếu không muốn nói là nhân lên! Dì Đoan Thuận là như thế đó! Nếu anh không nhầm thì ngoài hai mươi tuổi ít nhất có một lần dì Đoan Thuận xác định đi vào chỗ chết, nhưng vẫn không chết. Đó là khi dì quyết định gửi em về Huế cho ba nuôi. Lời thư của dì viết cho ba anh đã thuộc lòng, và hẳn là em còn thuộc và nhớ hơn cả anh “... Sắp sửa vào chiến dịch mới. Tôi sợ lần ra đi này có thể không trở về, nên tôi đành phải gửi con tôi cho ngài nuôi dạy giúp...” Đó là mùa hạ năm 1948. Dì xác định mình có thể hy sinh. Nhưng ông trời còn để cho dì sống trên đời hai mươi năm nữa. Dì đã đi du học - như ước nguyện của ba ngày xưa mà vì quá yêu ba, nên dì không rời xa ba để đi học được. Dì học một ngành khoa học để làm đẹp cho bao người đàn bà con gái khác không được đẹp như dì. Cùng lúc, dì trở thành một cán bộ cách mạng hoạt động hợp pháp giữa thủ đô hoa lệ Sài Gòn trong một thời gian dài mà kẻ địch không hề hay biết. Thông minh, từng trải, đầy năng lực và dày dặn kinh nghiệm, hẳn là dì đã hoàn thành nhiều nhiệm vụ quan trọng được giao, để rồi cùng với đồng chí đồng bào làm nên một tổng tấn công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968 lịch sử. Ngày kết thúc chiến dịch, một tay dì đã cứu sống hai thương binh bị thất lạc, rồi sau đó tự tay đưa các anh ra vùng an toàn, khi trở về dì mới bị địch bắt. Dì mãn nguyện lắm rồi, em không biết đó thôi! Em trách anh ở Sài Gòn lâu sao không nhìn thấy biển hiệu Phúc Toàn, và nếu đã nhìn thấy sao không có chút suy nghĩ, liên tưởng, tìm tòi... Nói thật với em, dạo đó - và cả về sau này - thỉnh thoảng nhìn thấy chỗ của các bà các cô lui tới để làm đẹp, là anh vội vã tránh xa ra! Có thể nói đàn bà con gái cứ mãi lo trau chuốt cái dung nhan cho lắm vào, thì đầu óc càng rỗng tuếch!... Hẳn là dì Đoan Thuận hàng ngày đều có đọc báo Sài Gòn, anh luôn ký tên thật dưới các bài báo, lẽ nào dì không nhận ra? Sao dì không chủ động đến tòa soạn tìm anh? Em biết không, khi em lặn lội cả năm trời đi tìm dấu tích của mẹ - từ tập nhật ký của mẹ để lại - cho đến những vùng miền mẹ đã từng qua, anh thương em lắm, vừa thương ba không còn nữa để biết được tin về mẹ. Nhưng bây giờ anh nghĩ khác. Nếu ba còn sống đến ngày nay để biết tất cả những sự ứng xử như thế của dì Đoan Thuận, chắc chắn ba sẽ buồn lắm. Thà ba không biết được những điều đó. Thà ba nửa tin nửa ngờ rằng dì Đoan Thuận đang còn sống ở đâu đó, hoặc đã hy sinh vào cuối cuộc kháng chiến chống Pháp.

- Như thế là mẹ em đáng trách sao?

- Cũng có thể nói được như vậy, đối với riêng chúng ta. Dì Đoan Thuận yêu bằng trái tim, nhưng thể hiện tình yêu bằng cái đầu. Có thể nói lúc nào dì cũng lý trí. Dì hy sinh ở tuổi bốn mươi ba. Anh tin rằng dì rất thỏa mãn, nhất là chặng đường hai mươi năm cuối đời của dì thật là oanh liệt! Anh hình dung rằng khi đối mặt với cái chết dì đã mỉm cười ngạo nghễ. Chưa kể rằng trước lúc bị thủ tiêu, chắc chắn dì đã bị bọn địch dùng nhiều thủ đoạn để khảo cung, và anh nghĩ dẫu với thủ đoạn gì - mềm dẻo hay cứng rắn, vỗ về hay đòn vọt, chắc chắn dì đã có những lời đối đáp cực hay với bọn chúng!... Thôi em ạ, đừng khóc mẹ và đừng oán trách ai hết! Chúng ta hãy tự hào và nhân lên niềm tự hào về mẹ!...

Nghe anh trai phân tích và khuyên nhủ Anh Thi dần lấy lại được thăng bằng. Mỗi ngày qua cô càng nghiệm thấy lời anh Vĩnh Tuấn rất đúng. Mẹ của Anh Thi là như thế đó. Nếu có thế giới bên kia thì hẳn là giờ đây ba mẹ đã được gặp nhau. Anh Thi còn nhớ như in sau lần dự đại lễ khánh thành tượng đài Chiến thắng nhìn thấy chân dung mẹ được họa sĩ điêu khắc Từ Huy thể hiện hết sức sống động và chân thực đã làm cho ba cảm động vào cùng. Sau hôm đó cứ cách vài hôm ba lại muốn đi dạo chơi công viên và ngắm tượng. Tháng 3 năm 2000, như mọi lần ba được con rể cùng cháu ngoại đưa đi dạo và ngắm tượng xong về nhà tắm rửa, ăn cơm trưa rồi ngủ và ngủ luôn! Nhẹ nhàng và thanh thản. Bức thư mẹ gửi cho ba mà anh Vĩnh Tuấn đã đọc thuộc lòng ấy được bọc nhựa từ lâu, và luôn nằm trên bàn viết của ba. Nét chữ của mẹ thời điểm viết thư cho ba và lúc viết nhật ký không hề thay đổi: chân phương, rõ ràng, rắn rỏi và một chút bay bướm... Chồng của Anh Thi - nhà báo Triều Linh bảo:

- Nét chữ của Anh Thi khá giống nét chữ của mẹ. Nhìn kỹ mới thấy một chút khác, là nét chữ con gái mẹ mềm hơn...

Anh Thi đồng ý với nhận xét của chồng. Cô nghĩ nét chữ là nết người. Cô may mắn được giống mẹ, nhưng không giống hoàn toàn, cả về hình thể và tính cách. Nếu đổi cuộc đời cô lấy cuộc đời của mẹ - liệu cô có đồng ý? Ngược lại, nếu đổi cuộc đời của mẹ lấy cuộc đời của cô thì mẹ cô có chịu đổi không? Căn cứ vào những gì được biết về mẹ, Anh Thi có thể tìm thấy câu trả lời về phía mẹ, là mẹ không chịu đổi. Còn về phía cô thật không dễ tìm thấy câu trả lời. Bởi vì nếu đặt Anh Thi vào bối cảnh lịch sử chính trị xã hội thời của mẹ, liệu cô có hành động như mẹ? Chỉ có thể hành động như mẹ mới có được cuộc đời như mẹ đã có. Chỉ cần khác đi một chút xíu thôi thì tình thế đã ra khác hoàn toàn.

Anh Thi nói với chồng:

- Có một mong muốn của mẹ là đến thăm gia đình ông Tôn Thất Bình. Mẹ đã không kịp làm điều đó. Vậy em có nên thay mẹ đến thăm?

Triều Linh cân nhắc:

- Đọc nhật ký thấy những mong muốn của mẹ nhiều lắm. Để thực hiện được những mong muốn đó không phải do phía chủ quan của chúng ta mà có thể giải quyết được, lại càng không phải chỉ mỗi mình sức vóc của em và anh cộng lại... Riêng việc đi thăm gia đình Tôn Thất Bình là ý nghĩ bất chợt của mẹ sau lần nói chuyện với Ngô Đình Nhu. Nhưng anh thấy đây là một ý hay. Chúng ta cũng nên tìm hiểu một chút để biết chân tướng của sự việc. Đây là điều mà sức vóc của riêng anh và em có thể làm được. Anh rất vui nếu được cùng với em đi tìm thăm gia đình Tôn Thất Bình.

Anh Thi ngước nhìn chồng với đôi mắt chan chứa niềm hạnh phúc và biết ơn.

Bằng biện pháp nghiệp vụ chỉ sau hai ngày đến Hà Nội nhà báo Triều Linh đã tìm được những thông tin cần thiết cho vợ. Một mặt anh đến Thư viện Quốc gia lục tìm các báo cũ và hỏi thăm bạn bè về những tên tuổi mà Đoan Thuận từng nghe Ngô Đình Nhu nhắc đến khi đề cập Hội Ánh Sáng và Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ. Triều Linh rất thú vị với chủ trương hành động của hai Hội này. Một Hội là xóa nạn mù chữ, dạy cho dân Việt biết đọc biết viết tiếng Việt, còn Hội kia là xóa bỏ những chỗ ở tối tăm rách nát của dân nghèo, dựng những mái nhà đơn sơ bằng nguyên vật liệu sẵn có - là tranh tre nứa lá nhưng tràn ngập ánh sáng, hợp vệ sinh. Cũng dịp này Triều Linh và Anh Thi mới được biết một thành viên lúc bấy giờ của Hội Ánh Sáng là kiến trúc sư Nguyễn Cao Luyện về sau làm Thứ trưởng Bộ Kiến trúc nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông cùng với kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp - đồng tác giả của khu nhà Ánh Sáng ở bãi Phúc Xá thời Nguyễn Tường Tam - Tôn Thất Bình đôn đốc xây dựng ngay để làm kiểu mẫu cho dân nghèo - về sau ứng dụng kiểu mẫu này làm các căn nhà vừa ở vừa làm việc cho cán bộ và chiến sĩ tại chiến khu Việt Bắc. Cũng từ những nguồn tin này Triều Linh và Anh Thi biết chính xác rằng Tôn Thất Bình đã không bao giờ trở về. Hai ngôi nhà của nhạc phụ và con rể ở số 5 và số 16 phố Hàng Da bị niêm phong, chỉ chừa một gian phòng mười sáu mét vuông cho gia đình Tôn Thất Bình ở.

Triều Linh và Anh Thi tìm đến địa chỉ nói trên, nhưng rất tiếc, vì mười sáu mét vuông còn lại bây giờ đã có chủ mới. Những người láng giềng lâu năm biết được nhiều chuyện, nói với Triều Linh và Anh Thi:

- Ngót nghét mười con người, gồm bảy mẹ con bà Tôn Thất Bình với một lão bộc trung thành, một người em gái, một người cháu gọi bằng cậu ruột. Từ sau khi thân phụ Tôn Thất Bình cáo quan về ở ẩn, cảnh nhà sa sút nên ông cụ gửi con cháu đến ở nhờ Tôn Thất Bình - giờ đây tất cả gánh nặng ấy chất lên vai đại tiểu thư Phạm Thị Giá - ái nữ của Phạm Quỳnh! Ngần ấy con người ăn ở sinh sống làm lụng trong một không gian mà ngày xưa là phòng riêng của lão bộc... Trong điều kiện đó dù muốn, dù không, chỗ ở ấy cũng biến thành ổ chuột, cũng thiếu ánh sáng, cũng mất vệ sinh!... Và bưng bít cả chữ Quốc ngữ! Bởi lẽ các con của Tôn Thất Bình - bằng lao động tần tảo của mẹ cũng lần lượt được đến trường, nhưng gặp rất nhiều khó khăn, nhất là trước ngưỡng cửa các trườngđại học...

Triều Linh và Anh Thi buồn rầu rời khỏi phố Hàng Da. Trước lúc trở về Huế, Triều Linh kịp tiếp được một thông tin hết sức quan trọng là người con trai thứ của Tôn Thất Bình là Tôn Thất Thành làm báo Nhân Dân. Sau giải phóng miền Nam 1975 anh được điều về thường trú tại Sài Gòn như một số cơ quan khác có văn phòng đại diện tại đây. Điều bất ngờ nữa là người con trai lớn của Tôn Thất Bình có một phát minh khoa học cho ngành kiến trúc, đó là cái thước Tôn Đại dùng để thiết kế kết cấu nhà cửa (kết cấu sắt, thép, gỗ, bêtông, nền móng...). Ngành kiến trúc không ai lạ gì công cụ tiện dụng này và tác giả của nó là giáo sư tiến sĩ Tôn Đại (Sao không “Tôn Thất” mà chỉ “Tôn” không thôi? - Anh Thi lại tự đặt câu hỏi).

Bây giờ là mùa thu 2001, Triều Linh bận quá nên không cùng với Anh Thi đi Sài Gòn dự đám cưới con trai cô Minh Lý. Dịp này Anh Thi dự định sẽ tìm gặp Tôn Thất Thành - con trai thứ của Tôn Thất Bình, rồi qua anh tìm về Bạc Liêu thăm bà Tôn Thất Bình nghe nói theo cô út có chồng là “công tử Bạc Liêu”.

Chưa dự tiệc cưới mà Anh Thi đã để tâm nghe ngóng tìm khu chung cư của báo Nhân Dân. Nói lời chúc mừng đôi tân lang và tân giai nhân xong, Anh Thi liền tìm đến khu chung cư này trên đường Lý Chánh Thắng.

- Nhà anh Tôn Thất Thành kia!

Theo sự mách bảo của người cùng phố Anh Thi rảo bước đến trước cửa một căn hộ xuềnh xoàng và dè dặt bấm chuông.

Một người đàn ông cao, gầy ra mở cửa. Anh Thi cúi đầu lễ phép chào, tự giới thiệu mình và xin được gặp anh Tôn Thất Thành.

- Tôi là Tôn Thất Thành. Xin mời cô vào nhà.

Tôn Thất Thành bối rối vì sự xuất hiện đột ngột của một người phụ nữ lạ mà quý danh vừa được xưng cùng với ngoại hình đẹp một cách sang trọng và quý phái... Anh gọi vợ pha trà sau khi mời khách ngồi, vừa tự hỏi không biết lý do gì khiến một quý bà như vầy tìm đến anh...

Trong khi Tôn Thất Thành bối rối vì sự xuất hiện không báo trước của Anh Thi thì cô lại kìm nén niềm xúc động trước người con trai bằng xương bằng thịt của Tôn Thất Bình - người mà lúc còn tại thế mẹ cô đã có lòng ngưỡng mộ vừa xót xa cho gia cảnh của ông, lại vừa là người cùng họ tộc với Nguyễn Phúc Bửu Toàn. Anh Thi trịnh trọng và chân thành:

- Thưa anh, em tìm đến thăm anh, nói chính xác hơn là thăm gia đình đấng thân sinh anh - ông Tôn Thất Bình - theo di nguyện của mẹ em...

Chưa biết rõ nội dung, nhưng được nghe lý do của cuộc viếng thăm, Tôn Thất Thành nghĩ chắc đây là người bà con bên nội của anh, vì hoàn cảnh lịch sử mà phải chia ly. Thời gian không chờ đợi ai, nên con cháu hiếu thảo phải làm theo di nguyện của ông bà cha mẹ. Anh thật sự xúc động vì từ trước nay anh chưa hề về thăm quê nội, bà con bên nội có những ai với ai anh cũng chưa được biết. Người phụ nữ đang ngồi trước mắt anh đây vừa mang hơi ấm của cội nguồn quê hương, vừa là huyết thống họ tộc.

- Mẹ em nghe ông cố vấn Ngô Đình Nhu kể chuyện về ba của anh...

Tôn Thất Thành giật mình khi nghe câu nói trên đột ngột bật ra trên đôi môi xinh đẹp lúc này hơi mím lại, vẻ trang nghiêm và thận trọng. Anh chưa kịp tỏ một phản ứng gì, biểu lộ một động thái nào thì Anh Thi đã vắn tắt thông báo tinh thần của cuộc gặp mặt, và xin anh vui lòng tạo điều kiện cho cô được gặp thăm thân mẫu của anh - bà Tôn Thất Bình.

Anh Thi đã đột ngột đưa bất ngờ này đến bất ngờ khác, dồn dập lên Tôn Thất Thành. Anh ngồi lặng đi một lúc rồi cất lời từ tốn:

- Chưa biết vai vế thế nào, nhưng trước mắt chúng ta hãy cứ gọi nhau là anh em... như thế, cho tiện. Việc đầu tiên anh cần thông báo sớm với em là em khỏi cần phải cất công đi Bạc Liêu để thăm mẹ anh, vì mẹ anh đang ở đây. Hôm qua mẹ anh đi với cô út Tôn Nữ Thanh Nhàn lên thăm vợ chồng anh và cháu. Mẹ anh đang nghỉ trên gác, còn cô Nhàn đi chợ...

Chỉ nói được ngần ấy thôi, Tôn Thất Thành không biết nên bắt đầu câu chuyện với Anh Thi như thế nào. Bình thường anh không phải là người kiệm lời. Nhưng lúc này đây anh thấy một cái gì ứ nghẹn trong cổ họng, nước mắt cứ chực trào ra khi nghe Anh Thi nói chẳng hiểu mẹ em muốn tìm thăm gia đình anh sau khi nghe Ngô Đình Nhu nói về ba anh, nên mẹ em bức xúc, muốn biết rõ cơ sự, hay trong đó một phần vì ba anh là hậu duệ của chúa Nguyễn... Ngay cả đối phương mà có liên quan với hoàng gia Nguyễn Phước tộc - mẹ em cũng đặc biệt quan tâm...

- Mẹ em đi làm cách mạng mà tính cách như thế chắc chắn là mẹ em khổ lắm? Phải không? - Tôn Thất Thành buột miệng thốt lên.

- Vâng, mẹ em khổ, rất khổ! Nhưng hình như mẹ em không hề thấy khổ, ngược lại, bà có vẻ thỏa mãn với cung cách bà ứng xử với đời.

Anh Thi vừa dứt lời thì ở ngưỡng cửa xuất hiện một phụ nữ. Tôn Thất Thành reo lên:

- Nhàn đây rồi! Để anh giới thiệu: Ba anh bị bắt khi mẹ anh mang thai Nhàn gần đến ngày sinh, còn đây là Anh Thi từ Huế tìm vào thăm...

Chỉ mới thoạt nghe Công Huyền Tôn Nữ, Tôn Nữ Thanh Nhàn liền nghĩ là bà con ở Huế vào thăm. Tôn Nữ Thanh Nhàn để lộ sung sướng cảm động ra mặt. Còn Anh Thi thì ngắm Tôn Nữ Thanh Nhàn sững sờ. Cùng lúc vợ Tôn Thất Thành dìu mẹ chồng từ trên gác đi xuống. Anh Thi lật đật đứng lên chào, vừa nhận thấy Tôn Nữ Thanh Nhàn thừa hưởng của mẹ không những vẻ đẹp sang trọng quý phái, mà cả cái hồn nhiên rạng rỡ và khiêm nhường... Một vẻ đẹp khá đặc biệt, một sự hòa quyện khá lạ lùng. Anh Thi nghĩ: Vế thứ nhất là bản chất, vế thứ hai là do hoàn cảnh tạo nên. Nếu bà Tôn Thất Bình, Tôn Nữ Thanh Nhàn và những người anh người chị của cô không tự nhào nặn mình để thích nghi với hoàn cảnh nghiệt ngã thì làm sao tồn tại đến ngày nay?

Khi mọi người đã ngồi hết bên bàn trà, bà Tôn Thất Bình ngước nhìn Anh Thi bằng đôi mắt đẫm nước:

- Bác vừa nghe vợ Thành nói, bỗng dưng bác đỡ mệt. Vậy chớ ông bà thân sinh của cháu là ai mà có tấm lòng quý báu thương tưởng tới bác vậy?

Anh Thi cũng nén xúc động, trình tự giới thiệu cha, kể chuyện mẹ. Bà Tôn Thất Bình và các con chăm chú lắng nghe. Thỉnh thoảng Tôn Nữ Thanh Nhàn, vợ chồng Tôn Thất Thành không kìm nén được cảm xúc vụt kêu lên khe khẽ, nhất là đoạn đời của Nguyễn Phúc Bửu Toàn khi lặng lẽ nuôi Anh Thi và ngóng chờ Đoan Thuận trong mỏi mòn, tuyệt vọng, và khi Anh Thi lần tìm ra dấu tích của mẹ, biết được mẹ đã sống, chiến đấu và hy sinh như thế nào... Không đợi Anh Thi dứt lời, bà Tôn Thất Bình nhoài người tới ôm chầm lấy cô mà khóc. Vợ Tôn Thất Thành và Tôn Nữ Thanh Nhàn kéo nhau vào bếp để chuẩn bị bữa cơm. Cả hai người vừa đi vừa lau nước mắt.

Tôn Thất Thành rót thêm trà vào cốc cho mỗi người. Anh nhấp một ngụm nhỏ rồi trịnh trọng nói:

- Trước hết cho anh được thay lời mẹ anh nói lời cám ơn mẹ của em và cám ơn em. Chỉ qua những lời vắn tắt của em, anh đã hình dung ra mẹ em - bà Đoan Thuận là một người phụ nữ Việt Nam tiêu biểu của tầng lớp trí thức trẻ những năm 50, 60 của thế kỷ trước. Đó là một người con gái Huế có đủ những phẩm chất quý báu là trí, dũng, thủy chung, trinh liệt và xinh đẹp. Tài hoa và nhan sắc như thế nên trời đất ghen! Nguyễn Du đã từng nói vậy mà! Giờ đây anh em chúng ta phải biết nhân lên niềm tự hào về mẹ của em và những người có cuộc đời như mẹ. Riêng gia đình anh vào cùng biết ơn. Có thể nói em đã bất ngờ mang tới cho gia đình anh một món quà lớn. Từ ngày ba anh mất đi không mấy khi gia đình anh được sống thật với niềm hạnh phúc như thế này. Bên những đau đớn cực nhục mà các thành viên gia đình anh cùng chung vai gánh chịu, tụi anh được một may mắn là có nhiều người bạn của ba anh vẫn còn sống đến ngày nay đã nói cho tụi anh nghe về ba để tự hào về ba. Cũng chính các vị đó chỉ cho tụi anh biết nhân vật Tôn Thất Bằng trong tác phẩm “Sóng gầm” của Nguyên Hồng chính là một mảng chân dung của ba anh. Ba anh cũng như những người hoạt động xã hội thời đó - giữa mạng lưới an ninh mật vụ của thực dân Pháp, họ triệt để lợi dụng những đám đông để đến diễn thuyết, không loại trừ các vũ trường, phòng trà, hộp đêm... - Nói đoạn Tôn Thất Thành đến bên giá sách lục tìm rồi tới trao vào tay Anh Thi "Tuyển tập III Nguyên Hồng" của Nhà xuất bản Văn học. Mở ra ở trang 481 có đánh dấu đỏ của Tôn Thất Thành, Anh Thi chăm chú đọc: “... Thêm một chiếc ô tô nữa đến nhưng không lộng lẫy bằng xe nhà Thy San. Tôn Thất Bằng bước lên thềm. Đó là cái đinh thứ hai của buổi diễn thuyết. Giáo sư tiến sĩ văn khoa kiêm chủ bút báo Quốc gia An Nam bằng tiếng Pháp vừa là nhà hùng biện cừ khôi của giới thượng lưu học giả trí thức phái bảo hoàng, Tôn Thất Bằng hôm nay nhân danh Ủy viên thường trực của đoàn Ánh sáng Hà Nội xuống nói chuyện về tôn chỉ mục đích của đoàn với bà con Hải Phòng. Theo như chương trình đã đăng các báo thì sau Tôn Thất Bằng sẽ đến bà Thy San Ủy viên vận động lâm thời của đoàn Ánh sáng Hải Phòng diễn thuyết. Bà Thy San sẽ nói về cuộc sống khổ cực của người dân nghèo cần lao và nhiệm vụ, sứ mệnh của những ai là người có đầu óc và một trái tim vị tha trước cảnh thương đau của xã hội.

Cũng vẫn ông trán hói, gương mặt bóng nhẫy, quần áo lễ phục đen quay ra đón nhà giáo sư, nhà hoạt động xã hội và nhà hùng biện Tôn Thất Bằng nọ mà luôn nửa tháng nay tên tuổi và tài ba, tiểu sử của y được giới thiệu rất rầm rộ trên các báo đặc biệt là các báo bằng tiếng Pháp, và đã làm bao nhiêu kẻ hâm mộ y mong chờ, đi đâu cũng nhắc nhở tán tụng. Lần này ông trưởng ban tổ chức không những chỉ quýnh lên vì bắt tay, vì cúi đầu, nghiêng người, cười mừng chào đón, mà còn quýnh lên vì được đứng ra giới thiệu một quý khách, một vĩ nhân như Tôn Thất Bằng với một số trí thức, công chức và các bà con hằng tâm hằng sản của vùng đồng chua nước mặn. Tôn Thất Bằng bước lên thềm với đúng hệt bộ điệu của một nhà chính khách quan trọng đến thượng nghị viện hay bữa tiệc ngoại giao nào vậy. Bước giày cũng ngạo nghễ, chậm chậm. Cái nhìn của y khinh khỉnh. Cái miệng bặm bặm. Cái mặt như chỉ chực hất lên truyền phán. Cùng đi với Tôn Thất Bằng, có mấy bộ mặt và bộ điệu cũng bệ vệ lạnh lùng như thế. Đó là một tiến sĩ hai bằng văn khoa và luật khoa, một bác sĩ nội trú vừa ở Pháp về, một nhà báo cũng chuyên viết bằng tiếng Pháp và một kịch sĩ tài ba nổi tiếng của Hà Nội. Khác hẳn lúc bắt tay ban tổ chức, khi những nhà đại trí thức nọ tiến lên và gặp Giáng Hương quay lại, thì cả bọn họ đều cúi đầu chào và cười hết sức lịch sự. Một loạt tiếng Pháp xen lẫn thêm tiếng Anh xổ ra. Giữa những tiếng cười nói đó, giọng nói của Giáng Hương vẫn dội lên giòn lảnh. Cặp mắt, nụ cười của y càng khiêu khích, khinh bạc.

Ba giờ kém năm.

Trưởng ban tổ chức dang tay mời các quan khách vào khai mạc. Cả bọn lộp cộp, ồn ào đi vào phòng ban tổ chức. Một phần thì ngồi vào dãy ghế danh dự ở hàng đầu trước diễn đài. Đám trai gái liền ồ đi theo sau nhưng bị cản lại. Giây phút sau tiếng chuông điện bấm ran. Những ghế đệm bật xuống sầm sập. Mọi người đứng lên. Bài đoàn ca đã nổi dậy.

... Giờ đây anh em đứng lên cùng chung tấm lòng mà cùng hăng hái.

Quyết sao cho dân nghèo mau vùng ra thoát vòng cuộc đời lầm than.

Đó là một bài hát lấy của đoàn Hướng đạo và đoàn Hướng đạo lại lấy bài của Ăng-lê. Trong khi trưởng ban tổ chức và hai nhà diễn thuyết đứng lại trước dãy ghế hàng đầu để chào đoàn ca thì cũng ở lối đi chính giữa ở tầng trên có ba vị quan khách đi vào cái tòa ngồi vẫn dành cho các vị chủ tọa buổi lễ. Tâm trí Chấn bỗng xóc mạnh và nổi cả gai:

- Thằng Đờ-vanh-xy là chủ tọa buổi diễn thuyết này! Phải! Đúng Đờ-vanh-xy, với cái dáng người dỏng cao, mớ tóc bạch kim bồng lên, cặp mắt như diều hâu và cái cười bĩu bĩu ngạo nghễ vào cùng. Đúng Đờ-vanh-xy cách đây bảy năm, một buổi sáng còn mờ đất, đã cùng viên quan tòa, viên cố đạo và viên chánh mật thám Bắc Kỳ đến chủ tọa cuộc... cuộc hành hình anh Cảnh con ở trước đề lao Hải Phòng, dạo đó Đờ-vanh-xy vẫn lấy tư cách là nhà báo, đại diện cho nền ngôn luận Đông Dương để chứng kiến một cuộc thực hiện biện pháp tích cực duy trì sự trị an ở thuộc địa, và để nghe những lời nói cuối cùng của một trọng tội bị xử án xem có gì oan khuất cần phải lên tiếng hộ!...

Cái vòm trên tầng gác bọn Đờ-vanh-xy ngồi rực lên, ghế sơn son thiếp vàng, tường quét kim nhũ rủ hai cánh rèm nhung đỏ viền kim tuyến vén vừa độ và buộc bằng hai tua kim tuyến. Giữa cái im phăng phắc vang ngân tiếng hát, cặp mắt của Đờ-vanh-xy đưa lướt xuống tầng dưới từ chỗ Tôn Thất Bằng, Giáng Hương ngồi, đến những tầng trên của các người đi dự. Tuy kém mắt nhưng Chấn cũng biết đích con diều hâu kia đã sà mắt xuống chỗ Chấn và những chỗ có anh chị em công nhân, thanh niên học sinh... Chấn vẫn thản nhiên như không. Khi bản đoàn ca cửa chào vừa dứt, Chấn ngồi xuống ghế, tay đặt lên đầu gối, lưng hơi ngả, nhìn có vẻ chăm chú lên diễn đàn.

Trưởng ban tổ chức tuyên bố chương trình, giới thiệu các quan khách, các diễn giả xong thì Tôn Thất Bằng ra nói. Thanh ngồi sau Chấn. Thanh chỉ nghe cái giọng rin rít của Tôn Thất Bằng được một lúc thì thấy khó chịu vào cùng. Trong khi nói, Tôn Thất Bằng chỉ thỉnh thoảng mới nhìn xuống bản diễn văn. Cặp mắt gằm gằm của y sáng lên một cách say sưa hết đóng đinh lấy đám người nghe ở tầng dưới lại đến người ở tầng giữa, rồi lướt lên các tầng trên. Một tay y đút túi quần, một tay làm điệu bộ, lúc giơ cao, lúc vung ra, lúc chém chém xuống không khí, để chấm cho từng mạch văn, từng nhịp nói.

Cách đây bốn năm, ngày Thanh vừa thôi học, Thanh phải cạy cục mãi mới được đến dự một buổi diễn thuyết của Tôn Thất Bằng nói về “Nền quân chủ thịnh trị ở Anh và ảnh hưởng của nó đến văn học, nghệ thuật, khoa học như thế nào” ở hội quán Trí tri Nam Định, do giáo giới tổ chức nhân dịp Hoàng đế Bảo Đại cùng Hoàng hậu Nam Phương ra xem hội chợ Thành Nam. Buổi ấy Tôn Thất Bằng nói bằng tiếng Pháp. Thanh nghe không hiểu được tất cả nhưng vẫn phục vào cùng. Thanh ngạc nhiên hết sức trước sự hiểu biết của một vị giáo sư mà Thanh thấy sao mà rộng lớn đến thế. Cứ theo như giáo sư nói thì những ai là trí thức, những ai là kẻ hiếu học mà được sống dưới cái chế độ kia, thở hít cái không khí của một nền văn minh cực kỳ huy hoàng kia, thì tha hồ mà phát triển và thi thố tài năng. Về nhà, Thanh càng ngẫm nghĩ đến những điều kỳ lạ mà Tôn Thất Bằng dẫn chứng. Thanh càng tủi nhục cho số phận, cho kiếp sống của mình, càng oán ghét cha ông, tổ tiên, xứ sở, sao mà ngu dốt, mê muội, hèn kém. Thanh đã nghĩ đến những chuyện ở trong sách Quốc văn giáo khoa thư có những người như người Châu Trí phải quét lá đa đốt lửa học khuya, như người Thừa Cung vừa chăn lợn vừa lắng nghe thầy đồ giảng sách trong nhà, hay đã có những người phải bắt đom đóm cho vào vỏ trứng để làm đèn, đi chăn trâu lấy mo nang và đất sét phơi khô làm sách bút... Bao nhiêu gương khổ học! Bao nhiêu kẻ nên người... Bao nhiêu sự nghiệp hiển vinh!... Vậy thì Thanh không được đi học ngày hai buổi ở những lớp Thành chung nữa, Thanh sẽ cố xin làm học viên dự thính vào những giờ có những giáo sư như Tôn Thất Bằng dạy. Cùng quá, Thanh cứ chầu ở ngoài cửa mà nghe và ghi chép. Ngày đi học, trưa, tối thứ năm, chủ nhật Thanh đi bán mía, bán bánh, bán gì cũng được miễn là vẫn được đi học...”

Đặt "Tuyển tập Nguyên Hồng" xuống bàn, Anh Thi nhìn Tôn Thất Thành:

- Trong đoạn văn này thấy diễn giả Tôn Thất Bằng được mời mọc, nghênh đón, giới thiệu một cách hết sức long trọng tại hội trường lớn, chứ đâu phải tại phòng trà, hộp đêm?

- Ấy là nói những thành viên khác của Hội Ánh Sáng, của các Chi hội trên cả nước tích cực tuyên truyền trong mọi điều kiện, mọi hoàn cảnh... theo như lời của các bậc cao niên kể lại. - Ngừng lại một lát Tôn Thất Thành nói tiếp: - Nếu chỉ đọc một đoạn này thôi thì lấy làm lạ cớ sao diễn giả Tôn Thất Bằng đến với công chúng yêu mến mình bằng bộ mặt khinh khỉnh... Thực chất cái khinh khỉnh chưa kịp trút bỏ ngay được là vì ở cửa ra vào hội trường diễn giả vừa chạm mặt những tên Tây như kiểu Đờ-vanh-xy. Còn trong Hội trường thì Đờ-vanh-xy đang chễm chệ ngồi ghế chủ tọa... Đấy cũng là... hoàn cảnhchứ, em?

- Vâng, em hiểu. Giờ thì em có thể hình dung về ba của anh được rồi. Còn bác và các anh chị sau khi bác trai bị bắt thì cuộc sống như thế nào?

- Đúng như những gì mà Ngô Đình Nhu đã mô tả. Về sau càng suy sụp hơn. Nhưng vẫn phải sống, mấy anh chị em gồm An, Mỹ, Đại, Thành, Thân và Út Nhàn phải lớn lên.

Năm 1946 cả nhà tản cư về Hà Đông, rồi về Nam Định - nơi phu nhân Phạm Quỳnh - tức là bà ngoại của anh đang ở với vợ chồng chú Đặng Vũ Hỷ - chồng dì Thức em gái kế mẹ anh. Chị Tôn Nữ Mỹ - em gái kế chị cả Tôn Nữ An - bị bệnh lao. Cậu Phạm Khuê - người con thứ ba của ông ngoại, là em trai của mẹ anh bảo phải vào Hà Nội có thuốc và phương tiện mới chữa được. Mẹ anh bồng Nhàn dắt díu cu Thân đưa chị Mỹ về Hà Nội - tức vùng địch tạm chiếm để điều trị. Nhưng về sau chị Mỹ không qua khỏi vì được cứu chữa quá trễ muộn! Anh Tôn Đại với anh, chị Tôn Nữ An vẫn ở lại với bà ngoại. Năm ấy anh bảy tuổi, anh Đại mười tuổi, chị An mười lăm tuổi. Khi Pháp đánh chiếm Nam Định cả nhà lại về Hà Nội. Anh Đại và anh được đi học. Tuy mới mười lăm tuổi, nhưng là đứa con lớn nhất trong gia đình nên chị An phải đi làm ở hiệu thuốc của người bà con - nơi đã cưu mang mấy mẹ con suốt thời gian chị Mỹ bệnh nặng. Năm 1954 hiệu thuốc dọn vào Sài Gòn, không có người tin cậy, lại gọi chị An vào làm. Gia đình anh mang ơn nặng, không còn cách nào khác, nên đầu năm 1955 sau lễ đón Cụ Hồ, và Chính phủ về Hà Nội rồi chị An mới đi qua đường Hải Phòng vào Nam.

- Cho em hỏi một chút về anh Đại. Với rào chắn của chủ nghĩa lý lịch nặng nề như thế vào thời kỳ đó, vì sao anh Đại được vào đại học để rồi sau đó có phát minh Tôn Đại, và vì sao không là “Tôn Thất”

- Lúc bấy giờ với tinh thần quá khích, người ta rất dị ứng với “Tôn Thất”, nên anh Đại đã tự động gạt bớt một chữ trong tên họ mình khi làm hồ sơ vào đại học. Còn em Tôn Nữ Thanh Nhàn là trong nhà gọi vậy chứ hồ sơ công nhân trước đó, hồ sơ giáo viên sau này của em là Tôn Thị Thanh Nhàn, nhưng không phải do Nhàn mà do người ta gợi ý sửa đổi, thậm chí tự người ta dùng bút gạch bỏ chữ “Nữ” đi... Còn anh Đại vì sao được vào đại học? Là anh Đại gặp may! Khi Đại học Bách Khoa Hà Nội mở khóa đầu tiên không có mấy người dự thi, vì thời điểm đó có rất ít người đỗ tú tài. Anh Đại đang học đệ nhị thì bị ốm nằm ở nhà buồn lắm, bất ngờ nghe nói Đại học Bách Khoa lấy cả học sinh đệ nhị và lớp chín trường kháng chiến vào đại học. Lúc bấy giờ cần người học quá nên tạm bỏ qua lý lịch. Nhưng sau khi tốt nghiệp thì mới bắt đầu siết chặt. Anh học hành xuất sắc nhưng bố trí công tác tại các tỉnh xa heo hút. Ở đó phải đương đầu với rất nhiều khó khăn. Vậy mà ra trường có vài năm, trong điều kiện cực kỳ khó khăn đó anh Đại đã công bố phát minh...

Tôn Thất Thân khi ba bị bắt cu cậu chưa được ba tuổi. Lớn lên Thân bị đánh trượt đại học vì lý lịch. Năm ấy anh Thành bị bệnh lao, nằm Bệnh viện Bạch Mai. Anh bảo Thân đi xin việc làm ngay, việc gì cũng làm. Thân xin được vào lớp giáo viên cấp tốc mười cộng hai. Tức là tốt nghiệp cấp ba hệ mười năm, học thêm hai tháng nghiệp vụ sư phạm rồi đi dạy. Thân dạy văn ở một huyện ngoại thành Hà Nội. Sau đó có một thầy dạy toán nghỉ, Thân được điều qua dạy toán. Khi Hà Nội mở lớp năng khiếu toán, cần thầy giỏi, người ta rà soát khắp nội ngoại thành nên Thân được chọn. Từ đó Thân chuyên dạy lớp năng khiếu toán cấp hai. Nhiều học sinh về sau du học nước ngoài, thành đạt, nhiều học sinh đi thi toán quốc tế được huy chương vàng. Thân cứ vừa dạy vừa học mãi, học mãi lên. Về sau được điều về Viện Khoa học Giáo dục - vẫn chuyên về toán như hiện nay. Vừa qua, lại được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân.

Tôn Nữ Thanh Nhàn thì khác. Biết phận mình không thể được tuyển chọn nên không hề có ý định thi vào đại học. Những năm đầu thập niên 60, Đoàn Thanh niên Lao động hô hào tổ chức cho thanh niên xung phong đi lập nghiệp “Theo tiếng gọi của Tổ quốc đến nơi cần”, Nhàn xung phong đi Tây Bắc, đến nông trường Mộc Châu. Cũng như các anh Đại, Thành, Thân, Nhàn phấn đấu rất cao, nhưng mãi vẫn chưa được đứng vào hàng ngũ Đoàn Thanh niên Lao động. Đến hôm chuẩn bị đi Tây Bắc người ta mới làm lễ kết nạp Nhàn. Kết nạp xong liền lên xe đi ngay. Nông trường Mộc Châu chuyên trồng và chế biến trà. Nhưng thời điểm Nhàn đến, nông trường vừa nhận nuôi mười ngàn con cừu do Mông Cổ tặng Việt Nam để nuôi thí nghiệm. Nhàn được phân công làm ở bộ phận chăn nuôi cừu, đội sản xuất này có tên là Tân Cương. Chẳng bao lâu sau vùng Tây Bắc có câu hát “Núi rừng đẹp nhất hoa ban. Nông trường đẹp nhất Thanh Nhàn Tân Cương”. Hồi triển lãm ở Hồ Gươm Hà Nội về hình ảnh thanh niên đi lập nghiệp do Trung ương Đoàn tổ chức, có treo một bức ảnh to, bề ngang cỡ tám tấc, chiều cao khoảng một thước, Nhàn ngồi cười, tay cầm cái gậy để chăn cừu... Lúc bấy giờ có chàng Long kỹ sư nông nghiệp, quê Bạc Liêu, đang làm việc ở Bộ Nông nghiệp, về nông trường này theo dõi nuôi thí nghiệm cừu. Long và Nhàn quen nhau, về sau nên vợ thành chồng. Rồi nông trường mở nhà trẻ, nhà mẫu giáo, trường tiểu học. Người ta xét thấy Nhàn có văn hóa, có đạo đức nên điều Nhàn sang dạy. Cứ thế, Nhàn chuyển qua ngành sư phạm lúc nào không hay. Anh Thành có người bạn làm ở Thành đoàn Hà Nội gặp ông Hồ Trúc ngày trước là Bí thư Trung ương Đoàn hô hào bọn Nhàn ra đi - giờ ông đang giữ chức Thứ trưởng Bộ Giáo dục - anh bạn này bảo các ông đem con bỏ chợ, sau này các ông nói, liệu còn ai nghe, ai theo... rồi trình bày trường hợp của Nhàn - lúc bấy giờ đang là giáo viên cấp một ở nông trường Mộc Châu. Ông Thứ trưởng đồng ý giới thiệu Nhàn vào đại học. Nhàn lại tiếp tục phấn đấu không hề mệt mỏi, nên khi theo chồng về quê, được bố trí công tác hợp lý. Về sau giữ chức Hiệu phó Trường Cao đẳng Sư phạm.

Còn anh... - Tôn Thất Thành ngập ngừng: - Thật tình anh không muốn kể ra. Có thể tóm tắt như sau: Anh ốm yếu - một phần do tuổi nhỏ sớm chịu khổ. Anh mê văn chương nhưng không có ý định vào đại học bằng con đường vòng vèo như Nhàn, như Thân... mà muốn đi thẳng vào cuộc sống luôn. Có cậu bạn thân, nó thương anh quá nên chạy nhờ ông anh họ làm ở trường Đại học Tổng hợp cho cái giấy báo thi ngành Văn. Thế là đi thi, không có giấy khám sức khỏe, không hồ sơ gì cả. Hồi ấy năm 1958, tất cả học sinh dự thi đều bị loại, chỉ có mười tám cán bộ chiến sĩ đỗ. Tất nhiên anh cũng bị trượt, nhưng vinh dự là cùng trượt với anh đợt ấy có nhà thơ Phùng Quán. Có ý kiến cho rằng Phùng Quán trượt thi là vì khi làm bài thi đáng lý ra phải viết về Mác-xim-goóc-ki, ông ta lại viết “Bài ca tháng Mười” của Mai-a-cốp-xki mà ông ta ngưỡng mộ. Anh Thành cùng nhóm bạn học một thời làm báo tường ở trường Chu Văn An rủ nhau ghi tên xin thi vào lớp phóng viên của báo Nhân Dân. Báo này nhờ Thành đoàn Hà Nội tuyển sinh. Hôm họp mặt ở Thành đoàn có hơn bảy mươi thí sinh. Nhà báo Thép Mới thay mặt bổn báo tiếp xúc với các nhà báo tương lai này. Vốn ngưỡng mộ Thép Mới từ trước, nên dịp này những người trẻ tuổi tranh thủ hỏi ông rất nhiều vấn đề. Hội trường sôi nổi lắm. Rồi ông Thép Mới nói:

- Việc đầu tiên là các anh phải phát hành báo .

Cả hội trường xôn xao. Có ý kiến hỏi cụ thể công việc phát hành báo như thế nào. Ông Thép Mới trả lời:

- Cơ quan sẽ cho các anh các chị mua xe đạp trả góp, và cấp cho cả Micro portatif nữa để tiện công tác.

Nhiều thí sinh không tin ở tai mình nên cố hỏi lại cho rõ. Bởi lẽ nào một người bắt đầu sự nghiệp báo chí của mình lại bằng cách đi rao bán báo? Ông Thép Mới lại nghĩ rằng vừa rồi mình lỡ nói tiếng Tây sợ có người không hiểu, ông vội nói lại rằng:

- Cấp cho các anh cái loa cầm tay bằng sắt Tây để các anh rao bán báo cho tiện.

Một lần nữa cả phòng họp lại ồ lên.

Sau mười lăm phút giải lao, lúc vào họp lại, Bí thư Thành đoàn Hà Nội thay mặt ban tuyển sinh nói:

- Các đồng chí nào muốn vào học lớp này thì ghi tên vào đây.

Nhóm của anh ở trường Chu Văn An có tám người thì đều đồng ý ghi tên cả, cộng thêm với bốn thí sinh khác nữa, cả thảy được mười hai người. Bí thư Thành đoàn rao nhắc thêm mấy lần nữa, con số thí sinh vẫn không thay đổi. Bí thư đi hội ý với nhà báo Thép Mới. Một lát sau Bí thư trở lại vị trí nói:

- Đồng chí đại diện báo Nhân Dân cho biết cuộc tuyển sinh đến đây là kết thúc. Bổn báo chỉ nhận mười hai thí sinh đã ghi tên. Mời mười hai đồng chí ở lại làm thủ tục!

Có thể nói cả nhóm mười hai người không ai tin vào tai mình. Bất ngờ và thú vị hết sức! Mừng quá, không nói gì được nữa. Mấy hôm sau đích thân Tổng biên tập Hoàng Tùng gặp riêng “nhóm mười hai” hỏi han từng người một. Khi đến phiên, anh tự giới thiệu:

- Tôi - Tôn Thất Thành, Đoàn viên Thanh niên Lao động, cháu gọi Phạm Quỳnh bằng ông ngoại...

Lúc bấy giờ anh mười tám tuổi. Sau một thời gian bán báo, người được gọi về Tòa soạn làm việc đầu tiên là con ông quản lý báo Tin tức của , tiếp đó người thứ hai là cháu ngoại Phạm Quỳnh.

- Như vậy cho thấy dẫu lý lịch có nặng nề đến đâu, nhưng nếu bản thân anh tốt, anh giỏi, thì và Nhà nước đâu có để anh hoài phí?

- Tụi anh cũng nghĩ thế. Nhưng để chứng tỏ được mình cho người ta thấy thì anh cũng đã tróc vi trầy vảy...

- Điều đó chỉ có thể hun đúc thêm chí khí, nghị lực, cùng những phẩm chất cao quý khác để làm người mà thôi.

- Em nói như chân lý ấy! - Tôn Thất Thành tán thưởng với nụ cười rạng rỡ nhưng trong dư âm của nó có vịchua xót.

Anh Thi cố tỏ ra tỉnh táo rắn rỏi vậy nhưng trong lòng cô đang thổn thức vì tình yêu mến và niềm khâmphục đối với những con người thông minh tài hoa và

nhẫn nhục.

Cơm đã bắt đầu dọn ra. Vợ Thành và Nhàn làm cơm khéo quá. Cả nhà ăn rất ngon và rất vui. Bà Tôn ThấtBình nói:

- Sắp giỗ ba của Thành rồi. Hôm ấy nếu cháu chưa về Huế thì mời cháu đến, bác và các con của bác sẽ rất vui.

- Thưa bác, giỗ bác trai vào ngày nào ạ?

Bà Tôn Thất Bình không trả lời Anh Thi. Đôi môi bà hơi mấp máy rồi mím chặt. Bát cơm với đôi đũa trên tay bà lơi dần rồi hạ thấp xuống mặt bàn... Tôn Nữ Thanh Nhàn đỡ lời mẹ:

- Từ khi Nhàn lớn lên thấy năm nào mẹ cũng giỗ ba vào ngày ba bị bắt.

- Những năm đầu còn tự đánh lừa mình, nuôi ảo tưởng, hy vọng và chờ đợi... nên không giỗ. - Tôn Thất Thành nói.

Khó có thể hình dung được những nỗi vất vả gian truân mà bà Tôn Thất Bình và các con đã phải thắng vượt để tồn tại, nhưng tất cả những cái đó không nặng nề bằng nỗi đau đớn mà mỗi thành viên gia đình đã phải mang vác quá lâu và không bao giờ được tháo bỏ.

- Trong nhật ký của mẹ cháu, có một lần sau khi nói chuyện với Ngô Đình Nhu mẹ cháu mới biết được rằng vào thời điểm Hiệp định Genève bắt đầu có hiệu lực, đất nước tạm thời bị chia cắt hai miền, thì ở nửa nước phía Bắc có một lớp người thấy khó sống dưới chế độ cộng sản, họ được liệt kê vào các thành phần mà lúc bấy giờ gọi là năm công, đó là công an, công chức, công giáo, công tử và công đệ tử. Gia đình bác lúc bấy giờ cũng thuộc diện năm công kia. Vì sao dạo tháng 7 năm 1954 bác không đưa cả nhà di cư vào Nam?

Bà Tôn Thất Bình ngẩng lên trả lời Anh Thi:

- Bác và các con của bác không thể đi được, phải ở lại Hà Nội, ở lại miền Bắc để đợi bác trai trở về...

- Cái chết của ông Tôn Thất Bình thì không rõ, nhưng cái chết của Chủ bút Nam Phong Tạp chí Phạm Thượng Chi thì đã rõ. Người ta có lời nào với gia đình không?

- Ở Hà Nội được tin thân phụ bị bắt ngày 23 tháng 8 năm 1945 tại Huế, ngày 25 tháng 8 năm 1945 Hồ Chủ Tịch mới từ Việt Bắc về tới Hà Nội, biết Người đang bận nhiều việc, nhưng sáng thứ Sáu ngày 31 tháng 8 năm 1945 bác đã đi cùng với em gái bác là dì Phạm Thị Thức - vợ chú Đặng Vũ Hỷ đến xin gặp Hồ Chủ Tịch. Mười một giờ Hồ Chủ Tịch đã tiếp hai chị em bác rất tử tế và thông cảm...

Tôn Thất Thành nói:

- Về sau mới biết giờ phút đó Hồ Chủ Tịch vừa mới xem xong lần cuối bản Tuyên ngôn độc lập, vừa bước qua phòng khách là gặp nhiều vị đang ngồi đợi nhưng thư ký đã sắp xếp cho mẹ anh và dì Hỷ được gặp trước...

- Vào thời điểm ấy không những hai chị em bác mà cả Hồ Chủ Tịch cũng không nghĩ rằng người ta sẽ giết hại...

Bà Tôn Thất Bình nén xúc động nói.

Tôn Thất Thành tiếp lời mẹ:

- Về sau này mấy lần nhà thơ Cù Huy Cận kể lại với nhạc sĩ Phạm Tuyên rằng khi nghe tin cụ Phạm bị sát hại, Hồ Chủ Tịch đã rút khăn tay lau mắt và thốt câu: “Đã lỡ mất rồi!...”

H.K.L

-----

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

18 NGUYỄN TRƯỜNG TỘ - BA ĐÌNH - HÀ NỘI

Điện thoại: 024.37161518 - 024.37163409, Fax: 024.38294781

Website: www.nxbvanhoc.com; www.nxbvanhoc.vn

E-mail: tonghopvanhoc@vnn.vn

* Chi nhánh tại Tp. Hồ Chí Minh

290/20 Nam Kỳ Khởi Nghĩa - Quận 3

Điện thoại: 028.38469858, Fax: 028.38483481

* Văn phòng đại diện tại thành phố Đà Nẵng

344 đường Trưng Nữ Vương - thành phố Đà Nẵng

Điện thoại - Fax: 0236 3888333

Chịu trách nhiệm xuất bản: NGUYỄN ANH VŨ

Biên tập: THẠCH TOÀN

Bìa: STARBOOK

Trình bày: VĨNH GIANG

Sửa bản in: THẠCH TOÀN

Những dấu chân của Mẹ - Hà Khánh Kinh

In ….… cuốn, khổ 13,5 x 20,5 cm, tại

Số ĐKXB: ………………………., cấp ngày…….…………

In xong và nộp lưu chiểu năm 2013

Table of Contents

Mục lục

Chương 1

Chương 2

Chương 3

Chương 4

Chương 5

Chương 6

Chương 7

Chương 8

Chương 9

Chương 10

Chương 11

Chương 12

Chương 13

Chương 14

Chương 15