Dịch từ nguyên bản tiếng Pháp:

Tous les hommes n’habitent pas le monde de la même façon của Jean-Paul Dubois

© Editions de l’Olivier, 2019

Xuất bản theo hợp đồng nhượng quyền giữa nhà xuất bản Olivier và Nhã Nam.

Bản quyền bản tiếng Việt © Công ty Văn hóa & Truyền thông Nhã Nam.

e-Book này được thực hiện trên tinh thần thiện nguyện, phi lợi nhuận và phục vụ cộng đồng người đọc chưa có điều kiện mua sách giấy.

Thông tin eBook

Tên sách:

Không Ai Sống Giống Ai Trong Cuộc Đời Này

Nguyên tác:

Tous les hommes n’habitent pas le monde de la même façon

Tác giả:

Jean-Paul Dubois

Dịch giả:

Nguyễn Thị Tươi

Phát hành:

Cty VH & TT Nhã Nam

Xuất bản:

NXB Hội Nhà Văn

ISBN:

978-604-347-589-0

Số trang / Khổ giấy:

316 pgs / 14 x 20.5 cm

Giá bìa:

145.000đ

Ngày phát hành:

2022

Hoàn thành eBook:

@huyetleid0907, 08/2024

Jean-Paul Dubois sinh năm 1950 tại Toulouse, Pháp. Ông theo học ngành xã hội học rồi trở thành nhà báo. Ban đầu ông viết cho mục thể thao trên tờ Sud Ouest, rồi đầu quân cho tờ Matin de Paris, sau đó trở thành phóng viên của tuần san Le Nouvel Observateur. Ông đã xuất bản khoảng hai mươi tiểu thuyết, một tiểu luận, hai tập truyện ngắn và hai tuyển tập các bài báo.

Ông từng giành được nhiều giải thưởng quan trọng, trong đó phải kể đến giải Goncourt năm 2019 dành cho tiểu thuyết Không ai sống giống ai trong cuộc đời này.

NHÃ NAM | VĂN HỌC HIỆN ĐẠI

Trong một buồng giam ở nhà tù Bordeaux, nằm bên dòng Prairies, Paul Hansen lần hồi lại cuộc đời mình. Là kết quả của cuộc hôn phối kỳ lạ giữa một mục sư đạo Tin Lành người Đan Mạch và một nữ chủ rạp chiếu phim, dường như Paul đã tìm được bến đỗ cuộc đời mình với công việc bảo vệ kiêm quản gia ở tòa nhà L’Excelsior bên Winona cùng những chuyến bay giữa mênh mông tuyết trắng ở các vùng hồ Montréal. Nhưng khi tòa nhà có viên trưởng ban quản trị mới, mọi thứ đột ngột thay đổi và điều không thể tránh khỏi xảy đến...

Một nhà thờ chìm lấp giữa những đụn cát, các khu mỏ a-mi-ăng lộ thiên, những khúc uốn của một con sông lấp lánh ánh bạc, những làn sóng âm vang lên từ một cây đàn organ được đặt trong nhà thờ,... tất cả cùng diễu qua trong mạch kể của một cuốn tiểu thuyết hết sức đặc biệt.

Là câu chuyện về đời người, Không ai sống giống ai trong cuộc đời này là một trong những tác phẩm đẹp nhất của Jean-Paul Dubois.

“Ở đây tập hợp tất cả những gì chúng ta yêu mến ở Jean-Paul Dubois. Mọi thứ đều hiện diện: gia đình, Toulouse, Canada, thiên nhiên, nỗi u hoài, sự giễu cợt và khiếu hài hước khôn cưỡng.”

(Le Figaro)

“Giống như trong mọi tác phẩm của mình, Jean-Paul Dubois biết cách làm cho thế giới u hoài của mình trở nên đáng ao ước.”

(Télérama)

“Một ly cocktail pha trộn giữa hài hước, thông minh và cảm xúc được phục vụ với sự lịch thiệp đầy thư thái.”

(Le Figaro)

Mục Lục

Thông tin eBook • Copyright

KHÔNG AI SỐNG GIỐNG AI TRONG CUỘC ĐỜI NÀY

✽ Nhà tù bên sông

✽ Skagen, nhà thờ vùi trong cát

✽ Vị mục sư ngờ vực

✽ Độ sâu của những cổ họng

✽ Thetford Mines

✽ Và cây đànvorgan ngừng chơi

✽ Montréal, QC

✽ Chiếc Beaver của Winona

✽ Ngay trước bóng tối

✽ Máy bay, máy kéo và sự chờ đợi

✽ Trở lại Skagen

Lời cảm ơn

JEAN-PAUL DUBOIS

Nguyễn Thị Tươi dịch

không ai sống

giống ai trong

cuộc đời này

Nhã Nam & NXB Hội Nhà Văn

Tặng Hélène,

Tặng Tsubaki, Arthur và Louis.

Tặng Vincent Landel, người tôi nhớ.

Tưởng nhớ Jean-Michel Tarascon và Michel Ramonet.

Tôi dành hết tình âu yếm của mình cho Geneviève, Claire và Didier.

Xin gửi những lời cảm ơn tự đáy lòng tôi đến Serge Asselin vì sự giúp đỡ thân tình và kinh nghiệm quý báu của anh.

Xin gửi tình cảm trìu mến của tôi đến Frédéric, và lời chúc trường thọ đến Oita.

Xin gửi tình cảm quyến luyến của tôi đến Pascal, quý ông Québec và Guy, người lái xe mô tô ba bánh xuyên Canada.

“Toàn bộ điều này khiến ta nghĩ đến chuỗi ngày không gì định dạng hay định hướng nổi, cũng chẳng có gì lưu lại hay khuấy động lên, và ở đó chẳng điều gì có nghĩa.”

ROSALIND KRAUSS

“Tôi phải lãng quên cái ngày này. Mất mười đô la ở trường đua hôm nay. Thật là một điều vô ích. Tốt hơn hết là cho tôi nhét của quý vào một chiếc bánh kếp rưới xi rô phong.”

Charles BUKOWSKI, Về việc viết lách

Nhà tù bên sông

Tuyết rơi suốt một tuần nay. Bên của sổ, tôi ngắm nhìn màn đêm và lắng nghe cái lạnh. Ở đây rất ồn. Một thứ tiếng ồn đặc biệt, khó chịu, khiến ta tin rằng tòa nhà này, bị kẹp trong một gọng kìm băng giá, đang thốt ra tiếng rên rỉ đầy sợ hãi như thể nó đau đớn rồi vỡ toác vì co rút. Vào giờ này, nhà tù thiếp ngủ. Sau một thời gian nhất định, khi đã quen với nhịp chuyển hóa của nó, ta có thể nghe thấy tiếng nó thở trong bóng tối chẳng khác nào một con vật to lớn, thỉnh thoảng húng hắng ho, thậm chí còn nuốt ừng ực. Nhà tù ngốn ngấu chúng tôi, tiêu hóa chúng tôi, và, co quắp trong bụng nó, ẩn nấp giữa những nếp gấp được đánh số của ruột gan nó, giữa hai cơn co bóp dạ dày, chúng tôi ngủ và sống được đến đâu hay đến đấy.

Nhà tù Montréal, còn gọi là nhà tù Bordeaux vì được xây trên phần lãnh thổ cũ của một khu phố mang tên ấy, nằm ở số 800 đại lộ Gouin Ouest, bên bờ sông Prairies. 1.357 tù nhân. 82 người đã bị xử tử bằng cách treo cổ cho đến năm 1962. Ngày xưa, trước khi người ta xây dựng cái vũ trụ giam cầm này, hẳn là nơi đây phải đẹp tuyệt, với những gì cần để tạo nên điều đó như bạch dương, phong, thường xuân và những vạt cỏ cao đổ rạp sau khi lũ thú hoang đi qua. Ngày nay, chuột cống và chuột nhắt là những loài duy nhất còn sống sót của quẩn thể động vật hồi đó. Và vốn là loài không mấy so đo, chúng sinh sôi nảy nở trong cái thế giới đóng kín hình thành từ nỗi đau bị giam hãm này. Dường như chúng thích nghi hoàn hảo với việc ở tù và thuộc địa của chúng không ngừng mở rộng ra tất cả các chái trong tòa nhà. Ban đêm, ta nghe rõ mồn một lũ động vật gặm nhấm ấy miệt mài lao động trong các xà lim và các hành lang. Để chặn lối chúng, chúng tôi cuộn báo và quần áo cũ chèn vào dưới cánh cửa hoặc đằng trước các cửa trập thông gió. Chẳng ích gì. Chúng vẫn chui lủi, luồn lách, len lỏi và làm những việc chúng phải làm.

Kiểu xà lim nơi tôi sống được đặt biệt danh là “condo”, có nghĩa là một “căn hộ”. Sở dĩ chúng tôi gán cho không gian này cái tên gọi mỉa mai đó là vì nó có diện tích nhỉnh hơn một chút so với mẫu xà lim chuẩn, thứ đã thành công trong việc bóp nghẹt nốt chút nhân tính còn lại trong chúng tôi giữa chừng vỏn vẹn sáu mét vuông.

Một giường hai tầng, hai cửa sổ, hai ghế đẩu gắn chặt xuống sàn nhà, hai bàn nhỏ, một chậu rửa và một bồn cầu.

Tôi chia sẻ cái chuồng giam ấy với Patrick Horton, một gã cao to gấp rưỡi người thường đã xăm câu chuyện cuộc đời gã lên khoảng da lưng - Life is a bitch and then you die[1] - cùng câu chuyện về tình yêu của gã dành cho những chiếc xe Harley Davidson trên hai bả vai và vồng ngực. Patrick đang trong thời gian chờ phán quyết, sau vụ sát hại một thành viên của Hells Angels[2] thuộc địa bàn Montréal, gã này bị đồng bọn hạ sát ngay trên xe mô tô vì bị nghi ngờ là hợp tác với cảnh sát. Patrick bị kết tội tham gia vụ hành quyết. Nhìn tầm vóc đáng phải dè chừng của Horton và việc gã là thành viên của băng đảng mô tô sở hữu một bảng thành tích giết chóc và sát hại đáng nể, ai nấy đều cung kính dạt sang hai bên như thể gã là một vị hồng y mỗi khi gã lang thang trong các hành lang ở khu B. Nhờ chung xà lim với gã, tôi được hưởng lây sự kính trọng mà các tù nhân dành cho gã sứ thần kỳ cục này.

Đã hai đêm nay Patrick rên rỉ trong lúc ngủ. Gã có một cái răng sâu và đang phải chịu những cơn đau nhói đặc thù của một ổ áp xe. Gã đã nhiều lần phàn nàn vụ đau răng với viên lính gác, rốt cuộc anh ta cũng mang cho gã mấy viên Tylenol. Khi tôi hỏi tại sao gã không yêu cầu được ghi tên vào danh sách chờ nha sĩ khám, gã bảo tôi: “Không bao giờ. Nếu mày có một cái răng đau, lũ con hoang ở đây không chữa cho mày đâu, chúng sẽ nhỏ béng luôn. Nếu mày có hai cái răng đau thì cũng thế, chúng sẽ nhổ của mày cả hai cái.”

Chúng tôi ở chung từ chín tháng nay, và mọi việc diễn ra khá êm thấm. Một sự tương đồng về định mệnh đầy kỳ lạ đã đưa đẩy chúng tôi đến đây gần như vào cùng một thời gian. Patrick nhanh chóng muốn biết gã sẽ phải cùng chia sẻ bồn cầu với ai hằng ngày. Tôi liền kể cho gã nghe câu chuyện của mình, khác xa với câu chuyện của băng đảng Hells, những kẻ kiểm soát toàn bộ mảng buôn lậu ma túy trong tỉnh và không ngần ngại châm ngòi những cuộc chiến liên hồi như mấy vụ từng khiến 160 người thiệt mạng ở Québec từ năm 1994 đến năm 2002 khi phải đối đầu với kẻ thù truyền kiếp của họ là băng Rock Machines, băng đảng này sau đó lại tiêu tán dưới tay Bandidos, một băng đảng mặc dù có cái tên đầy lộ liễu[3] nhưng lại chẳng cướp đoạt được gì, thậm chí sau này tới lượt họ phải nếm trải vài cay đắng bởi vì người ta tìm thấy tám cái xác, tất cả đều là thành viên Bandidos, bị vứt bừa bãi trong bốn chiếc xe đậu sát nhau và mang biển đăng ký tại Ontario.

Khi Patrick biết được lý do khiến tôi phải ở tù, gã liền quan tâm đến câu chuyện của tôi với sự ân cần của một thành viên Hiệp hội Compagnon du Devoir[4] lúc nhận thấy những ý đồ ban đầu hết sức vụng về của người thợ học việc. Khi tôi kết thúc câu chuyện khiêm tốn của mình, gã gãi gãi vùng dái tai bên phải bị eczema ăn đỏ lựng. “Nhìn mày, tao không nghĩ mày lại có thể làm một việc như vậy. Mày đã hành động đúng. Chắc chắn luôn. Nếu là tao, tao đã giết nó.”

Xét cho cùng, có lẽ đó cũng là điều tôi hẳn đã muốn làm, và, theo các nhân chứng, đó hẳn là hành động mà có thể tôi đã phạm phải nếu sáu con người kiên quyết kia không liên kết với nhau để khống chế tôi. Sự thật là, ngoài những gì người ta kể lại, tôi chỉ giữ lại trong đầu vài hình ảnh liên quan đến chính sự cố đó, dường như tâm trí tôi đã tiến hành công việc chọn lọc trước khi tôi tỉnh lại trong phòng cấp cứu ở bệnh viện.

“Mẹ kiếp đúng vậy, là tao thì tao đã giết chết cái thứ rác rưởi ấy. Những kẻ như thế, đáng ra phải phanh chúng làm đôi.” Mấy ngón tay gã vẫn sục sạo trên cái tai đỏ lựng, còn thân hình gã nặng nề đung đưa, chuyển trụ từ chân này sang chân kia. Bị một cơn giận dữ khó hiểu xâm chiếm, Patrick Horton dường như đã sẵn sàng vượt qua các bức tường để hoàn tất công việc mà tôi đồng thời vừa khơi mào vừa theo một cách nào đó lại chỉ thực hiện quấy quá cho xong. Thấy gã vừa gầm gừ vừa gãi vùng da đỏ rực kia như thế, tôi nghĩ đến lời nhận xét của nhà nhân chủng học Serge Bouchard, chuyên gia về văn hóa của người da đỏ ở Mỹ: “Con người là một loài gấu tiến hóa sai hướng.”

Winona, vợ tôi, là một phụ nữ Anh điêng lai Algonquin. Tôi đã đọc rất nhiều tác phẩm của Bouchard để hiểu về nàng. Vì hồi ấy tôi mới chỉ là một gã người Pháp mê tốc độ, gần như không biết gì về những mánh khóe làm lều rung[5], những luật lệ xông hơi bí ẩn, huyền thoại căn bản về gấu mèo Mỹ, lý lẽ tiền Darwin theo đó “con người là hậu duệ của loài gấu” hay câu chuyện giải thích tại sao “tuần lộc lại chỉ có đốm trắng bên dưới mõm”.

Thời ấy, nhà tù với tôi mới chỉ là một khái niệm lý thuyết, một trò đổ súc sắc bông phèng buộc ta phải qua lượt của mình bằng cách bị giam trong ô nhà tù của trò Monopoly. Và cái thế giới bó hẹp ngây thơ ấy dường như được xây nên để tồn tại mãi mãi, giống hệt như cha tôi, mục sư Johanes Hansen, mải mê với việc lay động trái tim mọi người và làm rung những bánh xe nắn tiếng của cây đại phong cầm Hammond trong giáo xứ Tin lành chìm ngập dưới những cơn mưa rào chứa đầy a-mi-ăng độc hại của ông; giống như Winona Mapachee và nét dịu dàng của người Algonquin ở nàng, khi nàng vòng tay đổi hướng chiếc máy bay-taxi Beaver để cả các khách hàng lẫn phao nổi đều được nhẹ nhàng đáp xuống mặt nước của tất cả các hồ ở miền Bắc; giống như cô chó Nouk của tôi, vừa mới chào đời đã tỏ ý quan sát tôi bằng đôi mắt to đen của nó, như thể tôi chính là khởi đầu và kết thúc của tất cả mọi điều.

Đúng thế, tôi yêu cái thời kỳ ấy, cái thời kỳ giờ đã quá xa xôi, cái thời mà ba người thân đã chết của tôi vẫn còn sống trên đời.

Tôi những muốn dỗ được cơn buồn ngủ biết bao. Không còn nghe thấy tiếng lũ chuột. Không còn ngửi thấy mùi con người. Không còn nghe mùa đông qua ô cửa kính. Không còn phải ăn thứ gà nâu luộc trong lớp nước nhầy mỡ. Không còn nguy cơ bị đánh đến chết vì một câu quá lời hoặc vì một nhúm thuốc lá. Không còn buộc phải đi tiểu vào chậu rửa vì sau một giờ nhất định nào đó, chúng tôi không còn được quyền giật cần xả nước bồn cầu. Không còn tối nào cũng phải thấy cảnh Patrick Horton tụt quần ngồi lên bệ cầu rồi vừa đại tiện vừa kể với tôi chuyện “những thanh truyền hình nạng” trên chiếc Harley của gã mỗi lần đi chậm lại sẽ “rung bần bật như run lên vì lạnh”. Lần nào gã cùng bình thản hành sự và trò chuyện cùng tôi với vẻ thư thái đáng ngạc nhiên, khiến người ta phải nghĩ rằng cái miệng và tâm trí gã hoàn toàn tách bạch với mối bận tâm của trực tràng. Thậm chí gã còn chẳng thèm tìm cách điều chỉnh cường độ những quả rắm. Vừa hoàn tất công việc đào thải, Patrick vừa tiếp tục khai sáng cho tôi về độ tin cậy của những động cơ đời mới nhất từ giờ được lắp “các Silentbloc[6] được gọi là isolastic”, trước khi chỉnh lại chiếc quần như một người vừa hoàn tất một ngày, rồi trải lên trên bồn cầu một tấm vải trắng tinh thay cho nắp, và với tôi hình ảnh đó có phần vừa giống đoạn kết của một nghi lễ, vừa giống một câu Ite missa est[7].

Nhắm mắt. Ngủ. Đó là phương cách duy nhất để thoát khỏi đây, để bỏ lại lũ chuột sau lưng.

Mùa hè, khi đứng vào góc cửa sổ bên trái, tôi có thể nhìn thấy thấp thoáng dòng nước của sông Prairies chảy hết tốc lực về phía đảo Bourdon, đảo Bonfoin, rồi sông Saint-Laurent vừa đón nhận vừa chôn vùi dòng nước ấy. Nhưng đêm nay, không gì hết. Tuyết đã bít kín mọi thứ, kể cả đêm đen.

Patrick Horton không biết chuyện, nhưng có những khi, vào khoảng giờ này, Winona, Johanes hoặc thậm chí cả Nouk đến thăm tôi. Họ bước vào, và tôi nhìn thấy họ rõ mồn một, giống y như tôi có thể tường tận toàn bộ nỗi thống khổ đóng cặn trong buồng giam này. Và họ trò chuyện với tôi, và họ ở đây, thật gần bên tôi. Suốt những năm qua, từ khi tôi mất họ, họ vẫn đi rồi đến trong suy nghĩ của tôi, tâm trí tôi là nhà của họ, họ sống trong tôi. Họ nói những gì cần nói, họ làm công việc của mình, miệt mài sắp đặt lại mớ hỗn độn trong cuộc đời tôi, và lúc nào cũng tìm ra những lời lẽ phù hợp để rồi cuối cùng dẫn dắt tôi đến với giấc ngủ và sự êm đềm của đêm. Mỗi người một cách, mỗi người một vai trò và quyền hạn của riêng mình, họ nâng đỡ mà không bao giờ phán xét tôi. Nhất là từ khi tôi ở tù. Không hơn gì tôi, họ không hề biết toàn bộ chuyện đó xảy đến như thế nào, cũng không biết tại sao tất cả lại đảo lộn nhanh chóng đến thế chỉ trong có vài ngày. Họ không ở đây để đào xới nguồn gốc bất hạnh. Họ chỉ cố sức tái lập gia đình chúng tôi.

Những năm đầu, tôi vô cùng chật vật mới chấp nhận nổi ý nghĩ phải sống với những người thân đã chết. Phải lắng nghe giọng nói của cha tôi mà không phản ứng gì y như khi tôi còn nhỏ, hồi chúng tôi còn sống ở Toulouse và mẹ còn yêu thương chúng tôi. Đối với Winona, cảm giác bối rối nhanh chóng tan biến, bởi nàng đã chuẩn bị tinh thần từ trước cho tôi, với huyền thoại về thế gới trung gian của người Algonquin, nơi người sống cận kề người chết. Nàng thường nói rằng chẳng có gì bình thường hơn việc chấp nhận cuộc đối thoại với những người quá cố hiện đang sống trong một vũ trụ khác. “Tổ tiên chúng ta đang tiếp tục một cuộc đời khác. Và sở dĩ ta chôn cất họ cùng tất cả đồ đạc của họ, thì chính là để họ có thể tiếp tục công việc của mình ở nơi ấy.” Tôi rất thích cái logic mong manh về thế giới được vá víu bằng hy vọng và tình yêu đó. Ta gửi đi những công cụ gắn bó với chủ sở hữu quá cố của chúng, những công cụ được coi là có thể hoạt động với mọi loại điện áp và mọi loại ổ cắm ở các thế giới vô hình, miễn chúng là công cụ chạy điện. Còn về Nouk, cô chó của tôi, con vật biết rõ mọi điều về thời gian, về con người và những quy luật của mùa đông, con vật hiểu chúng ta đến chân tơ kẽ tóc, nó chỉ đến nằm dài bên cạnh tôi như vẫn làm trước đây. Không cần các thầy bà nào giúp, chỉ tin tưởng vào ký ức về mùi của chủ, nó đã tìm lại được tôi. Sau khi đi một vòng trong bóng tối, đơn giản là nó quay về nhà mình và nằm xuống bên tôi, tiếp tục cuộc sống chung của chúng tôi đúng từ điểm cuộc sống ấy bị ngắt quãng.

Tôi bị đưa đến nhà tù Bordeaux đúng vào ngày Barack Obama đắc cử, ngày 4 tháng Mười một năm 2008. Đối với tôi, đó là một ngày dài và khủng khiếp, nào là bị đưa đến tòa án, chờ đợi trong hành lang của tòa, xuất hiện trước mặt thẩm phán Lorimier, người dường như trong đầu chỉ rặt một mớ những bận tâm cá nhân mặc dù ông tỏ ra khá ân cần với tôi trong màn xét hỏi, nào là màn biện hộ ma quái của vị luật sư trầm cảm luôn gọi tôi là “Janssen”, người đã biến tôi thành một “ca tâm thần thụ động dạng nặng”, khiến người ta có cảm giác ông ta đang khám phá hồ sơ của tôi hoặc biện hộ cho hồ sơ của một người khác, nào là thời gian chờ đợi bản án, được thẩm phán Lorimier lúng búng tuyên như ngậm hột thị, nào là tổng mức án phạt, hai năm tù giam, nhòa đi trong ký ức về phòng xử án, nào là cơn mưa như trút trên chặng đường về, những đoạn tắc đường, lúc đến nhà tù, thủ tục xác nhận, màn lục soát đầy khó chịu, ba người trong một xà lim chỉ rộng bằng cái kho để xe đạp, “câm mồm, đã vào đây thì câm mồm”, một tấm đệm vứt trên sàn, phân chuột, những tờ giấy Kleenex đã dùng vứt khắp nơi, mùi nước tiểu phảng phất, cái khay đồ ăn, thịt gà màu nâu, đêm đen.

Một tháng trước khi Barack Obama chính thức chuyển vào sống trong Nhà Trắng, tôi được chuyển đến chỗ ở mới, căn “condo” nơi Patrick Horton và tôi đang cùng sống hiện nay. Việc chuyển phòng này cho phép tôi thoát khỏi địa ngục trần gian ở khu A, nơi bạo lực và những trận ẩu đả diễn ra đều đặn mỗi giờ trong ngày, thậm chí đôi khi cả trong đêm. Ở đây, dù không thoát khỏi cảnh bê tha, nhưng nhờ lai lịch và vóc dáng của Horton, cuộc sống có chút ổn thỏa hơn. Với lại, khi nỗi bế tắc của bản thân và sức nặng của thời gian trở thành một gánh nặng quá lớn, chỉ cần từ bỏ và buông thả chính mình theo cái nhịp điệu chậm chạp và cứng đầu của chiếc đồng hồ trong nhà tù, tuân thủ theo lịch trình của “chế độ sống”: “7 giờ, mở cửa xà lim. 7 giờ 30, phát đồ ăn sáng. 8 giờ, sinh hoạt chung. 11 giờ 15, ăn trưa. 13 giờ, sinh hoạt chung. 16 giờ 15, ăn tối. 18 giờ, sinh hoat chung. 22 giờ 30, đi ngủ và đóng cửa xà lim. Cấm hút thuốc bên trong và bên ngoài các phòng giam. Các tài sản bị cấm: máy chơi game, máy vi tính, điện thoại di động, tranh ảnh có tính chất khiêu dâm. Giường phải sắp xếp gọn gàng trước 8 giờ, và dọn dẹp xà lim trước 9 giờ vào tất cả các buổi sáng.”

Tôi có một cảm giác rất đỗi lạ lùng khi vừa bị giam hãm lại vừa được rũ bỏ mọi trách nhiệm đến mức này. Suốt hai mươi sáu năm, trong khu phố Ahuntsic, cách nhà tù này chưa đầy một ki lô mét - thời gian đầu, tôi bối rối khủng khiếp khi thấy mình bị giam gần nhà đến thế -, tôi làm công việc hết sức khắt khe của một viên quản lý, một kiểu gác cổng kiêm ảo thuật gia, một quản gia trực tiếp có khả năng lập lại trật tự và sửa chữa cả một thế giới nhỏ bé chính xác, một vũ trụ phức tạp tạo bởi những dây cáp, những vòi, những ống, những mối nối, những nhánh rẽ, những cột, những ống thoát, những đồng hồ tính giờ đậu xe, cả một thế giới nhỏ bé tinh nghịch chỉ tìm cách thoát khỏi tầm kiểm soát, làm nảy sinh những vấn đề, gây ra những sự cố phải giải quyết gấp rút bằng rất nhiều trí nhớ, hiểu biết, kỹ thuật, khả năng quan sát và đôi khi cả chút may mắn. Trong tòa nhà L’Excelsior, tôi là một thứ deus ex machina[8] được người ta giao phó việc phụ trách, bảo trì, giám sát và chăm lo cho cái condo gồm sáu mươi tám đơn nguyên kia hoạt động trơn tru. Tất cả các cư dân đều là chủ sở hữu căn hộ của họ và cùng tận hưởng một khu vườn được tô điểm bằng cây cổ thụ và những khóm cây bụi, một bể bơi nước nóng chứa 230.000 lít nước được lọc bằng muối, một bãi đỗ xe ngầm sạch như lau kèm khu rửa xe, một phòng thể thao, một cổng vào có phòng chờ kiêm lễ tân, một phòng họp được gọi là “Diễn đàn”, hai mươi tư camera giám sát cùng ba thang máy rộng nhãn hiệu Kone.

Suốt hai mươi sáu năm, tôi thực hiện một công việc khổng lồ, đầy kích thích nhưng cũng khiến tôi kiệt sức vì nó không bao giờ kết thúc, hầu như vô hình bởi tất cả chỉ nhằm giữ sao cho trạng thái bình thường của sáu mươi tám đơn nguyên phải đối mặt với sự bào mòn của thời gian, thời tiết và sự lỗi thời luôn được cân bằng. 9.500 ngày canh chừng, rình rập, can thiệp, 9.500 ngày điều tra, kiểm chứng, đi tuần trên mái, ngao du giữa các tầng, và cả 104 mùa đôi khi phải bứt ra khỏi những đặc quyền của mình để giúp đỡ những người cao tuổi, an ủi những bà góa, thăm nom những người ốm hoặc thậm chí là tháp tùng người chết, như chuyện đã xảy ra đến hai lần.

Tôi tin rằng nền giáo dục mà Johanes Hansen, mục sư Tin lành chuyên nghiệp, đã truyền lại cho tôi, không xa lạ gì với sự hy sinh mà tôi đã chứng tỏ trong suốt những năm tháng ấy, để giữ cho toàn bộ công việc được ổn định. Hành nghề như thế, đảm đương tất cả trong âm thầm, hằng ngày hoàn tất những nhiệm vụ thấp kém một cách nghiêm túc và tỉ mỉ, theo tôi những việc đó không hề trái ngược với tinh thần Cải cách mà Johanes vẫn ra sức gìn giữ ở nhà thờ.

Tôi không biết gì về người tiếp nối mình thực hiện nhiệm vụ đó và chấp nhận sống trong ruột gan của tòa nhà. Cũng không biết bây giờ trong lòng L’Excelsior trông ra sao. Tôi chỉ biết rằng tôi nhớ khủng khiếp cái thế giới tưởng tượng nhỏ bé với sáu mươi tám đơn nguyên ấy, cái thế giới có khả năng gây ra một tổ hợp bất tận những sự cố, phiền toái và thách đố để tôi phải giải quyết.

Đã có khi tôi trò chuyện với những đồ vật và máy móc, và yếu lòng tin rằng thỉnh thoảng chúng cũng hiểu được tôi. Giờ thì tôi có Horton, cái răng và mớ thanh truyền của gã.

Đã từng cai quản và chăm lo cho L’Excelsior vận hành trơn tru trong từng ấy năm trời, thế mà nay tôi buộc phải tuân thủ cái “chế độ sống” uể oải trong “condo” mới, 8 giờ: sinh hoạt chung, 16 giờ 15: ăn tối, 21 giờ: các loại yên nhãn hiệu Hells, 22 giờ 30: đi ngủ và đóng cửa xà lim.

Sáng nay, vừa ngủ dậy, Patrick đã gọi viên lính gác và đòi gặp nha sĩ khẩn cấp. Gã sợ nha sĩ hơn cả một cuộc tập kích dã man của băng Bandidos. Má gã sưng phồng lên trong đêm, và cơn đau khiến gã như bị điện giật. Gã cuống cuồng đi đi lại lại trong phòng giam chẳng khác nào một con côn trùng bị giam trong lọ. “Mày không ngại dọn giường cho tao sáng nay chứ? Cái răng khốn kiếp này làm tao đau muốn chết. Tao thừa hưởng món này từ ông già tao. Răng ông ấy cũng sâu hết cả. Có vẻ đấy là gen di truyền. Cái gì? Tao biết đâu đấy, đừng có hỏi những câu ngớ ngẩn ấy nữa, không phải hôm nay. Tay nha sĩ chó chết này. Mà trông mặt hắn điên rồ chẳng khác gì tay Nicholson. Mấy giờ rồi? Đồ khốn ấy chắc vẫn đang ở nhà tự sướng trước đống ngũ cốc ngô tởm lợm của hắn. Tao nói với mày chuyện này, tay Nicholson ấy nên biết điều mà chữa cho tao như khách VIP, nếu không thì tin tao đi, tao sẽ chẻ nó ra làm đôi, cái thằng con hoang ấy. Mấy giờ rồi? Mẹ kiếp.”

Với Patrick, nhất là khi gã bị đau răng hàm, thế giới chia làm hai loại người hoàn toàn khác biệt. Những người biết và ưa chuộng âm thanh do những thanh truyền bắt tréo của xe mô tô Harley Davidson tạo ra. Và những kẻ khác, đông đảo hơn, mù tịt về các “isolastic”, những kẻ chỉ đáng bị “chẻ làm đôi”.

Sáng nay, tôi phải thực hiện cuộc phỏng vấn với một gã Gaëtan Brossard nào đó, một công chức quản lý nhà tù chịu trách nhiệm thẩm cứu các hồ sơ ân xá trước khi chuyển lên cho thẩm phán. Tôi đã gặp Brosard khoảng ba, bốn tháng trước. Ngoại hình của Brossard toát ra một thứ gì đó khiến ta an lòng, và khuôn mặt như được đổ ra từ cùng một khuôn với Viggo Mortensen[9] càng củng cố thêm vai trò giám sát viên ân cần của anh ta.

Cuộc phỏng vấn đầu tiên của chúng tôi diễn ra rất chóng vánh. Thậm chí anh ta còn không mở bìa hồ sơ chứa giấy tờ về vụ án của tôi.

“Cuộc gặp của chúng ta hôm nay chỉ thuần túy là thủ tục, anh cứ xem như đây chỉ là một động tác tiếp xúc sơ bộ, anh Hansen ạ. Xét những sự việc nghiêm trọng mà anh đã gây ra, đáng tiếc là ở giai đoạn này, tôi không thể xem xét hay dự kiến bất cứ đề nghị trả tự do nào cho anh, cho dù có kèm theo biện pháp giám sát đi chăng nữa. Vài tháng nữa chúng ta sẽ gặp lại nhau, và nếu các báo cáo hành vi của anh đều tốt cả, ta có thể nghĩ đến một điều gì đó.”

Brossard không thay đổi gì. Tôi để ý thấy một chi tiết mà mình đã không nhận ra trong lần gặp đầu. Khi không nói, Gaëtan có thói quen hít ngửi các đầu ngón tay. Cứ mỗi lần hít, hai bên cánh mũi anh ta nở ra, rồi, hẳn là an tâm vì đã nhận ra mùi hương của những phân tử quen thuộc, chúng quay trở lại với hình dạng ban đầu.

“Tôi sẽ nói chuyện thẳng thắn với anh, anh Hansen ạ. Tất cả các nhận xét về anh đều rất tốt, và đương nhiên là thuyết phục tôi chuyển hồ sơ của anh lên thẩm phán kèm kiến nghị có lợi cho anh. Tuy nhiên, trước đó anh phải thuyết phục được tôi rằng anh nhận thức được mức độ nghiêm trọng trong hành vi của mình, và anh thực sự hối tiếc về hành vi ấy. Anh có hối tiếc vì đã làm thế không, anh Hansen?”

Hẳn là lẽ ra tôi nên nói những gì anh ta chờ đợi, rối rít xin lỗi, thể hiện những dằn vặt sâu sắc và chân thành, tuôn ra cả tràng những lời hối tiếc, thú nhận rằng những gì xảy ra ngày hôm ấy vẫn là điều mà chính tôi cũng không hiểu nổi, xin lỗi nạn nhân vì những đau đớn mà tôi gây ra cho ông ta, và để kết thúc màn diễn xuất ăn năn ấy, tôi nên gục đầu, như bị nỗi hổ thẹn đè nặng.

Ấy thế nhưng, tôi chẳng hề làm bất cứ điều gì như thế. Không có lời nào thốt ra từ miệng tôi, không gì hết, khuôn mặt tôi vẫn vô cảm như một cái mặt nạ bằng sắt, thậm chí tôi còn phải khó khăn lắm mới không thú nhận với Viggo Mortensen rằng nỗi hối tiếc chân thành nhất đời tôi chính là đã không có thêm thời gian, hoặc không có đủ sức lực để bẻ gãy tất cả xương trên thân hình cái kẻ cao ngạo, tự mãn và đáng ghê tởm ấy.

“Xin thú thực là tôi đang trông đợi một thứ khác từ anh, anh Hansen ạ. Một phản ứng thích hợp hơn. Hiển nhiên là, khi đọc hồ sơ của anh, khi nghiên cứu cuộc đời và quá khứ của anh, tôi thấy rất rõ rằng chỗ của anh không phải ở đây. Tuy nhiên, tôi e rằng do cứ khăng khăng không muốn xem xét lại chính bản thân mình, anh sẽ phải ở đây thêm một thời gian nữa. Điều này quả là đáng tiếc, anh Hansen ạ. Mỗi ngày trôi đi trong tù là một ngày phí hoài. Ở ngoài kia có ai chờ đợi anh không?”

Làm sao để giải thích cho anh ta hiểu được rằng ngay lúc này, ở bên ngoài kia chẳng có ai chờ đợi tôi, nhưng ngược lại, trong chính căn phòng nơi chúng tôi đang ngồi - và tôi có thể cảm nhận được hơi thở của họ -, Winona, Johanes và Nouk vẫn lịch sự chờ đợi từ nãy bên cạnh tôi với hy vọng anh ta sớm rời đi.

Vẫn còn chịu tác dụng của mũi thuốc tê, nước dãi đỏ lòm nhỏ ra những nếp gấp của một chiếc khăn giấy, Patrick đã quay về phòng sau màn chăm sóc răng. Rõ ràng là cuộc gặp gỡ giữa gã với Nicholson đã kết thúc theo cách tồi tệ. “Thằng khốn ấy nhổ mất cái răng của tao. Tao biết ngay mà, mẹ kiếp, người ta đã cảnh báo tao. Nhưng cái thứ khốn nạn đó không cho tao được lựa chọn. Hắn bảo tao rằng hắn chẳng thể làm gì để cứu cái răng của tao nữa, và rằng hơn thế, tao có một ổ áp xe to tướng. Hắn cho tao xem một thứ ngu ngốc trên tấm phim chụp và bảo: ‘Đây này, anh thấy không, đúng là một ổ nhiễm trùng rồi.’ Đừng lằng nhằng nữa, tao trả lời, mày cứ làm việc của mày đi, nhưng tao báo trước, mày mà làm tao đau thì mày tiêu đời đấy. Hắn liền tống vào nướu tao một đống thứ đủ để khiến cả cái làng chết tiệt nơi tao đã sinh ra phải ngủ chỏng gọng. Mày thấy đấy, tao không biết khi nào thì được ra, nhưng tao có thể thề với mày rằng, một khi đã ra đến bên ngoài, tao sẽ đến thẳng nhà thằng khốn ấy và chẻ nó làm đôi.”

Người ta thông báo rằng đêm nay, nhiệt độ là âm 28 độ; thêm hệ số gió nữa là âm 34 độ. Bốn ngày nữa là 25 tháng Mười hai. Nicholson sẽ quây quần ăn mừng Giáng sinh với đông đủ gia đình, ai nấy đều có hàm răng trắng tinh không chê vào đâu được nhờ bàn tay chăm sóc của người cha. Cô con gái út vẫn còn đeo bộ niềng, và mẹ cô bé sẽ hứa rằng đây là mùa đông cuối cùng cô bé phải mang cả cái mớ sắt ấy trong miệng. Vô số quả châu và đủ loại đèn nực cười sẽ sáng lên lấp lánh, nhấp nháy trong ngôi nhà ấy cũng như mọi ngôi nhà khác trong thành phố, những cửa hàng lớn sẽ mở loa bài Christmas carols để người ta rút thẻ tín dụng ra dễ dàng hơn, và trong một vũ điệu hỗn loạn, đủ thứ vật dụng vô ích và tốn kém, được lôi ra khỏi chốn hư vô để rồi chẳng bao lâu sau lại quay trở lại đó, sẽ được chuyền tay từ người này sang người khác, trong khi nhân dịp đó, các kênh truyền thanh hoan hỷ sẽ lên kế hoạch phát ca khúc All I want for Christmas is you.

Ở đây, khi đêm xuống, một cha xứ bị giáng cấp sẽ đến thực hiện chớp nhoáng một lễ mi xa lấy lệ cho những tù nhân ưa quỳ gối, và hứa với mỗi người dù không mấy tin tưởng là một ngày nào đó họ sẽ được ngồi bên tay phải của đấng Sáng thế, trước khi nhanh chóng chuồn đi hít hà mùi tươi trẻ của một ca đoàn lễ sinh. Về phần chúng tôi, những kể vô thần, đám người nghịch đạo, lũ côn đồ vặt và những tên tội phạm vai u thịt bắp, chúng tôi được hưởng một suất đúp thịt gà nâu rưới nước xốt ăn kèm một thứ mềm mềm phủ kem xi rô phong để lâu. Trước khi tấn công đĩa đồ ăn của mình, tôi sẽ chúc Patrick Giáng sinh vui vẻ bằng giọng nghiêm trang nhất trần đời. Và dù đang nhai món gà nhũn nhừ, gã vẫn sẽ đáp lời tôi: “Đừng có gây phiền phức bằng mấy cái trò ngu ngốc đó nữa.”

***Line Note Zone***

[1]

Tiếng Anh trong nguyên bản, tạm dịch: “Cuộc đời như một con điếm, thế rồi ta chết”. (Mọi chú thích nếu không có lưu ý gì thêm đều là của người dịch)

[2]

Được thành lập vào năm 1948, Hells Angels nhanh chóng trở thành băng đảng mô tô lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, băng đảng này đã bị Bộ Tư pháp Mỹ liệt vào danh sách các nhóm tội phạm có tổ chức.

[3]

Bandido trong tiếng Tây Ban Nha chỉ những người thường làm các hoạt động bất hợp pháp như trộm cắp, vẽ graffiti, v.v.

[4]

Một phường hội ở Pháp, thành lập từ thời Trung cổ, nhằm giúp các thanh niên từ mười lăm tuổi trở lên được đào tạo các ngành nghề truyền thống.

[5]

Lều rung là một nghi lễ rất phổ biến ở các tộc người Ojibwe, người Innu, người Cree, người Penobscot và người Abenaki. Trong nghi lễ này, pháp sư dựng một căn lều rồi chui vào đó khi đêm xuống. Ông ta vừa gõ trống vừa cầu nguyện để kêu gọi các thần linh trợ giúp chữa bệnh hoặc phá bỏ lời nguyền nào đó. Sự xuất hiện của các vị thần được báo hiệu bằng tiếng động vật kêu hoặc làm chiếc lều rung lên.

[6]

Tiếng Anh trong nguyên bản, tạm dịch là “khối im lặng”.

[7]

Câu nói của chủ tế khi kết thúc thánh lễ, tương đương với: “Lễ xong, chúc anh chị em đi bình an,” trong tiếng Việt.

[8]

Tiếng Latin trong nguyên bản, tạm dịch là “vị thần trong cỗ máy”. Deus ex machina thường được dùng để ám chỉ một thế lực bất ngờ, không có vai trò gì đột nhiên xuất hiện để giải quyết các vấn đề nan giải.

[9]

Diễn viên, đạo diễn, biên kịch, nhà sản xuất người Mỹ gốc Đan Mạch.

Skagen,

nhà thờ vùi trong cát

Tôi chào đời ở Toulouse, ngày 20 tháng Hai năm 1955, vào khoảng 22 giờ, tại trạm xá Teinturiers. Trong căn phòng được dành cho tôi, hai con người mà tôi chưa từng nhìn thấy ngắm tôi ngủ. Người phụ nữ trẻ nằm cạnh tôi, dường như cô vừa đi dạ hội về, một nhan sắc đáng kinh ngạc, cô tươi cười và thư thái bất chấp thử thách vượt cạn, đó là Anna Margerit, mẹ tôi. Mẹ hai mươi lăm tuổi. Người đàn ông ngồi cạnh mẹ, cố gượng nhẹ để không làm lún mép giường, và ta có thể đoán là có vóc dáng cao to, với mái tóc vàng và ánh mắt xanh trong trẻo thấm đẫm ân cần và dịu dàng, chính là Johanes Hansen, cha tôi. Cha ba mươi tuổi. Cả hai người đều có vẻ thỏa mãn với thành phẩm của họ, cái sản phẩm đã thành hình trong bối cảnh mà có lễ hồi ấy họ còn chưa hình dung hết tất cả các hậu quả nó sẽ kéo theo. Dù sao đi nữa, cha mẹ tôi cũng đã chọn tên cho tôi từ trước đó rất lâu. Vậy nên tôi tên là Paul Christian Frederic Hansen. Thật khó mà có cái tên nào đậm tính Đan Mạch hơn thế. Tuy nhiên, theo luật lãnh thổ, theo huyết thống, theo bất cứ thứ gì bạn muốn và nhất là do ngẫu nhiên, tôi sẽ mang quốc tịch Pháp.

Johanes - cũng giống như bốn người anh em của ông - chào đời tại Jutland thuộc Skagen, một thành phố nhỏ 8.000 dân nằm ở điểm cực Bắc của Đan Mạch, nơi người ta tuyệt đối chỉ nói về cá ngay từ khi chào đời. Là ngư dân từ thế hệ này đến thế hệ khác, dòng họ Hansen đã góp phần mình vào sự thịnh vượng êm đềm ở cái mẩu thành phố tí hin này, vốn dường như phải bấu vào đất liền để không bị trôi dạt về phía những bờ biển không xa Kristiansand của Na Uy hoặc Göteborg của Thụy Điển là mấy. Khi thế giới thay đổi thói quen và những ưu tiên của nó, một phần anh em nhà Hansen thích nghi theo và bán tàu cá của mình để chuyên tâm vào việc chế biến bột cá, trong khi Thor, người anh cả, vẫn tiếp tục lênh đênh giữa những bãi ngầm trong vùng biển nguy hiểm ấy, nơi các du khách thích đến để ngắm nghía mũi Grenen, nơi mỗi khi thời tiết xấu thì những xung đột truyền kiếp giữa các dòng chảy của biển Baltic và biển Bắc lại trỗi dậy.

Johanes thuộc về bộ phận thiểu số trong dòng họ Hansen, nhánh của các dem der bor inde i landet, tức là “những người sống trên đất liền”. Ngay từ rất sớm, cha tôi đã quay lưng với biển, ông thích ngắm nghía những luồng ánh sáng chỉ có duy nhất trên vùng bán đảo này, những luồng ánh sáng đã thu hút những họa sĩ vĩ đại nhất của đất nước, những người đã tạo nên trường phái Skagen nổi tiếng bằng phong cách và sự chuyên cần của riêng họ. Những bức tranh vẽ phong cảnh êm đềm, những người đàn ông và đàn bà thuần phác đang làm việc, biển Bắc mù mịt, những con tàu trên biển Baltic, không gì có thể thực sự xô đổ cánh cửa của các viện bảo tàng hoặc phá vỡ các luật lệ trong Mỹ thuật. Đơn giản chỉ là những bức tranh đẹp dụng công trau chuốt, được vẽ cho các cư dân của vùng đất này, những người không đòi hỏi gì hơn thế.

Không chỉ là một bor inde i landet, khoảng năm mười hai tuổi, cha tôi còn bị tiêm nhiễm đức tin tôn giáo, môn thể thao cho đến lúc ấy vẫn hoàn toàn xa lạ với cả dòng họ. Mãi sau này, ông mới kể cho tôi những hoàn cảnh khá đặc biệt đã đưa đẩy ông đến với nghề mục sư. Đó là một câu chuyện về cát, một thứ cát lún, bị xô đẩy bởi lịch sử và gió.

Ở điểm cực Bắc của bán đảo, hơi tách biệt với thành phố, vào thế kỷ thứ 14, một nhà thờ dành cho các ông chủ của đám thủy thủ được xây dựng cách biển vài bước chân. Với chiều dài 45 mét, tháp chuông đầu hồi với các bậc thang dẫn lên độ cao 22 mét, 38 hàng ghế, đó là một công trình đồ sộ và độc nhất vô nhị trong khắp vùng Tutland. Hẳn là vì tiếp xúc quá nhiều với bụi nước, quá gần với hơi thở của những cơn bão, trơ trọi trước những trận gió thốc, tòa nhà nhanh chóng phải chịu những cơn “say cát”, và khoảng năm 1770, cát dần dần xâm chiếm khoảng sân trước nhà thờ rồi tràn vào gian giữa, những đụn cát háu đói miệt mài đêm ngày gặm nhấm và đẩy lùi các bức tường của nhà thờ. Năm 1775, một trận bão khủng khiếp bít kín tất cả các lối vào, và người dân đã phải đào đường hầm để đi vào bên trong nhà thờ và hành lễ ở đó. Họ làm thế thêm hai mươi năm nữa, hết tuần này đến tuần khác, họ dọn sạch cát khỏi các bức tường và các lối ra vào. Nhưng gió vẫn không ngừng thổi, và cát mỗi ngày một chất chồng thêm. Và thế là, một ngày kia, nhà thờ bị chìm lấp, Chúa Trời đành thừa nhận thất bại và từ bỏ đấu tranh, vị giáo sĩ đóng cửa nhà thờ vĩnh viễn sau khi bán đấu giá toàn bộ đồ đạc bên trong. Ngày nay, cát đã chôn vùi, bao phủ toàn bộ công trình. Chỉ còn 18 mét của tháp chuông nhô lên khỏi các đụn cát.

Chính là khi nhìn thấy nhà thờ bị chôn vùi ấy, cái phần sót lại của đức tin ấy, mà cha tôi mong muốn trở thành mục sư. “Con biết không, cha tin rằng hồi ấy cha không hề có chút đức tin nào, thậm chí cha còn chẳng biết từ đó có nghĩa là gì. Cha cảm thấy một nỗi xúc động thuần túy duy mỹ trước cảnh tượng độc nhất vô nhị và khiến người ta choáng váng ấy, cảnh tượng mà con chỉ thấy có một lần trong đời. Một bức vẽ theo trường phái Skagen thực thụ. Nếu ngày ấy, ở nơi ấy cha nhìn thấy một nhà ga bị cát vùi lấp và chỉ còn nhìn thấy đầu hồi cùng chiếc đồng hồ, có lẽ sau đó cha đã trở thành nhân viên đường sắt cũng nên.” Cha tôi là thế, một bor inde i landet thì hẳn nhiên rồi, nhưng cha còn ý thức được rằng mình phải không ngừng lèo lái trong nỗi ngờ vực thường trực, khi thì bị thu hút bởi tháp chuông mong manh của một nhà thờ hoang phế, lúc lại bị quyến rũ trước nhịp sống mạnh mẽ và đầy phiêu lưu của ngành đường sắt.

Anna Madeleine Margerit, mẹ tôi, đã đến Skagen hai lần. Ở đó, mẹ gặp gỡ tất cả các thành viên của gia tộc Hansen, cả đàn ông lẫn đàn bà đều có vóc dáng giống hệt nhau để có thể chống chọi với khí hậu khắc nghiệt và sống như thế trong suốt nhiều thế kỷ. Mọi người nấu đãi mẹ món cá bơn phúc bồn tử và mứt việt quất, món cá chình cuốn, món pramdragergryde[1], mẹ uống một chút rượu akvavit rồi hành hương đến nhà thờ bị cát phủ, nơi mẹ chụp ảnh cha và tất cả các thành viên còn sống của gia tộc Hansen xếp hàng đằng trước phần còn lại của tháp chuông. Trong hành trình trở về, mẹ nói với cha về cảm nhận của mẹ khi nhìn thấy bộ xương của đức tin tôn giáo nhô lên khỏi mặt đất ấy. “Làm sao anh có thể nảy ra mong muốn trở thành mục sư sau khi đi thăm một thứ như vậy nhỉ? Tất cả chỉ gợi lên nỗi bất lực, sự bỏ mặc và đầu hàng của Chúa Trời cùng Giáo hội. Nếu là anh, em tin mình sẽ nhập bọn với các anh em trong gia đình, cưới một cô gái trong vùng giống như họ và dành toàn bộ thời gian để nghiền bột cá.” Có vẻ như lúc ấy, theo lời kể của Anna mẹ tôi, cha tôi đã gục gặc đầu hồi lâu trước khi thổ lộ với mẹ, cùng nụ cười mục sư của cha: “Anh đồng ý với em, trừ việc cưới một phụ nữ giống với những người anh em của anh.”

Anna Margerit sinh ra ở Toulouse. Cha mẹ của bà, những người tôi chưa từng quen biết, khai thác một rạp chiếu phim nhỏ, được đặt cái tên khiêm tốn là Le Spargo - tiếng La tinh, tức “Tôi gieo hạt” -, hồi đó được ghi danh bằng cái nhãn hiệu mới toanh “nghệ thuật và thử nghiệm”, và là nơi sau đó chỉ giới thiệu những bộ phim được mệnh danh là quý tộc như Les Gauloises bleues[2], Blow Up[3], Teorema[4] hoặc Zabriskie Point[5]. Ngay từ thuở ấu thơ đã chìm đắm trong những hình ảnh ấy, lớn lên giữa những khúc nhạc nền không dứt, những giai điệu thai nghén, những nụ hôn vô luân và những bi kịch không thể hiểu nổi ấy, mẹ tôi trở thành một cuốn bách khoa từ điển về điện ảnh, bà hiểu tường tận mọi ngóc ngách, các kẽ hở của thế giới này, và có thể nhắc tên người dựng một phim của Pabst, người soạn nhạc trong một phim của Hawks hoặc kỹ thuật viên ánh sáng trong một phim của Epstein. Tựu trung lại, mẹ quan tâm nhiều đến các nghề nghiệp trong lĩnh vực điện ảnh, các chủ hãng phim, các đạo diễn, các nhà sản xuất hơn là kỹ năng quá dễ đoán của các diễn viên.

Vào tháng Tư năm 1960 ấy tại Toulouse, gia đình Hansen giống với một gia đình tốt đẹp nhất và truyền thống nhất của thời đại. Một người chồng chừng mực và biết quan tâm, cuốn hút đến mức khiến người ta bối rối, đã nói được một thứ tiếng Pháp rõ ràng và sát nghĩa mặc dù vẫn thấp thoáng chút âm sắc ngoại lai của vùng biển Bắc, người đã tìm được chỗ đứng đầu tiên với tư cách mục sư phụ trợ tại ngôi giáo đường cũ trên phố Pargaminières và luôn thể hiện sự thống nhất giữa những lời thuyết giảng với cách ứng xử hằng ngày. Một người vợ dường như yêu chồng đến say đắm, biết kết hợp nhan sắc tự nhiên mà mọi người đều thống nhất đánh giá là tuyệt đẹp với những nét duyên dáng đầy tri thức cũng gây ấn tượng mạnh không kém, dành thời gian để dạy dỗ con trai và lên chương trình cho một rạp chiếu phim danh giá mà bà tham gia quản lý cùng ông bà ngoại tôi cho đến tận năm 1958. Còn về cậu bé Paul Christian Frédéric, tuy vẫn còn quá sớm để đánh giá về cặp giò và đôi cánh tay khẳng khiu gầy guộc, nhưng cậu đã biết thực hiện vào những giờ cố định những gì mọi người yêu cầu cậu làm, thể hiện cả một danh mục những quy tắc về phép lịch sự, và Chủ nhật nào cũng đi cùng cha cậu đến giáo đường để lắng nghe ông thuyết giảng về sự vận hành của thế giới cũng như những điểm yếu tội lỗi của nó.

Chỉ có một khoảng tối mờ trên bức tranh tĩnh vật, khoảng tối mà hẳn là trường phái Skagen đã xem nhẹ ấy, đó là mẹ tôi, vốn hoàn toàn khép kín với những gì liên quan đến Giáo hội và đức tin, thậm chí còn ương bướng cả với ý niệm về tội lỗi, không bao giờ đặt chân hay đặt gót đến giáo đường. Nếu đã như vậy, tại sao mẹ lại chấp thuận chung sống với một mục sư Tin lành trẻ tuổi? Sau này, khi có đôi lúc tôi dò hỏi mẹ về điều ấy, bà luôn dành cho tôi một câu trả lời khiến tôi vừa thấy an tâm lại vừa tò mò: “Cha con đẹp trai quá.”

Cũng có lúc mẹ nổi nóng trước mặt chúng tôi, khi mọi người cao giọng một chút bên bàn ăn, và cha tôi ném cho mẹ câu châm ngôn cay độc mà ông rất ưa chuộng và tôn sùng: “Cầu mong em được sống dù chỉ vài giờ trong sự hoàn hảo của đức tin.” Sau này tôi mới hiểu khi ấy Anna Madeleine cảm thấy thế nào. Đó là một sự ân cần vừa ngọt ngào đến không thể chịu nổi vừa hạ cố đến thống thượt, mà bà thường đáp lại bằng một câu trả lời bất di bất dịch: “Làm sao anh có thể nói ra những điều ngu ngốc đến thế?”

Tôi thực lòng tin rằng khi đảm nhiệm chức vụ đầu tiên ấy, vì lo lắng muốn làm vui lòng và gợi lên một sự đồng thuận rộng khắp dù chỉ trên bề mặt, mục sư Hansen, tức cha tôi, đã tỏ ra mực thước và tẻ nhạt đến mức khiến người ta phải thất vọng. Nhưng người ta có thực sự đòi hỏi một thứ gì đó khác ở ông không?

Tôi có thể nói rằng hồi ấy, bất chấp những rạn nứt nhỏ nhoi hằng ngày đó, cha mẹ tôi vẫn hạnh phúc cùng nhau chia sẻ cuộc sống lứa đôi. Tôi đã luôn và vẫn không biết họ lấy đâu ra cái sự đồng thuận độc đáo ấy. Mặc dù đã hỏi họ vài câu mà tôi nhanh chóng cảm thấy là chúng khiến họ khó xử và bối rối, tôi không bao giờ biết cha mẹ đã gặp nhau ở đâu cũng như trong hoàn cảnh nào, và cũng không biết vì trò đùa nào của định mệnh yêu đương mà một anh chàng gốc Skagen được lôi ra khỏi vùng cát lún quê hương và một thành viên của dòng tu điện ảnh giàu có lại có thể vượt qua 2.420 ki lô mét ngăn cách giữa họ vào năm 1953, vượt qua cả rào cản về ngôn ngữ, để hoàn toàn thích thú với việc chơi xỏ lại cuộc đời một cú ra trò.

Năm năm sau, năm 1958, thần chết lần đầu tiên bước vào gia đình tôi. Giữa một đêm hè, sau khi chịu một cú va chạm cực mạnh, chiếc DS 19 màu đen của cha mẹ Anna vỡ tan nát trên một trong những quốc lộ đẹp nhất của xứ này, con đường miền Nam với hai hàng tiêu huyền uy nghiêm chạy dọc hai bên, ngả đầu vào nhau tạo thành một thứ mái vòm, tán lá sum sê dệt thành một chiếc ô xinh xắn đầy che chở bảo bọc.

Hôm ấy ông bà ngoại tôi đang trên đường trở về từ lễ hội Thành phố Carcassonne. Trong bầu không khí ấm áp của buổi tối bị cầm tù đằng sau những tháp canh và thành lũy, họ đi xem Trường ca Roland, một sử thi anh hùng ca với 9.000 câu thơ, được Jean Deschamps đóng vai và dàn dựng. “Vua Charles, hoàng đế Magne của chúng ta, Bảy năm tròn ở lại Tây Ban Nha.” Có thể họ qua đời khi những câu chữ đó vẫn vang vọng trong đầu, chúng nảy lên trong hộp sọ của họ do tác động của những cú va chạm liên tiếp, những câu ngân nga nhấn nhá bíu chặt vào trí nhớ của họ, xoay vòng lộn xộn như âm thanh phát ra từ một chiếc đĩa hát bị xước.

Khoảng một giờ sáng, điện thoại reo vang và một làn sóng đau đớn, u buồn đột ngột tràn vào căn hộ. Hiển nhiên là tất cả những gì tôi đang kể ở đây đều do sau này cha mẹ tôi kể lại, bởi vì tôi chẳng còn lưu giữ trong đầu bất kỳ hình ảnh nào, bất kỳ âm thanh nào đặc trưng cho những khoảnh khắc ấy, mặc dù đó là những khoảnh khắc đã làm gia đình chúng tôi đảo lộn.

Tại Naurouze, nơi chia dòng của con kênh Midi, chiếc DS trệch khỏi đường đi và đâm trực diện vào một cây tiêu huyền rồi vỡ tung theo đúng nghĩa, nóc xe bằng sợi thủy tinh văng xuống hố sâu ở cánh đồng bên cạnh, còn xác ông bà tôi thì ngược lại, văng sang một khoảnh đất ở phía bên kia quốc lộ.

Ở cái nơi những dòng nước đổ dồn về rồi lại tách dòng ấy, ở cái điểm chung nhau giữa các thế giới ấy, có hai khối đá khổng lồ, chỉ cách nhau vài xăng ti mét. Huyền thoại kể rằng thời điểm hai khối đá này hợp nhất làm một cũng sẽ là ngày thế giới này chấm dứt.

Đêm ấy, hai khối đá vẫn giữ khoảng cách với nhau, thế nhưng vợ chồng nhà Margerit đã chạm đến ngày tận thế. Họ được chôn cất theo nghi thức Cơ đốc, sau một buổi lễ được cử hành tại giáo đường Saint-Étienne với sự tham gia của cha tôi, tất nhiên, hẳn là ông rất xúc động nhưng nhất là vẫn chăm chú để ý tới vẻ long trọng khoa trương, màn lễ nghi gian xảo và những trò lừa khéo trong ganh đua.

Rạp chiếu phim Le Spargo đã mất hai người sáng lập, nhưng lại được thừa kế bởi một nữ quản lý toàn thời gian mới, mẹ tôi, người dường như đã sẵn sàng đồng thời đã được vũ trang đầy đủ để viết một câu chuyện mới cho điện ảnh nơi đây.

1958 là một năm tốt lành với Le Spargo. Chú tôi[6], Vertigo[7], Touch of Evils[8] và Cat on a Hot Tin Roof[9] kéo khán giả đến đông nghịt phòng chiếu trong suốt nhiều tuần và giúp họ chịu đựng được những chiếc ghế bọc nhung cũ kỹ cùng những tay vịn cứng quèo. Anna cho lắp thêm một máy chiếu Philips mới có trang bị đèn xenon, hệ thống âm thanh được cải tiến cùng một màn hình có độ phản xạ tốt hơn. Với công cuộc cập nhật này, rạp chiếu phim Le Spargo nhỏ bé đã được làm đẹp hơn từ bên trong. Những chăm chút bề ngoài sẽ được tiến hành sau.

Giống như những rạp chiếu phim nhỏ, những địa điểm tín ngưỡng cũng đang trải qua những ngày tươi đẹp cuối cùng. Thế giới đang thay đổi, và cho dù quá trình đảo lộn này mới chỉ bắt đầu, cha tôi đã phải vật lộn, viết đi viết lại những bài thuyết giáo của mình để giữ chân một cử tọa chỉ đòi hỏi được khám phá và trải nghiệm những thú giải trí khác, bớt ước lệ nhưng lại thoải mái hơn.

Khoảng năm tôi lên mười, bất kỳ người nào biết để ý đều đã nghe thấy tiếng răng rắc phát ra từ những khớp bản lề của thế giới cũ. Hồi ấy chúng tôi sống trên kè Lombard, trong một căn hộ cũ có trần cao thoáng mát. Những ô cửa sổ rộng bên trên có cửa chớp bằng gỗ nhìn ra dòng sông có mặt nước đổi màu theo từng mùa. Vào mùa hè, những cây tiêu huyền cổ thụ tỏa bóng mát rợp mỗi buổi chiều tà, và vào ban đêm, chúng tôi mơ hồ nghe thấy tiếng ầm ì từ sông Garonne vọng đến.

Trường trung học Pierre-de-Fermat cách sông và nhà chúng tôi không xa, nhưng theo ý tôi, nó lại nằm quá gần giáo đường nơi cha tôi làm việc. Và trong bất kỳ trường hợp nào, tôi cũng không muốn người ta biết rằng cái gã trông như tay chơi cao lớn vẫn lao chạy rầm rầm trên các bậc thang của cái nhà thờ kỳ cục ở đầu phố kia, cái gã vận bộ trang phục màu xám không tì vết của mục sư kia, chính là cha tôi. Ở trường, đối với mọi người, cha tôi là “thương nhân nhập khẩu bột cá”. Amen. Tôi đã thú nhận với cha về lời nói dối nhỏ nhặt này, và cầu xin ông đừng cải chính nếu chẳng may có ai đó hỏi ông về chủ đề ấy. “Lẽ ra con không nên xấu hổ về nghề nghiệp của cha mình. Chẳng có gì là nhục nhã ở đây cả. Thậm chí còn ngược lại. Ở Đan Mạch, con cái của các mục sư rất tự hào về cha họ.”

Kể từ ngày đó, mẹ tôi là người chịu trách nhiệm quản lý việc học hành của tôi và gặp gỡ giáo viên để giải quyết những sự vụ hằng ngày. Còn Johanes, ông không bao giờ nhắc lại chủ đề ấy. Nhưng một tối, tôi bắt gặp trên bàn mình một mẩu giấy nhắn mà cha đặt ở đó cho tôi đọc. Khi ấy, tôi vẫn còn là một đứa trẻ, và khi đọc xong, tôi cảm thấy vô cùng phân vân, đồng thời phảng phất một nỗi buồn man mác mà tôi khó lòng biết được nó bắt nguồn từ đâu. Trên mẩu giấy nhắn, cha tôi viết: “Tôi chỉ là một cậu bé con thích chơi đùa, kiêm một mục sư Tin lành khiến cậu bé con kia chán ngán. André Gide.”

Ngày 31 tháng Mười hai, khoảng 20 giờ, một vụ ẩu đả dữ dội có sự tham gia của khoảng chục tù nhân thuộc các băng đảng đối địch đã nổ ra trong các hành lang ở khu chúng tôi, thành ra toàn bộ tù nhân trong khu phải thực hiện quy trình cách ly trong xà lim. Những chiếc xe cấp cứu đi vào sân chính của nhà tù để đón hai gã hiếu chiến bị thương nặng do dao đâm. Những hoạt động vui vẻ nho nhỏ để ăn mừng đêm cuối năm này đương nhiên bị hủy bỏ sạch.

Đến nửa đêm, trong lúc đa số tù nhân đều đã lên giường, chúng tôi nghe đâu đây có tiếng một vật kim loại nện vào cửa xà lim. Đó là một âm thanh nặng nề, trầm đục, đều đặn, vang vọng trong các hành lang trống trải. Thế rồi một tiếng đập khác hùa vào với tiếng đập ban đầu. Và tiếng đập thứ ba. Chỉ trong vòng một phút, toàn bộ khu phòng giam cùng hòa vào âm thanh ầm ĩ ấy, rồi đến lượt tất cả các chái của nhà tù. Cứ như thể nhịp đập của một quả tim khổng lồ bằng thép đang trồi lên, vươn về phía bầu trời. Bài thánh ca gồm những lời thỉnh cầu của những kẻ bị ruồng bỏ. Tôi chưa từng nghe thấy âm thanh nào như thế. Patrick chẳng khác gì một con quỷ, có thừa sức lực, khăng khăng muốn đập vỡ bức vách dù biết rõ là nó rất chắc chắn. Gã nhìn nó chằm chằm, mỉm cười với nó rồi vận hết sức mà đập. Nhìn gã miệt mài như thế, nghe âm thanh ầm ĩ ấy, tôi nổi hết cả da gà. Trên thực tế, chúng tôi đang nhất loạt giáng đòn vào rất nhiều thứ khác nhau. Vào những nỗi đau khổ vốn là của riêng mỗi cá nhân. Vào sự khinh ghét mà chúng tôi phải chịu đựng. Vào những người thân vắng mặt. Vào những lão thẩm phán ung dung thư thái, những tay nha sĩ vội vàng, và toàn bộ cái thế giới khó xác định mà Patrick Horton, dù sớm hay muộn, cũng sẽ đảm đương việc “chẻ làm đôi”. Trong đêm đầu tiên của năm 2010 ấy, chúng tôi đơn giản là đã trở thành một lũ tù nhân giống hệt những chiếc trống, trong vùng bụng mệt mỏi của cái nhà tù đông cứng giữa băng giá này, ngay bên bờ một dòng sông băng giá.

Dần dần, như thể có một bàn tay vô hình vặn nhỏ chiết áp âm thanh, những cú đập trở nên yếu ớt rồi tắt lịm trong đêm tối.

Đêm đó, lính gác không đi tuần lượt nào. Các quản ngục tụ họp với nhau, còn chúng tôi cũng sum vầy với số năm ở tù của mình. Bớt một năm.

Hôm nay là ngày 3 tháng Một năm 2010. Ngày mai sẽ là tròn mười bốn tháng tôi bị giam trong tòa nhà này. Patrick đang vẽ. Nhìn từ sau lưng, trông gã chẳng khác nào một đứa trẻ đang cúi người trên tác phẩm của mình, mải miết tái tạo một mảnh của thế giới với tất cả những hình khối và màu sắc của nó. Patrick vẽ rất thường xuyên. Những bố cục ngây ngô, những phong cảnh, những khuôn mặt, và tất nhiên, những chiếc xe mô tô mà gã ra sức tái hiện càng theo chủ nghĩa hiện thực càng tốt. Thỉnh thoảng, giống như một học sinh trung học, gã tô phóng lại các chủ thể và sau đó có thể dành một, hai giờ đồng hồ liền để chép lại rồi dùng bút chì tô màu. Nhìn gã sát nhân lực lưỡng đó cố gắng thể hiện phần tốt đẹp nhất của con người mình trong những công việc trẻ con như thế khiến ta cảm thấy có chút mủi lòng, đồng thời cũng vô cùng kinh hãi vì băn khoăn về những quanh co lắt léo tồi tệ trong tâm hồn con người.

“Tao nhớ đến câu chuyện của mày hôm trước với gã giám sát viên tâm lý. Mày đã hành động sai.” Vừa vô cùng cẩn trọng đưa bút theo nét vẽ nhỏ xíu trên tờ giấy, Patrick vừa chỉ bảo tôi về cách thức hành xử trước mắt một giám sát viên. “Chẳng phức tạp gì đâu. Mày nói với hắn chính xác những gì hẳn muốn nghe. Những câu rất đơn giản. Tôi hối hận muốn chết vì những gì mình đã làm. Và tôi thừa nhận là mình đã vượt quá giới hạn. Hơn nữa tôi không có gì để biện hộ. Ông bà bố tôi cực trong sạch, họ không dạy dỗ tôi thành người thế này. Anh thấy đấy, tôi tin rằng nhà tù đã rất hữu ích với tôi. Ở đây tôi học được sự tôn trọng, và mọi người đã giúp tôi sáng mắt trở lại, trước đây đó chỉ là hai cái hốc tối. Tôi tin rằng mình đã sẵn sàng ra ngoài và theo một khóa đào tạo nghề thực thụ. Tôi rất muốn lái xe buýt. Nếu không thích xe buýt thì mày cứ việc thay bằng thứ gì mày thích. Cái cần thiết là phải làm cho gã kia hài lòng, khiến hắn có cảm giác là mày đã lột truồng bản thân trước mặt hắn, và mày sẵn lòng phụng sự. Mày hiểu rõ chưa? Nguyên tắc vô cùng đơn giản: mày phải thuyết phục hắn rằng mày không có tính toán mưu đồ gì. Đưa cho tao cục tẩy. Mẹ kiếp, tao cứ nói chuyện là lại tô chệch ra ngoài.”

Tính tổng cộng các hình phạt, trong cái tuổi đời vẫn còn rất trẻ của gã, Patrick Horton đã ở tù năm năm. Về phần mình, tôi không biết khi nào mình sẽ ra khỏi đây. Đối với tôi, hai năm tù cho sai lầm tôi đã mắc phải có vẻ là một hình phạt tương xứng, căn cứ theo mức độ của sai lầm ấy. Một sai lầm không nghiêm trọng cũng không phải là vô hại, theo ý tôi. Nhưng trong trường hợp của tôi, một vấn đề quan trọng không cho tôi áp dụng cái định lý của Horton. Mặc dù tôi không có vướng mắc gì nếu phải thẳng thắn bày tỏ nỗi tiếc nuối hay hối hận về hành vi của mình nếu thực hiện nó với một công dân bất kỳ nào đó, thì ngược lại, tôi thấy hành vi ấy hoàn toàn thích đáng khi được áp dụng cho nạn nhân cụ thể mà tôi đã tấn công. Dù có chuyên gia đánh giá hay không, thì đối với người đàn ông ấy, tôi sẽ không bao giờ nói lời cảm ơn hay xin lỗi nào hết.

Ổ áp xe đau đớn của Patrick chỉ còn là một kỷ niệm đáng ghét. Nhưng tối nào cũng vậy, trước khi đánh răng, gã luôn nhiệt tình cho tôi xem cái hố còn lại trên vùng nướu sau khi chiếc răng kia bị nhổ bỏ. “Tao tự hỏi không biết bây giờ cái răng chết tiệt ấy đang ở đâu. Dù sao, nó cũng từng là răng của tao. Dù có sâu hỏng thì cũng là răng của tao. Hơn nữa, trên đó còn có phần răng chụp. Lẽ ra tay nha sĩ phải trả nó cho tao. Tao đã trả cả mớ tiền cho cái mẩu sứ chết tiệt ấy. Biết đâu chúng chẳng nhặt lại nó để chụp những cái răng khác hoặc thậm chí là những thứ khác. Mày nghĩ sao?”

Tôi quý Patrick. Nhưng gã là người thất thường khó đoán và đôi khi có thể đưa ra những ý tưởng kỳ cục hoặc bị ám ảnh với những khái niệm hoàn toàn rồ dại. Vài ngày trước Giáng sinh, tôi thấy gã trò chuyện nghiêm túc hồi lâu với một lính gác, người dường như cũng cùng hệ suy nghĩ với gã, giải thích rằng gã có một anh bạn có khả năng uốn cong dĩa từ xa. Và trước vẻ mặt của anh chàng thính giả dường như đã hoàn toàn bị chinh phục, gã vừa diễn tả lại cảnh tượng đó vừa khẳng định rằng chính gã đã tận mắt trông thấy chiếc đĩa xoắn vặn trên bàn giống hệt một sợi mì ống. “Cái đó gọi là siêu năng lực. Tôi đã tra cứu nhiều tài liệu về chủ đề này. Thằng bạn tôi ấy, hắn làm thế nhiều năm rồi. Thật ra, hắn không thể di chuyển các thứ, ý tôi là khiến chúng xê dịch sang phía này hay phía khác. Chuyện đó thì không thể. Nhưng hắn có thể uốn cong bất cứ thứ gì. Thật ra thì thứ đó cũng không được quá dày. Thìa hoặc dĩa thì không vấn đề. Nhưng tuốc nơ vít chẳng hạn, thì hắn không uốn được đâu. Tôi đã nhiều lần chứng kiến hắn tập trung tâm trí vào một cái tuốc nơ vít chết tiệt. Hắn có thể dành ra nguyên một, thậm chí hai giờ đồng hồ. Chẳng tích sự gì. Hơn nữa, rốt cuộc rồi hắn kiệt sức, mệt bã người, mồ hôi mồ kê nhễ nhại. Rồi vợ hắn giấu chúng đi để hắn khỏi nhìn thấy, cái mớ tuốc nơ vít ấy. Tôi từng đọc được rằng ở Ấn Độ cũng có một gã như thằng bạn tôi, gã có khả năng mở cánh cửa tủ lạnh và làm quay bánh xe đạp.”

Thời gian dần trôi, rốt cuộc tôi cũng quen với những cơn cao hứng kỳ quặc của Horton, những lần tỏa sáng không thể đoán trước cũng có thể lụi tắt nhanh chóng do thiếu nhiên liệu phù hợp hoặc do không có người đối thoại xứng tầm.

Vào mùa này, cứ tầm 16 giờ 30 là trời tối. Cũng gần như trùng khớp với thời điểm người ta phục vụ chúng tôi bữa tối, thời điểm chúng tôi ăn số thực phẩm ít ỏi, không nói gì nhiều với nhau. Sau đó là một màn sương mù u buồn buông xuống, mỗi người dường như tự cô lập mình bên trong lớp sương mù bảo bọc ấy. Đó là những giờ phút tồi tệ trong ngày, những xế chiều khi người bên ngoài vui mừng được trở về nhà sau khi rời nơi làm việc, hiên ngang thách thức cả băng tuyết lẫn cái lạnh. Ở L’Excelsior, đó là thời điểm tôi kết thúc công việc và chờ Winona trở về căn hộ. Rồi chúng tôi thường đi dạo bộ cùng Nouk trong công viên Ahuntsic. Được giải thoát khỏi mọi ràng buộc, chúng tôi liền có cảm giác mình đang bồng bềnh trong thời gian, được sở hữu hoàn toàn cuộc sống của chính mình, mỗi bước chân chúng tôi đều tỏa ra sự vô tư lự và những phân tử hạnh phúc, trong khi cô nàng chó lăn tròn bộ lông trắng của nó trong những lớp áo choàng bằng tuyết. Có những lúc tôi nhắm mắt và cố tái hiện những buổi dạo chơi buổi tối trong vườn Địa đàng ấy, nhưng lần nào cũng vậy, những giọng nói hoang dại cất lên trong các hành lang và các xà lim lại làm đổ sụp cái công cuộc tái hiện kiên nhẫn và mong manh mà tâm trí tôi đang cố gắng thực hiện. Đó chính là khi người ta ý thức được thế nào là một án tù. Sự bất lực kinh niên trong việc tự giải thoát, dù chỉ là trong khoảng thời gian đủ cho một buổi đi dạo cùng những người đã chết.

Tôi đã kể rằng họ có thể đến thăm tôi ở đây. Nhưng tôi chưa bao giờ sum họp được với họ ở bên ngoài.

Đó là giờ của Patrick, cái thói quen hằng ngày mà tôi không thể nào quen nổi. Gã nhắc mảnh vải đậy trên nắp bồn cầu, kéo khóa quần, ngồi xuống rồi vừa chăm chú nhìn tôi vừa ra sức rặn đến mức những mạch máu trên mặt gã phồng lên. Âm thanh của một viên cuội mà ta ném xuống làn nước sâu thông báo đã kết thúc lô hàng đầu tiên. “Tao vẫn không biết khi nào thì tao phải ra tòa vì chuyện của mình. Tao tự hỏi không biết có nên thay luật sư không. Tao không thích cái tay đang cãi cho tao. Cái loại kép hát đi giày tua rua. Tao thề với mày. Lần vừa rồi, đồ ngu ấy mò mặt đến phòng xử, chân đi giày tua rua, lại còn xỏ tất cheer-leader[10] nữa chứ.” Một khoảng im lặng đi kèm một đợt rặn mới, tiếng viên sỏi rơi xuống nước, gã thở ra, khuôn mặt lộ rõ vẻ thư thái. “Tao sẽ cho dẹp tay này, tao không cảm nổi cái thể loại ấy. Không, thứ tao cần ấy, phải là một tay tàn bạo, kiểu luật sư mafia chỉ cần bước vào phòng xử là đã khiến thẩm phán phải e ngại rồi. Mày từng thấy đấy, một tay điên khùng như Javier Bardem hoặc tay kia, cái tay ấy đấy... Tommy Lee gì đó. Chứ không phải một ả vũ nữ đi giày múa như tay này.”

Patrick đứng dậy, xoay người lại, xem xét độ tương hợp giữa những viên sỏi, kích hoạt cơ chế rồi bằng một đợt xả nước, gửi những viên sỏi song sinh vào hầm giam dành cho sự lãng quên.

Ngồi trên mép giường, tôi cố gắng nghĩ đến chuyện khác, cố gắng quên đi tình trạng xâm phạm cuộc sống riêng tư mà người ta áp đặt lên chúng tôi, tình trạng mà dường như Patrick rốt cuộc đã quen. Tôi cố gắng tự thuyết phục bản thân rằng tất cả những chuyện này sẽ sớm kết thúc, và rằng trong lần phỏng vấn tới, tôi sẽ chỉ cần đưa ra những câu trả lời đơn giản cho những câu hỏi phức tạp, thế rồi, với sự ngây thơ của một kẻ đạo đức giả lão luyện, đưa ra lời thú tội rõ ràng nhất.

Trong lúc chờ đợi, tôi quan sát Horton trải tấm vải nhỏ màu trắng lên trên nắp bồn cầu. Tôi những muốn được như gã. Nhưng tôi không làm được. Bất chấp thời gian, đó vẫn là điều bất khả thi.

Trong các hành lang, vẫn còn nhiều chuyện xảy ra. Có thể đoán được âm thanh ồn ào của một vụ xô đẩy, những tiếng la hét giận dữ, những lời chửi rủa, rồi tất cả tĩnh lặng trở lại. Màn đêm và những viên thuốc ngủ, được phân phát một cách rộng rãi, bắt đầu thực hiện công việc của chúng. Chẳng bao lâu nữa, cái bụng của nhà tù sẽ có thể tiến hành công cuộc tiêu hóa chậm rãi của nó, và cũng chậm rãi như thế, tất cả những con người đang sống ở cái nhà tù này, cả họ nữa, trong một đêm ngắn ngủi, cũng sẽ biến mất trong hầm giam dành cho sự lãng quên.

***Line Note Zone***

[1]

Món ăn truyền thống của nông dân Đan Mạch, bao gồm thịt lợn, thịt bò, các loại rau thái to và thịt lợn hun khói.

[2]

Phim của đạo diễn người Pháp Michel Cournot, công chiếu năm 1968.

[3]

Phim của đạo diễn người Ý Michelangelo Antonioni, công chiếu năm 1966.

[4]

Phim của đạo diễn người Ý Pier Paolo Pasolini, công chiếu năm 1968.

[5]

Phim của đạo diễn người Ý Michelangelo Antonioni, công chiếu năm 1970.

[6]

Phim của đạo diễn Pháp Jacques Tati, công chiếu năm 1958.

[7]

Phim của đạo diễn Mỹ Alfred Hitchcock, công chiều năm 1959.

[8]

Phim của đạo diễn Mỹ Orson Welles, công chiếu năm 1958.

[9]

Phim của đạo diễn Mỹ Richard Brooks, công chiếu năm 1958.

[10]

Người cổ vũ trong các hoạt động thể thao - tiếng Anh trong nguyên bản.

Vị mục sư ngờ vực

Hẳn là do ảnh hưởng của bầu không khí nổi loạn năm ấy, đấy là tôi hình dung thế, vào năm 1968 cha tôi đã mua một chiếc xe hơi kỳ cục được trang bị một động cơ có thiết kế hoàn toàn “cách mạng”, được mọi người nhất loạt ngây ngất bầu chọn là “chiếc xe của năm”. Chiếc NSU Ro 80 - Ro có nghĩa là Rotationskolben - là chiếc xe gia đình được trang bị khối Comotor trứ danh, động cơ quay Wankel đầu tiên sử dụng cho một mẫu xe đại trà. Mềm lòng trước sự canh tân ấy trong ngành cơ khí, cha tôi đã mua chiếc xe bốn bánh của Đức này để chở một gia đình mà ông hoàn toàn có thể cho ngồi trong một chiếc xe có khoang lái khiêm tốn hơn và phổ biến hơn về mặt kỹ thuật. Có thể Johanes vẫn nung nấu trong đầu ý tưởng mở rộng thêm hậu duệ của mình và củng cố thêm dấu ấn của dòng họ Hansen trên vùng lãnh thổ phía Tây Nam này. Dù sao đi nữa, và mặc dù khoang xe rộng rãi đến đáng ngạc nhiên, chiếc NSU động cơ kép ấy rốt cuộc vẫn là một thảm họa thực thụ, với cả loạt những sự cố động cơ vừa bất ngờ vừa đa dạng, không lần nào giống lần nào. Được cho là biểu tượng của kỹ thuật và tư duy sáng tạo trong thế giới tương lai, Ro 80 đã phải tiết chế các tham vọng, chứng kiến doanh số sụt giảm và một thời gian sau đó đơn độc lao theo con đường dẫn đến thất bại, rồi sau đó là sự biến mất của nhãn hiệu NSU, và rốt cuộc là bị Audi mua lại. Dù thế nào, sự xuất hiện của chiếc xe được tung hô nhưng lại chết yểu ấy trong gia đình chúng tôi cũng trùng hợp với sự xuống cấp trong mối quan hệ giữa cha tôi và mẹ tôi. Và cả trong mối quan hệ giữa vị mục sư với Giáo hội của ông.

Trong suốt mùa xuân năm 1968 ấy, rạp Le Spargo, với mặt tiền vừa được làm mới sơ bộ, đã sống trong khí thế đầy phấn chấn của một bầu không khí sôi sục mới mẻ. Cũng giống như tất cả các cơ chế xã hội khác, cái thế giới nhỏ bé của điện ảnh bị cơn bão táp tự do lướt qua, cơn bão ấy đã quét qua các nhà máy, trường đại học, các đại lộ của thế giới xưa cũ nơi vẫn còn dùng gạch lát. Và khi nghe thấy Godard ở Cannes ca tụng cuộc đình công của giới phim ảnh và sự hợp nhất của các cuộc đấu tranh, mẹ tôi, Anna Margerit, đã biến thành nữ cố vấn địa phương “Nghệ thuật và Thử nghiệm”, tham gia phong trào đấu tranh do Godard khởi xướng, đảo lộn chương trình chiếu phim của rạp và mở cửa tầng hầm rạp Le Spargo cho tất cả các thể loại hội đoàn, tổ chức các cuộc thảo luận cho nhiều đối tượng tham gia chỉ có ràng buộc duy nhất là phải kết thúc muộn trong màn sương mù của những đêm ẩm ướt và ám đầy những lời phê phán mang tính khuyến khích.

Các buổi chiều, Anna lên chương trình chiếu những bộ phim trong năm, Rosemary’s Baby[1], La Party[2], 2001: A Space Odyssey[3], Những nụ hôn bị đánh cắp[4], thế rồi tối đến, Marx, Lê nin, Trotski, Mao và Bakunin lại nghễu nghện ngự trên áp phích, và những suất chiếu cứ thế nối tiếp nhau tùy theo các nhóm khán giả kích động trong phòng chiếu, oằn mình thể hiện khả năng của bản thân trong việc “nâng cao nhận thức của quần chúng”.

Thỉnh thoảng mẹ đưa tôi đến tham dự một số cuộc hội họp như thế. Ở tuổi mười ba, tôi khám phá một miền đất mới, tôi bị mê hoặc trước cái ngôn ngữ tự do mới mẻ mà bản thân chưa từng nghe thấy cho đến lúc ấy, cái ngôn ngữ gần như xa lạ được tạo bởi ngạo mạn, giận dữ, hỗn hào, hài hước, mỗi lúc lại dội xuống cuộc đời những phát ngôn khiến người chết cũng phải tỉnh lại. Đương nhiên là tôi hoàn toàn không hiểu gì về những điều mọi người nói cũng như những chuyện đang xảy ra, nhưng vẫn cảm nhận được những rung động nguyên sơ của giác quan, tần số ban đầu của nó, kiểu như “Vua Charles, Hoàng đế Magne của chúng ta, bảy năm trường sống ở Tây Ban Nha”. Và tất cả những thứ đó quay mòng trong đầu tôi, hẳn là cũng giống những câu thơ quay mòng trong đầu ông bà tôi sau khi chiếc DS 19 bị bung nóc.

Trong sảnh vào của rạp phim, Anna đã cho treo những tấm áp phích lớn công bố lịch chiếu, các chủ đề thảo luận sắp tới, một loạt những khẩu hiệu có nội dung như muốn nuốt chửng lẫn nhau cùng những thông điệp có tính chất cung cấp thông tin: “Làm thế nào để chế tạo bom xăng: một chai chứa xăng đến khoảng 2/3 dung tích, 1/3 cát, xà phòng bột, và một miếng giẻ tẩm xăng nhét vào cổ chai.” Còn có cả những câu thần chú quen thuộc đến không thể giải thích nổi, chúng chui vào đầu ta và lập tức tìm được chỗ đứng ở đó: “Hãy nép sát vào cửa kính, hòa mình với lũ côn trùng.” Tôi chưa bao giờ quên câu đó. Và cả câu này nữa: “Chúng tôi không muốn một thế giới nơi ta phải đánh đổi lời đảm bảo không bị chết đói với sự chắc chắn sẽ chết vì buồn chán.” Và rồi, trên cái bảng tin khổ lớn ấy, ta có thể đọc được những lời cảnh báo nhắm đến những mục tiêu rõ ràng hơn, những đại tự báo kiểu như “Godard, gã Thụy Sĩ phò Tàu ngu ngốc nhất”, gây ra những trận đụng độ khủng khiếp, trong sảnh chờ và trên vỉa hè, giữa những kẻ ưa xét lại và những cá nhân thần tượng Mao theo kiểu tự phát, đám con nhà tông. Và cuối cùng, có một tờ giấy khổ 21x297, chắc hẳn là tờ kín đáo nhất, được ghim trên góc trái của tấm áp phích ít phô trương nhất, nhưng một tối, khi đến đón mẹ con tôi, cha tôi đã đứng sững lại trước tờ giấy ấy chẳng khác nào một chú chó Vizsla khi được lệnh dừng: “Làm thế nào để suy nghĩ tự do dưới bóng một nhà thờ?”

Trước lời nhục mạ ngấm ngầm ấy, người chồng và người cha lập tức bốc hơi biến mất, chỉ còn lại con người của Giáo hội đầy giận dữ, bị sỉ nhục và cho rằng bị chính người thân của mình phản bội, rồi khi ngồi sau tay lái chiếc Ro 80 được trang bị động cơ quay tinh tế do Felix Heinrich Wankel (1902-1988) phát minh ra, con người ấy đưa cả cái bầy đàn nhỏ bé vô trách nhiệm của ông về căn hộ nằm bên bờ sông.

Tôi còn nhớ tất cả những gì xảy ra đêm đó, những lời lẽ mà mỗi người họ sử dụng để xô đổ những niềm tin chắc chắn của người kia, âm lượng lời nói mà họ sử dụng để nhắm đến mục đích ấy, và cả bầu không khí ẩm ướt ngột ngạt, mùi đất bùn bốc lên từ dòng sông cùng âm thanh lạnh lẽo phát ra từ cánh cửa ra vào khi cha tôi đóng sầm nó lại. Tối đó, người đàn ông Skagen ấy đã rời khỏi căn hộ lúc nửa đêm, để trốn vào đâu đó giữa vùng cát giận dữ của ông.

Nhưng trước đó, vị mục sư đã tự nướng mình trong cơn giận dữ của Chúa. Bằng thứ tiếng Pháp được dạy ở trường học bị rán vàng trong một xó nhỏ của Jutland. “Cô có ý thức được rằng mình vẫn đang kết hôn với một mục sư không? Dù cô có muốn hay không, thì sự thật vẫn là thế. Tôi cũng nhắc để cô nhớ rằng với danh nghĩa ấy, cô có nghĩa vụ giữ gìn ý tứ tối thiểu là không sỉ nhục công việc của tôi. Tôi đã kiên định chấp nhận việc cô không bao giờ đặt chân đến giáo đường, thậm chí đa số giáo dân trong xứ đều nghĩ rằng tôi là người độc thân. Tôi đã không nói gì khi cô tuyên bố rằng tối nào cô cũng mở cửa phòng chiếu để tổ chức những buổi mít tinh chính trị và một số buổi đã kết thúc bằng những trận ẩu đả mà chỉ có cảnh binh mới chấm dứt nổi. Tôi cũng không nói lời nào khi một bài viết trên báo địa phương giới thiệu cô như một nhà hoạt động chính trị của phong trào, còn rạp chiếu phim của cô thì giống như ‘một trong những lò luyện nghệ thuật của tiền quân cách mạng’. Nhưng tối nay, khi nhìn thấy cái câu ‘làm thế nào để suy nghĩ một cách tự do dưới bóng một nhà thờ’ được trưng lên như thế, giữa mớ áp phích của cô, trong rạp chiếu phim của cô, thì tôi thực sự cảm thấy xấu hổ và nhục nhã. Tôi không thể hiểu điều đó, tôi không thể hiểu nổi. Và làm sao cô có thể đưa đứa con trai mười ba tuổi của mình đến tham dự những buổi như vậy, đến cái nơi trút bầu tâm sự của đám sinh viên nổi loạn ăn nói văng mạng chẳng coi ai ra gì và thi nhau la hét ấy. Một đứa bé vị thành niên ở tuổi ấy làm gì vào ban đêm ở một nơi như thế? Chuyện đó có bình thường không? Tôi không biết cô muốn gì nữa, Anna ạ, tôi không thể hiểu nổi bất cứ chuyện gì nữa.”

Dữ dội như một dàn đàn organ của Stalin[5], phản công của mẹ tôi nhanh chóng dội xuống đầu vị mục sư. Lập luận của Anna ít nhiều lặp lại lý lẽ của những tân chiến binh chỉ mong muốn giành lại quyền kiểm soát cuộc đời mình, thoát khỏi những thánh thần và chủ nhân của họ, trao lại quyền lực cho những người đang hiện diện trong các nhà máy, và thoải mái hưởng thụ mà không bị kiềm tỏa, vào cái thời điểm cuối cùng của tận cùng này, sao lại không chứ.

Đối với một mục sư hồi ấy, cho dù có là người Skagen ở Đan Mạch đi nữa, lại còn là con cái ngư dân, được nuôi lớn bằng cá bơn và chả cá chình, được nuôi dạy trong sự tôn trọng và bao dung, phải thừa nhận rằng thứ độc dược đó quả là hung bạo, tàn nhẫn và khó mà nuốt trôi chỉ bằng một ngụm.

Chính vì thế, tối đó, Johanes Hansen đã bỏ ngang cuộc tranh luận, đóng sầm cánh cửa nhà, lao xuống cầu thang bằng đá, leo lên chiếc xe hơi và khiến động cơ xe rít lên âm thanh đặc trưng của nó rồi rời xa gia đình mình bằng cách lái xe chạy dọc theo hàng tiêu huyền trên kè Lombard.

Xét cho cùng, ông không thể tách bạch những sợi dây thiện và ác đang rối rắm thành một mớ tơ vò, không tài nào biết được đâu sẽ là tín ngưỡng của thế giới trong tương lai, và cũng không tài nào tìm thấy trong chính ông, vào đêm đó, chút dấu vết nào của lòng tin dù là nhỏ nhất.

Chiều hôm nay, chuyến đi dạo diễn ra ngắn ngủi. Trong cái lạnh âm 20 độ, không mấy người trong số chúng tôi chấp nhận ra sân hít thở không khí bên ngoài. Patrick và tôi thuộc thành phần ngoại lệ, mặc dù tôi cảm thấy khá khó khăn khi phải chịu đựng thứ thời tiết khiến hai lá phổi ta bỏng rát còn tứ chi thì tê cóng này. Còn Horton, dường như gã được cấu tạo bằng một thứ vật liệu đẳng nhiệt, giúp gã tách khỏi thế giới của mùa đông. Trong những ngày nhiệt độ tụt xuống thấp hơn nữa, tôi từng nhìn thấy gã nằm thực hiện các động tác trên bàn tập cơ bắp, trong khoảnh sân nhà tù, hai cánh tay để trần, chẳng khác nào gã đang tập tạ vào mùa xuân. Gã rất thích đánh dấu lãnh địa của một con đực thống trị bằng cách đó, phô diễn cái thể chất đầy tiềm năng của mình để gây ấn tượng đồng thời tạo khoảng cách với cả đám lính gác lẫn các tù nhân khác, mà phần lớn trong số đó, ở vào hoàn cảnh mặt đối mặt này, chỉ còn hiểu được hệ chữ cái sơ đẳng cùng thứ ngôn ngữ này của sự hăm dọa.

Hôm nay, lần đầu tiên gã kể với tôi về bố của gã, một giảng viên bộ môn kỹ thuật cơ khí dạy ở một trường cao đẳng. Một người đàn ông mà gã chưa bao giờ thấy đi nghỉ hè hay dành thời gian nghỉ ngơi, lúc nào cũng như một con ngựa bị thắng vào sợi dây cương là công việc giảng dạy, say sưa chuẩn bị cho hàng trăm thanh thiếu niên có được nghề nghiệp trong tương lai, và theo Patrick, bố gã say sưa với công việc đó đến mức quên bẵng cả người vợ lẫn ba đứa con mà ông ta có thói quen làm lơ khi gặp họ trong nhà. “Lúc đầu, khi tao, em trai và em gái tao còn nhỏ, bọn tao thường tự hỏi không biết mình đã làm chuyện xấu xa gì khiến ông ta đối xử với bọn tao như thế. Một hôm, bọn tao đã đi hỏi mẹ câu ấy. Và bà đưa ra câu trả lời ngu ngốc nhất trong tất cả những câu trả lời ngu ngốc: ‘Ông ấy nhiều việc lắm.’ Bọn tao hiểu ra rằng mẹ không muốn nói đến tất cả những chuyện đó. Thế nên bọn tao cũng làm như bà, bọn tao sống với nhau như thể ông ta không có ở đó. Thế nhưng dù sao cũng có một hôm tao đến cắm chốt ở ngay gần trường cao đẳng, để xem bố tao xử sự thế nào với những đứa khác. Và mẹ kiếp, giữa hai tiết học, tao chứng kiến một điều mà tao chưa từng nhìn thấy ở bố tao, ông ta trẻ trung khủng khiếp, ông ta nói chuyện với mọi người, mỉm cười đùa giỡn với đám học sinh chết tiệt ấy, ngắm nhìn chúng như thể chúng chính là con cái của mình. Và điều tệ hại nhất, đó là ông ta có vẻ yêu quý chúng, thật sự là thế, và trong cái giờ giải lao ấy ông ta nói chuyện với chúng còn nhiều hơn tất cả những gì ông ta nói với bọn tao trong suốt cuộc đời. Ngày hôm đó tao đã khóc vì chuyện ấy, tao thề với mày. Tao chẳng nói gì với hai đứa em. Chúng tao tiếp tục sống trong cái thứ quái gở ấy, và ngay khi có thể, tao đã biến khỏi nhà. Bây giờ thì lão ngốc ấy nghỉ hưu rồi. Mẹ tao vẫn sống cùng lão. Thỉnh thoảng tao gọi điện thoại cho bà. Chúng tao không bao giờ nói đến lão. Như thể lão đã chết rồi.”

Chúng tôi đến ngồi một lát trên băng ghế lớn bắt vít xuống mặt sân. Và không nói thêm lời nào nữa. Làn gió lạnh buốt táp vào mặt người rát rạt, rồi luồn lách giữa những mũi đan của chiếc mũ len. Bóng tối chậm rãi buông xuống, và chẳng bao lâu nữa, nơi này sẽ tối tăm như một nấm mồ. Một tù nhân mà tôi không quen biết tiến lại gần rồi ngồi xuống đầu kia ghế băng. Trước cả khi anh ta kịp để ý, Horton đã nói mà không nhìn anh ta: “Biến ngay.” Và người kia, chẳng khác nào bị điện giật, vội đứng bật dậy rồi nhanh chóng rời khỏi chỗ chúng tôi, giống như một người vừa nhìn thấy miệng vực há ra dưới chân mình.

Khi tôi và Horton quay trở về phòng giam, hai lính gác đã ở bên trong và lục lọi từng ngóc ngách, đồ đạc của chúng tôi bị vứt lộn tùng phèo. Tấm khăn trải trên nắp bồn cầu bị ném trên một chiếc nệm, một mớ áo thun bị vứt dưới chân bồn cầu, những tuýp kem đánh răng và bàn chải nằm lăn lóc trên sàn nhà. “Mẹ kiếp, cái quái gì thế này, chúng mày đang giở trò gì vậy, bọn Xiêm kia.” Lục soát đến từng chi tiết. Người ta đã tìm thấy ma túy trong một xà lim thuộc khu chúng tôi. Khi hai lính gác sắp sửa rời khỏi phòng, Horton ra hiệu cho họ lại gần. “Mẹ kiếp, chúng mày làm sao mà tìm thấy thứ gì cơ chứ, tao cất hết vào đây rồi.” Miệng nói tay làm, Patrick nắm lấy cả dương vật lẫn hai hòn cà nằm trong quần rồi lắc lư chúng một lát ngay trước mũi hai lính gác. Không ai trong số hai gã “Xiêm” đó cảm thấy mong muốn tự mình kiểm chứng lời tuyên bố của Horton. Thấy mình đã thắng thế, gã lại càng được đà lấn tới. “Ở đây có một gói to tướng, mà là loại ngon lành đấy.”

Khi cánh cửa đóng lại, phải sắp xếp mọi thứ về chỗ cũ, gấp lại quần áo và lau chùi những thứ bị vấy bẩn. Patrick không ngừng càu nhàu giận dữ, chẳng khác nào một con khỉ đột bị nhốt giam cách xa đồng loại và bị đám lính canh vườn thú đối xử tàn tệ. Sau đó, khi mọi thứ đã sạch sẽ trở lại, gã giở cuốn sổ vẽ, lấy ra mớ bút chì rồi lướt tay vạch vài đường thẳng, vài đường gấp khúc thanh thoát, rồi những đường cong đều đặn, những đường viền ước chừng, và giống như một môn đệ của trường phái Skagen, gã lặng lẽ chìm đắm vào vũ trụ của những ánh sáng hoàn hảo, cái bán đảo nơi những người cha chưa bao giờ tồn tại, cái địa điểm mà chỉ riêng mình gã biết đến, ở đó, vì không thể tái tạo thế giới, gã ra sức vẽ lại nó, ngay từ thời thơ ấu.

Phải mất rất nhiều thời gian mới thu hẹp được cái đường đứt gãy mà tháng Năm năm 1968 đã để lại trong cuộc sống của cha mẹ tôi. Ở tuổi ba mươi tám, mẹ lao ngay đầu vào cái lồng xoay của chiếc máy giặt Lịch sử trong khi ở phía bên ngoài ô kính máy giặt, cha tôi, hai tay chắp sau lưng, không có lựa chọn nào khác ngoài nhìn bà quay cuồng.

Trong suốt cái năm tiếp theo những sự kiện ấy, cha mẹ tôi đã cố gắng khắc phục những thiệt hại mà đợt giội bom vào ngày lễ kia đã gây ra cho cuộc sống lứa đôi của họ. Mùa hè năm 1969, cả gia đình tôi, được sắp xếp tỉ mỉ trên lớp nệm nhung màu xám của chiếc NSU Ro 80, quyết định vượt 2.420 ki lô mét ngăn cách hai hành tinh thuộc về hai hệ mặt trời hoàn toàn khác biệt ấy. Trái ngược với tất cả những gì chúng tôi đã chuẩn bị tinh thần để đón nhận, chiếc xe “động cơ kép” ấy lại tỏ ra vô cùng hữu ích và ngốn hết chặng đường chỉ trong có hơn hai ngày, Anna và Johanes thay phiên nhau cầm lái. Đó là kỳ nghỉ đầu tiên của tôi ở Jutland. Vừa đến nơi, choáng váng trước những trận gió thổi bạt cả các đụn cát, tắm mình giữa thứ ánh sáng trong suốt trải lên mặt nước một lớp màng màu bạc lấp lánh, được bao bọc trong sự ân cần của một gia đình đông đảo chẳng khác nào một đội quân nho nhỏ, tôi có cảm giác kỳ lạ của một người đột nhiên được sống giữa những người ruột thịt của mình. Cũng giống họ, chẳng bao lâu tôi sẽ nói chuyện với lũ cá trích, giải mã những cơn bão, và giữa hai người khác cùng mang họ Hansen, đứng bên những tháp xi lô ở nhà kho, tôi cũng sẽ đóng vào bao thứ bột cá được dùng để nuôi những con cá khác.

Mọi người đều nói rất to, và những tiếng cười chẳng khác nào chừng ấy ngọn roi quất vang lên trong mỗi góc của căn phòng lớn nơi chúng tôi tụ họp. Có đủ loại thức ăn để trong những chiếc đĩa nhỏ không cầm cự được bao lâu trước thói háu ăn của những gã khổng lồ. Tôi và mẹ không hiểu rõ lắm về những chuyện mà mọi người nói với nhau, nhưng chúng tôi vẫn kiên quyết cầm chắc ly rượu trong một tay và cố gắng giữ nguyên nụ cười đúng mực trên môi, giống hệt hai du khách người Anh đang đi nghỉ, những người xa lạ nhút nhát muốn nhập hội. Thỉnh thoảng, cha đi đến bên chúng tôi, siết chặt eo chúng tôi rồi giới thiệu chúng tôi với một người nhà Hansen còn cao lớn hơn người trước đó, người này sẽ phá lên cười khi nghe Johanes kể một giai thoại về chúng tôi mà chính chúng tôi lại hoàn toàn mù tịt không biết gì về nó. Thế rồi, người trong phòng thưa dần, các thực khách cả đàn ông lẫn đàn bà lần lượt tụ tập với nhau ngoài sân. Giống như ở vào một thế kỷ khác, họ sẽ quây xung quanh một buổi đóng yên cương cho đoàn ngựa Frisian, ngày nay họ xúm xít vòng trong vòng ngoài quanh chiếc Ro 80. Cha tôi đã nhấc nắp ca pô lên và tiết lộ với các thành viên của dòng họ những bí mật của động cơ có pít tông quay Wankel hoạt động theo chu kỳ Beau de Rochas[6]. Cả gia tộc Hansen lắng nghe những lời giải thích của cha tôi trong bầu không khí im lặng đầy tôn kính thảng hoặc mới bị xáo trộn đôi chút bởi vài cơn gió khẽ rít trên phần mái nhấp nhô của ngôi nhà. Chẳng khác nào một cử tọa toàn những tín đồ bị cuốn vào bài thuyết giáo của một tay thợ máy đang kể về công cuộc lao động kiên trì và thần thánh để xây dựng một thế giới hoàn hảo.

Tôi hiểu ra khá sớm rằng tín ngưỡng Tin lành là một bộ môn thể thao không mấy khắt khe, với những quy định khá linh hoạt, được giải thoát khỏi cái khuôn khổ cứng nhắc và những nghi thức trói buộc của các tín đồ Công giáo. Mỗi giáo xứ được tự do tổ chức lễ khóa theo ý mình, không có gì được tập trung hóa và các mục sư không có bất cứ quyền lực thực sự nào. Công việc của họ chủ yếu là bình giảng các văn bản tôn giáo hoặc mời diễn giả đến khuấy động những cuộc gặp gỡ hằng tuần của họ. Chính vì thế mà vào Chủ nhật sau ngày chúng tôi đến, cha tôi được Henrik Glass, mục sư ở Skagen, mời lên đứng trước micro để dẫn dắt buổi lễ theo ý ông. Theo những gì ông tóm tắt lại với chúng tôi sau đó, Johanes bắt đầu bằng việc nói về vũ điệu của những hạt cát bị cuốn theo những làn gió từ khắp bốn phương trời thổi đến đây, những trận cuồng phong của những điều mới mẻ và những cám dỗ xói mòn cuộc sống của chúng ta, ngấm ngầm chôn vùi các nhà thờ cùng đức tin của chúng ta. Ông nhắc đến những biến động vừa cắt ngang thời đại, những nghi ngờ và những băn khoăn chính đáng mà chúng có thể khơi lên trong mỗi chúng ta, ông còn ba hoa thêm về vài hình ảnh ẩn dụ khác mà tôi đã quên mất, trước khi đưa ra kết luận với hình ảnh quen thuộc mà ông ưa thích, ngôi nhà thờ bị chôn vùi, và nghĩa vụ của chúng ta, trong suốt cuộc đời mình, cái nghĩa vụ đào bới, gạt bỏ lớp cát để có thể tiếp tục gặp nhau, mỗi Chủ nhật, đông đủ, bên trong đức tin của chính mình.

Bài thuyết giảng của ông có vẻ đã gây ấn tượng mạnh mẽ cho các cư dân địa phương. Trên sân nhà thờ, họ quây xung quanh cha tôi để cảm ơn và khen ngợi ông về bài thuyết giáo xuất sắc. Sự đón nhận nồng nhiệt ấy khiến mặt cha tôi hồng lên vì hạnh phúc, bởi vì những bài giảng mà ông còng lưng viết ra vẫn thường xuyên tan biến trong sự hờ hững của cử tọa ở Toulouse.

Mẹ và tôi, vốn đã thuộc lòng cái giai điệu nhàm tai về những hạt cát, giữ thái độ khiêm nhường ở xứ sở của người Đan Mạch, kiên nhẫn chờ cho cơn nhiệt tình của mọi người lắng xuống, để ngồi vào bàn ăn trưa, giữa những kẻ phàm ăn.

Vào thời điểm khởi hành, khi chúng tôi đã ngồi trong chiếc Ro 80, một người đàn ông vội vã bước về phía ô kính để mở chỗ cha tôi ngồi. Hai người nói với nhau vài câu, và tôi nhìn thấy Johanes nở nụ cười tươi rói nhất của mình. Ông xuống khỏi xe rồi mở chiếc nắp ca pô to rộng. Tiếp theo đó là một cuộc trò chuyện dài dằng dặc về những giá trị so sánh của động cơ Wankel. Người đối thoại của cha tôi, mà sau này chúng tôi biết được rằng khi đó ông ta sắp sửa mua chính cái mẫu xe khốn khổ ấy, thành kính lắng nghe những phát ngôn của vị mục sư, người không bỏ lỡ dịp để thể hiện đức tin của mình đối với những hành động táo bạo thuộc lĩnh vực cơ khí này. Ngày hôm ấy, chúng còn khiến ông phấn khích hơn cả những hành động ngông cuồng liên quan đến thánh thần.

Trong suốt kỳ nghỉ ấy ở Jutland, dù ở độ tuổi còn hay xấu hổ, tôi cũng cảm nhận được rằng người Đan Mạch ưa thích mẹ tôi. Dù chúng tôi đi đến đâu, tôi thấy rằng phong cách, thân hình và nét mặt xinh đẹp của bà cũng thu hút sự chú ý của đám đàn ông. Không dễ dàng để một thiếu niên mười bốn tuổi nhận ra rằng cậu ta có một người mẹ quyến rũ, người mà chỉ bằng hai từ này, đã trở thành một phụ nữ thoát ra khỏi thời thơ ấu của cậu ta, thoát ra khỏi những ký ức của cậu ta, để hóa thân thành một ai đó khác biệt mà cậu ta không còn nhận ra, một ai đó nắm giữ cái quyền năng kỳ lạ mặc dù vẫn là vợ của một mục sư, là khơi dậy nỗi khao khát của cánh đàn ông, bởi vì người đó sở hữu cái túi bùa thần thánh, những thuộc tính ấy, cái tổng hòa kỳ diệu ấy, những hình dạng bí ẩn mà tất cả đàn ông trên thế giới đều mơ ước ấy. Bà ba mươi chín tuổi, bà là mẹ tôi, nhưng tôi sắp phải học cách nhìn nhận người phụ nữ mới mẻ ấy, người từ nay ngày nào cũng sẽ sống chung nhà cùng chúng tôi.

Kỳ nghỉ ở Đan Mạch đã tiếp thêm một nguồn sinh lực tuyệt vời cho mỗi chúng tôi. Cha tôi tìm lại được mùi vị của đất đai quê nhà, âm thanh ầm ĩ của hai vùng biển cùng tình cảm ấm áp của người thân. Mẹ tôi để mặc cho vẻ đẹp rực sáng của phong cảnh xâm chiếm con người bà. Về phần mình, tôi đã học được vài câu cơ bản như Mange tak / “Cảm ơn nhiều”, Jeg er ikke sulten lengere / “Cháu no rồi”, Jeg er søvnig / “Cháu buồn ngủ”, Hvor er min far / “Bố cháu đâu” và Det er en smuk båd / “Đấy là một con tàu đẹp”. Tôi cũng học được rằng bất chấp nền giáo dục Pháp quốc, những bài học của các thầy cô giáo và ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, trước hết tôi vẫn là một người nhà Hansen. Trong tôi có một thứ gì đó không thể định nghĩa, nó đến từ nơi ấy và luôn dẫn tôi quay về đó. Chẳng biết vì sao, nhưng ở tuổi mười bốn, tôi đã đinh ninh trong đầu rằng, khi thời điểm tới, tôi sẽ quay trở lại đây để chết giữa những người khổng lồ.

Chuyến trở về không giống chút nào với chuyến dạo chơi vô tư lự ban đầu, chuyến đi đã đưa chúng tôi đến tận mũi chót cùng của bán đảo. Sự cố xe hơi đầu tiên xảy ra ở Aarhus. Một tiếng rít dài, mấy cú giật nhẹ rồi động cơ tự cho phép mình ngủ trưa một giấc ngắn trong vòng ba giờ đồng hồ. Một rơ le điều khiển hộp số bán tự động. Một thợ máy địa phương đặt lại mọi thứ vào đúng trật tự vận hành cho đến khi một trục trặc ở bơm xăng giữ chân chúng tôi tại Hamburg suốt một đêm. Ngày hôm sau, với một thiết bị mới tinh, chúng tôi xuôi xuống phía Dortmund nơi đại lý đặc quyền của NSU tại địa phương nhìn thấy chúng tôi đi vào xưởng sửa chữa của ông ta trên một chiếc xe kéo. Từ địa điểm này, chúng tôi tiếp tục lên đường vào giữa chiều ngày hôm sau mà không bao giờ biết được nguyên nhân nào đã gây ra sự cố vừa rồi. Kỹ thuật viên người Đức cố sức giải thích bằng tiếng Anh về nguồn gốc trục trặc của một bộ phận hình như đang ẩn đâu đó bên dưới nắp xi lanh. Mặc dù anh chàng trung hậu đó đã nhắc đi nhắc lại chatter marks thậm chí cả rotor housing đồng thời kiên quyết giơ ngón trỏ chỉ vào phần trên của động cơ, nhưng cả cha lẫn mẹ tôi đều không hiểu nổi thứ gì đang ẩn chứa đằng sau những lời càu nhàu và thứ ngôn ngữ cử chỉ ấy. Không còn cách nào khác, anh chàng thợ máy liền sử dụng một từ phổ biến khắp thế giới, hơn nữa lại còn giống nhau trong cả tiếng Đức, tiếng Đan Mạch lẫn tiếng Pháp: “Garantie[7]”. Rồi bổ sung thêm nhiều lần: Keine Geld, nein, keine Geld. Câu đó, trong một thứ ngôn ngữ tinh tế hơn, có nghĩa là: “Các vị đã mua một cái xe khốn kiếp, NSU hoàn toàn nhận thức được điều đó nên đã đảm trách việc bảo hành và chịu trách nhiệm về những lần sửa chữa của các vị. Các vị không phải trả gì hết. Nein.”

Một nghìn ki lô mét còn lại được băng qua liền một mạch, như thể chúng tôi đã nuốt một liều thuốc tiên. Paris vào ban đêm, quốc lộ 20, Étampes, Orléans, Châteauroux, Limoges, Brive, Cahors và khi rạng sáng, trong những tia nắng đầu tiên của buổi bình minh ửng hồng, chúng tôi chầm chậm xuôi về phía bình nguyên sông Garonne.

Khi tắt động cơ để chiếc xe dừng lại ngay gần kè Lombard, cha tôi đưa tay lên vuốt mặt và nói: “Quả là một chuyến đi kỳ lạ.” Mẹ tôi hạ cửa kính bên ghế cạnh lái rồi nhìn về phía dòng sông. Thật lạ lùng, bất chấp giờ giấc và những trở ngại trong chuyến đi đầy mệt nhọc ấy, cả cha lẫn mẹ tôi đều không có vẻ gì là muốn vội vàng rời khỏi chiếc xe này để tìm lại nhịp sống thường nhật, mà vẫn muốn kéo dài thêm một chút cái cảm giác đồng điệu đã kết hợp họ với nhau trong suốt hành trình tưởng như bất tận đó, khi hai người thay phiên nhau ngồi sau tay lái để cùng hoàn tất một công trình chung, quay trở lại dưới chân tòa nhà nơi có căn hộ của họ, căn hộ nơi mỗi người đều thầm ngờ rằng một ngày nào đó, cánh cửa thông ra bậc thềm sẽ lại bị đóng sầm một lần nữa.

“Chatter marks”, cha tôi nói. “Rotor housing”, mẹ tôi vừa đáp lại vừa mỉm cười. Rồi họ bước xuống khỏi chiếc Ro 80.

Sáng nay, tôi nhận được một bức thư từ gã giám sát viên. Anh ta hỏi xem tôi có đồng ý tham gia một khóa học diễn đạt do một chuyên gia tâm lý chủ trì hay không, trong khóa học đó mỗi thành viên tham dự sẽ trình bày với những người khác về “đường đời” của mình và những lý do đưa đẩy thành viên đó vào nhà tù Bordeaux. Nếu tôi hiểu đúng toàn bộ, thì khóa học này được thực hiện theo mô hình những cuộc họp của Hội những người nghiện rượu vô danh. “Xin chào, tôi tên là John, tôi ở đây vì hành vi bạo lực có tình tiết tăng nặng, và từ tám tháng nay tôi không đánh ai.” Mọi người đồng thanh: “Hoan hô John.” Rồi vỗ tay.

Thẩm phán hoàn toàn nắm rõ những hành vi của tôi. Ông ta đã lắng nghe tất cả các nhân chứng, và đã xét hỏi tôi hồi lâu. Ông ta đã kết án tôi hai năm tù giam. Mọi chuyện đã được nói hết rồi. Nếu họ muốn thả tôi trước hạn, thì chính họ phải tự chịu trách nhiệm về việc đó. Tôi sẽ không làm như một con chim bay đến mổ vài hạt ăn năn trên tay họ để ăn mày một vài tháng tự do.

Tôi sẽ không trả lời Viggo Mortensen. Tôi đã có một hình dung khác về anh ta. Tôi thấy anh ta thật đáng thất vọng.

“Mẹ kiếp, khi mày vớ được những thứ như thế, đáng sợ thật đấy. Mày đã đọc Kinh Thánh chưa? Ồ! Tao xin nói với mày, Kinh Thánh đấy, mẹ kiếp.” Đó chính là câu hỏi cuối cùng mà tôi có thể hình dung ra rằng một ngày nào đó Patrick sẽ hỏi tôi. Không, tôi ấy, là con trai của một mục sư thật đấy, nhưng tôi chưa từng đọc Kinh Thánh. Nhưng còn gã, gã lấy đâu ra cuốn sách đó? “Chính mẹ tao đã dúi nó vào túi tao khi tao chui vào tù. Bà bảo tao: ‘Nó sẽ chẳng gây hại gì cho con đâu’. Mẹ kiếp, tao đã mở thứ này ra được mười phút rồi, và tin tao đi, đám huynh đệ ấy toàn là những kẻ ra trò cả, và khi họ mà đã ra tay thì sẽ là thứ khác chứ không phải như bọn ta đâu, tao đảm bảo với mày. Đám thẩm phán sẽ mềm mỏng với những con chim như thế. Nghe tao đọc này. Trước hết tao sẽ cho mày biết tên của cái gã đã viết đoạn này, và một con số gắn với nó, trông chẳng giống thứ gì hết. ‘Isaiah 65:12. Nên ta định cho các ngươi phải gươm dao, các ngươi thảy đều quỳ xuống và bị cắt cổ; vì ta đã kêu, các ngươi không đáp lại, ta đã nói và các ngươi không lắng nghe; nhưng các ngươi đã làm điều ta ghét, và đã chọn điều ta chẳng đẹp lòng.’ Này, không hiểu làm sao tay này có thể huênh hoang như thế. Nóng quá, mẹ kiếp, nóng thật đấy. Chờ đã, còn tay này nữa. ‘Matthew 25:30. Còn tên đầy tớ vô dụng đó, hãy quăng nó ra ngoài là chỗ tối tăm, ở đó sẽ có khóc lóc và nghiến răng.’ Blablabla. Đoạn cuối cùng: ‘Leviticus 20:15. Người ta sẽ ném đá hoặc bắn tên vào hắn. Nếu người đàn ông ngủ với thú vật, hắn sẽ bị xử tội chết, và các người phải giết chết con vật.’ Khỉ thật, mấy tay này bệnh hoạn đến chết mất. Giết chết con vật. Nhưng chờ đã, con vật ấy, nó có liên quan gì đến chuyện của mấy tay ấy đâu.”

Cuốn Kinh Thánh lượn một đường oai vệ trong xà lim, rồi giống như một chú chim bị trúng đạn ghém, nó rơi bộp xuống chân tường lốm đốm mốc xanh, đằng sau đó chúng tôi nghe thấy tiếng chân lũ gặm nhấm đang cào sồn sột.

Nửa đêm, Patrick Horton hét lên một tiếng to và thảm thiết đến nỗi tôi phải bật ra khỏi giường, đồng thời khiến hai lính canh, hai gã người Xiêm, phải xông đến, với trang bị là súng Taser và dùi cui, để chấm dứt thứ mà họ nghĩ là một vụ tấn công bạo lực. “Tôi đã nhìn thấy nó, nó ở đấy, nó leo lên bụng tôi rồi nó nhìn tôi. Tôi không biết nó là chuột nhắt to hay chuột cống, nhưng mẹ kiếp, đồ súc vật ấy nó bò trên người tôi. Tôi đã nhìn thấy nó, sếp ạ, tôi đã nhìn thấy nó. Phải đổi cho tôi sang xà lim khác, tôi không thể ở lại đây được. Tôi không chịu nổi lũ gặm nhấm, thật đấy, chúng khiến tôi phát ốm. Các ông phải làm gì đi chứ, mẹ kiếp, gọi cho ông giám thị đi, gọi cho ai cũng được, nhưng làm gì đó đi.” Như bị mê hoặc trước cảnh tượng một huyền thoại sụp đổ, trước sự suy sụp của một tay anh chị, hai lính gác cố gắng giải thích rằng không thể đánh thức ông giám thị chỉ vì một con chuột nhắt được. Nhà tù là một cái bẫy chuột mênh mông, bấy lâu nay ở đây vẫn nhung nhúc đủ loại động vật có hại. Mọi người đều biết điều đó. Thế nên, mặc dù họ rất thông cảm với sự việc này, quả có thế thực, thì cũng không có chuyện gọi ông sếp đến đây đâu.

Kinh Thánh đã báo thù. Hai gã người Xiêm đã dành thời gian để giải thích cặn kẽ tình hình thực tế với Patrick, kẻ đáng gờm đã giết chết các Thiên thần[8]. Vào lúc 2 giờ sáng, họ vẫn nói chuyện với gã bằng giọng điệu dịu dàng ấy, với sự thấu cảm đầy lý trí vốn thường xuất hiện ở những người mẹ khi họ phải vỗ về xoa dịu đứa con đang kinh hoàng vì một cơn ác mộng giữa đêm. “Tôi không thể. Tôi không quan tâm, tôi không thể chịu nổi nữa. Cho tôi ra khỏi đây. Nếu các ông không có xà lim nào khác, thì hãy giam tôi ở trạm xá. Thật sự là tôi sắp phát điên rồi. Lũ chuột ấy, mẹ kiếp, tôi không thể chịu nổi chúng. Thôi nào, hãy lôi tôi đến trạm xá.”

Mặc dù chuyện có vẻ vô cùng khó tin, nhưng hai viên lính gác vẫn thực hiện một cuộc nói chuyện qua bộ đàm với nhân viên trực trạm xá, rồi gật đầu ra hiệu cho Horton. Giống y như đứa trẻ được người ta miễn cho một hình phạt kinh khủng, gã vội vàng tròng vào người chiếc áo thun cùng cái quần dài, rồi, chẳng thèm nhìn cả Isaiah, Matthew lẫn tôi lấy một lần, gã lao vọt ra khỏi phòng giam chẳng khác nào một kẻ tin chắc rằng thần chết đang bám sát gót mình.

***Line Note Zone***

[1]

Phim của đạo diễn Roman Polanski.

[2]

Phim hài của đạo diễn Blake Edwards.

[3]

Phim của đạo diễn Stanley Kubrick.

[4]

Phim của đạo diễn François Truffaut.

[5]

Biệt hiệu do quân đội Đức Quốc xã đặt cho tên lửa Katyusha (nguyên văn tiếng Đức: Stalinorgel) sau khi Stalin ví dàn hoa tiễn như ống hơi của những chiếc đàn organ khổng lồ trong nhà thờ.

[6]

Kỹ sư người Pháp, ông Alphonse Beau de Rochas, đã đệ đơn xin cấp bằng sáng chế động cơ bốn kỳ số 52593 ngày 16 tháng Giêng năm 1862, nhưng không đưa vào sản xuất.

[7]

Nghĩa là bảo hành.

[8]

Trong tiếng Anh, Angel có nghĩa là thiên thần. Đây cũng là tên băng đảng mô tô có thành viên bị Patrick giết.

Độ sâu

của những cổ họng

Tôi đã hiểu ra từ rất sớm rằng cha tôi sẽ không bao giờ là một người Pháp thực thụ, một trong những người tin chắc rằng nước Anh vẫn luôn là một nơi sa đọa và phần còn lại của thế giới là một vùng ngoại ô xa xôi thiếu giáo dục.

Nỗi khó khăn mà ông gặp phải để có thể sống ở đất nước này, am hiểu nó, chịu đựng tất cả những thói tục của nó, khiến mẹ tôi khó chịu đến mức những cuộc trò chuyện lặp đi lặp lại của họ về chủ đề này thường làm sống dậy những mối xích mích khác. Mặc dù đã sống ở Pháp mười sáu năm, Johanes Hansen vẫn là một người Đan Mạch không lẫn vào đâu được, một người ăn smørrebrød[1], một người vùng Bắc Jutland, một người cứng nhắc về những lời đã nói ra, mắt nhìn dán vào mắt người khác nhưng lại khuyết thiếu mất cái phép biện chứng uốn éo đang rất thịnh hành ở chỗ chúng tôi, cái phép biện chứng luôn sẵn sàng phủ nhận những điều hiển nhiên cũng như chối bỏ những điều mình đã cam kết.

Ở đất nước đón nhận ông, ông yêu hơn tất thảy thứ ngôn ngữ mà ông sử dụng với một lòng tôn kính vô hạn và một thứ ngữ pháp hết sức chuẩn xác. Còn lại, có vẻ như ông gặp những khó khăn tệ hại nhất trong việc tìm ra một cuộc đời vừa vặn với mình. Ông thường nói rằng trong tất cả những quốc gia mà ông biết, Pháp là đất nước gặp khó khăn nhất trong việc áp dụng vào chính nước mình những giá trị cộng hòa và đạo đức mà nó đòi hỏi ở những nước khác. Nhất là bình đẳng và bác ái. “Với những vương miện đặc ân của họ, các tổng thống và hầu tước nhỏ của bọn em còn giống vua chúa hơn rất nhiều so với Nữ hoàng Margrethe II tội nghiệp của bọn anh.” Đó là câu nói mà ông thường thích nhắc đi nhắc lại ở bàn ăn, để khích bác mẹ tôi. Ông cũng rất khó chịu với sự ngạo mạn, khiếu nói dối và thói gian lận mà ông nói là ông thấy chảy ròng ròng ở các chính phủ của chúng tôi. Còn về các chính khách của chúng tôi, ông chỉ có thể hình dung ra họ đang bì bõm trong những bồn tắm khoáng nóng của tham nhũng và thỏa hiệp.

Anna liền cắt ngang cái tràng chỉ trích ấy. “Nhưng nếu thế, thì sao anh lại sống ở đây? Anh được tự do trở về nhà cơ mà.” Cha tôi không bao giờ đáp lại, nhưng tất cả chúng tôi đều nghe thấy âm sắc giọng nói dịu dàng của ông: “Con trai anh ở đây, và anh yêu em.”

Mặc dù được sinh ra và được dạy dỗ ở Pháp, nhưng tôi thường có chung những quan điểm và tình cảm tiêu cực về đất nước mình với cha. Tôi hoàn toàn hiểu rằng một người ở địa vị của ông, lớn lên giữa những luồng gió lốc hòa bình và đậm tính quốc tế, sẽ cảm thấy chật chội bí bách trong cái áo trói hình lục lăng[2] nơi người ta cố gắng nhét ông vào. Tuy nhiên, con trai ông ở đó, và cho dù chuyện này càng lúc càng trở nên phức tạp, thì ông vẫn tiếp tục yêu vợ mình.

Le Spargo đã tìm lại được sự yên bình nguyên thủy của nó cùng những chu kỳ lên xuống hòa theo nhịp ra mắt của các bộ phim thành công. Năm 1970, Vòng tròn đỏ, Tristana, Little Big Man, Tay đồ tể, Mash và Lời thú nhận[3] mang lại cho mẹ tôi một trong những năm tươi đẹp nhất. Ngành sản xuất điện ảnh tràn ngập những điều mới lạ xuất sắc len lỏi một cách kỳ diệu vào rạp chiếu phim nhỏ bé “nghệ thuật và thử nghiệm” của chúng tôi, khi mà lui tới đây vẫn còn là một việc làm hợp mốt. Ở trường trung học, tôi nhanh chóng trở nên nổi tiếng nhờ vị thế của mẹ tôi cùng cơn sốt điện ảnh khó tin băng ngang giới trẻ thời bấy giờ.

Về phần mình, tôi đã xem hết những phim mà Le Spargo công chiếu, hết phim này đến phim khác. Đôi khi, tùy theo từng ngày - nhưng thường là vào cuối buổi sáng - và nhân một dịp đặc biệt hay một bộ phim ghi dấu ấn nào đó, mẹ tôi tổ chức một buổi chiếu phim “gia đình”. Khi đó chỉ mình gia đình tôi bao trọn phòng chiếu. Cha, mẹ và tôi, chúng tôi ngồi cạnh nhau, cùng xem một bộ phim chiếu trên màn hình lớn. Đó là những thời khắc không thể nào quên đối với tôi, và trong lúc các hình ảnh nối tiếp nhau chạy ra từ các cuộn phim làm bằng triacetate, trong căn phòng rộng mênh mông ấy, chúng tôi có đầy đủ những nét đặc trưng của một gia đình gắn kết.

Cha tôi rất ít khi nói với chúng tôi về giáo đường và những việc ông làm ở đó. Khác xa những thành tích ở Đan Mạch được tôn vinh bằng những tràng vỗ tay bừng bừng nhiệt huyết, dường như ở đây ông chỉ phụng sự ở mức tối thiểu, trong sự hờ hững lịch sự. Ông vẫn miệt mài viết những bài thuyết giảng, nhưng dường như có thứ gì đó trong ông đã tắt lịm. Mẹ tôi chưa bao giờ lui tới nơi làm việc của ông, còn về phần mình, đã lâu rồi tôi không còn đến nghe những bài nói chuyện tầm phào của ông, chúng cũng giống như những bài nói của các đồng nghiệp và đối thủ cạnh tranh của ông, thảy đều quay cuồng, suốt nhiều thế kỷ nay, trên chiếc máy hát của các nhà tiên tri.

Có những buổi tối, trong lúc chờ mẹ tôi, Johanes rót cho mình một cốc rượu rồi đến ngồi trước ô cửa sổ lớn trông ra sông. Mùa hè, khi trời mưa, ông mở toang cánh cửa để lắng nghe tiếng nước trút xuống và cảm nhận thứ mùi ẩm ướt của sự sống bốc lên từ các vỉa hè. Về con người của Giáo hội với đức tin u hoài và đôi khi vỡ mộng ấy, có lẽ người ta sẽ nghĩ rằng ông chọn Bach hoặc Haendel để tô điểm cho những buổi tối cô độc như thế. Trên thực tế, trong những thời khắc thất vọng ấy, cha tôi thường nghe những bản ghi dường như rơi từ trên giá xuống, trong một trật tự thất thường: Lee Konitz, Emerson Lake and Palmer, Stan Getz, Curtis Mayfield hoặc Led Zeppelin cứ thế tiếp nối nhau trên dàn hi-fi Marantz ghép cặp với bộ loa JBL do chính tay mẹ tôi lựa chọn. Vào thời cha mẹ tôi, âm thanh có tầm quan trọng cốt yếu mà ngày nay đã không còn nữa. Từng có một cuộc chạy đua về khả năng cải thiện những khuyết điểm trong kỹ thuật nén, những sản phẩm cẩu thả và những tiếng ọc ọc của loại đĩa 33 vòng bị những chuỗi vòng cổ kim cương cào xước. Đối với vị mục sư, thứ âm nhạc này hẳn là từ trên trời vọng xuống, thông qua kênh truyền bí hiểm không thể dò thấu của những chiếc loa nốt cao, loa tầm trung và loa siêu trầm do James Bullough Lansing (JBL) thiết kế, và được lắp ráp tại Northridge, California.

Nếu Johanes vẫn còn trên thế gian này và khám phá cái biên bản liệt kê những nỗi bất hạnh trong cuộc đời hèn mọn của tôi, thì có lẽ ít nhất ông cũng hài lòng khi đọc được dòng ghi chú vô dụng nhưng chính xác này về nguồn gốc những chiếc loa của chúng tôi. “Ngày nay, thế giới đã trở nên quá đổi phức tạp để có thể bằng lòng với những giá trị ước lượng, những lời giải thích mơ hồ hoặc những nhận xét mông lung. Hơn bao giờ hết, tôi tin rằng cần phải ràng buộc chúng ta vào với sự đúng đắn, sự chính xác, phải gọi tên chi tiết. Ngày xưa con có thể mua tâm hồn của một con người bằng một hình ảnh sùng kính, và anh ta sẽ chẳng đòi hỏi điều gì khác ngoài một lời ban phúc. Ngày nay, để đạt được những gì cha đến tìm kiếm ở đây, ta sẽ phải đồng hành với đạo hữu đó, trả lời những câu hỏi của anh ta, xoa dịu những lo lắng của anh ta và bao bọc anh ta bằng những cử chỉ kiên nhẫn của một nhân vật tham chiếu mệt mỏi trong Hội những người nghiện rượu vô danh.”

Cha tôi từng nói như thế. Khi uống cạn cốc rượu thứ nhất hoặc thứ hai, đối diện với màn mưa, có những khi ông tìm cách thuyết phục tôi về định kiến của ông, những giờ phút “dành để hoàn thiện đức tin” ấy. Một tối nọ, khi mãi mà mẹ tôi vẫn chưa bước chân lên cầu thang, lần ấy, có lẽ là sau cốc rượu thứ ba, và trong khi màn mưa vẫn liếm vào cửa kính của căn hộ, ông đột nhiên buông xuôi và hẫng tay ngã xuống khỏi bức tường mà ông đã phải bấu víu vào từ rất lâu rồi. “Cha không còn đức tin nữa. Dù chỉ trong một ngày. Dù chỉ một vài giờ lúc này, lúc khác. Không có chuyện hoàn thiện nữa, không còn gì nữa. Khi chúng ta về Skagen, lần trước, cha đã nói chuyện rất lâu với vị mục sư già về những điều này. Sau một lát, ông ấy bảo cha: ‘Nhưng Johanes này, cả tôi nữa, tôi cũng chẳng còn gì, tôi chẳng còn gì hết, ngoại trừ chai rượu scotch này, chai rượu mà cứ mỗi lần hết tôi lại đổ đầy. Đức tin, nó thật mong manh, nó không dựa trên bất cứ điều gì, chẳng khác nào một trò ảo thuật. Mà ta cần gì để trở thành một nhà ảo thuật giỏi? Một con thỏ và một cái mũ. Có một thời, tôi có tất cả những thứ ấy trong lòng bàn tay. Ngày nay, không còn thỏ, không còn mũ, không còn ảo thuật gì nữa.’ Chính xác là thế, con trai ạ. Chẳng còn gì hết. Mẹ con và con đã làm đúng khi không bao giờ đến nghe cha giảng đạo và không bao giờ quan tâm đến toàn bộ chuyện này. Cha thèm được như hai mẹ con. Cha ấy, để kiếm sống, cha phải tiếp tục leo lên sàn diễn để thực hiện cái trò ảo thuật cũ mèm của mình, trò duy nhất mà cha học được. Mà không cần phụ nữ, không cần thỏ, cũng không cần mũ.”

Cho bữa tối hôm đó, cha tôi đã nấu cho cả nhà món cà tím rắc vụn bánh mì bỏ lò. Nó vẫn đang chờ, nguội ngắt đi trong lò. Mẹ tôi về, cố gắng không làm cho cánh cửa nhà đóng sập lại. Johanes đã ngủ thiếp đi.

Buổi sáng sớm, như thể chẳng hề có việc gì xảy ra trong đêm, nhưng dù sao cũng vẫn nhón chân đi thật khẽ, Patrick Horton đã quay trở lại xà lim của chúng tôi. Sau đó, khi chúng tôi đi ăn sáng về, một lính gác thò đầu qua chỗ cửa hé mở. “Tôi đã nói chuyện của anh với sếp rồi. Đã giải quyết xong. Một giờ nữa sẽ có người bên bảo trì ghé qua.” Quả thực, khoảng giữa trưa, một nhân viên nhà tù bước vào condo với một chiếc bay hình lưỡi mèo, mấy miếng kim loại và một thứ bột bả nhanh kết dính. Để thực hiện công việc gắn trát của mình, anh ta hòa thứ bột đó với một chút nước, thêm vào đó ít phoi thép rồi bắt đầu bít kín tất cả những khe nứt chạy ngoằn ngoèo trên tường. Trong lúc anh ta làm việc, Horton đi theo như một cái bóng khúm núm, lần lượt kiểm tra hiệu quả của những chỗ bít. “Anh chắc chắn là đã cho đủ phoi thép vào hỗn hợp rồi chứ? Có sắc không? Phải cắt được chân chúng, nếu không thì chẳng ích gì đâu. Mất bao lâu thì nó mới thực sự rắn lại? Hai mươi tư giờ cơ á? Mẹ kiếp, không có cách nào nhanh hơn được sao?” Anh chàng nhân viên của nhà tù mất một giờ để cạo và bít kín mọi chỗ trong condo. Anh ta phải đi lấy thêm một túi bột bả và một mớ mảnh kim loại nữa. Khi xong việc, anh ta rửa tay trong bồn rửa của chúng tôi, nhìn chiếc khăn trải trên nắp bồn cầu, rồi dò xét chúng tôi một lát. “Ai trong hai anh là người sợ chuột?” Phải mất một lúc Horton mới tự thú. Anh chàng nhân viên cất dọn đồ đạc và mỉm cười. “Mẹ kiếp, tôi đã biết chắc là như thế.”

Tháng Một, ở Montréal, là tháng lạnh nhất trong năm. Tuần này, nhiệt độ tụt xuống tận âm 32 độ. Trong các phòng giam, mặc dù đã có hệ thống sưởi, nhiệt độ cũng chỉ lên được suýt soát 14 độ. Người ta đã phát thêm chăn cho chúng tôi. Loại chăn này làm bằng vải acrylic và tỏa ra thứ mùi kỳ cục khiến ta nhớ đến một số loại cao su có nguồn gốc từ Trung Quốc được tái chế từ lốp xe cũ. Ban đêm, chúng tôi mặc nguyên quần áo đi ngủ. Ban ngày, chúng tôi mặc chồng hai, ba cái áo thun lên nhau để chống chọi với cái lạnh.

Hẳn là chúng đã bị ướp lạnh trong ruột gan của nhà tù và bị tước mất những lối ra vào quen thuộc, nên lũ chuột cống chuột nhắt không quay trở lại thăm viếng chúng tôi thêm lần nào nữa. Đương nhiên là Horton đã phấn chấn trở lại rõ rệt. Gã đã hồi phục hoàn toàn thái độ kiêu ngạo cùng mong muốn được chẻ làm đôi một phần đáng kể của nhân loại. “Tao quen một trong những gã đến đây hôm nay. Một kẻ cắp nhà nghề. Ở Montréal này không có thằng nào tân trang xe đạp ăn cắp nhanh hơn hắn. Chỉ trong một buổi chiều là đâu vào đấy hết. Nhưng mày phải nhớ điều này. Khi thấy số tiền hắn đòi, mày sẽ hiểu ra ngay là hắn không làm việc cho đội từ thiện. Ngoài vụ đó ra, hắn là kẻ lang bạt kỳ hồ lúc nào cũng sẵn dao trong người. Tao cho là hắn sẽ tự chế được một con dao sau chưa đầy hai mươi bốn tiếng ở trong này. Mày thấy đấy, về gã này, tao thậm chí còn chả cần phải băn khoăn, tao biết là hắn sẽ có một kết cục tồi tệ. Một ngày nào đó, tao xin nói với mày, hắn sẽ gặp phải một tay kiếm sĩ Nhật thượng thừa, tay đó sẽ chặt hắn thành hai mảnh. Giống như trong Kinh Thánh có nói ấy, kẻ nào đe dọa ngươi bằng dao, kẻ đó sẽ bị băm nát bét.” Nói đến đây, nhà chú giải Kinh Thánh ưa thích của tôi quấn kín người trong chăn rồi bắt đầu đi tuần một lượt, kiểm tra để chắc chắn rằng các lối ra vào của lũ động vật gây hại kia vẫn được bịt kín, với cả mớ mảnh kim loại giấu bên trong.

Cho dù nhiệt độ là bao nhiêu, đồ ăn mà người ta mang đến cho chúng tôi vẫn thảm hại như thế. Hôm nay, chúng tôi được ăn món lườn gà nâu kèm với thứ đậu hạt nhỏ mà lò vi sóng mới chỉ rã đông được một phần. Thông thường, trong những thời khắc vị giác suy sụp này - ở nhà tù, bữa ăn là một trong những thời khắc quan trọng trong ngày -, tôi không nghĩ đến những món ăn mẹ tôi nấu, những món ăn mà tôi nhớ là chưa từng thấy bà nấu bằng thực phẩm tươi sống, mà nghĩ đến món cá bơn Skagen ngon lành ông nội Sven của tôi thường nấu, ăn kèm với xốt việt quất, sự kết hợp hài hòa của những dòng nhựa ngọt và mặn bên trong khoang miệng.

Tối hôm đó, trời lạnh đến mức tôi không tài nào ngủ nổi. Tôi lắng nghe tiếng những đường ống kêu răng rắc, tiếng người ho đây đó. Thỉnh thoảng, những tràng ho dài vẳng lên từ những phòng giam ở một tầng khác. Những âm thanh bị khoảng cách bóp méo và giảm nhẹ ấy khiến ta nghĩ đến tiếng kêu hay tiếng rền rĩ của những con thú hoang.

Cha tôi vừa ghé qua. Chúng tôi đã nói chuyện nọ chuyện kia, rồi ông khéo léo lồng chiếc Ro 80 vào dòng trò chuyện của hai cha con. Đặc biệt, ông băn khoăn không biết chiếc xe đó đã ra sao kể từ khi ông rời khỏi Toulouse vào cuối năm 1975. Tôi biết câu trả lời, nhưng vẫn muốn giữ nó cho riêng mình. Tôi biết rằng có thể nó sẽ khiến cha đau đớn. Một lát sau, Winona và Nouk cũng đến nhập bọn. Đó là một khoảnh khắc yên bình. Tất cả chúng tôi, người chết cũng như người sống, ở cùng nhau, người nọ ôm siết lấy người kia, những mong mang lại cho nhau thứ mà chúng tôi đang thiếu khủng khiếp, là chút hơi ấm cùng chút an ủi.

Sự giam hãm có một thứ mùi rất khó chịu. Mùi hấp hơi do đắm chìm trong những ý nghĩ tồi tệ, mùi vướng vất của những ý nghĩ xấu xa đã lê lết gần như khắp nơi, mùi chua gắt của những hối tiếc xưa cũ. Không khí tự do, theo đúng định nghĩa của nó, không bao giờ vào đến tận đây. Chúng tôi hô hấp hơi thở của chính mình trong bình kín, những hơi thở chung nồng nặc mùi gà nâu và những toan tính tăm tối. Ngay cả quần áo, chăn ga, da thịt rốt cuộc cũng thấm đẫm thứ chướng khí mà ta không bao giờ có thể quen nổi đó. Sau những lần đi dạo, khi không khí bên ngoài dừng lại trên các ngưỡng cửa quay, bước chuyển tiếp lần nào cũng rất dữ dội, và một cơn buồn nôn lập tức đảm đương việc nhắc nhở chúng tôi rằng chúng tôi đang sống và hít thở trong một cái bụng liên tục cuốn chúng tôi đi, tiêu hóa chúng tôi lâu dài, trước khi, khi thời điểm đến, đào thải chúng tôi để tự giải thoát chính nó thì đúng hơn là trả tự do cho chúng tôi.

Việc tôi lấy bằng tú tài vào năm mười tám tuổi diễn ra không phải không có chút chật vật. Tôi đỗ nhờ một cuộc thi vớt, trong đó người ta kê ra rất đông những thí sinh “chết đuối” trong kỳ thi chính thức. Khác xa với sự hào phóng hồi tháng Năm năm 1968, khi ai nấy chỉ cần trình thẻ cư trú là nhận được bằng, trong những năm sau đó, Đại học Toulouse đã nâng cao đáng kể các đòi hỏi cũng như tiêu chuẩn tiếp nhận. Năng lực của tôi trong thể thao và địa lý, cũng như chút khả năng xoay xở trong vài bộ môn lân cận cho phép tôi trình “giấy chứng nhận” học đường cuối cùng lên người cha mục sư, và tự tai mình nghe thấy, bằng ngôn ngữ của Hans Christian Andersen, với một sự trang trọng nhất định: “Min søn, jeg er stolt af dig”, mà ta luôn có thể dịch thành: “Con trai, ta tự hào về con.”

Trên thực tế, tôi chưa bao giờ thực sự biết rằng liệu đứa con lai, đứa con da màu mà đôi khi tôi có cảm giác đó là hóa thân của mình trong mắt cha tôi, có khiến ông hối tiếc vì đã không cưới một cô gái Skagen chính hiệu, người có lẽ sẽ suy nghĩ theo kiểu Đan Mạch, yêu theo kiểu Đan Mạch, ăn theo kiểu Đan Mạch, bơi theo kiểu Đan Mạch, làm tình theo kiểu Đan Mạch và sinh ra một đứa con vạm vỡ kiểu Đan Mạch có sức mạnh và vẻ đẹp mà ai nấy đều phải ngợi ca, nhưng cũng là đứa con ngay khi vừa mở mắt đã thì thầm với những người thân đang chiêm ngưỡng nó “Smiger er som en skygge: den gør dig hverken større eller mindre” - Nịnh nọt giống như một cái bóng: nó không khiến ta cao lớn hay nhỏ bé đi - hay không.

Có lẽ tôi hoàn toàn hiểu rằng Johanes, vị mục sư vẫn thường nói rằng không có đức tin nhưng có pháp luật[4], đôi khi, vào buổi tối, trong lúc ngắm cảnh mưa rào, vẫn mơ đến đứa con mà ông không bao giờ có được ấy.

Trường đại học đón nhận tôi giống như một kẻ nhập cư dư thừa, và khoa Địa lý tin tưởng là sẽ thật tốt khi dạy tôi rằng Đan Mạch, với diện tích 42.924 ki lô mét vuông, là đất nước Scandinavia nhỏ bé nhất, trừ khi người ta quên gắn cho quốc gia ấy các vệ tinh thuộc về nó, chính là Greenland và quần đảo Faroe, biến nó thành một con voi răng mấu khổng lồ với diện tích 2.210.579 ki lô mét vuông.

Tôi thích địa lý du lịch, thứ địa lý mà chúng ta đi bộ băng qua, ở độ cao của một con người, được tôi luyện qua những đoạn gập ghềnh, sự rã rời của đôi chân và thói đỏng đảnh của thời tiết. Chứ không mấy thích thú thứ địa lý của những cuốn sách hào nhoáng đầy biểu đồ và dữ liệu. Do đó, thời gian học đại học của tôi chỉ tóm gọn lại bằng một chuỗi những lần tới lui thong dong, những bài kiểm tra đo độ ngu dốt, những buổi đọc giáo trình in sao xen kẽ với những buổi chiếu phim dài dằng dặc khiến tối đến, khi được trả về nhà với cha mẹ, tôi thành một kẻ cuồng tưởng mệt lử.

Ở nhà, mọi thứ vẫn theo nhịp điệu cũ, mỗi ngày lại bào mòn đi một chút sự kiên nhẫn của người này và tình yêu của người kia. Căn hộ trên kè Lombard chất chứa một bầu không khí nơi dấu vết của sự hờ hững rốt cuộc cũng hòa lẫn vào những lớp bụi. Vị mục sư tiếp tục nấu các bữa ăn, còn mẹ tôi tiếp tục về muộn. Rất thường xuyên, hai người họ ăn tối theo kiểu mạnh ai nấy ăn, vào các giờ khác nhau.

Anna đảm nhiệm việc cân đối thu chi, lên chương trình chiếu phim từ trước, và nghiễm nhiên tận dụng thế giới đúng như nó diễn ra. Còn Johanes, ông cố gắng giữ gìn vị thế của mình, lặng lẽ viết theo lời Chúa, vá víu bề ngoài của những ảo tưởng, ngẫu hứng một màn ảo thuật nho nhỏ với những gì ông sở hữu trong tay, nhưng vẫn chẳng bao giờ có được cái mũ hay con thỏ nào cả.

Năm 1975, năm tôi hai mươi tuổi, đánh dấu hồi kết của một thế giới, là thế giới của chúng tôi, thế giới của nhà Hansen, thế giới của những người miền Bắc và miền Nam, những người đã vượt qua biết bao ki lô mét và hy sinh biết bao điều riêng tư để hợp nhất với nhau, những người đã học những ngôn ngữ xa la, đã mua những phương tiện giao thông kỳ cục đến khó tin, đã bất chấp tất cả để yêu nhau, theo cách riêng của họ, một người thì nhắm mắt còn người kia thì mở mắt, đã tạo ra một đứa con mà không biết rõ là để cho ai và tại sao, ca tụng công trình của Chúa, lên chương trình cho công trình của quỷ, và, đúng như người ta đã bắt họ phải hứa, ngày nào cũng quét dọn những hạt cát chất đống trước cửa nhà, họ làm tất cả những chuyện đó, rạp người tưởng đến gãy xương, để rồi rốt cuộc chia tay nhau, tách lìa nhau, tách rời ra, chia xé và cắt đứt.

Ngày 24 tháng Tư năm ấy, vào tầm gần trưa, là nạn nhân của thị hiếu tầm thường, nhưng cũng là nạn nhân của thời cuộc và nhất là nạn nhân của việc đột ngột điều chỉnh giá dầu, chiếc DS cuối cùng rời xưởng sản xuất của Citroën trên kè Javel. Đó là một lễ mai táng trong ngành công nghiệp, một buổi lễ thường là làm rơi rất ít nước mắt. Có mặt ở đó, hoặc được ủy quyền đại diện ở đó, là đại diện nhãn hàng, các quan chức Nhà nước, các nhân vật trong giới báo chí, và chắc chắn là còn có ông bà tôi, đứng đâu đó trong cái xưởng nơi người ta sản xuất ra chiếc xe, và trước đấy là lượng vô kể nước tẩy. Ông bà Margerit tha thiết muốn có mặt tại lễ tang này để chứng kiến sự biến mất của kẻ đại diện cuối cùng của cái mà họ coi là một dòng họ sát nhân dài dằng dặc. Họ không quên bất cứ chi tiết nào trong vụ tai nạn ở Naurouze, lại càng không tha thứ cho bất cứ điều gì.

Sau này, khi nhớ lại quá trình giải thể của gia đình Hansen mà không thể nào khoanh vùng căn nguyên của nó, tôi luôn gắn nó với sự phá sản của Citroën. Việc họ bán nhãn hiệu này. Cuộc lưu đày khỏi kè Javel của họ.

Ấy thế nhưng, nếu như chúng tôi có biến mất khỏi kè Lombard và danh mục các gia đình ở đó, thì phần lớn là do một người có tên Gérard Damiano. Con người gốc Bronx này, là tín đồ Công giáo toàn tòng, cựu phụ tá của phòng X-quang, sau đó trở thành thợ cắt tóc trong khu phố, với 25.000 đô la gặt hái được từ các ân nhân thuộc các giáo xứ nơi diễn ra tội ác có tổ chức này, một ngày nọ đã nảy ra ý tưởng làm đạo diễn cho bộ phim khiêu dâm thực thụ thứ hai, do nền điện ảnh Mỹ chuyên nghiệp sản xuất. Toàn bộ kịch bản và lời thoại chỉ viết hết trong một tờ bướm, câu chuyện hoàn toàn dựa trên những khả năng kỳ diệu thuộc về miệng-họng của nữ chính, Linda Lovelace, vây quanh là những diễn viên không chuyên sẵn sàng dâng hiến thân thể mình một cách hào phóng. Việc quay phim, được thực hiện theo kiểu tạp nham với một ê kíp nhân viên mà người ta sắp xếp vào trong một chiếc xe Coccinelle, đóng máy sau sáu ngày trong một mùa đông ấm áp ở Miami. Khi phim được công chiếu ở Mỹ vào mùa xuân năm 1972, một trong số các diễn viên, Harry Reems, người cho đến tận lúc ấy vẫn chỉ sắm vai trong các vở kịch Shakespeare, được thuê làm việc trong đoàn Deep Throat với vai trò diễn viên kiêm nhân viên ánh sáng, bị truy tố vì đã “truyền bá hình ảnh đồi trụy”. Bộ phim này, bị cấm chiếu ở hai mươi bảy tiểu bang, bị bang New York đánh giá là “hoàn toàn tục tĩu”, đã gây ra những trận cuồng phong bê bối, những loạt bài phê bình, những đợt bàng hoàng của đức hạnh. Nhưng các phòng chiếu có thể tiếp cận được ở những nơi bộ phim được phép chiếu thì lại đông nghịt khán giả. Trong suốt sự nghiệp của mình, Deep Throat hay Cổ họng sâu, một bộ phim nhỏ bé, đã thu về hơn 600 triệu đô la. Nhưng phải lưu ý điều này: hồi ấy, Damiano, thợ cắt tóc-đạo diễn, cũng như những diễn viên học việc trong đoàn phim, đổi lại sáu ngày làm việc của họ, chỉ nhận được vài viên sỏi nhỏ trong cả núi vàng này. Quả thực, phần lớn tiền vé đã bị thu hồi, bằng tiền mặt, ngày nào tính ngày ấy, ngay tại quầy bán vé của các rạp, trên cả nước, bởi một đội thu tiền cắm chốt sẵn được giới xã hội đen giao nhiệm vụ bóc lột các diễn viên cùng người thợ cắt tóc kia.

Tuy nhiên, năm sau đó, Gérard Damiano tái phạm, tiếp tục quay The Devil in Miss Jones, bộ phim mang lại 7,7 triệu tiền bán vé, và là thành công lớn nhất trong năm 1973. Trong suốt sự nghiệp ba mươi hai năm của mình, danh mục phim của nhân vật kỳ lạ này dừng lại ở con số chừng 48 phim mà những cái tên lộ liễu huy hoàng như Splendor in the Ass (1989) khiến người ta không thể nghi ngờ chút nào về văn phong, bản chất cũng như nội dung của kịch bản.

Sở dĩ tôi còn nhớ những chi tiết này, đó là bởi, do những hàng rào thép gai của chế độ kiểm duyệt, nên Deep Throat chỉ được công chiếu tại Pháp vào ngày 27 tháng Tám năm 1975. Và trong suốt thời gian chờ đợi dài đằng đẵng đó, ở chỗ chúng tôi, những tranh luận giữa Cải cách với Nghệ thuật và Trải nghiệm diễn ra rất sôi nổi.

Ba năm đã trôi qua kể từ khi bộ phim được công chiếu tại Mỹ. Trong ba năm ấy, khoa Tai-Mũi-Họng và các nhà phê bình đua nhau bàn luận về những điều đặc biệt của cái cổ họng sâu này, về tiểu sử tác giả của nó, về Công giáo linh hoạt của ông ta cũng như về những khoản thu mất hút chẳng khác gì lũ thỏ trong chiếc mũ của đám mafia. Tất cả những giai thoại này như những đợt sóng liên tiếp từ bên kia Đại Tây Dương dội tới, đến nỗi mà, khi Cổ họng sâu được công chiếu trong các rạp ở Pháp, mọi người đều có cảm giác mình đã xem bộ phim ấy rồi.

Do đó, ngày 27 tháng Tám năm 1975 với tôi là một ngày không thể nào quên, cái ngày tiền định khi cuộc đời chúng tôi đảo lộn, khi những gì tôi đã cảm nhận được từ trước đó khá lâu trở thành chính thức.

Ngay từ tháng Sáu, bộ trưởng bộ Văn hóa, Michel Guy, đã hủy bỏ lệnh cấm đối với bộ phim này ở Pháp. Mẹ tôi, với tư cách là một chủ rạp độc lập, đã tiếp cận với nhà phân phối Alpha France để có thể công chiếu bộ phim hiện tượng này ở Le Spargo. Tin này, khi lan đến tận kè Lombard, đã khiến vị mục sư giận điên người, làm bộc lộ nét tính cách hay sợ sệt và bảo thủ ở cha tôi đồng thời giải phóng ngôn từ của ông: “Cô nghĩ tôi phải quan tâm tới cái bộ phim khốn nạn của cô, tới cái âm vật nực cười của cô và những gã để cho người ta bú mút mình suốt cả tiếng đồng hồ? Cô nghĩ rằng chuyện đó sẽ khiến tôi sốc chăng? Cô thật sự nghĩ thế chăng? Không đâu, Anna ạ, thứ khiến tôi muốn thăng thiên, đấy là vợ ông mục sư ở một giáo đường lâu đời lại không hề suy nghĩ dù chỉ một giây đến những hệ lụy mà những lựa chọn phim ảnh ngu ngốc của cô ta sẽ gây ra cho tôi. Nếu cô công chiếu bộ phim này trong rạp của cô, tôi sẽ tiêu đời, tôi không thể xuất hiện tại giáo đường được nữa. Mọi người, báo chí, các giáo dân ngoan đạo của tôi đương nhiên sẽ thiết lập mối liên hệ giữa người đưa thứ bê bối kia về đây với người Chủ nhật nào cũng ca ngợi những công trạng của người Corinth: ‘Thân thể không phải để thỏa mãn nhục dục mà để phụng sự Đấng Tối cao.’ Cô có nhận thức được cô đang vùi tôi vào đống phân thối không? Mà thậm chí còn không bàn luận gì với tôi, không thèm hỏi ý kiến tôi. Chỉ nhờ ngẫu nhiên mà tôi biết được việc này, khi nhấc điện thoại lên. Một gã từ cái nơi gọi là Alpha France bảo tôi: ‘Bà Hansen không có nhà sao? Ông là ông Hansen phải không? Vậy thì tôi có một tin vui cho ông bà đây. Cổ họng sâu OK rồi nhé. Ông bà có thể khai thác bộ phim khi nó được phép công chiếu. Chúng tôi sẽ thông báo cho ông bà ngày chiếu và ngày các cuộn phim đến. Tôi xin báo trước, nó sẽ làm ông bà phải thay đổi lịch chiếu thông thường đấy.’ Cô mà cho chiếu phim này, thì cả cuộc đời tôi sẽ thay đổi, Anna ạ, cuộc đời của tất cả chúng ta.”

Mẹ tôi đứng bật dậy rồi đập mạnh hai bàn tay xuống mặt bàn. “Anh chỉ là một mục sư tỉnh lẻ vớ vẩn, một tín đồ Tin lành mắc kẹt, bảo thủ và mù quáng trước những đổi thay. Anh chẳng nhìn thấy gì, anh chẳng hiểu gì, anh làm ra vẻ rồi anh phán xét, trưng cái cuốn Kinh Thánh ra cứ như thể nó là bộ luật Hình sự không bằng. Anh vẫn còn sống ở thế kỷ 19 với những câu chuyện về bột cá và cái bán đảo bị vùi cát của anh. Anh làm tôi phát ngán, Johanes Hansen ạ. Mọi người, ở khắp mọi nơi, đều sẽ xem bộ phim này, chắc chắn nó là một thứ vớ vẩn nhưng lại đánh dấu một bước ngoặt trong cái lĩnh vực mà tôi đang hoạt động. Tôi không biết rõ lắm, nhưng tôi tin chắc đó sẽ là một sự kiện. Thế nên tôi nói cho anh biết, tôi sẽ không từ bỏ tất cả những chuyện này chỉ để xoa dịu những lo âu nghề nghiệp của một ông chồng không hề chấp nhận công việc của vợ mình. Tôi giới thiệu những bộ phim, Johanes ạ, anh hiểu điều đó mà, đấy là công việc của tôi. Khi tôi nhận được một phim của Bergman, một phim của Tarkovski, tôi sẽ giới thiệu chủ nghĩa siêu hình, chủ nghĩa thần bí. Còn khi đó là một phim của Damiano, tôi cho người ta thấy những con cu, những con cu và những hột le. Và tôi thực sự lấy làm tiếc nếu những thứ nhỏ bé đến thế ở sâu trong một cái cổ họng lại có thể khiến anh rơi vào trạng thái như thế này.”

Nói xong, Anna rời khỏi phòng và đóng sầm cánh cửa thông ra bậc thềm lúc ra khỏi nhà.

Tối đó, tôi hiểu rằng cha tôi và tôi, theo một cách nào đó, chính là chiếc DS cuối cùng ra khỏi dây chuyền lắp ráp, và cả đằng trước lẫn đằng sau chúng tôi đều là miệng vực cô đơn và bấp bênh. Trong cuộc xung đột gia đình này, cho dù đương nhiên là tôi chia sẻ quan điểm tự do, thực dụng và hiện đại của mẹ, nhưng tôi vẫn lập tức đứng về cùng phe với Johanes. Hẳn là vì một thứ tình đoàn kết thầm kín của dòng máu Đan Mạch, nhưng cũng còn vì khi nhìn thấy người cha bối rối, không còn đức tin, người đã quên hết tất cả những trò ảo thuật của mình, người đã bị tước mất ngôn ngữ của mình, người vẫn thường ngắm nhìn những cơn mưa rào giội xuống trong lúc chờ đợi mẹ tôi, tôi cảm thấy tâm can mình đảo lộn. Cuộc sống của cha tôi diễn tiến theo hướng trái ngược với tất cả những bộ phim mà tôi đã xem và cũng trái ngược với cái thế giới đang bao bọc chúng tôi. Giống như động cơ Wankel trong chiếc NSU của ông, cha tôi cứ quay mòng mòng tại chỗ mà không thực sự tiến lên, không thể mắc nối đủ để thoát khỏi vết xe đổ.

Và chuyện phải đến đã đến. Một ấn bản miễn phí chuyên thông báo những vở diễn và những phim sắp ra rạp nhắc tên Le Spargo trong danh sách các rạp chiếu phim được trao quyền giới thiệu Deep Throat. Rất nhiều bài bút chiến được đăng trên báo chí khi gần đến ngày công chiếu bộ phim, và một số hội đoàn đạo đức hăng hái chỉ trích việc sử dụng cái cổ họng mở rộng theo cách thức trái tự nhiên như thế. Trong giới tín đồ Tin lành, nơi rốt cuộc mỗi người đều thiết lập được mối liên hệ giữa bà chủ đang gây ầm ĩ của rạp chiếu phim này với mục sư Hansen, mọi người ngày càng bối rối trong việc tìm ra một câu trả lời thỏa đáng cho những băn khoăn dai dẳng của bộ phận kém cấp tiến nhất trong cộng đồng.

Ngày 22 tháng Tám năm 1975 - hôm ấy là thứ Sáu -, cha tôi bị hội đồng giáo sĩ triệu tập và giải thích với ông rằng do một tình huỗng khá đặc biệt có thể đẩy mỗi người vào một vị thế khó xử, họ đã quyết định tạm đình chỉ chức vụ của ông, biện pháp này có hiệu lực ngay lập tức.

Người đàn ông tôi gặp lại trong căn hộ là một người câm lặng, lơ đãng như thể đã lạc mất chính mình.

Sáng Chủ nhật ngày 24 tháng Tám, Johanes ở nhà. Ông xuống tầng, đi bộ trên kè dọc bờ sông Garonne, rồi gọi vài cuộc điện thoại, trong đó có một cuộc bằng tiếng Anh. Ông không gọi đến số nào ở Đan Mạch, hẳn là vì muốn để gia đình ông ở ngoài toàn bộ chuyện náo động này, và tránh phải nhắc đến mẹ tôi để giải thích cho nỗi bất hạnh của mình. Ngay từ hôm thứ Sáu, sau khi kết thúc cuộc nói chuyện, cha tôi đã biết rằng lệnh đình chỉ công việc của ông là vĩnh viễn, và ông sẽ không bao giờ gặp lại giáo đường của mình nữa. Vả lại, làm sao ông có thể biện bạch cho việc quay lại đó, và sau này là việc duy trì công việc ấy, nếu sau đó chủ nghĩa hiện đại của Anna tiếp tục thôi thúc bà lên lịch chiếu, vào năm sau đó, cho The Devil in Miss Jones, và năm sau đó nữa, cho Splendor in the Ass?

Những suất chiếu ngày 25 tháng Tám đương nhiên là kín rạp, cũng giống như những suất chiếu trong những ngày và những tuần tiếp theo đó. Tất nhiên, bộ phim tệ đến múc cần phải xóa đi làm lại, và một nhà phê bình địa phương, sau khi xem phim, đã đánh giá nó là một phim dành cho “những kẻ thị dâm”.

Cha tôi rất hiếm khi ra khỏi kè Lombard. Dường như ông đã chấp nhận thất bại của mình. Tôi nhận thấy ông dành không ít thời gian bên máy điện thoại và trò chuyện với những người đối thoại ở đầu dây đằng kia khi thì bằng tiếng Pháp, lúc thì bằng tiếng Anh. Với mẹ tôi, ông đã đóng kín những tranh luận và chỉ còn giao tiếp với bà để giải quyết vài việc lặt vặt thường ngày, những việc có thể gây cản trở cho cuộc sống trong gia đình. Không thêm một lời nào nhắc đến Damiano hay Linda Lovelace. Dần dần, vụ ầm ĩ cũng lắng xuống. Sau một thời gian bối rối vì sự ruồng rẫy đột ngột của ông chồng, Anna nhanh chóng lấy lại vẻ oai vệ của bà, thoải mái cưỡi lên một thành công cùng những khoản thu mà không bao giờ có một kẻ thu tiền ám muội nào đến đòi lại cả.

Đến giữa tháng Chín, vào giờ ăn tối, trong lúc bên ngoài một cơn cuồng phong ập đến với những luồng gió dữ dội như cắt xẻ không gian, giọng nói điềm tĩnh và khoan thai của cha tôi vẫn át hẳn tiếng sấm đùng đùng mà không gặp chút khó khăn nào. “Thế này, anh chỉ muốn nói với em và con hai chuyện thôi: trước hết là hội đồng giáo sĩ đã tiếp chuyện anh cách đây một tuần để khẳng định rằng anh sẽ không được tái bổ nhiệm vào vị trí cũ, mà không nói thêm gì về nguyên nhân của việc thải hồi này. Tin thứ hai, đó là anh đã tìm được một công việc mới. Anh sẽ được bổ làm mục sư chính cho Methodist Church ở Thetford Mines. Đó là một thành phố nhỏ ở Canada, trong vùng Québec. Anh sẽ tiếp nhận công việc mới vào ngày 1 tháng Mười một. Khoảng giữa tháng Mười anh sẽ chuyển đến đó. Từ giờ đến lúc ấy, anh sẽ cố gắng xóa bỏ, về mặt hành chính - anh biết rằng người Pháp bọn em vốn rất chuộng môn thể thao này - toàn bộ dấu vết về thời gian anh lưu lại thành phố này cũng như trong gia đình này. Trong điều kiện như vậy, thì việc chúng ta ly hôn, Anna ạ, có vẻ là một bước quá độ bắt buộc. Anh để em tùy ý lựa chọn thời hạn tiến hành, và đương nhiên, trước khi lên đường, anh sẽ ký tất cả những giấy tờ mà em cần đến. Không nói thì cả em và con cũng đều biết rằng hai người sẽ luôn được chào đón ở cái thành phố nhỏ xíu mà hiện giờ anh vẫn chưa biết được điều gì về nó, ngoại trừ việc của cải ở đó đều đến từ các mỏ a-mi-ăng.”

Với sự quyết đoán như một phụ nữ Đan Mạch chính hiệu sống ở vùng bán đảo, mẹ tôi đứng bật dậy bên bàn và chiếu thẳng ánh mắt vừa ngạo mạn vừa giận dữ vào đôi mắt xanh của Johanes Hansen, hẳn là vào thời khắc ấy trong mắt mẹ tôi, cha tôi chỉ là một mục sư nhỏ bé. “Giấy tờ ly hôn đã sẵn sàng hết rồi. Anh sẽ thấy nó trong ngăn kéo tủ com mốt, cạnh cửa ra vào.”

“Mày đang nghĩ gì thế, hả twit?” Tôi không thể hình dung Horton có thể hỏi tôi một câu như thế, lại còn thân mật gọi tôi là “twit”, mà “đồ ngốc” là cụm từ gần nghĩa nhất trong tiếng Pháp. Lẽ ra tôi có thể nói với gã rằng tôi đang nấn ná trong một thế giới đã bị chôn vùi, giấu kín từ rất nhiều năm nay, một thế giới xưa cũ nơi người ta có thể chia tay nhau chỉ vì một bộ phim tồi, một thế giới nơi tôi từng sống cách đây gần hai chục năm, nơi hiện giờ tôi vẫn còn một chỗ cho riêng mình, ngồi bên bàn, giữa cha tôi và mẹ tôi, hai con người mà tối đó, tôi đã nhìn thấy ở bên nhau lần cuối cùng trong đời. Và ngày nay, chẳng còn lại gì từ cái thế giới ấy nữa. Vị mục sư đã chết trước mắt tôi. Anna, sau khi sống một thời gian dài theo kiểu cặp kè tự do với một nhà sản xuất phim nhỏ người Thụy Sĩ, đã qua đời năm năm trước vì một lần cố tình dùng thuốc quá liều. Còn chiếc NSU, sau khi bị lấy cắp và bị phá hủy hoàn toàn trong một tai nạn đường bộ, ít lâu sau khi cha tôi ra đi, đã kết thúc hành trình của nó tại một cửa hàng buôn đồng nát. Còn về rạp Le Spargo, số phận của nó tuân theo xu hướng của thị trường, tàn lụi dần dần, rồi bị mẹ tôi bán cho một ông chủ trẻ tuổi người Marseille, anh chàng tự cho rằng mình có nghĩa vụ từ bỏ cái nhãn hiệu “nghệ thuật và thử nghiệm” để biến nơi này thành một rạp phim xinh xắn chuyên chiếu phim khiêu dâm, Le Prado, sau đó được đặt lại tên là Zig-Zag trước khi bị thay thế hoàn toàn bởi một cửa hàng nhượng quyền chuyên bán kính mắt có vẻ không mấy quan tâm đến quá khứ của địa điểm ấy.

Vậy đấy, đó chính là những gì gã “twit” đang nghĩ trong cái buổi tối tháng Một khi mà nhiệt độ không ngừng sụt giảm. Chẳng bao lâu nữa, những chiếc chăn bổ sung sẽ không còn đủ đảm bảo cho chúng tôi chút hơi ấm tối thiểu. Các lò sưởi, dù đã vặn hết công suất, đều quá cũ kỹ để có thể đương đầu với những biểu hiện cực đoan của mùa đông.

“Mày có biết chuyện gì đã xảy ra hôm qua ở New York và cả rất nhiều thành phố khác trên thế giới không? 3.000 đứa cùng cởi quần một lúc. 3.000 đứa cùng lúc, mày có tin được không? Hình như đấy là ngày hội ‘No Pants Day’ thì phải. Tay dẫn chương trình giải thích gì đó kiểu như ‘các thành viên của câu lạc bộ này làm thế để cảm thấy tự do hơn khi không mặc quần, đồng thời, trong ngày này, họ vẫn tiếp tục nhịp sống bình thường ở chỗ làm và trên đường phố, nhưng chỉ mặc sịp’... Khỉ thật, cứ như đang mơ ấy nhỉ. Mày thử hình dung một tay lính gác mò mặt đến condo này mà chỉ mặc quần lọt khe rồi gào vào mặt mày: ‘Hansen ra phòng thăm thân!’ Hoặc lão thẩm phán ở tòa án, lão ta chỉ mặc quần đùi mà cho mày bóc hai chục cuốn lịch. Mẹ kiếp, nếu thế thì ‘No Pants Day’ sẽ vui phải biết. Tao xin nói với mày, ông bạn ạ, chúng ta đang sống trong thế giới của một lũ điên rồ. Mặt khác, tao ấy à, tao chẳng thấy phiền hà gì nếu chúng muốn vứt quần của mình đi. Nhưng vào tháng Một, với nhiệt độ như thế này, thì món đó lại thành cái của nợ thể thao mạo hiểm rồi.”

Một thứ gì đó tăm tối và vướng víu, một tấm khăn san dày cộp u buồn, chợt như trùm lấy hai vai tôi. Horton vẫn tiếp tục phổ biến những tin tức sốt dẻo nhất trong mớ văn hóa mà gã thu thập được từ đài truyền thanh, nhưng những thông điệp của gã nhòe nhoẹt đi trước cả khi kịp truyền đến tai tôi.

Tôi thường xuyên nhận thấy cái cảm giác trống vắng ấy, cái cơn khó ở ấy. Nhất là ở thời điểm, sau khi khai quật hết từng ấy người đã khuất, tôi ý thức được đầy đủ về nỗi cô độc của bản thân. Từ giờ trở đi, tôi là người cuối cùng trong gia đình Hansen ở miền Nam.

***Line Note Zone***

[1]

Một món bánh đặc trưng của người Đan Mạch.

[2]

Pháp còn được gọi là đất nước hình lục lăng, do hình dạng của lãnh thổ nước này.

[3]

Phim của các đạo diễn Jean-Pierre Melville, Alfred Hitchcock, Arthur Penn, Claude Chabrol, Robert Altman và Costa-Gavras.

[4]

Tác giả chơi chữ với cụm từ “sans foi ni loi” trong tiếng Pháp, nghĩa là không có đức tin cũng không có đạo đức, chỉ một người vô đạo đức, biến nó thành “sans foi la loi”, ở đây chúng tôi tạm dịch là “không có đức tin nhưng có pháp luật”, hẳn là thể hiện sự bất lực của một mục sư trong việc duy trì đức tin của bản thân và của các giáo dân.

Thetford Mines

Sau khi cha tôi đi, Anna không có bất cứ nỗ lực nào để xích lại gần tôi, mà vẫn tiếp tục cuộc sống của bà như chưa hề có chuyện gì xảy ra, công khai không thèm đếm xỉa đến hình bóng của vị mục sư vẫn tiếp tục đi lại trong căn hộ của chúng tôi. Thời kỳ ấy, tôi vô cùng oán hận mẹ vì đã không nhượng bộ bất cứ chút gì trước Johanes, và đã để cha ra đi chẳng khác nào một khách qua đường. Vết đứt gãy ấy không bao giờ lành lại được. Và càng khó lành hơn sau khi tôi, đến lượt mình, vào mùa hè năm sau đó, đã bay đến Canada để gặp lại cha.

Thetford Mines ngày nay vẫn còn là một sai lầm về địa chất đồng thời là một điều kỳ lạ về thẩm mỹ. Ngoại trừ cái tên đưa ra cho ta một chỉ dẫn, còn lại không có gì đáng chú ý xét từ góc độ thực tế thuần túy. Thành phố (45°06’ Bắc / 71°18’ Tây) có 25.000 cư dân sống rải rác thành từng cụm, mật độ trung bình khoảng 100 người cho mỗi ki lô mét vuông, trên một tổng diện tích khiêm tốn khoảng 225,79 ki lô mét vuông. Bị cắt ngang bởi dòng sông Bécancour dè dặt, thành phố nằm chính giữa Québec, về phía Bắc, và Sherbrooke, về phía Nam. Nó được gắn vào vùng Chaudière-Appalaches. Là dấu hiệu cho thấy một sự thịnh vượng tương đối, thành phố có một bệnh viện đa khoa, một trường cao đẳng nghề, một trung tâm hội nghị và một bể bơi ngoài trời. Mỗi năm, thành phố tổ chức Festival Âm nhạc Promutuel de la Relève và một triển lãm xe hơi cổ. Assurancia và Blue Sox de Thetford lần lượt là tên đội khúc côn cầu và đội bóng chày của thành phố.

Khi ta đến nơi, bản danh mục hợp lý về những tài sản và dịch vụ này sẽ tan biến trước những hố to tướng bao bọc và khoan thủng thành phố cho đến tận khu trung tâm. Thế giới hậu Armageddon[1]. Khắp nơi toàn là mỏ, hết mỏ này đến mỏ khác, những cái mỏ lộ thiên, sâu hoắm, sục sạo vào tận trong lòng đất, những lỗ Mặt trăng khổng lồ, những hố sao Hỏa quá khổ, được gọt đẽo theo hình bậc thang, vằn vện những con đường ngoắt ngoéo, những bãi thải bụi băm, cuộn tròn, chẳng khác gì những con vật khổng lồ đang say ngủ. Đây đó có những cái hồ lớn như thể từ trên trời rơi xuống, chứa đầy thứ nước tuyệt đẹp màu ngọc bích, một biển kim hoàn nhỏ, gần như siêu nhiên và tỏa sáng rực rỡ giữa khung cảnh bị hủy hoại bởi những vết sẹo, bởi vẻ âm u và xám xịt.

Cái tên của thị trấn nhỏ cuối cùng bị Thetford Mines nuốt chửng, Amiante, đã nói lên rất nhiều điều về bản chất của những tầng ngầm ở đây. Còn thị trấn gần nhất thì được gọi là Asbestos[2].

Vậy ra, đây là nơi cha tôi đang sống, trong cái chảo đầy dây nhợ và bụi bặm này, trong cái khung cảnh vùng mỏ khó tin này, giữa cái thành phố bị đào bới, bị băm chặt, bị đánh bom này, cái thành phố phi thực, nơi a-mi-ăng trắng đã trở thành chúa tể kể từ năm 1876.

Người tìm ra vỉa mỏ ở đây, bằng cách cào móng tay xuống đất, tên là Joseph Fecteau. Đó là một trại chủ có những ngón tay bằng bạc. Tiếp theo ông ta, Roger Ward, anh em nhà Johnson và rất nhiều người canh tác đất đai theo kiểu mới khác đã ra sức cày xới, róc rỉa đất đến tận xương tủy, phá hủy các cảnh quan, đẽo gọt các tầng ngầm và dùng thuốc cho nổ tung tóe những khối núi đá chứa đầy a-mi-ăng trắng mà các nhà địa chất học ở Đại học Montréal, vốn là các chuyên gia về kỷ Đệ tứ, đã miêu tả trong ấn bản của họ về “ba lớp địa tầng cấu thành lớp thế Pleistocen của vùng Thetford Mines”.

Vậy là vị mục sư thuyết giảng ở giữa thời đồ đá cũ. Ông đã băng ngang thế giới để quay trở lại với nguồn gốc của nó, về với thời kỳ khi mới xuất hiện những con người đầu tiên, những con người tự trang bị cho mình những công cụ bằng đá đẽo. Vắt vẻo trên những chiếc máy xúc có khả năng rạch nát cả các tầng trời, hậu duệ của họ ngày nay đang sục sạo trong các dấu tích về nguồn gốc của họ, cào xới các địa tầng tích tụ từ xưa, giống như những con chó kim loại háu đói tìm kiếm một khúc xương đang bị chôn giấu.

Những miệng giếng lộ thiên thường mang tên những công ty khai thác chúng, và do hiện tượng mao dẫn, khiến những con phố xung quanh đó cũng được gọi cùng tên. Những công ty này có tên là King, Bell, Beaver, Johnson và rất nhiều tên khác. Những ngôi nhà của các cư dân đôi khi ở sát bên các khoảng trống, những vực sâu nơi những chiếc xe ben khổng lồ trở đi trở lại như một thứ guồng nước giữa nơi sâu thẳm của thế giới, những phần ruột gan đầy sợi a-mi-ăng này, với vùng bề mặt nơi thứ ánh sáng bụi bặm chưa bao giờ mang lại cảm hứng cho bất kỳ trường phái hội họa nào.

Năm 1975, Thetford Mines là một trong những vùng mỏ cung cấp a-mi-ăng trắng lớn nhất thế giới, nơi việc sản xuất được tiến hành không chút ăn năn hay ngưng nghỉ, và chẳng ai còn nghiêm túc bận tâm đến hai mươi sáu nghiên cứu về sức khỏe đã được công bố từ năm 1934 đến năm 1954 nêu ra các ca mắc bệnh bụi phổi a-mi-ăng và ung thư phổi ở các bệnh nhân làm việc trong lĩnh vực liên quan đế a-mi-ăng ở Pennsylvania, ở xứ Wales hay ở Québec.

Chính là ở Paris, vào năm 1975, cái năm cha tôi chuyển đến sống giữa lòng Thetford Mines, đã nổ ra vụ bê bối liên quan đến a-mi-ăng tại Đại học Jussieu. Người ta phát hiện ra rằng loại vật liệu này, có mặt trong các tòa nhà, và biến chất khi cũ đi, sẽ phân tán bụi và có thể khiến sinh viên bị nhiễm độc. Người ta liền đóng cửa trường đại học. Trong nhiều năm, một nhóm công nhân nai nịt như những thợ lặn được giao nhiệm vụ bóc gọt công trình đồ sộ ấy đến tận xương tủy, để khiến nó an toàn trở lại.

Cũng trong năm ấy, Thetford Mines thiết lập kỷ lục về sản lượng khai thác tại các miệng giếng, và a-mi-ăng trắng của mỏ KB3 có mặt ở khắp nơi, trong không khí, trong nước, trong đất, trong các khu vườn, trong các ngôi nhà, trong các trường học, trong lớp đá giăm rải trên đường phố, và cả trong nhà thờ của Johanes Hansen.

Thetford Mines Methodist Church, nhà thờ của cha tôi, được nhà thầu David Scott xây dựng vào năm 1956, và nằm trong khu phố Mitchell, một trong những khu phố khiêm tốn nhất và cũng tiếp xúc nhiều nhất với những sản phẩm của khu mỏ, sở hữu một phiếu thông tin xây dựng thật khiến người ta phải sáng mắt: “Về mặt ngoài: Vật liệu phủ chủ yếu: A-mi-ăng. Tường: A-mi-ăng. Mái: Tấm lợp a-mi-ăng.” Deo gratias[3].

Nhưng Chúa và Johanes Hansen làm gì ở một nơi như thế này?

Tôi đến Canada năm 1976, trên một chuyến bay đầy những người đi nghỉ hè theo chủ nghĩa vui vẻ, mang theo một túi du lịch bằng vải kaki, sáu học phần thảm hại do khoa Địa lý của trường Đại học Toulouse cấp, thậm chí còn không đủ để xác nhận mức độ tương đương với năm học đầu tiên, và chút tiền do thắng cược, lần đầu tiên, vào một ngày may mắn, trên sự khốn khổ của lũ ngựa đua.

Những con chó hít ngửi tôi ở sân bay để chắc chắn rằng tôi không mang theo các loại bột, hạt giống hoặc các thực phẩm khác có thể xung đột với những luật lệ chặt chẽ để bảo vệ nền nông nghiệp Canada do bộ Nông nghiệp nước này ban hành. Không có hạt giống nào, cả xấu lẫn tốt, không có thứ gì có khả năng nảy mầm, và thế là tôi leo lên xe khách, ghế số D1, cạnh cửa sổ. Đi hết đường 112, sau chuyến đi kéo dài gần ba tiếng bốn mươi lăm phút, tôi đến vùng cổ họng sâu của con quái vật vào lúc xế chiều.

Vị mục sư chờ tôi ở trạm dừng. Trông ông trẻ ra và có dáng dấp của một người Đan Mạch mãn nguyện đang đi nghỉ mát.

Tôi choàng tay ôm siết lấy người đàn ông ấy, một việc mà dường như tôi chưa từng làm cho đến tận lúc đó. Cha chở tôi bằng xe của ông, một chiếc break Ford Bronco 1966 dường như cũng được lôi ra từ những địa tầng của thế Pleistocen, và thiết kế cơ khí rõ ràng là chưa bao giờ được giao phó cho tiến sĩ Felix Heinrich Wankel[4]. Tuy nhiên, nó vẫn chở chúng tôi đến tận nhà thờ Methodist Church tại Thetford Mines nơi cha tôi đang ở. Nơi này được trồng lác đác vài cây thông tỏa bóng trước mặt tiền và mang lại cho tòa nhà, vốn có dáng dấp của một công trình thiết dụng, chút hình ảnh liên quan đến hình dung quen thuộc của chúng ta về một nơi thờ tự linh thiêng.

Cha tôi không hỏi chuyến đi của tôi có thuận lợi không, cũng không hỏi vợ cũ của ông có còn sống không và rạp phim của bà có còn kiên trì với xu hướng đáy họng hay không. Không. Những lời đầu tiên của ông là: “Con có nhìn thấy những cái hố kia không? Cha vẫn chưa thể nào quen được với chúng.” Muộn hơn một chút, sau bữa tối, khi nhớ lại những lời mào đầu ấy, tôi đặt ra cho ông câu hỏi duy nhất đáng giá, câu hỏi mà lẽ ra tôi đã phải đặt ra cho ông vào cái buổi tối khi ông thông báo với chúng tôi về chuyến lưu đày của mình đến Canada. Thay vì tìm một vị trí mới ở những nơi xa xôi đến thế, tại sao ông không quay về quê hương bản quán, tức là bán đảo Jutland của ông? “Cha đã nghĩ đến chuyện đó, tất nhiên. Nhưng cha nhận ra rằng mình không còn đủ chất Đan Mạch cho việc ấy. Cha đã dành quá nhiều thời gian ở Pháp, quá nhiều thời gian sống với mẹ con. Quá nhiều thời gian để học cách viết sao cho đúng, để phân biệt tất cả những từ đôi khi giống nhau đến khủng khiếp, để ghi nhớ tất cả các quy tắc ngữ pháp để rồi không còn thực hành nữa và rốt cuộc quên mất rằng ‘khi hai động từ đi cùng nhau thì động từ thứ hai sẽ ở dạng nguyên thể’ hoặc ‘phân từ quá khứ sẽ phải hợp giống hợp số với bổ ngữ trực tiếp khi bổ ngữ này đứng trước’. Ở đây, cha gần như gặp lại hai thế giới, một bên là ngôn ngữ của đất nước con, một bên là khí hậu của đất nước cha cùng tính cách thân thiện của những người đàn ông và đàn bà sống ở đó. Trong buổi tối đầu tiên con ở đây, cha đã thực sự nghĩ rằng lẽ ra chúng ta có thể nói về những chuyện khác. Đặc biệt là con sẽ kể chi tiết với cha một chút xem con ruồi nào đã chích con mà khiến con đi xem đua ngựa và lại còn thắng một khoản lớn nữa chứ.”

Chính thức thì Johanes không thích trò cờ bạc, nhưng tôi vẫn cảm nhận được rằng ông vô cùng phấn khích khi nghĩ rằng con trai ông, bằng việc trông cậy hoàn toàn vào thiện chí của thần may mắn, lại có thể thắng được, chỉ trong vài giây, một khoản tiền tương đương với ba tháng lương của ông. Nhưng khi tôi rủ ông cùng đi xem một vòng đua ngựa, cha tôi lập tức đóng kín như một khung cửa hai cánh. “Không có đầy tớ nào làm tôi hai chủ được. Luke 16:13-14.” Đó chính là khía cạnh cứng nhắc, chính xác trong các quan điểm, nếu không muốn nói là khía cạnh khó chịu và khiến người khác mất hứng ở vị mục sư.

Tối qua, trong nhà tù có người chết. Một tù nhân đã đâm một tù nhân khác ở cùng xà lim. Một lính gác đã kể lại sự việc với chúng tôi. Kẻ giết người, một gã Dusan nào đó, đã chẹn chiếc gối lên mặt tù nhân cùng phòng rồi cắt cổ anh ta, chờ đến khi anh ta thôi giãy giụa và chảy hết máu. Khi yên ắng trở lại, gã gõ cửa phòng giam để báo cho lính gác. Gã không gây khó dễ gì mà để mặc cho lính gác khống chế mình. Gã giải trình rằng gã chế tạo con dao bằng cách mài một cái cán dĩa xuống nền nhà trong nhiều ngày. Nạn nhân tên là Sylvestre Aurèle. “Tôi rất quý hắn, thật đấy, tôi rất quý hắn, nhưng dù sao tôi vẫn phải làm thế. Hắn là người Haiti, và thời gian gần đây hắn đã thay đổi rất nhiều. Ban đêm, hắn cứ nói lảm nhảm và làm phép rồi dọa sẽ yểm bùa tôi. Hắn nói rằng vị thần chiến đấu với những kẻ trộm cắp và tội phạm, Xêvioso, sẽ sớm đến giáng sấm sét giết chết tôi. Tôi đã cảnh cáo hắn nhiều lần, tôi bảo hắn: ‘Sylvestre, mày thôi ngay đi, nếu không tao sẽ buộc phải giết mày đấy.’ Nhưng hắn không tin tôi.”

Tôi ghét những chuyện thế này. Khi xảy ra, chúng nhắc tôi nhớ ra chúng tôi đang sống ở nơi nào, nhắc tôi nhớ đến bản chất của những người đang ngày ngày cùng ăn uống với chúng tôi, và đôi khi còn chia sẻ cùng chúng tôi những khoảnh khắc đồng điệu, trong sân nhà tù hoặc trong những khu vực chung. Và những ngày sau đó, khi gặp đồng loại trong thời gian đi dạo, tôi thường tự hỏi họ thực sự nghĩ gì trong đầu, hoặc có thứ gì dưới đáy túi.

“Cái gã Dusan ấy thì tao biết rõ lắm. Không phải gã tồi đâu, nhưng ở đây ai cũng biết rằng thần kinh gã có vấn đề. Khi đến lượt tao phát thuốc, tối nào tao cũng cho gã cả một nắm tướng. Sở dĩ đám bác sĩ tống cho gã cả đống thuốc như thế, là vì họ biết thừa đầu óc gã không bình thường. Nhưng cũng giống như lũ nha sĩ, họ không quan tâm, họ chẳng làm gì hết. Thế rồi ngày mai, thay vì giải thích tất cả những chuyện đó với cảnh sát, rằng đó là một tay thực sự hạn chế về đầu óc, họ sẽ im như thóc. Còn Dusan, tin tao đi, họ sẽ đổ hết tội cho gã. Dù sao thì cái câu chuyện Sylvestre muốn bỏ bùa gã và tất cả những chuyện kiểu đó cũng chẳng ý nghĩa gì. Sylvestre là một trong những gã tốt bụng nhất nhà tù này, chẳng bao giờ gây gổ mà lúc nào cũng chỉ biết có xin lỗi. Chắc chắn rồi, gã là người Haiti, thế thì sao? Dù thế nào, họ cũng đâu có đi thổi đít lũ gà suốt cả ngày, đám người Haiti ấy. Dù sao, ngày mai, tao cũng sẽ đi nói với ông sếp nhà tù rằng tất cả những gì mà Dusan đang ngốn vào người ấy là không bình thường. Có nói thì cũng chẳng thay đổi được gì, nhưng dù sao tao cũng vẫn đi nói với ông sếp.”

Vừa đóng vai trò kinh niên của một bác sĩ tâm lý trong nhà tù, Patrick Horton vừa lật giở một tạp chí khiêu dâm cũ đã sờn trơ cả chỉ khâu ở gáy hẳn là được xuất bản từ khi gã còn là một đứa trẻ vị thành niên. Tôi không biết làm cách nào mà loại tạp chí bị cấm tiệt theo quy định nhà tù này lại có thể lọt qua những lần lục soát xà lim, nếu không phải nhờ sự đồng lõa ân cần của đám lính gác ngượng ngùng nhắm mắt khi nhìn thấy tàn tích của một thời kỳ đã qua. Sau khi ngần ngừ một lát không biết lựa chọn gì, Patrick tập trung vào bức ảnh chụp một mỹ nữ cổ đại, người hẳn đã có một mối quan hệ lâu dài với gã. Sau đó, gã kéo khóa quần, ngẫu hứng một màn “No Pants Day”, rồi bằng giọng khẽ khàng của một tên sát nhân bối rối, gã nói: “Phiền mày quay mặt đi hai phút nhé, tao sắp tự sướng đây.”

Cảnh giam cầm làm dài ban ngày, kéo giãn ban đêm, vuốt căng các giờ, mang lại cho thời gian một tính chất đặc quánh sền sệt, có chút khiến người ta muốn lộn mửa. Mỗi người đều cảm thấy như mình đang di chuyển trong một lớp bùn dày, nơi ta phải nhấc từng chân, vật lộn từng bước để không bị sa lầy vào nỗi chán ngán của chính mình. Nhà tù chôn sống chúng tôi. Những người chịu án ngắn còn có thể hy vọng một điều gì đó. Những người khác coi như đã rơi vào hố chôn chung. Và nếu bỗng nhiên được giảm án, họ sẽ đi hít thở không khí bên ngoài một lát, nhưng rồi sẽ quay trở lại đây, trong căn nhà của những kẻ bị ruồng bỏ này, nơi người ta không gọi họ bằng tên, nơi người ta đối xử với họ như với lũ gia súc trong trang trại.

Tôi nhớ nhung cuộc sống trước đây đến mức đôi khi bắt quả tang chính mình, vào ban đêm, đang nghiến chặt hai hàm răng để chúng kêu lên ken két. Cuộc sống trước đây của tôi, cuộc sống mà tôi từng sống khi còn là người chèo lái cho L’Excelsior, khi mà Winona, trong bộ trang phục nai nịt như một lính tiên phong của ngành hàng không, đậu chiếc Beaver một động cơ của nàng trên các mặt hồ ở Laurentides, khi mà Nouk, cô chó vĩnh cửu của tôi, cô chó ưa bơi trong hồ và chạy trên đồng cỏ, cùng tôi trò chuyện trong những cuộc hội thoại dài mà chỉ mình nó mới biết được nội dung. Cuộc sống đó không còn tồn tại nữa, và khi các cánh cửa của nhà tù mở ra lần nữa với tôi, tôi sẽ thấy mình trên vỉa hè, đằng trước số nhà 800 trên đại lộ Gouin, tôi sẽ phải chọn lựa một phương hướng, và tiếp tục hình phạt không thể giảm nhẹ của mình dưới một hình thức khác. Và lần này, thậm chí tôi còn không có những tạp chí con nít và những cục phân sau bữa tối của Patrick Horton để giải khuây cho tôi khỏi chính tôi nữa.

Ngày Chủ nhật, tôi đi dự lễ mixa do cha tuyên úy của nhà tù tổ chức. Trong một căn phòng được chiếu sáng bằng đèn nê ông và nồng nặc mùi chất tẩy rửa cresyl, khoảng chục tù nhân, ngồi trên những chiếc ghế tựa của nhà ăn, nhìn một anh chàng thừa cân tội nghiệp cứ mỗi cử chỉ lại khiến người ta có cảm tưởng anh ta muốn nhanh chóng thoát khỏi bộ trang phục linh mục bó chặt đang hạn chế cử động của anh ta. Suốt buổi, theo nghi lễ, người chủ lễ phải giơ cao bình bánh thánh và giữ nó ở đầu chót cánh tay như thế, trong lúc miệng niệm thần chú. Nhưng trong trường hợp mà chúng ta đang quan tâm, cha xứ của nhà thờ, bị cầm tù trong thân hìng béo phì và những đường khâu chắc chắn ở chỗ khoét nách của bộ đồ cải trang, không thể nào giơ được chiếc bình lên cao quá cằm. Cử chỉ này đương nhiên là trông không hề duyên dáng và gần giống như một khách hàng đang khẩn thiết lắc lắc chiếc ly rỗng của mình ngay trước mặt nhân viên phục vụ quầy bar.

Tôi vẫn luôn cảm thấy những nghi thức Công giáo dường như xuất hiện từ một thời đại khác, từ một thế giới khác, từ một thời kỳ tăm tối. Ăn mặc như những hoàng đế Inca, những người chủ lễ lẩm bẩm đọc những câu thần chú gượng gạo trong một thứ ngôn ngữ chết, pha nước với rượu vang, ban phép cho một khúc bánh mì, và trong một màn được gọi là “hóa thể”, khẳng định là đã biến khúc bánh cũ không men ấy thành một con bồ câu thần thánh. Ngay cả khi không bao giờ có con chim nào bay ra từ màn diễn ấy, tất nhiên, thì mọi tù nhân xem màn trình diễn ấy cũng sẽ nói với bạn rằng họ đã nhìn thấy chú chim bay lên. Bởi vì họ không muốn tranh cãi về tất cả những chuyện đó, bởi vì chỉ cần mở mắt đúng lúc, bởi vì họ cần phải tin vào cái câu chuyện xưa cũ này, cũng giống như, trước họ, cha mẹ ông bà họ đã bấu víu vào đấy, và hơn thế nữa, người ta đã làm cho họ một cái hộp rất tiện lợi để cất vào đó tất cả những ngờ vực, cái hộp được gọi là đức tin.

Đức tin, thứ phụ kiện làm nghề mà một hôm cha đã thú nhận với tôi rằng ông đã đánh mất, thứ mà ông đã lải nhải bên tai mẹ tôi suốt một thời gian dài, và ở bên trong thứ đó, ông thường nói, các bạn có nhớ không, là ta sẽ chỉ muốn ở một thời gian, đúng thế, chỉ “vài giờ trong sự hoàn hảo của đức tin.”

“Mày vào trong ấy làm cái chết tiệt gì hả? Mày ấy, từ khi nào mà mày lại đi dự lễ mixa thế? Nói đùa chứ, mày hỏng rồi, anh bạn ạ, hỏng hẳn rồi. Lại còn ở một cái nơi như thế nữa, vừa thảm hại vừa nồng nặc mùi nước tiểu. Vào nhà thờ, chỉ một lần, thì tao không nói, để xem quang cảnh ra sao, ngắm nghía những đồ trang hoàng, hít hà mùi hoa cỏ, nghe nhạc, một lần thôi, thì ok, sao lại không chứ. Nhưng ở đây, với cái dàn đồng ca toàn lũ thất bại ấy thì không. Mày đã nhìn thấy gã cha xứ chưa? Mẹ kiếp, tao không thể ngửi nổi gã. Trông mặt gã chả khác gì loại người chuyên đóng đinh vào chân lũ mèo. Sở dĩ họ cử gã đến đây, không phải lo đâu, thì là vì chẳng có ai ở đâu khác muốn gã nữa. Không đâu, tin tao đi, thứ đó không dành cho chúng ta đâu, anh bạn ạ. Cái gã Moïse ấy, gã đã nói về chuyện gì?”

Moïse đã quay mặt về phía cử tọa thưa thớt rồi rời khỏi đó với một bài thánh vịnh thích hợp. “Trong nỗi kinh hoàng, những kẻ bị cầm tù đã hét lên với Đấng Tối cao và Người đã kéo họ ra khỏi cảnh nguy khốn. Người giải thoát họ khỏi những bóng tối chết chóc, Người khiến xiềng xích trên thân thể họ rơi xuống, Amen.” Bài thánh vịnh ấy không khích lệ được cử tọa bao nhiêu, nhưng ít nhất nó cũng có một phẩm chất là súc tích. Chúng tôi rất đỗi xa xôi với những bài thuyết giảng lớn lao ân cần về Chúa, trong đó cứ sau mỗi chương người ta lại nhận thấy cảm giác châm chích của mùa xuân, tiếng thì thầm thường trực của thiên nhiên, âm thanh tì rào của gió trong những khóm cỏ cao, nhiệt tình rỉa lông của lũ chim hét vắt vẻo trên những cành cây sà thấp. Nền tảng những bài thuyết giảng của cha tôi, cũng giống như tất cả những lời ba hoa về Kinh Thánh, chìm ngập trong những xi phông của lý trí, nhưng phong cách của ông là độc nhất vô nhị, cái cách thức vô cùng giản dị và thấm đẫm phong vị phương Bắc của ông khi giúp ta cảm nhận rằng tất cả những gì đang vây bọc chúng ta đều chỉ là cuộc sống, rằng mọi thứ đều có ý nghĩa và giá trị của nó, và rằng chỉ cần để ý quan tâm và nhìn ngắm là có thể hiểu ra được, tất cả chúng ta đều thuộc về một bản giao hưởng vĩ đại, bản giao hưởng ấy sáng nào cũng tiếp tục cuộc sinh tồn của nó một cách ngẫu hứng, trong một mớ âm thanh chói tai rực rỡ.

Tôi không thường xuyên nhắc đến mẹ mình. Có thể bởi vì tôi chưa bao giờ biết tại sao bà lại rời bỏ dàn nhạc sớm đến thế. Trên chiếc bàn đầu giường của bà, một bản dàn bè dài của những loại thuốc điều trị, một bản cantana của những dược chất được khéo léo sắp đặt để làm câm nín những nhịp đập của trái tim, ngoài ra không còn thứ gì khác, thậm chí không có lấy một lời nhắn chân trang nào dành cho bạn tình người Thụy Sĩ, ông chồng cũ người Đan Mạch hay đứa con người Pháp của bà. Anna đã tự sát ở tuổi sáu mươi mốt, vào ngày 14 tháng Năm năm 1991, đúng vào ngày Giang Thanh, vợ góa của Mao Trạch Đông, chấm dứt cuộc đời mình bằng cách treo cổ.

Tôi băn khoăn tự hỏi liệu có phải mẹ tôi bị điên, liệu bà có buồn, có quá cô đơn, liệu bà có sai lầm khi chung đường với người đàn ông Thụy Sĩ kia không, liệu bà có tiếc nhớ điện ảnh, liệu bà có thường xuyên nghĩ đến chiếc DS của cha mẹ bà, liệu bà có cảm thấy hổ thẹn vì tôi, liệu bà có yêu cha tôi, liệu bà có thường xuyên lừa dối ông, liệu bà có cảm thấy sợ hãi hay hối tiếc sau khi đã nuốt hết những viên thuốc ấy, liệu bà có nhớ những miếng ván gỗ lát sàn kêu cọt kẹt trong căn hộ của chúng tôi, liệu ban đêm bà có đến hôn tôi khi tôi còn là một đứa trẻ, liệu bà có ôm siết lấy tôi để trấn an tôi, liệu bà có biết rằng tôi thấy bà rất xinh đẹp, tôi thấy bà xuất sắc hơn cha tôi và rằng tôi yêu thích tất cả các bộ phim của bà, liệu bà có còn nhớ chuyến đi của chúng tôi đến Đan Mạch, liệu bà có còn hiểu Jeg elsker dig min søn có nghĩa là gì, liệu bà còn có thể dịch câu đó thành “Mẹ yêu con, con trai của mẹ”, liệu có bao giờ hai chúng tôi, tôi và bà, có chung thứ gì đó kết nối chúng tôi mãi mãi, liệu bà có biết rằng vào tháng Năm năm 1968, tôi đã cắt và giữ lại bài đại tự báo hẳn có lẽ sẽ khiến Giang Thanh phải mỉm cười ở đầu sợi dây thừng thắt cổ: “Godard, gã Thụy Sĩ phò Tàu ngu ngốc nhất” hay không.

Dần dà, khi nghĩ lại tất cả những chuyện này, đã có lúc tôi tự nhủ rằng có lẽ mẹ tôi sẽ là một người cha tuyệt vời. Có lẽ bà sẽ gặt hái được thành công vang đội trong việc lôi kéo chúng tôi theo hướng đi của bà, mang theo chúng tôi trên con thuyền nhỏ có khả nắng gieo rắc nỗi buổn chán của bà mà lao hết tốc lực, len lỏi giữa những cạm bẫy, đương đầu với những kẻ quấy rầy. Ngược với cha tôi vốn lúc nào cũng chỉ có thể xử lý duy nhất một việc mỗi lần, tôi vẫn luôn nghĩ rằng Anna có hai bộ não. Một bộ não điềm tĩnh, chín chắn, dành cho việc phân tích, tìm kiếm, đưa ra ý tưởng, bộ não còn lại lúc nào cũng hoạt động, hết cỡ, không ngừng xử lý vô số dữ liệu, đương đầu với nhiều nhiệm vụ khác nhau, chuyển từ chân nọ sang chân kia để lái cả đoàn tàu lao đi vun vút. Trái ngược với mẹ của Patrick Horton, có lẽ mẹ tôi sẽ không bao giờ nhét một cuốn Kinh Thánh vào túi xách của tôi trước khi tôi lên đường đi tù. Thay vì thế, tôi cho rằng trên ngưỡng cửa bà sẽ nói với tôi điều gì đó có tính chất khích lệ và châm chọc sâu cay, kiểu như: “Những người làm việc cảm thấy chán khi họ không làm việc. Những người không làm việc thì không bao giờ thấy chán cả.”

Nhà thờ nhỏ của cha tôi, ở Thetford Mines, có cấu trúc khiêm tốn, thuần túy theo dòng giám lý. Nằm sát bên căn nhà mục sư nơi ông ở, nhà thờ được xây dựng vào năm 1957 theo thiết kế của kiến trúc sư Ludwig Hatschek. Theo thuật ngữ chuyên ngành, nhà thờ có lòng nhà hình con thuyền, nền móng hình chữ nhật, gác đàn nhô cao, tường hậu vuông vức, và mái vòm hình góc. Để miêu tả một cách rõ ràng hơn, với những vì kèo đều đặn rạch trên trần, thật lạ lùng, nhà thờ này khiến ta nghĩ đến bên trong lòng của một con thuyền bị lật. Với ô kính ghép màu sáng rực yên ả, những cửa sổ vòm cuốn nhọn, lối đi chính trải thảm màu tím êm ái, hai dãy ghế dài bằng gỗ màu vàng, những bức tường sơn phủ màu kem, những chiếc đèn chùm giống như những chiếc bình lớn đựng đầy mật ong, Methodist Church của cha tôi giống như hình ảnh ông, ân cần, hòa nhã, dịu dàng mà lại hết sức mạnh mẽ. Nhà thờ nằm trong khu phố Mitchell, nơi mọi người chủ yếu nói tiếng Anh, nhưng những bài thuyết giảng bằng thứ “tiếng Pháp của nước Pháp” dường như không gây ra vấn đề gì cho bất cứ ai. Trong vài tháng, Johanes đã hoàn thành kỳ tích nho nhỏ của mình: thích nghi với cộng đồng mới mẻ này và khiến nó chấp nhận mình. Chủ nhật hằng tuần, ông kéo giáo dân đến đông kín con thuyền của mình, còn trong tuần, ở thành phố, ông tham gia tất cả các thể loại hoạt động đôi khi vượt cả ra ngoài khuôn khổ chức trách của mục sư. Cứ như thể ông sinh ra cách đây chỉ vài cái hố, chỉ vài cái miệng núi lửa. Mỗi tháng một lần, vào Chủ nhật, ông thực hiện một buổi lễ bổ sung mà ông gọi là “lễ thợ mỏ”. Và giống như trong một bộ phim sản xuất vào những năm 1940, người ta nhìn thấy những người đàn ông, xám xịt vì a-mi-ăng, vẫn mặc nguyên quần áo lao động, chui lên từ các miệng giếng, đi vào con thuyền rồi thả mình theo cơn sóng ngôn từ êm ả của con người không hứa hẹn gì với họ ngoài một chút nghỉ ngơi và yên tĩnh trên mặt đất.

Sau vài tháng ở cùng ông, tôi thấy có lẽ việc vị mục sư đã tìm thấy chỗ đứng của mình ở đây là một điều đương nhiên. Một thế giới tạo bởi những con người xét cho cùng cũng không khác biệt lắm với những cư dân trên bán đảo của ông, những con người chia sẻ cùng nhau một sự ân cần có đi có lại. Vũ trụ của ông tóm gọn trong danh mục ngắn ngủi của một cuộc sống đời thường, một chiếc Ford Bronco 66 ngoan ngoãn, những ngọn núi phía xa xa, những miệng hố sâu hoắm cách nhà chỉ vài bước chân, và toàn bộ thời gian để ghi chép những công việc nhỏ nhặt của ông, giữ gìn nhà thờ hình con thuyền, ca tụng những gì phải ca tụng, và có thể là thỉnh thoảng nghĩ đến một người phụ nữ trong vùng, dưới bóng mát của những cây thông.

Đó là cuộc sống của mục sư Johanes Hansen vào đầu năm 1977.

Về phần mình, tôi đã thuê một căn hộ trên phố Notre-Dame và tìm được việc làm trong một công ty xây dựng nhỏ, trở thành nhân viên đa di năng trong vòng vài tháng. Tôi đã học hỏi cấp tốc phần lớn các ngón nghề trong ngành xây dựng, và những công trình đa dạng mà công ty phải thực hiện đã cho phép tôi, dưới sự giám sát của người khác, vừa học hỏi vừa cống hiến được những gì là tốt đẹp nhất trong chính con người mình. Toàn bộ công ty DuLaurier chỉ nằm gọn trong chiếc xe tải nhỏ công vụ Ford Econoline. Cầm lái là Pierre DuLaurier, người cha; bên cạnh ông là Zac và Joseph, hai người con trai; và ở đằng sau, chia sẻ không gian với đám máy móc và công cụ, là Joe Schmidt thợ tập sự chính và tôi, anh chàng học nghề ẻo lả.

Trong những ngày đẹp trời, trước khi có tuyết và băng giá, chúng tôi dành toàn bộ thời gian cho những công việc ngoài trời và những phần xây dựng thô. Mùa đông đến, chúng tôi quay về nơi trú ngụ và làm sàn gỗ, đồng thời chỉnh sửa các tấm gỗ ép ba lớp, những mảng thạch cao, lớp ốp lò sưởi, và chỉnh đốn hệ thống đường ống tạp nham chỉ chực rời ra mỗi nơi một chiếc. Hai bàn tay tôi chảy máu, hai đầu gối tôi sưng vù, lưng tôi đau điếng, nhưng tôi rất thích công việc này. Ngay sau khi hoàn tất một phòng tắm, chúng tôi nhảy sang một nhà khác để dựng một ga ra bằng ván ghép, hoặc đi lại đường điện bị một băng đảng sóc phá hỏng. Zac và Joseph vô cùng kính trọng cha, ông không bao giờ lên giọng để ra lệnh cho Joe mà lúc nào cũng huýt sáo theo những giai điệu mà chỉ riêng mình ông biết. Về phần tôi, đầu giờ sáng mỗi ngày, mọi người chỉ cho tôi những gì tôi phải làm, cách thức để làm được những việc đó mà không khiến cho cả khu phải chịu cảnh mất điện. Không băn khoăn quá nhiều, ngày này qua ngày khác, tôi đã bắt nhịp được vào với những nhiệm vụ đa dạng ấy.

Ý nghĩ về việc sống trong một thành phố thấm đẫm a-mi-ăng, rắc đầy chất độc, luôn bị bệnh bụi phổi a-mi-ăng rình rập, cũng không khiến tôi bận tâm nhiều hơn những cư dân khác ở Thetford Mines, những người sinh ra, lớn lên, học hành, tán tỉnh, làm tình, kết hôn, mua bảo hiểm, làm việc, ly hôn, giao lưu, tiếp tục làm tình, già đi, ho sù sụ, rồi chết giữa những ngọn núi và miệng núi lửa, những bãi thải và những cái hố.

Tùy theo mùa, vị mục sư và tôi thường đi dạo đến tận hồ Memphrémagog, cái hồ chung giữa Canada và Mỹ, hoặc đi về hướng North Hatley cùng những ngôi nhà trung thành[5] ở đó. Chúng tôi cũng luôn dừng chân tại Sherbrooke, nơi ở của Gérard LeBlond, người chơi đàn organ cho nhà thờ Methodist Church. Tất cả các Chủ nhật, ông đi đến tận Thetford Mines để tô điểm sắc màu cho những buổi lễ bằng thứ âm nhạc ít nhiều thiêng liêng của mình. Nhưng người đàn ông có khuôn mặt nhìn nghiêng như một tài tử quyến rũ của Hollywood những năm 1940 này, người hẳn là niềm mơ ước thầm kín của tất cả các nữ giáo dân ở độ tuổi còn có thể phạm tội lỗi của các giác quan, là một tay chơi đàn organ ngoại hạng, một nhạc công hiện tượng có những ngón tay của loài nhện dệt nên vô số những tấm mạng âm thanh trên những phím đàn xếp chồng của cây đàn organ Hammond B3 với chân pê đan bằng gỗ, những phím chỉnh âm, những bánh xe nắn tiếng, chín mươi mốt bánh răng và tủ loa quay Leslie. Cha tôi đã tìm thấy, được chuyển giao kèm với nhà thờ, món nhạc cụ khó tin và dứt khoát là phàm tục ấy, món nhạc cụ thường được Procol Harum, The Doors, The Animals, Percy Sledge hoặc James Brown[6] sử dụng. Nhưng khi Gérard LeBlond ngồi vào trước phím đàn, ngay trước buổi lễ, ta có thể nói rằng Jimmy Smith, Rhoda Scott và Errol Parker[7] đã hẹn gặp nhau để khiến Chúa, nếu Người có tồn tại, phải tiếc nuối vì đã không đích thân phong thánh cho Laurens Hammond, người sáng tạo ra món nhạc cụ kỳ diệu này. Trong nhà thờ trống trải, khi LeBlond ngồi vào bàn làm việc của mình, khi các ngón tay ông triệu tập toàn bộ những yêu ma quỷ quái của nhạc jazz, nhạc blue và nhạc swing, con thuyền cũ kỹ đột nhiên nổi bềnh lên, mây trời chuyển ngát xanh, hạnh phúc ùa vào các gian nhà thờ cũng như màng nhĩ của mỗi người, Jesus quay trở vào trong mồ, còn Gérard, vị giáo sĩ của Sherbrooke, là ông chủ duy nhất ngự trị ở tầng trời trên cùng.

Tiếp đó, sau những đoạn luyến láy và những tràng âm thanh dồn dập, từng thứ một lại chậm rãi hạ xuống mặt đất, quay trở về vị trí đã được định sẵn. Như chưa hề có chuyện gì xảy ra, những giáo dân đầu tiên bước vào nhà thờ theo giờ quy định, trong âm thanh một khúc dạo đầu ôn hòa của Bach, dường như chính ông cũng ngồi giữa các tín đồ vào mỗi Chủ nhật để lắng nghe đoạn nhạc tiếp theo.

Cha tôi đã đánh giá được đầy đủ tác động mà tài điêu luyện ngoại hạng của nhạc công này có thể gây ra đối với cử tọa trong các buổi lễ của ông; đến mức mà sau vài năm, khó có thể nói được rằng liệu lời Chúa hay những sắc điệu của quỷ dữ là thứ khiến người ta đến đây để lắng nghe. Rằng người ta còn đến để nhìn nữa, bởi vì bây giờ các tín đồ đến ngày càng sớm để chiếm được những chỗ ngồi tốt nhất, những chỗ ngồi ở các dãy ghế trên cùng, từ đó họ có thể chiêm ngưỡng cái cảnh tượng mê hoặc khi ngón tay của người nghệ sĩ lướt đi đầy chính xác còn đôi chân ông thực hiện một vũ điệu khó tin, uốn lượn, nhảy nhót, bật lên sau mỗi nốt trên hai quãng tám của pê đan. Nhìn từ sau lưng, vũ điệu của đôi chân ông giống như hành trình của một người bị lạc đang ngập ngừng không biết phải đi theo hướng nào, vung một chân sang bên phải, lựa chọn lại, ngả sang bên trái, để rồi lao mình theo con đường ở giữa trước khi lặp lại vũ đạo thất thường dường như chẳng dẫn đến đâu, thế nhưng lại bám sát những hành trình khắc nghiệt của bản chuyển soạn. Kỹ thuật điêu luyện của những ngón chân LeBlond đã trở thành huyền thoại, không kém gì sự điêu luyện của những ngón tay ông. Trong cộng đồng này, mọi người đặt cho ông cái biệt danh là “Gérard bốn tay”.

Cha tôi tự hào không ít về đối tác đầy mê hoặc đã dần dần trở thành bạn ông cũng như sức hút chính của những buổi lễ ở nhà thờ của ông. Để biết chắc điều đó, vào khoảng giữa trưa, chỉ cần nhìn đám đông đổ xô đến vây quanh Gérard trên sân nhà thờ trong khi Johanes, lùi ra sau một chút, chỉ bắt tay vài người thô kệch chưa bao giờ nghe bất cứ loại âm nhạc nào ngoại trừ loại nhạc trong các cửa hàng lớn, phòng chờ và buồng thang máy.

Khi chúng tôi gặp nhau để uống chút rượu, lần nào Gérard cũng không thể kìm nén mong muốn chỉ bảo hai cha con tôi về những bí mật trong việc làm ra một cây đàn B3 Hammond. “Đấy là một thứ điên rồ. Một cỗ máy quỷ quái. Anh thử hình dung xem, chín mươi mốt bánh răng, mỗi bánh răng lại có số lượng răng riêng. Sau đó, anh cho chúng quay trong từ trường của một nam châm. Ở đó, một cuộn cảm gắn trên mỗi nam châm lại trở thành một cảm biến cho từ trường biến đổi do các bánh xe gây ngược lại, bản thân các bánh xe được sản xuất bằng một loại vật liệu sắt từ. Đó chính là bí mật của Laurens Hammond, một thuật giả kim với các bánh răng, từ trường và cảm biến. Chính nhờ những kết hợp điện cơ học này và việc điều chỉnh các ‘drawbar[8]’ mà anh có thể chơi cả nhạc của Patterson, Haendel, Earland lẫn Bach. Bằng cách điều chỉnh các phím chỉnh âm hoặc tránh những cú click. Laurens quả là một gã lạ lùng. Tôi từng đọc thấy rằng ông ấy sống một phần tuổi trẻ ở Pháp, và ở đó, mới mười lăm tuổi ông ấy đã đề xuất với Renault một hệ thống hộp số tự động cho xe hơi. Rồi ở Mỹ, năm 1922, ông ấy phát minh ra hệ thống thị giác 3D, chế tạo ra những chiếc đồng hồ kỳ quặc, và mua một cây đàn dương cầm chỉ để tháo tung nó ra, rồi với sự trợ giúp của viên kế toán phụ trách đánh đàn trong các nhà thờ, chế tạo một cây đàn organ bằng những sợi chỉ, những bánh lăn khía nấc, những nam châm, những cuộn cảm gắn vào tất cả những gì ông ấy nghĩ ra. Chính bằng cách đó mà nhãn hiệu đàn này ra đời. Tiện đà, vào năm 1932, ông ấy còn sản xuất ra bộ tổng hợp phức điệu đầu tiên, Novachord. Quả là một người lạ thường. Ông ấy dành toàn bộ thời gian để sáng tạo ra những hệ thống. Sau âm nhạc, ông ấy nộp đơn xin cấp bằng sáng chế cho các con quay hồi chuyển kiểu mới, và nhất là, trước khi chết, ông ấy đã xây dựng cho quân đội một hệ thống dẫn đường mới cho tên lửa.”

Có mối liên hệ nào giữa tiếng dội bom theo lệnh McNamara với tiếng sáo của một chiếc B3 trên nền bản Te Deum của Bruckner không? Không gì hết, ngoại trừ việc cả hai bản dàn bè nghịch tai và tương phản này cùng xuất hiện đồng thời trong đầu óc của một con người duy nhất, giống như dòng chảy thất thường của trí tuệ không ý thức lại ngẫu nhiên dựa trên bộ bàn đạp rộng rãi là kiến thức.

Không ồn ào cũng không hứng khởi, cuộc đời tôi dần dần đi vào quy củ trong cái thành phố nhỏ bé kỳ lạ này. Những ngày mùa xuân đẹp trời có thể mang lại cho trung tâm thành phố Thetford một bầu không khí tươi tắn và làm tăng thêm nét duyên dáng của những ngôi nhà xinh xắn theo phong cách Anh. Tôi làm việc, tôi gặp gỡ những phụ nữ trạc tuổi mình, tôi lái ca nô trên hồ, thậm chí tôi còn mua của Joseph, con trai ông chủ tôi, một chiếc Honda Civic nhỏ đời 1974 nặng gần 600 kí lô và có đặc thù là được trang bị một động cơ quay theo chiều ngược với chiều kim đồng hồ, đây cũng là nét đặc trưng chung của tất cả các mẫu xe dòng này.

Sau khi suôn sẻ hoàn tất một công trình quan trọng, Pierre DuLaurier đưa tất cả chúng tôi đi ăn tối tại nhà hàng. Vào mùa đông, thực đơn chỉ có một món pa tê kiểu Tàu, giống như vụn bánh mì nấu với thịt băm, ngô hạt phủ một lớp khoai tây nghiền trộn phô mai. Vào mùa hè, trên bàn sẽ có bắp cải trộn, gà nướng mật ong và khoai tây chiên. Trong những cuộc hội họp công ty kiểu này, DuLaurier thường lập lại trật tự của giới cần lao, “giáng một cái tát” vào một hoặc hai chính khách, hứa hẹn rằng năm tới, công ty sẽ lớn mạnh và tuyển thêm người, rồi để cho hai con trai ông vui vẻ chế giễu chiếc Honda nhỏ mà họ đã nhường lại cho tôi: “Cái xe vừa ấm cúng lại vừa rộng rãi, với điều kiện là ta không đeo đồng hồ.”

Năm tháng trôi qua, tôi nhận thấy tinh thần nhiệt thành của vị mục sư có sự sụt giảm, ông mệt mỏi, khó nhọc khi phải giảng lại những lời lẽ trong sách, không còn khả năng cầu nguyện và truyền đạt lại những gì mà ông được trả lương để truyền đạt. Nhưng ông vẫn tiếp tục sống nghiêm ngắn, giữ gìn ngôi nhà mục sư cùng con thuyền lớn mà người ta đã giao phó cho ông. Chủ nhật hằng tuần, Gérard tự cho là mình có nghĩa vụ phải duy trì buổi diễn, và cho dù toàn bộ cái đám đông cử tọa này không còn nhiều ý nghĩa với ông, cha tôi vẫn tiếp tục viết, thậm chí có lẽ còn cẩn thận hơn từ trước đến giờ, tiếp tục kể câu chuyện bất diệt về con người, về thế giới xung quanh họ và về những động vật trong thế giới ấy, thường xuyên trích dẫn kinh Phúc Âm theo Konrad Lorenz hoặc Maurice Maeterlinck, lần nào cũng nhắc lại toàn bộ, từ đầu, tất cả, kể từ cái ngày trời và đất phải chia nhau các linh hồn, cũng là cái ngày mỗi con người sống trên đời phải lựa chọn giữa cái thiện và cái ác.

Khi muốn vượt qua nỗi khó chịu về vị thế và hoàn cảnh bản thân, cha tôi thường khoác lên người bộ trang phục thị dân và đến tham quan những công trình huy hoàng tráng lệ của nhánh tôn giáo cạnh tranh, nhà thờ Saint-Alphonse ở số 34 phố Notre-Dame, cách bưu điện và ga đường bộ hai dãy phố. Ông sắp xếp để đến đó vào những thời điểm vắng người, rồi hai tay chắp sau lưng, bắt đầu công cuộc khám phá giống như những du khách nhàn tản tham quan viện bảo tàng. Công trình này - cùng toàn bộ phần bên trong của nó - được xếp hạng Di tích văn hóa của Québec, nổi tiếng là một trong những nơi giàu có và đẹp đẽ nhất đất nước. Ở đây, đương nhiên, không có chút dấu vết nào của a-mi-ăng, mà chỉ toàn những loại vật liệu cao quý. Những chùm đèn trần một trăm nến, những ban thờ đầy đặn, những bức tượng sơn màu, những đồ gỗ tinh xảo, những pho tượng đá, những bức tranh cảm hóa, những chữ cái trang trí, khắp nơi, đều minh chứng cho sự giàu có sang trọng của giới giáo sĩ Công giáo đã trị vì suốt một thời gian dài trên cả phần xác lẫn phần hồn của người dân xứ này, với những phụ nữ, thường là đã làm mẹ đến cả chục lần, nuôi dưỡng cho cái nồi hơi tham lam vô độ của một Giáo hội mỗi ngày một đòi hỏi cao hơn. Tất cả những gì ta nhìn thấy, từ mặt đất lên đến trần nhà, thảy đều kêu leng keng hoặc sáng lấp lánh, không được xây dựng để vinh danh Chúa, mà chủ yếu là để phô trương công lao của giới tăng lữ, thể hiện sự thống trị, niềm kiêu hãnh và sức mạnh của Rome.

Và phải thừa nhận một điều rằng đó là một công trình cầu kỳ. Mái vòm tròn, vô số những ô lõm, cánh ngang ba gian, khắp nơi đều là đá và gỗ nguyên khối, những băng ghế dày như những cây cổ thụ, được đẽo gọt đều tăm tắp, phong cách trang trí thuần Ba rốc. Và nghệ thuật, khắp nơi, dưới đủ mọi diện mạo, những búc tranh và những tấm vải thêu, những ban thờ lấp lánh dát vàng, những đồ gỗ sơn màu xanh lá dịu mát, rồi mùi thơm, thứ mùi thơm của những ngôi nhà được giữ gìn cẩn thận. Ngoài tất cả những thứ đó, còn phải kể thêm tám trạm khử độc, tám buồng xưng tội, tám tòa giải tội đầy hăm dọa mà kích thước và số lượng khiến ta nghĩ rằng tối nào Satan cũng vào thành phố để ăn tối. Và cuối cùng, vắt vẻo trên ban công cao nhất của nhà thờ, với những phím đồng đô sộ thống trị toàn bộ không gian dành cho các tín đồ, là một cây đàn organ Casavant, opus 150, lắp ráp năm 1902, với hai mươi mốt dàn ống, hai mươi bảy hàng, cộng thêm một dàn ống ở pê đan, và có nhiều ống hơn mức cần thiết.

Trong cái vũ trụ bị mắc kẹt này, mọi thứ đều quay cuồng trong đầu cha tôi, con thuyền bị lật, cây đàn B3 nhiều pê đan, những bánh xe chỉnh âm bằng sắt từ, đôi chân của Gérard, những băng ghế bằng gỗ thông, những bức tường tróc lở, James Brown và Jimmy Smith[9] trèo lên trần, và toàn bộ những thứ chết tiệt bắt đầu lung lay trong khi chiếc tủ loa quay Leslie như khiến người ta muốn lên cơn hưng phấn, còn bên ngoài, ngay cả những cây thông nhũ hương cũng đung đưa thân mình theo nhịp gió. Khí thế của vở nhạc kịch hài hước này chỉ trả lại cho ông một chút tin tưởng vào chính mình, cũng như mong muốn thử tìm lại con thỏ, chiếc mũ cùng một chút phép mầu, biết đâu đấy. Tin chắc rằng chỗ của ông là ở giữa những cư dân người Anh trong khu phố Mitchell, cha tôi vừa huýt sáo vừa quay về căn nhà mục sư của mình, căn nhà nằm rất xa Rome cùng vẻ bề ngoài tráng lệ và những tác phẩm nghệ thuật của nó.

Trên đường về, lần này thì bằng bước chân của một người hành hương, ông nghĩ đến những nhà thờ của các chủ ngân hàng được xây dựng chẳng khác nào những tòa trụ sở, vô tội vạ, không ý tứ, những cái tủ kính nhằm phô bày toàn bộ những vàng, những thủy tinh màu mà ngày xưa người ta vẫn dùng để mua đất đai và ký ức của người Anh điêng.

Tháng Một mãi không kết thúc, và cái lạnh vẫn tiếp tục không nương nhẹ vòng kiềm tỏa của nó đối với chúng tôi. Ban đêm, nhiệt độ càng xuống thấp hơn, nhưng trong các xà lim, nhiệt kế ổn định ở mức 15-16 độ. Tất cả các dòng sông đều đóng băng, và thác Niagara bị đông cứng thành một dòng tinh thể băng trong suốt. Patrick cho tôi xem những bức ảnh đăng trên một tờ báo. “Có vẻ như đây là một kỷ lục, băng đá chưa bao giờ dày đến thế. Khổng lồ thật. Trông như những thạch nhũ to tướng. Mày thấy không, tao không nói là măng đá nhé. Một thầy giáo đã dạy chúng tao cách phân biệt hai thứ đó với nhau: thạch nhũ thì rơi từ trên xuống, còn măng đá thì mọc từ dưới lên. Đỉnh thật, đúng không? Nhìn xa, hình ảnh này khiến tao nghĩ đến cái đài phun nước trong công viên nhỏ chỗ nhà tao, nhưng to hơn. Trong công viên có tượng một ả gần như trần truồng, vác trên vai một cái bình, và nước từ đó chảy ra. Khi bị đóng băng, trông nó chả còn ra hình thù gì nữa, chắc chỉ còn giống với thác Niagara, nhưng thực sự là nhỏ hơn nhiều. Khi thấy kích thước của thác nước, trọng lượng của nó, mày sẽ tự hỏi sao nó có thể trụ được. Theo mày, khi thứ này tan ra, liệu băng đá sẽ đổ sập xuống một lần hay rơi thành từng cục nhỏ?”

Đó chính là những nếp cuộn điển hình trong đầu óc Patrick, bất luận thế nào chúng cũng kết thúc bằng một câu hỏi đột ngột như trời giáng đậm chất Horton. Khiến ta mất phương hướng chẳng khác nào một mảng váng băng trên mặt đường. Biết nói gì bây giờ? Trả lời thế nào đây?

Hôm qua, ở phòng thăm thân, tôi đã có một khoảng thời gian đẹp đẽ. Một lần thăm gặp mới, lần thăm thứ tám của Kieran Read, người duy nhất quan tâm đến tôi từ hơn một năm nay, người duy nhất, trong vụ việc của tôi, đã bảo vệ tôi suốt từ đầu đến cuối, kiên quyết chống lại việc sa thải tôi, bảo vệ vị thế mong manh của tôi trước ông chủ, lúc nào cũng với một niềm tin chắc chắn mà sau đó ông đã thể hiện trước thẩm phán ở tòa án. Sự kiên cường của ông sẽ chẳng mang lại lợi ích gì, ngoại trừ việc cầm chắc những mối thù ghét bền bỉ của mọi người trong tòa nhà dành cho ông.

Kieran Read là một trong số sáu mươi ba người đồng chủ sở hữu nắm trong tay, tại Montréal, ở khu phố Ahuntsic, một căn hộ trong tòa condo L’Excelsior, nơi mà suốt hai mươi sáu năm, tôi làm quản gia, gác cổng, quản lý, y tá, người nghe xưng tội, người làm vườn, nhà tâm lý, kỹ sư điện tử, thợ sửa ống nước, thợ điện, thợ sửa bếp, chuyên gia hóa học, thợ cơ khí, tóm lại là vị thần bản mệnh đáng kính gìn giữ cho cái đền thờ nhỏ bé mà tôi nắm giữ gần như tất cả các chìa khóa, và biết rõ mọi bí mật bên trong.

Căn hộ 605 là căn hộ của ông Read. Nó nằm ở tầng bảy, cũng là tầng trên cùng, nhìn ra bể bơi, khu vườn, và vào những giờ khắc cuối chiều, dâng tặng cho ta thứ ánh sáng dịu mắt cùng tầm nhìn khoáng đạt về phía một khóm phong lớn có tán lá sum sê. Kieran Read, vốn là người Québec gốc Anh, trong một phần đáng kể sự nghiệp cá nhân ở Mỹ, nơi ông làm việc trước khi nghỉ hưu, đã thực hiện một công việc kỳ lạ: định giá người chết. Trong ngôn ngữ mẹ đẻ của Read, ông làm công việc của một casualties adjuster. Read chủ yếu làm việc độc lập, theo yêu cầu khách hàng, chẳng khác nào một chiếc taxi chở điều bất hạnh, ông được thuê bởi các hãng bảo hiểm chỉ chăm chăm lo bảo vệ lợi ích của mình và đàm phán để hạ giá trị của người quá cố, mỗi khi xảy ra một thảm kịch và họ phải đền bù cho gia đình nạn nhân.

Kieran Read, một trong những cư dân lâu đời nhất, vẫn luôn duy trì một cuộc sống kín đáo. Bí hiểm, những kẻ gièm pha ông sẽ nói như thế. Ông không duy trì mối liên hệ liên tục với hàng xóm, và rất hiếm khi giao lưu trong các không gian chung hoặc bên bể bơi. Ông cũng không mấy chăm chỉ góp mặt trong các hội nghị cư dân, bằng lòng với việc thanh toán các loại phí ngay khi nhận được thông báo. Đã quen thấy ông len lỏi trong cuộc sống lặng lẽ và kín đáo ấy, các cư dân lại càng thêm ngạc nhiên khi phát hiện ra nhân vật này, người mà hóa ra họ gần như không hề hiểu chút nào, biến thành người quyết liệt bảo vệ cho gã đầy tớ hèn mọn của L’Excelsior.

Sau mỗi lần công tác vê, thường là vào tối muộn, ông Read thường bấm chuông căn phòng công vụ của tôi, chỉ để trò chuyện một lát và uống chút rượu cùng tôi. Tôi biết ông không muốn lên ngay tầng bảy để rồi ở một mình với tập hồ sơ, trong đó có kẹp bức ảnh của một thi thể mất đầu hoặc một đứa trẻ bị xe tải cán nát. Thế nên ông bấm chuông phòng tôi, ngồi vào tràng kỷ, kể cho tôi nghe về chuyến đi của ông, về chuyến tàu hành xác, về chuyến bay hỗn loạn, về những chiếc ghế kém tiện nghi của hãng United, rồi sau khi trì hoãn một lát bằng những rủi ro trong việc vận chuyển hàng không, và bởi vì vẫn cần phải vượt qua nó, ông tiết lộ với tôi về nội dung buồn thảm trong hợp đồng mới của ông, lại một lần đột nhập vào nỗi u buồn, đau đớn và ngây dại. Mỗi lần đều là những chuyện kinh khủng đến khó tin mà ông phải xử lý và tiêu hóa, bằng cách lục lọi các loại túi quần túi áo và ký ức của người chết. Đôi khi, người quá cố đã nói dối, lừa lọc, phản bội, che giấu. Và công việc của Read, chính là làm thế nào để khiến người chết phải cất tiếng nói. Mặc dù việc hành nghề này từng là một vấn đề với ông trong một thời gian rất dài, nhưng Kieran nói với tôi rằng theo năm tháng, rốt cuộc ông đã quen sống trong cái vũ trụ nơi sự thật thường nằm ở khoảng giữa con đường nối người sống với người chết, trong vòng bao phủ mơ hồ của một công tác kế toán rùng rợn. Dù thế nào, khi vị adjuster trở về sau chuyến đi, những lời đầu tiên ông nói với tôi khi bước vào căn hộ của tôi gần như giống hệt nhau: “Hôm nay, Paul ạ, anh thấy đấy, tôi tin chắc một điều: tôi chẳng khiến ai hạnh phúc cả.”

Cũng giống mọi lần, chuyến viếng thăm của ông mang lại cho tôi những điều tốt đẹp. Nó hòa giải tôi với thế giới bên ngoài. Lòng tin mà người đàn ông này dành cho tôi xoa dịu tôi, trấn an tôi, vỗ về tôi. Hôm qua chúng tôi đã nói về L’Excelsior, cái tòa trước đây, thời mới bắt đầu, cái tòa ngày nay không còn mấy quen thuộc với chúng tôi nữa. Tòa nhà với những cái cây còi cọc, những khối giả sơn thu nhỏ, những khóm cây mới trồng, thảm cỏ rụt rè như người mắc chứng rụng tóc từng mảng, khu vườn mới chỉ là một khoảnh vườn ươm đòi hỏi rất nhiều quan tâm chăm chút cùng lượng nước tưới phù hợp để sự sống có thể được thiết lập một cách bền vững. “Khu vườn, Paul ạ, chúng tôi nợ anh khu vườn ấy. Khi thấy dáng vẻ lộng lẫy vững vàng của nó bây giờ sau ba mươi năm chăm sóc, là người đã nhìn thấy nó ngay từ những ngày đầu, tôi vẫn không thể tin nổi. Cha anh là mục sư, có đúng không? Ông ấy đã truyền lại cho anh những ngón tay của Chúa. Nhưng cái gã thay thế anh ấy, gã chẳng biết gì về cây cối hết. Cứ thứ gì mọc lên là gã xén, thứ gì thò ra là gã cắt cụt. Hết chuyện. Gã không biết gì về tất cả những căn bệnh mà cây trồng có thể mắc phải, về nhu cầu nước của từng loài, những loài nào phải quấn kín vào mùa đông. Gã khác anh lắm. Rất khác. Gã chẳng có gu về thứ gì, và đối xử với chúng không chút kiêng dè. Thời điểm duy nhất có thể nói rằng gã tỏ ra hoạt bát, khi con người gã có chút nhạy bén, đó là khi gã xuống ga ra kiểm tra mức dầu nhờn ở chiếc Chevrolet của gã. Tôi không đưa chuyện với anh đâu, Paul ạ. Gã đó bị ám ảnh với cái thời khắc gần như tôn nghiêm đó, khi gã rút que đo ra khỏi ống dẫn dầu để chắc chắn rằng mức dầu thế là phù hợp. Một hôm, tôi đã quan sát gã trong lúc gã thực hiện cái thao tác đó, và rõ ràng là thế: ấy là lúc gã đạt đến điểm thỏa mãn. Một điểm đặc biệt khác, tôi đã nhận thấy gã có xu hướng nghiện mấy cái lốp xe. Gã bỏ ra không biết bao nhiêu thời gian, không chỉ để cọ rửa lốp xe bằng bàn chải, mà sau đó gã còn bôi lên đó một thứ xi bóng khiến chúng trông chẳng khác gì một “bộ trang phục dạ hội” vô cùng nực cười. Gã này thực sự yêu thích mấy cái lốp xe, tôi không còn nghi ngờ gì nữa. Anh thử hình dung xem, làm sao tôi có thể bấm chuông cửa phòng gã để nói chuyện phiếm, như chúng ta vẫn làm trước đây, nhưng lần này là để so sánh những phẩm chất của một chiếc lốp Goodyear bốn mùa và những chiếc Firestone dòng “chuyên dụng mùa đông” đời mới nhất? Anh thấy đấy, tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho tay trưởng ban quản trị tòa nhà vì đã tống anh ra đường. Lại càng không tha thứ cho lão ta vì đã thay thế anh bằng một gã bị ám ảnh với những thứ như dầu nhờn và săm lốp.”

Lại được nghe giọng của Read, cái giọng chế nhạo đặc sệt âm sắc Anh, những lời khen ngợi cây cối kèm lẫn vài đoạn ác ý dành cho người thay thế tôi, đã khiến tôi vui vẻ đến mức cảm thấy mình có thể chịu đựng được nhịp sinh hoạt hằng ngày trong nhà tù, cái lạnh chưa từng thấy, và những màn rặn ỉa của Horton hầu như trở nên có tính giải trí. Vừa mới đây thôi, sau khi ngồi vào vị trí, Patrick đã thực hiện một nỗ lực dài thành công rực rỡ. Trong suốt quá trình tác nghiệp đó, gã chăm chú nhìn tôi, trưng ra cái vẻ ngượng ngùng và phân vân mà lũ chó thường thể hiện trong trường hợp bị bắt quả tang đang làm việc ấy.

***Line Note Zone***

[1]

Theo Kinh Thánh, đây là nơi diễn ra trận chiến quyết liệt cuối cùng giữa thiện và ác.

[2]

Tiếng Anh, cũng có nghĩa là a-mi-ăng, như Amiante trong tiếng Pháp.

[3]

Tạ ơn Chúa - tiếng La tinh trong nguyên bản.

[4]

(1902-198), kỹ sư cơ khí người Đức, người sáng chế ra động cơ pít tông quay.

[5]

Loyalist House, được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia của Canada.

[6]

Procol Harum, The Doors và The Animals là các nhóm nhạc rock. Percy Sledge là ca sĩ nhạc soul còn James Brown được đặt cho biệt danh “Bố già nhạc sou”.

[7]

Đây đều là các ca sĩ, nhạc sĩ nhạc jazz.

[8]

Nút gạt, tiếng Anh trong nguyên bản.

[9]

Nghệ sĩ nhạc jazz người Mỹ, nhạc cụ ưa thích của ông là cây đàn organ Hammond B3.

Và cây đàn

organ ngừng chơi

Năm tháng trôi đi và, nhờ tuân thủ nghiêm ngặt các quy định trong nhiệm kỳ của mình, vị mục sư trở nên gắn bó với những giáo dân người Anh của ông, những người mà về phần họ, chủ yếu lui tới nhà thờ để ngắm nghía đôi mắt cá chân của LeBlond nhảy điệu twist trên pê đan. Về phần mình, tôi lên được nấc thang mới trong phường thợ xây, bởi vì lúc này Pierre DuLaurier đã giao cho tôi những công trình nhỏ cũng như việc đào tạo cơ bản cho một thợ học việc mới, Bob Woodward, người khăng khăng không chịu nói bất cứ thứ tiếng nào khác ngoài tiếng Anh. Suốt cả ngày, những “fuck” cùng “shit” tuôn ra rào rào, và là dấu hiệu chẳng lấy gì làm tốt đẹp. Nhưng Bobby, theo cách ông chủ gọi cậu ta, dù vô cùng thiếu trách nhiệm nhưng lại tỏ ra hết sức tự mãn, có vẻ thích thú với việc ít bị trừng phạt.

Ở tuổi hai mươi sáu, tôi phải thừa nhận rằng phụ nữ Thetford không chen lấn nhau ngoài cửa nhà tôi, và tôi bù đắp cho sự thiếu hụt ấy bằng việc ra sức đi ca nô ngay khi thời tiết cho phép. Tôi hạ thủy từ sáng và chỉ lên khỏi ca nô khi trời đã tối, suốt ngày dài chèo lái trên mặt nước sẫm màu như bề mặt sơn mài của hồ Magog, Massawippi, Aylmer hay Saint-François. Mỗi hồ lại có nét khác biệt, với những mùi vị, những luồng gió và những dòng chảy vô hình riêng biệt. Tuy nhiên, tất cả đều mang trong mình thứ sức mạnh cốt tử, niềm hạnh phúc nguyên sơ mang lại cho tôi mong muốn không thể phủ nhận là được đi tới tận đầu kia, được đạt tới đích, bằng bất cứ giá nào, cho dù nó nằm ở đâu đi nữa.

Trong lúc tôi chèo thuyền, cha tôi câu cá còn Gérard guồng chân trên pê đan, trong khi lớp màn a-mi-ăng bị sờn rách, thì có thứ gì đó đang hình thành trong tỉnh bang này, một phong trào liên quan đến đất đai làm rung chuyển Liên bang và khiến ngai vàng nước Anh hoảng sợ. Québec đã tiến hành một quy trình trưng cầu dân ý nhằm đạt được sự độc lập của mình, cho Ottawa nghỉ việc, chấm dứt sự tôn kính dành cho Luân Đôn, và sống phần đời còn lại của mình giữa những người thân. Được chính khách René Lévesque và Đảng Québec đóng gói rồi thắt nơ cẩn thận, hộp quà trưng cầu dân ý liên quan đến độc lập của tỉnh bang này được đặt dưới gốc cây thông của Liên bang ngày 20 tháng Mười hai năm 1979 và cả dưới chân chính phủ của Pierre Elliott Trudeau, nhân vật này, mặc dù cũng là người Québec, lại điên cuồng chống đối ý tưởng ly khai được ngụy trang thành “độc lập-liên kết” này. Dù thế nào, từ đó trở đi mỗi người đều đã biết rõ cách thức sử dụng của một tương lai mà người đó sẽ phải chọn bằng cách quyết định dựa trên một văn bản do các thấy tu dòng Tên[1] thần thánh trong Đảng Québec soạn thảo, sau này một người trong số họ đã bị nghi ngờ là nội gián của Nhà nước Liên bang. “Chính quyền Québec đã cho biết đề xuất của mình trong việc, cùng với phần còn lại của Canada, đi đến một thỏa thuận mới dựa trên nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc; thỏa thuận này sẽ cho phép Québec đạt được quyền lực tuyệt đối trong việc ban hành luật pháp, thu thuế và thiết lập các mối quan hệ đối ngoại của vùng, điều này đồng nghĩa với độc lập, và đồng thời, vẫn duy trì sự liên kết kinh tế với toàn Canada, trong đó bao gồm việc sử dụng một đồng tiền chung; sẽ không có sự thay đổi vị thế chính trị nào xuất phát từ những đàm phán này nếu không có sự đồng thuận của người dân thông qua một lần trưng cầu dân ý khác; như vậy, bạn có ủy quyền cho chính quyền Québec đứng ra đàm phán thỏa thuận giữa Québec và Canada không?”

Ngay cả nhà DuLaurier có lẽ cũng từ chối xây dựng bất cứ thứ gì dựa trên một kế hoạch vụng về đến thế, nhất là khi kiến trúc sư của sự chồng đống này, ở đỉnh điểm của sự bất tài, chỉ bằng một văn bản duy nhất và trong ba lần liên tiếp, đã sử dụng dấu chấm phẩy, loại dấu của sự bối rối và nghi ngờ, thể hiện một đầu óc rụt rè lưỡng lự giữa rắp tâm chấm dứt một lần cho xong và mong muốn tiếp tục hành trình để xem nó sẽ đưa chúng tôi đến tận đâu.

Thứ Ba ngày 20 tháng Năm năm 1980, sau một chiến dịch thô bạo thậm chí dẫn đến việc thiết lập những đường ranh giới ngay trong lòng các gia đình, người dân Québec bỏ 2.187.991 lần tấm phiếu có ghi “Không, cảm ơn!” vào các hòm phiếu và 59,56% trong số họ từ bỏ ý định giao phó tương lai của mình cho ba dấu chấm phẩy.

Với tư cách thường trú nhân, cha tôi và tôi đương nhiên không tham gia bỏ phiếu. Ngược lại, trong gia đình DuLaurier, những người luôn cao giọng khẳng định niềm hy vọng được độc lập, ai nấy đều sầu não. Họ ngồi trước ti vi, ngoại trừ Woodward, hẳn là đang bận ăn mừng chiến thắng của những người theo phe Liên bang cùng vài kẻ đồng mưu với Hoàng gia. Vào một thời điểm trong tối đó, René Lévesque xuất hiện trên truyền hình. Phải chăng ông đã dự tính trước câu nói của mình, hay nó được lấy cảm hứng từ sự pha trộn giữa lòng tự hào, nỗi buồn và nỗi giận dữ của những người ủng hộ ông? Những người ngồi trước màn hình ti vi đêm đó không tự hỏi mình câu ấy. Khi nghe thấy người đàn ông này nói với họ “Nếu tôi hiểu đúng về các bạn, các bạn đang nói với chúng tôi rằng hẹn gặp lại lần sau!”, tất cả họ, người này nhìn người kia và thấy rằng mắt ai cũng đẫm lệ.

Cha tôi tận dụng năm ngày trước buổi thuyết giảng tiếp theo để viết một bài giảng không hề có dấu chấm phẩy nào và chủ yếu lấy cảm hứng từ thông điệp hy vọng của Lévesque. Bài giảng dài ấy ca ngợi vai trò hàng đầu của đức tin khi ta lao vào cuộc chiến của cả một đời, cái công cuộc tìm kiếm liên tục và lúc nào cũng khó khăn để chinh phục ân điển, ở đây, có lẽ ngầm hiểu là độc lập.

Cha tôi và đức tin. Ông chưa bao giờ nói về đức tin nhiều đến thế kể từ khi ông đánh mất nó. “Ngay cả khi các bạn gục ngã, ngay cả khi các bạn tưởng rằng tất cả đã chấm dứt, ngay cả khi các bạn hoài nghi, hãy đứng dậy và tin tưởng, tin tưởng trên hết thảy và bất chấp tất cả, bởi vì Đấng Tối cao đang ở cùng các bạn và chính giọng Người nói với các bạn rằng sẽ có thêm một lần nữa, và nếu điều đó là cần thiết, sẽ có một lần khác nữa, cứ như thế, đến đoạn kết của các đoạn kết, đến điểm cuối của con đường, cuối cùng các bạn sẽ bước vào Nhà Chúa.” Chẳng có gì mới mẻ cho lắm, vẫn là những ý tưởng truyền thống, vẫn là những ước lệ thông thường, nhưng năm ngày sau thông điệp ngắn gọn của Lévesque, bài diễn văn ca ngợi niềm hy vọng ương bướng của cha tôi khiến những giáo dân người Anh của ông, những người mà hôm Chủ nhật ấy đã không kề cà lâu trên khoảnh sân trước nhà thờ, cảm thấy cơn rùng mình chạy dọc cột sống.

Năm 1980, các khu mỏ vẫn đang được khai thác, và người dân vẫn không ngại ngần vật lộn trong thế Pleistocen. Để chui xuống sâu hơn, đào thêm nhiều giếng và phát hiện thêm nhiều mạch vỉa mới, các doanh nghiệp sử dụng đến thuốc nổ. Những vụ nổ khủng khiếp đều đặn khiến mặt đất rung chuyển cùng với cả cái thành phố mà người ta đặt lên trên đó. Theo thời gian, cùng với những lần gặm nhấm dần dà, những cái hố toang hoác tiến lại gần các ngôi nhà và các khu phố có cư dân sinh sống. Không hiếm khi, bị những vụ đánh bom lộ thiên ấy xới tung lên, những trận mưa đất đá, sỏi cuội dội xuống những ngôi nhà lân cận, những người sinh sống tại đó cùng những chiếc xe đỗ ở đó.

Vào cuối những năm 1960, ở đây xảy ra một sự kiện mà mức độ dữ dội của nó sẽ khiến người ta tiên liệu những phương pháp mới cùng những ưu tiên cho thế giới trong tương lai. Lấy cớ là muốn giúp cư dân thoát khỏi cảnh mưa đất đá, nhưng trên thực tế là vì đã phát hiện ra bên dưới các ngôi nhà trong khu phố Saint-Maurice có một mạch vỉa mà không có chuyện họ để tuột khỏi tay, các công ty quyết định giải tỏa mặt bằng. Lần lượt, họ di chuyển các ngôi nhà, rồi đến các ga ra, các hệ thống đường ống, các con phố, các cư dân, đồ đạc, tài sản, ký ức, thiết lập ở xa hơn, trên một vùng đất hoang, tất tần tật những thành tố của khu phố ấy, chỉ để lại cho những kẻ phá hoại bộ khung của một nhà thờ quá phúc tạp nên không thể tháo dỡ cùng một loạt những tòa nhà hành chính cũ kỹ đã bị san bằng. Vậy là đã giải tỏa xong mặt bằng cho những vụ nổ. Nhưng không, do chậm trễ hết lần này đến lần khác, vì nghiên cứu giám định lại, việc khai thác khu vực này đã không bao giờ được tiến hành.

Mặc dù nằm trong điểm giao của các đường bắn từ các giếng khai thác của King, Bell, Beaver và Johnson, khu phố Mitchell vẫn ở nguyên chỗ cũ và phải làm quen dần với bụi bặm cùng những vụ nổ. Việc ở cạnh một vùng chiến sự như thế có lẽ sẽ không bao giờ chấm dứt nếu một ngày kia phân nửa các mái nhà không bị đổ sụp do tác động của một thiên thạch a-mi-ăng to tướng trồi lên từ trung tâm trái đất. Khi đó, ai nấy mới nhận thức được đầy đủ về mối hiểm họa có thể xảy ra khi phải sống trong đường ngắm của những gã lính bắn tỉa mù mắt nhưng lại được trang bị toàn những loại súng cỡ nòng lớn như thế.

Người ta vội vàng tổ chức những cuộc hợp, trong đó người ta hứa hẹn sẽ tách những ngôi nhà ra xa hết mức có thể khỏi các điểm khai thác và nạo vét đất. Một biện pháp an toàn mang tính biểu tượng khác, đó là kéo còi báo động ở mức siêu to mười lăm phút trước khi tiến hành các vụ nổ. Rất nhanh chóng, quy trình này bị bỏ xó, nhưng tôi đã được vinh dự chứng kiến vài đợt hoảng loạn do tiếng kèn trôm pét chết chóc ấy gây ra.

Những khu phố này, cho đến khi ấy vẫn sống với thái độ thờ ơ và xem thường hiểm họa, chẳng biết vì nguyên nhân gì, bắt đầu có những cách hành xử hoảng hốt sau khi hệ thống còi báo động được lắp đặt và khởi động. Mỗi lần báo động, nhiều người vội vã lao về nhà, đóng kín cửa lớn và cửa sổ, che đậy tất cả những gì họ có thể che đậy, dường như bây giờ họ còn khiếp sợ những tiếng rống cảnh báo của con quái vật này hơn cả những tiếng nổ thực thụ trước đây. Cha tôi nằm trong số những cư dân nhanh chóng thiết lập trật tự trong công việc của mình khi âm thanh báo hiệu ngày tận thế vang lên.

Có đôi khi, vì tiện lợi về mặt khí tượng hoặc trong khai thác, người ta cho nổ mìn trong các giếng vào sáng Chủ nhật. Cha tôi đã đôi lần đến than phiền với các công ty về sự bất tiện khiến buổi lễ của ông không được tiến hành suôn sẻ ấy. Người ta đã hứa là sẽ xem xét vấn đề. Những cuối tuần sau đó, số vụ nổ tăng gấp đôi, và cùng với chúng là âm thanh khủng khiếp của những hồi còi báo động. Một Chủ nhật, khi ghé qua nhà thờ thăm cha, tôi đến nơi đúng lúc cha đang thuyết giảng còn Gérard LeBlond đang vận hành các phím chỉnh âm cho một tổ họp “organ đầy đủ”. Nói thêm rằng vị mục sư đang diễn thuyết về sự nghi ngờ và đức tin có lẽ sẽ là thừa thãi, bởi vì hai chủ đề này hẳn phải chiếm đến chín phần mười các bài thuyết giảng của ông. Ngày hôm đó, ông đang toàn tâm toàn ý với công việc, ông đang ở phần chính của lập luận, lay động cử tọa để xoa dịu họ được hiệu quả hơn, điều chỉnh các hiệu ứng của mình, thì thầm những lời ca ngợi, bài bác những sai lầm, và bơi trong ngôn từ của chính mình chẳng khác nào người ta bơi trong nước. Tôi còn nhớ rằng, đến một đoạn trong câu chuyện nói về tinh thần khoan dung và chấp nhận người khác, ông dừng lại một lát, một khoảng lặng dài mà suốt lúc ấy dường như ông nhìn sững vào từng giáo dân của mình. Ở Toulouse, tôi đã vài lần thấy ông sử dụng cái mẹo này để thu hút sự chú ý của cử tọa. Khi cho rằng mọi điều kiện đã hội đủ, ông liền đưa ra một thông điệp mà hẳn khi ấy ông cũng không hình dung là sẽ có tác động lớn đến như thế: “Chính là trong sự im lặng của những viên đá và những khu rừng mà đôi khi ta nghe được tiếng thì thầm của các vị thần.” Bởi ông vừa nói dứt từ cuối cùng trong câu ấy, tiếng còi báo động bỗng gầm lên chẳng khác nào một lời báng bổ. Ông không nói thêm gì nữa, và sẽ không bao giờ có ai biết được các vị thần - hẳn sẽ là điều đáng ngạc nhiên hơn vì họ được nhắc đến ở số nhiều chứ không phải số ít - sẽ thực sự nói gì khi thổ lộ vào tai những vị khách trọ của cuộc sống. Cha tôi vội vàng gấp cuốn sổ ghi chép, đề nghị mọi người đứng dậy, rời đi trong trật tự, nhưng phải rời đi nhanh chóng, trước khi cả thế giới đổ sụp xuống đầu họ. Vốn không thiếu cả khiếu hài hước lẫn khả năng thích ứng, ông chủ của cây đàn organ bắt đầu phổ nhạc cho cơn hoảng sợ nhẹ nhàng đang chiếm lấy những người di tản, và, bằng bốn bàn tay của mình, ông chơi bài My God, to Thee[2], bài thánh ca Cơ đốc do nữ thi sĩ Sarah Flower sáng tác ca từ và nổi tiếng vì đã được chơi cho đến nốt cuối cùng trong lúc con tàu Royal Mail Ship Titanic bị chìm. Ngày Chủ nhật hôm ấy, đúng mười lăm phút sau tiếng cời báo động, vụ nổ xảy ra, và ngoại trừ vài viên đá sỏi nhỏ thậm chí còn chẳng đủ làm xước phần vỏ chắc chắn của con thuyền, một màn mây a-mi-ăng mỏng chậm rãi đậu xuống tất cả chúng tôi.

Xem một trận khúc côn cầu trong tù là một môn thể thao đích thực đòi hỏi có chút chuẩn bị nhất định, ít nhất là khi ta làm việc đó bên cạnh Patrick Horton. Khi những người Canada ở Montréal ghi bàn, gã lao bổ vào ôm nghiến lấy những người ngồi cạnh. Khi người Canada bị thủng lưới, gã ra sức nện vẫn những người ngồi cạnh ấy như thể họ được làm bằng thứ vật liệu không thể phá vỡ. Vừa hay tối đó chúng tôi xem đội Canada đấu với đội Maple Leafs của Toronto, những lần giao đấu của hai đối thủ này hiếm khi kết thúc mà không có những cú nện gậy tinh tế và những thất bại vang dội. Tối đó, mặc dù họ đã góp phần vào chiến thắng của đội mình, nhưng tôi thấy hai cầu thủ của đội Maple Leafs, Phaneuf và Armstrong, chơi đặc biệt ác liệt. “Ác liệt? Ác liệt ư? Trời ơi tao đang mơ mất rồi. Tao tự hỏi tại sao lại nói chuyện khúc côn câu với mày, mày có biết gì về món ấy đâu. Thôi nào, đừng lắm chuyện nữa. Phaneuf là thằng con hoang kinh khủng nhất mà mày có thể gặp phải trên một sân băng. Phaneuf là một cái máy cắt. Với hắn thì không nên chơi bằng gậy khúc côn cầu, mà phải dùng gậy bóng chày hoặc dao thái thịt. Tối nay, chính hắn ta làm nên mọi chuyện. Armstrong cũng thế. Armstrong là lưỡi dao thứ hai. Phaneuf mà bỏ lỡ mày thì Armstrong sẽ xiên thủng ngay. Hai thằng đó ấy à, phải mang chúng đến Bắc Cực mà chơi với lũ gấu, chứ không phải trên sân băng, không phải ở giải vô địch Khúc côn cầu Bắc Mỹ.”

Để thư giãn sau trận đấu, chúng tôi còn xem một phim tài liệu về các môn thể thao của người Celt và môn ném gậy Caber. Những gã cố sức ném thật xa những khúc cây dài từ năm đến bảy mét nặng chừng 100 đến 110 kí lô. “Thay vì hành hạ những cái cây, tốt nhất là họ nên ném Phaneuf và Armstrong.”

Tôi còn nhớ mình đã xem không ít trận khúc côn cầu vào năm 1969, cùng với cha tôi, trong giải vô địch thế giới diễn ra ở Thụy Điển và được phát lại trên ti vi. Ở Toulouse, môn thể thao này không được phổ biến cho lắm, tất nhiên, nhưng gốc gác Scandinavia của Johanes, người không bỏ lỡ bất kỳ trận đấu nào, đã cho phép tôi làm quen với những luật chơi chính của môn thể thao này. Hồi đó, có một trận đấu khác thường giữa đội bóng của Liên bang Xô Viết với Tiệp Khắc, diễn ra chưa đầy một năm sau khi những cỗ xe tăng Xô Viết tiến vào Praha. Sau trận đấu kỳ lạ ấy, một cuộc chiến thực thụ trên mặt băng, đội Tiệp Khắc giành chiến thắng với tỷ số 4:3, nhưng nhờ có goal average chung cuộc tốt hơn, sau này người Nga mới trở thành những nhà vô địch thế giới. Trái ngược với luật chơi, các cầu thủ không chịu bắt tay nhau sau khi trận đấu kết thúc. Vào thời điểm trao huy chương, khi người ta cử nhạc bài Quốc tế ca, truyền hình Tiệp Khắc đã cắt tiếng. Và khi đội Liên Xô bước lên bục nhận giải, cả hình ảnh cũng biến mất.

Vừa rồi, tôi đã cố gắng kể với người chung phòng giam câu chuyện đặc biệt này. “Tại sao mày lại kể chuyện ấy với tao? Tao coi khinh mấy cái thằng Nga ngố năm 69 của mày. Tao biết hết những chuyện đó. Với lại, có liên quan gì đến Phaneuf và Armstrong đâu? Mà ông già mày là người ở đâu ấy nhỉ? Đan Mạch phải không? Mẹ kiếp, không thể nào trùng hợp hơn được. Mày có biết đội Đan Mạch chính thức đấu trận đầu tiên với đội nào không, vào năm 1949 ấy? Đội Canada, anh bạn ạ. Mà mày có biết tỷ số là bao nhiêu không? 49:0. Thế nên đừng có làm trò với mớ xe tăng Liên Xô của mày và những thứ đại loại như thế nữa. Về lịch sử và chính trị, ok, tao biết, tao là một thằng ngốc. Ngược lại, về khúc côn cầu, tao thuộc hết tỷ số của đội Canada, tất cả các thành tích, tất cả các cầu thủ. Nào, nào, thử hỏi tao một câu đi. Bao nhiêu lần vô địch thế giới? Cho đến giờ là hai mươi tư lần. Vô địch Thế vận hội? Bảy lần. Chiến thắng với tỷ số đậm nhất? Tao nói với mày rồi đấy, trong trận đấu với đám cầu thủ nực cười ở quê hương của ông già mày. Thất bại nặng nề nhất? Năm 1977, trong trận đấu với lũ Xô Viết chết tiệt, 11:1. Tay ghi bàn giỏi nhất mọi thời đại? Wayne Gretzky. Được chưa? Đủ cho mày chưa? Mày thấy không? Đi dọn phòng đi.” Gã liền phác một cử chỉ hơi nực cười quen thuộc trong giới thể thao, cái cử chỉ khiến người ta tin rằng bàn tay phải đang kéo một sợi dây báo động vô hình, trong khi tác giả của nó biểu diễn một cái nhăn mặt đồng thời cắn môi dưới. “Khúc côn cầu, để thực sự hiểu về nó Polo ạ, thì phải sinh ra trong nó, ngay từ lúc năm tuổi đã đông cứng cả chân trên sân băng quê mày, về đến nhà rồi mà ngón tay vẫn không có cảm giác gì, ăn một gậy khi để gậy khúc côn cầu của mày ở ngay cửa ra vào, và khi mày chơi bóng, phải biết ăn gậy lẫn cho thằng khác ăn gậy, và nhất là muốn phá vỡ mặt băng mỗi lần mày tì lên đôi giày trượt. Mày đã bao giờ xỏ chân vào giày trượt chưa?” Tôi không dám nói sự thật với gã, mà tiếp tục dọn dẹp phòng đúng như gã vừa yêu cầu.

Ở Thetford Mines, ai có thể tưởng tượng được rằng mọi thứ sẽ diễn tiến theo cách đó, rằng mục sư Hansen sẽ có bước trôi giạt vừa bất ngờ vừa đột ngột như thế, đến mức ông bị cấp trên, Quebec and Sherbrooke Presbytery of Montreal and Ottawa Conference of the United Church of Canada[3] triệu tập khẩn cấp vào tháng Một năm 1982? Để sát cánh cùng ông trong thử thách mà ông sắp phải trải qua và tôi cảm thấy mình có một phần trách nhiệm trong đó, tôi đã lái xe đưa cha tôi đến cuộc hẹn đó rồi đỗ xe không xa cái tòa nhà nơi mà một kiểu tòa án của giới tăng lữ sắp nắm được những việc cha tôi làm và sẽ quyết định số phận của ông. Trong một giờ đồng hồ phiên tòa ấy diễn ra, tôi vẫn ngồi sau tay lái nghe đài trong xe, băn khoăn không biết làm sao tất cả những chuyện này có thể xảy ra, làm sao mà chỉ trong một năm, Johanes lại có thể tích góp nhiều nợ nần như thế rồi phá hủy tương lai nghề nghiệp của ông đến mức đó.

Khi tôi nhìn thấy cha trở ra xe, ông bước đi dọc vỉa hè, nép thật sát vào tòa nhà như muốn ẩn náu khỏi một thứ gì đó. Cánh cửa xe đóng sập lại, ông đưa hai bàn tay lên mặt, vuốt vuốt đôi lông mày. “Cha mừng là con đến đây cùng cha, con đã đồng hành với cha.” Như thỉnh thoảng ông vẫn làm trong những lần thuyết giảng, cha tôi im lặng hồi lâu. Nhưng lần này thì không phải là một mẹo khi đứng trên diễn đài hay một mánh làm duyên khi hùng biện, mà chỉ vì hai lá phổi của ông thiếu không khí, trái tim ông thiếu sức lực, và tâm trí ông thiếu sự thông suốt trong suy nghĩ. Ông quay mặt sang phía tôi. “Họ cho cha sáu tháng để hoàn trả số tiền cha đang nợ, lập lại trật tự cho tất cả các tài khoản của nhà thờ rồi trao trả chìa khóa. Hết thời hạn đó, họ sẽ đâm đơn kiện.” Ông xòe hai bàn tay hướng lên trời. “Họ chẳng thể làm gì khác được.”

Tất cả bắt đầu từ một năm trước, tôi tin là như thế, vào đầu mùa đông năm 1981. Sau những lần tuyết rơi đầu tiên, cái lạnh bắt đầu làm các con đường nứt nẻ và ngày đột ngột ngắn lại, như thể mỗi ngày đều sốt sắng muốn chấm dứt. Trong thời kỳ giao mùa ấy, có điều gì đó biến đổi trong chúng tôi, một nỗi uể oải lan tỏa xâm chiếm mỗi người, và cùng với nó là cảm giác u buồn. Tôi rất nhạy cảm với những biến đổi ấy. Để cắt đứt với cái nhịp điệu trầm uất này, tôi đã rủ cha đến Québec chơi một tối ở Palais Central, trường đua ngựa nơi tổ chức cả loạt cuộc đua xe ngựa kéo. Nhìn từ bên ngoài, với hai gác chuông nhỏ, vòm cung ở chính giữa và kiến trúc đối xứng của chúng, những khán đài chính đồ sộ khiến tôi liên tưởng một cách kỳ cục đến mặt tiền của một trường đấu bò tót ở miền Bắc Tây Ban Nha. Bên trong, mọi thứ đều tầm thường hơn, một vòng tròn rộng 70 bộ xây trên nền cát, trải đất sét bên dưới và phủ xỉ than bên trên, một đường chạy trên thực tế là mở cửa suốt cả năm từ khi, để giữ chân những người cá cược, các chủ sở hữu của Palais Central đã thuê lắp đặt hệ thống sưởi cho khán đài. Tối đó, trong chương trình có bảy cuộc đua.

Tôi không phải mất nhiều công sức thuyết phục cha đi cùng đến buổi đua ngựa đó. Người mà không lâu trước đó còn cấm bản thân mình phụng sự hai chủ, đã kín đáo xin nghỉ phép với ông chủ này để, trong khoảng thời gian của một chuyến đi, đến léng phéng với ông chủ kia. Trong mỗi cuộc đua, tùy theo màu mũ hoặc màu áo choàng của nài ngựa, tùy theo nét thanh lịch của cỗ xe đua, tùy theo màu lông của một con vật mà ông hoàn toàn không biết gì về nó, Johanes chọn một cỗ xe, đi xuống bàn cá cược như thể cuộc đời ông phụ thuộc vào đó, lấy ra những đồng đô la và đặt cược trên sự khác lạ của một bộ bờm, sự may rủi của một bước chạy, với sự hăng hái và tin tưởng khiến không một ai, dù chỉ trong thoáng chốc, có thể tưởng tượng được rằng người đàn ông này đang trải qua một cơn khủng hoảng lòng tin về bản thân và về vị Chúa cứu thế của ông. Sau đó, cha leo bốn bậc một để quay về chỗ ngồi của mình trên khán đài. Phải tin rằng đêm đó, Thiên đường đã nhắm mắt làm ngơ trước sự phản bội của ông, bởi vì tính tổng cộng các cuộc đua, cha tôi đã đạt được kết quả ngoạn mục. Bốn ngựa thắng, hai ngựa ở thế dẫn đầu, và một ngựa bị loại khỏi cuộc đua vì dáng vẻ bất thường.

Người đàn ông mà tôi chở về Thetford Mines trong chiếc Honda nhỏ bé là một người giàu có và như thể đã thay hình đổi dạng vì hạnh phúc sau khi chơi cho vận may một vố đau, khi buộc vận may ít nhất cũng phải một lần mỉm cười với ông. Bốn trăm hoặc năm trăm đô la thắng cược, những cơn rùng mình trong cuộc đua, mùi bia và mùi xì gà, những tiếng la hét trên khán đài, cái lạnh ở bên ngoài, ngọn lửa thiêu đốt trong lòng, sự bấp bênh cho đến tận giây cuối cùng, những bấp bênh của ngẫu nhiên, từng ấy đã là quá đủ để vị mục sư nhận ra rằng vòng đua ở Palais Central mở ra cả một trường khả năng mà chẳng gì trong Kinh Thánh hé ra cho ông thấy.

Tuần sau đó, cùng ngày, cùng giờ, cùng địa điểm, cùng những cuộc đua như trước. Lần này, chính Johanes là người nài nỉ chúng tôi lên đường. Trên đường đi, cha nói với tôi rằng ông rất thích trải nghiệm đầu tiên đó, rằng ông thấy nó thật “kích thích”. Đó là một tính từ rất hiếm khi xuất hiện trên miệng cha tôi. Tôi cũng để ý thấy chiếc túi da lớn có dây đeo quanh cổ ông. “Ống nhòm đấy. Để theo dõi cuộc đua rõ hơn. Cha đã thấy là tất cả khán giả, hoặc gần như tất cả, đều có một cái.” Điều ngạc nhiên cuối cùng, trên sân trước trường đua, cha tôi lấy từ trong túi ra một chiếc mũ lưỡi trai kẻ ca rô, đội lên đầu rồi cẩn thận chỉnh sửa như thể thứ phụ kiện này đánh dấu việc ông bắt đầu một cuộc đời mới.

Trong bộ chế phục trông không đến nỗi nào khi ở trên người ông, Johanes ký lại cái khế ước với những vị thần thánh phụ trách nước kiệu, những vị một lần nữa lại giúp đỡ ông vượt cả mong đợi. Ngay từ cuộc đua đầu tiên, mắt dán chặt vào ống nhòm, cha tôi bắt đầu cao giọng khi cỗ xe yêu thích của ông tiến sát hàng đầu. Và khi nó giành vị trí dẫn đầu, vị mục sư phạm tội lỗi lần đầu tiên trong đời: “Đi đi, mẹ kiếp, đi đi.” Khi ngồi trong xe trên đường trở về, ông thú nhận với tôi rằng, nghĩ cho kỹ thì cá cược là một nghề tuyệt vời. Ngồi xuống, đặt cược, thắng cược rồi trở về. Có vẻ như ông không hình dung được rằng hoạt động này có thể kéo theo những rủi ro - mất tiền chẳng hạn. Khả năng ấy, cái giả thuyết rằng ông bị “quyền năng siêu nhiên” bỏ rơi, thậm chí ông còn không nghĩ đến. Tối đó, tôi hiểu rằng quỷ dữ đã thò được một chân vào cửa nhà ông. Nhưng vẫn chưa tưởng tượng được rằng chính Johanes sẽ mở toang cánh cửa đó cho nó.

Cha tôi trải qua hết mùa đông ở Palais Central, trường đua duy nhất ở Québec có thể hoạt động trong thời tiết giá lạnh. Theo như tôi được biết, ông không vắng mặt bất cứ buổi nào, và nhìn chung là thắng nhiều hơn thua, mặc dù có vài lần thất bại thấm thía khiến sổ cân đối thu chi của ông bớt hứng khởi đi phần nào. Tôi dùng thuật ngữ này có phần sai lệch, bởi vì tôi biết rằng cha tôi, trong suốt thời kỳ ấy, hoàn toàn không có tính toán gì. Bởi vì ông thuộc thể loại tay chơi đáng gờm chỉ ghi nhớ những lần chiến thắng mà quên béng những thất bại ngay sau khi đau khổ vì chúng. Chừng nào trong túi ông còn tiền, thì hệ thống đó vẫn có thể hoạt động.

Đến mùa xuân, cha tôi rời bỏ Québec để chuyển sang Trois-Rivières, một trường đua ngựa lớn đẳng cấp chuyên nghiệp xây dựng năm 1830, nơi lúc đầu người ta cho người chạy đua với ngựa. Rồi người ta tổ chức những cuộc đua ngựa nước kiệu, đua ngựa kéo xe, đua ngựa nước đại, quy tụ những giống ngựa thuần chủng tốt nhất ở Canada và Mỹ. Các công ty tổ chức lấy tên là Three Rives Turf Club, để nịnh nọt người Anh, hoặc Saint-Maurice Turf Club, để an ủi người Pháp. Từ khi xây dựng cho đến tận gần đây, trường đua này có số phận khá hẩm hiu, đặc biệt là đã phải chịu đựng ba vụ hỏa hoạn phá hủy các chuồng ngựa, hai vụ sau gây ra cái chết của 174 chú ngựa đua bị nhốt trong chuồng. Cha tôi, sau khi tìm hiểu về địa điểm sa đọa mới của mình, thậm chí còn có vẻ tự hào về việc vua William IV của nước Anh đã đến tận đây vào năm 1836 để trao tặng phần thưởng năm mươi ghi nê cho người chiến thắng trong một cuộc đua nước đại. Có lẽ chính cái viễn cảnh về những tưởng thưởng như thế đã mang lại cho vị mục sư một niềm tin mới mẻ vào những chú ngựa bị nhồi đẫy Tramadon, Codein, Ketoprofen, Clenbuterol và Stanozolol. Johanes khoát mạnh tay phủ nhận những thứ thuốc đó, khẳng định rằng những cách làm đó ngày nay là rất khó xảy ra, bởi vì việc giám sát và phân tích được thực hiện vô cùng nghiêm ngặt. Trong vòng vài tháng, cha tôi đã trở thành hình ảnh biếm họa của một tay chơi cá ngựa, với chiếc ống nhòm lủng lẳng trước ngực, chiếc mũ lưỡi trai sáu múi, những thông tin lấy tận nguồn mà hẳn là ông nhặt nhạnh được ở nhà mục sư, và sự tin tưởng mù quáng vào một thiết chế ám muội đã bị tất cả các Presbytery Conference United trên thế giới này tẩy chay từ lâu.

Cũng giống như ở Québec, Johanes Hansen bắt đầu bằng việc lột tiền của nhà cái, ông liên tiếp đặt cược vào con ngựa chiến thắng hoặc ở thế dẫn đầu trong suốt thời kỳ chớm xuân. Trong một khoảng thời gian kỷ lục, ông đã thuộc lòng tên tuổi của tất cả nài ngựa, danh tiếng của các chủ sở hữu, tên của từng con ngựa và tên riêng của các nữ nhân viên trực quầy. Vì thường xuyên thấy ông đi lại giữa các bãi quây, khu giới thiệu ngựa và các bảng tính điểm, một số nữ nhân viên còn gọi cha tôi là “ông Johanes” khi đưa tích kê cho ông. Nhưng đến đầu hè, ngôi sao may mắn của ông Johanes đã bị che khuất một thời gian dài. Cả ngựa đua nước kiệu, nước đại lẫn ngựa kéo xe đều xoay về hướng một nhân vật mới xuất hiện, một kẻ tầm thường chẳng biết gì về lĩnh vực này, còn chưa mua cả mũ lưỡi trai lẫn ống nhòm và đang ngồi đâu đó trên khán đài với đứa con trai của ông ta, một gã trẻ tuổi hơn tôi, gã chỉ rủ ông ta đi tận hưởng một ngày thời tiết đẹp rồi ghé trường đua chơi cho hết buổi chiều.

Túi của vị mục sư bắt đầu cạn dần. Như cách một cái bơm bắt đầu hoạt động, tốc độ thiệt hại của ông cứ nhanh dần. Vài lần thu hoạch, một thế dẫn đầu ở chỗ này, một lần thắng chẳng bõ bèn gì ở chỗ kia, không thể đủ để ngăn chặn dòng tiền chảy máu.

Ở nhà thờ, do mải mê chìm đắm trong những chuyện chỉ liên quan đến đường đua, vị mục sư viết những bài thuyết giảng cẩu thả, lơ là các buổi lẽ, đến thuyết giảng muộn, quên bẵng các cuộc hẹn và ngày càng ít quan tâm đến âm nhạc của Gérard, người đã thấy rõ là có chuyện gì đó không ổn như trước. Ông tâm sự chuyện đó với tôi. Tôi đành phải thú nhận sự thật với ông. Cha tôi, chỉ trong chớp mắt, đã trở thành một gã cuồng ngựa, một tay chơi không thể dứt ra nổi, và đối với ông lúc này, tiền đã mất hết giá trị vốn có mà chỉ còn là vật trung gian giúp ông đạt đến cái ánh chớp lòe đầy adrenalin mà ông chỉ tiếp cận được ở “vài giây trong sự hoàn hảo của bước chạy nước rút đó.”

Đức tin đã bị lãng quên. Một thứ đức tin khác đã thay thế nó. Cha tôi cần tin vào đâu đó.

Tôi còn nhớ rằng sau khi tôi giải thích mọi chuyện với Gérard, ông nhìn tôi và nói với tôi một câu kỳ lạ: “Tôi thấy thà thế còn hơn, tôi đã sợ rằng đó là chuyện liên quan đến đàn bà.”

Người đàn bà ấy còn chưa xuất hiện, nhưng, mặc dù đến thời điểm này của câu chuyện, không ai có thể đoán nổi, người đàn bà ấy đã đang trên đường vượt qua những ngoắt ngoéo của số phận.

Cha tôi vốn rất được lòng phụ nữ trong giáo xứ. Ông đối xử với họ đầy thấu hiểu và hết sức tôn trọng, luôn khuyến khích họ thể hiện tài năng và nỗ lực học hành, không bao giờ ép họ vào bất cứ cái khuôn khổ đạo đức chật chội nào. Trên thực tế, ông có thái độ hoàn toàn trái ngược với thái độ của giới tăng lữ Công giáo xứ này. Cho đến tận đầu những năm 1950, giáo lý của họ vẫn rất đơn giản: sinh đẻ thật nhiều, ra sức gia tăng dân số để ngăn chặn người Anh, kìm hãm họ, củng cố đội quân của Rome và làm suy yếu lũ quỷ Tin lành chống đối Giáo hoàng. Giống như nhân viên chào hàng, các cha xứ hồi ấy đến các gia đình để ban phúc và nhất là thăm các bà mẹ, khuyến khích họ thúc ép các chu kỳ của sự sống, lãng quên sự mệt mỏi của thân thể họ, giao hợp trong sự thánh thiện, không nghỉ ngơi, cả đêm lẫn ngày nếu phải thế, với điều kiện là cuối cùng phải cho ra được thứ gì đó. Những gia đình có cả tá con rất phổ biến. Những người phụ nữ nước mắt giàn giụa ra khỏi phòng xưng tội, sau khi bị trách mắng và bị gọi là những giáo dân tồi tệ vì chỉ sinh hạ cho đời bảy đứa con trong vòng mười ba năm kết hôn. Ngay khi trở về nhà, để chuộc tội, họ phải ép buộc người chồng bắt tay vào việc, và thật nhanh chóng. Bởi vì Chúa đang chờ đợi, còn Giáo hội thì đã quá sốt ruột. Phong tục cũng muốn rằng, để đảm bảo có sự tiếp nối, dòng họ phải dành ra một cậu trai để tham gia vào hàng ngũ và trở thành cha xứ. Cống phẩm cho giới tăng lữ, phần của Chúa.

Với tất cả những sự ngược đãi vẫn còn in hằn trong trí nhớ tập thể của những phụ nữ ấy, với tất cả những đứa trẻ được hoài thai sau cú đòn bằng thánh giá ấy, những thân thể bị tàn phá trước tuổi ấy, một mục sư như Johanes Hansen, người vốn ân cần, bao dung, lại còn đầy sức sống, từ một thời gian trở lại đây, khi trong đầu lúc nào cũng quay cuồng với cuộc đua của những chú ngựa nhỏ, chỉ có thể là người để họ yêu mến, đương nhiên.

Cuối hè, sự sa ngã của ông nhanh đến chóng mặt, và những khoản tiền thua cược ở Trois-Rivières cứ thế tăng lên sau mỗi tuần. Vị mục sư rơi vào vòng xoáy của kẻ thất bại, cái hố đen khắc nghiệt nuốt chửng kẻ đã mất quá nhiều nên không thể từ bỏ, và nhất là bởi vì, trong thâm tâm, ông vẫn tin chắc rằng vận may và lũ ngựa rốt cuộc sẽ lại xoay về đúng hướng. Thứ thần dược, món cocktail thảm họa.

Vào đầu tháng Chín, cha tôi thổ lộ những khó khăn của ông với tôi, và giải thích rằng ông sẽ phải vay một khoản ở Quỹ Desjardins để bù vào số tiền ông đã thậm thụt từ ngân sách hoạt động của nhà thờ và nhà mục sư. Điều ông không nói với tôi, đó là khoản tiền Quỹ cho ông vay cao hơn rất nhiều so với số tiền ông mắc nợ. Và chỗ dôi ra này, ông đã tính sẽ dùng để sửa chữa lỗi lầm, hoàn trả cho Giáo hội, cho ngân hàng, xóa hết tội lỗi rồi bắt đầu lại sự nghiệp của vị mục sư người Đan Mạch, không có ống nhòm, không mũ lưỡi trai, không điểm cược cũng không Tramadol nào nữa.

Theo một cách nào đó, có thể nói rằng cha tôi đã giữ được phân nửa các cam kết của ông. Ngay khi nhận được tấm séc, ông không bao giờ còn đặt chân đến bất kỳ trường đua ngựa nào nữa, và hoàn trả cho Giáo hội toàn bộ những gì ông đã biển thủ, không thiếu một xu. Vậy là trong vòng một ngày, Johanes Hansen đã rũ sạch nợ nần, tội lỗi, và chỉ còn là một trong số vô vàn con nợ của một trong 422 chi nhánh trực thuộc một thể chế ngân hàng vững chắc được Alphonse Desjardins thành lập từ năm 1900 và tạo ra khoản lợi nhuận trung bình trên một tỷ đô la mỗi năm.

Có lẽ chính sự ngây ngất trước những con số này mang lại cho Johanes cảm giác rằng đã đến lúc ông quay trở lại với thế giới của những người chiến thắng, thanh toán những khoản nợ, vặn cổ đám lãi suất. Để làm được điều ấy, ông chỉ cần thò tay vào túi, nơi khoản tiền vay dư ra đang cộm cả lên.

Một tối, ông khoác lên người bộ com lê màu xám, đóng cánh cửa nhà mục sư lại sau lưng, bước lên chiếc xe Bronco, rồi, giữa một trận mưa lá vàng mùa thu, ông lái xe đi rất lâu, cho đến khi nhìn thấy ánh đèn lấp lánh phát ra từ những tòa chung cư ở Montréal, hơi thở của chúng bốc lên thành những làn khói trắng chẳng khác nào đã là giữa mùa đông. Không, bởi vì ông đã thề với Đấng Sáng thế của mình, Johanes Hansen không đến trường đua, mà băng qua cầu Champlain, đi theo quốc lộ Bonaventure, rẽ phải về hướng đảo Notre-Dame nơi có một tòa nhà công nghiệp khiêm nhường đang chờ ông, với vài ánh đèn nhảy nhót phản chiếu trên mặt sông, như thể đang chờ đợi chính bản thân ông, vị mục sư nhỏ bé trong nhà thờ a-mi-ăng ở Thetford Mines. Cái kho hàng cũ được cải tạo thành sòng bạc này nằm cách vài trăm mét so với cái nơi chừng chục năm nữa sẽ trở thành casino khổng lồ của Montréal, len lỏi vào giữa cái vỏ ốc rồng của những căn lều cũ của Québec và Pháp, vốn được thiết kế phục vụ cho Triển lãm thế giới năm 1967.

Ở sòng “Moneymaker”, phải nói rằng ta còn cách rất xa sự hào nhoáng và giàu có ấy. Tuy nhiên, chính một tay cá cược ở Trois-Rivières đã khuyên cha tôi đến cái hang ổ này. Anh ta kể rằng vỏn vẹn trong một tối, anh ta đã thắng được số tiền đủ để mua một chiếc Mercury Marquis, chỉ với trò súc sắc.

Chừng mười lăm chiếc bàn kê nối tiếp nhau, với đủ các trò như cò quay, xì dách, súc sắc, một dãy máy đánh bạc, còn trong một phòng riêng là những tay chơi bài poker. Tổng cộng có khoảng một trăm năm mươi đến hai trăm người cả thảy, những bàn ghế hỗn tạp, những tay hồ lỳ thời vụ, những trang thiết bị hàng thùng, những ngọn đèn quá chói, thứ khói thuốc cay xè: tất cả đều ở đó, phối cảnh được sắp đặt hết sức tuyệt vời, những người đóng vai phụ đã sẵn sàng, chỉ còn thiếu vị mục sư ở Thetford Mines, người đàn ông Đan Mạch với đức tin nhỏ nhoi, người mà trong dịp này đã khoác lên mình bộ com lê tối màu vốn chỉ được dùng đến khi đi dự lễ an táng người chết.

Đàng Thánh Giá trải ra thành hai chặng, hai trạm dừng không thể tránh khỏi, dễ đoán, được miêu tả trong mọi cuốn sách dạy sinh tồn. Nó bắt đầu bằng sự êm ái của vận may, sự phỉnh nịnh của những kẻ làm kinh doanh, một phần thắng chẳng đáng là bao ở quầy cò quay, chỉ một cái bắt tay mang lại chút ít lòng tin. Rồi đến chiến thắng khiêm tốn thứ hai, gần như vô tình mà đạt được, nhưng giúp ta càng lúc càng cảm thấy dễ chịu hơn trong bộ trang phục đi dự lễ tang của mình. Để đến buổi tối cứu chuộc này, với tâm trạng tự tin đến lạ lùng, cha tôi đã mang theo toàn bộ số tiền vay mượn dư ra sau khi trả nợ. Một khoản khá lớn. Chỉ trong chưa đầy hai giờ đồng hồ kinh khủng, cái cơ chế chính xác của thất bại đã tỉ mẩn gặm nhấm khoản thừa ra hão huyền ấy cho đến đồng xu cuối cùng. Những con súc sắc cùng nhau tàn sát cha tôi. Hết lần đổ này đến lần đổ khác, những khối lập phương dừng lại ở mặt đen đủi, trò giải trí biến thành một trận đồ sát, và những đồng đô la mất hút vào một cái lỗ không đáy. Cuối cùng, thay vì ra về với một chiếc Mercury Marquis, cha tôi đành ngồi sau tay lái chiếc Bronco cũ kỹ mà rời sân khấu, thất thần, nhẵn túi, bơ phờ, ánh mắt mông lung như kẻ mất hồn, chỉ còn đủ khả năng lái xe đúng làn trên con đường trở về.

Theo đúng lô gic, hẳn là lý trí sẽ muốn rằng đây là chuyến đi cuối cùng, rằng cha tôi sẽ ở yên trong ngôi nhà của ông bên chân nhà thờ mà gặm nhấm những sai lầm mục vụ của mình rồi từ đó về sau chuyên tâm chiều chuộng lấy lòng những giáo dân người Anh, đánh bóng cây đàn B3, phủi bụi a-mi-ăng, trả tiền cho Desjardins, và nhất là không bao giờ lui tới bất kỳ sòng bạc hay trường đua ngựa nào nữa.

Ngày hôm sau cái ngày thất bại ấy, sau một chặng đường dài trong đêm đầy rẫy những ý nghĩ vụt lóe và mâu thuẫn, cha tôi đỗ chiếc xe Ford của ông dọc theo biển hiệu phớt xanh đầy chất lừa mị của “Moneymaker”. Trong cơn mất ngủ, khi những phân tử melatonin[4] thi nhau đào ngũ, ông đã xem xét, cân nhắc mọi điều. Buổi bình minh gợi ý cho ông giải pháp của cơ may cuối cùng, chắc hẳn là đầy rủi ro, nhưng ông dám chắc là đã phân tích tất cả các khả năng liên quan, giải pháp mang lại cho ông tỷ lệ vốn/rủi ro tốt nhất. Tất nhiên, toàn bộ chuyện này tuyệt đối chẳng dựa trên bất cứ thứ gì ngoại trừ một quá trình tự thuyết phục lâu dài mà nếu không có chúng thì có lẽ các sòng bạc đã biến mất từ rất lâu rồi. Mê tín giống y như tất cả những người chơi cá cược khác, ông đã để bộ com lê dự lễ tang lại nhà mục sư để xuất hiện trong một trang phục bớt phần bảo thủ, bộ trang phục mà ông thường sung sướng được diện lên người khi đến các trường đua.

Để thêm lửa cho buổi tối ấy, ông đã càn quét tất cả các thùng quyên góp của nhà thờ. Ở đây, ý tôi muốn nói rằng, lần thứ hai, ông đã biển thủ toàn bộ ngân sách hoạt động của giáo xứ, lấy cắp, bớt xén tất cả những khoản có thể lấy cắp hoặc bớt xén được.

Tự nhốt mình trong những ảo ảnh chiến lược, cha tôi buộc phải tuân theo một nghi thức có lẽ sẽ khiến bất kỳ tay chơi nào còn sở hữu dù chỉ một mẩu lý trí phải bỏ chạy: chia tổng số tiền ông đang có trong tay thành bốn phần bằng nhau để đặt cược vào bốn ô khác nhau, mỗi lần đều chọn màu đỏ hoặc màu đen và loại bỏ mọi cách kết hợp khác.

Hoặc Johanes sẽ thắng gấp đôi, hoặc ông sẽ mất hết. Ông đã chọn cách phó thác tương lai cho chiến thuật được ăn cả ngã về không, mặc dù, trong hoàn cảnh của ông, hy vọng tăng gấp đôi bất cứ khoản tiền nào cũng chỉ là mơ ước mà thôi.

Lúc 23 giờ 10 phút, ông đặt phần tư tiền đầu tiên vào ô đỏ, và để bắt đầu, ô đen đảm nhiệm việc phủ màu u tối lên các triển vọng của ông. Johanes đi đi lại lại vài bước trong phòng. Mười phút sau, ông khẳng định lại lựa chọn màu sắc ban đầu. Hòn bi xoay trên vòng tròn rồi, chẳng khác nào một con chim mồi, nó lao vào ô 29, có lẽ là ô đen nhất trong các ô đen. “Thật kỳ lạ là cha không hề sợ, cũng không thực sự nghi ngờ. Cha có niềm tin chắc chắn là toàn bộ cái thứ khốn nạn này sẽ chấm dứt, không thể nào khác được, mọi rủi ro rốt cuộc rồi sẽ phải tấn công cuộc sống của một kẻ khác và để cho cha yên, cha sẽ thoát khỏi chuyện này, đúng vào phút chót, giống như những gì đã đến với cha ở Trois-Rivières, trên đường về đích của lượt đua cuối cùng.”

Giống như tất cả các lần khác, người hồ lỳ có vẻ thực sự ngạc nhiên khi thấy số tiền cược lớn như thế, cũng như khi thấy cha tôi khăng khăng không chịu chia nhỏ nó ra để đặt cho nhiều cửa khác nhau, mà chỉ tập trung vào một niềm hy vọng giản dị đậm tính nhị nguyên.

Lúc 23 giờ 30 phút, đến lượt ô đỏ được chọn, nhưng ô đen mới là ô chiến thắng.

Lúc này, cha tôi đã bước vào chặng nước rút. Ông tin chắc mình đã có đầy đủ nguồn lực cần thiết để thu hẹp khoảng cách với đối thủ và vượt qua tất cả trên đường đua, giống như “Walter Season” trong cuộc đua cuối cùng mùa hè vừa rồi. Được tống vào cơ thể đủ loại hóa chất cả hợp pháp lẫn bất hợp pháp, con ngựa đã bứt lên, rút ngắn khoảng cách, vượt qua hết đầu ngựa nọ đến đầu ngựa kia, hết ức ngựa này đến ức ngựa khác, bọt mép trắng bay ra từ mõm nó trong cơn bừng bừng nỗ lực. Và nó kéo chiếc xe như nó vẫn kéo, không quan tâm đến cái gã mặc áo khoác kỵ sĩ có chấm bi ở đằng sau đang ngã té dúi dụi trên chiếc xe đua tưởng như chỉ chực cất cánh sau mỗi bước chạy. Tay nài ngựa la hét và vung roi quất nó, không biết rằng những cử chỉ của anh ta hoàn toàn vô ích, bởi vì con ngựa biết rất rõ nó phải làm gì: vượt qua tất cả, hết đối thủ này đến đối thủ khác, rồi ngẩng đầu thật thẳng, thật cao, đầy vẻ chiến thắng, cho bức ảnh về đích.

Tất cả những gì cha tôi học được từ “Walter Season” không thể cứu nổi ông đêm đó. Khoảng 23 giờ 45 phút, mọi thứ chấm dút. Tất cả những gì trong tưởng tượng của ông đều không xảy ra. Không có đảo ngược xu hướng, không có cú lật mặt thần sầu. Trên bức ảnh về đích, người ta chỉ thấy một vị mục sư rụt rè chọn ô đỏ và bàn tay của Chúa rõ ràng đã lăn hòn bi vào ô đen.

Vào cái khoảnh khắc con lăn ngừng quay, cha tôi trở thành một tay kẻ cắp hèn mọn người Đan Mạch, một thường trú nhân liên tục gây phiền hà chẳng bao lâu nữa sẽ bị giáo khu triệu tập và loại bỏ, rồi sớm bị ngân hàng đòi nợ, và không thể tránh khỏi kết cục là phải đối mặt với một trình tự tố tụng.

“Cha còn nhớ một điều kỳ lạ. Khi cha rời khỏi bàn chơi, một phụ nữ rất xinh đẹp đến bên cha rồi khoác tay cha. Bọn cha đi vài bước trong phòng. Vẫn trong cơn sốc vì các sự kiện vừa rồi, cha có cảm giác mình đang bồng bềnh trong một thế giới hoàn toàn xa lạ. Người phụ nữ ấy nói chuyện với cha, hỏi tên cha và muốn biết cha làm nghề gì. Cha trả lời rằng cha tên là Johanes Hansen và là mục sư ở Thetford Mines. Bà ấy liền đưa tay ôm lấy khuôn mặt cha, nhìn cha như thể cha là đứa trẻ mồ côi rồi hôn rất lâu lên môi cha. Cha vẫn đứng bất động, hai cánh tay buông thõng, hai mắt mở trừng trừng, cho đến khi bà ấy đứng cách ra một chút rồi bảo cha: ‘Cầu xin Chúa, nếu Người nhìn thấy ông, xin Người hãy ban phúc cho ông.’ Rồi sau đó, cha đảm bảo với con, cha không còn nhớ gì hết, cả việc cha rời khỏi ‘Moneymaker’ thế nào, rồi lấy xe để về nhà ra sao.”

Trong những ngày sau đó, ngoài chuỗi thảm kịch mà thất bại trên đảo Notre-Dame sẽ kéo theo, về buổi tối hôm ấy, cha tôi chỉ còn nhớ sự xuất hiện của người phụ nữ bí ẩn, người sẽ ám ảnh ông suốt cái đêm dài dằng dặc mà ông sắp phải trải qua.

Sáu tháng mà các đạo hữu dành cho ông để thanh toán nợ nần sẽ là một thời hạn quá ngắn ngủi, nhất là trong hoàn cảnh Quỹ Desjardins không cho ông vay thêm dù chỉ một đồng. Và bởi vì ông nhất quyết không chịu nghĩ đến việc nhờ vả dòng họ Hansen ở Skagen, cha tôi kết luận rằng ông chỉ còn cách ngồi trong nhà thờ hình con thuyền của mình mà chờ đến lúc bị sóng đánh chìm.

Trong suốt nhiều tuần, tôi ra sức xoay xở những mong tìm được một lối thoát khả dĩ cho tình cảnh ấy. Tôi tính toán những khoản tiết kiệm và dự định sẽ ký một hợp đồng vay nợ để giúp Johanes thoát khỏi đợt sóng nợ nần. Nhưng thế nước quá mạnh nên mấy dăm gỗ gầy guộc của tôi chẳng thể nào bít nổi những lỗ thủng trên thuyền.

Tôi đã hứa với cha là sẽ không bao giờ tiết lộ mức độ và số tiền mà ông đã để thua. Tất cả những gì tôi có thể nói, đó là chúng vượt quá rất nhiều lần so với lối sống của một vị mục sư.

Hai tháng sau khi thua bạc, cha tôi có đôi ba lần quay trở lại “Moneymaker” dù không có ý định đặt cược ở đó bất kỳ thứ gì nữa, mà chỉ hy vọng tìm lại được người phụ nữ đã đặt ông trở lại vào tay Chúa trước khi biến mất. Nhưng trong cái kho hàng ấy, cha tôi chỉ gặp toàn những người đàn ông giống như ông, những người đến đó để tìm kiếm thứ mà họ sẽ không bao giờ tìm thấy.

Chủ nhật hằng tuần, Johanes tiếp tục làm lễ như không có chuyện gì xảy ra, Gérard ngồi bên cây đàn organ Hammond, những giáo dân người Anh ngồi trên những băng ghế gỗ màu vàng. Từ khi biết mình bị kết án, cha tôi viết những bài thuyết giáo mà chưa có người nào ở nơi này từng được nghe trước đó. Những bài viết thậm chí vượt cả ra ngoài giới hạn của Giáo hội, bao trùm cả những biến cố trong số phận của chúng ta, đưa ta về đúng chỗ của mình trong cái nhà thổ lùng bùng của cuộc đời, ngang bằng với một cây thông hay một con heo vòi, những sinh linh ở trọ trong cùng một căn phòng, lo lắng về tương lai, ai nấy đều cố gắng tin vào lòng nhân từ của các vị thần thánh cho dù bản năng thì thầm với chúng ta điều ngược lại.

Lần đầu tiên kể từ thời thơ ấu, tôi thường xuyên quay trở lại nhà thờ để nghe cha thuyết giảng, để quan sát cái chủ nghĩa hoài nghi đang sượng sùng lớn dần lên trong cộng đồng người Anh bảo thủ khi đối diện với những phát biểu tự do này, tôi phải thừa nhận điều ấy.

Từ sau lần bị triệu tập đến Montréal và trước viễn cảnh sắp bị đình chỉ công việc, vị mục sư cảm thấy mình tự do, được giải thoát khỏi mọi giao kèo với cả Giáo hội lẫn Chúa trời, Người, theo một nghĩa nào đó, đã để mặc ông gục ngã vào thời điểm tồi tệ nhất: chặng nước rút của cuộc đua. Ông buông thả chính mình, hiến thân không chút dè dặt hay e sợ, tùy ý bàn luận về cây cối, con người, sinh vật, kể về cuộc sống của những ngư dân vùng Jutland, những dòng chảy ngược chỉ chực biến họ thành những cái xác không toàn thây, và những đàn cá ở khắp nơi, một ngày nào đó thân xác chúng sẽ phủ kín tháp chuông của nhà thờ bị vùi dưới cát. Có cảm giác như người đàn ông này vừa gieo mình từ nóc một tòa nhà và rồi trước mặt chúng tôi, ở đây, ông vẫn đứng, kể lại những cảnh tượng mà ông nhìn thấy trong cú rơi. Điều đáng ngạc nhiên nhất chính là, thường thì, những bản anh hùng ca ấy lại đưa những tín đồ đi vào thế giới của ông. Ai nấy dường như đều bị mê hoặc, ngoại trừ đám người Anh chết tiệt đó, rất có thể là thế.

Bài diễn thuyết của cha tôi vào ngày 14 tháng Ba năm 1982 cũng kỳ diệu và bay bổng giống như những bài trước đó. Hẳn là được cảnh báo bởi số ít người Anh trong hội về vị lãnh tụ dị giáo ở Thetford Mines, hơn nữa còn nhân sắp đến kỳ sa thải, một đại diện của giáo phận Montréal đã đích thân đến tận nơi để nắm bắt mức độ trệch đường. Khi rời đi, ông ta choáng váng, đầu tiên là vì những điều ông ta vừa nghe thấy, và tiếp đó là vì những gì ông ta được chứng kiến.

Chủ nhật ấy, bài thuyết giảng đề cập đến những gánh nặng và rắc rối được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác trong các gia đình, những chuyện mà chúng ta thường xuyên lờ đi nhưng vẫn phải tiếp nhận, những chuyện mà chúng ta phải mang theo rồi khiến chúng phình to hơn bằng những phiền muộn của chính mình trước khi quẳng lại cho thế hệ tiếp theo trong gia đình. Và tất cả những thứ đó kêu leng keng trong sự nhập nhằng và hỗn độn nảy sinh từ những cơn sốt sắng liên quan đến tổ tiên, ta có cảm giác rằng chúng đang giúp họ thanh toán mọi nợ nần, quả thực là thế.

“Cuối cùng, cha muốn nói với các con điều này. Có lẽ đây là một trong những lần cuối cùng cha nói chuyện với các con. Cha đến Thetford Mines này là bởi vì, ở nơi khác, người ta không còn muốn dùng cha nữa. Và cha sẽ rời khỏi thành phố này mà ra đi cũng bởi cùng lý do đó. Hai lần cha phạm lỗi. Hai lần cha bị xua đuổi. Rồi các con sẽ được biết những điều khá tệ hại về cha, hẳn là thế. Những điều ấy đều đúng cả. Và một lần nữa, cha sẽ chẳng thể nói gì để tự bào chữa. Nhưng các con hãy hiểu cho rằng trong suốt những năm tháng sống ở đây, cha vẫn luôn hành xử như một nhân viên tận tụy và trung thực. Cho dù hôm nay những tính từ này hẳn có vẻ khá lạ lùng. Cho dù từ lâu đức tin đã rời bỏ cha. Cho dù cầu nguyện, đối với cha, đã thành một việc bất khả. Không bao lâu nữa, các con sẽ có tha hồ thời gian và được tùy ý trong việc phán xét và kết tội cha. Cha xin đề nghị các con hãy ghi nhớ trong tâm trí câu nói hết sức giản dị mà cha học được từ cha của mình, câu nói mà ông ấy dùng để giảm nhẹ lỗi lầm của mỗi người: ‘Không ai sống giống ai trong cuộc đời này.’ Cầu Chúa, nếu Người thấy các con, hãy ban phúc cho các con.”

Hai đầu gối của vị mục sư thoáng sụm xuống, đôi bàn tay ông bấu chặt lấy mép bục. Gérard, vốn vẫn luôn là đối tác trung thành, bắt đầu một khúc dạo mà cha tôi cùng ông đã chọn, và dàn loa Leslie choàng đôi cánh âm nhạc của nó lên tất cả những con người thiện chí.

Johanes nhìn khắp phòng như để tìm kiếm một người bạn giữa đám đông xa lạ. Ông hé miệng, như thể ông đã quên nói với chúng tôi điều gì đó, như thể một nhúm từ ngữ vẫn muốn thoát ra, rồi hai bàn tay ông trượt trên vách núi của thế giới, đôi chân ông từ bỏ và cha tôi ngã vật xuống.

Cả nhà thờ hít vào sửng sốt. Gérard LeBlond bỏ mặc những nốt nhạc, lao về phía cha tôi. Và cây đàn organ ngừng chơi.

***Line Note Zone***

[1]

Ở đây, tác giả sử dụng biện pháp chơi chữ. “Jésuite” trong tiếng Pháp vừa có nghĩa là “thầy tu dòng Tên”, vừa có nghĩa là “kẻ đạo đức giả”.

[2]

Tên đầy đủ của bài thánh ca này là Nearer, My God, to Thee, tạm dịch là “Càng gần Chúa hơn.”

[3]

Tiếng Anh trong nguyên bản, tạm dịch là Giáo hội trưởng lão Québec và Sherbrooke thuộc Hội đồng Montréal và Ottaw thuộc Giáo hội Giám lý Canada.

[4]

Loại hoóc môn có tác dụng điều hòa chu kỳ thức-ngủ ở con người.

Montréal, QC

Vị mục sư của Thetford Mines rời thành phố này bằng đường bộ, trong một chiếc xe hòm tang lễ. Ông được đưa đến sân bay Dorval, bỏ vào trong một quan tài có niêm phong rồi đáp một chuyến bay của Swissair đến Copenhagen quá cảnh Genève. Tại Đan Mạch, một chiếc xe chuyên dụng khác đưa ông đến tận Skagen, ở đó, trước sự hiện diện của những người thân thích, với chiếc ống nhòm đặt bên cạnh và chiếc mũ lưỡi trai sáu múi mà tôi đã đội vào đầu cho ông, cha tôi biến mất trong lòng đất, bị vùi dưới những lớp cát trong cái nghĩa trang nơi gió không ngừng thổi thốc từng đợt.

Mẹ tôi, được tôi thông báo, đã đến dự lễ tang. Bà góa phụ hờ thanh lịch được dòng họ tiếp đón chẳng khác nào những ngày tươi đẹp xưa kia. Khi chiếc quan tài đựng Johanes biến mất trong lòng đất giữa tiếng ngân của những chiếc chuông cũ kỹ ở nhà thờ, bà lấy ra một khăn giấy nhỏ và lau khóe mắt hoàn toàn khô khốc. Bà choàng vai tôi và nói chuyện cùng tôi vẫn với thái độ xa cách mà bà đã để xen vào giữa chúng tôi từ lâu. Chẳng khác nào ta cùng một người cô họ xa nói về cái chết của một người bạn chung thuở xưa. Không còn cha, không còn mẹ, không còn con, mà chỉ là hai con người trưởng thành bước đi giữa những ngôi mộ và nhớ đến cái chết của một người thứ ba từng là người thân thích trước đây, cũng với cái cách mà người ta nói về một thiệt hại liên đới không thể tránh khỏi trong cuộc sống.

Cả mẹ tôi lẫn dòng họ Hansen đều không bao giờ biết được hai năm cuối đời của Johanes đã diễn ra thế nào. Chẳng có lý do gì để họ biết chuyện cả. Một người thì trở về Genève, những người khác quay lại với lũ cá còn tôi hướng đến những gì mà tôi hy vọng là một cuộc sống mới thứ hai.

Theo yêu cầu của giáo phận Montréal, người ta không tổ chức bất kỳ lễ thánh hay nghi thức nào để tưởng nhớ mục sư Hansen. Các tài khoản của ngân hàng và giáo hội đồng loạt gạch bỏ hoàn toàn những khoản nợ của vị mục sư, còn đám người Anh thì đổi sang giáo phận khác trong lúc chờ bổ nhiệm một chủ lễ mới. Về phần Gérard, vì tình yêu với món nhạc cụ nhưng cũng để tưởng nhớ cha tôi, ông mua lại từ giáo phận, họ không chờ ông phải nài nỉ mà đồng ý bán luôn, cây đàn B3 Hammond, bộ pê đan cùng bộ phận không thể tách rời của chúng là dàn loa Leslie, và có lẽ là tới tận ngày nay, từ phía Sherbrooke, dàn loa này vẫn tiếp tục phát ra những loạt hợp âm quãng bảy hoặc quãng chín. Trong vòng vài năm, Gérard LeBlond và tôi - lúc này đã sống ở Montréal - vẫn giữ liên hệ với nhau qua điện thoại, kể cho nhau nghe về những bước mò mẫm trong cuộc sống của mỗi người. Một ngày, ông thông báo với tôi rằng vị mục sư mới được bổ nhiệm thay thế cho Johanes chỉ thu hút được một nhúm tín đồ cao tuổi. Những tín đồ mà, theo cách diễn đạt của ông, dẫu thế nào “vẫn sẽ đến nhà thờ cho dù người ta có đặt một con hải ly phía sau bục thuyết giảng”. Vài năm sau, Gérard gọi điện thoại cho tôi vào khoảng 23 giờ, vì quá đỗi nôn nóng muốn tiết lộ với tôi những điều ông vừa biết được. Nhà thờ Thetford Mines đã bị đóng cửa một năm trước do đám người Anh không đến nữa, rồi, theo đúng số phận cái rạp chiếu phim của mẹ tôi, nó bị rao bán thông qua một văn phòng bất động sản, và nhanh chóng được mua lại, cùng với căn nhà mục sư, để biến thành nhà ở. “Nếu cha cháu chứng kiến chuyện này, hãy tin ta đi, có lẽ ông ấy sẽ không tiếc nuối tất cả những buổi chiều mà ông ấy đã trải qua ở trường đua. Một ngày gần đây thôi, ta sẽ đi một chuyến đến đó, ta sẽ kể cho cháu biết nơi ấy bây giờ ra sao.” Tôi không biết thêm tin tức gì từ Gérard nữa, tôi nghĩ mình có thể đoán được lý do, và cũng không bao giờ quay trở lại Thetford Mines. Tôi chỉ hy vọng rằng những khách thuê nhà mới vẫn giữ lại mái vòm và bộ khung trong chiếc thuyền mới của họ, nơi giọng nói của cha tôi vẫn còn vang vọng rất lâu.

Sau khi vị mục sư qua đời, tôi cũng thôi việc ở công ty DuLaurier. Ông chủ tổ chức một bữa tiệc nhỏ để chia tay tôi. Nhân dịp ấy, cứ như thể ông có tài đọc trước tương lai, Pierre tha thiết muốn tặng tôi một thùng đồ nghề đầy đủ mọi loại mỹ vị cho một tay thợ cũng như một loạt những thiết bị điện để cưa, mài, cắt, khoan, đập. “Bác không biết sau này cháu sẽ làm gì, nhưng với thứ này và những gì cháu đã học được cùng với bọn bác, cháu sẽ có phương tiện để kiếm sống và thoát khỏi những rắc rối của bản thân. Chúc cháu may mắn, con trai ạ.” Đã lâu lắm rồi không có ai gọi tôi là con trai. Tôi chất đống toàn bộ mớ trang thiết bị này cùng vài món đồ cá nhân vào chiếc Honda Civic nhỏ bé dài 3,54 mét nhẹ bẫng như một cọng lông, và lên đường đến thành phố, nhắm thẳng hướng Montréal, QC mà tiến.

Trong tù, chúng tôi hiếm khi tâm sự và rất ít nói về gia đình mình. Patrick chỉ kể vắn tắt về người thân của gã có vài lần, nhưng tôi đã hiểu ngay rằng nhắc đến những năm tháng tuổi trẻ khi còn sống với gia đình là việc khiến gã cảm thấy khó chịu. Về phần mình, tôi cũng không kể gì nhiều. Về mẹ tôi, tôi chỉ nói với gã rằng bà là một phụ nữ rất hiện đại, hiếu chiến và có nhan sắc ngoạn mục. “Này anh bạn, đấy là mẹ mày đấy. Chẳng ai nói thế về mẹ mình cả, nghe tởm lắm, mẹ kiếp. ‘Nhan sắc ngoạn mục’, mày nghe rõ chứ? Cứ như là mày đang nói về một ả hầu bàn ở Laval. Khi mày nói thế, tao khỏi cần nói thì mày cũng biết kẻ khác lập tức tưởng tượng ra thứ gì trong đầu. Không đâu anh bạn ạ, mẹ mày là mẹ mày, thế thôi.”

Trong một dịp khác, tôi nhắc đến các tổ tiên người Đan Mạch của cha tôi cùng với nghề mục sư mà ông đảm nhiệm cho đến lúc chết. Sai lầm này khiến tôi nhận thêm một bài học nữa về cách hành xử. “Mẹ kiếp, mày là con trai mục sư. Ái chà, tin nóng hổi đấy. Chuyện này thật quá đỗi kỳ quặc, không phải sao? Ông già mày làm gì suốt cả ngày, hả, bởi vì lễ mi xa và tất cả những thứ khác chỉ có vào ngày Chủ nhật thôi mà. Tao không thể hình dung xem con trai của một cha xứ kiểu ấy thì thế nào, không, chuyện này quá là kỳ quặc. Thế chính ông mục sư ấy là người từng sống với cái ‘nhan sắc ngoạn mục’ kia hay sao? Cả chuyện này nữa anh bạn ạ, nghe tởm lắm. Tao biết là các mục sư có quyền làm thế, nhưng mà mẹ kiếp, dù sao, với mẹ mày, như mày đã kể với tao, thì, dù sao nghe cũng thật tởm, anh bạn ạ, tởm quá. Xin lỗi, nhưng người Công giáo bọn tao không quen với chuyện ấy. Ở chỗ chùng tao, chẳng ai ngủ với ai cả. Các cha xứ chẳng có quyền gì hết. Kể cả thỉnh thoảng tự sờ nắn tí chút cũng không. Chính thức mà nói ấy, tất nhiên. Trong khi đằng này, cha mày làm thế với bà mẹ ngoạn mục của mày ngay trước khi đến nhà thờ, tao xin lỗi lần nữa, nhưng tao thấy thế tởm quá.” Chúng tôi chấm dứt ở đó, và những biến cố gia đình hoặc những công trạng so sánh giữa các lễ nghi Công giáo hoặc Tin lành vĩnh viễn bị loại bỏ khỏi cuộc sống chung của chúng tôi.

Hôm nay, Patrick có vẻ rất căng thẳng. Gã vừa nhận một bức thư từ người mẹ không ngoạn mục thông báo với gã rằng chiều nay bà sẽ đến phòng thăm thân gặp gã. Để chuẩn bị cho dịp này, gã đã cẩn thận cạo râu thật kỹ và tìm một bộ quần áo không quá nhàu nát, một thứ của hiếm trong cái xà lim có kích thước như xà lim của chúng tôi, do hai người đàn ông rưỡi cai quản. Tôi cũng thấy gã cẩn thận dùng lược chải đầu lần đầu tiên kể từ khi chúng tôi bị giam chung với nhau. Cứ như thể một gã trai trẻ sửa soạn cho cuộc hẹn hò đầu tiên. Gã căng thẳng. Gã chờ đợi ngay từ khi nhận được bức thư. Gã lập tức trở lại là đứa con trai của ông thầy giáo yêu quý con cái của những người khác, đứa con trai của vợ ông ta, mà ông ta đã không còn đến thăm từ rất lâu rồi, đứa con trai mà người ta hứa hẹn là sẽ cho ăn ngay một gậy nếu vứt bừa cây gậy khúc côn cầu trước cửa ra vào. Một phần nào đó trong gã cảm nhận được rằng người mẹ ấy yêu gã, cho dù bà chẳng để lộ chút tình yêu nào. Nếu không, tại sao bà lại phải lặn lội từ xa như thế đến đây, ngày hôm nay, đến cái nhà tù tai tiếng này, đến cái phòng thăm thân đáng sợ này? Tất nhiên là bà từng yêu gã, ngay cả khi gã làm những chuyện ngu ngốc và ngay cả khi ông thầy giáo đánh đập gã trong phòng riêng. Sở dĩ bà không bảo vệ gã, bởi vì gã là kẻ không thể bảo vệ, và dù sao đi chăng nữa có lẽ chồng bà cũng sẽ không chịu đựng nổi việc bà bảo vệ gã. Bà kín đáo chờ đến khi ông ta biến mất rồi mới bắt đầu sống, rồi mới bắt đầu choàng tay ôm từng đứa con và xin lỗi chúng. “Cái áo sơ mi màu hạt dẻ này có hợp với cái quần màu xanh của tao không, hay tao nên mặc cái màu xám? Sống mãi ở đây, đâm ra tao chẳng còn biết phải ăn mặc như thế nào nữa.” Gã lưỡng lự. Gã tự hỏi mẹ sẽ nghĩ thế nào. Liệu bà có phán xét gã thông qua vẻ bề ngoài, hay sẽ chấp nhận gã đúng như con người gã, một kẻ vô lại và ưa bạo lực, nhưng là cốt nhục của bà, được tượng hình một cách vội vàng từ thứ chất dịch của ông thầy giáo, vào một tối mà ý tưởng đó vụt thoáng qua trong đầu ông ta. Patrick vô cùng đáng thương. Tôi hy vọng rằng mẹ gã sẽ đối xử tốt với gã.

Việc tôi chuyển đến Montréal trùng hợp với việc tôi được triệu tập đến buổi lễ chính thức để trao quốc tịch Canada, chỉ cách nhau chừng vài ngày. Gần năm năm chờ đợi để nhận được quốc tịch thứ hai này. Khoảng một trăm người đến từ khắp nơi trên thế giới tập trung trong một căn phòng dành riêng cho buổi lễ, hai lá cờ Canada, một cảnh sát mặc lễ phục, một nữ chủ tọa mặc áo choàng lễ, một lục sự đeo chuỗi vòng cổ nặng trịch kết bằng những sợi dây xích mạ vàng, từng người được trao chứng nhận quốc tịch Canada, ai nấy đều được nghe cùng những lời nồng nhiệt: “Chào mừng đến với đại gia đình Canada.” Sau đó, mọi người đứng dậy để hát Ô Canada, bài quốc ca được sáng tác dựa trên một bài thơ của Phó Tổng đốc Théodore Robitaille và do Guillaume Ouelle phổ nhạc.

Tôi băng ngang công viên Jeanne-Mance, đi bộ trên phố Saint-Urbain, quảng trường Nghệ thuật, tôi gọi một cốc sô cô la ở quán Café 87, chẳng có gì thực sự thay đổi; chỉ có điều, tôi đã trở thành công dân Canada. Với tấm chứng chỉ mới tinh trong túi, từ nay trở đi, tôi có thể khoe khoang rằng mình là người Pháp-Canada, con trai của một người Đan Mạch ở Skagen. Khi ký tên vào tờ khế ước thuê nhà, lần đầu tiên tôi tự chọn tên ngôi nhà mới của mình. Với tôi, đó là một trải nghiệm chưa từng có. Còn về Ô Canada, ca khúc đầy rẫy những thói nệ đạo chiến tranh - “Vì cánh tay ta can trường biết cầm thanh kiếm / Cánh tay ấy biết mang cây thánh giá”, được thêu dệt bằng những vần thơ con cóc viết ra giữa hai loạt bia, nó cũng chẳng đáng giá gì hơn bài Marseillaise kinh khủng và đáng sợ của đất nước quê hương tôi. Tôi biết rằng một người Pháp-Canada tự tôn và khao khát chút yên ổn cùng phẩm cách trên mảnh đất này lẽ ra không bao giờ nên nói - và thậm chí là không bao giờ nên nghĩ - những điều tôi sắp viết ra đây: liên quan đến quốc ca, không gì có thể sánh nổi God Save the Queen, bởi lẽ cho dù được cử lên ở bất kỳ đâu và vì bất kỳ lý do gì, ca khúc này luôn khiến mỗi người cảm thấy tiếc nuối vì mình không phải là người Anh.

Tôi thích Montréal. Đó là một thành phố thủy khí động, tiện nghi, một trong những thành phố hiếm hoi trên thế giới mang lại cho ta cảm giác những thăng trầm, những cú sốc trong cuộc sống được giảm bớt, nỗi bất hạnh có thể được nuốt trôi hoặc xoa nhẵn. Ở đây có núi, có hồ, có công viên, có dòng sông và tiếng xào xạc của cả một tổ ong người góp sức mình vào một công trình chắp vá cứ đến tối lại chậm rãi tản ra để quay trở về những lỗ tổ ong sáng rực trong những tòa chung cư cao tầng. Tôi len lỏi giữa cái nơi đầy tiếng vo vo ấy không chút khó khăn, đầu tiên là với tư cách nhân viên bán hàng cho cửa hàng ngũ kim Rona nằm trên phố Notre-Dame, một thiên đường thực sự của mọi vật, của đồ đạc, khu vườn địa đàng của công cụ, của phụ kiện, nơi ta len lỏi giữa những giá hàng cao chất ngất và luôn kết thúc bằng việc bắt gặp món hàng mà ta không thể tưởng tượng ra. Sau đó là ở Loblaws, một cửa hàng đa dụng bán thực phẩm và các sản phẩm tiêu dùng hằng ngày, nơi người ta yêu cầu tôi lo việc chất rau củ lên một kệ hàng vừa lấy thẳng từ xưởng của một tay thợ đánh véc ni. Và cuối cùng là Canadian Tire trên đại lộ Saint-Laurent, cửa hàng cung cấp phụ kiện đồng thời cung cấp cả dịch vụ sửa chữa những sai hỏng thường gặp ở xe hơi. Và thế là, suốt gần một năm, đứng ở quầy của mình trong xưởng, tôi đã thay những bộ lọc, những bu gi, và thau súc everything on wheels[1] theo đúng như câu quảng cáo trên biển hiệu. Tám xe mỗi ngày. Gần 160 xe mỗi tháng. Khoảng chừng 1.600 xe mỗi năm.

Tra dầu xe không phải là một nghề. Chẳng ai có thể dành hết ngày này đến ngày khác để ca ngợi chất lượng dầu nhờn của Valvoline Motor Oil, Amazon Basics, Pennzoil, Royal Purple Synthetic, Amsoil hay Quaker State Oil. Tôi phát hiện ra rằng trong lĩnh vực này, có một tầng lớp khách hàng bị ám ảnh cưỡng chế, gắn bó với các loại dầu nhờn bằng những mối liên hệ kỳ lạ, gần như tình cảm. Ta có thể nghĩ rằng những người đàn ông này, do dòng đời xô đẩy, có lẽ sẽ tỏ ra trung thành với những bình hydrocarbon tinh chế và đầy chất phụ gia này hơn là với người phụ nữ đã kiên nhẫn nhìn họ già đi và lắng nghe họ kể đi kể lại câu chuyện về những chiếc xe luôn tiêu thụ hơn mức lẽ ra chúng nên tiêu thụ.

Tôi rời khỏi thế giới của dầu nhớt và săm lốp tám ngày sau sinh nhật lần thứ ba mươi. Hồi ấy tôi sống trong căn hộ một phòng trên phố Clark, đối diện khu Little Italy và cách công viên Jarry chừng vài bước chân. Người gác cổng của tòa nhà có lẽ là một trong những người lạ lùng và thú vị nhất ở thành phố này, và tôi vô cùng cảm mến ông. Trong những giờ làm việc, mùa hè cũng như mùa đông, ông luôn ăn mặc theo một phong cách bất biến: giày có phần mũi được gia cố, tất len kéo cao lên đến bắp chân, quần soóc có túi ốp ngang, áo có mũ trùm màu đen và áo vest màu sô cô la có phù hiệu của UPS[2]. Phải chẳng suốt cuộc đời ông luôn mơ đến việc đi khắp thành phố để phục vụ cho công ty ấy? Chỉ biết rằng lúc nào ông cũng đeo huy hiệu và diện bộ trang phục lố lăng của họ. Ngoài ra, khi đi đi lại lại khắp các hành lang trong tòa nhà, ông luôn bắt chước y hệt tất cả các loại âm thanh của cuộc sống hiện đại, cuộc sống gia đình. Ông vừa lau cánh cửa thang máy vừa rung lắc như một cái máy xay sinh tố, vừa rửa các ô kính vừa bắt chước âm thanh của chiếc máy hút bụi mà ông vận hành với tốc độ chẳng kém gì một chiếc xe đua công thức 1, khiến những cánh cửa được tra dầu hoàn hảo kêu lên ken két. Khi trời sập tối còn ông thì ngồi trên bậc tam cấp của tòa nhà hút một điếu thuốc, ông giả tiếng động cơ diesel của một con tàu đánh cá đang rời bến. Trong những màn biểu diễn ấy, Sergei Bubka đơn độc trên đời, không tìm cách mua vui hay gây khó chịu cho bất cứ ai. Khi rời xa khỏi bờ giữa lúc thủy triều dâng, ông chỉ đơn giản là đang đứng trước bánh lái của con tàu đánh cá bằng lưới, được ru vỗ trong tiếng ầm ì của động cơ Perkins. Theo cách riêng, ông xây dựng thế giới của mình, lồng tiếng cho dòng suy nghĩ riêng tư giống như những đứa trẻ vừa đẩy chiếc xe đồ chơi Dinky trên quốc lộ trong phòng khách vừa nổ máy bằng miệng. Tôi rất ăn ý với Sergei Bubka. Khi tôi về nhà, thỉnh thoảng ông có mặt trong sảnh. “Tối nay cháu muốn gì?” ông hỏi. Tôi trả lời: “Những cánh cửa tàu điện mở ra rồi đóng lại.” Chỉ giây sau, tiếng còi vang lên và tôi bước vào toa tàu. Thế đấy.

Tôi nợ Bubka rất nhiều. Chính ông là người phóng đẩy tôi vào chặng đời mới của mình. Lần này, thậm chí ông còn không bắt chước âm thanh cái bắt tay của nhà tuyển dụng, mà giới thiệu luôn tôi với Noël Alexandre, trưởng ban quản trị của tòa L’Excelsior, nằm trong khu phố Ahuntsic, không xa công viên cùng tên là bao. Trước đấy, thỉnh thoảng tôi có xử lý vài vấn đề vặt vãnh về điện và thiết bị vệ sinh mà Sergei vấp phải. Việc đó khiến ông vô cùng ngưỡng mộ và mang ơn tôi. Vì thế, khi Alexandre, người từng sống ở đây, thổ lộ trong lần tình cờ gặp mặt rằng ông ấy đang tìm một người gác cổng mới để thay thế cho người gác cổng hiện tại không làm được việc, Bubka chỉ nói: “Tôi quen một người như ông đang cần đấy.” “Cháu có biết ông Alexandre trả lời bác thế nào không? Ông ấy bảo bác: ‘Bảo anh ta đến chỗ tôi.’ Rồi ông ấy nói thêm: ‘Anh ta cũng biết giả tiếng động chứ?’ Bác rất quý ông Alexandre, đấy là một quý ông lớn tuổi rất đáng kính.”

Một tháng sau, tôi dọn đến L’Excelsior, một con tàu chở khách khổng lồ có phòng máy riêng cùng cuộc sống nội tâm phức tạp, một bể bơi rộng mênh mông, khu vườn lộng lẫy, và nhất là sáu mươi tám cabin xếp chồng trên sáu boong. Một trong số đó, hẳn là cabin ít người thèm muốn nhất, được dành cho tôi, ở tầng trệt. Tôi được tuyển dụng với tư cách quản gia, với lời hứa sẽ được nâng cấp lên thành quản lý chung nếu sau ba năm làm việc, tôi khiến các chủ nhà hài lòng. Và thế là, không những không khoác lên mình bộ trang phục của thuyền trưởng, tôi mặc vào người bộ đồng phục kaki dành cho quản gia của L’Excelsior.

Năm đầu tiên của tôi ở đây đúng là một cơn ác mộng liên miên. Tôi phải chiến đấu chống lại nỗi mệt mỏi, sự chán nản và bóng tối. Ngập đầu trong những công việc chung, những yêu cầu riêng, những sự cố, công việc bảo trì hằng ngày tăng thêm gấp bội do mùa đông khắc nghiệt, đã rất nhiều lần tôi suýt xin thôi việc. Tôi sụt chín cân trong năm đầu tiên. Và cứ hai đêm thì mất ngủ một đêm. Lúc nào tôi cũng như đang sống trong bụng của một con quái vật. Sau sáu tháng, tôi không còn đủ khả năng để gán một cái tên vào khuôn mặt của các cư dân mà tôi gặp trong các khoảng không gian chung của tòa nhà.

Horton đã ngàn lần có lý khi châm biếm thời gian biểu của cha tôi. Về cường độ, mức độ tập trung, công việc, mức độ mệt mỏi, thì duy trì một nhà thờ, vận hành nó một cách trơn tru, tăng giảm âm thanh của dàn loa Leslie và chấn chỉnh những sai lầm của đám người Anh mỗi tuần một lần quả thực là một cuộc chơi, một hoạt động giải trí, một công việc để giết thời gian. Nghĩ lại mới thấy tôi chưa từng nghe cha than thở điều gì cho đến tận thời kỳ ông chạy từ trường đua ngựa đến các bàn đổ súc sắc. Những giờ cầm lái ban đêm, nỗi lo ngại trước những khoản nợ mỗi ngày một tăng thêm, nỗi sợ hãi khi nghĩ rằng toàn bộ cái mảng thầm kín này của cuộc đời ông sẽ bị phơi ra giữa thanh thiên bạch nhật khiến ông đau khổ thực sự. Nhưng trước đó, trong suốt những năm tháng khi các bà cho thuê ghế trong nhà thờ còn xoay vòng quanh ông, tôi vẫn luôn thấy ông tràn trề sức sống, đầy nhiệt huyết và tươi tắn, tươi tắn như một đóa hồng.

Ở đây, với mớ gai dựng đứng chẳng khác nào những mũi dao găm, những cây hoa hồng chờ đợi tôi trong vườn, và tôi phải xử lý chúng, phải cắt tỉa chúng đúng mùa, cắt vát, lúc nào cũng để lại ba cái chồi trên những nhánh yếu. Và bọc kín chúng để chống chọi với mùa đông. Rồi chăm lo cho những cây cơm cháy, cây sương mai, thông bá hương Himalaya, cẩm tú cầu, thu gom lá phong rụng từng đống vào mùa thu. Rồi thảm cỏ lúc nào cũng khát vào mùa hè, phải giữ cho nó xanh mướt hoàn hảo, và “cắt ngắn” nhưng “cũng không được trụi quá”. Rồi bể bơi nơi tôi suýt chết đuối mấy lần, không thể duy trì sự cân bằng của 230.000 lít nước chỉ mong tôi lăn đùng ra ngất khi thấy độ pH của chúng sụt giảm, hoặc hiến mình cho những sinh vật ngoại lai bằng cách rước đến cả đội quân tảo, biến bể bơi thành một bể chứa lớn của xưởng bơ sữa hoặc ngược lại, mang lại cho nó những màu sắc không mấy hấp dẫn của món rau chân vịt, tùy từng thể trạng. Trước khi bể bơi được xử lý bằng muối, tôi ra sức đánh vật với chlore bốn tác động, pH+ và những bi đông nước tạo bông để đẩy nhanh quá trình kết tủa toàn bộ những thứ bẩn thỉu xuống đáy bể rồi sau đó tôi phải hút lên và đổ ra cống. Ngoài việc phải tốn cả mớ chi phí, thì đây là một công việc kéo dài đến dai dẳng, bị giám sát chặt chẽ và tuân theo nhịp điệu nỗi sốt ruột của các chủ nhà bó chặt mình trong những bộ đồ bơi. Lũ vi sinh vật này ngốn ngấu cuộc đời tôi và đôi khi chúng buộc tôi nửa đêm cũng phải mò đến túc trực bên bờ bể bơi để xem xét mức độ thiệt hại, trước khi các chủ nhà thức dậy và phát hiện ra thảm cảnh. Cho đến khi đám nước giải trí này được xử lý bằng muối và lúc nào cũng duy trì ở mức 28 độ C nhờ một hệ thống đun nóng bằng điện từ cuối tháng Tư đến giữa tháng Mười, vào mùa thời tiết đẹp, tôi thường xuyên sống với 230.000 lít nước đung đưa bên trên giấc ngủ, có thể phá vỡ hòa ước bất cứ lúc nào để nhấn chìm tôi trong nỗi hổ thẹn.

Đã hơn một lần tôi rơi vào tình cảnh phải xuất hiện trước cửa căn hộ của Noël Alexandre để thú nhận rằng tôi đã thất bại, trong tư thế bi thiết của một tay thầy ký ăn năn: “Đêm qua, tôi đã thất bại.” Alexandre liền quay sang nói với bà vợ: “Chúng ta thất bại rồi.” Chưa đầy một giờ sau, mọi cư dân đều có mặt trên ban công, chằm chằm nhìn vào thảm họa, nhắc đi nhắc lại rằng đương nhiên, chúng ta thất bại rồi.

Đúng thế, suốt một thời gian dài, cái bể bơi ấy là nguồn cơn của những lo âu và phiền muộn bất tận trong tôi. Lại càng lạ lùng hơn khi mà chính nó, nhiều năm về sau, cũng là nguyên nhân khiến tôi bị sa thải, và theo luật nhân quả, khiến tôi bị bỏ tù - nhưng lần này là vì những lý do chẳng liên quan gì đến độ pH của nó.

Ngoài ra, tất cả những hoạt động rắc rối vốn là đặc trưng của cái bể bơi này không biến mất khi những ngày đẹp trời chấm dứt. Bởi vì ngay từ lúc thu sang, bắt đầu các quy trình thau rửa, 230 mét khối nước trong lòng bể được tống khứ qua miệng cống để tránh tình trạng đến giữa mùa đông, nước đóng băng làm nứt gạch và hệ thống đường ống. Mặc dù đây là công việc không thể không làm, nhưng chưa khi nào tôi bắt tay khởi đầu cái nghi thức này mà không cảm thấy một nỗi hổ thẹn thực sự cùng cảm giác mình đang thực hiện một hành động tồi tệ. 230.000 lít nước được mơn trớn bằng chlore, rồi sau này, kỳ cọ bằng muối, đun nóng suốt gần sáu tháng ở một mức nhiệt để phần lớn cư dân đều có thể thực hành kỹ thuật bơi nghiêng mà không phải rùng mình, thế rồi đùng một cái, giật van xả và tống khứ thứ nước triều tinh khiết từ cái đại dương nhỏ bé nơi đô thị này vào những miệng cống.

Giai đoạn hai trong quá trình ngủ đông đòi hỏi phải dùng một máy nén khí để tháo rửa tất cả các đường ống lọc, đường ống hút cao và thấp, đường ống nén, đồng thời ngắt hoạt động của hệ thống đun nóng nước. Sau đó, chỉ còn phải chờ tuyết rơi và phủ một lớp lãng quên lên cái lỗ hồng màu xanh da trời ấy cho đến tận năm sau.

Sau thời gian học việc ban đầu đó, tôi rút ra được một bài học vô cùng đơn giản: các tòa chung cư thường giống những người sống ở đó và muốn rằng ta cũng phải giống họ.

Có vô vàn cách thức để phá hỏng cuộc đời mình. Ông ngoại tôi chọn một chiếc DS19 Citroën. Cha tôi chọn kênh tăng lữ. Về phần mình, tôi ưa bước vào cái tu viện thế tục này, cái nơi chịu trách nhiệm điều tiết mỗi ngày của tôi theo lịch trình mượt mà của các giờ. Ngoại trừ những sự cố và những trường hợp khẩn cấp bất ngờ, thời gian biểu của tôi ngày nào cũng giống hệt nhau. Buổi sáng, tôi bắt đầu bằng việc đi một vòng khắp các hành lang tòa nhà để kiểm tra tình trạng vệ sinh chung. Sau đó, tôi kiểm tra hoạt động của các thang máy, hệ thống chiếu sáng, các hệ thống điện rồi, cho dù thời tiết và nhiệt độ thế nào, tôi vẫn leo lên mái để kiểm tra hệ thống thông gió. Tám cột, mỗi cột được trang bị ba động cơ phục vụ việc thông gió, hút mùi và hút ẩm. Tôi kiểm tra để biết chắc là các nắp van vẫn hoạt động trơn tru, lưu tâm đến âm thanh ì ầm của từng cụm để phát hiện ra những tiếng rít đầu tiên do thiết bị cùn mòn gây nên. Quay trở vào bên trong tòa nhà, tôi đi xuống tầng hầm để kiểm tra cụm bơm tăng áp, tra dầu vào các cánh gập ở cửa ga ra, kiểm tra để biết chắc là hệ thống báo cháy, hệ thống an ninh chung cũng như tất cả các hộp quẹt thẻ ra vào tòa nhà đều hoạt động tốt. Quay trở lên, trước khi bắt đầu một ngày bảo trì đúng nghĩa, tôi dừng lại trong căn phòng dành cho hệ thống ghi hình, nơi tập trung dữ liệu từ hai mươi tư camera giám sát phủ kín phần lớn các khu vực bên trong và bên ngoài tòa nhà.

Chuyến đi tuần đầu ngày này rất quan trọng, bởi vì nó giúp tôi dự đoán các vấn đề trước khi chúng kéo theo một loạt hỏng hóc khác.

L’Excelsior cũng chính là hình ảnh cái bể bơi của nó. Đó là một tòa nhà mong manh, lại còn ngông cuồng, tay chơi, bốc đồng nữa. Hè cũng như đông, lúc nào cũng phải để mắt đến nó. Nếu không, chỉ cần thoáng chốc lơ là, nó có nguy cơ vuột khỏi tầm tay tôi. Sau đó, tôi có nhiệm vụ phải kéo nó trở về với lẽ phải, đưa nó quay về nhà. L’Excelsior cũng giống hệt như kem đánh răng, chỉ chực trào ra khỏi ống, nhưng lại không mấy nhiệt tình muốn quay trở vào.

Từ hai ngày nay, một trận dịch viêm dạ dày-ruột đã lan khắp nhà tù. Đó quả là một cực hình, và việc các tù nhân sống chung đụng với nhau, dùng chung khu vệ sinh càng khiến căn bệnh dễ lây lan. Các phòng giam lần lượt gục ngã, việc phân phát đồng loạt thuốc trị tiêu chảy Imodium có vẻ không mang lại hiệu quả đáng kể vào lúc này. Mùi ô uế nồng nặc trong tất cả các tòa nhà. Lính gác đeo khẩu trang, xỏ găng tay cao su và được yêu cầu không tiếp xúc với tù nhân. Tôi đã hy vọng rằng căn bệnh sẽ chừa condo của chúng tôi ra, nhưng hôm qua, đến lượt chúng tôi dính chưởng. Có vẻ như thức ăn chính là nguồn cơn của nỗi bất hạnh đang lan tràn nhanh như chớp này. Phải ngồi vào bồn cầu trước mặt người khác, lại còn trong tư thế cuống cuồng gấp gáp, đó quả là một điều nhục nhã tàn khốc. Không ai được sinh ra để trải qua cảnh này. Càng ngày tôi càng khó chấp nhận tính chất dữ dội của cái vũ trụ này cùng sự tàn bạo của nó. Mỗi lần buồn đi cầu, tôi chạy vội vào và xin lỗi Patrick. “Đừng có õng ẹo thế, anh bạn ạ. Tự nhiên nó thế mà. Chúng nắm giữ chúng ta. Thế nên đừng phức tạp hóa cuộc sống. Cứ thong thả mà dốc bầu tâm sự, tự giải thoát mình, và đừng có để ý đến tao. Nghe cho kỹ những gì tao nói đây: tao chẳng nhìn thấy gì, chẳng nghe thấy gì, chẳng ngửi thấy gì hết.”

Đôi khi có thứ gì đó cao thượng trong sự hoang dại bản năng của Horton, thứ gì đó đặt gã lên trên những thẩm phán và lính gác, lên trên cả cha gã, người đã dành cả cuộc đời để dạy dỗ nhưng lại chẳng học được điều gì. Vào thời điểm ta ít ngờ tới nhất và khi bối cảnh không hề thuận lợi, nó lóe lên như một tia chớp, một vầng sáng nhân tính.

Một lính gác đã nói với chúng tôi rằng, theo bác sĩ, mọi thứ sẽ yên ổn trở lại trong vòng một tuần nữa. Trong lúc chờ đợi, đồ ăn của chúng tôi sẽ chủ yếu là cơm. Patrick và tôi cố gắng ngủ càng nhiều càng tốt, nhưng những cơn co thắt ùng ục của ruột gan không ngừng bắt chúng tôi phải khuất phục. Trước khi đi ngủ, Horton đưa ra cho tôi một đề nghị: “Ngày mai, nếu mọi chuyện ổn hơn, mày cắt tóc giúp tao được không?” Cái gã Patrick này phải thực sự tin tưởng thì mới chịu giao phó cho tôi nhiệm vụ này, bởi vì bất kỳ ai từng dự vào, dù chỉ một lần, cái cảnh tượng con vật ấy trau chuốt bộ lông của mình, có lẽ cũng sẽ lập tức xin chuyển phòng giam.

Sáng nay, mọi việc ổn hơn. Dường như mùi hôi thối đã lẩn đi trong đêm, và ruột gan chúng tôi đã dịu lại. Về phần Patrick, gã đã sẵn sàng. Lưng thẳng đơ, ngồi trên chiếc ghế đẩu, vai choàng một cái khăn. Gã vô cùng căng thẳng, lo âu. Hai hàm răng gã nghiến chặt còn cổ họng gã thì thắt lại đến mức gã phải cố lắm mới thốt ra được những lời chỉ dẫn dành cho tôi: “Đừng ngắn quá đấy, và nhất là cắt từ từ thôi, đừng cắt từng túm lớn. Đừng để tao nghe thấy tiếng kéo lách tách trên tóc tao. Mày phải làm thật nhẹ thôi. Nếu cảm thấy không ổn, tao sẽ nói với mày, và mày sẽ lập tức dừng tay. Nếu tao thật sự không ổn, tao sẽ buộc phải nằm ra đất một lát. Chuyện bình thường thôi, mày không phải lo. Tao tin ở mày. Thôi nào, mẹ kiếp, cho tao xin thêm một, hai phút nữa, rồi ta tiến hành.”

Patrick Horton mắc một hội chứng khá hiếm, nó hành gã từ khi còn nhỏ. Gã coi tóc như một phần không thể tách rời của thân thể, và việc cắt tóc khiến gã cảm thấy vô cùng khó chịu về mặt thể chất. “Tao không biết phải nói với mày như thế nào. Kiểu như mày cắt của tao một đoạn ngón tay hoặc một mẩu tai, kiểu như mày thực sự cắt bỏ của tao thứ gì đó ấy. Nó khiến tao đau đớn. Tóc thực sự là một phần của thân xác tao. Chính vì thế mà tao không thể đến hiệu cắt tóc. Ở nhà, mẹ tao là người cắt tóc cho tao. Bà ấy có cách, bà ấy nói chuyện với tao, đại loại thế. Còn tao thì không thể làm nổi. Tao đã thử rồi, một mình, nhìn vào gương, nhưng cứ mỗi lần nhấp kéo định cắt là tao lại phải nhìn đi chỗ khác. Mày có bao giờ tưởng tượng mày sẽ tự cắt của mình một mẩu lưỡi không?”

Tôi lùa tóc Patrick vào giữa các ngón tay mình. Bằng những cử chỉ thật khẽ khàng, tôi bắt đầu nhấm nháp từng sợi từng sợi trong mớ lông ấy. Chẳng khác nào tỉa cả một khu rừng rậm bằng chiếc kéo cắt móng tay. “Mày làm từ từ thôi, đừng cắt quá nhiều một lúc, với lại đừng có giật. Và nhất là đừng có dập kéo, tao không thể chịu nổi, xin lỗi anh bạn.” Toàn thân Patrick bắt đầu run lên khe khẽ, và tôi nhìn thấy những giọt mồ hôi lo lắng rịn ra ở viền môi trên của gã. “Dừng lại, dừng lại. Dừng hai phút.” Dưới sàn, mới chỉ có một nhúm nhỏ, chẳng đáng bao nhiêu. Với cái tốc độ này thì cả tuần cũng không đủ. Trong lúc nghỉ, tôi pha cho hai chúng tôi mỗi người một cốc cà phê, Patrick vừa uống vừa run bần bật, hai bàn tay bấu chặt vào cái cốc, chẳng khác nào kẻ vừa được cứu thoát khỏi một vụ đắm tàu.

Chiếc kéo hoạt động trơn tru, nhưng, mặc dù được vận hành thật chậm, hai cái lưỡi sắc nhọn vẫn phát ra tiếng xoèn xoẹt đặc trưng khi nhấm vào da, vào vỏ não hay vào tủy xương. Và đó chính là thứ mà Patrick không thể chịu nổi. “Dừng lại, mẹ kiếp, không ổn rồi, chóng mặt quá, tao phải nằm ra, ôi mẹ kiếp.” Và gã đàn ông to lớn gấp rưỡi người khác ấy trườn khỏi chiếc ghế để tụt xuống đất, cuộn tròn lại chẳng khác gì một con thú cưng cồng kềnh. Tôi ngồi xổm xuống bên cạnh gã, đặt tay lên vai gã, tôi lắng nghe hơi thở dần dịu lại của gã và chúng tôi cứ ở bên nhau như thế, suốt khoảng thời gian cần thiết.

Những đêm hoảng loạn, cảm giác thiếu tự tin của tôi thoái lui dần theo thời gian, và năm tháng trôi đi, viên quản gia rụt rè của L’Excelsior được thăng lên hạng quản lý chung sau khi kết thúc năm làm việc thứ ba, theo đúng cam kết khi tuyển dụng. Nói một cách đơn giản hơn, vị thế mới này mang lại cho tôi thêm một ít lương, nhưng chủ yếu là cấp độ trách nhiệm cao hơn bởi vì ngoài những công việc đã được giao từ trước, tôi còn phải kiêm thêm việc quản lý hành chính cho tòa nhà, chẳng hạn như mua tất cả những vật tư tiêu hao, đặt hàng các sản phẩm và công cụ bảo trì bảo dưỡng, liên hệ với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, và sắp xếp các cuộc hẹn. Theo một cách nào đó, tôi như đang điều hành một doanh nghiệp nhỏ. Và cả trong lĩnh vực này, sau một thời gian thích nghi, tôi đã bình thản khoác lên người bộ đồng phục của gã quản lý mà người ta gọi bằng tên riêng, kẻ đã trở nên không thể thiếu và dần dà biến thành người thân, thậm chí đôi khi còn là bạn tâm giao, của toàn bộ tòa nhà.

Phạm vi hoạt động và can thiệp của tôi dừng ở ngưỡng cửa mỗi căn hộ. Những gì xảy ra bên trong không liên quan đến tôi. Mỗi cư dân phải tự xoay xở với những hỏng hóc, rò rỉ, mất điện, các trục trặc về đường điện thoại hay đường cáp trong nhà họ.

Vào đầu những năm 1990, L’Excelsior là nơi ở của những người khá lớn tuổi, những người ban đầu chuyển đến đây để sau này được thụ hưởng quãng đời hưu trí trong một khung cảnh tiện nghi và được chăm chút. Thời điểm ấy đã đến. Và vì số phận đã quyết định biệt đãi những chủ sở hữu này, nên nó tìm cho họ một tay quản lý mang quốc tịch Pháp-Canada chẳng có chuyên môn gì nhưng lại thạo đủ mọi món, vừa đủ khả năng để vặn cổ những sự cố, những rò rỉ, những mất điện, những trục trặc về điện thoại hoặc những cú xoắn cáp. Và thế là, bất chấp quy định ngăn cấm, cánh cửa các căn hộ vẫn mở ra trước mặt tôi. Ra khỏi căn hộ của mình, toàn bộ tòa nhà gần như trở thành nơi cư trú thứ hai của tôi. Trong suốt những năm tháng ấy, trên tổng số sáu mươi tám cư dân, L’Excelsior có hai mươi mốt phụ nữ sống một mình, tất cả đều tương đối cao tuổi. Và tất cả đều trông cậy vào tôi. Khi là để thông tắc bồn rửa bát, thỉnh thoảng là để gọi nhắc quá khứ và làm nhẹ bớt một ký ức đang chực tràn bờ. Một số tối, tôi có cảm giác mình đã dành nhiều thời gian để lắng nghe tiếng cọt kẹt của những tâm hồn hơn là để kiểm tra tiếng rin rít của những chiếc quạt thông gió trên mái nhà. Nhưng tôi có ba mươi lăm năm tuổi đời, lại có sự kiên nhẫn của một thiên thần và nhất là cái sở thích không bao giờ chịu rời bỏ tôi nữa, cái mong muốn được sửa chữa mọi thứ, được xử lý chúng thật tốt, được chăm sóc chúng, được giám sát chúng. Và sao lại không chứ, khi có người yêu cầu, tôi cũng hành xử theo cùng cách thức ấy với sáu mươi tám chủ sở hữu không ngừng vừa đi vừa nhắc: “Dù anh chị gặp vấn đề gì, Paul cũng có giải pháp.”

Ngày 14 tháng Năm năm 1991, tôi phải đối mặt với một tình huống vốn chẳng có giải pháp khả dĩ nào. Gunther Ganz, bạn tình của mẹ tôi, gọi cho tôi giữa đêm để báo với tôi rằng bà đã chết.

Tôi vẫn như còn nghe thấy cái giọng ông ổng giắt những âm sắc từ tổ tiên người Đức của ông nói với tôi qua điện thoại: “Mé cấu quá đới mốt tiếng trước. Bá ấy không đáu đớn gi. Mốt vu tứ tự.”

Phi trường Dorval. Chuyến bay của Air Canada. Bảy tiếng ba mươi phút bay đêm. Sân bay quốc tế Genève. Ganz đợi tôi. Chiếc xe Mercedes đời những năm 70. Ông nói rất ít. Ngôi nhà của ông, u ám, chất chứa một khoảng thời gian khác. Cầu thang căng nhung đỏ và những bậc gỗ kêu lên kẽo kẹt. Phòng ngủ và thi thể mẹ tôi. Ăn mặc như trong những ngày tươi đẹp. Hai tay chắp trước bụng. Khuôn mặt được tô điểm lại bằng những sắc màu của sự sống. Cứ như thể bà đang nghỉ ngơi. Như thể cái chết chỉ đi vào rồi lại đi ra. Như thể bà sắp mở mắt, nhận ra đứa con trai và bảo nó đến ngồi cạnh mình. Bà không đeo đồng hồ, cũng không đeo bất cứ thứ nữ trang nào. Ganz đã xếp mọi thứ vào hòm. Ông có vẻ là người thích sắp xếp. Tôi những muốn đặt tay lên tay mẹ, lên mặt mẹ, nhưng lại không dám. Ganz đứng bên cạnh tôi trong tư thế của một viên chức hải quan đầy hoài nghi. Có tiếng một chiếc xe mô tô chạy qua. Xa hơn là một vành hồ.

“Lế tang tố chức sáng mai.” Trên chiếc bàn đầu giường, những cái lọ nhỏ vẫn còn đó. Xếp thẳng hàng, giống như một đội quân chiến thắng tí hon. “Mốt vu tứ tự.”

Ông đã nói với tôi chuyện đó qua điện thoại và cả lúc trước, ở phi trường. Tôi là con trai của người phụ nữ này. Tôi chăm lo cho một tòa nhà. Tôi giúp đỡ người già, đôi khi người ốm. Tôi cũng muốn mình có thể hồi sinh người chết. Tôi ngồi xuống mép giường, đưa tay khẽ lướt trên làn da đã lạnh băng giống như da cha tôi trước đây. Và thế là, tách thật xa khỏi Ganz, lúc ấy chỉ còn là một bóng ma nhỏ xíu, chất chứa toàn bộ nguồn cội của cuộc đời mỗi chúng tôi, lần ngược lại những con đường mòn thời thơ ấu, đầy ắp một thứ tình yêu ban sơ nguyên vẹn, chở nặng biết bao điều mà chúng tôi sẽ không có được nữa, những giọt nước mắt của cậu bé Paul Hansen rơi xuống vùng nách chiếc áo vét bằng vải bông của mẹ cậu.

Ganz, tay lính canh Thụy Sĩ bất diệt ấy, vị thầy tu khổ hạnh giả hiệu ấy, vẫn giữ nguyên tư thế. Chiếc xe mô tô lại chạy qua, theo hướng ngược lại.

Đài hóa thân Saint-Georges, đường Batie ở Genève. Những cây lá kim, những cầu thang rộng dẫn lên một khối lớn bằng bê tông và kính. Những ngọn tháp như bị thui chột mất phần ngọn. Những cái lò BBQ to tướng được ốp những vuông sứ trắng. “Mé cấu khống muốn nghi thức tôn giáo.” Ganz, với cái giọng đáng ghét ấy, lúc nào cũng cảm thấy mình có nghĩa vụ phải chạy phụ đề cho dòng chảy của những sự hiển nhiên. Tôi ngờ rằng vợ cũ của một mục sư ham chơi cá ngựa, Anna Margerit, mẹ tôi, người vốn là đại sứ của Deep Throat, nhà truyền giáo của Porcherie, người vô thần bẩm sinh, sẽ không cầu xin được làm lễ xức dầu thánh trước khi lên giàn thiêu chạy bằng khí đốt. Cũng giống như Medea[3], bà bước vào địa ngục, đầy báng bổ, mang theo toàn bộ vẻ yêu kiều và nhan sắc trên trái đất.

Chuyến trở về tan loãng trong cơn ngủ gà ngủ gật vì mệt mỏi. Khi đến phi trường, ánh mặt trời tỏa rạng trên Dorval, Canada giống như đảo Mallorca, L’Excelsior nằm ườn sưởi nắng bên bờ một dòng nước trong vắt. Mặc dù đã muộn, tôi vẫn leo lên mái nhà kiểm tra các rotor, để chắc chắn rằng cái thế giới bé nhỏ của tôi vẫn hít thở thoải mái, rằng nó tiếp tục vận hành trơn tru, trong cái tĩnh lặng yên ả, không có bất cứ va chạm xích mích nào.

***Line Note Zone***

[1]

“Tất cả những gì lăn được.” - tiếng Anh trong nguyên bản. Chú thích của tác giả.

[2]

Unted Parcel Service, công ty quản lý chuỗi cung ứng và vận chuyển hàng hóa đa quốc gia của Mỹ.

[3]

Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp, bị kết tội là phù thủy.

Chiếc Beaver của Winona

Nỗi gian truân liên quan đến tóc của Patrick không có phần tiếp theo. Rốt cuộc, gã đã chọn cách giữ gìn từng nang tóc của mình, và quấn kín nó trong một tấm lưới đen giống như thỉnh thoảng các tù nhân California miệt mài trên những chiếc ghế tập thể hình vẫn đội. Hôm nay, nhà tù rất sôi động. Một nhân vật thuộc bộ Tư pháp sẽ đến thăm cái trung tâm giam giữ này. Khi có sự hiện diện của ông ta, tất cả cửa phòng giam đều phải để mở còn tù nhân thì ở yên bên trong. Đại diện của bộ sẽ đến từng khu, trò chuyện với các tù nhân.

Tin này có vẻ khiến Patrick phấn khởi. Từ khi biết tin, gã đã chế ra một cuốn sổ than phiền nhỏ mà chỉ mình gã biết nội dung, và gã nói muốn đưa cho vị khách kia nếu ông ta dừng chân ở phòng giam của chúng tôi.

Giống như một con gấu lớn vừa thức dậy sau mùa đông dài, Patrick Horton có vẻ đã khôi phục hoàn toàn phong độ, và viễn cảnh có thể gặp mặt cái thành viên của bộ máy Nhà nước ấy, đối với gã chẳng khác nào một hũ mật lớn, càng khiến gã thấy tăng thêm cơn thèm ăn.

Richard Sorel rụt rè gõ cửa phòng chúng tôi. Đi cùng với hai thành viên trong đội Cảnh binh hoàng gia Canada, anh ta đi vào và đưa thư ủy nhiệm cho Patrick cùng tôi. Richard Sorel có khuôn mặt của một người trung hậu. Không thể phủ nhận điều đó. Cũng có lẽ anh ta là đứa con út hoặc áp út trong số mười hai đến mười ba đứa con mà lẽ ra cha anh ta hẳn đã sản sinh ra trong suốt từng ấy năm theo đúng định biên, và ta cảm nhận rất rõ rằng vào giờ ăn, tất cả anh chị em khác đều vượt lên trước anh ta. Điều đó giải thích tại sao mà đến tận tuổi trưởng thành, anh ta vẫn gầy gò đến mức người ta có cảm giác chiếc áo sơ mi phồng phềnh chẳng khác nào một chiếc phao quanh cổ anh ta. Patrick chăm chú nhìn Richard Sorel, có vẻ như gã cảm thấy sợ hãi trước một sinh vật nhỏ bé đến thế, đồng thời lại tỏ ra thất vọng vì không thể đòi hỏi quyền lợi của mình trước một tay đàn ông vạm vỡ thuộc cùng thế giới với gã. Khi viên thứ trưởng hỏi xem chúng tôi có nhận xét gì về nhà tù Bordeaux không, Patrick Horton liền nắm lấy cơ hội. “Tôi đã viết cho ông một bản đề nghị nhỏ ở đây, nhưng trước hết, tôi sẽ tóm tắt đôi chút. Đầu tiên, trái ngược với những người khác, tôi ở đây chẳng vì lý do gì. Tôi vô tội. Tất cả những gì người ta quy kết cho tôi đều sai cả. Tôi là thành viên của Hells, cái đó thì đúng, nhưng tôi chỉ dính dáng đến mô tô, những cái khác, ma túy, tôi chẳng bao giờ đụng móng tay vào. Đấy là điều đầu tiên. Sau đó, tôi sẽ hỏi ông hai, ba câu. Tôi không biết nhà ông ở đâu, nhưng liệu ông có thể sống ở đây, trong cái hộp tí xíu này, hai mươi tư trên hai mươi tư giờ cùng với một gã mà ông chưa từng nhìn thấy trước khi đến đây không? Tối nào cũng ăn, tối nào cũng ngủ cùng hắn? Ông có thể đi ỉa trước mặt hắn không? Bởi vì đấy chính là tên gọi của việc ấy. Ba trăm ngày mỗi năm, ở đây, chúng tôi ăn món gà nấu với những thứ mà thậm chí ông còn không biết có gì trong đó. Đồ ăn không chỉ ghê tởm, mà hơn thế, nó còn nguy hiểm. Ông có thể hỏi những người khác, họ sẽ khẳng định với ông điều đó. Tuần trước, tất cả chúng tôi đều bị ỉa chảy, cả nhà tù cùng bị, tháo cống từ sáng đến tối, người nọ trước mặt người kia, rồi xơi cả vốc Imodium. Rồi còn chuột cống, chuột nhắt nữa, ở nhà ông có những thứ ấy không? Ở đây, chúng thường trú trong nhà tù, cào bới suốt đêm. Thứ âm thanh chết tiệt khiến ông không thể ngủ nổi. Chúng tôi buộc phải bịt các khe hở bằng thép và đinh. Suýt thì tôi quên vụ sưởi. Tôi không biết ở bộ của ông thì Giáng sinh là bao nhiêu độ, nhưng ở đây, mùa đông vừa rồi, chúng tôi phải mặc nguyên quần áo mà đi ngủ, quấn người trong những cái chăn nồng nặc mùi lốp xe cũ. Thôi tôi không nói những chuyện khác nữa, những chuyến đi dạo bị rút ngắn, những hoạt động tệ hại cùng đám lính gác coi ông như cứt. Và ông hãy tưởng tượng tất cả những thứ đó, khi mà, hơn nữa, giống như tôi, ông vô tội. Nếu ông muốn tìm hiểu thêm, thì tôi đã viết tên tôi trên tờ giấy này cho ông rồi. Horton. Patrick Horton.”

Trong cái túi đựng mà anh ta dùng làm bộ com lê, với những món đồ in rõ hình dạng từng chiếc xương trên người, thứ trưởng Sorel trông như vừa chui ra từ một cái máy vắt quần áo. Và điều đó cũng gần đúng với những gì vừa xảy đến với anh ta. Đơn giản là anh ta vừa gặp một nhân vật có vóc dáng gấp rưỡi người bình thường, lại đang ở phong độ tốt nhất, hiếu chiến, chính xác, súc tích. Sẽ phải mất một thời gian để anh ta hoàn hồn trở lại.

Trước khi rời phòng giam cùng hai viên cảnh binh mà chỉ sự hiện diện của họ cũng đủ để khắc họa rõ nét thêm tình trạng chật hẹp trong condo của chúng tôi, Richard Sorel đưa tay ra bắt tay tôi với vẻ mặt mà tôi không hiểu nổi, rồi nói với Patrick. “Tôi xin cảm ơn anh vì lòng dũng cảm và sự thẳng thắn của anh.” Sau đó, người đàn ông bé nhỏ gầy gò rời đi giống như khi anh ta đến, kín đáo, qua cửa chính, giữa hai viên cảnh binh.

Tối nay, quản giáo đến thăm chúng tôi, để tìm hiểu xem mọi việc với vị đại diện của bộ diễn ra có tốt đẹp không. “Tôi hy vọng anh đã không kể lể quá nhiều chuyện ngớ ngẩn, Horton ạ.” Vừa chỉnh tấm lưới trên mái tóc, Patrick vừa mỉm cười. “Tôi ư, thưa sếp? Không bao giờ.”

Đầu tháng Sáu năm 1991 ấy, trong phòng họp của tòa nhà, diễn ra cuộc họp toàn thể thường niên của ban quản trị L’Excelsior, do ân nhân của tôi, ông Noël Alexandre, chủ trì. Đa số cư dân đều tham gia cuộc họp này, trong đó người ta quyết định lựa chọn các khoản chi tiêu ưu tiên trong năm sắp tới và chứng duyệt các mục chi trong năm tài chính vừa qua. Mọi chuyện diễn ra êm ả như trong một gia đình, đôi khi có vài xích mích nhưng rốt cuộc, mọi người lại quây quần uống với nhau một ly vang sủi hoặc một ly Chardonnay.

Một ngoại lệ là Kieran Read, năm ấy không đi công chuyện, đã tham dự cuộc gặp mặt vui vẻ ấy, ông chào các cư dân khác bằng một nụ cười hoặc một cái gật đầu, nhưng không vì thế mà hòa mình vào với họ. Tôi còn nhớ rất rõ là tối đó chúng tôi đã chuyện phiếm về một trong những vụ việc đã đưa ông đến Baltimore để giải quyết một chuyện ghê tởm. Bốn người con đã thông đồng với hãng bảo hiểm bằng cách tiết lộ những chuyện ô nhục riêng tư của người cha quá cố, khiến khoản tiền bồi thường rất lớn lẽ ra phải trả cho người mẹ bị giảm xuống chẳng còn là bao. “Tôi đã buộc phải ghi âm lời chứng của họ, đấy là công việc của tôi. Tôi không bao giờ biết được tại sao họ lại bêu xấu cha họ và đẩy mẹ họ vào cảnh bần cùng như thế. Ít lâu sau, nghe nói bên bảo hiểm cũng bày tỏ lòng biết ơn bằng cách tặng cho mỗi người họ một món hậu tạ. Theo như tôi thấy, thì anh không có con, Paul nhỉ. Thế là tốt đấy, đừng bao giờ có con. Tin tôi đi, một ngày nào đó chúng sẽ ỉa vào mặt anh thôi.”

Tôi thường nhận thấy rằng khi trở về sau một số chuyến công tác khủng khiếp về mặt nhân tính, Read có thể đưa ra một ý kiến tồi tệ về bản thân và về đồng loại. Khi đó, ông sẽ giam mình trong căn hộ suốt nhiều ngày như để tự khử trùng rồi mới quay trở lại với nhịp sống bình thường trước khi nhận được một cuộc gọi mới của hãng. “Anh biết đấy, Casualties adjuster không phải một nghề. Ban đầu, tôi là luật sư, và tôi chủ yếu làm việc với các nghiệp đoàn. Thế rồi mẹ tôi lâm bệnh. Giữa những lần điều trị và những ca mổ, bà ấy không còn lại gì chỉ trong sáu tháng. Thế nên sau đó tôi phải tiếp tục cáng đáng các chi phí chăm sóc và chữa trị cho mẹ tôi, vì bà nằm viện dài ngày. Đúng lúc ấy người ta đề nghị tôi nhận vụ đầu tiên. Tôi còn nhớ rất rõ. Một câu chuyện kỳ lạ. Nạn nhân lái chiếc xe bán tải ở tốc độ 100 ki lô mét trên giờ, trên một con đường ở nông thôn. Đến một chỗ ngoặt, một con ngựa chẳng biết từ đâu lao ra ngay trước mũi xe. Anh ta đâm vào con vật, nó chui qua kính chắn gió rồi vọt ra ngoài qua kính hậu. Thật khó tin, nhưng chuyện xảy ra chính xác như thế. Khi đội cứu hộ đến, nhân viên cấp cứu phát hiện ra anh chàng tài xế bị sườn con vật đè bẹp vào lúc nó bắn qua khoang lái. Thế đấy, vụ việc đầu tiên của tôi. Không xa đây lắm, ở phía Bắc tiểu bang New York. Người ta đã thuê tôi điều tra về cuộc sống của người chết. Anh thấy đấy, chính nhờ lũ ngựa bất cẩn và những người bất hạnh mà tôi đã có tiền để mang lại cho mẹ tôi một cuộc sống tươm tất trong khoảng bảy, tám năm sau đó. Cha mẹ anh còn chứ, hả Paul?”

Trước đó chừng nửa tháng, chắc hẳn tôi đã có thể trả lời là còn. Nhưng ngày hôm đó thì không, cha mẹ tôi đã chết cả rồi. Không có lý do để điều tra về bất cứ chuyện gì. Không ai trong hai người họ gặp phải một con ngựa trên đường đi. Có lẽ là ngoại trừ cha tôi, với chiếc ống nhòm cùng chiếc mũ lưỡi trai, ở chặng đua nước rút.

Thời gian trôi qua, tôi cảm thấy một niềm tin sâu sắc rằng mỗi năm Read lại oằn mình thêm một chút dưới sức nặng của những người chết mà ông phải lục túi. Lúc nào cũng nằm ở chấn tâm của nỗi bất hạnh, đối mặt với các công ty bảo hiểm sẵn sàng làm tất cả để giảm thiểu thiệt hại, những gia đình tham lam muốn tăng gấp bội số tiền họ được nhận, những thẩm phán khó lường và những luật sư điên cuồng bám lấy thù lao tư vấn theo tỷ lệ, Read dầm mình trong cái nồi hầm nhân tính độc hại ấy, nơi ninh âm ỉ những chứng tật tệ hại nhất, những mảnh thấp hèn nhất của giống loài. Nhiệm vụ của ông đòi hỏi phải tránh được kiện cáo bằng mọi giá, và để làm được điều đó, thì phỉnh phờ cha mẹ nạn nhân, thương lượng kín, khiến họ tưởng lầm rằng công ty đứng về phía họ, tỏ ra cảm thông trong những thời điểm khó khăn ấy và thuyết phục họ chấp nhận số tiền đưa ra, có thể là thấp hơn mong đợi của họ nhưng công ty sẵn sàng chi trả ngay lập tức, nhờ đó tránh được những chờ đợi dài dằng dặc với một vụ kiện tụng lúc nào cũng bấp bênh, với hết cuộc điều tra nọ đến cuộc điều tra kia về cuộc sống riêng tư cùng những chi phí khổng lồ phải trả cho luật sư. Chính bằng cách đó mà adjuster hạ thấp mức bồi thường, trong bầu không khí thân tình ở phòng khách, với những con người khốn khổ kiệt lực vì nỗi đau tang tóc và lo lắng vì những gì người ta có thể tìm thấy trong túi hoặc trong ngăn tủ của người cha quá cố.

Ít lâu sau cuộc họp của ban quản trị, Read bấm chuông căn hộ của tôi. “Anh có làm gì đặc biệt không, Paul? Nếu anh đồng ý, tôi mời anh đi ăn nhà hàng. Suốt cả ngày hôm nay, tôi ngồi đọc một hồ sơ, tôi không chịu đựng nổi nữa, đầu tôi sắp vỡ tung với cái mớ rác rưởi này rồi.”

Khi chúng tôi đi qua cánh cửa của L’Excelsior vào khoảng một giờ ba mươi sáng, Kieran Read vừa nắm cánh tay tôi vừa nói, tưởng như da môi ông sắp bong ra đến nơi, trút hết những gì vướng mắc trong lòng, những gì khiến ký ức ông vấy bẩn, rải rắc nỗi hổ thẹn và những hối tiếc của ông trong bầu không khí trung tính của khu đại sảnh sáng loáng những gương và đèn halogen của tòa nhà. “Nói cho cùng, toàn bộ chuyện này cũng chẳng có gì phức tạp lắm. Ngược lại. Những bất công của cuộc đời thường được dẫn lối và thừa nhận qua đường tư pháp cho đến cả trong cái chết của chúng ta. Đối với một công ty bảo hiểm, cái chết của một chủ doanh nghiệp ở New York là một vụ tồi tệ, bởi vì khoản tiền bồi thường phải trả cho gia đình ông ta sẽ cao hơn từ mười đến hai mươi lần so với cái chết của một gã nuôi ngựa mất tích trong vùng núi Montana. Có tồn tại cả một bản đồ của bất hạnh, ai nấy đều biết điều đó, một danh sách những quận hạt nơi một người chết đáng giá như vàng. Anh có biết một ca tồi tệ điển hình nhất đối với một công ty bảo hiểm không thể tìm ra phương án thống nhất với gia đình người quá cố rồi phải ra trước tòa là như thế nào không? Trả lời ngay không chần chừ nhé, một đứa bé bị chết vì túi khí hay một gã da trắng bốn mươi tuổi, dân thành thị, có công việc tốt, đã kết hôn, hai con, yêu gia đình và biết phụng dưỡng cha mẹ già? Trong cả hai trường hợp, công ty bảo hiểm đều cầm chắc là sạt nghiệp. Khi vụ việc có vẻ quá trơn tru, chẳng hạn như trường hợp của gã da trắng bốn mươi tuổi, thì họ sẽ yêu cầu tôi điều tra. Về sức khỏe của anh ta chẳng hạn. Nghe thì kỳ cục, nhưng sức khỏe của một người chết có thể ảnh hưởng tới số tiền bồi thường đấy. Một gã nghiện thuốc sẽ bị hạ giá. Một người huyết áp cao phải điều trị bằng thuốc thì lại còn mất giá hơn. Dương tính HIV à, thế thì tụt giá thảm hại. Anh cứ hình dung rằng trong các thang bậc nghề nghiệp và thang bậc đánh giá của các bồi thẩm đoàn, một nạn nhân hòa đồng, ưa đi chơi, gặp gỡ bè bạn, tham gia các hoạt động thể thao (người ta gọi đó là những outdoorsy people) sẽ có giá hơn một gã cô độc suốt ngày ở nhà đọc sách hoặc xem ti vi. Quả thật, anh thấy đấy, nước Mỹ chính là cái nơi tuyệt diệu ấy, cái miền đất ngọt ngào nơi người ta muốn rằng người chết phải là vận động viên, năng động và nhất là phải có sức khỏe tốt. Đừng quên là còn có một khoản thưởng thêm cho gia đình của những người quá cố thường xuyên thực hiện cái mà chúng tôi gọi là ‘sinh hoạt tình dục chung thủy’. Trước tòa, chỉ cần một người vợ góa tuyên bố rằng cô ta bị tước mất ‘đời sống tình dục thỏa mãn và thường xuyên là bồi thẩm đoàn sẽ bôi trơn nỗi đau đớn của cô ta bằng một khoản thưởng trị giá từ 250.000 đến 300.000 đô la. Và anh biết gì không, hả Paul? Một điều đáng ngạc nhiên, nhưng lần nào cũng được xác thực: người vợ góa càng xinh thì khoản bồi thường càng cao. Nếu một phụ nữ nội trợ qua đời vì tai nạn, người ta liền cử một chuyên gia về nội trợ để đánh giá, ngoài khoản bồi thường thiệt hại tinh thần, khoản tiền được coi như bù đắp chi phí cho những công việc nội trợ và chăm sóc gia đình mà người phụ nữ đó thực hiện ở nhà mình. Nấu ăn, chăm sóc nhà cửa, đi chợ, dạy dỗ con cái, quản lý tiền nong trong gia đình. Sau đó, tất cả sẽ được cân nhắc, đánh giá theo thời giá thị trường rồi quy thành một con số gọi là ‘những thiệt hại kinh tế’. Nhưng ngày nay, chính những đơn khiếu nại về pain and suffering hoặc emotional loss[1], khi liên quan đến các công ty lớn, mới mang về những khoản bồi thường lớn nhất. Trong một vụ kiểu này mới được xử gần đây, Qualls vs Case, tôi còn nhớ rất rõ, văn phòng luật Booth and Koskoff ở Los Angeles, đại diện cho bên nguyên, đã bỏ túi 17,5 triệu đô la. Nhưng trước khi bỏ ra số tiền ấy, các công ty luôn yêu cầu chúng tôi lục lọi, cào bới, kiểm tra để xác định rằng người chết không phải là một người sống tốt đến thế, rằng đôi khi anh ta có đi chỗ này chỗ khác. Mọi chuyện diễn ra như thế đấy, Paul ạ, chính xác là như thế. Tôi làm một công việc bẩn thỉu, với những phương pháp bẩn thỉu, giữa những con người bẩn thỉu. Khi anh chết, cho dù ở đây, ở Canada này, mọi việc có hơi khác, thì giá trị đích thực của anh sau khi chết có thể sẽ phụ thuộc vào sự đồi bại của một gã luật sư, đạo đức của một tay adjuster, quá khứ của anh, tương lai mà anh không bao giờ có nữa, màu da của anh, sự thiếu may mắn của anh và cả khả năng của anh trong lĩnh vực tình dục xem có ‘thỏa mãn và thường xuyên’ không. Thỏa mãn và thường xuyên, Paul ạ, đừng bao giờ quên điều đó trong suốt cuộc đời anh.”

Tôi đã hỏi Read tại sao, sau khi mẹ ông qua đời, ông lại không vứt bỏ tất cả những chuyện ấy, cắt đứt hoàn toàn với cái thế giới ấy, để quay trở về với nghề nghiệp ban đầu. Ông trả lời tôi rằng lúc đó đã quá muộn, rằng ông không đủ dũng khí để làm lại tất cả từ con số không. Ông đã đi sai đường, ông biết lắm chứ, nhưng ông sẽ đi theo con đường ấy cho đến tận cùng. Đêm đó, tôi đã vô cùng khó ngủ. Lỗi là do Read, do những tâm sự của ông, mà bản chất của chúng đôi khi khiến tôi khó chịu, do một số câu chuyện ông kể vẫn còn quanh đi quẩn lại trong đầu tôi ngay cả khi ông đã ra khỏi phòng. Đêm đó, một người đàn ông và một người đàn bà đang lái xe bon bon. Một chiếc xe tải đầu kéo lao từ bên phải tới cắt ngang đường họ. Thậm chí họ còn không kịp giảm tốc độ, mà chui qua trục sơ mi rơ moóc cắt đứt toàn bộ phần bên trên của chiếc xe. Cuối cùng, chiếc xe dừng lại ngay giữa lòng đường, cách đó chừng trăm mét. Xác của người đàn ông và người đàn bà ấy vẫn ngồi ngay ngắn trong xe, dây bảo hiểm cột chặt họ vào ghế. Hộp sọ của họ mở làm đôi, bị phạt ngang giống hệt nhau, chỉ để lại phần cằm cùng hàm dưới của mỗi người. Phần trên bị thiếu khuyết vì đã lăn xuống đường, cả tóc lẫn não trộn lẫn vào nhau. Tình trạng sức khỏe thực sự của hai người vừa chết này ra sao? Họ có phải là những outdoorsy people thường xuyên thỏa mãn hay không?

Sáng nay, tốt hơn hết là nên giữ khoảng cách với Patrick. Qua luật sư, gã vừa được biết rằng chiếc mô tô của gã có thể bị tòa án tịch biên làm vật chứng trong vụ án liên quan đến gã. Đó là một chiếc Fat Boy, động cơ Milwaukee Eight 107, 6 số, 25.000 đô la, 1.745 phân khối, nghĩa là khoảng 14,32 đô la một phân khối. Bức ảnh chụp “thằng nhóc lớn xác” vẫn chình ình trên mặt bàn gã. Tôi những muốn mình có thể nói với thẩm phán rằng không nên động đến chiếc xe, rằng việc đó chắc chắn sẽ đánh thức ngọn núi lửa, và rằng cái gã to cao gấp rưỡi người thường kia sẽ đột ngột hung tợn hơn cả hai người cộng lại. Tôi những muốn mình có thể nói với thẩm phán rằng cho dù Patrick đã làm gì, cho dù gã đã phạm tội ác nào, thì vẫn nên cất giữ chiếc xe mô tô của gã ở nơi nó đang đỗ, đừng đặt dù chỉ một bàn tay lên nó, hãy để “thằng nhóc lớn xác” ngủ yên bên dưới lớp vải bọc đang che chở cho nó khỏi thời tiết cũng như công lý của con người. Nếu tồn tại thứ gì có thể cứu vớt Patrick Horton thì đó chính là chiếc Harley của gã, với mỗi phân khối đáng giá 14,32 đô la ấy. Tịch biên đồ vật đó chính là khai mở một xung đột, là tuyên chiến với Horton, là chuốc lấy rủi ro tước bỏ nốt chút nhân tính còn lại trong con người gã. Và biến gã thành một Maurice “mom” Boucher[2] mới, cái kẻ vốn là thủ lĩnh của băng đảng Hells, đã bị kết án tù chung thân vì tội giết chết hai lính gác tù.

Suốt buổi sáng, Horton vừa đi đi lại lại vừa lầm bẩm: “Thằng nào động vào chiếc xe, thì nó toi đời rồi, mẹ kiếp, tao sẽ chẻ nó làm đôi. Tao lấy danh dự của Hells ra mà thề, tao sẽ róc xương nó.” Gã không nói với riêng ai, mà vừa đi vừa gầm gừ giận dữ như một con thú hoang bị tước mất miếng mồi. Khoảng giữa trưa, lo ngại trước sự kích động của gã, hai lính gác tới hành lang gặp gã và chuyện phiếm với gã một lát. Hai giờ sau, gã được đưa lên văn phòng ông giám thị.

Emmanuel Sauvage không có gì tệ hơn người khác cả. Chỉ đơn giản là cả ông ta cũng làm một cái nghề bẩn thỉu, ở giữa vài kẻ bẩn thỉu mà đa phần từng sống một cuộc đời bẩn thỉu cho đến lúc ấy. Ông ta điều hành cái nơi bầy hầy này bằng những gì bộ cấp cho ông ta, để làm nơi ăn chốn ngủ cho đám tù nhân mà ông ta được giao quản lý. Thỉnh thoảng ông ta đến gặp chúng tôi, dùng cái giọng thận mật để nói chuyện với chúng tôi, và đối xử với chúng tôi theo cái cách thức không quá hà khắc cũng chẳng quá đồng cảm. Đó gần như là tất cả những gì tôi có thể nói về người đã dành ra gần hai tiếng đồng hồ để triệu tập Horton lên phòng làm việc của mình ngay sau khi biết được rằng gã khốn ấy muốn chẻ đôi khoảng phần tư dân số sống ở phía Tây thành phố này.

Khoảng giữa chiều, tôi thấy Horton quay về với một phong thái đặc biệt mà gã thường phô ra mỗi khi cảm thấy mình phong độ và tràn đầy niềm vui sống. Có vẻ như việc sở hữu đôi giày gắn lò xo khiến gã có thêm một sức đẩy lạ kỳ trong mỗi bước chân. Khuôn mặt gã rạng ngời, và chẳng khác nào một nghị sĩ trẻ đang trong chiến dịch vận động tranh cử, gã giơ tay vẫy chào tất cả những kẻ gã gặp trên đường đi. Lúc bước vào phòng giam, gã không thèm nhìn tôi, mà đi thẳng về phía bức ảnh “Fat Boy” và hôn lên đó như thể nó là một đứa con từ chiến trận trở về. “Quá được, cái tay Sauvage ấy, hắn quá mạnh. Mày có tin không? Hắn bảo tao trèo lên phòng hắn, hắn hỏi tao đang làm cái trò quỷ quái gì trong tù, tao giải thích chuyện của tao trong vòng năm phút, hắn gật gù rồi bảo tao: ‘Chờ tôi trong hành lang, tôi gọi cho thư ký tòa’. Năm phút sau, thậm chí chưa đầy năm phút, hắn bảo tao: ‘Thế đấy, giải quyết xong rồi, ‘Fat Boy’ vẫn ở nhà anh. Tay luật sư của anh chẳng hiểu gì hết. Thôi, giờ thì đừng làm phiền chúng tôi nữa. Và thế là, thay vì tống tao ra ngoài, hắn bảo tao ngồi xuống, ờ đấy; Sauvage, hắn bảo tao ngồi xuống, và mày biết gì không? Hắn nói chuyện với tao về mô tô, tất cả những thứ đó, và tao có cảm giác đã chạm đúng vào hòn bi của hắn. Hắn hỏi tao đủ thứ về Fat Boy, toàn những thứ sẽ chẳng bao giờ bật ra trong đầu một gã lái Audi. Thế rồi, bỗng nhiên, hắn thổ lộ với tao, hắn kể rằng hắn cũng có một con Harley, con Softail Slim, chắc mày chẳng hiểu gì đâu, nhưng đó đúng là hàng của dân chơi, một con xe tuyệt vời lắp trên bộ bánh chết tiệt loại 140/90/16. Mày có hình dung được tay giám thị đó, Sauvage himself, lại cưỡi một con Softail không? Mẹ kiếp, khi hắn bảo tao rằng việc con xe của tao đã được giải quyết xong, tao chỉ muốn ôm chầm lấy hắn mà hôn. Thế rồi, sau đó, câu chuyện của hắn với con Slim và bộ bánh của nó, mày nói xem, toàn bộ những thứ ấy đều là hàng khuyến mãi cả. Mày tin được chuyện của hắn không? Tay giám thị cuỡi Harley ư? Xin lỗi nhé, con trai ạ, nếu mày không thấy chán, tao sẽ giải thích vắn tắt với mày, tất cả những cảm xúc này đang khiến tao quặn hết cả ruột gan đây. Rồi sau đó, nếu mày muốn, tao tin rằng lần này chắc là sẽ ổn cả thôi, mày có thể cắt tóc cho tao.”

Có một vị thần bảo hộ những tay chơi mô tô, chắc chắn là như thế, một gã có lẽ cũng lái chiếc xe dòng “Heritage Classic” và đủ chất chơi để lôi kéo được cả con đực thống trị nhà tù và vị giám thị của cái nơi dạy dỗ gã vào cùng một nhóm đạo hữu.

Màn đêm yên ả. Mọi căng thẳng tích tụ trong ngày đã dịu xuống. Trong một không gian chật hẹp như nơi ở của chúng tôi, bầu không khí xuống cấp rất nhanh chóng do tiếp xúc với tâm trạng tiêu cực và những lần nổi khùng của chúng tôi. Giống như khi có một cơn bão đang đến gần, không khí tích đầy những i-on dương khiến chúng tôi ngột ngạt. Nhưng cả lần này nữa, cái nếp sống của chúng tôi đã thắng thế, và hàng xóm của tôi đã thiếp ngủ chẳng khác nào một đứa trẻ vừa được người ta trả lại món đồ chơi. Nhà tù gà gật, cả lính gác và tù nhân cùng ngủ, chỉ có tôi còn thao thức, và bên cạnh tôi là Winona, Nouk cùng vị mục sư. Tôi đã chờ đợi họ suốt khoảng thời gian cần thiết. Bây giờ họ đang ở đây. Hai mắt tôi mở to. Tôi có biết bao điều cần nói. Sự hiện diện của họ bên tôi đang và sẽ là tất cả những gì tôi còn lại trong đời.

Cứ như thể chuyện này đã được chỉ định, thời gian ở tù của tôi diễn ra ở nhà tù Bordeaux, nằm trên đại lộ Gouin, bên bờ sông Prairies, gần như ngay trong tầm chửi mắng từ nhà tôi, L’Excelsior. Và cứ như thể số phận đã muốn định sẵn cho tôi phải ở trong khu phố này, nó đã để cho tôi gặp gỡ Winona, vẫn trên cùng đại lộ này, dọc theo con sông này, nơi được dùng làm căn cứ thủy phi cơ cho vài chiếc máy bay nhỏ có gắn phao và đảm nhiệm việc chuyên chở hàng hóa cùng hành khách theo yêu cầu, từ hồ này sang hồ khác, trong bán kính chừng 300 ki lô mét từ Montréal. Cái công ty nhỏ xíu nơi Winona Mapachee làm việc có tên là Beav’ Air, một trò chơi chữ dựa trên tên gọi của ba chiếc máy bay mà công ty này sử dụng: những chiếc Beaver DHC2 do De Havilland sản xuất, những cỗ máy không thể phá hủy có một động cơ duy nhất kể từ ngày 16 tháng Tám năm 1947, ngày diễn ra chuyến bay đầu tiên, đã băng qua mọi vùng trời trên thế giới, tỏ ra mình có khả năng thích nghi với thiên nhiên bằng cách lắp thêm, tùy vào thói đỏng đảnh của mặt đất và của các mùa, những bộ phao, những bộ bánh hoặc những lưỡi trượt.

Vào buổi sáng tháng Năm năm 1995 ấy, Noël Alexandre, vị thủ tướng của tòa nhà nơi chúng tôi sống, hỏi xem tôi có thời gian để đến Gouin Est, ở phía Bắc thành phố, cách đảo công viên Saint-Joseph không bao xa, để đón một người bạn của ông, người sẽ hạ cánh xuống căn cứ thủy phi cơ vào khoảng giữa trưa, hay không.

Địa điểm ấy chẳng có gì là quyến rũ, nhưng đáp ứng được các tiêu chuẩn và các loại hình dịch vụ thôn dã mà công ty cung cấp. Một vũng nhỏ trong dòng chảy của con sông, một ngôi nhà nhỏ bằng gỗ dùng làm trụ sở soạn thảo các giấy tờ thủ tục, và những cầu tàu chắc chắn để tạo điều kiện thuận lợi cho hành khách bước xuống, đồng thời đảm bảo có nơi cho những cỗ máy bay xếp hàng.

Với âm thanh đặc trưng của động cơ Pratt & Whitney, chiếc máy bay đến từ phía Bắc hiện ra. Giảm dần độ cao, nó vượt qua căn cứ thủy phi cơ, nhắm hướng Nam, rồi quay ngoắt 180 độ để bay là là mặt nước, hạ phao rồi trượt xuống phía mặt sông như một con ngỗng khổng lồ đang tự tặng cho mình một chặng nghỉ. Trên máy bay chở ba hành khách, trong đó có người bạn của Alexandre, ông Nova, ba chiếc túi du lịch, chú chó lấm láp cùng mớ cần câu của ông. Trong khi tôi cố gắng lôi toàn bộ chỗ đồ đạc đó ra khỏi khoang máy bay, có ai đó bảo tôi: “Anh làm thế không được đâu.” Là Winona Mapachee, phi công lái chiếc máy bay, nàng vơ cả mớ lộn xộn ấy rồi chồng chúng lên nhau theo một trật tự hoàn hảo trên bờ sông. Tôi quan sát nàng kiểm tra các điểm neo đậu của chiếc thủy phi cơ, mở một cánh cửa bên, lấy mấy tấm bản đồ cùng một chiếc túi đeo chéo bằng da, rồi rời xa dần trong bộ áo liền quần xanh lính thủy để đi về phía căn lều hẳn được dùng làm trụ sở, bến đỗ, phòng đăng ký lên xuống máy bay lẫn cửa hàng ăn, nhờ chiếc máy bán hàng tự động nhả ra những thanh ngũ cốc và những chiếc bánh muffin bọc trong giấy bóng kính.

“Ốn cả không? Con chó cũng ổn chứ? Mấy cái túi của ông đây rồi. Tất cả đã xong xuôi, ông có thể đi được rồi.” Tất cả chỉ trong chưa đầy mười lăm giây. Thông thường, không cần mất quá nhiều thời gian để đoán định, trong một mối quan hệ, là ta đang dính dáng đến kiểu phụ nữ nào. Về mặt này, ngay từ những giây đầu tiên, tôi đã hiểu rằng Winona Mapachee, có cha là người Algonquin, mẹ là người Ireland, thuộc loại phụ nữ sống với nhận thức rõ rệt từng giây rằng cuộc đời này vô cùng ngắn ngủi và quý giá, nên không thể chấp nhận trì hoãn nó trong hàng dài toàn những vấn đề thứ yếu chờ đến lượt.

Theo đúng lô gic, có lẽ mối quan hệ của chúng tôi sẽ dừng tại đó, ở lần đổ bộ chớp nhoáng từ đuôi một chiếc Beaver, bên bờ sông Prairies, đại lộ Gouin. Nhưng cuộc đời, với những trò tình cờ của nó, luôn có mánh khóe để khiến những sinh linh mà nó quyết định vứt bỏ phải xích lại gần nhau. Trong trường hợp này là chứng đãng trí ở người bạn của Noël Alexandre, khiến tôi phải làm một cú bẻ lái ngoạn mục về phía người phụ nữ sẽ trở thành vợ tôi. Chuyện hết sức ngớ ngẩn: Nova đã quên toàn bộ giấy tờ tùy thân, các phương tiện thanh toán cùng hộ chiếu của ông trong một cái túi đeo chéo vứt trong căn lều đi câu của ông, cách đó hai giờ bay, về phía Bắc, trên hồ Sacacomie, gần Saint-Alexis-des-Monts. Và ông không thể bắt máy bay trở lại để lấy tài sản của mình, vì mắc kẹt với một cơn đau lưng cấp tính. Một lần nữa, Alexandre nhờ tôi vui lòng đóng vai bồ câu đưa thư, và đến Maskinongé lấy lại những gì cần lấy.

Winona kiểm tra dây bảo hiểm của tôi, khởi động động cơ, bật vài công tắc rồi đưa chúng tôi chậm rãi rời xa bờ sông cho đến khi định vị chiếc máy bay ở chính giữa dòng sông. Đoạn tiếp theo không giống với bất kỳ thứ gì tôi từng biết. Giống như một con ngỗng hoang chuẩn bị cất cánh, chiếc Beaver tì chân lên mặt nước, rồi dần dần tăng tốc, nhẹ nhàng bứt mình khỏi dòng chảy để lao lên không trung, được cuốn đi trong tiếng ầm ĩ thông thường của những rung lắc thiết kế vào những năm 1950. Trong thời tiết mùa xuân hôm ấy, Winona bay bằng mắt thường, và thỉnh thoảng chiếc máy bay lại xóc nẩy trên những xoáy không khí vô hình. Nàng đã ghi nhớ trong tâm trí toàn bộ bản đồ của vùng đất này, và giống như những đàn ngỗng trời chỉ chăm chú nhắm đến điểm đích của cuộc di cư, nàng định hướng bằng cách dựa theo bản năng, nó luôn dẫn nàng đến đúng nơi nàng cần. Đột nhiên, mặt hồ hiện ra chẳng khác nào một diễn viên bước lên sân khấu. Nàng thực hiện những động tác tiếp cận quen thuộc giữa những hòn đảo rải rác trên hồ, gióng thẳng máy bay với một chiếc cọc tiêu tưởng tượng, chạm mũi chân máy bay xuống nước rồi nhẹ nhàng trượt về phía bờ. Khi động cơ thôi kêu ầm ĩ, chúng tôi chỉ còn nghe thấy tiếng nước ì oạp như đang hát bên sườn của mấy cái phao.

Chiếc cầu tàu di động, căn lều sơ sài, chiếc túi đeo chéo của Nova, cả đống báu vật của ông, những âm thanh của khu rừng, đường bay của bầy chim, cảm giác được ở đúng nơi vào thời điểm thích hợp, ánh mắt Winona nói rằng chính là lúc này, đôi bàn tay nàng len vào túi tôi, sự tiếp xúc với những ngón tay nàng, những ngón tay tôi bấu víu vào phép mầu, những lớp áo quần cọ xát vào nhau, hai thân thể tiếp xúc với nhau, da với da va đập vào nhau, thế giới chợt trở nên nhỏ xíu, thế giới cùng với tất cả những sự vụ của nó, với những cái bể bơi tệ hại và những hình thức thanh toán, thế giới của người Thụy Sĩ và thế giới của người Đan Mạch, cả cái thế giới mà ngày nào tôi cũng phải kiểm tra những cột chiết xuất, toàn bộ cái thế giới ấy biến mất trong suốt khoảng thời gian ánh sáng tỏa rạng bên trong chúng tôi, cái tia chớp thoáng chốc soi tỏ cuộc đời như một quả pháo sáng.

Winona có cách nhìn nhận và xử lý mọi việc rất thẳng thắn. Sau khi khoác trở lại lên người bộ áo liền quần rồi châm một điếu thuốc, nàng bảo tôi: “Khi nhìn thấy anh quay lại căn cứ thủy phi cơ sáng nay, lập tức em đã nghĩ: mình sẽ sống đến hết đời với chính người đàn ông này. Giờ thì chúng ta lên máy bay thôi. Anh đóng cửa cẩn thận và đừng quên cái túi xách đấy.”

Winona lái chiếc Beaver lượn một vòng hẹp trên mặt nước, men quanh những hòn đảo theo cái cách mà một tay chèo vẫn làm khi ngồi trên xuồng, quấy rầy cuộc hội họp của mấy chú rái cá, vài chú chim di cư mệt mỏi, rồi nhắm thẳng hướng Nam, nhả một đợt xăng vào các vòi phun trong khối động cơ R985 Wasp Junior, và 450 mã lực của động cơ 9 xi lanh hình ngôi sao truyền sức mạnh của chúng đến cánh quạt hai cánh Hamilton Standard, bộ phận chịu trách nhiệm kiên trì phá vỡ sức cản của không khí để đưa chúng tôi trở về Montréal, chiếc túi đeo chéo trên tay, còn hai trái tim thì vắt vẻo trên vai sẵn sàng trao gửi.

Trong suốt cuộc hôn nhân kỳ lạ kéo dài mười một năm của mình, tôi không nghĩ mình đã có khi nào ngừng yêu Winona Mapachee, dù chỉ trong một hơi thở. Từ cái ngày bên bờ hồ ấy, nàng đã trở thành một phần của da thịt tôi, tôi mang nàng trong mình, nàng sống, suy nghĩ, cử động trong tim tôi, và cái chết của nàng cũng chẳng làm thay đổi điều gì.

Vài tuần sau, tôi đến gặp Noël Alexandre để cho ông biết ông đã hai lần bẻ hướng dòng chảy cuộc đời tôi. Lần đầu là bằng việc giao cho tôi trông nom tòa nhà như con tàu chở khách ấy; và sau đó, là việc tặng cho tôi một chuyến đi chẳng khác nào chuyến đi nghỉ tuần trăng mật trên chiếc Beaver bên bờ hồ Sacacomie. “Anh kết hôn rồi sao, Paul?” Đúng là tôi đã kết hôn. Thực ra, tất cả phụ thuộc vào quan điểm mà mọi người dùng để xem xét sự kết hợp giữa chúng tôi. Về mặt hành chính, Nữ hoàng ở Luân Đôn[3] và người đồng cấp ở Paris hẳn sẽ chỉ coi chúng tôi là những concubini, một danh từ La tinh mà ta có thể dịch ra thành “bạn chung giường”, và về bản chất thì điều này không có tính chất bêu riếu cũng không hoàn toàn sai. Nhưng nếu ta đặt mình trước ánh nhìn của vị tù trưởng người Algonquin Tessouat của bộ tộc Kichesipirini, thì không còn chút nghi ngờ nào nữa, mặc dù đã qua đời từ năm 1636, con người thông thái vĩ đại của quốc gia Anh điêng ấy sẽ tuyên bố rằng chúng tôi, tức Winona và tôi, là vợ chồng của nhau. Đó chính xác là những gì người phối ngẫu của tôi đã giải thích với tôi khi mà, sau một thời gian chung sống, tôi hỏi nàng có muốn chúng tôi kết hôn với nhau không: “Nhưng chúng ta đã kết hôn rồi còn gì. Đối với người Algonquin, không có hợp đồng hôn nhân cũng không có thề thốt. Ở chỗ chúng em, người này sống với người kia, và người này sống vì người kia. Khi không còn thỏa mãn với việc ở cùng nhau nữa, chúng em chia tay.” Thế đấy, chỉ với bốn câu nói súc tích, cả Nữ hoàng Anh lẫn Common Law[4] của bà đã bị hoàn trả về hòn đảo ẩm ướt của họ.

Trong mắt tôi, Winona đại diện cho sự cô đọng tuyệt vời của hai thế giới cổ xưa. Từ người mẹ Ireland, nàng thừa hưởng cái sức mạnh nhào trộn đất đai cũng giống như cuộc đời, san bằng mọi chướng ngại như thể mỗi ngày đều do chính đôi tay nàng tạo ra. Vui tươi, hạnh phúc, với tấm lòng ngay thẳng trong vắt, nàng lại còn có thêm cái mối ngờ vực truyền kiếp dành cho người Anh. Từ phần gốc gác bản địa, nàng vẫn giữ được khả năng hòa nhập vào thế giới vô hình, hòa mình với nó, đọc những thông điệp của gió, thấu hiểu những bức rèm mưa, lắng nghe tiếng cây cối kêu lên kẽo kẹt. Nàng lớn lên trong hành lang của những huyền thoại, những câu chuyện nâng đỡ tinh thần giúp tái dựng nguồn gốc của thời gian, những câu chuyện kể rằng chó sói đã dạy con người biết nói, rằng chúng đã dạy con người biết yêu, biết tôn trọng lẫn nhau và làm chủ nghệ thuật sống theo cộng đồng. Rồi cả lũ gấu. Cả lũ tuần lộc. Chúng chính là tổ tiên của chúng ta, cũng như đại bàng, như cây trong rừng và như cỏ trên đồng nội. Tất cả muôn loài đều ăn trên cùng một mảnh đất ấy, và khi đến lúc, mảnh đất ấy sẽ lại ăn chúng ta.

Trên thực tế, ngoài vài lát cắt trong bộ não là còn mang đậm nét Algonquin, Winona cũng là một phụ nữ thực tế sống trong bụng những chiếc phi cơ và rờ rẫm các mặt cánh mỗi ngày để kiểm tra khung sườn của chúng.

Khi ngắm ảnh vợ mỗi sáng, tôi không bao giờ biết được liệu mình đã yêu một cô nàng Ireland ở Galway hay một người đàn bà da đỏ ở Maniwaki. Cũng giống như ánh sáng rực rỡ ở Skagen, các đường nét trên mặt nàng có thể thay đổi theo từng giờ, và mỗi phần gốc gác của nàng lại thắng thế phần kia vào một thời điểm khác nhau. Khi tỉnh giấc, mái tóc vàng đồng và đôi mắt trong veo như đưa nàng thẳng về phòng đợi trong nhà một gia đình người Ireland, nhưng vào thời khắc cuối chiều, những luồng ánh sáng là là mặt đất lại cho thấy dấu ấn của người Anh điêng trên màu da, trên những đường nét của khuôn mặt và trong nét quyết đoán của ánh mắt nàng. Tôi nhấm nháp tính chất hai mặt ấy, kín đáo sống cùng lúc với hai người phụ nữ, tìm nguồn an ủi ở người này những khi người kia lạnh lẽo với tôi. Chưa, chưa có một giây phút nào tôi ngừng yêu Winona Mapachee.

Cuộc sống của tôi trong tòa nhà bị xáo trộn một thời gian khi nàng quyết định chuyển đến sống trong căn hộ nhỏ bé cùng tôi. Đúng là chúng tôi thiếu chỗ, nhưng sự gần gũi này chỉ có một hậu quả duy nhất là khiến chúng tôi càng xích lại gần nhau hơn nữa. Rời khỏi căn hộ mỗi sáng sớm để nghe bệnh cho hệ hô hấp của tòa L’Excelsior trở nên khó khăn hơn, và về nhà vào tối muộn, sau nét chấm phá cuối cùng dành cho các tác phẩm của người quản gia, trở nên có vẻ khá vô bổ đối với tôi. Cùng lúc chăm lo cho một tòa nhà và một người phụ nữ, vừa o bế chừng hai chục bà góa lại vừa chiều chuộng một người vợ, quả là một việc khó khăn. Giờ giấc của Winona thay đổi theo mùa, giống như những thay đổi của địa hình hạ cánh, tại Montréal, nơi nàng đậu xuống trên phao, bánh xe hoặc, vào mùa đông, trên đôi càng trượt. Chúng tôi tạo thành một cặp đôi có ngày làm việc mềm dẻo linh hoạt đôi khi vượt quá những gì cả hai từng mong muốn. Nhưng giống như những gì Kieran Read từng dạy, từng khuyên, tôi luôn làm hết sức mình, sao cho vào ngày an táng tôi, Winona có thể, trước mặt các nhân chứng, khiến cho công ty bảo hiểm của chúng tôi hiểu rằng, trong một “gia đình có đời sống tình dục chung thủy”, nàng chỉ biết đến “những lần quan hệ thỏa mãn và thường xuyên”.

Chính trong những năm chúng tôi mới kết hôn, mọi việc bắt đầu thay đổi ở L’Excelsior. Dân cư của nó già đi. Những người về hưu bây giờ đã chớm đến giai đoạn cuối cùng trong cuộc đời. Họ mất cả đống những thứ nhỏ nhặt, quên chìa khóa, quên đồ đạc bên bể bơi, lo âu vì những chi tiết vặt vãnh, và đôi khi gọi tôi vào buổi tối, vì tưởng rằng họ nghe thấy những âm thanh kỳ lạ trong đường ống thông gió. Họ già đi. Không phải tất cả họ đều chết vì già, nhưng ai nấy đều chịu tác động của tuổi tác.

L’Excelsior chậm rãi bước vào một thời kỳ ảm đạm. Năm 1997, ngay trước lễ Giáng sinh, tôi nhìn thấy Soraya Engelbrecht, một bà chủ nhà đã có tuổi sống ở tầng sáu, đi xuống sảnh, lúc khoảng 22 giờ, trên người chỉ mặc chiếc áo ngủ, và ngồi vào một chiếc ghế bành trong phòng chờ. Bên ngoài, cái lạnh khiến những bông tuyết đóng bằng ngay từ lúc chúng còn đang rơi. Lúc ấy tôi đang hoàn tất việc trang trí và treo đèn ở lối ra vào cho dịp cuối năm, một truyền thống lâu năm mà các chủ nhà rất coi trọng. Tôi liền bỏ dở công việc và đi đến chỗ bà già. Bà nhìn tôi thật ân cần và dịu dàng, nhưng tôi thừa hiểu bà không nhận ra mình. Tôi choàng chiếc áo vét của mình lên vai bà. “Là cháu đây, Paul đây. Cháu sẽ giúp cô quay trở lên nhà. Cô không thể ở lại đây được, cô sẽ bị nhiễm lạnh mất. Nào, để cháu đi cùng cô, cả hai chúng ta lên nhà thôi.” Cửa căn hộ của bà bị khóa, tôi dùng thẻ của mình để mở. Bà Engelbrecht nhìn tôi như thể tôi là ảo thuật gia, rồi đột nhiên nhận ra tôi, bà vừa cảm ơn lại vừa xin lỗi tôi. “Tôi rất xin lỗi, Paul ạ. Tôi xin lỗi về toàn bộ chuyện vừa rồi. Bây giờ, tôi mệt mỏi quá.” Chúng tôi đi vài bước để đến bên giường của bà, bà nằm xuống rồi nhắm mắt gần như ngay lập tức. Tôi kéo chăn cho bà, tắt điện, và đứng lại bên bà một lát, trong bóng tối.

Soraya Engelbrecht từng nói bà không còn người thân thích nào, và tôi không biết phải báo cho ai để nhờ họ đến giúp bà. Một tuần sau, vẫn vào lúc đêm muộn, và trong khi đang ngắm nhìn ô cửa kính để chờ Winona về, tôi nhìn thấy bà già băng qua phố, chân trần, chỉ mặc một chiếc váy mỏng, rồi ngồi xuống băng ghế ở nhà chờ xe buýt. Lúc ấy có lẽ phải đến âm mười độ, và mặt đất phủ một lớp băng mỏng. Khi nhìn thấy tôi, bà cố gắng đứng dậy và đưa tay về phía tôi. “Thật kinh khủng, Paul ạ, tôi nghĩ là William chết rồi. Tôi nghĩ là chồng tôi vừa chết rồi.” Tôi choàng tay ôm lấy bà rồi bế bà đến tận cửa tòa nhà L’Excelsior. Bà nhẹ chỉ như một đứa trẻ. Tôi đưa bà về lại căn hộ rồi ở lại bên bà cho đến khi bà ngủ thiếp đi. Bà ở góa đã cả chục năm nay. Chồng bà tên là Frederic-Edward.

Quãng thời gian khó khăn ấy báo hiệu cho rất nhiều quãng thời gian khó khăn khác nữa. Trong những năm sau đó, công việc hỗ trợ chăm sóc mới mẻ ấy dần dà lấn vào những hoạt động bảo trì tòa nhà hằng ngày của tôi. Được thông báo về tình trạng của bà Engelbrecht, Noël Alexandre liên hệ với văn phòng trợ giúp xã hội, và theo ý kiến của chuyên gia y tế, họ đưa Soraya đến cơ sở chuyên chăm sóc người già. Tôi đã chuẩn bị vài món đồ để bà không phải thiếu thứ gì trong ngôi nhà mới, và trước lúc rời đi, bà bắt tôi phải hứa là sẽ thỉnh thoảng lên căn hộ của bà để tưới cây. Khi đội y tế đến đón bà, tôi tiễn bà ra tận xe cứu thương. Rồi tôi quay trở lên căn hộ, đóng hết những gì cần đóng và sập cửa, để lại sau lưng tất cả những gì từng là cuộc sống của bà.

May mắn thay, mỗi tối tôi đều gặp lại Winona. Còn nguyên vẹn sau ngày làm việc của nàng, chất chứa đầy ion âm, những hạt anion giúp rửa sạch tâm hồn, được tôi rèn nhờ toàn bộ vẻ đẹp tích tụ ấy, những khung cảnh bất diệt cách xa tuổi già và những nhà dưỡng lão đến hàng trăm dặm, cách xa cái thế giới nhỏ bé bảy tầng đang đến hồi cuối của tôi đến hàng ngàn dặm. Trong ngôn ngữ của tổ tiên nàng, Winona có nghĩa là “con gái cả”. Hơn bao giờ hết, đối với tôi, Winona trước hết có nghĩa là duy nhất.

Quãng thời gian cuối những năm 1990 vẫn in đậm trong tâm trí tôi như một thời kỳ di tản, với những cuộc ra đi của nhiều chủ nhà, ít nhất cũng khoảng mười lăm người, những người không còn đủ khả năng thể chất hoặc tinh thần để cáng đáng cảnh cô độc của họ bất chấp những thảm cỏ lùm cây được chăm sóc kỹ càng, làn nước bể bơi vừa dịu dàng vừa ấm áp, tất cả các loại máy móc đều hoạt động trơn tru, và một viên quản gia lúc nào cũng sẵn sàng có mặt. Rất thường xuyên, tôi đi chợ hộ người này, mua thuốc giúp người kia, đồng thời trông chừng bộ tứ bà góa cuối cùng trong tòa nhà, những người đang bấu víu vào cuộc sống bằng những chiếc móng tay sơn bóng. Tôi biết rằng tất cả những thứ này rồi sẽ vỡ nát một ngày nào đó, nhưng khi chậu rửa nhà họ bị rỉ nước hoặc phải thay chụp hút mùi, tôi vẫn vội vàng leo thang lên để làm việc, để trấn an họ, để nói với họ rằng tôi đang ở đây. Sau toàn bộ từng ấy thời gian dành cho ngôi nhà rộng lớn này, tôi nhận ra rằng mình gắn bó với tất cả những người sống trong nó, và rằng, theo một cách nào đó, theo cách của tôi, tôi yêu quý họ.

***Line Note Zone***

[1]

Bồi thường thiệt hại tinh thần - tiếng Anh trong nguyên bản.

[2]

Maurice Boucher là thủ lĩnh băng Nomads, chi nhánh của băng đảng tội phạm mô tô Hells Angels ở Québec. Biệt danh “Mom” (Mẹ) gắn với tên này xuất phát từ cuốn sách tiểu sử cùng tên, do nhà báo điều tra Normand Lester cùng cựu cảnh sát Guy Ouellette viết về hành trình tha hóa của tên tội phạm khét tiếng này.

[3]

Canada thuộc Vương quốc Thịnh vượng chung và có nữ hoàng Elizabeth I là vua trị vì, đa số các quốc gia thuộc Vương quốc đều là các thuộc địa cũ của Đế quốc Anh.

[4]

Thông luật - tiếng Anh trong nguyên bản. Đây là hệ thống pháp luật phát triển từ những tập quán, bắt nguồn từ nước Anh.

Ngay trước bóng tối

Kể từ sau cuộc nói chuyện với ông giám thị, Patrick Horton không còn như trước nữa. Dường như gã quan tâm hơn đến những vụ việc trong thế giới xung quanh mình, và đặc biệt, sáng nay, đến cách thức các ngân hàng thỏa thuận với nhau để tàn phá tương lai chúng tôi. “Mẹ kiếp, mày xem cái này chưa? Chuyện những khoản cho vay dưới chuẩn vẫn đang tiếp diễn. Họ vừa đưa ra bản tổng kết đầu tiên cho thấy những thứ ngớ ngẩn ấy khiến ta phải trả giá bao nhiêu. Mày có biết đám già về hưu người Mỹ ấy, họ đã bị hút mất bao nhiêu tiền không, với mấy đồng lương hưu của họ? Nào, nói đi, nói xem. Nào, nói một con số đi, mẹ kiếp. Mày đoán sai toét rồi, anh bạn ạ. 2.000 tỷ đô la. Thậm chí tao còn không biết phải viết bao nhiêu số không đằng sau số hai thì mới đúng nữa. 2.000 tỷ đô la, thế đấy, đấy là với đám người Mỹ. Mày hình dung xem trên toàn thế giới thì thế nào? Không đùa được đâu. Mày giáng một cái tát vào một thằng con hoang xứng đáng ăn tát, thế là mày lập tức đi bóc lịch hai năm. Những kẻ kia, chúng càn quét các sòng bạc bằng tiền của mày, hạ đo ván cả thế giới và sau đó, ung dung chia chác nhau ở Acapulco, nơi chúng vui vẻ với lũ gái gọi. Mẹ tao có gửi tiền cho cái đám khốn nạn ấy, không phải ức vạn gì đâu, nhưng đối với bà, hẳn cũng là một con số đáng kể. Cái gã ở ngân hàng đã nói với bà rằng tất cả đều đổ sông đổ biển hết rồi. Rằng mọi người ai cũng phải qua cái đận ấy, rồi hắn không ngừng lặp đi lặp lại mỗi một chuyện suốt nhiều ngày liền. Đổ sông đổ biển. Mày ấy, mày có gửi tiền nong gì theo cái kiểu đó không?”

Không, Patrick ạ. Tôi chưa bao giờ bỏ, dù chỉ một đô la, vào những cỗ máy cờ bạc đó. Winona và tôi sống theo kiểu ngày nào biết ngày ấy. Chính chúng tôi phải làm việc, chứ không phải tiền của chúng tôi. Và những gì chúng tôi không tiêu đến vẫn nằm ngủ ngay trong Ngân hàng Montréal trên phố Saint-Jacques.

“Mày có tính được như thế là mua được bao nhiêu chiếc Harley không, hả mày, 2.000 tỷ đô la ấy, nếu tao tìm được cho mày giá bán chính xác của một con Fat Boy?” Bất chấp mối quan tâm hết sức mới mẻ đối với cái vũ trụ mà gã đã quyết định tham gia kể từ lúc này, vẫn đến một thời điểm mà óc hư cấu trong Patrick đuổi kịp và xô đổ thực tế. “Về cái món tính toán, thao tác đó, tất tật những thứ ấy, tao nghĩ rằng tao vẫn xoay xở được, nhưng với những con số không thì, cầm chắc là tao sẽ rối trí.” Với Patrick, thế giới cùng những khủng hoảng và bất hạnh của nó luôn có thể tìm hiểu, diễn giải và hiệu chỉnh dựa vào một giá trị tham khảo ổn định duy nhất trên đời, chiếc Harley “Fat Boy”.

“Mày biết đấy, khi tao đọc những thứ như thế này, về chuyện của đám ngân hàng và tất cả mớ rác rưởi xung quanh ấy, tao thường tự nhủ rằng có biết bao nhiêu điều tao chẳng hiểu gì sất trong toàn bộ những cỗ máy kinh tế, chính trị ấy, và rằng tao chẳng việc gì phải nấn ná với chúng làm gì, tao đã tụt lại quá xa. Những lần khác thì ngược lại, tao cố gắng bấu víu, cố gắng tự nhủ rằng tao càng biết nhiều thứ thì chúng càng ít có cơ hội đánh lừa tao, trong việc bỏ phiếu hoặc trong việc đầu tư tiền. Mặt khác, ngay lúc này, vấn đề đã được giải quyết, tao chẳng có xu dính túi nào.”

Chính vào khoảng cuối mùa hè năm 1999, tôi được gọi đến bên bể bơi của tòa L’Excelsior. Noël Alexandre vừa lên cơn khó ở tại đó. Ông nằm dài trên mặt đất, hai mắt dường như đang tìm kiếm một khuôn mặt, một điểm mốc nào đó để nhắm vào. Tôi đưa tay nắm lấy tay ông và nói với ông tất cả những điều vô nghĩa lý chợt nảy ra trong óc ta khi nỗi bất hạnh chợt ập đến ngay lúc ta đang làm việc, trong khi ta đang tìm kiếm cái đầu khớp nối cho cờ lê ngoàm.

Tôi đi cùng ông trên xe cứu thương, vẫn không rời tay khỏi bàn tay mà ông đã chìa ra cho tôi biết bao lần.

Tôi chỉ quay về tòa nhà khi trời đã tối. Không còn ai bên bể bơi, cánh cửa phòng kỹ thuật vẫn mở, cái đầu bịt vẫn đang chờ khớp nối trên chiếc cờ lê ngoàm.

Trong căn hộ của chúng tôi, Winona đã về. Trên ghế xô pha, nằm bên cạnh nàng, một cô chó nhỏ có bộ lông màu trắng đang ngủ, thân hình cuộn tròn như một quả cầu. “Em tìm thấy nó chiều nay, nó bị bỏ rơi bên bờ hồ Manitou phía Sainte-Agathe-des-Monts. Nó đói run cả người, chân lại còn có một ổ áp xe. Có lẽ nó chừng sáu, bảy tháng tuổi. Chúng ta sẽ giữ nó lại. Trông cứ như một cô sói nhỏ.” Nouk không phải chó sói, cũng không phải chó cảnh, mà là một con vật tuyệt vời, tinh tế, hiếu kỳ muốn khám phá và tìm hiểu về thế giới, quan tâm đến những phiền muộn của chúng tôi mà nó đoán biết trước cả khi chúng tôi cảm thấy. Rất nhanh chóng, cô chó trở thành một phần không thể tách rời trong cuộc sống của chúng tôi, nơi nó hòa nhập với một sự thoải mái đến ngạc nhiên, nhảy lên chiếc Beaver khi cần đưa một tay câu đến với đàn cá của anh ta, hoặc chạy bên chân tôi trong công viên Ahuntsic, khi mà, sau một trận tuyết rơi, cô nàng lăn trong lớp bụi mịn ấy cho đến khi bộ lông dính đầy món quà của mùa đông khiến nó trở nên to xù, rồi vừa khụt khịt vừa tung tăng rải rắc cái đám mây bông tuyết ấy trong bầu không khí lạnh băng.

Nouk ăn với chúng tôi, xem phim với chúng tôi rồi ngủ bên cạnh chúng tôi sau khi đã lăn tròn bốn hoặc năm vòng, giống y như những gì tổ tiên loài chó đã dạy cho nó, theo những nguyên tắc của giống loài và những quy luật của núi rừng.

Buổi tối, trong lúc chúng tôi cùng chờ Winona về, Nouk thường đến sát bên tôi rồi dụi cái mõm của nó vào vùng giữa cánh tay và sườn cụt của tôi. Và trong cái hang tối nơi không gì có thể đến được ấy, cái hang tối mà chỉ mình nó biết đến ấy, cô nàng khiến tôi hiểu ra cả một đống những thứ mà con người thường rất khó giãi bày. Đôi khi nó mở hé một mắt nhìn về phía tôi, chỉ để báo trước với tôi rằng lúc này, nó sẽ im lặng và ngủ một chút. Có biết bao nhiêu ý thức và lòng trung thành trong cái sinh vật nhỏ bé ấy, đến mức mà theo thời gian, tôi đã có thói quen trò chuyện với nó giống hệt như với một con người, cùng nó chia sẻ nhịp điệu và những lộn xộn mỗi ngày của mình. Và đáng ngạc nhiên nhất là điều ấy chẳng có gì phi lý. Tôi giãi bày tâm sự trong góc của mình, còn Nouk lắng nghe và thấu hiểu tôi theo cách riêng của nó. Cái nỗ lực mà hẳn là nó đã thuận tình bỏ ra để giải mã thứ ngôn ngữ pha tạp của con người, đến lượt tôi thực hiện để nhận biết tất cả các kiểu tiếng sủa cũng như đọc ngôn ngữ cơ thể của nó. Giống như trong mọi việc, sau giai đoạn học hỏi, tôi đã đạt được kết quả tương đối đáng khích lệ, cho phép chúng tôi xử lý những điều cơ bản trong cuộc sống hằng ngày, bởi vì lúc này, chúng tôi đã nói cùng một thứ ngôn ngữ. Nó hiểu tôi tường tận, tôi quan tâm đến nó, với vô số cử chỉ dịu dàng mà ta thường làm một cách tự nhiên khi ta yêu một ai đó.

Noël Alexandre quay trở lại L’Excelsior sau chừng chục ngày nằm viện. Thứ mà chiếc xe cấp cứu trả lại cho chúng tôi chỉ là một cái vỏ mỏng manh được người ta nhồi một chút sự sống vào bên trong. Từ khuôn mặt lốm đốm vết đồi mồi gầy hóp đi của ông, giờ đây nhô rõ hai xương gò má, hai vệt xương hàm, vòng cung của đôi hốc mắt. Thái dương ông hõm sâu, và trên làn da cổ, ta gần như không thể đoán nhận được những mạch đập yếu ớt của trái tim ông.

Noël Alexandre đã bị trả về L’Excelsior để chết ở đó.

Tôi kê chiếc giường có gắn các thiết bị y tế cùng dây truyền dịch của ông ngay đằng trước ô cửa kính mà đám cành cao của những cây phong dường như muốn xuyên thủng để lách vào nhà. Các y tá ghé qua căn hộ của ông ba lần mỗi ngày để tận tình chăm sóc cho ông, còn tôi, cả đêm lẫn ngày, kết nối với Noël bằng một sợi dây vô hình hoạt động dựa vào cả phép mầu của ngành điện tử lẫn phép mầu của tình cảm gắn bó. Chỉ cần Noël ấn vào một chiếc nút báo động nhỏ mà ông giữ trong lòng bàn tay, tôi sẽ bỏ mặc tất cả những công việc bảo dưỡng bảo trì để đến với ông.

Chuông báo động reo vang nhiều lần, và mỗi lần tôi lại chế được cho ông ảo tưởng về một tình trạng tiến bộ hơn đôi chút.

Thế rồi một ngày, nó không còn kêu nữa.

Trong suốt những năm ấy, Trưởng ban, theo cách tôi gọi ông, đã thành công trong việc mang lại một tâm hồn và một trí tuệ cho cái tòa nhà này, và rốt cuộc nó trở nên giống ông, dành cho mỗi người một bầu không khí ân cần, che chở và tự do. Chỉ bằng thái độ của ông, và bằng dũng khí khi cần thiết, Noël Alexandre đã lập kỳ tích trong việc điều tiết hoóc môn của sáu mươi bảy cư dân đồng chủ sở hữu còn lại, thường là được thôi thúc bởi những mong muốn và tình cảm đối lập nhau, thuyết phục mỗi người thể hiện sự tôn trọng và bao dung đối với người khác. Ông sử dụng kỹ năng và những phương cách sáng suốt của riêng mình, điều hành ngôi nhà chung của chúng tôi theo cách thức hết sức thông minh, cho đến khi nhiệm kỳ của ông chấm dứt.

Ngay trước khi thiên niên kỷ kết thúc, vài tháng trước phần còn lại của thế giới, chúng tôi đã bước sang một thời kỳ khác, và đương nhiên chúng tôi chẳng biết gì về nó, nhưng đã có điều nhỏ bé nào đó lảng vảng trong không khí khiến chúng tôi tin rằng về rất nhiều điểm, nó sẽ bớt cao quý, bớt dịu dàng và bớt sung túc so với thời kỳ trước đó.

Vào ngày áp chót của năm, ngày 30 tháng Mười hai, đã diễn ra cuộc họp toàn thể các đồng chủ sở hữu, trong đó bản tổng kết chi tiêu được công khai, và nhất là, vào cuối cuộc họp, người ta tiến hành bầu trưởng ban mới cho ban quản trị. Kể cả Kieran Read, toàn bộ cư dân đều tham gia họp và bỏ phiếu. Ba ứng cử viên. Louis Angelin, đại diện cho trường phái cũ, tay cú vọ ở tầng bốn, quan tâm đến chi phí vận hành bể bơi, riết róng trong việc chăm sóc các thảm có, nhà thực vật tồi, gắt như mắm. Edouard Sedgwick, made in New-England, cư dân mới đến, theo trường phái mới, xe hơi mới, vợ mới, và có vẻ là cuộc đời mới, bởi vì ông ta là cựu cư dân của tòa Outremont sang trọng, ngày nay đã bị hạ cấp xuống thành cư dân ở tầng sáu, trong một căn condo ở Ahuntsic. Yêu cầu đầu tiên của ông ta vào ngày chuyển đến L’Excelsior: bản báo cáo mới nhất của ban quản trị. Và cuối cùng là Madeleine Brigg, hội viên được nhiều người thèm muốn trong câu lạc bộ ở tầng trên cùng, chừng sáu mươi tuổi, đã được tân trang, hài hước đến tàn khốc, một phụ nữ ngọt ngào, khó đoán, vừa có đầu óc vừa rảnh rỗi, phụ trách bộ phận Sưu tầm ở MAC, tức bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Montréal. Lúc nào cũng thấy tòa nhà quá đỗi buồn tẻ. Và mong muốn đặt những bức điêu khắc của Tinguely gần như khắp khu vườn. Là người kỳ cục, tuyệt đối không đủ khả năng quản lý một tòa nhà như L’Excelsior, dù sao cũng tuyệt vời để sống mỗi ngày.

Mỗi ứng cử viên có mười lăm phút trình bày ngắn gọn về số phận mà người đó sẽ dành cho tòa nhà. Không gây ngạc nhiên, Angelin bàn về những loại hạt giống và phân bón dành cho bãi cỏ, về việc phủ xanh những khu vực chung tại tầng trệt, cửa ra vào, không quên việc giám sát các chi phí đun nước và bảo trì bể bơi. Brigg cho chúng tôi một bài giảng lịch sử ngắn gọn về nghệ thuật trong các “cỗ máy, hoạt động và tiếng ồn” rồi chia sẻ với chúng tôi sự phấn khích của bà với một môi trường kích thích hơn, với một khu vườn rải rác những tác phẩm của Tinguely (1925-1991), đương nhiên. Hoặc nếu không được như thế, bởi vì lúc nào chúng tôi cũng thiếu tiền đầu tư, thì sẽ dùng tác phẩm của các nghệ sĩ điêu khắc trẻ tuổi ở Canada mà tòa nhà có thể mua được, và khoản chi phí này hẳn là có khả năng được miễn thuế. Một ai đó nói: “Nhưng chúng ta không phải trả thuế, vì có thu được khoản lợi nhuận nào đâu.” Brigg liền gạt bỏ lập luận ấy bằng một cú hất cằm đầy nghi hoặc, rồi ngồi xuống.

Ngay trước khi ông ta mở miệng, ngay trước khi ông ta phát ra dù chỉ một lời, tôi đã biết rằng ông ta sẽ được bầu. Toàn bộ nghi trượng của một tay công tử. Hình mẫu lý tưởng của một tay gian giảo xảo quyệt, một con chó rừng ranh mãnh. Với khối kỹ năng của thời hiện đại, pha trộn giữa suồng sã và cao ngạo, giữa chuyên môn và khinh mạn, Edouard Sedgwick chính là người dành cho tòa nhà, tay vô lại nhiệt thành mà Nouk và tôi đã đánh hơi thấy khi còn cách xa cả trăm bước, ông ta tự giới thiệu mình như “người bảo đảm cho sự thoải mái của tất cả mọi người, quyết tâm trông nom chu đáo tất cả các khoản chi để mỗi đô la đều được tiêu một cách có ý thức, và sao cho tòa nhà này, với phương cách quản lý đổi mới, sẽ là ngôi nhà chung của chúng ta.” Amen.

Chiến dịch trồng cỏ của Angelin thu được 14 phiếu, chủ yếu thu hoạch từ vùng đồng bằng rộng lớn của những người theo trường phái Cũ, hẳn là vẫn gắn bó với hoài niệm xanh mướt của thời tuổi trẻ. Brigg gặt hái được 7 phiếu bao gồm phiếu của tôi, phiếu của Read và phiếu của năm cư dân khác tin chắc rằng nếu phải biến mất thì chẳng thà ra đi trong đẹp đẽ. Về phần Sedgwick, với những lời sáo mòn thảm hại, bài thuyết giáo mang hơi hướng công đoàn, ông ta thu được toàn bộ số phiếu còn lại, trừ một phiếu trắng, tức là khoảng 46 phiếu đã bị nẫng mất một cách vừa ghê sợ vừa gần như mầu nhiệm, bởi một tay khoe khoang khoác lác kiếm được cả con thỏ lẫn chiếc mũ kèm theo. 46 phiếu là 46 nắm đất ném lên mộ Noël Alexandre. 46 phiếu bị nhai rau ráu bởi một gã đàn ông không biết từ đâu chui ra, một gã mà mới tháng trước còn chẳng ai biết đến. 46 phiếu sẽ khiến cuộc sống của tôi ngày càng trở nên khó khăn. 46 phiếu mà tôi đã từng, một ngày nào đó, giúp đỡ hoặc sửa chữa cứu nguy.

Một cuộc trưng cầu dân ý cho thời đại mới.

Những năm 2000 và thế giới đi cùng chúng giờ đây đã thuộc về Edouard Sedgwick.

May mắn thay, Winona và Nouk thỉnh thoảng kéo tôi ra khỏi cái vũ trụ nơi tôi đã sống cuộc sống giam cầm từ quá lâu. Chiếc Beaver đôi khi đưa chúng tôi đi nghỉ cuối tuần trong một căn nhà gỗ cho thuê làm nơi câu cá và thư giãn bên bờ hồ Saint-Jean. Tôi rất thích những chuyến đi chìm đắm trong tiếng ồn của cái khoang lái cũ kỹ đầy khí xả tự do của động cơ này. Tôi đã chế ra một thứ mũ bảo hiểm nhỏ mềm giúp loại bỏ tiếng ồn khỏi đôi tai Nouk. Ban đầu, nó rất ghét thứ phụ kiện ấy, nhưng sau rồi cũng quen. Tôi những muốn những chuyến lang thang trong không trung ấy kéo dài suốt nhiều thế kỷ, để có thời gian nhìn ngắm mọi thứ từ trên cao, nào cây cối nào mặt nước, nào đất đai nào muông thú. Chúng tôi có cảm giác mình đang sống bên trên một thế giới bất tận, cái thế giới đang trải cuốn danh mục những điều đẹp đẽ của nó ra cho đến vô cùng. Tất cả đều bát ngát, từ bầu trời, mặt nước cho đến những khu rừng nơi ta đoán rằng đang ních đầy một sự sống hoang dã vô hình mà một ngày nọ chúng ta đã rời bỏ để đến sống trong những ngôi nhà bảy tầng, trang bị hệ thống liên lạc nội bộ, và một cái hồ nhân tạo nhỏ nơi chẳng bao giờ có ai đến lấy nước để uống. Chúng ta sống và bước đi trên bờ những mặt nước nhân tạo ấy mà chẳng để lại bất kỳ dấu vết nào, có chăng thì chỉ là những mật mã số trên bàn phím.

Những gì tôi nhìn thấy từ chiếc máy bay Beaver ấy không thuộc về bất kỳ ai, không thuộc về một hay hai người nào. Và một đất nước thì thiết gì những thứ ấy? Đó là cái thế giới nơi ta không bắt gặp cả nữ hoàng lẫn nghiệp đoàn. Một vương quốc nơi 46 phiếu chẳng có nghĩa lý gì, chẳng mang lại điều gì, chẳng che chở được khỏi bất cứ điều gì. Với 46 phiếu, người ta không ăn, người ta không tự cứu được mình. Với 46 phiếu, ta thu hút lũ gấu, ta nhử lũ chó sói, hoặc đơn giản là ta chết vì lạnh.

Trong chiếc Beaver ồn đến nỗi tai nghe hoàn toàn không có tác dụng gì, đến mức Winona và tôi đã quen trao đổi bằng ký hiệu. Khi nàng chỉ tay về phía dưới, tôi biết rằng chúng tôi sắp bay xuống và hạ cánh. Đó là thời điểm duy nhất tôi e sợ trong những chuyến đi của chúng tôi. Thời điểm những cái phao chạm vào mặt nước. Bất chấp hình dạng của chúng cùng những lời giải thích về khí động lực học mà vợ tôi thỉnh thoảng lại dành cho tôi, tôi luôn sợ rằng một trong số những phụ tùng ấy, giống như những cánh buồm, bị đâm thủng, và, bị bắn vọt đi do tốc độ cao, sẽ lao đầu xuống trước, kéo toàn bộ máy bay cắm đầu theo, đít chổng lên trời. Chính vì thế, trước khi chạm xuống mặt hồ, tôi luôn giữ Nouk trên đầu gối và ôm siết lấy nó cho đến khi chiếc máy bay khẳng định với tôi rằng chúng tôi đã sống sót, rằng nó đã thực hiện một cú trượt thành công.

Trong một tạp chí chuyên ngành, tôi đã đọc được một tài liệu đáng lo ngại, một nghiên cứu đầy đủ ca ngợi độ bền và vô số khả năng của cỗ máy này, nhưng cũng cảnh báo phi công về việc “do có kích thước nhỏ, dáng xiên, nên khi chở đầy khoang, máy bay Beaver nổi tiếng là đôi khi trở nên phản trắc, và không có bất cứ dấu hiệu nào báo trước cú rơi trệch sắp xảy ra. Cú rơi lộn nhào thường diễn ra đột ngột, và, ở độ cao nhỏ, việc lấy lại độ cao nổi tiếng là mạo hiểm, thậm chí là trí mạng trong một số trường hợp.”

Khi tôi cho Winona xem bài báo này, nàng chỉ nói: “Em biết hết những chuyện đó mà. Mọi người đều biết những chuyện đó, kể từ năm 1946. Nhưng anh thấy đấy, họ thì chỉ viết một lần về máy bay Beaver, còn em thì ngày nào cũng sử dụng nó. Với lại, dù sao, lúc nào em cũng mang theo chim ruồi bên mình.”

Chim ruồi là một chiếc móc treo chìa khóa mà Winona không bao giờ rời. Nàng coi chú chim nhỏ bằng kim loại đó như một kiểu thiên thần hộ mệnh có khả năng bắt một chiếc Beaver phải đi đúng đường. Vợ tôi vô cùng say mê loài chim này, loài chim huyền thoại của toàn bộ vùng Nam Mỹ, loài chim thông báo hàng ngàn tin tức đôi khi trái ngược nhau, con vật trung gian chuyên chở hạnh phúc và thịnh vượng đối với người Taíno, nhưng cũng là nhân viên điện báo của tử thần nếu nó lọt vào trong một ngôi nhà, ở Brazil.

Dù sao, loài chim bé nhỏ này cũng là một bí ẩn của tự nhiên, một cỗ máy khủng khiếp do một chuyên gia khí động lực học bông lơn và cũng là một nhà giải phẫu ranh mãnh thiết kế ra. Con vật có kích thước chừng 5 đến 6 xăng ti mét này sở hữu một quả tim đập 1.260 lần mỗi phút, và những lá phổi hô hấp 500 lần cũng trong từng ấy thời gian. Đôi cánh của nó có thể xoay theo mọi hướng, cho phép nó bay nhanh như nhau, dù tiến hay lùi, dù lên hay xuống, và đạt được tốc độ 100 ki lô mét mỗi giờ trong những tư thế khó tin. Đôi cánh của chim ruồi đập 200 lần mỗi giây, và liên tục giam những bong bóng khí, tạo ra những dòng xoáy theo nhu cầu. Ngoài ra, loài chim này còn là chuyên gia vĩ đại trong việc bay tại chỗ, bay lộn nhào, và sở hữu 6.590.000 đơn vị hồng cầu trong mỗi mi li mét khối máu. Nó cũng có thể di chuyển thân hình chỉ nặng vài gram của mình trên quãng đường 800 ki lô mét, phải ăn tám lần mỗi ngày, và, trước khi đi ngủ, hạ nhiệt độ cơ thể xuống 10 độ đồng thời giảm nhịp tim xuống còn 50 nhịp mỗi phút. Đây chính là loài chim khủng khiếp được vợ tôi giao phó cả sinh mạng lẫn số phận của nàng. Và thế là một chú chim nặng 3 gram chịu trách nhiệm nâng đỡ cho cú rơi bất thần của một chiếc Beaver già nua, to tướng, nặng hai tấn rưỡi. Thế là, mỗi lần nhìn thấy chiếc móc treo chìa khóa của Winona, tôi lại nghĩ đến cha mình, sau khi nghe vợ tôi thổ lộ về tín ngưỡng của nàng, ông hẳn sẽ kết luận rằng hành động tín ngưỡng của một phụ nữ Anh điêng, ngày nào cũng được thử thách trong tiếng ồn của bầu trời, chính là một bài học mang tính cảm hóa đối với một mục sư đeo ống nhòm.

Từ khi ở chỗ ông giám thị về, Patrick chỉ mơ đến một điều: quay trở lại đó. Vài ngày trước, gã đã đưa ra yêu cầu về việc ấy với quản giáo, nhưng cách làm ấy của gã không mang lại kết quả gì. Có vẻ gã đang nung nấu một ý định trong đầu. Gã liền ngồi vào bàn, viết một bức thư cho Sauvage. Gã đã vò nhàu vài tờ giấy trước khi đạt được kết quả mong muốn. Rồi, nhét điều bí ẩn nhỏ bé của mình vào trong chiếc phong bì, gã giao bức thư cho một lính gác, để anh ta chuyển nó đến tay người nhận. Bốn ngày sau gã nhận được thư trả lời. Một phong bì lớn bên trong chứa đựng chính xác thứ mà gã yêu cầu. “Mẹ kiếp, Sauvage đúng là một công tước. Tao không nói đùa đâu, tay này khủng thật. Mày tưởng tượng xem, tao gửi cho hắn mấy dòng, để hỏi hắn xem liệu hắn có thể kiếm cho tao cuốn catalog mới nhất về những mẫu xe cùng phụ kiện của hãng Harley không. Kết quả là, hắn gửi cho tao đây: cuốn catalog những mẫu xe và phụ kiện của năm nay. Thế này có nghĩa là, ngay khi rời văn phòng, hắn đã đi tìm thứ đó cho tao. Mẹ kiếp, chắc chắn là hắn học trường dòng ra, không thể khác được. Tao sẽ viết mấy lời cảm ơn hắn.” Gã ngồi vào bàn và bắt đầu viết một bức thư, công việc khiến hắn bận rộn đến cả tiếng đồng hồ. “Để bắt đầu, tao nên viết ‘Manu thân mến’ hay ‘Thân gửi ông Sauvage’ nhỉ? Mà có gì đâu chứ, giữa dân chơi mô tô với nhau, chẳng có gì khác biệt cả, không có tù nhân cũng chẳng có giám thị, ai cũng như ai, tất cả đều có cùng một khẩu hiệu khắc trên sườn xe Live to ride, Ride to live[1]. Manu tao thấy thân thiện hơn, có chất Harley hơn. Thân gửi ông, nghe hãm quá, nghe như cái thằng gửi cho mày hóa đơn tiền điện ấy. Dù sao hai chúng tao cũng đã nói chuyện với nhau rất lâu. Mày mà nhìn thấy mặt hắn lúc hắn kể với tao về con Heritage của hắn, thì mày sẽ hiểu rằng đương nhiên ‘Manu’ sẽ hay hơn là ‘Thân gửi ông’. Nào, giúp tao với, mẹ kiếp, Manu hay Thân gửi ông?”

Tôi đã thuyết phục được gã rằng cách viết thứ hai đúng là không Cubic inch[2] bằng, nhưng lại có lợi thế là phù hợp với thông lệ hơn. Và rằng hơn thế, nó đảm bảo không gây sốc cho người nhận, để ngỏ khả năng cho một yêu cầu khác. Lập luận cuối cùng này đã kết thúc vụ việc: “Mẹ kiếp, mày đúng là đồ quỷ thực thụ, mày ấy, không khác gì những thằng cha chơi cờ tính được trước đến cả mười bảy nước đi. Mày nói đúng. Thân gửi ông Sauvage nghe hợp lý hơn.” Patrick không nhờ tôi giám sát nội dung bức thư, nhưng tôi sợ rằng bản chất của một tay chơi mô tô sẽ trỗi dậy thắng thế, và một cú xưng hô suồng sã bất thần hoặc một “mẹ kiếp” nào đó theo nghĩa ngợi ca tán tụng sẽ xuất hiện, phá hỏng đôi chút nỗ lực kiềm chế của gã.

Bây giờ, khi bức thư cảm ơn đã lên đường đến với người nhận, Patrick lật giở xem từng dòng trong cuốn catalog, thưởng thức nó, nhấm nháp từng mẩu một. Có thể đoán rằng gã đang lắp ghép, trong tâm trí, từng chiếc từng chiếc một, tất cả những phụ kiện đó lên con “Fat Boy” của gã, đánh giá hiệu quả đạt được, rồi lại tháo phụ kiện đó ra để thử lắp một cái khác, một phiên bản khác về mặt thẩm mỹ hoặc cơ khí, những chiếc túi da hoặc một ống xả loại mới, chiếc tay lái sừng trâu hoặc những chỗ để chân thư giãn. Vào lúc này, tôi biết rằng gã đang ở bên trong chiếc két an toàn tinh thần của gã, khóa trái, xoay chìa khóa hai vòng, không thể tiếp cận và đang tận hưởng niềm hạnh phúc hiếm khi thấy được ở gã, đơn độc đến vô cùng, không cha, không ký ức, không tiền án, hoàn toàn thuần khiết và trống rỗng, chỉ sinh ra “để sống và chạy xe mô tô” hoặc đúng hơn là “để chạy xe mô tô và sống”.

Tôi không có thứ đồng cỏ trong tâm trí ấy để thả những suy nghĩ của mình ra cho chúng chạy nhảy. Tôi là một tù nhân toàn vẹn. Bị giam cầm. Nơi này chiếm hữu tôi, và mỗi ngày lại lột của tôi một lớp da. Đúng là tôi vẫn được hưởng những chuyến viếng thăm. Nhưng có những ngày, người chết cũng giống chúng tôi, họ cảm thấy khó sống. Hôm nay, Nouk không đến, cha tôi cũng không. Winona có ghé qua. Nàng không mang theo chìa khóa nhà, không đeo móc treo chìa khóa là con chim ruồi bằng thép. Cũng không muốn trò chuyện cho lắm. Lần này, khuôn mặt nàng đậm nét Ireland đến nỗi nó nhòa lẫn vào với đám bụi nước của đại dương ở Galway và mùi vị của dòng sông Corrib. Tôi nhớ lại rằng một lần, ở Toulouse, không biết nhân dịp gì, cha tôi đã viết một bài thuyết giáo dựa trên than bùn ở Ireland, đồng nhất thứ nhiên liệu hữu cơ hóa thạch đó với chất gì đó mà tôi không rõ, thứ chất phân tầng cuộc sống của chúng ta. Đôi khi, thật khó có thể theo kịp cha tôi trong mê cung những phép đồng hóa bí ẩn của ông.

Bốn tiếng đồng hồ nữa là trời tối. Tôi hy vọng sẽ nhanh chóng tìm thấy giấc ngủ, cái lỗ hồng nhỏ của trí não nơi tôi phải lách vào để có thể đào thoát trong vòng vài giờ. Khi không thể ngủ nổi, khi không thể tìm ra lối thoát, tôi uống chút Lorazepam, với một loại tá dược làm từ lactosa, thứ thuốc này chịu trách nhiệm giải quyết vấn đề cho tôi.

Thỉnh thoảng, tôi nghe thấy tiếng lật giở một trang giấy. Và thế là tôi biết rằng Patrick đang hạnh phúc.

Việc Winona dọn đến ở trong căn hộ của tôi không thực sự làm thay đổi các thói quen của Kieran Read. Chỉ là từ đó trở đi, mỗi khi có nhu cầu tâm sự, ông ghé thăm tôi sớm hơn một chút, và chúng tôi cùng điểm lại tình hình trong thế giới của mình. Ông rất khó chịu với việc Sedgwick được bầu làm Trưởng ban quản trị tòa nhà, vì ông coi ông ta là một gã vừa vô đạo vừa vô lại. “Hắn trình bày chẳng khác nào tờ rơi của nhân viên tư vấn thuế, và tôi có cảm giác hắn sẽ làm cái tòa nhà này loạn hết cả lên. Tôi biết rõ loại người như hắn, ngày nào mà tôi chẳng va chạm với chúng. Lũ cost killer[3]. Chúng sống với những bảng biểu Excel trong đầu, và lúc nào cũng ỉa vấy ra khắp nơi. Anh phải cảnh giác với hắn, Paul ạ. Với tư cách quản gia quản lý ngân sách, chính anh sẽ phải đứng ra chịu trận. Lúc nào hắn cũng sẽ bám theo anh, tính toán lại, kiểm tra lại mọi thứ.”

Thế rồi Winona về nhà, Nouk thể hiện niềm vui được gặp lại nàng, còn Kieran Read, casualties adjuster hơn bao giờ hết, tỏ vẻ sắp rời khỏi căn hộ một cách thiếu nhiệt tình đến nỗi Winona mời ông ở lại ăn tối với chúng tôi. Khi ấy, khuôn mặt ông liền rạng lên vì hạnh phúc và biết ơn, giống như khuôn mặt của một người, ở phút chót, được cứu khỏi một buổi tối phải đối diện với chính mình.

Vợ tôi có vẻ bị thu hút bởi những lát cắt nhân tính mà ông trưng bày ra, bên bàn ăn, trước mặt chúng tôi, trong lúc chia sẻ cùng chúng tôi cuốn catalog những quan sát của ông. “Nghề nghiệp mang lại cho tôi một lợi thế lớn. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến sân sau của thế giới chúng ta, nơi giá cả một con người được định lượng, nơi người ta mặc cả giá trị của anh ta, nơi mọi thứ đều được quy thành tiền, mọi thứ đều được trả bằng tiền, và nơi người ta nhắc đến, một cách rành mạch, những căn nguyên mà lẽ ra chúng ta không bao giờ nên biết đến, những câu chuyện mà đôi khi ta khó có thể tin được rằng chúng có thể tồn tại. Hồi đó, tôi từng làm trong vụ Ford Pinto, không biết hai người có nhớ vụ ấy không. Vào những năm 1970, Ford sản xuất ra dòng xe ‘compact’ chẳng ra sao đó, rồi rất nhanh chóng nhận ra rằng nó có một lỗi lớn trong cấu trúc. Do bình xăng được làm bằng thứ kim loại vô cùng mỏng, những chiếc xe này dễ dàng bắt lửa nếu bị đâm từ phía sau. Đã có 180 người chết, tất cả đều bị cháy đen trong xe, 180 người bị bỏng nặng và 7.000 ô tô bị cháy thành than. Đối mặt với vấn đề lỗi cấu trúc này, bộ tổng tham mưu của hãng đã yêu cầu các phòng ban trực thuộc tiến hành một nghiên cứu để đánh giá chi phí cho những chỉnh sửa cần thiết. Câu trả lời của các nhà phân tích, nằm trong một bản báo cáo được đặt tên là ‘Pinto Memo-Chi phí/Lợi ích’, nhanh chóng được đưa ra: khoản tiền bồi thường cho các gia đình nạn nhân thấp hơn rất nhiều so với khoản tiền phải chi ra để triệu hồi toàn bộ xe Pinto và thay thế bình xăng có lỗi. Ford liền xếp báo cáo này vào hầm giam dành cho sự lãng quên, và khách hàng của họ tiếp tục bốc khói trong những chiếc Pinto. Cho đến tận một ngày, khi vụ bê bối thôi thúc hãng xe phải tiết lộ các thông số trong những tính toán và lựa chọn tội lỗi của họ. Khi ấy, Ford rút sổ séc ra và giải quyết vụ việc bằng cách cấp 200.000$ cho mỗi nạn nhân, 67.000$ cho những người bị bỏng, và 700$ cho mỗi chiếc xe bị phá hủy.

“Vụ Pinto mãi mãi chỉ là một phần rất nhỏ mà ta có thể nhìn thấy trong cả cái lục địa của giới buôn bán làm ăn này, cái thế giới ngầm nơi mạng sống của những con người thực thụ, hữu hình, được tính toán trên cơ sở những hệ số thuần túy kế toán. Tôi còn nhớ cách đây vài năm, một tu chính án giải quyết những vấn đề này đã được đề xuất lên Thượng viện Mỹ. Ngoài những nội dung khác, nó giải thích rằng sử dụng đô la để xác định giá trị của một cuộc đời, khi phải đưa ra chế định, là một ‘sự xúc phạm sâu sắc đến các tín ngưỡng, các đức tin luân lý, đến đạo đức chung của người dân trên đất nước này’. Tu chính án này còn nêu ra rằng việc sử dụng những tiêu chí về sắc tộc, những nhân tố có tính toán đến thu nhập, bệnh tật, tuổi tác hoặc tình trạng tàn phế, cũng phải bị hủy bỏ. Sau khi đi qua chiếc máy cán nhóm lợi ích của các công ty bảo hiểm, hẳn là thế, tu chính án này đương nhiên là bị bác bỏ và xén nát trong máy hủy tài liệu. Tôi hình dung, Paul ạ, là anh sẽ nói với tôi rằng so sánh này không thích hợp, rằng tôi là kẻ ác ý, nhưng một gã như Sedgwick, tôi nói rất nghiêm túc đấy, hoàn toàn có thể là kẻ đã soạn ra bản báo cáo ‘Pinto/Memo’.”

Đã từ lâu, Nouk sục mõm vào cái hõm trên cánh tay tôi để kể cho tôi nghe một lần nữa, theo cách của nó, về cái ngày một con chim lạ lùng có động cơ đặt chân lên mặt nước của cái hồ nơi nó ở, cái ngày mà một phụ nữ Anh điêng có vẻ bề ngoài của một cô nàng Ireland từ đó bước xuống, đi về phía nó, chìa tay ra với nó, cho nó ăn mấy chiếc bánh bích quy, rồi ngồi xuống bên cạnh nó trong khi nó vẫn còn run lẩy bẩy vì sợ, vì mệt và vì sốt, cái ngày mà người phụ nữ ấy xem xét vết thương của nó, vuốt ve nó một lúc, bế nó lên tay rồi đặt nó bên cạnh cô, trên máy bay.

Đến đoạn này của câu chuyện, Nouk nhấc mõm ra khỏi cái túi đầy che chở và êm ái đó trong một lát, nhìn tôi, và tôi tin chắc mình đã nghe thấy cô chó nói: “Sau đó, tôi mệt đến nỗi, bất chấp tiếng ồn của động cơ, tôi đã ngủ thiếp đi.”

Read khen ngợi các món ăn và cảm ơn Winona đã tặng cho ông một buổi tối “trong gia đình” thực thụ. Tôi hiểu rõ vị adjuster này muốn nói gì, nhưng cảm thấy biểu lộ đột ngột về cái tổ ấm mới mẻ này cũng như thông báo về quan hệ họ hàng thân thuộc mới mẻ này có hơi sớm quá.

Bên trong một tòa nhà hoặc một cộng đồng, nỗi bất hạnh thường đến theo giai đoạn. Trong nhiều tháng ròng, nó sẽ lượn lờ trên các tầng, xem xét từ cửa nhà này đến cửa nhà khác, ngấu nghiến trước hết là kẻ yếu, hủy hoại những người đang nuôi hy vọng. Thế rồi, một ngày nào đó, nó chuyển sang con đường khác, khu phố khác, tiếp tục công việc thủ công của nó một cách mù quáng. Ở chỗ chúng tôi, chuyện đó kéo dài gần một năm. Khoảng cuối năm 2002, đủ loại tai ương bắt đầu đổ xuống L’Excelsior, các máy móc, cây cối và con người ở đây.

Mọi chuyện bắt đầu với cơn bão tuyết lớn làm thành phố tê liệt suốt cả chục ngày. Dưới sức nặng của những trận mưa băng giá, mọi thứ đều gục ngã: cột cổng, cáp điện, dây điện thoại, máy biến áp lần lượt nổ hết cái này đến cái khác, và toàn bộ một xứ sở rơi vào bóng đêm. Hệ thống sưởi bị ngắt, các căn hộ nhanh chóng trở thành những phòng lạnh. Các cư dân tìm cách sưởi ấm trong phòng tắm, bằng cách ở lỳ bên cạnh bồn tắm xả đầy nước nóng. Tòa nhà có hai nguồn cung cấp năng lượng. Điện dùng cho hệ thống sưởi đúng nghĩa, và khí đốt cho hệ thống cung cấp nước nóng chung. Mặc áo choàng rồi trùm chăn, trông chẳng khác gì một đám tá điền, các chủ nhà lang thang trong hành lang và những không gian chung, hỏi han tin tức và tìm kiếm chút an ủi. Thang máy không còn hoạt động, những người cao tuổi nhất ở yên trong nhà họ, và tôi xoay xở để mang cho họ chút đồ ăn thức uống. Những người hăng hái nhất cố gắng đến chỗ làm, thách thức thế giới băng giá được tô điểm bằng những thạch nhũ do váng băng chảy từ trên cây xuống tạo thành. Mọi thứ trở nên phi thực. Và tối đến, màn đêm đen đặc. Khắp nơi. Như thể sự sống đã tắt đèn. Thỉnh thoảng người ta nghe thấy một cành cây gãy răng rắc rồi đổ rạp xuống trong tiếng băng vỡ ầm ĩ. Không thể chống chọi lâu hơn nữa với chiếc áo choàng bằng băng, cây bạch dương vàng trong vườn bắt đầu oằn mình, rồi tách làm đôi như bị một chiếc rìu thần thánh xẻ dọc. Sau chừng một tuần tàn khốc, ánh sáng dần trở lại trong khu phố. Những quầng hào quang hy vọng tỏa ra từ chỗ này chỗ kia trên mặt băng. Còn L’Excelsior thì vẫn chìm trong bóng tối. Ngày nào tôi cũng đi đi về về giữa tòa nhà và khu chợ để mua sắm giúp các bà góa và những cư dân cao tuổi nhất. Tất cả các chuyến đều là đi bộ, trên vỉa hè và đường phố bóng loáng như sân trượt băng. Những gói hàng, những cầu thang, lên, xuống, giải thích rằng tôi không thể làm được gì, giải thích lại lần nữa, mở khóa cửa ra vào, rắc cát lên các lối đi trong ga ra và xung quanh sảnh đón tiếp, ngắt toàn bộ hệ thống điện và điện tử, làm tan băng tất cả những gì có thể tan băng, chặt cành của cây bạch dương. Chăm chút cho Winona vì chiếc máy bay không thể cất cánh, và sưởi ấm cho Nouk dường như đang tự hỏi điều gì xảy ra với những người da trắng.

Tôi nghĩ rằng, ở khu phố Ahuntsic, chỗ chúng tôi là một trong những tòa nhà cuối cùng được cung cấp điện trở lại. Và một buổi sáng, cánh cửa các thang máy lại mở ra, những bồn tắm được tháo sạch nước, những ngọn đèn sáng lên, những quạt thông gió lại tiếp tục thông gió. Ống này tiếp ống khác, dòng điện luồn lách giữa các phích cắm và sự sống lại yên vị trong cái tổ kén 21 độ mà hội nghị cư dân đã quy định là nhiệt độ thích hợp cho sự dễ chịu của giống loài.

Cơn bão đã gây ra nhiều thiệt hại và phiền hà, đồng thời cũng làm suy yếu các cơ thể. Trong chưa đầy một tuần, bốn chiếc xe cấp cứu dừng trước sảnh tòa nhà để đưa đến bệnh viện hai bà góa cùng bị viêm phổi kép, một ông lục tuần ở tầng bốn bị nghi nhồi máu cơ tim, và ông Sibelius - một nhân vật ngọt ngào già cả nhưng không rõ bao nhiêu tuổi, xuất thân từ một thế kỷ nào đó không thể xác định, một tay bơi kiên cường, luôn khen ngọi tôi, mỗi lần chúng tôi gặp nhau, về “kết cấu” của nước trong bể bơi - ông bị gãy cổ xương đùi do trượt chân trên dải băng ở vỉa hè đối diện. Trong cái thời kỳ mà đối với cả tôi cũng khá khó khăn đó, tôi không nhìn thấy ở bất cứ nơi nào trong tòa nhà, dù chỉ thoáng chốc, dáng dấp của vị trưởng ban quản trị, người chẳng bao giờ lo lắng gì về tình trạng của cả chúng tôi lẫn mọi thứ trong tòa nhà.

Cuối mùa đông, sau một cơn hấp hối dài phải thở ô xy, một trong số hai bà góa bị viêm phổi, Edmonde Clarence, tắt lịm trong khi một nữ y tá đến kiểm tra để biết chắc là thiết bị hỗ trợ y tế của bà hoạt động tốt. Vài phút sau, con gái bà đến L’Excelsior, nhưng điều khắc nghiệt nhất đã xảy ra từ trước đó rồi.

Lặng lẽ, tất cả những sự kiện này tìm đến tôi. Tôi nhìn thấy cái cộng đồng nhỏ bé của chúng tôi tan rã, và vị trí ở trung tâm cộng đồng đã định sẵn cho tôi là phải chịu đựng những sự kiện ấy. Và đôi khi, vào một số buổi tối, đến lượt tôi gõ cửa căn hộ của Kieran Read để tiết lộ với ông một phần những gì tôi nhìn thấy, những gì tôi nghĩ đến.

Tôi cố gắng giữ Winona ở bên ngoài cái thế giới nhỏ bé chẳng là gì với nàng ấy, hoặc nếu có thì cũng chỉ là cái câu lạc bộ của các đồng chủ sở hữu, và nếu ta nghĩ cho cùng thì những người ấy có lẽ sẽ không sống được lâu trong các khu rừng của nàng.

Chừng ấy mùa đông trôi qua ở đây, giữa những bức tường ấy. Còn cả những mùa thu và mùa hè nữa.

Thời gian trôi đi, và tôi chỉ còn có thể nhìn thế giới từ đỉnh mái nhà hoặc từ đáy bể bơi. Nhiều năm trôi đi, và công việc của một người phục vụ kiểu mẫu tháo dần đi từng ngày của tôi.

Những ngày đầu tháng Bảy được đánh dấu bằng một loạt vấn đề kỹ thuật dường như đã thống nhất với nhau để chặn đứng gần như đồng thời nhiều bánh xe trong cỗ máy của chúng tôi. Đầu tiên là thang máy. Những cánh cửa mở ra, đóng lại, nhưng thang máy vẫn bất động trong khoang. Lỗi bo mạch chủ điều khiển các quy trình lên và xuống của thiết bị. Có vẻ là hậu quả của đám băng đột nhập vào mùa đông, một nửa động cơ của các quạt thông gió bắt đầu bị nóng rồi cháy. Nhiều ngày liền sửa chữa trên mái nhà, nơi vốn là một lò lửa vào mùa này. Cuối cùng, vài ngày sau, toàn bộ các hệ thống mở cửa điện tử trong tòa nhà đều hỏng. Vào buổi tối một ngày mệt nhoài, tôi vừa mới về đến căn hộ thì điện thoại đổ chuông. “Có chuyện gì thế Paul? Lúc này mọi thứ đều hỏng. Mọi người gọi cho tôi để than phiền. Anh đang làm gì thế, anh có làm chủ được tình hình hay không? Phải lập lại trật tự cho mọi thứ càng nhanh càng tốt. Có người nói với tôi rằng anh đã thay hết các quạt thông gió. Toàn bộ những chuyện này sẽ khiến chúng ta tiêu tốn cả một gia tài. Cuối tuần này, anh cho tôi xem các hóa đơn. Mấy gã bảo trì khóa điện đã đến chưa? Không, không đâu, Paul ạ, phải bám riết lấy họ, anh hãy kiên quyết lên, dù sao tôi cũng không làm chuyện đó thay anh được.” Sedgwick. Với toàn bộ những gì là đặc trưng của ông ta. Sedgwick giật dây cương đối với tay quản lý là tôi, kéo anh ta đi đúng đường đúng lối, nhắc để anh ta nhớ ai mới là người dẫn dắt và ai là người đang ngồi trên yên ngựa.

Sự kiện tồi tệ nhất trong cái năm đen tối ấy xảy ra vào tuần đầu tiên của tháng Tám. Để sửa chữa những thiệt hại do mùa đông gây ra ở một góc mặt tiền ngang tầng sáu, tôi đã ủy quyền cho một công ty chuyên nghiệp, họ cử đến ba thợ nề để trét lại những viên gạch ốp đã bị băng làm vỡ. Một tuần làm việc. Họ lắp đặt một giàn giáo hình ống, và cơ quan dự báo thời tiết thông báo rằng thời tiết sẽ tốt cho đến khi hạng mục sửa chữa này hoàn tất, ngoại trừ khả năng rất thấp là có mưa rào.

Vào cuối buổi sáng hôm ấy, tôi đang điều khiển máy cắt cỏ ở khu vực xung quanh lối ra vào chính của tòa nhà. Mặc dù đeo tai nghe chống ồn, nhưng giữa âm thanh gầm gừ của chiếc máy, tôi nghe thấy một tiếng hét.

Anh ta nằm trên mặt đất, trong một tư thế khó hiểu, không hề tương ứng với tư thế khả dĩ của một bộ xương người. Anh ta cố hít thở nhưng khó khăn lắm mới thở được. Tôi không dám đưa cái thân hình trật khớp xương ấy trở lại với trật tự thông thường. Tôi nắm tay anh ta, cử chỉ mà tôi đã thực hiện biết bao lần trong năm. Trên đầu tôi, các đồng nghiệp của anh ta đang hét là anh ta bị ngã. Họ vừa hét về phía tôi vừa cúi người từ trên các lan can của giàn giáo, ở độ cao chừng mười lăm mét. Tôi có quen biết sơ sơ người đàn ông nằm trên mặt đất. Chúng tôi đã trao đổi mấy câu khi anh ta đến đây. Tôi nhớ anh ta đã kể là anh ta sống ở Laval, và ngày nào cũng mất một giờ trên cao tốc Décarie để đến chỗ làm. Một cuộc trò chuyện trước khi bắt tay vào công việc.

Tôi gọi cấp cứu và vẫn nắm chặt tay anh ta, an ủi anh ta bằng những lời vô nghĩa. Đã bao lần tôi kề cận trợ giúp những người ốm và những người hấp hối như thế này, trong thời gian vừa qua? Sau này, Sedgwick sẽ gán cho bản thân trách nhiệm phải nhắc nhớ tôi rằng đó không phải đặc quyền của một quản lý chung. Ở trên cao, các thợ nề sững sờ nhìn chăm chăm xuống cảnh tượng. Mỗi lần hít thở, người đàn ông nằm trên mặt đất chỉ hít được một làn không khí mảnh. Khuôn mặt anh ta ngả sang một thứ màu kỳ cục, bàn tay anh ta vẫn nằm trong tay tôi và co giật từng cơn không đều. Bất chấp cái thân hình bị trật khớp nơi dường như không còn thứ gì ở đúng vị trí, anh ta vẫn cố gắng nhấc đầu lên, mở to đôi mắt, và nói với tôi câu nói cuối cùng của một người còn sống: “Con chó của tôi ở nhà một mình.” Và thế là hết. Gáy anh ta rơi trở lại mặt đất theo cách thức khiến anh ta, trong tư thế nằm dài đó, trông như đang nhìn lên các bạn thợ của mình, ở tít trên cao.

Mặc dù việc đó có vẻ phi lý, nhưng các nhân viên cấp cứu vẫn cố xoa bóp tim, với sự hỗ trợ của máy khử rung tim và giữ thoáng cho nạn nhân. Họ làm theo những gì người ta đã dạy họ, cái công việc thực hiện trong thứ bóng tối trước màn đêm và nhằm hồi sinh những người đã chết.

Với những người đến sau đó để mang xác người thợ nề đi, tôi truyền đạt lại lời nhắn cuối cùng của anh ta, và còn tự cho phép mình nhấn mạnh. Con chó của anh ấy đang ở nhà một mình. Phải báo cho ai đó. Cái khóa trên body bag[4] được kéo lên, và người đàn ông vỡ vụn đó, tối ấy, không trở về khu nhà đông đúc nhộn nhịp nằm bên quốc lộ Décarie nữa.

Lúc 21 giờ, Sedgwick gõ cửa nhà tôi, hùng hổ chẳng khác nào một tay mõ tòa. Ông ta không hỏi tôi làm sao người đàn ông đó lại bị ngã, cũng không hỏi xem anh ấy có đau đớn gì không, liệu có phải báo tin cho ai không. Ông ta cầm độc trong tay bản hợp đồng với hãng bảo hiểm của tòa nhà, và chỉ muốn biết thông tin chính xác về mức độ trách nhiệm của chúng tôi trong trường hợp xảy ra tai nạn lao động với các nhà cung cấp dịch vụ bên ngoài. Khi đã có được những thông tin ấy rồi, ông ta tỏ ra thư thái hơn đôi chút. “Nếu tôi không nhầm, Paul ạ, thì về nguyên tắc, chuyện đã được giải quyết xong, chúng ta vô can. Tốt rồi. Chúng ta chẳng dính dáng gì đến chuyện này. Chính công ty bảo hiểm của chủ công ty có người chết kia phải xử lý hồ sơ. Dù sao, về phần mình, chúng ta cũng phải rút kinh nghiệm về vụ tai nạn này. Lúc nào cũng phải kiểm tra điều kiện hành nghề và trách nhiệm của các công ty mà ta thuê. Tại sao anh lại chọn họ, hả? Họ đã làm việc cho chúng ta bao nhiêu lần rồi? Ba lần trong mười năm. Kể từ ngày hôm nay anh lập tức gạch bỏ họ ra khỏi danh sách của chúng ta. Ngoại trừ việc này, thì công việc xong xuôi cả rồi chứ? Không, không, không, anh gọi lại cho họ, và yêu cầu họ hoàn thành công việc đúng thời hạn. Nếu một công nhân của họ bị chết thì cũng đáng buồn, hoặc anh muốn cảm thấy thế nào cũng được, nhưng họ mới là người phải tìm giải pháp và thay thế anh ta.”

Sedgwick. Một Gauleiter[5] bất hủ. Một tên khốn sục sôi.

Sự việc ấy khiến tôi vĩnh viễn trở thành kẻ bỉ ổi và tên không chơi nổi. Kieran Read cùng khoảng chục đồng chủ sở hữu khác góp tiền mua hoa và ủy quyền cho tôi mang đến đám tang người thợ nề. Read đi cùng tôi, và cả đám chúng tôi, một nhúm người xa lạ cùng con chó của người quá cố, tập hợp bên chân một ngôi mộ trong nghĩa trang Laval. Tôi đặt hoa lên mộ. Tên của người đã khuất được khắc trên bia. Jérome Aldegheri.

Hai ngày sau, Sedgwick gọi tôi lên căn hộ của ông ta. Ông ta giận dữ vì việc tôi đến dự đám tang người thợ nề. Và chẳng khác nào một chúa đất trong cơn thịnh nộ, ông ta la mắng gã tá điền của mình. “Phải nói thật rõ ràng mọi chuyện, một lần cho xong, Paul ạ. Tôi không trả tiền để anh đi dự đám tang hoặc dành tới phân nửa thời gian để chơi trò nhân viên hỗ trợ ở các tầng. Tôi nhắc để anh nhớ rằng công việc của anh chấm dứt ở ngưỡng của các căn hộ. Và mỗi đồng chủ sở hữu ở đây phải có nghĩa vụ tự giải quyết những vấn đề về sức khỏe hoặc tình trạng phụ thuộc của bản thân. Có các hiệp hội, các tổ chức chuyên lo việc đó. Công việc của anh, đấy là bảo trì tòa nhà, chứ không phải bảo trì những người đang sống ở đây. Và anh đừng có nảy ra bất kỳ sáng kiến nào mà không nói với tôi. Chẳng hạn như mang hoa đến đám tang một công nhân làm việc ở đây chưa đầy một tuần. Anh có những cỗ máy, một khu vườn, những khoảng không gian chung, một ga ra và một bể bơi để mà chăm lo, thế còn chưa đủ hay sao? Nhân nói đến bể bơi, có một điều khoản: theo như quy định trong hợp đồng của anh, cả anh lẫn vợ anh đều không được sử dụng bể bơi. Nhờ anh vui lòng nói rõ điều đó với chị Hansen. Còn về con chó của anh, phải dùng dây dắt nó trong các hành lang của tòa nhà. Và nó không được ra vườn. Tóm lại, chấm dứt việc hỗ trợ, và anh sẽ quay trở lại vai trò quản lý chung, tôi đã trả chi phí khá đắt để anh làm việc đó. Mỗi tuần, anh cung cấp cho tôi danh sách các khoản mục chi tiêu, và sau đó chúng tôi sẽ xem đâu là những khoản mà chúng tôi sẽ giảm bớt, thậm chí cắt bỏ. Tôi muốn tòa nhà này phải sẵn sàng hoạt động hai mươi tư trên hai mươi tư giờ. Còn các cư dân ở đây, cho dù tình trạng của họ thế nào, cũng không được khiến anh xao nhãng khỏi nhiệm vụ của mình. Về phần tôi, tôi đã được bầu ra để đảm bảo cho L’Excelsior vận hành trơn tru, và tin tôi đi, bắt đầu từ ngày hôm nay, tôi sẽ luôn để mắt đến thời gian biểu của anh cũng như tất cả những đồng đô la mà anh sẽ chi ra.”

Tôi ra khỏi căn hộ của ông ta, nhục nhã và vỡ vụn sau cuộc đối mặt ấy. Vài câu đối đáp chua gắt mà tôi dùng để chống chọi lại Sedgwick hôm ấy không trả lại cho tôi chút phẩm giá đáng kể. Buổi tối, tôi kể lại mọi chuyện với Winona và Read, đồng thời thông báo với họ rằng tôi muốn nghỉ việc. Họ xoa dịu tâm trạng của tôi, nói đến chuyện khác, ăn một miếng pizza, rồi tôi cùng vợ, hai chúng tôi dắt cô nàng chó Nouk đi dạo dọc những con phố, trong cái đêm mùa hè đó.

Ngay ngày hôm sau, ngẫu nhiên, định mệnh, bất hạnh, bất kể là gì, đã bỏ công nhắc nhở tất cả chúng tôi, không ngơi nghỉ dù chỉ một thoáng chốc, và theo một cách đầy kiên quyết, rằng nó vẫn luôn cư ngụ trong tòa nhà, rằng nó mới là kẻ làm chủ thời gian của chúng tôi. Và rằng cho dù Sedgwick có nói gì đi nữa, chúng tôi vẫn phải để tâm đến nó.

Ông Seligman sống ở tầng bốn, cùng với vợ. Ông nghỉ hưu sau khi làm việc cho công ty điện Hydro Québec. Ông ưa thích mọi thứ - bánh vòng, bò hun khói, gan bằm, khúc côn cầu, những chuyện cười Do Thái và nhất là chiếc xe 2 cầu Lexus của ông. Mỗi tuần hai lần, thứ Hai và thứ Sáu, ông xuống ga ra, lái chiếc xe ra tận chỗ rửa, hạ tấm bạt bảo vệ xuống và bắt đầu công việc rửa dọn điểm trang trong gần một giờ đồng hồ. Ông hút bụi ở thảm, dùng mỡ lau lớp da của các ghế ngồi, và đánh bóng tất cả những gì chỉ chờ được sáng loáng lên. Tầm thường hơn, tôi đang loay hoay với một đường ống dẫn nước nóng cách cái nơi dành riêng cho công việc làm sạch xe hơi đó vài bước chân.

Khi nhìn thấy tôi đứng chênh vênh trên chiếc ghế đẩu, ông Seligman bỏ ngang công việc đang làm để đến chào tôi rồi chuyện phiếm mấy câu. Trước khi quay về với công việc, ông không thể kìm nổi, liền kể với tôi một trong những câu chuyện lúc nào cũng chực chờ trên môi ông:

“Một gã chơi gôn với ba giáo trưởng Do Thái, ba vị này lúc nào cũng đánh được những đường bóng tuyệt hảo, trong khi gã kia thì chẳng đánh được cú nào ra hồn. Gã liền hỏi xem ba vị giáo trưởng có bí quyết gì không. Họ liền trả lời gã: ‘Đơn giản lắm: ngày nào chúng tôi cũng đến hội đường và cầu nguyện thật nhiệt thành. Gã kia liền mò đến hội đường gần nhà gã nhất rồi ra sức cầu nguyện. Sáng nào gã cũng đến đó, sùng kính trò chuyện với Chúa trong suốt một năm ròng, cầu xin Người giúp gã cải thiện những đường bóng, nhưng khả năng chơi gôn của gã vẫn thảm hại như trước. Gã liền quay lại gặp ba vị giáo trưởng, những người vẫn xuất sắc trên sân gôn, và kể với họ rằng mặc dù đã dồn hết tâm sức vào việc cầu nguyện, gã vẫn chơi tệ như cũ. Ba vị giáo trưởng liền hội ý với nhau, rồi một trong số họ hỏi gã: ‘Nếu không quá tọc mạch, thì xin hỏi anh đến cầu nguyện ở hội đường nào vậy?’ Gã kia trả lời: ‘Hội đường Outremont.’ Vị giáo trưởng mỉm cười: ‘Thế thì anh không tiến bộ gì là đúng rồi, hội đường đó là dành cho môn quần vợt.’ ”

Tự hào với thành công nho nhỏ vừa đạt được, vẫn cười khoan khoái vì sự hài hước của chính mình, Thomas Selgman, người như thể được tạc ra từ một khối tử tế và lạc quan, ranh mãnh rỉ tai tôi: “Đến mai tôi sẽ kể một chuyện cười khác, Paul nhé, ngày mai.” Rồi ông quay trở lại đánh bóng chiếc Lexus.

Đôi khi, tôi thấy cuộc đời lựa chọn tôi cho những nhiệm vụ kỳ lạ. Chẳng hạn như đón nhận, nhiều lần chỉ trong vòng một năm, những lời cuối cùng của tất cả những người sống xung quanh tôi và rời bỏ cuộc sống đúng vào thời điểm họ bắt gặp tôi trên đường đời.

Chính dòng nước mạnh từ vòi xịt rửa xe phụt vào mặt trong tấm bạt bảo vệ đã thôi thúc tôi, một lát sau, đi đến xem đang có chuyện gì diễn ra đằng sau nó.

Seligman nằm dài trong dòng nước trộn lẫn xà phòng. Đôi mắt ông nhìn sững lên bóng đèn nê ông gắn trên mui xe.

Sau khi kéo tấm bạt ra, tôi quyết định bắt đầu xoa bóp tim cấp cứu, mặc dù không biết gì về các quy tắc liên quan. Một chiếc xe đi vào trong bãi đỗ, một người đàn ông bước ra rồi tiến về phía chúng tôi. Đó là Sedgwick. Ông ta lại một lần nữa thấy tôi rời xa nhiệm vụ của mình, quỳ gối bên một người chết, vụng về tìm cách hồi sinh người đó, kéo ông ấy trở lại với chúng tôi, ngay trước ngày Shabbat[6], để ông có thể hoàn tất công việc mà ông đã bắt đầu. Sững sờ, tay trưởng ban quản trị đứng câm lặng, không thể hỗ trợ hay đưa ra bất cứ sáng kiến gì. Tôi gào lên: “Ông có biết làm việc này không? Ôi! Ông có biết hay không?” Ông ta lắc đầu. Tôi nói: “Gọi cấp cứu đi. Nhanh lên! Mẹ kiếp!” Ông ta lấy điện thoại ra, bấm số, rồi đứng bất động, vô tích sự, chờ ai đó nhấc máy.

“Tao vừa xem một thứ cực kỳ khó tin trên ti vi. Một phim tài liệu về ‘Thời kỳ tăm tối’. Mày có biết cái thứ ấy không, hả? Nghe đáng sợ khủng khiếp. Họ nói rằng lúc đầu tiên ấy là vào khoảng 300 hay 400 nghìn năm sau vụ nổ Big Bang, tao không chắc về con số lắm, tao toàn bị lẫn thôi, cũng giống như những số không trong vụ khoản cho vay dưới chuẩn ấy, nhưng cũng chẳng làm thay đổi gì nhiều đâu. Dù sao, sau cái vụ nổ trứ danh đã làm bắn tung mọi thứ trong vũ trụ ấy, bầu trời đã nguội đi, và tất cả chìm trong bóng tối hoàn toàn. Tối đen ấy. Mày có hình dung ra cảnh tượng đó không? Không sự sống, không gì hết. Mẹ kiếp, khi mày xem cái đó, mày sẽ thôi giở trò và tự nhủ là chúng ta đã thoát chết trong gang tấc đấy. Mày có hiểu cái thứ gọi là vô tận không, mày ấy? Tao thì chẳng bao giờ hiểu nổi. Một thứ không bao giờ kết thúc, nó chẳng bao giờ vào đầu tao được. Bắt buộc phải có một cái kết thúc ở đâu đó chứ. Chỉ có điều người ta còn chưa đi đến chỗ ấy thôi. Nhưng nếu mày đến đó, đến cái chỗ tận cùng ấy, dĩ nhiên là phải thế rồi, mày lại tự hỏi: có cái gì đằng sau điểm kết thúc này? Một cái kết bất tận chăng? Và thế là lại bắt đầu từ đầu.”

Thỉnh thoảng, Patrick vô cùng bối rối sau khi trở về từ những chiến dịch truyền hình của mình. Thường là sau khi xem những chương trình phổ biến kiến thức khoa học mà gã theo dõi hết sức chăm chú. Khuất phục trước trận bom thông tin phức tạp, đôi khi gã chỉ găm được một mảnh đạn. Cách đây chưa lâu lắm, gã từng xem thứ gì đó về khí tượng học và cơ chế của các luồng chất lưu, đương nhiên là được minh họa bằng hình ảnh cái đập cánh của một con bướm ở Montréal sẽ gây ra một trận bão ở Đài Bắc. “Đúng là một thứ điên rồ. Sau nó, chắc chắn là mày sẽ không dám cựa quậy gì nữa. Tao biết, đó chỉ là một thứ để hình ảnh hóa hệ thống, nói với mày rằng mọi thứ đều gắn với nhau, nhưng dù sao, tốt hơn hết là không nên đập cánh mạnh quá, ta chẳng bao giờ biết được đâu. Chính thế, mày thấy đấy, đó chính là việc mà lẽ ra tao phải làm, khi còn là một thằng nhóc, nếu tao bớt ngu đi một chút. Học tập. Hơn nữa, tao rất thích được tìm hiểu về tất cả những thứ đó trên thế giới, hoặc về thời tiết xấu. Đúng là khi mày xem cái đó, mày cảm thấy mình hiểu biết hơn. Mày để ý mà xem, sau một trận đấu hay giữa Montréal Canadiens và Boston Bruns, mày chẳng tiến thêm được bước nào trong cuộc đòi, nhưng dù sao mày cũng được vui cười thỏa thích. Mày có biết bây giờ tao nghĩ đến chuyện gì không? Bởi vì tao đang thấy thoải mái, có lẽ chúng ta có thể thử cắt tóc lần nữa xem sao.”

Lần thử gần nhất, vào buổi tối sau khi Patrick đến văn phòng Sauvage lần đầu tiên, đã là một thất bại. Giống như trước một ca phẫu thuật quan trọng, tôi bày biện các dụng cụ trên chiếc bàn nhỏ, còn bệnh nhân ngồi trên ghế đẩu. Gã cởi tấm lưới bảo vệ tóc. Chiếc kéo xâm nhập lãnh địa của nó, và, bằng hai bên lưỡi, bào hết những gì cần bào. Khi cảm thấy quá căng thẳng, Patrick nín thở, và tôi lập tức ngừng tay. “Mẹ kiếp, mày làm y hệt mẹ tao. Cứ như thể mày là mẹ tao ấy.” Rồi, chậm rãi, gần như không thể nhận thấy, hai lưỡi kéo lại tiếp tục cắt, trượt nhẹ trên mái tóc không chút hung hăng, lách vào rìa, rồi vừa tỉa tót vừa huýt sáo mà thậm chí gã còn không nhận thấy. Dưới sàn, những món tóc rơi xuống chất chồng lên nhau thành đụn xung quanh ghế đẩu. Tôi thực sự có cảm giác mình đang thực hiện một công trình vĩ đại, cạnh tranh với kỹ năng của một người mẹ, và ban tặng cho con trai bà một khuôn mặt mới tinh, bớt phần thô cứng. “Mày làm được rồi, anh bạn ạ. Mẹ kiếp, chúng ta làm được rồi. Ái chà, chuyện này thật vĩ đại. Với tao, nó cũng đỉnh y hệt Thời kỳ tăm tối hoặc cái món cánh bướm. Cắt xong hết rồi mà thậm chí tao còn không cần nằm xuống sàn. Đây là lần đầu tiên trong đời tao. Thật ngốc quá, nhưng mắt tao đầy nước rồi đây này.”

Tôi quét dọn lớp tóc phủ trên mặt sàn. “Không, Không, mày đừng động vào, để tao làm.” Cẩn thận đến tỉ mẫn, Patrick thu gom mớ tóc, bỏ vào một chiếc túi đựng rác nhỏ rồi buộc chặt bằng một sợi dây trước khi cất vào chiếc hộp bí mật giấu dưới gầm giường.

***Line Note Zone***

[1]

Tiếng Anh trong nguyên bản, tạm dịch là “Sống để lái xe, Lái xe để sống”.

[2]

Tiếng Anh trong nguyên bản, trong bối cành này tạm dịch à “chất chơi”.

[3]

Tiếng Anh trong nguyên bản, tạm dịch là “sát thủ cắt giảm chi phí.

[4]

Tiếng Anh trong nguyên bản, có nghĩa là túi đựng xác.

[5]

Người đứng đầu chi nhánh của Đảng Quốc xã tại một thành phố.

[6]

Đây là ngày nghỉ được ấn định vào ngày thứ bảy trong tuần theo Kinh thánh.

Máy bay, máy kéo

và sự chờ đợi

Mỗi chuyến phiêu lưu bằng máy bay mà tôi dành tặng cho mình, cùng với Winona và Nouk, lại mang cho tôi một bình dự trữ hạnh phúc và dũng khí, để tôi có thể chịu đựng những chìm nổi buồn bã trong công việc của mình. Bầu không khí trong tòa nhà trở nên ngột ngạt, và một thứ tâm lý nghi kỵ chung, do tay trưởng ban quản trị gieo rắc dần dà trong nhiệm kỳ của ông ta, đã lan khắp các tầng nhà. Dần dần, người này bắt đầu giám sát người kia, chăm lo theo sát việc áp dụng từng luật lệ, cho dù nó có phi lý hay vô ích cũng mặc. Từ năm này sang năm khác, các hội nghị cư dân là dịp để mọi người đưa ra những phát biểu kỳ cục, nhỏ nhen, phóng thích những suy nghĩ hung hãn đối với những chủ đề rõ ràng là chẳng có ý nghĩa gì. Tôi phải giải thích trước toàn thể hội nghị về lý do tiêu khoản này khoản kia, lựa chọn nhà cung ứng này hay hóa đơn xuất cho bên cung cấp dịch vụ kia. Những người chưa bao giờ đặt chân vào phòng kỹ thuật vặn hỏi tôi về nhu cầu của cỗ máy điện giải tính theo số gram muối trên một lít nước, để so sánh những kết quả này, sau vô số giờ khốn khổ tính toán, với tổng đơn đặt hàng muối dùng cho cả mùa.

Thời kỳ đầu những năm 2000 ấy là một tuyển tập thực thụ của những bài luyện tính tầm thường, trong đó mỗi người dường như đều sốt sắng muốn chứng tỏ khả năng vượt trội của mình. Một trong những vụ việc chói lòa nhất, và chắc hẳn là nực cười nhất, chính là vụ liên quan đến giấy kẹo. Nhiều lần trong chuyến đi tuần buổi sáng, tôi nhìn thấy có nhiều vỏ giấy kẹo rải rắc trong các hành lang tầng bốn. Ngày hôm sau, những vuông giấy bóng kính khác thay thế cho những vuông giấy trước đó. Và mọi chuyện vẫn tiếp diễn trong suốt tuần. Tôi quét dọn mỗi ngày, không hề băn khoăn về việc nhân vật ham ăn nào có thể là nguồn gốc sản sinh ra việc rắc vỏ kẹo như thế. Tám ngày sau, lại đến một mùa gieo rắc mới. Lần này, giấy kẹo bị gió thổi bay khắp các tầng, thậm chí cả trong thang máy. Tôi liền nảy ra ý tưởng xem lại băng ghi hình của tòa nhà, để tìm ra tác giả của trò đùa tai quái này. Các hình ảnh khiến tôi sững sờ. Chúng cho thấy Hugo Massey, một ông già về hưu sáu mươi sáu tuổi, và hàng xóm nhà ông ta, Dorian West, năm mươi tám tuổi, nhà buôn xe hơi, mới chuyển đến ít lâu, lang thang như những bóng ma vào sáng sớm và rải gần như khắp nơi những tờ vỏ kẹo, đầu tiên là ở tầng của họ, rồi ban tặng cho tất cả các tầng của tòa nhà. Họ thực hiện cái trò trẻ ranh ấy vào mỗi buổi sáng, khoảng 5h30, theo như thời gian hiển thị trên các đầu đọc. Tôi hình dung rằng vào thời điểm đó, họ hy vọng có thể ung dung rải giấy kẹo mà không bị ai bắt gặp. Điều này có nghĩa là hai ông già tồi tệ ấy cùng thức dậy vào lúc bình minh để thực hiện cái phi vụ thảm hại này. Nhằm mục đích gì? Gài bẫy tôi, thử thách tôi, làm mất uy tín của tôi, hẳn là thế, nếu tôi không thu dọn mớ rác mà họ rải ra? Chỉ có điều hai kẻ ngốc ấy quên mất những chiếc máy quay, cái hệ thống giám sát mà tháng nào họ cũng phải trả tiền bảo trì bảo dưỡng. Tôi đến siêu thị gần nhất mua hai gói kẹo thật to. Trên mỗi gói, tôi đính một mẩu giấy nhắn: “Cảm ơn ông về những video tuyệt vời. Người gác cổng”, rồi để món quà của mình trước cửa căn hộ của họ.

Kể từ ngày hôm ấy, các hành lang lại sạch sẽ như trước, và mọi dấu vết của việc tiêu thụ đồ ngọt đã biến mất khỏi bề mặt vùng đất nhỏ bé của chúng tôi. Khi gặp tôi, West và Massey đều chào hỏi với vẻ ngượng ngập rõ rệt mà tôi để cho tan chảy chầm chậm trong miệng, giống như một viên kẹo ngọt.

Giáng sinh năm 2005. Lần đầu tiên kể từ rất lâu rồi, tôi rời tòa nhà trong một tuần. Vào thời kỳ này trong năm, nhiều cư dân ở L’Excelsior di cư về phía Nam, những bãi biển ở Cuba, Florida hay Mexico. Họ đến đó để hấp thụ thứ ánh sáng rực rỡ mà những tấm rèm mùa đông ở nơi đây đã làm biến mất. Còn Read, ông đến ăn mừng Giáng sinh ở Boston, tại nhà một bà bạn mà tôi không thực sự biết là có vai trò như thế nào trong cuộc đời ông.

Để có chỗ trú ngụ trong vài ngày nghỉ mà chúng tôi sẽ trải qua cùng nhau ấy, Winona đã thuê một căn nhà gỗ “bốn mùa” trên hồ Fraser, ở phía Bắc vườn quốc gia Maurice, và mượn một chiếc Beaver cho cả tuần. Chiếc máy bay đã cởi bỏ đôi phao để thay vào đó là đôi càng trượt mùa đông, và như thế, nó có thể trượt như một hòn đá thia lia trên lòng những con đường phủ tuyết. Nhìn vợ lái máy bay càng làm gia tăng thêm tình yêu tôi dành cho nàng. Tôi yêu hơn tất thảy những giờ sống trong không trung đó, để chiêm ngưỡng kỹ năng của nàng, nét bình thản của nàng khi máy bay bắt đầu rung lắc khắp các hướng, nghệ thuật của nàng trong việc lập lại một quỹ đạo, giữ vững hướng của mũi máy bay bất chấp những trận gió quất, và cuối cùng là đặt chúng tôi, Nouk và tôi, lên mặt đất, với toàn bộ sự dịu dàng mà cỗ máy già nua thô kệch có từ năm 1947 này cho phép. Trên mặt nước cũng như trong không trung, trên băng tuyết hay băng qua những đám mây, dường như Winona cũng được phú cho cùng những phẩm chất của chú chim ruồi bạn nàng, có thể cất cánh trong nháy mắt và bay theo mọi hướng. Và giống như trái tim của chú chim, trái tim nàng cũng biết thích nghi với hoàn cảnh hiện tại, đập nhanh trong nỗi đam mê, đập chậm để trả lại công bằng cho lý trí. Dễ dàng làm sao khi yêu một người phụ nữ như thế, cùng thức giấc với nàng, nằm ngủ bên cạnh nàng và cảm nhận rằng thời khắc kỳ diệu duy nhất này đánh dấu sự chấm hết của Thời kỳ tăm tối. Vợ tôi đồng thời là tấm áo choàng, cây đũa, con thỏ và chiếc mũ. Làm sao cùng một người phụ nữ ấy lại đồng thời có thể lái máy bay, yêu tôi, cứu sống con chó của nàng, chịu đựng L’Excelsior, lao vút lên từ mặt tuyết, từ mặt nước, tin tưởng vào quyền năng của một chú chim đồng thời mang lại cho mỗi người niềm ham sống và hương vị của hạnh phúc? Tôi không biết.

Chuyến bay vào Giáng sinh năm 2005 về phía Bắc nằm trong số những thời khắc ân điển mà đôi khi ta được nếm trải trong dòng chảy của cả một đời người. Bất chấp thời tiết giá lạnh, bầu trời trong veo như pha lê, và, do ảo tượng Bắc Cực, chúng tôi có cảm giác mình nhìn thấy những vùng đất xa xôi thuộc Nunavut. Ở độ cao 3.000 mét, vào thời kỳ này trong năm, sau những đợt lở tuyết vô cùng lớn, Québec giống như một bề mặt khổng lồ phủ bông. Vô số hồ nước ở xứ này đã hoàn toàn biến mất dưới lớp băng và tuyết tích tụ. Ngoài vẻ đẹp đến ngạo mạn của bức tranh, nét đồng nhất ấy khiến việc định hướng trở nên vô cùng khó khăn, và tôi tự hỏi không biết nhờ phép mầu nào mà Winona có thể tìm được những dấu mốc của nàng trên cái bánh ga tô phủ đường tuyết khổng lồ này. Thiết bị của nàng theo tôi có vẻ thô sơ, dường như nó thích hợp với việc bay bằng mắt thường hơn là được dẫn đường bằng máy móc. Nhưng nàng không có vẻ gì là lo lắng, thỉnh thoảng lại quay đầu nhìn về phía đuôi máy bay, hẳn là giống như một chú chim ruồi vẫn làm trước khi thực hiện một cú bay lùi. Sau chuyến bay chừng hai giờ rưỡi, chiếc Beaver chúc mũi, rồi vẽ một đường lượn xuống tròn trĩnh hơn, đối mặt với một khoảng trinh nguyên mênh mông mà chẳng có gì giúp phân biệt với một khoảng trinh nguyên khác, rồi hạ đôi càng trượt xuống, không hề giật cục, in dấu cái đường lướt dài ngoằng của nó lên lớp tuyết. Khi máy bay dừng lại, tôi nhìn thấy một ngôi nhà vững chãi làm bằng những súc gỗ, có khói bốc lên từ ống khói. Nouk nhảy ra khỏi khoang máy bay rồi bắt đầu chạy trong tuyết.

Bên trong ngôi nhà, mọi thứ đều chào đón, ấm cúng, và chúng tôi tưởng như những người sống ở đây chỉ đi vắng trong chốc lát. Trên chiếc bàn kê giữa nhà, một ngọn nến thơm Winter White tỏa ra thứ mùi pha trộn giữa mật ong, táo và quế. Đó chính là những phép mầu Giáng sinh mà Winona có thể tạo ra. Trong lúc bước vào nơi ấy cùng Nouk và cô nàng Anh điêng rành phép thuật, có lẽ tôi sẽ chẳng hề cảm thấy ngạc nhiên nếu, đúng khoảnh khắc ấy, một đàn chó sói, chính là những con sói từng dạy chúng ta biết nói và biết cách trụ lại trên thế giới này, có đẩy cửa bước vào để cùng chúng tôi nâng ly rượu chào mừng. Người phụ nữ này thật phi thường, nàng yêu, suy nghĩ, phân tích, thấu hiểu cái thế giói này ngay từ cái nhìn đầu tiên, và tôi tin rằng trong suốt từng ấy năm chung sống, tôi chưa bao giờ thấy nàng vấp phải cái ngưỡng của sự thiếu hiểu biết. Đêm ấy, tôi ôm nàng trong vòng tay cho đến khi giấc ngủ đánh gục chúng tôi, trong khi Nouk canh chừng đống lửa, cánh cửa, ngọn nến cùng những âm thanh lạ lùng mà con người tạo ra khi họ buông thả bản thân trong những hành động kỳ quặc mà theo quan điểm của nó thì không giống với bất kỳ thứ gì.

Tuần lễ đó lướt qua cuộc đời chúng tôi, xoa dịu những nỗi mệt nhọc và những quầng mắt của chúng tôi, đồng thời giúp chúng tôi ý thức được mình từ đâu đến và mình đã trở thành thế nào. Winona gần gũi với những khu rừng của nàng hơn là tôi gần gũi với Skagen hay kè Lombard. Mỗi ngày, nàng bay trên lịch sử và những vùng đất của mình, trong khi tôi già nua dần dưới những lớp kính độc hại của L’Excelsior. Tuy nhiên, tôi chẳng có gì hối tiếc về quãng đời vốn không có gì to tát nhưng vẫn đủ đầy với tôi ấy.

Khi thời tiết cho phép, Winona dẫn tôi và Nouk đi dạo trong rừng, chỉ cho tôi thấy dấu vết của những loài động vật mà nàng chỉ thoáng nhìn đã đoán nhận được ngay, nàng dạy tôi cách xác định phương hướng trong cái mê cung băng giá ấy, cách lắng nghe tiếng gió hoặc thông điệp xa xôi của một con vật nào đó. Tôi bám theo nàng mà không hiểu hết, nhưng vẫn tiếp tục tiến lên trong khi Nouk, chăm chú với công việc của mình, làm nhiệm vụ mở đường, quan tâm đến mọi chỉ dẫn âm thầm mà vợ tôi có thể gửi đến nó. Tôi yêu thế giới ấy, cái thế giới kiệm lời, đầy cảnh giác, nơi trí tuệ tìm lại được những dấu vết của tổ tiên, những phản xạ và khả năng quan sát từng cứu nó vào thời kỳ khi chúng ta còn chưa biết nói.

Buổi tối, Winona kể với tôi về gia đình nàng, cái gia đình đã tán tác tứ phương và gần như nàng không còn gặp gỡ nữa. Nàng nhắc đến cuộc sống hằng ngày của những người Algonquin trước khi những nhà truyền giáo đến đó để chỉ trích những luật lệ cùng tín ngưỡng của một thế giới rất lâu đời, và rồi vĩnh viễn phá vỡ sự tiếp nối. Tối 24 tháng Mười hai, trước lễ mi xa, các thành viên của nhiều bộ lạc từ đây đã đồng thanh ca vang những bài thánh ca Giáng sinh. Gloria in excelsis deo. Đêm Thánh vô cùng. Stille Nacht, Heilige Nacht.

Nàng cũng kể với tôi câu chuyện phi thường về bác Nathorod của nàng, trong ngôn ngữ bản địa cái tên ấy có nghĩa là “sấm nhỏ con trai của đất”. Mọi người gọi bác là Nat. Sống trong một vùng hẻo lánh, đã kết hôn và là cha của ba đứa trẻ, Nathorod không có giải pháp nào khác để nuôi sống gia đình mình ngoài việc đi làm ở nơi người ta có việc dành cho bác. Đầu tiên là thợ mỏ ở Yukon, sau đó bác đi hái thuốc lá, thuê 50 héc ta đất để vừa canh tác vừa chăn ruôi, nhưng tất cả những công việc đó đều không đủ sống. Bác liền đăng ký làm tài xế xe tải đường dài cho một hãng vận tải chạy tuyến Toronto-Vancouver. Mỗi lượt đi mất bốn ngày, nên bác chẳng có mấy thời gian để nghỉ ngơi. Khi về hưu, Nathorod trả lại chìa khóa chiếc xe Mack rồi trở về sống giữa người thân. Nhưng bác cảm thấy mình đã già, và biết rằng thời gian của bác lại càng quý giá hơn bởi từ lúc đó trở đi nó được tính bằng ngày. Và rồi một buổi sáng, bác biết rằng ngày ấy đã đến.

Giọng nói của Winona dịu dàng mở ra, lần lượt, những cánh cửa trong câu chuyện ấy. “Bác em đã họp cả gia đình lại rồi nói với họ thế này: ‘Bấy lâu nay cha vẫn làm việc vì gia đình. Và chuyện đó là bình thường. Nhưng giờ đây, cha là một ông già, và cha quyết định làm điều gì đó cho bản thân, chỉ cho một mình cha thôi. Cha đã quyết định sẽ đi xuyên Canada với chiếc máy kéo cũ của mình, từ Thái Bình Dương đến Đại Tây Dương. 8.000 ki lô mét với chiếc John Deere cũ kỹ. Muốn hết bao nhiêu thời gian cũng được.’ Sau đó, Nathorod nhờ một người bạn vận chuyển máy kéo của bác đến Horse Shoe Bay, sát gần Vancouver. Ở đó, bác lùi xe đến sát mép nước, cho đến khi bánh sau của nó nhúng xuống Thái Bình Dương. Rồi bác khởi hành, nhắm thẳng hướng Đông. Trong bốn tháng, với tốc độ từ 10 đến 15 ki lô mét mỗi giờ, cho dù thời tiết ra sao, bác cứ lái xe như thế, để xem, như bác vẫn thường nói ‘đường đất và con người ở xứ này ra sao, nhưng cũng vì trước khi chết ta muốn làm một việc gì đó chưa từng có ai làm’. Trong chuyến đi ấy, bác đã trải qua đủ loại phiêu lưu và rủi ro. Đến Saint Johns, Newfoundland, gần như ở đầu kia của thế giới, bác em dừng lại một lát để bánh trước của chiếc máy kéo tiếp xúc với Đại Tây Dương. Và tại đó, bác đã làm một hành động chưa từng thấy. Bởi vì không muốn một ngày kia ai đó có thể nghi ngờ lời nói của mình, Nathorod liền đề nghị một người xác nhận giúp cái cảnh tượng mà ông ta vừa chứng kiến, rồi ký tên và ghi rõ ngày tháng vào một văn bản. Mặc dù không quá quan trọng, nhưng những tờ giấy ấy chính là thứ đáng nhớ nhất, quý giá nhất trong cuộc đời bác. Và bác thường kể về nhân chứng trứ danh ấy, ông Hautshing, em không nhớ chính xác tên ông ta lắm. Nhiều năm sau, bác đưa em đến ga ra của bác, nơi bác cất giữ kẻ đồng lõa già nua John Deere của mình, nhấc tấm bạt phủ trên một kệ giá và lấy ra hai bi đông đựng đầy nước. Trên một bi đông có viết, bằng chữ khổ lớn ‘Thái Bình Dương’, và trên chiếc còn lại ‘Đại Tây Dương’. Bác cho em xem hai cái bi đông nước ấy, rồi bảo em: ‘Chính bác đã đổ đầy nước vào hai cái bình này, ở hai đầu đất nước’, và mắt bác rưng rưng lệ. Đấy, câu chuyện về chuyến đi của bác Nat nhà em là như thế.”

Lúc ấy, tôi có cảm giác Winona vừa gấp lại một cuốn sách tranh khổ lớn, một câu chuyện cổ tích tuyệt vời mà ta đọc cho đám trẻ con để chúng mơ thấy những giấc mơ đẹp đẽ, chắc hẳn là câu chuyện cổ tích xúc động nhất, cảm động nhất, mang tính cảm hóa nhiều nhất mà tôi từng được nghe.

“Anh có biết chuyện gì diễn ra vào ngày chôn cất bác em không? Đúng như bác đã yêu cầu trước khi chết, sau khi quan tài được hạ huyệt, các con bác đến bên miệng hố và dốc hết nước trong hai chiếc bi đông kia vào đó.”

Chúng tôi gần như không nghe thấy tiếng lửa bốc lên. Thỉnh thoảng, tiếng lách tách của gỗ thông bổ sung cho nó chút sức sống. Bên ngoài, trận bão tuyết được dự báo đã bắt đầu. Winona khoác áo khoác chống nước lên người, xỏ chân trong đôi bốt lông và lao vào màn đêm, giữa vòng vây của cơn mưa tuyết trắng xóa, để kiểm tra xem chiếc Beaver đã được chằng buộc chắc chưa. Dường như nàng đoán chừng được mức độ tuyết rơi, rồi, chậm rãi, có vẻ như vẫn tiếc nuối vì không được ở bên ngoài lâu hơn để tận hưởng vũ điệu của những bông tuyết, nàng quay trở về căn nhà gỗ của chúng tôi. Nouk chạy đến sục mõm vào bên dưới cánh tay tôi, và khi đi ngang qua, Winona hôn tôi, để mặc tôi một mình đối diện với bác Nathorod của nàng, bác đang giơ ra hai bình nước của hai đại dương, thứ nước một ngày kia sẽ rẽ ra để bác đi qua.

“Vì tao cảm thấy phiên tòa của tao sẽ sớm diễn ra, nên tao muốn hỏi ý kiến mày. Mày có nghĩ tao tự nhận tội là khôn ngoan hơn không? Liệu chừng đấy, đừng có tưởng tao đã làm bất cứ chuyện gì như thế. Tao vô tội hơn bao giờ hết. Nhưng vì tao biết rằng đám thẩm phán ấy, họ chuyên nghĩ xiên xẹo, nên tao tự nhủ có lẽ mày sẽ góp ý được gì đó với tao. Ý tao ở đây không phải là mày cũng có vấn đề về đầu óc, hoàn toàn không phải thế đâu, nhưng vì mày cũng tinh ma, mày biết tính toán các cú đòn, nên tao tự nhủ mày sẽ có ý tưởng gì đó.”

Tôi thì chỉ thầm tin chắc rằng Patrick đã cho thằng bạn chim lợn của gã đi chầu tiên tổ, và gã đang tìm kiếm một lối thoát để luồn lách khỏi một hồ sơ tồi tệ trong đó gã chình ình ở một vị trí bắt mắt. “Nhận tội, liệu việc đó có thể khiến một kẻ thừa nhận một mẩu thôi chứ không phải toàn bộ? Tao giải thích với mày nhé: trong vụ của tao, cái thằng bị chết ấy, tao có giao du với hắn, ok. Tao biết hắn là một kẻ chim lợn, vẫn ok. Tao cũng thừa nhận là tao có nện hắn. Cho đến đoạn này, không có vấn đề gì. Nhưng sau đó, stop. Chuyện xảy ra sau đó, tao ấy, tao chẳng có liên quan gì. Khi nó xơi viên kẹo đồng 9 li ấy vào đầu, tao đã ở rất xa rồi. Này, gần như là ở nhà tao rồi, nói thế cũng được. Phải đến mười phút đi đường. Thế thì làm sao tao lại bị nghi ngờ được? Đó chính là cái món chỉ nhận một phần vụ việc đấy, chỉ đoạn đầu thôi. Cái đó ở tòa án gọi là gì nhỉ, nhận tội một nửa à?”

Khi chứng kiến những gì Patrick cho tôi thấy trong hồ sơ của gã cùng những lời chứng ghi ở đó, tôi nghĩ rằng một lời “nhận tội một nửa”, cụm từ mà tôi cho rằng chưa từng xuất hiện ở chốn pháp đình, đồng nghĩa với việc chẳng coi tòa án ra cái chết tiệt gì, theo như cách dùng từ của gã Horton này.

“Thực tình, ngoài hai hay ba chuyện ngớ ngẩn ra, tao tin rằng họ chẳng có gì nhiều nhặn để chống lại tao. Nếu làm theo cách tao vừa bảo, tao sẽ bày cho họ một cửa thoát, đó là cách diễn đạt mà luật sư của tao lúc nào cũng dùng. Hắn bảo tao rằng, anh Horton ạ, ta luôn phải bày cho thẩm phán một cửa thoát, nếu không ông ta sẽ nhất quyết làm theo ý mình. Quay trở lại với ý của tao, đôi bên cùng có lợi, tao sẽ thú nhận những chuyện ngu ngốc của tao, và thẩm phán sẽ kết tội tao đúng với mức án mà tao đã thực hiện xong. Chúng tao bắt tay nhau, và xin chào mẹ Françoise! Mày nghĩ thế nào? Tao ấy à, theo ý tao, làm thế là chuẩn. Nhất là khi, mày biết đấy, hơn thế nữa, ngoại trừ vụ nện nhau kia thì tao hoàn toàn vô tội.”

Patrick đang ở vào một trong những ngày tồi tệ của gã, những giai đoạn tệ hại khi đủ loại ý tưởng hoặc suy nghĩ nhiễu tạp choán hết tâm trí gã, làm hỏng khả năng xét đoán và lương tri của gã. Trong những thời khắc đó, tốt hơn hết là cứ để cho hơi nóng xả hết, và chờ đến khi áp suất hạ xuống. Có lẽ đó chính là quy trình mà lẽ ra tôi cũng nên theo, vào cái ngày mà, ở L’Excelsior, cuộc đời tôi ngả sang phía tồi tệ, nhất là vì sau đó, khi đứng trước thẩm phán, thậm chí tôi còn không nhanh trí để “nhận tội một nửa”.

Quãng đầu năm 2006 đối với tôi là một thử thách thực thụ. Đúng như Kieran Read đã cảnh báo, sau vài năm chạy rốt đa, tay cost killer đang phát huy hết công suất, kiểm tra chỗ này, cắt xén chỗ kia, đồng thời bổ sung không biết bao nhiêu điều khoản vô ích vào những nội quy mà, kể từ khi ông ta được bầu làm chủ tịch hội đồng quản trị, đã trở nên hao hao giống những cuốn danh bạ điện thoại. Chúng tôi không còn sống trong một tòa chung cư, mà là một kiểu công quốc chuyên chế nơi vương công quyết định mọi chuyện. Và điều đáng ngạc nhiên hơn cả chính là toàn bộ cư dân đều ngoan ngoãn phục tùng thói đỏng đảnh của kẻ đứng đầu cái công quốc nhỏ bé đó, nơi tôi là nạn nhân bị bắt nạt được chỉ thẳng mặt, với tư cách cận thần đầu tiên chịu trách nhiệm chi tiêu những châu ngọc của hoàng gia. Sedgwick, tín đồ toàn tòng của những biên bản ghi nhớ, khiển trách tôi mua quá nhiều muối cho bể bơi, quá nhiều trang thiết bị bảo trì bảo dưỡng, không tuân thủ chính xác các khuyến cáo của nhà sản xuất về các giai đoạn bảo dưỡng máy cắt cỏ, để mức nhiệt độ quá cao khi đun nước nóng trong khi nhiệt độ đã được chính ban quản trị quy định, không mang các thùng rác ra đủ sớm, kéo chúng vào quá muộn, không chịu buộc dây dắt chó trong hành lang mỗi khi đưa nó đi dạo. Tôi cảm thấy hổ thẹn khi phải nhận những biên bản đó đến nỗi đã giấu biến chúng khỏi tầm mắt Winona và không dám kể về chúng với Read. Tôi nghĩ rằng Sedgwick “tính trước đến cả mười bảy nước đi” giống như Patrick thường nói, và rằng cái chiến lược ấy - đẩy tôi đến bước đường xin thôi việc để thay thế tôi bằng các công ty cung cấp dịch vụ - đã hình thành trong đầu ông ta từ lâu.

Nhất là công việc bảo trì và sửa chữa, trong một thời gian dài, vốn là nguồn gốc mang lại cho tôi niềm thỏa mãn mà một nghệ nhân có thể cảm thấy sau khi hoàn tất công việc của mình, từ giờ trở đi chỉ còn là một chuỗi quy trình được thực hiện một cách mù quáng, và không có triển vọng nên hồn nào. Tôi không còn muốn tranh luận về bất kỳ điều gì, chỉ bằng lòng với việc ngu ngốc tuân theo những lộ trình đưa công quốc thẳng đến thời tàn.

Tôi không còn đáp ứng những yêu cầu cá nhân “vượt ra ngoài phạm vi phận sự của tôi”. Các chủ nhà đề nghị trả tôi tiền để giúp họ những sửa chữa lặt vặt mà trước đây tôi làm miễn phí. Bây giờ, tôi chỉ có thể đuổi khéo họ và lái họ sang một thợ sửa chữa. Thường thì họ rất khó chịu khi bị tôi từ chối, và biến nó thành thù hận cá nhân. Từ một thị thần niềm nở dưới thời quản trị của Alexandre, tôi nhanh chóng trở thành gã gác cổng quàu quạu trong nhiệm kỳ của Sedgwick. Khi ấy, tôi còn chưa biết điều này, nhưng ngay từ đầu năm ấy, đối với tôi, chiếc đồng hồ đếm ngược đã được khởi động.

Tất cả những chuyện đó chẳng là gì nếu so sánh với nỗi bất hạnh sẽ vĩnh viễn phá hủy một phần con người tôi, và cho đến nay, vẫn là điều tôi không thể chịu nổi, giống hệt như ngày đầu tiên. Vào buổi tối xảy ra thảm họa, thật lạ lùng, người duy nhất mà tôi nghĩ đến, mà có lẽ tôi sẽ cần người đó đến ôm choàng tôi trong vòng tay, chính là cha tôi, Johanes Hansen, vị mục sư đã cho tôi cái họ của ông. Tối đó, tôi còn nhớ mình đã rành rọt gửi đến ông lời yêu cầu mà tôi chưa từng nói ra suốt thời gian ông còn sống: “Cha ơi, lần này, cha hãy giúp con.” Tôi không biết liệu lời đề nghị ấy có tác dụng gì không, nhưng vẫn hy vọng một phép mầu sẽ cứu vớt chúng tôi khỏi chết chìm, bằng cách nói với chúng tôi rằng mọi chuyện đã kết thúc, rằng chẳng có gì xảy ra cả, rằng tất cả chúng tôi sẽ trở về nhà, cùng nhau ăn tối và sau đó dập đi những ký ức cùng ánh sáng của một ngày tồi tệ.

Thứ Bảy ngày 12 tháng Tám năm 2006, Winona dậy sớm. Tôi không biết nàng có hôn tôi giống như nàng vẫn quen làm mỗi khi rời nhà trước tôi không. Nàng có hẹn lúc 8 giờ tại căn cứ thủy phi cơ, để đưa ba người câu cá cùng thiết bị của họ đến bờ hồ Mistassini, gần Chibougameau, cách Montréal hai giờ rưỡi bay về phía Bắc. Chiếc Beaver của nàng cất cánh lúc 9 giờ từ sông Prairies rồi bay xa dần, chở trong khoang, giống như mỗi lần lên đường, mấy gã vô cùng phấn khích vì được ở trong khung cảnh chỉ có đàn ông với nhau, mang trong hành lý những món bổ sung cho testosterone của họ cùng lượng bia và mồi sống cần thiết để dụ lũ cá.

Ngày trôi qua, rồi đêm xuống. Khi sóng điện thoại cho phép, Winona có thói quen, lúc chuẩn bị bay về, gọi cho tôi để nói với tôi rằng nàng sắp cất cánh, thời tiết ra sao và khoảng mấy giờ nàng sẽ có mặt ở nhà. Đến khoảng 20 giờ mà vẫn không có tin tức gì của nàng, tôi gọi cho Pradier, viên quản lý của công ty Beav’ Air, người này nói với tôi rằng anh ta đang chờ chiếc máy bay nhưng không có tin tức gì thêm.

Màn đêm buông xuống, ánh đèn lần lượt sáng lên trong tất cả những tòa chung cư to lớn của cái thành phố men theo bờ sông trong trang phục mùa hè. Ở phía Tây, những ánh lửa cuối cùng của buổi hoàng hôn, còn ở đây, đằng trước cửa sổ nhà tôi, là những đống than hồng lo lắng. Không có bất cứ lý do khả dĩ và hợp lý nào có thể khiến Winona còn chưa về đến nhà. Lẽ ra nàng phải trở về vào quãng 17 giờ. Sở dĩ nàng không báo tin cho ai, là vì có một sự cố ngăn cản nàng làm việc đó. Khoảng 22 giờ, Pradier thông báo với tôi rằng anh ta đã liên lạc được với một trong mấy người đi câu, người này khẳng định với anh ta rằng Winona đã thả họ xuống vào khoảng giữa trưa, trước khi bay ngược từ hồ về Montréal vào lúc 13h30. Pradier chỉ nói thêm một câu: “Bây giờ, tôi nghĩ rằng tôi phải gọi điện để tiến hành tìm kiếm thôi.”

Tôi trải qua cả đêm ấy trong bóng tối, ngồi trên xô pha, điện thoại nắm chặt trong tay. Nouk áp thân mình nó vào sườn tôi. Lần đầu tiên, nó không hề đụng đến đĩa đồ ăn buổi tối. Trong bước tiến khắc nghiệt của mình, cỗ xe lu của giờ giấc nghiền nát tất cả những mảnh hy vọng có thể rơi rớt lại trong tôi. Khi ánh ngày một lần nữa lọt vào căn hộ, tôi cảm thấy rằng Winona đã chết, rằng tất cả đã chấm hết, rằng vợ tôi sẽ không bao giờ trở về nữa; và rằng, lần này, chú chim ruồi đã đánh mất quyền năng cùng như đôi cánh của nó. Vào lúc này hay lúc khác, điện thoại sẽ đổ chuông, một giọng nói sẽ cất lên: “Anh là anh Hansen phải không?” Sau đó, những gì giọng nói ấy thuật lại sẽ tuyệt đối không còn gì quan trọng nữa.

Đã nghe tin tức qua truyền hình, Read đến chờ đợi cùng tôi. Ông không nói gì nhiều, chỉ pha cà phê rồi chúng tôi lặng lẽ uống từng ngụm nhỏ.

Một trực thăng và một máy bay quân sự bay tuần tra dọc hành lang hàng không được coi là tuyến đường mà chiếc Beaver phải bay qua. Không có kết quả gì. Ngày thứ Hai, những cuộc tìm kiếm mới bị ngừng trệ vì một con dông mùa hè mạnh kèm theo gió lốc dữ dội. Tôi chỉ ra khỏi căn hộ để đưa cô chó đi vệ sinh, rồi chúng tôi lại quay về hang ổ để che giấu nỗi đau buồn và sợ hãi. Nouk hoàn toàn không chịu ăn tối nữa. Bình thường vốn tràn trề sức sống và năng lượng là thế, lúc này, dường như nó đã khoác lên mình một tấm áo tang vô hình. Nó không rời khỏi tôi, không phải để cảm thấy an toàn, mà để an ủi tôi thì đúng hơn. Tôi lùa ngón tay vào lớp lông dài của nó, tôi siết chặt lấy ngực nó, cảm thấy trái tim nó đập ngay trong lòng bàn tay mình. Tôi không thể làm gì khác ngoài dụi mặt vào lớp lông trên người nó, nói với nó rằng tôi yêu nó, rồi khóc. Tôi biết rằng Winona đã chết. Nàng đã mất tích khi chiếc Beaver bi rơi rồi vỡ nát. Thi thể nàng bị giam hãm trong chiế máy bay ở dưới đáy hồ sâu. Hoặc thậm chí là cháy đen trong vụ nổ khoang máy bay. Thực ra, tôi không muốn biết gì về các tình tiết, bởi vì sau đó thảm kịch sẽ được chậm rãi tái dựng, và nhất là tới tấp những câu hỏi về tình trạng thi thể, mức độ hủy hoại khuôn mặt, những khổ hình của da thịt, tình trạng vỡ nát của xương, và nhất là những cái hộp đen vô hình trong tâm trí không bao giờ khôi phục được những lời lẽ, những suy nghĩ, cơn thịnh nộ, nỗi hoảng loạn và nỗi đớn đau của những giây cuối cùng, những giây khi ta bắt đầu, thậm chí trước cả khi nghe thấy tiếng ầm ĩ, hiểu ra rằng người đàn ông kia cùng cô nàng chó đã thuộc về một thế giới khác, thế giới nơi ta phải tự an ủi mình bằng cách kể cho nhau nghe những chuyện ngu ngốc về quyền năng của lũ chim, sự kiên nhẫn của lũ sói, lòng nhân từ của thánh thần, việc huấn luyện lũ thỏ ở giáo đường và cả sự chắc chắn của những chiếc máy bay, mặc dù ai nấy vẫn luôn biết rằng “chúng nổi tiếng là đôi khi trở nên phản trắc, đột ngột ngừng hoạt động khi bay chậm và việc lấy lại độ cao nổi tiếng là mạo hiểm, thậm chí là trí mạng trong một số trường hợp.”

Tôi không muốn nghĩ đến tất cả những chuyện đó, đón nhận đống câu hỏi đó, cái dòng thác của những giả thuyết vô ích, những từ ngữ có vẻ thông thái, chỉ vừa được kết nối với nhau, từ nọ dính vào từ kia để đánh lừa sự chờ đợi, dựng nên một bức tường tạm bợ, vội vàng, giữa bản thân ta và cái tin tức sẽ đến, mà ai nấy đều biết rằng vào giây phút cuối cùng, chỉ bằng một từ, nó sẽ quét sạch sự phòng thủ mong manh này.

Thông tin đến vào ngày thứ Năm, ngay đầu giờ chiều. Có người bấm chuông ở cửa. Hai thành viên của Cảnh sát Hoàng gia Canada.

“Tôi đến thông báo với anh về thực trạng tìm kiếm. Mảnh vỡ máy bay được phát hiện sáng nay, khoảng 8h30, ở gần đảo Cèdres trên hồ Kempt, cách Montréal một giờ bay. Có vẻ như máy bay đã định hạ cánh khẩn cấp, nhưng mọi chuyện diễn ra không thuận lợi. Các nhóm tìm kiếm đang ở thực địa để thu nhặt thi thể vợ anh. Đáng buồn là chị nhà đã qua đời. Chúng tôi sẽ đến đón anh ngay khi đưa được chị nhà về Montréal. Chúng tôi thật sự lấy làm tiếc. Chúng tôi rất tiếc, và rất buồn.”

Hai viên cảnh sát đứng trước mặt tôi. Tôi cố gắng nói gì đó với họ, nhưng không thể thốt ra nổi. Có thứ gì đó đã thoát khỏi tôi, ra sức bỏ trốn, cứ thế chạy thẳng, thứ gì đó mà tôi vẫn giữ gìn từ thuở ấu thơ, có lẽ là một phần của chính tôi, và từ ngày đó nó không bao giờ trở lại nữa. Thế là, tôi cứ đứng nhìn hai viên cảnh sát, tìm cách vịn bàn tay phải của mình lên một trong hai người họ, cảm thấy sức nặng của thế giới đè nát tôi và tước bỏ khả năng nâng đỡ của đôi chân, tôi chầm chậm sụp xuống bên chân họ.

Tại nhà xác, tôi nghĩ ai nấy đều đã làm hết khả năng của họ để tôi có thể nhận ra thân thể bị cắt xẻ của Winona. Người ta chỉ cho tôi nhìn khuôn mặt phải chịu nhục hình của nàng, tôi không đưa mắt nhìn đi chỗ khác, tôi ở lại bên nàng một lát để khắc sâu trong tâm trí mình từng phân vuông trên những gì nỗi bất hạnh đã để lại cho tôi, và khi trái tim gần như sắp nổ tung, tôi bước ra ngoài.

Về phần mình, Read đã tìm ra được một người họ hàng xa của Winona, và người đàn ông ấy đã lên đường. Anh tự giới thiệu với tôi rằng mình là anh họ về đằng nội của nàng. Hai chúng tôi không hề biết gì về nhau, và người này cũng chẳng có gì nhiều để nói với người kia, ngoại trừ điều cốt yếu nhất.

“Winona Mapachee là con gái của chú thứ hai nhà tôi. Chúng tôi đi học cùng nhau, thế rồi cả hai gần như không gặp nhau nữa. Khi biết chuyện xảy ra, người cha già của tôi bảo: ‘Con đến đó rồi yêu cầu người đàn ông kia chấp thuận để chúng ta mang xác con bé về đất đai của gia đình nó, để chúng ta chôn con bé ở đây, tại quê nhà của nó.’ Cha tôi đã nói thế. Và tôi đến gặp anh để nhắc lại với anh yêu cầu đó.”

Tôi không biết vợ tôi muốn gì, và chẳng có gì uổng công hơn là muốn suy nghĩ thay cho người đã chết. Thế nên tôi để trái tim mình lên tiếng, và nó đã nói được, anh có thể đưa cô ấy về nhà, để cô ấy được ở cùng người thân của cô ấy. Nhưng tôi sẽ không đi về phía Bắc đâu. Tôi sẽ nhờ anh lái xe đưa cô ấy về đấy, sửa soạn và làm lễ cho cô ấy trong đêm an táng. Tôi sẽ đưa lại cho anh cả con chim của cô ấy, và anh sẽ đặt nó vào bên cạnh cô ấy. Còn tôi giữ toàn bộ những thứ khác. Mười một năm hạnh phúc ngập tràn ấy, mười một năm ngốn ngấu từ mặt đất lên đến bầu trời ấy, nhờ cô con gái tuyệt vời của chú thứ hai nhà anh ấy. Nàng là người mà ở bên nàng tôi vẫn luôn cố gắng để đứng thẳng, trong băng tuyết và trong rừng, mỗi khi mùa hè cũng như khi bão tố. Tôi đã theo nàng đi khắp nơi. Nàng có khiếu giúp phát tiết cái phần tốt đẹp nhất trong mỗi người. Tôi nhường cho anh cái thân hình mà chiếc máy bay đã làm vỡ nát đó, nhưng tôi giữ lại toàn bộ những thứ khác. Mỗi người có một phần thừa kế riêng. Thật khủng khiếp khi phải chia sẻ. Anh nhớ lái xe nhẹ nhàng thôi nhé.

Trong suốt tuần lễ sau khi chiếc máy bay được phát hiện, tôi giam mình trong căn hộ. Tôi không bận tâm đến L’Excelsior, dù chỉ một giây. Không một cư dân nào xuất hiện trước cửa phòng tôi. Không có ai đến hỏi thăm tin tức của tôi. Để giúp tôi khuây khỏa, Read báo với tôi rằng Sedgwick đã tự tay dán thông báo về một phần phụ lục mới bổ sung cho quy định về việc sử dụng những chiếc ghế dài mà “sau khi dùng xong không bao giờ được để lại trên những khu trồng cỏ”.

Không khí ẩm ướt len lỏi vào mọi chỗ. Hẳn là Winona đã ở trong lòng đất. Tôi không thể nào chịu đựng nổi ý nghĩ đó. Có những lúc tôi muốn nhảy lên xe rồi lao đến giành lại nàng từ tay những người Anh điêng. Những lúc khác, tôi hình dung nàng đang đến yên nghỉ giữa những người thân và linh hồn tổ tiên nàng đang kể rằng ở nơi đó, nàng có thể phân biệt tám mươi kiểu tuyết, trong khi người da trắng thì chỉ nhìn thấy những “đống” mà thôi, chẳng hạn thế.

Nouk bám sát gót tôi, và nếu có thể, hẳn nó đã sống trong tôi. Ban đêm, chúng tôi ra khỏi nhà để đi dạo rất lâu trên những con phố và trong công viên Ahuntsic. Khi nhiệt độ khiến xung quanh trở nên ngột ngạt và không khí chứa đầy hơi ẩm, như vẫn thường xảy ra vào mùa này, cô nàng chó chạy đi rồi dừng lại ở bờ hồ trong công viên. Nó giậm chân sốt ruột và chăm chú nhìn tôi bằng đôi mắt đen láy như đang nói với tôi thật rành rọt: “Tôi có thể xuống đó không?” Tôi lại gần nó, vuốt ve khuôn mặt chăm chú của nó rồi trả lời “Đi đi!” Chỉ bằng một cú nhảy, Nouk lao mình xuống nước, rẽ sóng từ đầu này đến đầu kia, như thể, đâu đó trong cái hồ này, mạng sống của một người sắp chết đuối đang phụ thuộc vào nó. Vào những thời khắc thoáng qua ấy, cả nó và tôi cùng cảm nhận chính xác một điều, thứ cảm giác rằng, trong chúng tôi, trong vài phút, có một chút niềm vui và hạnh phúc vừa quay trở lại.

Trở lại Skagen

Ở L’Excelsior, mỗi giờ, mỗi ngày làm việc đã trở thành một gánh nặng đối với tôi. Tôi tiếp tục leo lên mái nhà, thực hiện những chuyến đi tuần, lắng nghe những chiếc rotor, và cân muối bằng cân tiểu ly đúng theo cách người ta vẫn làm ở sân sau của các nhà hàng cao cấp. Sedgwick vẫn khăng khăng đòi kiểm tra cuốn sổ chi tiêu rồi soạn thảo và rải khắp chỗ này chỗ kia những tờ nhận xét của ông ta. Kieran Read, lúc này đã nghỉ hưu, thỉnh thoảng lại dành một buổi tối ở cùng tôi, để cố gắng kéo tôi đến tận một nhà hàng Anh điêng hoặc đi xem một bộ phim Argentina. Nhưng tôi chưa bao giờ cảm thấy được xoa dịu đến thế khi gặp lại cô nàng chó Nouk của mình, mỗi lần tôi về nhà, nó đều đón chào tôi như thể tôi vừa xong một chuyến thám hiểm dài ngày.

Đôi khi tôi nghĩ đến ông Seligman, tự hỏi liệu đâu đó trong thành phố này có tồn tại một giáo đường nơi ta có thể cải thiện khả năng thực hành cảnh góa bụa, cũng giống như trong môn đánh gôn hay chơi quần vợt, một giáo đường nơi vị giáo trưởng sẽ tuân thủ triết lý cơ bản của anh bạn Horton: “Cuộc đời cũng giống như đám nghẽo tồi, con trai ạ: nếu nó ném con xuống đất, hãy ngậm miệng rồi lập tức cưỡi lên lưng nó một lần nữa.”

Trái với mọi dự đoán, vào năm 2007, chính công việc đã giúp tôi gượng dậy, giành lại đôi chút phẩm giá, đấu tranh với những ý tưởng điên rồ đầy độc đoán của Sedgwick. Vào mùa đông, sau một Chủ nhật làm việc cật lực dưới tầng hầm, tôi đã cấp được nước nóng trở lại cho toàn bộ tòa nhà ngay trong tối đó. Ngay giữa tháng Tám, sau bảy mươi hai giờ đo đạc và điều chỉnh liên tục, tôi đã cứu được nơi tắm táp của sáu mươi tám chủ sở hữu cùng 230.000 lít nước trong bể bơi, mà vài ngày trước đã bị công ty phụ trách việc bảo trì một hệ thống mới cho rằng chỉ có thể xả ra cống. Trong vài tháng, trước vẻ bàng hoàng của cái gã vẫn tưởng mọi chuyện đã chấm hết với tôi, tôi trở lại là người tạo ra phép mầu, anh chàng “Edward có bàn tay kéo”[1] tạo dáng cho cây cối bằng dây thép, thiết lập kỷ luật cho các đường ống và hồi sinh những khối nước.

Tối tối, khi trở về căn hộ, tôi đột ngột bị lôi trở lại cái mảnh đất ấy, và cánh cửa nhà tôi mở ra một vùng nội địa bị tàn phá kể từ ngày 12 tháng Tám năm 2006. Tôi nấu thứ gì đó để ăn, rồi Nouk và tôi, ngồi cạnh nhau, cùng chia sẻ bữa ăn đựng trong mấy cái bát tô.

Mùa đông năm 2008 có lẽ là một trong những mùa đông nhiều tuyết nhất trong lịch sử đất nước Canada. Tại Québec, tuyết rơi dày đến 2,5 mét trong suốt mùa, và ở Montréal cũng vậy. Tôi đã phải dùng chiếc máy thổi tuyết nhỏ hai lần mỗi ngày để giải tỏa các lối ra vào L’Excelsior. Để kiểm tra các quạt thông gió trên mái nhà, tôi phải đào những đường hào thực sự trong những đống tuyết, những con đường mòn không thể thiếu mà sáng nào tôi cũng phải dọn dẹp bằng xẻng. Chủ thể duy nhất vui mừng trước những trận tuyết rơi không ngừng đó, chính là Nouk, và trong công viên Ahuntsic, nó không lao xuống hồ nữa mà lăn lộn, thậm chí đôi khi còn biến mất giữa những núi tuyết trắng tinh khôi, để rồi sau đó lại chui ra và tiếp tục chạy cho đến hụt hơi.

Mùa hè năm ấy cũng là một mùa hè cực đoan. Cả về nhiệt độ lẫn độ ẩm. Có cảm giác như, nhất là về đêm, ta đang sống bên dưới một cái vung nồi, bị hầm nhỏ lửa trong mớ hơi nước và tâm trạng của chính mình. Toàn bộ nửa cuối tháng Tám trôi qua trong bối cảnh ấy, và Read chọn cách lưu đày ở nhà bà bạn người Boston của ông, người còn có một ngôi nhà nhỏ ở Rexhame Beach. Thỉnh thoảng ông gọi điện thoại cho tôi vào cuối chiều, và chỉ riêng âm thanh giọng nói của ông cũng có khả năng mang đến cho tôi một luồng không khí đại dương.

Một đêm, không thể chịu nổi cảnh ngột ngạt trong căn hộ nhỏ của mình ở tầng trệt nữa, tôi mặc đồ bơi rồi vào khoảng 2 giờ sáng, trong lúc mọi người đều đã ngủ, tôi đến bể bơi, nơi hệ thống chiếu sáng đã tắt.

Tôi dìm mình trong nước, làn nước của tôi, làn nước mà tôi duy trì và thay mới từ biết bao năm nay, làn nước mà tôi xử lý bằng muối, bằng điện phân, bằng hệ thống lọc, với độ pH êm ái, làn nước mà tôi đã ở cùng trong biết bao ngày, biết bao đêm, canh chừng độ cân bằng sinh học cũng như nhiệt độ của nó, để đảm bảo lúc nào cũng là 84,2 độ Fahrenheit. Tôi bước xuống làn nước đó giống như ta đi vào lãnh địa của riêng mình. Tôi cảm thấy nó ôm lấy thắt lưng tôi, rồi phủ kín vai và lưng tôi, quấn xung quanh cổ tôi rồi nhấn chìm đầu tôi. Suốt hơn hai mươi năm làm việc ở tòa nhà này, đây là lần đầu tiên tôi thả mình vào cái lãnh thổ tuyệt vời nhưng lại bị cấm sử dụng đối với tôi ấy. Tôi lặn dưới nước, nín thở, tận hưởng lần tắm táp tuyệt diệu này. Tôi yêu làn nước này, và cảm thấy nó cũng yêu mình. “Cấu trúc” của nó, như ông Sibélius thường nói với tôi, thật nhẹ nhàng, gần giống như không khí, như được tiếp thêm ôxy nhờ vô vàn những bong bóng nhỏ xíu. Thỉnh thoảng tôi nổi lên mặt nước để lấy hơi, rồi lại chìm xuống sải tay trên phần đáy nơi tôi đã làm việc biết bao lần. Lần đầu tiên trong suốt chừng ấy năm, tôi vi phạm quy định, và điều này thật tuyệt vời. Tôi không biết mình đã ở trong bể bơi bao lâu, nhưng khi ra khỏi đó, tôi nhớ rằng mình đã nguyền rủa Sedgwick cùng thói bủn xỉn của ông ta, vì đã tước bỏ của Winona niềm vui này trong suốt những năm nàng sống ở đây. Điều mà gã sen đầm khốn kiếp của tòa nhà này không biết, đó là vào mùa hè, theo những chuyến đi của nàng, và trong khi ông ta bận canh gác dưới chân tòa chung cư này, đi lòng vòng như một con chó ba đầu canh gác địa ngục, thì vợ tôi, đắm chìm trong thế giới của nàng, đang bơi trong những cái hồ đẹp nhất và nguyên sơ nhất của đất nước này.

Khi trở về căn hộ, tôi bế Nouk lên và mang ngâm nó vào bồn rửa chân ở bể bơi cho mát. Rồi cả hai chúng tôi cùng ngủ thiếp đi, tươi mới, sung sướng, như hai tên trộm vặt sau một ngày làm việc.

Hai ngày sau, tôi nhận được một cuộc gọi của Sedgwick: “Paul này, sáng mai anh phải gặp một nhà cung cấp đúng không? Anh gọi cho họ và hủy đi. Tôi yêu cầu anh có mặt lúc 10 giờ ngày mai trong phòng hội đồng. Tôi đã yêu cầu một cuộc họp bất thường của ban quản trị cùng toàn thể các đồng chủ sở hữu, để quyết định một quy tắc liên quan đến anh. Ngày mai, 10 giờ.”

Tôi tin rằng hôm đó không thiếu một ai. Tất cả các tầng. Tất cả các căn hộ. Những người single, những cặp đôi, đủ các độ tuổi, đủ các thế hệ. Sedgwick chủ trì, hai bên là hai viên phụ tá sẵn sàng theo ông ta đến cùng trời cuối đất. “Chào mọi người. Cuộc họp này liên quan đến một điều quy định quan trọng mà Paul Hansen, quản gia của chúng ta, đã vi phạm. Trong đêm thứ Ba rạng ngày thứ Tư, khoảng 2 giờ sáng, và trong khi hợp đồng của anh ta cấm tuyệt đối khả năng này, anh Hansen, trong lúc không ai hay biết, đã tắm trong bể bơi của chúng ta. Các máy quay an ninh xác nhận hành động vi phạm này. Và, như thể việc không tuân thủ quy định này còn chưa đủ, sau khi lên khỏi bể bơi một lát, anh ta quay lại mang theo con chó, rồi ngâm nó trong bồn rửa chân.” Giống như một cơn xào xạc mùa đông, tiếng rì rầm phản đối lan khắp phòng. Việc hạ uy tín công khai đã đạt được hiệu ứng của nó. Bằng thứ ngôn ngữ theo lối sính kiện cáo của mình, Sedgwick tiếp tục bản luận tội: “Khi làm việc đó, anh Hansen ạ, anh đã vi phạm một lỗi chuyên môn nghiêm trọng, đơn phương chấm dứt hợp đồng của anh, và nhất là phản bội niềm tin mà tất cả chúng tôi ở đây dành cho anh. Hơn thế nữa, bằng việc nhúng con chó của anh trong bồn rửa chân của chúng tôi, anh đã xem thường những quy định về vệ sinh tối thiểu mà tôi từng soạn ra liên quan đến việc sử dụng bể bơi, và khiến tất cả các đồng chủ sở hữu ở đây phải gánh chịu rủi ro. Vì tất cả những lý do khiến anh phải chấm dứt hợp đồng kể trên, tôi yêu cầu việc sa thải anh phải được tuyên bố ngay hôm nay, và sẽ có hiệu lực kể từ cuối tháng Chín. Anh sẽ nhận được khoản tiền lương còn thiếu, và sẽ phải trả lại chìa khóa căn hộ. Trước khi đưa đề nghị này ra bỏ phiếu, anh có điều gì muốn nói thêm không, anh Hansen?” Như thỉnh thoảng vẫn xảy ra trong các giáo đường của cha tôi, đám đông nhỏ liền phát ra những tiếng thì thầm mà ta không biết là biểu thị của lòng thông cảm hay tiếng ran khe khẽ của nỗi bất bình.

Ta có thể nói, đối đáp hay bổ sung điều gì sau khi đã nghe một thứ như thế, một bản luận tội thêu dệt bằng những sợi chỉ đẹp đẽ nhất của thói ti tiện? Hơn hai mươi năm phụng sự trung thành, với những giờ làm việc vô tận, một thứ công việc phục dịch cung cấp cho tất cả các tầng, sức sống của khu vườn, cuộc chiến với các loại nước, những chiến dịch chống chọi với mùa đông, những giấy kẹo, những lần chăm lo người ốm, những lần hồi sức cấp cứu, những lần xức dầu thánh cuối cùng, những lễ tang, tất cả những thứ đó đều bị tống vào quên lãng chỉ vì một lần tắm đêm.

Từ cuối phòng vang lên một giọng nói, là giọng của Johanes, như vào những thời khắc huy hoàng nhất của ông, cái giọng nói kéo những thợ mỏ lên khỏi giếng, cái giọng nói vang lên cao hơn, mạnh hơn và dài hơn những vụ nổ mìn, cái giọng nói hét vào tai lũ ngựa trên đường đua, cái giọng nói đã chứng kiến tôi chào đời, lớn lên và chưa từng vắng mặt trong tôi, giọng nói ấy ngày hôm nay vẫn đang ở đó để cầm thanh sắt lên, đẽo gọt giữa sự ngu muội, dốt nát và độc ác, nện búa vào kẻ ngu độn, bổ xuống kẻ u mê và lôi tôi lên khỏi làn nước.

Tôi những muốn rằng ngày hôm đó, Kieran Read đã từ Boston trở về. Chắc hẳn là cả ông nữa, ông cũng sẽ xung trận chống lại đợt tấn công ồ ạt đó, đột kích vào hai bên mạng sườn quân địch. Nhưng không, không có trận đánh hay thậm chí một mầm mống bảo vệ nào đứng về phía tôi. Toàn bộ cư dân, trừ bốn phiếu, nhất loạt cho tôi ba mươi ngày để nhồi nhét những kỷ niệm, cô nàng chó và chút phẩm giá còn lại vào một chiếc xe tải chuyển nhà loại nhỏ. Tôi ra khỏi căn hộ mà không thốt nổi dù chỉ một lời. Tôi có cảm giác bộ não mình đã bị khóa chặt, rằng nó không thể sản sinh ra bất cứ thứ gì có thể hiểu nổi, ngoại trừ việc kín đáo khiến tôi chịu đựng một nỗi hổ thẹn khủng khiếp. Hôm đó, chẳng khác gì thứ mật đắng nghét, một câu nói cứ xoay mòng suốt cả ngày trong miệng tôi, thể hiện những gì nó phải thể hiện, rồi lặp lại, và tiếp tục lặp lại thêm nữa. Câu nói ấy xuất phát từ một cuốn sách lịch sử của cha tôi, trong đó một giám mục Công giáo, nổi tiếng vì thái độ khinh miệt, nhân khi nhắc đến khả năng chịu đựng của hàng giáo phẩm cấp thấp, đã khuyên nhủ một người bạn chí cốt hãy đối xử thô bạo với đám người hầu mà không việc gì phải áy náy: “Rồi bạn sẽ thấy, loài người dễ bảo lắm.”

Đến cuối cuộc họp, Sedgwick nói với tôi: “Tất nhiên, Paul ạ, tất cả những chuyện này chẳng liên quan gì đến cá nhân cả, nhưng có những quy định mà tất cả chúng ta đều phải tuân thủ. Tôi tin chắc là anh hiểu.” Rồi ông ta bỏ đi cùng đám cận vệ theo sau, hẳn là để chủ trì một phiên tòa khác, ở một nơi khác, trong thế giới của đám lính biên phòng và đám lục sự chuyên săn đuổi, ghi chép và bắt phạt tất cả những người gác cổng dám tắm ở bể bơi vào mùa hè.

Bởi vì đó chính là tính cách của tôi, nên tôi vẫn tiếp tục công việc bảo trì thường nhật, và đóng thùng đồ đạc vào buổi tối. Nouk, hẳn đang tự hỏi sắp có chuyện gì xảy ra, hít ngửi hết thùng nọ đến thùng kia và biểu lộ tâm trạng có đôi chút lo lắng.

Một cuối chiều vẫn ẩm thấp như những ngày khác, tôi đang hoàn tất việc cắt cỏ trong một khoảnh vườn thì Sedgwick rảo bước về phía tôi, đầy tức tối. Chiếc tai nghe chống ồn khiến tôi không nghe thấy những lời gào thét đầu tiên của ông ta. Nhưng phần sau thì tôi nghe rõ mồn một: “Phải nhắc lại với anh bao nhiêu lần nữa, hả Hansen, để anh có thể hiểu được! Trong đầu anh chứa thứ gì vậy! Chúng tôi tống cổ anh vì đã mắc lỗi nghiêm trọng, thế mà ba ngày sau anh lại tái phạm. Anh là đồ ngu hay sao?” Chắc hẳn tôi trở thành đồ ngu chính vì đã cam lòng chịu đựng người đàn ông này lâu đến thế. Và tôi còn ngu hơn nữa bởi vì tôi không hề hiểu điều gì, vào đúng lúc ấy, lại có thể khiến ông ta nổi cơn thịnh nộ như vậy. “Nhìn xem con chó của anh đang ở đâu, Hansen! Nằm trên bãi cỏ! Ngay cạnh mấy cây phong!” Đúng là Nouk đang ở gần mấy cái cây, nằm dài dưới bóng râm, trong một góc xanh mát, cố gắng tìm chút hơi mát. Chắc là nó đã đi theo tôi mà không đọc thấy những dòng cấm đoán trong quy định, những điều khoản cai quản cuộc đời của con người, quả thực là thế, nhưng chính xác hơn là cai quản cuộc đời những con vật nuôi của họ. Giận dữ đến mức gần như mất trí, Sedgwick khi ấy đã thốt ra cái điều đánh thức trong tôi sự dạy dỗ mà lũ sói đã dành tặng cho tôi. Ông ta nói: “Tống cổ con vật khốn kiếp ấy ra ngoài ngay! Tôi không muốn nhìn thấy nó trong tòa nhà này nữa! Rõ chưa? Cút ra ngoài, cả hai, càng nhanh càng tốt!” Và thế là lũ sói đã dẫn đường cho tôi. Tôi nhảy bổ vào lão trưởng ban quản trị, đâm sầm vào lão và khiến lão lăn xuống tận mép bể bơi. Rồi tôi đấm lão, thật mạnh, thật lâu, không suy xét, với toàn bộ sự man dại của loài chó, cảm thấy hoặc nghe thấy tiếng hai chiếc xương gãy, và tôi vẫn tiếp tục đấm, cho đến khi chuyển sang cắn lão, vào vai, đủ sâu để có thể rứt khỏi người lão cả một miếng thịt. Tôi ngậm một miếng Sedgwick trong miệng, thứ đó hoàn toàn không có bất cứ vị gì, ngoại trừ một vị máu độc địa khiến tôi muốn lộn mửa. Tôi nghe thấy lão gào lên, lão đòi hỏi điều gì đó mà tôi không còn khả năng cho lão nữa, lòng thương hay thứ gì na ná như vậy mà ta vẫn bắt gặp trong những cuốn sách cầu nguyện. Lão nài xin tôi thứ gì đó mà tôi không rõ, hẳn là đang kêu cứu, đang gọi đám lính gác, gọi đội quân của lão, nhưng không có ai đến. Tôi lôi lão đến tận mép nước, thế rồi cả tôi và lão, chẳng khác nào hai gã thích bơi lội, chúng tôi lăn tòm xuống tận đáy bể bơi. Lão vùng vẫy, mái tóc lão hết giật sang phải lại giật sang trái, giống như những đuôi tảo cuốn theo dòng nước. Tôi chậm rãi nhấn chìm lão và nhìn hình dạng lão mơ hồ bên trong làn nước của tôi, chúng chỉ chờ dịp để có thể chui vào trong phổi lão, và tống hết khỏi đó, vĩnh viễn, mọi dấu vết của không khí. Trên mặt nước, thấp thoáng những bóng người chạy đi chạy lại, tôi còn nghe thấy cả tiếng sủa tắc nghẹn của Nouk cùng toàn bộ bầy sói. Thời gian không còn chút gì là thực tế hay vững chãi, dường như chỉ còn tồn tại cái cấu trúc của nước và những sợi máu thoát ra từ vết cắn mà tôi đã để lại trên vai ông chủ của chúng tôi. Lão vùng vẫy như những con vật vẫn muốn sống trong khi con người cố dìm chết chúng bởi vì họ không còn muốn có chúng nữa. Hóa ra, đã nhiều năm ròng, dù không nhận ra, tôi vẫn vùng vẫy như thế dưới đáy sâu của cái tòa nhà gây bệnh này, cái tòa nhà đã dần dà tước đoạt của tôi mọi thứ. Lần này, ông chủ và tôi cùng ở trong cái bể bơi nơi tôi không được bước xuống, ngang sức ngang cơ, chó sói đấu với chó sói, chỉ với chút không khí còn lại trong lồng ngực để bấu víu thêm vài giây vào sự sống, vài giây rất đổi quý giá mà ta vừa chờ đợi vừa e sợ trong suốt cuộc đời mình, những khoảnh khắc cuối cùng ấy tuy nhiên lại khiến ta vô cùng thất vọng, bao giờ cũng chỉ mở ra những viễn cảnh lừa bịp trong “định lý của Horton”, bởi vì, sau khi khoảng thời gian chết đuối vô tận kia kết thúc, chẳng có gì, tuyệt đối chẳng có gì tiếp tục lại bao giờ.

Phía trên tôi, có vài người nhảy xuống nước, túm chặt lấy cánh tay tôi, tìm cách khống chế thân thể tôi, gỡ tôi ra khỏi Sedgwick rồi ép tôi nằm bất động trên mặt đất. Sau đó, tôi vùng vẫy chẳng khác nào một con thú mắc bẫy, gào rống vì đau đớn và giận dữ, thế rồi, trong một thoáng, tất cả bỗng tối đen hoàn toàn.

Tôi tỉnh lại vào ngày hôm sau, trong một phòng cấp cứu dành cho các bệnh nhân thuộc quyền kiểm soát của cảnh sát. Một bác sĩ đến cho tôi biết bản tổng kết tình trạng sức khỏe của tôi, và, một lát sau, một điều tra viên thông báo với tôi tình trạng sức khỏe của Sedgwick. Gãy hai cánh tay, gãy một ngón tay, một vết cắn đứt lìa da thịt ở vai, nhiều vết bầm giập ở lồng ngực, vô số vết thương trên mặt nên đã phải khâu hai mươi mốt mũi. “Thẩm phán sẽ quyết định, sau khi xem xét lời khai của các nhân chứng, xem ngoài những hành vi bạo lực đó, anh có bị kết tội là có âm mưu giết người bằng cách nhận nước hay không. Ngay sau khi hồi phục, anh sẽ được chuyển đến nhà tù Bordeaux.”

Khi ấy đang là giữa tháng Chín. Việc theo dõi một chấn thương sọ não và một cuộc phẫu thuật ở thắt lưng đã khiến tôi phải nằm liệt giường, rồi sau đó chuyển sang phòng theo dõi, lúc nào cũng thuộc khu vực dành riêng trong bệnh viện, cho đến tận cuối tháng Mười. Được báo tin, Read lập tức từ Boston trở về ngay sau khi xảy ra trận chiến đó, để chăm sóc Nouk, cô nàng bị giam trong căn hộ của tôi sau sự cố. Cả người và chó đã nhiều lần đến thăm tôi.

Sáng mùng 4 tháng Mười một, tôi được đưa đến trước thẩm phán Lorimier.

“Về những hành vi bạo lực, những cú ra đòn và những vết thương, tôi nghĩ chúng ta không cần mất thời gian tranh luận nữa. Ngược lại, tôi muốn hỏi anh về việc anh đã tiếp tục có những hành động hung hăng dưới nước, bởi vì trận đánh của hai người kết thúc dưới đáy một bể bơi, điều khá hiếm khi xảy ra, và đã cần đến không dưới sáu người mới buộc được anh buông tay. Trong những cú vật lộn cuối cùng khi mà cả anh cùng đối thủ đều đã ở dưới nước, đều phải nhịn thở, anh thực sự có ý định dìm chết ông Sedgwick hay trận đấu cuối cùng đó chỉ là phần tiếp theo, ta cứ tạm gọi là đoạn đấu dưới nước, của phần trước đó, phần diễn ra trên mặt đất?” Với những câu hỏi kỳ quặc mà tôi không thể trả lời nổi ấy, tôi đáp lại rằng tôi không còn nhớ được gì nhiều, rằng tôi không đủ khả năng phán xét ý định thực sự của mình, bởi vì thậm chí tôi còn không thể tái hiện sự việc lúc ấy. “Sáu người. Sáu người để giằng anh ra khỏi ông Sedgwick. Sáu. Và theo lời khai của họ, thì họ đã phải vật lộn với anh. Còn vết cắn: một mảng da thịt dài 6 xăng ti mét, rộng 5 xăng ti mét đã bị cắn đút lìa. Anh có ý thức được không? Tôi xem hồ sơ của anh rồi, anh không hề có tiền án hay tiền sự gì, một quá trình làm việc không tì vết, một gia đình đáng kính, một người cha là mục sư ở Thetford Mines, và tôi cũng thấy rằng ngoài quốc tịch Pháp, anh đã trở thành công dân Canada. Chuyện gì đã diễn ra trong đầu anh lúc ấy? Anh không muốn giải thích bất kỳ điều gì với cảnh sát về xung đột giữa anh với ông chủ của mình. Anh có muốn nói thêm một chút với tôi không?”

Có những điều tốt hơn hết ta nên giữ cho riêng mình. Hoặc chia sẻ với vợ, với cha và với con chó của mình. Những người ấy, họ biết rõ câu chuyện, ngay từ đầu, câu chuyện được chôn vùi đâu đó trong lớp cát ở Skagen và dù sao, họ cũng sẽ chẳng có gì để phán xét cả.

Bất chấp những sai lầm và mơ hồ của luật sư bào chữa cho tôi, người lúc nào cũng như đang bồng bềnh trong tác dụng phụ của thuốc Prozac[2], Lorimier không cho rằng tôi có ý định giết người, và kết án tôi hai năm tù giam. Ngay tối đó, vào thời khắc Barack Obama giơ cao tay, tôi cúi đầu bước vào phòng giam dành cho mình ở nhà tù Bordeaux.

Một tối, cách đây một năm, Sauvage cho gọi tôi đến văn phòng của ông ta. Ông Read vừa gọi điện thoại đến nhờ họ báo cho tôi rằng Nouk đã chết. Một bệnh gì đó thuộc dạng viêm gan cấp. Mà ông ta quên mất tên rồi.

Lần này, tôi chẳng còn lại gì nữa, không người thân, không tự do, cũng không còn chó. Tôi đã òa khóc trước mặt người đàn ông đam mê mô tô ấy. Toàn bộ câu chuyện xảy ra bên ngoài tôi, xa khỏi tôi, và nhất là, tôi đã không ở đó, vào thời điểm cuối cùng, cái khoảnh khắc mà tôi biết rằng hẳn nó đã tìm kiếm mạng sườn tôi để dụi mõm vào.

Tôi hỏi Sauvage rằng liệu tôi có thể dự lễ hỏa táng con chó của tôi không.

Ông ta trả lời là không.

Tôi hỏi Sauvage rằng liệu tôi có thể giữ tro của nó trong phòng giam của mình không.

Ông ta trả lời là không.

Tôi hỏi Sauvage rằng liệu ông ta có thể nhờ Read giữ tro giúp tôi được không.

Ông ta trả lời tôi: “Chính anh mới phải làm việc đó.”

Quay trở về phòng giam, cái chết của Nouk đã đánh thức trong tôi ký ức về tất cả những cái chết đã trở thành dấu mốc trong những năm vừa qua của tôi. Và ý nghĩ mình đã để cho con chó của mình ra đi trong cô độc khiến trái tim tôi vỡ nát, ý nghĩ ấy tước bỏ hết những ngượng ngùng trong lòng tôi, và tôi lại òa khóc nức nở trước mặt Patrick Horton. Thoạt đầu, gã bối rối, hết nghiêng đầu sang trái lại nghiêng đầu sang phải, sau đó gã chậm rãi tiến lại gần tôi, quan sát tôi với vẻ lo lắng, rồi vụng về đưa hai tay về phía tôi giống như một người sẽ làm khi không biết phải xử trí thế nào để vỗ về một đứa bé đang khóc.

✽ ✽ ✽

“Mẹ kiếp, tao sắp khổ rồi đây. Hy vọng là họ không tống cho tao ở cùng với lão cha xứ bắt cóc trẻ con để thay thế cho mày. Thật đấy, cái lão mà người ta nói đến hôm trước, cái gã cha xứ buôn bán trẻ con trong các trại hè ở giáo xứ của lão. Lão cao 12 mét và có khuôn mặt vát cạnh, mày không xem à? Mày biết đấy, mày được giảm án trong khi còn chẳng thèm kể chuyện của mày với tay giám sát viên. Chứng tỏ là cái đám ấy cũng toàn bọn ngu ngốc, chẳng được tích sự gì. Mày là một tay kiếm, anh bạn ạ, tao xin nói với mày như thế, tao sẽ nhớ mày đấy. Hứa là sẽ cho tao biết tin tức đấy, đừng có quên. Hơn nữa, nếu có mánh nào liên quan đến chuyện nhận tội một nửa của tao, mày nhớ chuyện của tao đúng không, đừng ngần ngại nữa, nói luôn cho tao biết cái mánh ấy đi. Bây giờ tốt hơn hết là mày nên sống nghiêm chỉnh, nếu không họ sẽ lại tống mày vào tù, mày biết rõ điều đó mà. Mày quên cái thằng cha đã bị mày cắt cụt cánh đi, rồi sống cuộc đời mới. Tao ấy à, tao biết nó thế nào rồi. Tao biết mày sẽ làm gì đầu tiên, lát nữa, khi mày biến khỏi đây. Mày muốn tao nói ra không? Chín trên mười gã ra khỏi đây, thì chỉ một giờ sau, mày sẽ thấy toàn bộ chúng có mặt ở đằng phố Sainte-Catherine hoặc về hướng Hochelaga, rồi xóc lọ. Nhưng mày, việc duy nhất mà mày đang dự định trong đầu lúc này, đó là đi lấy tro con chó của mày. Đúng không?”

Đỗ xe trên đại lộ Gouin, ngay bên cạnh dòng sông, không xa căn cứ thủy phi cơ, Kieran Read đang chờ tôi, ông ngồi trên một bên nắp ca pô của chiếc xe. Khi nhìn thấy tôi, ông tiến lại rồi choàng tay ôm tôi. Trên tay tôi cầm chiếc túi vải đựng tất cả những gì tôi đang có. Toàn bộ căn hộ của tôi đã bị dọn sạch, còn đồ đạc thì bị một công ty dọn dẹp được giao nhiệm vụ giải tỏa căn hộ phân phát hết.

“Anh sẽ đến ở nhà tôi một thời gian, Paul ạ. Căn hộ đủ rộng, và mọi thứ đã sẵn sàng để đón anh.”

Cho đến tận L’Excelsior, chặng đường không quá dài. Cùng lắm cũng chỉ mất vài phút. Tháng Bảy vừa mới bắt đầu, và thời tiết đẹp rực rỡ. Tôi mất vài phút mới bước được xuống xe, mới có đủ dũng khí để băng qua cái ga ra, bước vào thang máy, đi lên các tầng trong sự yên lặng của dây cáp, gặp lại thứ mùi nồng nặc trong các hành lang, khám phá lối đi ra vườn, nhận thấy những khuyết điểm nho nhỏ của bể bơi.

Trong hai năm, có rất nhiều điều nhỏ nhặt đã thay đổi. Tôi không còn ở nhà mình nữa. Bản thân tòa nhà cũng không còn nhận ra tôi.

Bình tro của Nouk được đặt trên một giá sách trong phòng ngủ mà Kieran dành cho tôi. Nó chẳng chiếm bao nhiêu chỗ. Tôi hỏi Read xem ông có dự lễ hỏa táng không. “Từ đầu đến cuối. Anh có thể yên tâm về chuyện đó. Đúng là Nouk đấy, và nó ở trong đó, hoàn toàn trọn vẹn.” Khi ông bước ra khỏi phòng, cử chỉ đầu tiên của tôi là đưa tay cầm lấy chiếc bình rồi áp chặt nó vào mạng sườn mình.

Buổi tối, Read chở tôi đi ăn tối tại một nhà hàng mới mà ông phát hiện ra trên đại lộ Van-Horne. Ông kể với tôi về bệnh tình của con chó, giải thích với tôi rằng ông đã ở bên nó đến tận giây phút cuối cùng, rồi ông chuyển sang chuyện về tòa nhà, về việc tăng phí, những cuộc chiến nội bộ, sự thiếu trách nhiệm của viên quản gia thay thế tôi, và hào quang ngày càng sụt giảm của Edouard Sedgwick. “Tôi muốn hỏi anh một câu, Paul ạ, câu hỏi này cứ xoay mòng trong đầu tôi kể từ khi anh ra đi. Trong cái nghề như nghề của tôi, anh biết đấy, tôi đã đối mặt với rất nhiều chuyện kỳ lạ. Nhưng quả thực, đây là lần đầu tiên, tôi đảm bảo với anh đấy, tôi chứng kiến một gã có khả năng bẻ gãy cùng lúc cả hai cánh tay của đối thủ, chỉ trong một đòn. Hơn nữa, còn gãy hẳn. Làm sao anh có thể thực hiện được điều kỳ diệu ấy?” Tôi chưa bao giờ tự hỏi mình về chuyện đó. Và cũng hoàn toàn không đủ khả năng đưa ra bất kỳ câu trả lời nào cho vị chủ nhà của mình. Ngược lại, trên đường quay về tòa nhà, tôi nhận thấy rằng Kieran quan tâm đền việc tôi đã bẻ gãy hai cánh tay của Edouard Sedgwick, có thể nói là chỉ bằng một cú đòn, nhiều hơn việc tôi đã dùng răng để cắn đứt lìa một mảng vai lão.

Chúng tôi nói về chuyện đó suốt cả ngày hôm sau. Và cả ngày hôm sau đó nữa. Ông thì nghĩ rằng tôi đã chuốc lấy một rủi ro vô ích. Về phần mình, tôi đánh giá việc đó như một hành động đặt nền móng cho việc tái hòa nhập của tôi. Không còn là người gác cổng của tòa nhà, và tận hưởng vị thế mới của một khách mời, tôi muốn, tất nhiên là với sự đồng ý của Kieran, bơi hai đến ba vòng bể bơi ngay trước mắt Sedgwick, nằm sưởi nắng một lát trên một trong những chiếc ghế dài ở đó, rồi khoác áo choàng tắm và đi lên tầng, đầu ngẩng cao, tâm trí cuối cùng cũng được rửa sạch, rũ bỏ hết những đêm giận dữ và căm thù từng chất chứa trong đó.

Hôm ấy là một ngày lý tưởng. Một cuối chiều nóng nực cộng thêm hệ số độ ẩm ở mức kinh khủng, thời điểm lũ ong vò vẽ đến uống nước còn các chủ nhà thì làm mới những suy nghĩ tồi tệ của họ đồng thời tìm kiếm lý do để tiết ra thêm những suy nghĩ tồi tệ khác. Thời điểm mỗi chiếc quần bơi che giấu một con quỷ dữ. Cái thời điểm từng là cấm kỵ đối với tôi, vả lại, cũng như mọi thời điểm khác. Tại sao? Bởi vì. Đó là thời điểm các loại kem bảo vệ tạo nên phản xạ về tầng lớp, khi những ly Martini bốc mùi tàn tiệc, khi những kẻ nhiều tuổi nhất đang bấu víu vào sự sống phập phù của mình.

Chúng tôi đi sát bên nhau, bước đến, qua cánh cửa lớn ở tiền sảnh. Không thể nào không nhìn thấy chúng tôi. Hai chiếc áo choàng tắm trắng đến lóa mắt. Read, sau khi cầm chiếc áo choàng mà tôi đưa cho ông, bước đến ngả người nằm trên một chiếc ghế dài.

Tôi đi sang phía bồn rửa chân, rồi chậm rãi, từng bước một, dấn mình xuống làn nước. Trước khi biến mất khỏi mặt bể bơi, tôi nhìn xung quanh, nhìn cái thế giới hoàn hảo đang vây quanh mình, những chủ nhà xếp thành hàng theo chiều ngang. Được sắp đặt theo trật tự về kích thước hoặc tầm quan trọng. Tất cả những người từng loại bỏ tôi đang ở đó, bóng nhẫy và đỏ au chẳng khác gì những miếng thịt ôi. Từ nơi tôi đang đứng nhìn, tất cả bọn họ trông đều nhỏ tí xíu.

Sedgwick đang túc trực ở đó, ngay giữa trung tâm, ở trái tim công quốc của lão. Vị tổng tài có khuôn mặt như tượng sáp và một vết sẹo xấu xí trên vai. Cả lão nữa, tôi cũng thấy lão nhỏ tí xíu, và “không hề có chút quan trọng nào” như Johanes thường nói trước kia. Không ai nói gì. Mọi ánh mắt đều đổ dồn vào tôi, như thể tôi đã trở thành một thứ Cực Bắc từ tính, như thể đột nhiên trục Trái đất vừa di chuyển. Tôi lắng nghe, trong một lát, sự hoàn mỹ của bầu không khí im ắng ấy, trước khi lặn sâu xuống đáy nước. Tôi nín thở bơi lâu hết khả năng, để mỗi người trong số họ sẽ đi đến chỗ nghĩ rằng họ chỉ vừa nhìn thấy bóng ma của tôi, cái bóng mà bể bơi đã khiến cho tan biến bằng cách pha loãng nó cùng với muối trước khi tống nó ra qua hệ thống ống dẫn thích hợp. Khi hai lá phổi tưởng chừng sắp nổ tung, tôi trồi lên mặt nước giống như một chú cá voi dự trữ không khí trước khi tiếp tục lặn xuống vực thẳm. Tôi đã cạo sạch râu, để cảm nhận cái vuốt ve của làn nước trên mặt mình. Như thể nó đang mơn man tôi, thật khẽ khàng. Cấu trúc của nước đã thay đổi, nhưng nó vẫn làm tốt vai trò của mình, rửa sạch tâm trí tôi, thanh lọc những điều ô trọc. Ba lần, bốn lần, tôi biến mất rồi xuất hiện trở lại. Vào thời điểm rời khỏi sân khấu, tôi quan sát thật chăm chú tất cả những diễn viên khốn khổ đang cố gắng giữ vững địa vị và đảm nhiệm thật tốt vai phụ của mình. Tôi lại gần mép bể bơi, rồi vịn vào gờ tường, và cứ thế bập bềnh nửa nổi nửa chìm dưới làn nước, trong tư thế đáng mơ ước của một tay súng bắn tỉa đang nằm, tôi chăm chăm nhìn Edouard Sedgwick. Theo cái cách người ta xem xét một con vật đã chết. Màn quan sát lặng lẽ ấy đối với lão hẳn phải kéo dài cả thế kỷ, nhưng lão không hề nao núng, mà chỉ tặng cho tôi cái cảnh tượng thú vị được chứng kiến lòng kiêu ngạo của lão bị bẻ gãy, một bên vai phải chịu nhục hình của lão.

Khi cảm thấy trái tim đã đập bình yên trở lại, tôi chậm rãi ra khỏi làn nước, từng bậc từng bậc một, và trên thảm cỏ, đôi tai dựng lên vui sướng, cái đuôi ve vẩy đầy mừng rỡ, tôi nhìn thấy Nouk, cô nàng chó của tôi, nó đang chờ tôi.

Ngả người trên chiếc ghế dài bên cạnh Kieran, tôi nghe thấy ông nói: “Quả là kinh hoàng. Y như cảnh một chú cá hổ kình biểu diễn ở một khu Marineland.”

Một lát sau, Sedgwick rời khỏi chỗ và đi vòng ra đằng sau để khỏi phải giáp mặt chúng tôi. Nhìn thấy lão âm thầm rồi đi như thế, Read nói: “Anh biết gì không, Paul? Cuối năm nay, tôi sẽ ra ứng cử, để đấu với lão.”

✽ ✽ ✽

Tôi ở lại Montréal chừng chục ngày, khoảng thời gian để thích nghi trở lại với cuộc sống trên mặt đất. Tôi đến Chapters mua ba cuốn Harley Davidson, lịch sử đầy đủ; Harley Davidson, Sportster và Hãy biến đổi chiếc Harley của bạn, cả tập một lẫn tập hai.

Tôi không biết Patrick sẽ ở tù thêm bao nhiêu năm nữa, nhưng với mấy cuốn chuyên khảo này, gã sẽ có thứ gì đó để trốn thoát khỏi án tù ngay trước mũi những tay lính gác. Và quyến rũ Emmanuel Sauvage, sao lại không chứ. Về phần mình, tôi sẽ tận hưởng tự do và lên đường đi Đan Mạch. Trong bao lâu, tôi không biết, nhưng hành trình của tôi dẫn tôi thẳng lên trời: Montréal, Genève, Oslo. Sau đó là phà, đường bộ, Aarhus, Randers, Aalborg, và ở tận cùng của bán đảo, Skagen.

Hẳn là để tôi lấy lại phong độ trước chuyến đi dài ấy, Read đã tử tế nhường căn hộ của ông lại cho tôi và đi Boston. Tối nào ông cũng gọi điện thoại cho tôi, và vì e ngại có thể xảy ra sự cố, ông bắt tôi hứa sẽ không quay trở lại bể bơi trong thời gian ông vắng mặt. Tôi chẳng còn lý do gì để quay lại đó nữa. Chuyện gì phải làm thì tôi đã làm rồi.

Tôi chỉ còn một việc duy nhất cần hoàn tất. Trước ngày khởi hành, tôi bắt taxi đến đảo Notre-Dame và cái sòng bạc khổng lồ ở Montréal mà Johanes chưa từng biết đến. Sòng bạc bí mật “Money Maker”, cái nơi từng đẩy nhanh những nỗi bất hạnh của cha tôi trước khi biến mất, đã nhường chỗ cho cỗ máy bán vận may đồ sộ, cái công xưởng của số phận, nơi bảy ngày trên bảy, hai mươi tư giờ trên hai mươi tư giờ, tái chế những biến số của số phận, xé rách đôi cánh của ngẫu nhiên.

Tôi bước lên cầu thang lớn, dưới một dòng thác ánh sáng. Những tay chơi một đêm hoặc suốt kiếp lượn lờ từ bàn này sang bàn khác, phấn khích với những tham vọng hẳn là phi lý, mỗi người đều đặt lòng tin vào cái tia sáng nhỏ nhoi không bao giờ tắt ấy trong họ. Họ tin rằng ngày này hoặc ngày khác, điều đó sẽ xảy ra, bởi vì họ đã chờ đợi suốt cả cuộc đời vì điều đó, và họ nghĩ rằng họ xứng đáng với nó. Muss es sein? Es muss sein[3].

Nouk, đứng giữa Johanes và Winona, đang chờ tôi trước một bàn cò quay. Họ là những người chết sống động nhất trong cái thế giới này. Cũng là những kẻ trung thành và phiêu lưu nhất. Họ đã chịu đựng hệ tiêu hóa của Horton cùng những ruột gan của nhà tù, cái lạnh trong những phòng giam và tốc độ lê thê của những ngày tháng ở đó. Trên hòn đảo này, trong cái lò luyện thất bại này, một lần nữa họ lại khiến tôi ngạc nhiên. Họ biết trước tôi rất lâu rằng tôi sẽ đến đây, để trả thù cho Johanes theo cách của tôi, thanh toán những nợ nần của ông, rửa sạch mọi tội lỗi, điều chỉnh lại những con số.

Chúng tôi ở lại hồi lâu, cả bốn người, để mặc cho trục lăn xoay trên chiếc bàn gỗ, quan sát hòn bi khiêu vũ trên mặt số bằng đồng, trong khi những con người đầy tin tưởng ném những chiếc thẻ của họ. Họ hy vọng thoát khỏi cảnh ngộ bằng cách cược đơn hoặc cược lẻ-chẵn, cược tứ, cược tam hay cược lục, cược nửa bàn và cược nhóm, cược tá, cược đen-đỏ. Nỗi bất hạnh dâng tặng biết bao lựa chọn với thật nhiều biến số và màu sắc.

Cha tôi đã thử tất cả các kiểu cược, đã pha lẫn chúng, nhào trộn chúng cho đến khi ông chẳng còn lại gì, cho đến khi, vào một đêm, một phụ nữ đã đưa hai bàn tay ôm lấy khuôn mặt ông, hôn ông rồi thì thầm: “Cầu xin Chúa, nếu Người nhìn thấy ông, xin Người hãy ban phúc cho ông”.

Tôi ổn. Tôi ngắm nhìn những người thân của mình. Tôi có thể cảm nhận được nhịp tim họ đang đập và ngửi thấy hơi thở của họ. Ở bên họ, tôi cảm thấy mình thật yên bình. Tôi có cảm giác họ che chở cho cuộc đời tôi, cả ba người, mỗi người theo một cách riêng. Tôi những muốn họ biết được tôi yêu họ đến nhường nào.

Khi nhà cái bảo tôi: “Anh chọn đi”, tôi đặt số thẻ tương đương 100 đô la cho màu đen, rồi rời khỏi căn phòng. Trong lúc bước đi, tôi nghe có ai đó nói: “Chọn xong.” Đến tuyên bố cuối cùng, “Bắt đầu”, tôi đã bước về phía bờ sông, mặc cho tay hồ lỳ tự xoay xở với đoạn tiếp sau.

✽ ✽ ✽

Hôm qua, mang theo hũ tro của cô nàng chó, tôi đến đúng giờ lên máy bay. Quá cảnh sân bay quốc tế Genève. Những giờ phút chờ đợi dài dằng dặc để đổi sang một thế giới khác.

Phi trường Copenhagen Kastrup, rồi tàu thủy, rồi con đường ngoằn ngoèo giữa những đụn cát và nhỏ dần, chạy dài đến tận mũi bán đảo.

Không khí dịu mát, ánh sáng rực rỡ, những dòng nước tỏa ra, nơi gặp gỡ của những vùng biển. Skagen.

Khách sạn. Giấc ngủ chờ đợi Lorazepam[4]. Những ý nghĩ tồi tệ kiên nhẫn chờ đợi, rồi đi đi lại lại trong phòng.

Sau đó, ngày mới bừng lên, như trong những bức tranh, nhẹ nhàng chiếu rọi những con người và những con tàu, những đụn cát và những con sóng.

Tôi bước đi trên con phố chạy men bờ biển. Nó có tên là “Østre Strandvej”. “Con đường bờ biển phía Đông”. Phía xa xa, tôi nhìn thấy thấp thoáng khối nhà lớn có mái ngói màu đỏ của dòng họ Hansen. Nó nằm đối diện biển Baltic. Gió uốn cong những thân cây và thổi cát đến chất đống bên chân những ngôi nhà.

Tôi hít hà hương vị biển của xứ sở mới mẻ này. Đó là tất cả những gì tôi đang có.

Lát nữa, ở cuối chặng đường dài này, tôi sẽ đến chào hỏi những người thân của mình, tôi sẽ gõ lên cánh cửa nhà, ai đó sẽ mở ra cho tôi, và, đúng như cha tôi đã dạy, tôi sẽ nói: “Jeg er Johanes Hansens søn.”

“Cháu là con trai của Johanes Hansen đây.”

***Line Note Zone***

[1]

Nhân vật chính trong bộ phim Edward Scissorhands của đạo diễn Tim Burton, bộ phim kể về anh chàng Edward có đôi tay kéo do được tạo ra từ chiếc máy cắt bánh nhưng vị cha đẻ chưa kịp làm cho anh đôi tay như của con người.

[2]

Một loại thuốc chống trầm cảm.

[3]

Gợi nhắc đến một giai thoại liên quan tới nhà soạn nhạc Beethoven. Tiếng Đức trong nguyên bản, tạm dịch là: “Phải thế ư? Tất nhiên phải thế.”

[4]

Một lại thuốc được dùng để điều trị chứng lo âu.

Lời cảm ơn

Tôi muốn dành toàn bộ lòng biết ơn của mình cho Aurélie, Laurence, Lydie, Virginie và Pierre, và cả Jeanne, Nathalie K., Nathalie P., Pauline, Violaine, Clément cùng Olivier nữa, tất nhiên. Sau khi đón nhận tôi tại Nhà xuất bản Olivier từ cách đây rất lâu, họ đã ủng hộ và chịu đựng tôi rất nhiều, theo tất cả các ý nghĩa của từ này.

KHÔNG AI SỐNG GIỐNG AI TRONG CUỘC ĐỜI NÀY

Chịu trách nhiệm xuất bản:

GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

NGUYỄN QUANG THIỀU

Biên tập | Nguyễn Chí Hoan

Biên tập viên Nhã Nam | Vũ Minh Thu

Thiết kế bìa | Thanh Vũ

Trình bày | Hồng Tươi

Sửa bản in | Châu Anh

NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN

LIÊN KẾT XUẤT BẢN VÀ PHÁT HÀNH

CÔNG TY VĂN HÓA & TRUYỀN THÔNG NHÃ NAM

In 2.300 cuốn, khổ 14x20.5cm tại Công ty CP In Viễn Đông (km 19+400, Giai Phạm, Yên Mỹ, Hưng Yên). Căn cứ trên số đăng ký xuất bản: 48-2022/CXBIPH/25-01/HNV và quyết định xuất bản số 565/QĐ-NXBHNV của Nhà xuất bản Hội Nhà Văn ngày 27.05.2022. Mã ISBN 978-604-347-589-0. In xong và nộp lưu chiểu năm 2022.

Table of Contents

Thông tin eBook

KHÔNG AI SỐNG GIỐNG AI TRONG CUỘC ĐỜI NÀY

Nhà tù bên sông

Skagen, nhà thờ vùi trong cát

Vị mục sư ngờ vực

Độ sâu của những cổ họng

Thetford Mines

Và cây đàn organ ngừng chơi

Montréal, QC

Chiếc Beaver của Winona

Ngay trước bóng tối

Máy bay, máy kéo và sự chờ đợi

Trở lại Skagen

Lời cảm ơn