eBook này được thực hiện với sự đóng góp của các thành viên @tommy1512, @amylee tại cộng đồng tve-4u.org, cùng đọc - cùng chia sẻ.

ả giang-hồ

KỊCH MỘT HỒI, HAI CẢNH

Nguyên-tác: LA PUTAIN RESPECTUEUSE

Tặng MICHEL và ZETTE LEIRIS

TÁC-GIẢ

CẢNH MỘT

Một gian phòng trong một thành phố miền Nam nước Mỹ. Tường quét vôi trắng. Một cái đi-văng. Bên phải là cửa sổ, bên trái là cửa cái (cửa phòng tắm). Trong cùng, một gian phòng nhỏ hướng ra phía cửa ra vào.

MÀN I

LIZZIE rồi TÊN DA ĐEN

Lúc màn chưa kéo có tiếng rầm rầm trên sân khấu. Trong phòng chỉ có một mình Lizzie, mặc áo ngắn đang đẩy máy hút bụi. Có tiếng chuông reo. Nàng ngần ngừ, nhìn về phía cửa phòng tắm. Chuông lại reo. Nàng tắt máy hút bụi, đến hé cánh cửa phòng tắm.

LIZZIE, nói nhỏ: Có người kêu cửa, anh đừng ra. (Nàng mở cửa. Tên đa đen hiện ra trong khung cửa. Một tên đa đen mập mạp, to lớn, đầu bạc. Y đứng đờ người). Anh hỏi ai? Có lẽ anh đi lầm nhà rồi. (Ngừng một lát). Mà anh muốn gì? Nói đi.

TÊN DA ĐEN, giọng van lơn: Xin cô làm ơn, cô làm ơn.

LIZZIE: Làm ơn gì? (Nhìn kỹ tên da đen). Coi nào. Có phải hôm qua anh ở trên xe lửa không? Anh trốn thoát được họ à? Anh làm cách nào tìm được địa chỉ tôi?

TÊN DA ĐEN: Thưa cô tôi tìm, tìm khắp nơi. (Y dợm bước vào). Xin cô cho phép?

LIZZIE: Anh đừng vào. Tôi có khách. Mà anh muốn gì tôi?

TÊN DA ĐEN: Xin cô làm ơn.

LIZZIE: Nhưng làm ơn cái gì? cái gì mới được? Anh muốn xin tiền?

TÊN DA ĐEN: Thưa cô không. (Ngừng một lát). Xin cô làm ơn nói với ông ấy là tôi không có làm gì hết.

LIZZIE: Nói với ông nào?

TÊN DA ĐEN: Ông tòa. Cô làm ơn đến nói với ông ấy. Cô làm ơn nói giùm.

LIZZIE: Tôi không nói gì hết.

TÊN DA ĐEN: Cô làm ơn.

LIZZIE: Không, không làm ơn gì ráo. Cái thân tôi tôi lo còn chưa xong, hơi đâu tôi đi lo chuyện người khác. Anh đi đi.

TÊN DA ĐEN: Cô cũng biết là tôi vô tội. Cô thấy tôi có làm gì nên tội hay không?

LIZZIE: Anh không làm gì. Nhưng tôi không đi đâu hết, không nói gì hết. Tòa tiếc, lính liếc tôi ngán lắm rồi.

TÊN DA ĐEN: Tôi bỏ vợ con tôi ở nhà, tôi chạy luẩn quẩn suốt đêm. Tôi chịu không nổi nữa.

LIZZIE: Thì bỏ tỉnh nầy, đi nơi khác.

TÊN DA ĐEN: Họ rình ở các nhà ga.

LIZZIE: Họ nào?

TÊN DA ĐEN: Những người da trắng.

LIZZIE: Những người da trắng nào?

TÊN DA ĐEN: Tất cả những người da trắng. Sáng nầy cô chưa bước ra đường sao?

LIZZIE: Chưa.

TÊN DA ĐEN: Ngoài đường có rất đông người. Trẻ có, già có; gặp nhau không cần quen biết họ cũng xúm lại bàn tính với nhau.

LIZZIE: Như vậy là nghĩa thế nào?

TÊN DA ĐEN: Như vậy có nghĩa là tôi chỉ còn nước chạy quanh quẩn cho tới lúc họ tóm được cổ tôi. Khi những người da trắng không quen nhau xúm lại bàn tính với nhau như vậy thì thế nào cũng có một tên da đen sắp chết. (Ngừng một lát). Xin cô làm ơn nói là tôi không có làm gì hết. Cô làm ơn nói như vậy với ông tòa, với mấy ông viết báo. Có lẽ họ sẽ in ra cho mọi người biết. Xin cô làm ơn nói, làm ơn nói.

LIZZIE: Anh đừng la chớ. Tôi có khách. (Ngừng một lát). Nói với mấy ông nhà báo, tôi không nói đâu. Lúc nầy tôi không muốn có ai chú ý đến tôi cả. (Ngừng một lát). Nhưng nếu họ buộc tôi làm chứng, tôi hứa với anh là tôi sẽ nói sự thật.

TÊN DA ĐEN: Cô sẽ nói là tôi không có làm gì hết?

LIZZIE: Tôi sẽ nói.

TÊN DA ĐEN: Cô hứa chắc? Cô thề sẽ nói giùm tôi?

LIZZIE: Phải, phải.

TÊN DA ĐEN: Cô thề có Trời làm chứng?

LIZZIE: Ồ, sao anh lại nói dai như thế? Tôi hứa với anh là đã quá đủ cho anh rồi. (Ngừng một lát). Anh đi đi! Anh đi đi chớ!

TÊN DA ĐEN, đột ngột: Xin cô làm ơn cho tôi trốn ở đây.

LIZZIE: Cho anh trốn?

TÊN DA ĐEN: Cô không chịu, cô không chịu sao?

LIZZIE: Cho anh trốn! Giấu anh? Hứ! (Nàng đóng sập cửa lại). Đừng lắm chuyện. (Nàng quay về phía phòng tắm). Anh đi ra được rồi.

Fred đi ra, áo sơ-mi xốc xếch, không cổ cồn không cà-vạt.

MÀN II

LIZZIE, FRED

FRED: Chuyện gì thế?

LIZZIE: Không có chuyện gì cả.

FRED: Anh tưởng là cảnh sát.

LIZZIE: Cảnh sát? Anh có việc dính líu tới cảnh sát à?

FRED: Không. Anh tưởng họ tới tìm em.

LIZZIE, bất bình: Ê này! Tôi chưa từng giựt của ai một xu nào.

FRED: Em chưa bao giờ bị lôi thôi với cảnh sát?

LIZZIE: Vì chuyện khác thì có, còn vì chuyện trộm cắp thì nhứt định là không.

Nàng mở máy hút bụi. Tiếng rầm rầm.

FRED, bực mình vì tiếng động: Ha!

LIZZIE, nói to để át tiếng động: Gì đó anh?

FRED, nói to: Em làm điếc tai quá.

LIZZIE, nói to: Gần xong rồi. (Ngừng một lát). Em vẫn như thế đó.

FRED, nói to: Em nói gì?

LIZZIE, nói to: Em nói là em vẫn như thế đó.

FRED, nói to: Như thế nào?

LIZZIE, nói to: Như thế đó. Mỗi sáng em vẫn như thế, thói quen không bỏ được: em phải tắm và phải mở máy nầy.

Lizzie để máy hút bụi xuống.

FRED, chỉ cái giường: Tiện thể em đậy cái nầy lại.

LIZZIE: Cái gì?

FRED: Cái giường. Anh bảo em đậy lại. Có vẻ tội lỗi quá.

LIZZIE: Tội lỗi? Anh học cách nói đó ở đâu thế? Anh là mục sư à?

FRED: Không. Tại sao em lại có câu hỏi ấy?

LIZZIE: Anh nói giống hệt trong Kinh Thánh. (Nhìn Fred). Không, anh không phải là mục sư: anh còn ăn diện sang trọng quá. Anh cho em xem mấy chiếc nhẫn. (Trầm trồ). Ồ, nầy, nầy. Anh giàu lắm à?

FRED: Ừ.

LIZZIE: Giàu lắm lắm?

FRED: Phải, giàu lắm.

LIZZIE: Càng tốt (Nàng choàng tay ôm cổ Fred và chìa đôi môi ra). Đối với một người đàn ông em thấy như thế là tốt lắm, cái giàu khiến mình tự tin.

Fred lưỡng lự, không muốn hôn Lizzie, rồi quay mặt đi.

FRED: Đậy cái giường lại.

LIZZIE: Được, được rồi! Để em đậy lại. (Nàng đậy giường và cười một mình). “Có vẻ tội lỗi!” Em thì có lẽ không bao giờ nghĩ ra được một câu như vậy. Mà nầy, tội lỗi đó là của anh chớ của ai. (Fred vung tay như phản đối). Phải, phải rồi, của cả em nữa. Nhưng em thì cần gì, thứ tội lỗi đó em thì vô số... (Nàng ngồi xuống giường, níu Fred ngồi xuống cạnh nàng). Anh lại đây, lại đây ngồi trên cái tội lỗi của chúng mình. Cái tội lỗi thú vị, đáng yêu. (Nàng cười). Nhưng sao anh lại không ngửng nhìn em? Anh sợ em à? (Fred ôm siết nàng một cách hung bạo). Anh làm em đau, anh làm em đau quá! (Fred buông nàng ra). Người gì mà kỳ cục! Anh không có vẻ hiền lành một tí nào. (Ngừng một lát). Anh nói cho em biết tên thật của anh đi. Anh không muốn nói? Anh biết không, không biết được tên thật của anh em thấy ngường ngượng làm sao. Lần thứ nhứt mà em thấy ngượng. Anh không nói cho em biết anh là họ gì, điều đó em hiểu tại sao. Nhưng ở đây em chỉ hỏi để biết tên riêng của anh thôi. Nếu các anh không nói cho em biết tên thật của các anh thì làm sao em phân biệt các anh với nhau được? Nói cho em biết tên thật đi anh.

FRED: Không.

LIZZE: Như vậy em sẽ gọi anh là “Kẻ không tên”. Khoan. Để em xếp đặt mấy thứ nầy cho xong đã. (Nàng dời mấy món đồ qua chỗ khác). Như thế, như thế đó. Bây giờ thì mọi thứ đều ngăn nắp. Mấy cái ghế để quanh bàn xem có vẻ hơn. Anh có quen với một người bán tranh vẽ nào không? Em muốn treo trên tường vài bức tranh nho nhỏ. Em có một bức đẹp lắm trong rương. “Cái hũ bể”, người ta gọi thế. Trong tranh có một cô thiếu nữ, cô ta làm bể cái hũ xách nước. Tranh do một họa sĩ người Pháp vẽ.

FRED: Cái hũ nào?

LIZZIE: Em đâu biết được: thì cái hũ xách nước của cô ta chớ còn cái hũ nào. Em định cô ta phải có một cái hũ. Em muốn có thêm một bức vẽ một bà cụ già để treo chung. Trong tranh bà cụ già đan áo hoặc kể chuyện cổ tích cho các cháu nhỏ nghe. À, để em kéo màn và mở cửa sổ. (Nàng kéo màn, mở cửa sổ). Trời đẹp thật! Một ngày đã bắt đầu. (Nàng vuôn vai). Em thấy rất dễ chịu: trời đẹp, nẫy em vừa tắm xong nầy, đêm qua em đã được yêu nầy, ồ khoan khoái lạ! Anh lại đây ngắm cảnh với em, anh lại đây anh! Cảnh đẹp lắm. Chỉ thấy cây và lá, làm mình có cảm tưởng là mình rất giàu sang. Kể ra em cũng may: thoạt tới đã mướn ngay được một căn phòng nằm giữa một khu đẹp nhứt trong thành phố. Anh không lại đây à? Anh không thích thành phố của anh sao?

FRED: Anh chỉ thích nó khi nhìn từ trong cửa sổ nhà anh.

LIZZIE, đột ngột: Nầy anh, sáng sớm vừa ra cửa đã gặp ngay một thằng da đen không biết có xui không?

FRED: Tại sao em hỏi thế?

LIZZIE: Em... em vừa thấy một thằng da đen đi trên vỉa hè trước mặt.

FRED: Gặp tụi da đen bao giờ cũng xui cả. Bọn chúng là ma quỉ. (Ngừng một lát). Em đóng cửa sổ lại đi.

LIZZIE: Anh không muốn cho không khí vào à?

FRED: Anh bảo em đóng cửa sổ lại. Ừ, rồi em kéo màn và bật đèn lên.

LIZZIE: Tại sao thế? Tại bọn da đen à?

FRED: Em ngốc lắm.

LIZZIE: Nắng đẹp lắm.

FRED: Anh không thích có nắng ở đây. Anh muốn gian phòng chìm trong bóng tối như đêm rồi. Anh muốn em đóng cửa sổ lại. Nắng, một lát nữa anh sẽ thấy lại nó ngoài kia. (Fred đứng lên, bước lại phía Lizzie, rồi nhìn nàng).

LIZZIE, hơi lo lắng: Anh nhìn gì thế?

FRED: Không. Đưa anh cái cà-vạt.

LIZZIE: Cà-vạt anh vẫn còn treo trong phòng tắm. (Lizzie ra. Fred kéo nhanh mấy cái ngăn kéo bàn, lục lọi. Lizzie cầm chiếc cà-vạt bước vào). Cà-vạt anh đây! Khoan, để em thắt cho anh (Nàng thắt cà-vạt vào cổ Fred). Anh có biết không, em ít khi rước khách dạo vì em không thích thấy nhiều bộ mặt mới. Em chỉ thích có ba hoặc bốn ông khách ruột, hơi lớn tuổi, một ông ngày thứ ba, một ông ngày thứ năm, một ông ngày chúa nhựt. Em nói cái đó với anh vì em thấy anh tuy trẻ nhưng có vẻ đứng đắn. Nếu anh thấy thích anh cứ... Được, được rồi, em không nói nữa. Để anh suy nghĩ lại! Thế! Thế... diện vào trông anh đẹp như thần. Anh hôn em đi, hôn để thưởng công em. Anh không thích hôn em sao?

Fred vụt ôm Lizzie, hôn nàng một cách thô lỗ, rồi đẩy nàng ra.

Ồ!

FRED: Em là ma quỉ.

LIZZIE: Hả?

FRED: Em là ma quỉ.

LIZZIE: Lại Kinh Thánh! Anh mắc chứng gì thế?

FRED: Không. Anh nói đùa thôi.

LIZZIE: Anh có lối nói đùa kỳ lạ. (Ngừng một lát). Anh có vừa ý em không?

FRED: Vừa ý gì?

LIZZIE, mỉm cười nhái lại câu của Fred: Vừa ý gì? Anh hỏi cái câu sao lẩn thẩn.

FRED: À, à, nhớ rồi... Anh vừa ý lắm, vừa ý lắm. Em muốn bao nhiêu?

LIZZIE: Em có hỏi anh cái đó đâu? Em chỉ hỏi anh có vừa ý em không. Anh nên trả lời sao cho dễ thương một chút. Gì thế? Thật tình là anh không vừa ý em à? Ồ! thật không? Em ngạc nhiên lắm nhé.

FRED: Thôi nín đi.

LIZZIE: Đêm qua anh ôm em thật chặt, ôm em thật chặt. Rồi anh nói nhỏ với em là anh rất yêu em.

FRED: Đêm qua em say đấy.

LIZZIE: Không, em không say.

FRED: Em say đấy.

LIZZIE: Em bảo là không.

FRED: Thôi, không cãi nữa. Nếu thế thì anh, đêm qua anh say quá. Anh không nhớ chuyện gì.

LIZZIE: Uổng thật. Đêm qua em cởi quần áo trong phòng tắm, lúc em bước lại gần anh thì mặt anh đỏ ửng, anh còn nhớ chăng? Đỏ đến nỗi em phải nói: “Trông anh giống con tôm luộc”. Anh có nhớ đêm qua anh đã định tắt đèn và đã yêu em trong bóng tối không? Em thấy như thế dễ thương và kín đáo. Anh thật không còn nhớ gì à?

FRED: Không.

LIZZIE: Còn lúc hai đứa chơi trò con nít trong nôi? Cái ấy anh còn nhớ chớ?

FRED: Anh đã bảo em câm giùm cái họng. Những cái làm ban đêm thuộc về ban đêm. Ban ngày, không ai nói tới nữa.

LIZZIE, giọng thách thức: Nhưng nếu em thích nói tới thì sao? Cho anh biết là những đêm như cái đêm qua em thích lắm.

FRED: Phải, em thích lắm! (Fred tiến về phía Lizzie, mơn trớn hai vai nàng và khép hai bàn tay lại quanh cổ Lizzie làm như muốn siết cổ nàng). Các cô thì lúc nào các cô cũng thích vì các cô tưởng các cô mê hoặc được bọn đàn ông. (Ngừng một lát). Cái đêm qua của em anh đã quên mất nó rồi, đã quên hẳn. Anh chỉ thấy lại có mỗi cái đăng-xinh. Những việc xảy về sau chỉ có em nhớ, chỉ có mỗi một mình em nhớ mà thôi.

LIZZIE: Anh làm gì thế?

FRED: Anh đang siết cổ em đây.

LIZZIE: Anh làm em đau quá.

FRED: Chỉ có mỗi một mình em. Nếu bây giờ anh siết mạnh thêm một tí nữa thì trên đời nầy sẽ không còn ai đâu để nhớ lại cái đêm qua. (Buông Lizzie ra). Em muốn bao nhiêu?

LIZZIE: Em biết là anh không quên gì cả, nếu anh có quên thì anh chỉ quên một điều nầy: việc em làm đêm qua không đáng cho anh phải trả công. Em không muốn anh trả công cho một việc làm mà em đã cho là hỏng.

FRED: Đừng lắm chuyện: bao nhiêu?

LIZZIE: Anh nghe đây; em mới dọn đến đây hôm kia, anh là người khách đầu tiên: với người khách đầu tiên em hiến không, để lấy may.

FRED: Anh không cần đến sự hiến không như thế.

Fred móc một tờ mười đô-la để trên bàn.

LIZZIE: Em không muốn lấy tiền anh, nhưng để em xem anh đánh giá em bao nhiêu. Để em đoán thử. (Lizzie cầm tờ giấy bạc rồi nhắm mắt lại). Bốn chục đô-la? Không. Nhiều quá. Vả lại như thế phải đến hai tờ. Hai chục đô-la? Cũng không. Có lẽ hơn bốn chục đô-la. Năm chục. Một trăm chăng? (Suốt lúc đó Fred nhìn nàng, cười lặng lẽ). Mặc kệ, em mở mắt. (Nàng nhìn tờ giấy bạc). Anh có chắc đã trả không lầm?

FRED: Chắc.

LIZZIE: Anh có biết đã trả cho em bao nhiêu đó hay không?

FRED: Biết.

LIZZIE: Nầy, anh lấy lại đi, anh lấy lại lập tức. (Fred đẩy tay từ chối). Mười đô-la! Con nầy không phải là hạng gái mười đô-la như anh tưởng! Đùi tôi anh đã trông thấy chớ? (Nàng vén đùi cho Fred xem). Ngực tôi anh đã trông thấy chớ? Có phải là thứ ngực mười đô-la không? Anh cầm tiền anh rồi anh cút thật mau, tôi sắp nổi giận bây giờ. Chơi thì muốn chơi thật nhiều, chuyện cà kê dê ngỗng thì muốn hỏi suốt đêm và đến sáng nay lại còn làm mặt giận giống như đã bao tháng con nầy. Thế mà trả bao nhiêu? Tưởng bốn chục, ba chục, hai chục đô-la gì đó. Té ra vẻn vẹn chỉ có mười đô-la.

FRED: Trò con heo chỉ như thế là rộng rãi lắm rồi.

LIZZIE: Anh con heo chớ anh bảo ai con heo! Như thế mà cũng tập tễnh chơi bời. Ai dạy anh cái thói khinh đàn bà đó? Mẹ anh có phải không?

FRED: Nầy, có nín đi hay không?

LIZZIE: Mẹ anh dạy anh có phải không? Có phải không?

FRED, giận run: Nầy con nhỏ, hãy nghe tao khuyên một điều: với những thằng như tao đừng mỗi chút mỗi đả động đến mẹ nó. Tao bẻ cổ có ngày.

LIZZIE, bước xô tới: Bẻ cổ đi! Bẻ cổ đi coi thử!

FRED, bước thụt lùi: Thôi, im đi. (Lizzie với một cái lọ bằng sành trên bàn định đập trên đầu Fred). Đây, tao cho thêm mười đô-la nữa, nhưng mà im đi. Im đi, không tao lại gọi chúng nó đến bắt bây giờ!

LIZZIE: Anh? Anh dám gọi chúng nó bắt tôi?

FRED: Phải, tao gọi.

LIZZIE: Anh?

FRED: Phải, chính tao sẽ gọi.

LIZZIE: Dám gọi thật chớ?

FRED: Tao là con trai của Clarke.

LIZZIE: Clarke nào?

FRED: Clarke nghị sĩ.

LIZZIE: Thật thế à? Còn tôi, tôi là con gái của tổng thống Roosevelt đây.

FRED: Đã thấy hình Clarke trên các báo chưa?

LIZZIE: Thấy... Rồi sao?

FRED: Ông ta đây. (Cho Lizzie xem một tấm ảnh). Người đứng cạnh ông ta và được ông ta vịn vai là cái thằng này.

LIZZIE, đột nhiên dịu xuống: Mà nầy! Ba anh em trông oai lạ! Anh để em xem.

Fred giằng tám ảnh lại.

FRED: Thôi, như thế đủ rồi.

LIZZIE: Ba anh trông oai thật. Ông có vẻ công bình, nghiêm nghị! Người ta đồn là lời lẽ ba anh ngọt lịm như đường, có đúng thế không anh? (Fred không đáp). Khu vườn nầy là của ba anh có phải không?

FRED: Ừ.

LIZZIE: Trông rộng quá. Còn mấy cô bé ngồi trên ghế, có phải là mấy em gái anh không? (Fred không đáp). Nhà anh cất trên đồi à?

FRED: Ừ.

LIZZIE: Như thế, mỗi sáng, lúc anh ăn sáng, từ trong cửa sổ, anh có thể nhìn thấy bao quát trọn thành phố?

FRED: Ừ.

LIZZIE: Đến giờ các bữa ăn người ta có lệ gõ chuông để gọi anh không? Anh trả lời đi chớ.

FRED: Người ta đánh kiểng.

LIZZIE, khâm phục: Đánh kiểng? Em thật không hiểu nổi anh. Có nhà cửa sang trọng như thế, có gia đình nền nếp như thế mà anh còn bỏ đi chơi. (Ngừng một lát). Về chuyện mẹ anh lúc nãy, em xin lỗi: em lỡ giận. Có mẹ anh trong ảnh không?

FRED: Anh đã cấm em không được nói đến bà.

LIZZIE: Được, được rồi. (Ngừng một lát). Anh cho phép em hỏi anh thêm một câu nầy nhé? (Fred không đáp). Nếu anh ghê tởm ái tình thì tại sao anh lại còn đến nhà em? Đến để làm gì? (Fred vẫn không đáp, Lizzie thở dài). Mà thôi, em không hơi nào hỏi nữa. Đã đến ngụ tại đây thì đành phải cố quen với những thói lạ đời của anh và những kẻ như anh.

Một phút trôi qua. Fred đến trước gương, chải lại mớ tóc.

FRED: Có phải em từ trên miền Bắc xuống?

LIZZIE: Đúng thế.

FRED: Từ trên New-York?

LIZZIE: Nhưng anh hỏi để làm gì?

FRED: Lúc nãy nghe em nhắc đến hai chữ New-York.

LIZZIE: Bất cứ ai cũng có thể nhắc đến New-York. Có gì là lạ lắm?

FRED: Tại sao em lại không ở New-York nữa?

LIZZIE: Tại em chán.

FRED: Có chuyện lôi thôi trên ấy chớ gì?

LIZZIE: Hẳn thế. Em ở đâu là gặp ngay lôi thôi đó, cái số nó như vậy. Anh trông thấy con rắn nầy không? (Nàng đưa tay cho Fred thấy chiếc vòng). Đeo nó xui lắm.

FRED: Đã biết thế sao em còn đeo?

LIZZIE: Không lẽ lại cởi bỏ đi. Nghe nói rắn báo thù ghê gớm lắm, có phải thế không anh?

FRED: Có phải chính em là cô gái mà tên da đen định hãm?

LIZZIE: Anh nói gì?

FRED: Em đến đây chiều hôm kia bằng chuyến xe hỏa-tốc sáu giờ có phải không?

LIZZIE: Phải.

FRED: Như thế thì đúng em là cô gái ấy rồi.

LIZZIE: Không có ai định hãm em cả. (Nàng cười, cái cười hơi chua chát). Một cô gái như em thì cần gì mà phải hãm! Trớ trêu?

FRED: Đúng em rồi. Tối qua trong đăng-xinh Webster đã kể chuyện.

LIZZIE: Webster? (Ngừng một lát). Thì ra thế!

FRED: Sao?

LIZZIE: Thì ra vì thế nên hai mắt anh mới sáng bừng lên. Cái ấy đã gợi cho anh hứng. Tồi! Anh không giống ba anh.

FRED: Nhảm thật. (Ngừng một lát). Nếu anh dè là em ngủ với một đứa đen...

LIZZIE: Rồi sao?

FRED: Ở nhà anh, anh có năm đứa đầy tớ da đen. Mỗi khi có chuông điện thoại gọi anh, lập tức một đứa trong năm đứa ấy vội chạy đến giở ống nói. Trước khi trao ống nói lại cho anh nói chuyện nó lấy khăn lau kỹ chỗ nó vừa cầm. Em biết chớ?

LIZZIE, huýt gió khâm phục: Biết rồi.

FRED, giọng nhẹ nhàng: Ở đây bọn các anh không ai ưa gì lũ da đen và cũng không ai ưa gì thứ gái da trắng đã ngủ với lũ da đen.

LIZZIE: Biết rồi. Em không ghét gì chúng nhưng em cũng không thích để chúng động tới mình em.

FRED: Làm sao biết được? Em là ma quỉ, thằng da đen kia cũng là ma quỉ... (Đột ngột). Em thấy rõ chớ? Có phải nó định hãm em?

LIZZIE: Nhưng cái đó có dính dấp gì anh?

FRED: Hai đứa da đen ấy đã trèo lên xe lửa. Một lát sau chúng xúm lại đè em. Em la lên cầu cứu, và bọn người da trắng liền chạy đến. Một đứa trong hai đứa da đen đã rút lưỡi dao cạo và bị một người da trắng hạ tại chỗ bằng một phát súng lục. Thằng còn lại vội nhảy xuống toa xe thoát mất!

LIZZIE: Webster đã kể lại như thế với anh sao?

FRED: Phải.

LIZZIE: Hắn lấy tin đó ở đâu?

FRED: Cả tỉnh ai cũng bàn tán.

LIZZIE: Cả tỉnh? Như thế mới khổ cho chưa chớ. Ở đây bọn các anh không có việc gì khác để làm à?

FRED: Mọi chuyện có phải đã xảy ra đúng như thế hay không?

LIZZIE: Không, khác hẳn. Hai tên da đen ngồi yên trong một góc, nói chuyên với nhau. Chúng cũng không thèm liếc nhìn em nữa. Lát sau, có bốn người da trắng bước lên và hai người trong bọn ngồi sát bên em, giở trò chọc ghẹo. Cả bốn đều say mèm, họ vừa thắng một trận banh về. Họ bảo nhau là trong toa hôi mùi da đen và định liệng hai tên da đen ra cửa sổ. Hai tên nầy liền kháng cự, cuối cùng có một anh da trắng bị một quả đấm trúng mắt nên nổi giận rút súng ra bắn một phát. Chuyện có vậy thôi. Tên da đen còn sống đã nhảy xuống xe vừa lúc xe tiến vào nhà ga.

FRED: Thằng ấy ai cũng đã nhớ rõ mặt nó rồi, sớm muộn gì cũng sẽ tóm được nó. (Ngừng một lát). Nếu tòa đòi em ra làm chứng, em sẽ kể lại như thế phải không?

LIZZIE: Nhưng câu chuyện có can gì đến anh?

FRED: Em trả lời đi.

LIZZIE: Em không đi đâu cả, tòa có đòi cũng mặc. Em đã nói là em sợ chuyện lôi thôi lắm kia mà.

FRED: Nhưng em không đi không được.

LIZZIE: Em không đi. Em không muốn có chuyện lôi thôi với cảnh sát.

FRED: Thế nào họ cũng sẽ lại đây để tìm em.

LIZZIE: Nếu thế thì em sẽ kể rõ những điều đã thấy. (Ngừng một lát).

FRED: Em đã suy nghĩ kỹ về việc em sắp làm đó hay không?

LIZZIE: Em sắp làm việc gì?

FRED: Việc em sắp ra làm chứng binh vực một tên da đen để buộc tội một người da trắng.

LIZZIE: Nhưng nếu người da trắng ấy có tội thì sao?

FRED: Y không có tội gì hết.

LIZZIE: Y giết người, y có tội chớ!

FRED: Tội gì?

LIZZIE: Tội giết người!

FRED: Y chỉ giết một đứa da đen.

LIZZIE: Thì đó!

FRED: Nếu mỗi lần giết một đứa da đen là mỗi lần bị gọi là phạm tội giết người thì...

LIZZIE: Y không có quyền.

FRED: Quyền gì?

LIZZIE: Y không có quyền.

FRED: Ở đây không phải như ở miền Bắc. (Ngừng một lát). Dầu có tội hay không có tội cũng mặc, em không được làm chứng để buộc tội một người cùng màu da trắng như em.

LIZZIE: Em không định buộc tội ai cả. Nếu tòa hỏi em đã thấy những gì thì em sẽ khai rõ là đã thấy thế nầy, thế nầy. Có thế thôi.

Một phút trôi qua. Fred tiến lại chỗ Lizzie.

FRED: Giữa em và thằng da đen ấy có sự dính líu thế nào? Tại sao em lại binh vực nó?

LIZZIE: Em chưa từng biết mặt mũi nó ra sao.

FRED: Thế cớ sao?

LIZZIE: Em chỉ muốn khai sự thật.

FRED: Sự thật! Một con đĩ giá mười đô-la một đêm mà cũng muốn khai sự thật! Không có sự thật nào ráo, chỉ có người da trắng và lũ da đen, thế thôi! Mười bảy ngàn người da trắng, hai chục ngàn đứa da đen. Ở đây không phải là New-York, chúng ta không có quyền đùa. (Ngừng một lát). Thomas là em họ của anh.

LIZZIE: Sao?

FRED: Thomas, thằng đã bắn tên da đen, nó là em họ của anh.

LIZZIE: À.

FRED: Nó tài lắm. Nói suông thì em không làm sao biết được nó tài ở chỗ nào. Riêng anh thì anh biết nó tài lắm.

LIZZIE: Phải, tài lắm. Tài đến nỗi lúc nào cũng tính ôm đàn bà và vén váy đàn bà. Tài như thế tôi cũng phục lăn. Hai người có họ với nhau, tôi không lạ lắm.

FRED, giơ tay chực đánh: Nói láo. (Dằn cơn giận xuống). Đồ ma quỉ: với bọn ma quỉ người ta không thể nào làm chuyện khác hơn. Nó vén váy đàn bà thật đó, nó bắn tên da đen thật đó, nhưng đó là tại nó làm mà không suy nghĩ, cái điều không đáng kể. Điều đáng kể là điều Thomas là người tài, thuộc vào những người lãnh đạo.

LIZZIE: Có thể. Nhưng tên da đen nào có làm gì.

FRED: Đã là da đen thì bao giờ cũng có làm gì.

LIZZIE: Tôi không đời nào tố cáo người như thế được.

FRED: Nếu không là tên da đen thì là thằng Thomas. Đàng nào cũng phải tố cáo một. Tùy em lựa chọn.

LIZZIE: Sướng chưa! Mỗi lần đi đến đâu là mỗi lần gặp lôi thôi đến đó. (Nói với chiếc vòng). Thứ mắc dịch, không hại tao mãi được đâu. (Ném chiếc vòng xuống đất).

FRED: Em muốn bao nhiêu?

LIZZIE: Tôi không muốn đồng xu nào cả.

FRED: Năm trăm đô-la.

LIZZIE: Không một xu nào cả.

FRED: Năm trăm đô-la nhiều lắm. Muốn có năm trăm đô-la em phải rước khách trong bao nhiêu đêm em có biết không?

LIZZIE: Biết. Nhứt là khi gặp phải những thằng đá như anh. (Ngừng một lát). Té ra vì thế nên đêm qua anh mới gọi đến tôi.

FRED: Ồ.

LIZZIE: Té ra vì thế. Anh đã định trước trong đầu: Kìa con ấy, ta đi theo nó về nhà rồi thì ta thương lượng. Té ra vì thế! Anh nắm tay tôi nhưng anh vẫn lạnh như băng vì anh còn nghĩ: bây giờ ta sẽ nói với nó thế nào? (Ngừng một lát). Nhưng nầy! Anh kia... nếu anh lên đây chỉ vì chuyện ấy thì anh cần gì phải ngủ với tôi. Hả? Tại sao anh lại ngủ với tôi? Đồ chó! Tại sao anh lại ngủ với với tôi?

FRED: Không biết.

LIZZIE, ngồi thụp xuống ghế, khóc: Đồ chó! đồ chó! đồ chó!

FRED: Năm trăm đô-la! Ơ kìa sao lại khóc? Năm trăm đô-la! sao lại khóc! sao lại khóc chớ! Kìa Lizzie, Lizzie! Sao mà em ngu thế! Năm trăm đô-la kia mà!

LIZZIE, nức nở: Phải, tôi ngu. Tôi không thèm số tiền năm trăm đô-la nhơ bẩn của anh, tôi không thể làm chứng gian dối được. Tôi muốn trở lại NewYork, tôi muốn đi, muốn đi khỏi nơi này! (Có tiếng chuông reo, Lizzie nín bặt. Chuông lại reo. Nàng nói nhỏ). Gì đây nữa? Anh đừng lên tiếng. (Chuông lại reo một hồi lâu). Em không mở. Anh cứ ngồi im. (Có tiếng đập cửa).

TIẾNG NGOÀI CỬA: Mở cửa. Cảnh sát đây!

LIZZIE, nói nhỏ: Lính. Biết thế nào cũng không tránh khỏi. (Chỉ chiếc vòng). Tại nó, xui lắm. (Nàng cúi xuống, lượm chiếc vòng, đeo vào tay trở lại). Đành lại phải đeo. Anh lánh vào trong.

Tiếng đập cửa.

TIẾNG NGOÀI CỬA: Cảnh sát! Mở mau!

LIZZIE: Kìa, anh lánh vào trong đi chớ. Lánh trong phòng tắm (Fred vẫn đứng nguyên. Lizzie cố hết sức đẩy Fred). Lánh đi, mau lánh đi anh!

Tiếng ngoài cửa: Fred? Fred? Fred có ở trong đó hay không?

FRED: Tao ở trong nầy!

Fred xô Lizzie ra, Lizzie nhìn Fred một cách ghê sợ.

LIZZIE: Té ra vì thế!

Fred mở cửa. John và James bước vào.

MÀN III

NHÂN VẬT CŨ, thêm JOHN và JAMES

Cửa ra vào vẫn để ngỏ.

JOHN: Cảnh sát đây. Lizzie Mac Kay, có phải là cô?

LIZZIE, không nghe John nói, nhìn Fred đăm đăm: Té ra vì thế!

JOHN, nắm vai Lizzie lắc: Khi chúng tôi hỏi, cô nên chịu khó trả lời.

LIZZIE: Hả? Phải, chính tôi.

JOHN: Giấy tờ đâu.

LIZZIE, nén cơn xúc động, giọng gay gắt: Anh lấy quyền gì mà hỏi tôi như thế? Anh đến nhà tôi định làm chuyện gì đây? (John chìa dấu hiệu ngôi sao của cảnh sát ra). Thứ ngôi sao nầy ai cũng đeo được cả. Các anh là bạn của chàng nầy và các anh thông đồng nhau để dọa dẫm tôi.

John chìa một tấm thẻ hành-sự ra cho Lizzie xem.

JOHN: Có biết cái nầy không?

LIZZIE, chỉ James: Còn anh này?

JOHN, nói với James: Đưa thẻ ra đi. (James đưa thẻ. Lizzie nhìn qua rồi lẳng lặng đến bàn lấy giấy tờ đưa cho John và James. John chỉ Fred hỏi). Đêm qua có phải cô đã đưa anh nầy về phòng nầy không? Pháp luật đã cấm chuyện bán dâm, cô biết chớ?

LIZZIE: Các anh có dám chắc là các anh được phép vào nhà người mà không cần có giấy phép của tòa không? Các anh không sợ tôi gây rắc rối cho các anh à?

JOHN: Đừng lo chuyện đó. (Ngừng một lát). Chúng tôi muốn hỏi có phải chính cô đã đưa ông bạn nầy về phòng.

LIZZIE. Từ lúc có hai cảnh binh bước vào Lizzie đã đổi thái độ. Giọng nàng hóa ra sẵng và lỗ mãng: Các anh đoán đúng. Phải chính tôi đã đưa hắn về đây. Có điều là tôi đã cho hắn chơi không mà không lấy của hắn một xu nào. Đã đủ cho các anh hoảng hồn rồi chớ?

FRED: Trên bàn có hai tờ mười đô-la. Tiền đó của tao vừa trả.

LIZZIE: Tiền đó của anh? Bằng cớ đâu?

FRED, không thèm ngoảnh nhìn Lizzie, nói với Joln và James: Tiền đó tao vừa lãnh sáng qua tại nhà băng cùng với hai mươi tám tờ khác cùng một xê-ri. Chúng bây chỉ cần soát lại các con số.

LIZZIE, giọng dữ dội: Tôi đã từ chối. Tôi đã từ chối thứ tiền này. Tôi đã ném trả vào mặt hắn.

JOHN: Nếu cô đã từ chối, tại sao hai tờ giấy bạc ấy lại còn nằm ở trên bàn?

LIZZIE, lặng đi trong một lúc: Tôi mắc mưu các anh. (Nàng nhìn Fred với cái nhìn ghê sợ đoạn nói bằng một giọng gần như dịu xuống). Té ra vì thế? (Nói với John và James). Bây giờ thì các anh muốn gì tôi?

JOHN: Cô ngồi xuống. (Nói với Fred). Anh đã nói cho nó rõ hết chuyện mình chưa? (Fred gật đầu). Tôi bảo cô ngồi xuống. (Hắn đẩy nàng ngồi xuống ghế). Tòa đã bằng lòng thả Thomas nhưng buộc phải có tờ làm chứng của cô. Chúng tôi đã viết sẵn đây rồi, cô chỉ còn việc ký tên thôi. Ngày mai tòa sẽ đòi cô để hỏi cô theo lệ. Cô biết đọc chứ? (Lizzie nhún vai, John đưa cho nàng một tờ giấy). Đọc, rồi ký vào đi.

LIZZIE: Tờ khai dối, hoàn toàn dối.

FRED: Có thể. Nhưng rồi sao?

LIZZIE: Tôi không ký.

FRED: Cứ điệu cổ nó về. (Nói với Lizzie). Mười tám tháng tù em nhé.

LIZZIE: Phải, mười tám tháng. Nhưng khi ra tù tôi sẽ lột da anh.

FRED: Được rồi, tao chờ xem mầy lột. (Hai người nhìn nhau). Có lẽ chúng bây nên đánh điện lên New-York, hình như nó còn có chuyện lôi thôi gì trên đó.

LIZZIE, giọng thán phục: Anh thật chó không thua gì bọn đàn bà. Tôi không ngờ một người như anh lại có thể chó như thế được.

JOHN: Quyết định đi. Định ký hay định ở tù?

LIZZIE: Tôi thích ở tù hơn. Tôi không muốn nói dối.

FRED: Đồ đĩ! Hừ, không nói dối! Thế suốt đêm qua mầy đã nói thật đó à? Lúc mầy gọi tao là cưng, là anh yêu quý, mầy đã nói thật với tao đó chắc? Lúc mầy rên rỉ để tao tưởng đã làm mầy sướng, mầy cũng đã nói thật phải không?

LIZZIE, giọng thách thức: Anh tức lắm chớ gì? Không, đêm qua tôi không dối anh đâu. (Hai người nhìn nhau, Fred quay nhìn nơi khác).

FRED: Thôi đừng dài dòng nữa. Bút đây. Ký phắt cho rồi.

LIZZIE: Anh cất bút đi, tôi không ký.

Một phút im lặng, ba người đàn ông đâm ra bối rối.

FRED: Thế là! Thế là hỏng cả! Số phận của một thằng tài nhứt tỉnh mà lại do một con đĩ định đoạt một cách bốc đồng. (Fred đi đi lại lại trong gian phòng một lúc rồi đứng lại đột ngột trước mặt Lizzie). Nhìn nó đây này. (Fred đưa ra một tấm ảnh). Trong đời mày có lẽ mầy đã gặp qua nhiều hạng đàn ông, nhưng hạng đàn ông tài như nó tao thử hỏi mày đã gặp được bao người? Mày nhìn kỹ cái trán, nhìn kỹ cái cằm, nhìn kỹ hàng huy chương trên bộ quân phục của nó. Không, không, mầy không được quay nhìn nơi khác. Mầy cần nhìn kỹ: vì nó là kẻ sắp sửa chết dưới tay mầy. Mầy cần nhìn thẳng vào mặt nó. Mầy có thấy nó trẻ, nó oai, nó đẹp hay không? Ấy thế mà mười năm sau, lúc ở tù ra nó sẽ còn khọm hơn một ông già, răng nó, tóc nó sẽ rụng hết. Mầy có thể tự hào về việc làm ấy lắm. Từ trước đến giờ mầy chỉ biết mỗi việc lấy tiền thiên hạ; lần nầy mầy lại chọn một thằng có tương lai nhứt để lấy mất của nó cả một cuộc đời. Mầy không nói gì cả? Mầy đã thúi nát tận xương tận tủy rồi à? (Fred xô Lizzie ngã khuỵu xuống). Quì xuống, đồ đĩ! Quì xuống trước ảnh của kẻ mà mầy định hại cả một đời!

Vừa lúc đó, do cánh cửa để ngỏ, Nghị Clarke bước vào.

MÀN IV

NHÂN VẬT CŨ, thêm NGHỊ CLARKE

NGHỊ CLARKE: Buông cô ta ra. (Nói với Lizzie). Cô đứng lên đi.

FRED: Hê-lô!

JOHN: Hê-lô!

NGHỊ CLARKE: Hê-lô! Hê-lô!

JOHN, với Lizzie: Đây là cụ nghị Clarke.

NGHỊ CLARKE, chào Lizzie: Hê-lô!

LIZZIE: Hê-lô!

NGHỊ CLARKE: Tốt lắm! Thế là đã giới thiệu với nhau rồi. (Nhìn Lizzie). Cô ấy đây à? Cô ấy trông cũng dễ thương đấy chứ.

FRED: Nó không chịu ký.

NGHỊ CLARKE: Cô ấy không ký là phải. Bọn bây không có quyền gì cả mà lại ngang nhiên vào nhà người ta. (John tỏ dấu phản đối, nghị Clarke dằn giọng). Bọn bây không có một chút quyền nào cả ấy thế mà lại dám hăm dọa người ta, muốn người ta nói ngược lại những điều người ta nghĩ. Người Mỹ chúng ta không ưa những thói vô nhơn đạo đó. Tên da đen có làm nhục cô em không?

LIZZIE: Không.

NGHỊ CLARKE: Tốt lắm. Chuyện đã rõ ràng. Cô em nhìn thẳng vào hai mắt ta đây. (Clarke ngó Lizzie). Ta chắc chắn là cô ấy không nói dối. (Ngừng một lát). Tội nghiệp Mary! (Nói với Fred, John, James). Này mấy đứa, thôi đi về. Câu chuyện thế là xong. Chúng ta chỉ còn việc xin cô em đây tha lỗi.

LIZZIE: Mary là ai thế?

NGHỊ CLARKE: Mary? Là em gái ta, là mẹ của thằng Thomas xấu số. Có lẽ Mary sẽ chết được vì câu chuyện này. Thôi chào cô em, ta xin kiếu.

LIZZIE, giọng nghẹn đi: Thưa ông nghị!

NGHỊ CLARKE: Cô em hỏi chi?

LIZZIE: Con rất tiếc.

NGHỊ CLARKE: Có gì đâu mà tiếc. Cô em nói sự thật kia mà.

LIZZIE: Con tiếc là... cái sự thật nầy nó lại là như vậy.

NGHỊ CLARKE: Chúng ta không làm thế nào hơn được, cả cô em cả ta. Không một ai có quyền bắt buộc cô em phải khai gian hết. (Ngừng một lát). Thôi cô em đừng nghĩ đến bà ấy nữa.

LIZZIE: Bà ấy nào?

NGHỊ CLARKE: Bà Mary. Cô em có nghĩ đến bà ấy hay không?

LIZZIE: Có.

NGHỊ CLARKE: Ta hiểu ý cô em rồi. Cô em có muốn ta nói cho cô em biết những điều cô em đang nghĩ trong đầu không? (Giả giọng của Lizzie). “Nếu mình ký, ông nghị sẽ đến tìm bà ta tại nhà và sẽ nói với bà ta: Lizzie Mac Kay là một cô gái đầy lòng nhơn đức; chính cô ta đã trả thằng Thomas lại cho cô”. Bà ta sẽ rưng rưng nước mắt mỉm cười: “Lizzie Mac Kay? Suốt đời tôi sẽ không quên được ơn cô ấy”. Mình là một đứa không cha không mẹ, không họ không hàng, một đứa bị số mạng gạt ra ngoài lề xã hội, ấy thế mà lại có một bà đáng mến ở trong một ngôi nhà sang trọng nghĩ đến mình, một bà mẹ hiền nưng niu tên mình trong tâm khảm.” Thôi Lizzie, cô em đừng nghĩ đến nữa.

LIZZIE: Tóc bà ta có bạc không?

NGHỊ CLARKE: Bạc phơ rồi. Nhưng khuôn mặt vẫn trẻ. Phải chi cô em thấy được nụ cười trước đây của bà ta... Thôi, từ nay bà ta sẽ không bao giờ cười nữa. Thôi chào cô em. Ngày mai cô em sẽ nói sự thật trước tòa.

LIZZIE: Ông đi à?

NGHỊ CLARKE: Phải, ta còn phải đến nhà bà ấy. Ta phải thuật lại cho bà ta nghe câu chuyện giữa cô em và ta.

LIZZIE: Bà ta có biết ông đến đây không?

NGHỊ CLARKE: Chính do lời khẩn cầu của bà nên ta mới đến đây.

LIZZIE: Chúa ơi! Bà ta đang chờ ở nhà? Và ông sẽ nói lại là con không chịu ký. Chắc bà ta sẽ ghét con lắm!

NGHỊ CLARKE, đặt hai bàn tay lên vai Lizzie: Tội nghiệp cô em, hoàn cảnh cô em thật là khó xử.

LIZZIE: Khó xử thật! (Nói với chiếc vòng). Tại mầy, đầu đuôi gì cũng tại mầy.

NGHỊ CLARKE: Cô em nói chi?

LIZZIE: Không. (Ngừng một lát). Chuyện như vầy làm con đâm ra tiếc tại sao tên da đen lại không hãm con thật sự.

NGHỊ CLARKE, giọng cảm động: Kìa, cô em.

LIZZIE, giọng buồn rầu: Như thế có lẽ sẽ vừa ý ông hơn và sẽ bớt cho con được một điều thắc mắc.

NGHỊ CLARKE: Cám ơn cô em! (Ngừng một lát). Ta muốn giúp cô em lắm. (Ngừng một lát). Nhưng khổ thay! Sự thật lại là sự thật.

LIZZIE, buồn bã: Đúng thế.

NGHỊ CLARKE: Sự thật là tên da đen không có làm nhục cô em.

LIZZIE, vẫn giọng buồn rầu: Đúng thế.

NGHỊ CLARKE: Phải, đúng thế. (Ngừng một lát). Và dĩ nhiên đó chỉ là một cái sự thật thuộc loại tầm thường.

LIZZIE, không hiểu: Thuộc loại tầm thường?

NGHỊ CLARKE: Phải: ta muốn nói là... một sự thật thông thường.

LIZZIE: Thông thường? Sự thật đó không phải là sự thật à?

NGHỊ CLARKE: Thật chớ... Sự thật đó vẫn là sự thật. Có điều... có nhiều thứ sự thật.

LIZZIE: Ông cho là tên da đen có hãm con thật hay sao?

NGHỊ CLARKE: Không, không, nó không có làm chuyện đó. Nếu chúng ta xét vấn đề theo một phương diện nào đó thì thật ra tên da đen không có làm nhục cô em. Nhưng cô em nên biết, ta là một kẻ đã sống nhiều, đã lầm lẫn nhiều và nhờ đó mà những lúc sau nầy ta ít lầm lẫn hơn lúc trước. Về chuyện nầy ta có ý kiến khác.

LIZZIE: Ý kiến thế nào?

NGHỊ CLARKE: Ta không biết phải cắt nghĩa thế nào. À đây: cô em thử tưởng tượng có một hôm nào đó Tổ-quốc Hoa-Kỳ hiện ra trước mặt cô em. Tổ quốc sẽ nói gì với cô em, cô em có biết không?

LIZZIE, hoảng hốt: Con chắc tổ quốc sẽ không có gì để nói với con hết.

NGHỊ CLARKE: Cô em theo Cộng-sản?

LIZZIE: Ồ, cái đó thì không!

NGHỊ CLARKE: Nếu cô em không phải là Cộng sản thì Tổ-quốc sẽ có nhiều chuyện để nói với cô em. Tổ quốc sẽ nói: “Nầy Lizzie, giờ đây con phải chọn một trong hai đứa con thân mến của ta. Trong hai đứa phải có một đứa chết. Gặp những trường hợp như thế ta phải làm sao? Ta giữ lại đứa con nào tài nhứt. Vậy thì Lizzie, con khá chọn trong hai đứa xem đứa nào tài. Con chọn đi.”

LIZZIE: Con muốn chọn lắm. Nhưng ông tha lỗi. Con không thấy có tổ quốc nào nói cả, chỉ thấy có ông nói đó thôi.

NGHỊ CLARKE: Ta nói, nhơn danh Tổ-quốc. (Nhại giọng cũ). “Lizzie, tên da đen mà con binh vực, nó có ích lợi gì? Nó sanh ra lúc nào, ở đâu, không ai rõ. Ta đã nuôi nó lớn. Để trả ơn ta nó đã làm gì? Nó không làm gì cả, nó lê la trộm cắp, hát sướng, mua áo đỏ, áo xanh. Nó là con ta và ta yêu nó như đã yêu bao đứa khác. Nhưng ta hỏi con: kiếp sống của nó có phải là kiếp sống con người không? Nó có chết đi ta cũng không hay biết nữa.

LIZZIE: Ông nói hay quá.

NGHỊ CLARKE, tiếp tục: Còn thằng kia, thằng Thomas thì trái lại nó bắn thằng da đen, cái đó thật bậy. Nhưng ta cần nó. Nó là người Mỹ chánh cống, một trăm phần trăm. Nó thuộc một dòng dõi kỳ cựu nhứt. Nó đã tốt nghiệp ở đại học Harvard. Nó là sĩ quan - ta rất cần sĩ quan - nó đã mướn hai ngàn nhơn công trong nhà máy của nó, nếu nó chết thì hai ngàn nhơn công đó hóa thành hai ngàn người thất nghiệp. Nó là một tay lãnh đạo, là bức tường vững chắc để chống Cộng-sản, chống Do-Thái. Nó có bổn phận sống và con có bổn phận cứu sinh mạng nó. Ta chỉ nói bấy nhiêu. Giờ đây con hãy chọn”.

LIZZIE: Ông nói hay quá.

NGHỊ CLARKE: Chọn đi.

LIZZIE: Hả? À.... (Ngừng một lát). Ông làm con rối trí, hết biết đường nào mà chọn.

NGHỊ CLARKE: Lizzie, cô em nhìn ta đây. Cô em có tin cậy ở ta không?

LIZZIE: Thưa tin.

NGHỊ CLARKE: Cô em có nghĩ rằng ta có thể khuyên cô em làm quấy hay không?

LIZZIE: Thưa không.

NGHỊ CLARKE: Nếu thế thì cô em nên ký. Viết ta đây.

LIZZIE: Theo ông thì bà ta sẽ mến con không?

NGHỊ CLARKE: Bà ta nào?

LIZZIE: Bà Mary.

NGHỊ CLARKE: Bà ta sẽ nghĩ đến cô em và sẽ thương cô em như con bà ta vậy.

LIZZIE: Chắc bà sẽ gởi hoa tặng con.

NGHỊ CLARKE: Có thể lắm.

LIZZIE: Hoặc một bức ảnh có dòng chữ đề tặng cũng không chừng.

NGHỊ CLARKE: Cũng rất có thể.

LIZZIE: Con sẽ treo bức ảnh trên tường. (Ngừng một lát, nàng đi đi lại lại tỏ vẻ hoang mang). Thật khó xử! (Bước lại phía nghị Clarke). Nếu con ký ông sẽ làm gì tên da đen?

NGHỊ CLARKE: Tên da đen? Ồ! (Nắm hai vai Lizzie). Nếu cô em chịu ký thì tất cả những người trong tỉnh sẽ nhận cô em làm con. Tất cả tỉnh. Tất cả những bà mẹ trong tỉnh.

LIZZIE: Nhưng...

NGHỊ CLARKE: Hay cô em cho rằng cả một tỉnh có thể bị lầm? Cả một tỉnh với các mục sư, với các cha, với các bác sĩ, với các trạng sư, với các nghệ sĩ, với viên thị trưởng, với những hội từ thiện mà có thể bị lầm à?

LIZZIE: Không. Không. Không.

NGHỊ CLARKE: Cô em đưa tay đây. (Ép Lizzie ký). Thế là xong. Nhơn danh em gái ta, cháu ta, nhơn danh mười bảy ngàn người da trắng trong tỉnh, nhơn danh Tổ quốc Huê-Kỳ ta có lời cảm ơn cô em. Cô em đưa trán ta hôn. (Hôn trán Lizzie). Thôi mấy đứa, đi về. (Nói với Lizzie). Tối nay ta sẽ trở lại thăm cô em: chúng ta còn phải nói với nhau nhiều hơn nữa.

Clarke ra.

FRED, đi ra: Về nhé Lizzie.

LIZZIE: Anh về. (Cả bọn ra. Nàng ngồi thừ một lúc, đoạn chạy ồ ra cửa). Ông nghị! Con không muốn! Ông xé tờ giấy kia đi! Kìa ông nghị! Con không muốn! Ông xé tờ giấy kia đi ông nghị! (Nàng trở lại sân khấu, cầm lấy máy hút bụi như người mất hồn). Hừ, Tổ-quốc Huê-Kỳ! (Nàng bấm nút cho máy chạy). Mình có cảm tưởng đã bị họ lừa!

Nàng đẩy máy hút bụi một cách bực dọc.

MÀN

CẢNH HAI

Vẫn cảnh cũ, mười hai giờ sau. Đèn bật sáng, cửa sổ mở cho khán giả thấy cảnh trời đêm. Có tiếng ồn ào mỗi lúc một to. Tên da đen hiện ra trong khung cửa sổ, leo vào gian phòng vắng, rồi bước ra giữa sân khấu. Có tiếng chuông reo. Tên da đen chạy núp sau tấm màn. Từ trong phòng tắm, Lizzie bước ra mở cửa.

MÀN I

LIZZIE, NGHỊ CLARKE, TÊN DA ĐEN núp sau màn

LIZZIE: Vào đi! (Nghị Clarke bước vào). Thế nào ông?

NGHỊ CLARKE: Thomas về nhà rồi. Hai mẹ con Thomas gởi lời cảm tạ cô em.

LIZZIE: Bà ấy mừng không?

NGHỊ CLARKE: Mừng lắm.

LIZZIE: Bà ấy có khóc không?

NGHỊ CLARKE: Khóc à? Tại sao lại khóc? Bà ấy có rất nhiều nghị lực.

LIZZIE: Lúc sáng ông đã nói là bà ấy sẽ khóc.

NGHỊ CLARKE: Đó chỉ là một cách nói.

LIZZIE: Bà ấy thật không ngờ phải không ông? Bà tưởng đâu con là một đứa xấu xa chỉ muốn binh vực tên da đen ấy.

NGHỊ CLARKE: Bà ta đã cầu nguyện và tin ở sự công bằng của Chúa.

LIZZIE: Bà nghĩ về con thế nào?

NGHỊ CLARKE: Bà cảm ơn cô em.

LIZZIE: Bà không hỏi để biết hình dáng con ra thế nào sao?

NGHỊ CLARKE: Không.

LIZZIE: Bà có cho con là một đứa có lòng không?

NGHỊ CLARKE: Bà nghĩ là cô em đã làm tròn bổn phận.

LIZZIE: À phải...

NGHỊ CLARKE: Bà ước mong cô em sẽ tiếp tục như thế.

LIZZIE: Phải... phải...

NGHỊ CLARKE: Lizzie, cô em hãy nhìn ta. (Nắm hai vai Lizzie). Cô em sẽ tiếp tục như thế chớ? Cô em không muốn cho bà ấy thất vọng chớ?

LIZZIE: Ông đừng lo. Con không thể nào nói khác những điều đã nói được đâu, nếu con nói khác lập tức họ sẽ tống con vào ngục. (Ngừng một lát). Tiếng gì mà ồn ào thế?

NGHỊ CLARKE: Có gì đâu.

LIZZIE: Con không làm sao chịu nổi thứ tiếng ồn ào đó nữa. (Nàng đến khép cửa sổ). Này ông nghị.

NGHỊ CLARKE: Có ta đây.

LIZZIE: Ông có chắc là chúng ta không lầm lẫn hay không? Ông có chắc là công việc con đã làm là một công việc phải?

NGHỊ CLARKE: Chắc lắm.

LIZZIE: Con hoang mang quá. Ông làm con tối trí, con suy nghĩ không kịp như ông. Bây giờ đã mấy giờ rồi?

NGHỊ CLARKE: Mười một giờ.

LIZZIE: Còn tám giờ nữa thì trời mới sáng. Có lẽ đêm nay con sẽ không sao ngủ được. (Ngừng một lát). Đêm cũng nóng không khác gì ngày. (Ngừng một lát). Còn tên da đen?

NGHỊ CLARKE: Tên da đen nào? À... thì họ đang lùng kiếm nó.

LIZZIE: Họ sẽ làm gì nó? (Nghị Clarke nhún vai, tiếng người la hét nghe mỗi lúc một đông, Lizzie bước ra cửa sổ). Mà tiếng la gì thế? Con thấy có nhiều người đi qua đây tay cầm đèn tay dắt chó. Lễ rước đuốc à? Hay là... ông nói cho con biết là việc gì, ông nghị. Ông nói cho con biết đó là việc gì.

NGHỊ CLARKE, rút trong túi ra một bức thơ: Mẹ của Thomas nhờ ta trao cái nầy lại cho cô em.

LIZZIE, mau mắn: Bà viết thơ cho con à? (Nàng xé phong bì, lôi ra một tờ giấy bạc một trăm đô-la, vạch kỹ để tìm bức thơ nhưng không thấy, nàng vò nát phong bì ném xuống đất. Giọng nàng đổi khác). Một trăm đô-la. Chắc ông bằng lòng lắm: con trai ông đã hứa năm trăm, như thế ông lời được bốn trăm.

NGHỊ CLARKE: Nầy cô em.

LIZZIE: Ông cảm ơn bà em gái giùm tôi. Ông nói với bà ấy là chẳng thà tôi thích bà cho tôi một cái bình cắm hoa hoặc một đôi vớ ny-lông còn hơn; bất cứ một vật gì để tôi còn thấy ít ra bà cũng đã bỏ công chọn lựa. Chỉ có ý nghĩa ngụ trong việc làm mới là đáng kể phải không ông? (Ngừng một lát). Thế là ông đã thắng.

Hai người nhìn nhau. Nghị Clarke bước lại gần Lizzie.

NGHỊ CLARKE: Ta cảm ơn cô em. Cô em nghe ta, ta muốn nói riêng với cô em một chút. Cô em đang trải qua một cơn khủng hoảng tinh thần và cô em cần ta an ủi.

LIZZIE: Tôi chỉ cần tiền. Nhưng tôi nghĩ rằng cái đó, ông và tôi sẽ giàn xếp với nhau sau. (Ngừng một lát). Từ trước đến nay tôi vẫn thích những người già bởi tôi thấy họ có vẻ đáng kính, nhưng bắt đầu từ bây giờ tôi lại tự hỏi có phải chăng họ là hạng tồi nhứt trong các hạng người.

NGHỊ CLARKE, có vẻ thích thú: Tôi à? Các bạn đồng viện của ta nếu nghe được cô em nói chắc là thích lắm. Cái vẻ tự nhiên mới đáng yêu sao! Ở cô em có một cái gì mà sự bấn loạn của cô em không làm mất được. (Vuốt ve Lizzie). Phải, phải, có một cái gì. (Lizzie để mặc cho nghị Clarke vuốt ve, tỏ ý vừa chịu đựng vừa khinh bỉ). Ta sẽ trở lại, cô em cứ ngồi yên.

Nghị Clarke ra. Lizzie đứng lặng một chỗ. Nàng cầm tờ giấy bạc, vò nát, ném xuống đất, ngồi phịch xuống ghế và khóc nức nở. Ngoài đường tiếng la ó mỗi lúc một gần. Xa xa có tiếng súng nổ. Tên da đen từ trong tấm màn bước ra, đứng trước mặt Lizzie. Nàng ngửng đầu hét lên một tiếng kêu kinh hãi.

MÀN II

LIZZIE, TÊN DA ĐEN

LIZZIE: A! (Một lát. Nàng đứng lên). Tôi biết thế nào rồi anh cũng đến, tôi biết. Anh vào đây bằng ngả nào?

TÊN DA ĐEN: Ngả cửa sổ.

LIZZIE: Anh muốn gì?

TÊN DA ĐEN: Cô giúp tôi trốn.

LIZZIE: Tôi đã nói với anh là không được.

TÊN DA ĐEN: Cô có nghe tiếng họ la không?

LIZZIE: Có.

TÊN DA ĐEN: Đó là tiếng báo cho biết là cuộc lùng bắt đã bắt đầu.

LIZZIE: Cuộc lùng bắt nào?

TÊN DA ĐEN: Cuộc lùng bắt bọn da đen.

LIZZIE: A! (Ngừng một lúc lâu). Anh có chắc là họ không trông thấy anh lẻn vào đây không?

TÊN DA ĐEN: Chắc.

LIZZIE: Nếu họ bắt được anh, họ sẽ làm gì anh?

TÊN DA ĐEN: Họ tưới xăng.

LIZZIE: Anh nói thế nào?

TÊN DA ĐEN: Họ tưới xăng. (Ra dấu để cắt nghĩa). Rồi họ châm lửa.

LIZZIE: Tôi hiểu rồi. (Nàng đến cửa sổ, kéo màn lại). Anh ngồi đi. (Tên da đen ngồi phịch xuống ghế). Tại sao anh lại lẻn vào đây? Chẳng lẽ, tôi cứ gặp chuyện rắc rối mãi à? (Nàng tiến lại phía tên da đen, vẻ giận dữ). Tôi ghét những chuyện lôi thôi lắm anh có biết không? (Dậm chân). Tôi ghét lắm, tôi ghét lắm.

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, họ tưởng là tôi đã làm hại đến cô.

LIZZIE: Rồi sao nữa?

TÊN DA ĐEN: Như thế họ sẽ không đến tìm tôi ở đây, họ không ngờ...

LIZZIE: Anh có biết vì sao họ lại lùng bắt anh không?

TÊN DA ĐEN: Vì họ tưởng là tôi đã làm hại đến cô.

LIZZIE: Mà anh có biết chính ai đã nói với họ như thế hay không?

TÊN DA ĐEN: Thưa không.

LIZZIE: Chính tôi. (Im lặng một lúc lâu. Tên đa đen nhìn Lizzie). Anh nghĩ thế nào?

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, tại sao cô lại làm như thế? Ồ, tại sao cô lại làm như thế?

LIZZIE: Tôi cũng đang tự hỏi tôi câu ấy.

TÊN DA ĐEN: Họ ác lắm; họ sẽ lấy roi quất vào hai mắt tôi, họ sẽ đổ xăng lên khắp mình tôi. Ồ, tại sao cô lại làm như thế? Nào tôi có làm gì hại đến cô đâu.

LIZZIE: Ồ, có, anh có làm hại tôi. Anh đâu biết được anh đã làm hại tôi đến cái mực nào! (Ngừng một lát). Anh có định bóp cổ tôi cho tôi chết hay không?

TÊN DA ĐEN: Tôi biết là họ vẫn hay ép buộc mọi người nói trái lại những điều mà mọi người đã nghĩ.

LIZZIE: Phải, anh nói phải. Và khi thấy không thể ép buộc họ liền dùng ngay đến những lời nói phỉnh phờ để làm loạn trí mình. (Ngừng một lát). Ủa? Mà anh không bóp cổ tôi à? Anh tốt lắm. (Ngừng một lát). Tôi giúp anh trốn đây đến đêm mai. (Tên da đen làm một cử chỉ). Đừng, anh đừng đụng đến tôi: vì tôi không ưa được người da đen. (Có tiếng la và có tiếng súng nổ bên ngoài). Họ đã đến gần. (Lizzie chạy ra cửa sổ, hé màn nhìn xuống đường). Khổ cho chúng ta rồi.

TÊN DA ĐEN: Họ đang làm gì?

LIZZIE: Họ đang đặt người gác ở hai đầu đường và đang soát từng nhà. Anh đến đây thật không khác gì anh đút đầu vào rọ vì ngoài đường chắc chắn đã có kẻ trông thấy anh rẽ vào đây. (Nàng lại nhìn ra lần nữa). Đấy, họ sắp soát đến chỗ chúng ta. Họ đi lên.

TÊN DA ĐEN: Họ có mấy người?

LIZZIE: Năm hay sáu. Bọn còn lại đang đứng chờ phía dưới. (Nàng quay lại phía tên da đen). Anh đừng run, anh đừng run chớ! (Ngừng một lát rồi nói với chiếc vòng). Đồ rắn chó! (Nàng ném chiếc vòng xuống đất lấy chân đạp lia lịa lên đoạn nói với tên da đen). Anh đến đây thật không khác gì anh đút đầu vào rọ. (Tên da đen đứng lên toan đi ra). Anh đứng yên. Nếu anh ra ngoài là toi mạng.

TÊN DA ĐEN: Tôi trèo lên mái nhà.

LIZZIE: Anh điên hả? Trăng sáng lắm. Nếu anh muốn làm bia cho họ bắn thì cứ việc trèo. (Ngừng một lát). Anh đợi một lát. Họ còn soát hai tầng phía dưới rồi mới soát đến đây. Tôi bảo anh đừng run nữa. (Im lặng trong một lúc lâu. Lizzie đi đi lại lại. Tên da đen ngồi chết điếng trên ghế). Anh có súng không?

TÊN DA ĐEN: Ồ không.

LIZZIE: Được rồi.

Nàng lục trong ngăn kéo, lấy ra một khẩu súng lục.

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, cô định làm gì?

LIZZIE: Tôi sẽ ra mở cửa và sẽ mời họ vào đây. Hai mươi lăm năm nay tôi bị họ lừa đã quá nhiều, nào là những bà mẹ già tóc bạc, nào là những chiến sĩ can trường, nào là tổ quốc thân yêu. Nhưng bây giờ thì tôi đã hiểu. Họ không thể lừa tôi được mãi. Tôi sẽ ra mở cửa và nói với họ:“Thằng da đen đang ở trong nầy. Nó ở trong nầy nhưng nó vô tội, vì nó chẳng có làm gì cả; những người kia đã buộc tôi khai gian. Tôi thề là thằng da đen vô tội.”

TÊN DA ĐEN: Họ không tin cô đâu.

LIZZIE: Có thể lắm. Có thể là họ không tin: lúc ấy anh hãy đưa khẩu súng nầy ra và nếu họ không chịu rút lui anh cứ bắn.

TÊN DA ĐEN: Bắn đám nầy thì đám khác sẽ kéo lại đây.

LIZZIE: Đám nào cũng mặc kệ, anh cứ bắn tất cho tôi. Và nếu anh thấy dạng thằng con trai lão nghị anh nên cố thế nào để đừng bắn trật, vì chính nó gây ra tất cả đầu đuôi. Chúng ta bị mắc cả rồi, anh thấy chưa? Đằng nào cũng chết, kể cả tôi nữa vì nếu họ gặp anh tại đây họ cũng sẽ không tha thứ gì tôi. Như thế thà là chết cho thật đông. (Nàng đưa khẩu súng cho tên da đen). Anh cầm lấy! Tôi bảo anh cầm lấy.

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, tôi không cầm được.

LIZZIE: Sao thế?

TÊN DA TÊN: Vì tôi không dám bắn vào người da trắng.

LIZZIE: Thế à? Còn họ, sao họ dám bắn anh?

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, vì họ là người da trắng.

LIZZIE: Rồi sao nữa? Bộ là người da trắng nên họ có quyền cắt cổ anh như cắt cổ heo chăng?

TÊN DA ĐEN: Họ là người da trắng.

LIZZIE: Ngu thật! Mà anh giống tôi, anh và tôi cũng ngu như nhau cả. Thôi, nếu ai nấy đều đành thế cả thì...

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, còn cô, tại sao cô không bắn?

LIZZIE: Tôi đã bảo với anh tôi là con ngu mà. (Có tiếng giày bước lên thang lầu). Họ kia rồi. (Cười ngắn). Thế là chết cả. (Ngừng một lát). Anh chạy vào trong phòng tắm, đứng yên trong ấy và nín thở giùm tôi. (Tên đa đen làm theo lời Lizzie, Lizzie ngồi chờ. Tiếng chuông reo. Lizzie làm dấu thánh giá, lượm chiếc vòng rồi bước ra mở cửa. Bọn người mang súng ùa vào).

MÀN III

LIZZIE, BA NGƯỜI ĐÀN ÔNG

NGƯỜI THỨ NHẤT: Bọn tôi tìm tên da đen.

LIZZIE: Tên da đen nào?

NGƯỜI THỨ NHẤT: Tên da đen đã hãm một cô gái trên xe lửa và đã rút dao cạo đâm cháu ông nghị bị thương?

LIZZIE: Ồ, nếu thế thì tại sao các anh lại đến đây tìm. (Ngừng một lát). Các anh không nhận ra tôi sao?

NGƯỜI THỨ HAI: Có, có... Chiều hôm kia tôi đã trông thấy cô từ trên xe lửa bước xuống.

LIZZIE: Đúng rồi. Chính tôi là cô gái đã bị tên da đen hãm, các anh đã hiểu chứ. (Bọn người nhao lên, nhìn Lizzie bằng đôi mắt lạ lùng, thèm khát, ghê sợ rồi bước dãn ra một bước). Nếu nó dẫn xác đến đây, nó sẽ được nếm cái này. (Bọn người cười ồ).

MỘT NGƯỜI TRONG BỌN: Cô có muốn xem lúc nó bị bọn tôi treo cổ hay không?

LIZZIE: Khi bắt được nó xin các anh đến gọi tôi.

MỘT NGƯỜI TRONG BỌN: Cô em đừng lo, thế nào rồi cũng sẽ bắt được thằng da đen ấy: Nó trốn trong khoảng đường nầy.

LIZZIE: Chúc các anh may mắn.

Bọn người ra. Lizzie đóng cửa, bước lại đặt khẩu súng trên bàn.

MÀN IV

LIZZIE rồi TÊN DA ĐEN

LIZZIE: Anh bước ra đi. (Tên da đen bước ra, quì xuống, hôn vạt áo Lizzie). Tôi đã bảo với anh là anh đừng mó đến tôi. (Nàng nhìn hắn). Cả tỉnh phải xáo trộn lên vì anh, như thế anh phải là một thằng cha gì ghê gớm lắm.

TÊN DA ĐEN: Thưa cô tôi có làm gì nên tội, cô cũng biết rồi.

LIZZIE: Theo họ hễ đã là da đen thì lúc nào cũng phải có làm một cái gì nên tội cả.

TÊN DA ĐEN: Tôi chưa bao giờ làm một sự gì nên tội, chưa bao giờ.

LIZZIE, đưa bàn tay bóp trán: Tôi hết biết tôi đang làm gì. (Ngừng một lát). Cả một tỉnh, không lẽ họ đều lầm cả. (Ngừng một lát). Khỉ! Càng nghĩ đến càng cảm thấy hoang mang.

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, câu chuyện phải là như thế. Với người da trắng thì câu chuyện bao giờ cũng phải là như thế.

LIZZIE: Chính anh, anh cũng tự cảm thấy là người có tội nữa à?

TÊN DA ĐEN: Thưa cô phải.

LIZZIE: Nhưng anh nào có làm gì.

TÊN DA ĐEN: Thưa cô, cô nói đúng, tôi không có làm gì cả.

LIZZIE: Nhưng họ có phép gì? Có phép gì mà tôi thấy hình như phần phải lúc nào cũng ngả về phía họ.

TÊN DA ĐEN: Vì họ là người da trắng.

LIZZIE: Tôi, tôi cũng là người da trắng. (Ngừng một lát có tiếng giày bước phía ngoài). Họ đang đi xuống. (Lizzie nép sát vào tên da đen như bị một bản năng gì thúc giục. Y run bắn nhưng y để tay lên vai nàng. Tiếng giày nhỏ lần. Im lặng). (Bỗng Lizzie đột ngột vùng ra). Anh với tôi sao mà bơ vơ quá, giống như hai đứa bé mồ côi. (Chuông reo. Lizzie và tên da đen nín bặt, nghe ngóng. Chuông lại reo). Anh chạy mau vào trong phòng tắm. (Tiếng gõ cửa. Tên da đen đi trốn. Lizzie đến mở cửa).

MÀN V

FRED, LIZZIE

LIZZIE: Anh điên rồi chắc? Tại sao anh lại đến gõ cửa phòng tôi? Không, anh không được vào, cái mặt của anh tôi đã ngấy nên không muốn trông thấy nữa. Đi, đi, đồ chó, đi, đi. (Fred xô Lizzie, đóng cửa lại rồi nắm hai vai nàng. Im lặng trong một lúc lâu). Anh muốn gì?

FRED: Mầy là Ma Quỉ!

LIZZIE: Có phải anh định gõ cửa phòng tôi để nói với tôi mỗi một câu nói ấy? Rõ kỳ! Anh từ đâu đến? (Ngừng một lát). Anh trả lời đi.

FRED: Bọn chúng nó đã bắt được một đứa da đen. Một đứa khác. Tuy vậy bọn chúng nó cũng vẫn không tha.

LIZZIE: Thế rồi?

FRED: Tao có mặt trong bọn đã giết đứa da đen ấy.

Lizzie huýt gió.

LIZZIE: Tôi hiểu anh rồi. (Ngừng một lát). Có phải cảnh giết chóc đã khiến anh cảm thấy trong anh có một cái gì đang bắt đầu ngứa ngáy.

FRED: Phải, và tao đang muốn ngủ nữa với mầy.

LIZZIE: Anh muốn?

FRED: Mầy là ma quỉ! Chính mầy đã chài tao. Tao đang đứng giữa bọn kia, trong tay tao đang cầm khẩu súng, và tao đang nhìn xác tên da đen bị treo lủng lẳng trên một cành cây. Bỗng nhiên tao nghĩ: ta lại muốn ngủ với con kia. Xưa nay tao chưa bị thế bao giờ.

LIZZIE: Anh thả tôi ra. Tôi xin anh thả tôi ra.

FRED: Như thế là nghĩa lý gì? Mầy đã làm gì tao, hả con phù thủy? Tao đang nhìn thằng da đen, liền đó bỗng tao tưởng chừng như đang thấy chính mầy đong đưa trên ngọn lửa. Tao giơ súng bắn.

LIZZIE: Đồ chó! Thả tôi ra. Thả tôi ra. Anh là kẻ giết người.

FRED: Mầy đã làm gì tao? Lúc nào tao cũng bị hình ảnh mầy ám ảnh. Nhìn đâu tao cũng chỉ thấy mầy, rờ đâu tao cũng chỉ thấy mầy, ngửi đâu tao cũng chỉ thấy mầy. Tao liền chạy thẳng đến đây, không biết là để giết mầy hay là để buộc mày phải ngủ với tao lần nữa. Nhưng bây giờ thì tao biết. (Bỗng xô Lizzie ra). Không lẽ tao lại điên vì một con đĩ như mầy. (Bước lại phía Lizzie). Cái mày nói ban sáng với tao có thật hay không?

LIZZIE: Tôi nói cái gì?

FRED: Mầy nói là tao đã làm mầy sướng.

LIZZIE: Anh để tôi yên.

FRED: Thề đi! Tao muốn mầy thề là mầy đã nói thật! (Fred nắm cổ tay Lizzie vặn mạnh. Có tiếng động trong phòng tắm). Gì thế? (Fred nghe ngóng). Có ai trốn trong kia?

LIZZIE: Anh điên. Có ai đâu.

FRED: Có. Trong phòng tắm. (Bước về phía phòng tắm).

LIZZIE: Anh không được quyền vào.

FRED: Tao đoán không sai. Có kẻ đang trốn trong phòng tắm.

LIZZIE: Kẻ ấy là khách của tôi hôm nay. Tôi cần tiền. Anh biết thế, đủ chưa?

FRED: Khách à? Mày không rước khách nữa. Không bao giờ rước nữa. Mầy thuộc về tao. (Ngừng một lát). Tao muốn trông qua mặt mũi thằng khách đó ra sao. (Kêu lớn). Mầy bước ra đi.

LIZZIE, kêu lớn: Anh đừng ra. Hắn lừa anh đấy.

FRED: Đồ đĩ rạc đĩ dầy. (Fred xô mạnh Lizzie qua một bên, bước đến mở cánh cửa phòng tắm. Tên da đen chạy ra). Khách của mầy đó phải không?

LIZZIE: Bọn các anh định giết hắn nên tôi cho hắn trốn. Anh đừng bắn, anh cũng biết là hắn không tội tình gì. (Fred rút khẩu súng lục ra. Tên da đen lấy trớn, xô Fred và phóng ra cửa. Fred rượt theo. Lizzie cũng chạy theo ra đến cửa và la lên).

Hắn không tội tình gì! Hắn không tội tình gì!

(Hai phát súng nổ, Lizzie quay vào phòng, nét mặt sạm lại, lạnh lùng. Nàng bước lại đằng bàn, cầm khẩu súng lục, Fred trở vào. Lizzie ngoảnh lại, lưng quay về phía khán giả, tay cầm khẩu súng giấu sau lưng. Fred ném khẩu súng lên bàn). Thế nào? Anh bắn trúng nó rồi à? (Fred không đáp). Hay lắm. Bây giờ đến lượt anh, anh phải chết. (Lizzie giơ khẩu súng lên).

FRED: Lizzie, anh còn một bà mẹ.

LIZZIE: Câm cái họng! Điệu đó nghe cũ lắm rồi.

FRED, bước chầm chậm về phía Lizzie: Người thứ nhứt trong dòng họ Clarke đã một mình khai hoang cả một khu rừng, đã chính tay bắn chết mười sáu tên da đỏ trước khi ngã gục trong một cuộc phục kích. Con trai người ấy đã xây dựng gần trọn tỉnh nầy, là bạn thân của tổng thống Washington và đã chết ở Yorktown cho nền độc lập Huê-Kỳ. Ông cố anh là thủ lãnh một đảng chánh trị ở San-Francisco, trong cuộc hỏa hoạn khủng khiếp xảy ra trong thành phố ông đã nhảy vào lửa cứu sống hai mươi hai người. Ông nội anh quay về tỉnh nầy lập nghiệp, ông cho đào con kinh thông ra sông Mississipi và đã từng làm thống đốc tiểu bang. Cha anh làm nghị sĩ, sau nầy anh cũng sẽ ra làm nghị sĩ nối nghiệp cha anh. Anh là đứa con trai độc nhứt trong gia đình. Tổ tiên anh đã xây dựng xứ này, lịch sử xứ nầy là lịch sử dòng họ nhà anh. Con cháu của dòng họ Clarke ở rải rác khắp nơi, ở Alaska, ở Phi-luật-tân, ở Tân Mễ-tây-cơ. Em dám bắn cả nước Hoa-Kỳ à?

LIZZIE: Anh bước tới, tôi bắn anh liền.

FRED: Bắn đi! Em bắn đi! Em thấy chưa? Em không bắn được. Một con đàn bà như em không thể bắn một kẻ đàn ông như anh. Em là ai? Trong xã hội nầy em nắm vai trò gì? Tổ tiên em có công nghiệp hiển hách như tổ tiên anh không? Anh, anh có quyền sống: anh còn nhiều việc phải làm và ai cũng trông cậy vào anh. Em đưa súng đây. (Lizzie đưa súng cho Fred, Fred bỏ súng vào túi). Về chuyện thằng da đen: nó chạy nhanh quá nên anh bắn hụt. (Ngừng một lát. Fred choàng tay qua vai Lizzie). Anh sẽ cho em ở trong một ngôi nhà đẹp nằm giữa một vườn hoa, trên đồi, bên kia sông. Em sẽ đi dạo trong vườn hoa, nhưng anh cấm em đi ra ngoài: tánh anh ghen lắm. Mỗi tuần anh sẽ đến thăm em ba tối: thứ ba, thứ năm và chúa nhựt. Anh sẽ cho em rất nhiều tiền, rất nhiều đầy tớ da đen nhưng bù lại em phải chiều anh hết sức. Anh khó tánh lắm! (Lizzie ngả thêm chút nữa vào lòng Fred). Anh đã làm em sướng, có thật thế không? Em trả lời đi. Thật thế phải không?

LIZZIE, giọng mệt mỏi: Phải, thật thế.

FRED, vỗ nhẹ vào má nàng: Như thế là mọi sự đều êm thắm cả. (Ngừng một lát). Tên anh là Fred.

MÀN

không một nấm mồ

HAI HỒI — BỐN MÀN

Nguyên tác: MORTS SANS SÉPULTURE

KHÔNG MỘT NẤM MỒ được trình diễn lần đầu tiên trên sân khấu của hí-viện Antoine, ngày 8 tháng Mười Một năm 1946, do Simone Berriau đạo-diễn.

Để tránh sự hiểu lầm có thể gây ra bởi thành ngữ “sinh vô gia cư, tử vô địa táng”, chúng tôi xin nói rõ: hai chữ “nấm mồ” trong nhan đề bản dịch là biểu tượng của sự vinh quang. Phần khác, để bản dịch được thêm rõ nghĩa, chúng tôi có chua thêm một vài chú-giải về nhân-danh và địa-danh.

NGƯỜI DỊCH

MÀN MỘT

Một gác xép được chiếu sáng bởi ánh sáng lùa qua khuôn cửa trổ trên mái nhà. Ngổn ngang những đồ dùng dị thường: nhiều rương hòm; một cái hỏa lò cũ rích, một cái cốt để may áo đàn bà. Canoris và Sorbier đều ngồi, người ngồi trên một cái rương, người ngồi trên một cái ghế đầu sộc sệch, còn Lucie ngồi trên mặt hỏa lò. Cả ba người đều bị còng tay. François đi đi lại lại, tay cũng bị còng. Henri ngủ, nằm lăn dưới đất.

CẢNH I

CANORIS, SORBIER, FRANÇOIS, LUCIE, HENRI

FRANÇOIS: Thế nào, chẳng ai nói lên được một tiếng hay sao?

SORBIER, ngửng đầu nhìn lên: Chú muốn chúng tôi nói cái gì bây giờ?

FRANÇOIS: Nói gì cũng được, miễn sao gây thành tiếng động.

Một điệu nhạc hạ cấp và chối tai bỗng nhiên vang lên. Đó là tiếng máy thâu thanh đặt ở từng dưới.

SORBIER: Có tiếng động rồi đấy.

FRANÇOIS: Không phải thứ âm thanh ấy: đó là của chúng nó. (Cậu ta lại đi rồi đột nhiên ngừng lại). Ha!

SORBIER: Chuyện gì nữa vậy?

FRANÇOIS: Bọn chúng nghe thấy tiếng chân tôi đi, ý hẳn chúng lại bảo nhau: đó là thằng đầu tiên trong bọn bắt đầu sốt ruột rồi.

CANORIS: Nếu vậy thì cậu đừng có rối lên nữa. Hãy ngồi xuống. Đặt hai tay lên đầu gối cho cườm tay bớt đau. Và hãy ngậm miệng lại. Thử ráng ngủ đi hay là thử suy nghĩ.

FRANÇOIS: Có ích gì chứ?

Canoris nhún vai. François tiếp tục đi lại.

SORBIER: François!

FRANÇOIS: Gì vậy?

SORBIER: Giày của chú cứ nghiến kèn kẹt.

FRANÇOIS: Tôi cố ý làm cho nó kêu vậy đó. (Im lặng một lát. Rồi đi tới đứng sững trước mặt Sorbier). Nhưng mà anh có thể suy nghĩ chuyện gì mới được chứ?

SORBIER, ngửng đầu lên: Chú muốn tôi nói cho chú rõ hay sao?

FRANÇOIS, nhìn Sorbier và lùi lại sau một chút: Không. Thôi đừng nói nữa.

SORBIER: Tôi đang nghĩ tới con nhỏ gào thét lúc đó.

LUCIE, như vừa bừng tỉnh giấc mơ: Con bé nào nhỉ?

SORBIER: Con nhỏ ở xóm trại đó. Tôi nghe thấy tiếng nó gào thét trong lúc bọn lính dẫn tụi mình đi. Lúc đó lửa đã cháy bén tới cầu thang.

LUCIE: Con bé ngoài xóm trại ấy à? Lẽ ra anh chẳng nên nói với chúng tôi điều đó.

SORBIER: Có biết bao người khác bị chết. Những trẻ con và những đàn bà. Nhưng tôi không được nghe tiếng kêu chết của họ. Riêng con nhỏ kia, làm như bây giờ đây tôi còn nghe thấy tiếng nó kêu gào. Làm sao tôi chịu nổi những tiếng kêu la của nó, riêng một mình tôi.

LUCIE: Cô bé đó mới mười ba tuổi. Chính vì bọn ta mà nó bị chết.

SORBIER: Chính vì bọn ta mà tất cả những người trong xóm trại đó bị chết.

CANORIS, nói với François: Đấy chú xem, tốt hơn là chúng ta không nên nói gì cả.

FRANÇOIS: Rồi đã sao chưa? Chúng ta rồi cũng chẳng còn sống được bao lâu nữa. Lát nữa đây rồi anh sẽ thấy bọn họ chết như vậy lại là may mắn đấy.

SORBIER: Họ đâu có muốn chết.

FRANÇOIS: Thế còn tôi, dễ tôi cũng muốn chết hay sao? Nếu việc không thành thì đâu có phải lỗi tự chúng ta.

SORBIER: Có. Lỗi tự chúng ta cả.

FRANÇOIS: Chúng ta đã tuân hành mệnh lệnh.

SORBIER: Hẳn đi rồi.

FRANÇOIS: Lệnh truyền: “Hãy leo lên và đánh chiếm lấy làng”. Chúng ta đã bảo họ: “Hành động như thế thật là xuẩn động, bọn Đức sẽ được báo cho biết trước nội trong 24 tiếng đồng hồ”. Họ vẫn khăng khăng: “Cứ leo lên và chiếm lấy làng”. Khi đó chúng ta nói: “Được”. Và chúng ta leo lên. Vậy lỗi do nơi đâu?

SORBIER: Cần phải thắng.

FRANÇOIS: Chúng ta không thể nào thắng được.

SORBIER: Tôi biết. Nhưng dẫu sao cũng phải thắng. (Im lặng một lát). Ba trăm. Ba trăm người không muốn chết và đã phải chết không đâu. Họ nằm gục chết giữa những tảng đá, và nắng trời thiêu đốt xác họ; từ các cửa sổ, bất kỳ ai cũng có thể trông thấy xác họ. Cũng tại chúng ta. Tại chúng ta mà trong làng đó chỉ còn có bọn thân binh, những bức tường và những tảng đá! Phải tan xác trong lúc những tiếng gào thét đó còn văng vẳng bên tai thì thật là khổ tâm quá đỗi.

FRANÇOIS, gào lên: Đừng có nhắc đến những xác chết nữa và hãy để cho bọn tôi yên thân. Nội bọn có tôi đây là trẻ nhất: tôi chỉ biết tuân lệnh thôi. Tôi vô tội! Vô tội! Vô tội!

LUCIE, giọng dịu dàng. Từ đầu cho đến cuối cảnh trước, nàng vẫn giữ vẻ điềm tĩnh: François!

FRANÇOIS, vẻ chưng hửng, giọng yếu ớt: Gì vậy chị?

LUCIE: Này chú em nhỏ bé của chị, hãy lại ngồi gần bên chị đây. (François ngập ngừng. Lucie nhắc lại, giọng còn dịu dàng hơn nữa). Lại đây em! (François ngồi xuống. Nàng đưa hai tay bị còng lên vuốt má em một cách vụng về). Mặt em nóng ran lên đây này! Khăn tay em để đâu rồi?

FRANÇOIS: Ở trong túi. Em không thể lấy được.

LUCIE: Bên túi nầy hở em?

FRANÇOIS: Vâng.

Lucie thọc tay vào túi áo em, rút tấm khăn tay ra một cách rất khó khăn, rồi lau mặt cho em.

LUCIE: Mồ hôi em tóa ra như tắm và người em run lên rồi đây này: em không nên đi lại hoài như vậy.

FRANÇOIS: Nếu như em cởi được áo ra...

LUCIE: Đừng nghĩ đến nữa vì không thể cởi áo được. (François dằng các còng tay). Thôi, đừng có mong gì bẻ gẫy được còng. Hi vọng làm ta thêm khổ. Em hãy ráng ngồi cho yên, thở cho nhẹ nhàng, làm như giả chết; chị làm như người chết rồi và ráng bình thản, như vậy chị tiết kiệm được nhiều sinh lực.

FRANÇOIS: Để làm gì? Để lát nữa hét cho được to hơn chứ gì. Thật đúng là trò tiết kiệm lẩn thẩn. Còn sống được bao lâu nữa đâu. Cuộc đời còn nhiều chỗ đáng cho em tiếc nuối lắm chị ơi.

François chực đứng lên.

LUCIE: Hãy ngồi yên đấy.

FRANÇOIS: Em phải quay cuồng mới được. Ngay khi nào em ngừng lại thì đầu óc em lại đảo lộn quay cuồng. Em không muốn nghĩ ngợi gì cả.

LUCIE: Tội nghiệp em tôi.

FRANÇOIS, ngã người lên đầu gối Lucie: Chị Lucie ơi, mọi việc thật khó khăn quá đỗi. Em không muốn nhìn thấy mặt chị và các anh ấy: những khuôn mặt đó làm cho em sợ hãi.

LUCIE: Hãy ngả đầu dựa vào gối chị đây. Phải đấy, mọi việc đều khó khăn quá mà em thì em còn nhỏ dại quá. Nếu như bây giờ còn có một người mỉm cười với em và nói: tội nghiệp em tôi. Khi xưa thì đã có chị chia xẻ những nỗi buồn của em. Em đáng thương của chị... tội nghiệp em tôi... (Nàng bỗng đứng phắt lên.) Chị không chịu nổi nữa. Sự kinh hoàng đã làm héo khô lòng chị. Chị không khóc được nữa.

FRANÇOIS: Đừng bỏ em một mình. Có những tư tưởng chợt đến với em và làm cho em xấu hổ.

LUCIE: Này em. Có một người có thể giúp em... Chị không hoàn toàn lẻ loi đâu... (Một lát). Jean ở bên chị, nếu như em có thể…

FRANÇOIS: Jean à?

LUCIE: Bọn chúng không bắt được Jean đâu. Anh ấy đi xuống Grenoble. Đó là người duy nhất trong bọn ta còn sống sót.

FRANÇOIS: Rồi sao?

LUCIE: Anh ấy sẽ tìm đến những người khác, và họ sẽ bắt đầu công việc ở một nơi khác. Và rồi, chiến tranh sẽ kết liễu, họ sẽ về sống ở Paris, một đời sống thanh bình, với những tấm ảnh thật dán trên những giấy căn cước thật, và mọi người sẽ gọi họ bằng tên thật của họ.

FRANÇOIS: Thế hử? Vậy là anh ấy may mắn lắm. Nhưng mà chuyện đó có can hệ gì đến em kia chứ?

LUCIE: Anh ấy đi len lỏi qua rừng. Có những cây bạch dương, phía dưới kia, dọc hai bên đường. Anh ấy nghĩ tới chị. Trên đời nầy duy còn có anh ấy là người nghĩ tới chị cách dịu dàng như thế. Hẳn là anh ấy cũng nghĩ tới em nữa. Anh ấy sẽ nghĩ rằng em là một chú bé đáng thương. Em hãy thử tưởng tượng là anh ấy đang ngó nhìn em. Anh ấy có thể khóc lên được.

Nàng khóc.

FRANÇOIS: Cả chị nữa chị cũng có thể khóc được mà.

LUCIE: Chị khóc bằng nước mắt của anh ấy.

Một lát. François đột nhiên vùng đứng lên.

FRANÇOIS: Đóng kịch thế là đủ rồi. Em thấy ghét anh ta rồi đó.

LUCIE: Em vẫn yêu quý anh ấy kia mà.

FRANÇIOS: Không. Không như chị yêu quý anh ta.

Tiếng chân đi ngoài hành lang. Cánh cửa mở ra. Lucie vội vùng đứng lên. Người thân binh nhìn bọn tội nhân, đoạn lại đóng cửa lại.

SORBIER, nhún vai: Chúng nó rỡn. Tại sao chị lại đứng lên?

LUCIE, lại ngồi xuống: Tôi tưởng chúng đến điệu bọn mình đi.

CANORIS: Chúng chẳng đến sớm như vậy đâu.

LUCIE: Tại sao không?

CANORIS: Chúng nhầm ở một điểm: chúng cứ tưởng rằng sự chờ đợi sẽ làm cho mọi người đều mất tinh thần.

SORBIER: Có hẳn là chúng lầm không? Kể ra phải chờ đợi thì cũng chẳng sung sướng gì nhất là khi đầu óc lại nghĩ ngợi hoang mang.

CANORIS: Hẳn đi rồi. Nhưng mặt khác, anh lại có thì giờ để trấn tĩnh tinh thần. Với tôi, lần đầu tiên tôi bị bắt ở Hy-Lạp, dưới thời Metaxas*. Chúng đến tóm cổ tôi hồi bốn giờ sáng. Giá chúng nó ráng thêm một chút, có lẽ tôi đã khai ra hết. Vì kinh ngạc. Chúng lại không tra hỏi gì tôi lúc đó cả. Mười ngày sau bọn chúng mới dùng đến những phương cách lớn, nhưng lúc đó thì chậm quá rồi. Chúng đã để lỡ mất hiệu lực của sự kinh ngạc.

Metaxas: Jean-Michel Metaxas, thiếu tướng và chính trị gia Hi-Lạp, sinh ở Ithaque (1871-1941); trong khoảng từ 1935 đến 1941 ông đã hợp cùng vua xứ Hi-Lạp thiết lập chế độ quân phiệt độc tài và chiến đấu chống quân xâm lăng Ý-Đại-Lợi (1940).

SORBIER: Chúng nó tẩn anh dữ lắm à?

CANORIS: Còn phải nói.

SORBIER: Chúng đấm bằng tay?

CANORIS: Tay đấm, chân đá đủ cả.

SORBIER: Thế... anh có ý muốn khai không?

CANORIS: Không. Chừng nào chúng còn đánh thì mình còn chịu được.

SORBIER: Vậy à?... Như vậy là mình chịu được đấy... (Một lát). Nhưng khi chúng nện vào ống chân hay khuỷu tay thì sao?

CANORIS: Không, không sao. Vẫn chịu được mà. (Dịu dàng). Sorbier này.

SORBIER: Cái gì?

CANORIS: Đừng có sợ bọn chúng. Chúng nó không có óc tưởng tượng đâu.

SORBIER: Tôi sợ ngay chính tôi thì có.

CANORIS: Nhưng tại sao vậy? Chúng mình có gì để mà khai đâu. Tất cả những gì mình biết thì chúng nó cũng dư biết cả rồi. Này, các bạn hãy nghe đây! (Một lát). Không đúng như người ta mường tượng đâu.

FRANÇOIS: Vậy sự thể ra sao?

CANORIS: Thật khó mà nói cho chú biết được. Đây này, chẳng hạn như về thời giờ, sao lúc ấy tôi thấy nó ngắn ngủi quá. (Cười). Tôi nghiến chặt hai hàm răng đến nỗi mà ba tiếng đồng hồ sau tôi mới há miệng ra được. Chuyện đó xảy ra ở Nauplie*. Có một thằng đi giày ống kiểu xưa. Mũi giầy nhọn hoắt. Nó đá bừa vào mặt tôi. Lúc đó có những người đàn bà ca hát dưới cửa sổ: tôi còn nhớ được bài ca.

Nauplie: một thành phố trên bán đảo Péloponnèse ở phía Nam nước Hi-Lạp.

SORBIER: Ở Nauplie à? Năm nào nhỉ?

CANORIS: Năm 36.

SORBIER: Thế à, hồi đó tôi cũng ở Nauplie. Tôi đến Hi-lạp trên chuyến tàu Théophile-Gautier. Tôi đi cắm trại. Tôi có trông thấy nhà tù; sát vách tường có trồng nhiều cây vả gốc ở xứ Barbarie. Vậy là lúc đó anh đang ở trong tù còn tôi thì ở ngoài. (Cười). Rõ kỳ đấy nhỉ.

CANORIS: Kỳ thật.

SORBIER, nói một cách đột ngột: Thế chúng tra tấn anh nhừ tử đấy nhỉ?

CANORIS: Hở?

SORBIER: Bọn chúng có tra tấn anh bằng các hình cụ hay không? (Canoris nhún vai). Tôi tưởng nếu bị tra tấn thì tôi sẽ tự vệ bằng sự khiêm tốn. Cứ mỗi phút tôi lại tự nhủ: cứ gắng chịu đựng thêm một phút nữa thôi. Anh có nghĩ đó là một phương pháp tốt hay không?

CANORIS: Chẳng có phương pháp nào cả.

SORBIER: Thế còn anh, anh đối phó cách nào?

LUCIE: Các anh không im được sao? Hãy nhìn thằng em đây: các anh tưởng là câu chuyện của các anh giúp cho em nó có thêm can đảm hay sao? Hãy đợi thêm chút nữa, rồi chúng nó sẽ dạy cho các anh biết hết.

SORBIER: Mặc xác bọn tôi! Nếu chú bé không muốn nghe thì cứ việc bịt tai lại.

LUCIE: Còn tôi, tôi có cần bịt tai lại hay không? Tôi không muốn nghe các anh vì tôi e sẽ buộc phải khinh bỉ các anh. Bộ các anh phải cần đến tất cả những lời lẽ ấy mới có được can đảm hay sao? Tôi đã mục kích nhiều thú vật chết và tôi muốn được chết như chúng: im lặng mà chết.

SORBIER: Có ai nói với cô về chuyện chết chóc gì đâu? Chúng tôi bàn xem liệu bọn chúng sẽ làm những gì đối với chúng mình. Cũng phải chuẩn bị để mà đối phó chứ.

LUCIE: Tôi không muốn chuẩn bị gì cả. Tại sao tôi lại phải sống đến hai lần những giờ phút sắp tới ấy. Các anh hãy nhìn Henri kìa: anh ấy đang ngủ. Tại sao ta lại không ngủ cả đi.

SORBIER: Ngủ ư? Để cho bọn chúng đến lay gọi tôi thức giậy ấy à? Tôi không muốn thế đâu. Tôi không có dư thời giờ để mà phí phạm.

LUCIE: Vậy hãy nghĩ đến những người mà anh yêu quý. Phần tôi, tôi nghĩ đến Jean, đến đời sống của tôi, đến đứa em này, khi mà nó ốm đau và tôi chăm sóc nó trong một khách sạn ở Arcachon*. Nơi đó, nhìn qua cửa sổ, có những cây thông và những đợt sóng lớn xanh biếc.

Arcachon: một quận thuộc tỉnh Bordeaux. Vũng Arcachon (bassin d’Arcachon) là nơi có bãi tắm và là nơi tránh rét quen thuộc tại miền Nam nước Pháp.

SORBIER, vẻ mỉa mai: Những đợt sóng xanh, thật à chị? Tôi đã bảo chị rằng tôi không còn đâu thời giờ để mà lãng phí cả.

LUCIE: Sorbier, tôi không còn nhận ra anh nữa. Anh làm tôi ngạc nhiên quá lẽ rồi đấy nhé.

SORBIER, bối rối: Thôi được! Tại thần kinh hệ cả đấy. Tôi có những giây thần kinh nhạy cảm như của gái còn trinh. (Đứng lên và đi về phía Lucie). Mỗi người có một phương cách tự vệ riêng. Riêng tôi, thật tôi không sao cầm cự nỗi nếu chẳng may họ bất chợt tra khảo tôi. Nếu như tôi có thể dự đoán được nỗi đau đớn từ trước - chỉ trước một chút thôi, đủ để nhận ra khi nó đến - thì tôi sẽ vững tin ở mình hơn. Đó không phải là lỗi tự tôi; bao giờ thì tôi cũng tẳn mẳn như vậy đó. (Một lát). Tôi yêu quý chị lắm, chị dư biết đấy. Nhưng tôi cảm thấy cô độc quá. (Một lát). Nếu chị muốn tôi im lặng...

FRANÇOIS: Chị cứ để cho các anh ấy nói. Điều đáng kể là tiếng động do các anh ấy khua lên.

LUCIE: Các anh muốn làm gì tùy ý.

Im lặng một lát.

SORBIER, nói với giọng thấp hơn: Này, Canoris ơi! (Canoris ngửng đầu lên). Thế anh, có bao giờ anh gặp những người đã cung khai không?

CANORIS: Có, tôi có gặp.

SORBIER: Chuyện ra sao?

CANORIS: Chuyện đó có ăn nhằm gì tới anh, bởi vì chúng ta nào có biết cái cóc gì để mà khai đâu chứ.

SORBIER: Tôi muốn biết. Thế họ có chịu đựng được sự phản bội của họ không?

CANORIS: Cũng tùy. Có một gã lấy khẩu súng săn tự bắn vào giữa mặt: nhưng hắn chỉ làm mù hai mắt thôi. Đôi lúc tôi còn gặp hắn trên các đường phố ở hải cảng le Pirée* do một người đàn bà xứ Arménie dẫn đi. Hắn nghĩ chịu đui cặp mắt như vậy là đã đền xong tội. Mỗi người tự quyết định là mình có đền tội hay không. Chúng tôi đã hạ sát một tên khác trong một buổi chợ phiên, giữa lúc nó đang mua bánh ngọt ướp hương*. Từ khi ra khỏi nhà tù hắn đâm ra thích ăn thứ bánh đó bởi vì bánh ngọt lắm.

le Pirée: hải cảng của thủ đô Athènes, Hi-Lạp.

loukoums.

SORBIER: Thằng cha đó may thật.

CANORIS: Hừm!

SORBIER: Nếu tôi có lỡ khai ra thì cũng khó lòng tự an ủi bằng bánh ngọt cho được.

CANORIS: Nói vậy thôi. Không ai có thể biết chắc được trước khi chính mình trải qua cảnh đó.

SORBIER: Dẫu sao đi nữa tôi tin rằng sau vụ đó tôi sẽ chẳng còn tự trọng được nữa. Tôi đến tin rồi tôi sẽ đi kiếm một khẩu súng săn mất thôi.

FRANÇOIS: Tôi thì tôi thích bánh ngọt hơn.

SORBIER: François!

FRANÇOIS: Sao! François cái gì? Các anh có bảo cho tôi biết trước điều gì khi tôi tìm đến với các anh không? Các anh bảo tôi: kháng chiến đang cần người, các anh đâu có bảo tôi là kháng chiến cần có những anh hùng. Tôi không phải là một anh hùng, tôi đây này, tôi không phải là một anh hùng! Tôi không phải là một anh hùng! Tôi đã làm những việc gì được người ta giao phó: tôi đã phân phát truyền đơn, đã vận chuyển khí giới, và các anh từng nói là lúc nào tôi cũng vui vẻ với công tác. Nhưng chẳng có ai bảo cho tôi biết những gì chờ đợi tôi ở cuối chặng đường này. Tôi thề với các anh rằng tôi thật tình không biết mình đã dấn thân vào một công cuộc gì đây.

SORBIER: Chú dư biết đấy. Chú đã biết René bị tra tấn rồi nhé.

FRANÇOIS: Tôi không bao giờ nghĩ đến điều đó. (Im lặng). Con bé* đã chết kia, các anh thương xót nó, mà bảo rằng: chính vì bọn ta mà em nhỏ bị chết. Còn tôi, nếu tôi khai, khi bị bọn chúng lấy điếu xì gà châm vào người tôi, thì các anh lại nói: đúng là thằng hèn, rồi các anh đưa cho tôi một cây súng săn, ấy là nếu như các anh đã không bắn vào lưng tôi. Thế mà, thật ra tôi chỉ lớn hơn con nhỏ kia có hai tuổi thôi.

đằng xóm trại.

SORBIER: Tôi chỉ nói riêng tôi thôi.

CANORIS, tiến lại gần François: François này, chú không còn bổn phận nào nữa, không còn phận sự nào để thi hành, không còn tiêu lệnh nào để tuân theo nữa cả. Chúng ta không biết gì hết, cũng không có gì để mà giấu giếm cả. Mỗi người hãy lo liệu lấy để bớt phần đau đớn. Muốn dùng phương tiện nào cũng được, chẳng quan hệ chi đâu.

François dần dần trở nên bình tĩnh hơn nhưng vẫn còn vẻ khiếp nhược. Lucie ôm chặt em vào lòng.

SORBIER: Phương tiện nào cũng không đáng kể... Hẳn đi rồi. Hãy kêu gào, van lơn, cầu xin bọn chúng tha cho, cố lục tìm trong trí nhớ mình một điều gì đó để mà thú tội, một người nào đó để mà tố cáo; như vậy có sao đâu: chẳng thiệt hại gì cho anh cả; rồi anh sẽ không tìm thấy điều gì để mà nói cả, tất cả những cái yếu hèn nho nhỏ ấy rồi sẽ hoàn toàn nằm trong vòng bí mật riêng tây. Có lẽ như vậy lại là hơn. (Một lát). Tôi cũng không dám chắc nữa.

CANORIS: Thế anh muốn gì mới được chứ? Biết được một cái tên hay một ngày tháng để rồi cố giữ kín không khai cho bọn chúng biết chứ gì?

SORBIER: Tôi cũng không biết nữa. Tôi cũng không thể biết là tôi có ngậm miệng được không.

CANORIS: Vậy thì?

SORBIER: Tôi muốn hiểu rõ mình hơn. Tôi dư biết rằng, sau chót, thế nào chúng cũng tóm được cổ tôi, và rằng, có một ngày, tôi sẽ phải đối diện với chính mình, trong bước đường cùng, không biết nhờ cậy nơi đâu. Tôi tự hỏi xem liệu mình có vượt qua được cơn thử thách nầy không? Chính thể xác tôi buộc tôi phải lo lắng, anh hiểu vậy không? Thể xác tôi vốn ốm yếu mà thần kinh thì bạc nhược như đàn bà con gái ấy. Bây giờ thì giờ phút thử thách ấy đã tới, bọn chúng sắp đem tôi ra mà tra khảo bằng các hình cụ của chúng. Nhưng tôi như người bị mất cắp rồi: tôi sẽ chịu đau đớn mà không được ích gì cả, tôi sắp chết mà chẳng biết mình có đáng giá gì không.

Âm nhạc tắt. Cả bọn giật mình nhổm giậy và lắng tai nghe ngóng.

HENRI, chợt giật mình thức giấc: Cái gì vậy? (Một lát). Vũ điệu polka đã tắt, ý hẳn đến lượt bọn mình sắp lên nhẩy múa rồi đây. (Tiếng nhạc lại trỗi lên). Báo động hão. Bọn chúng mà ưa nghe âm nhạc được đến thế nghĩ cũng lạ. (Đứng lên). Tôi mơ thấy mình đang khiêu vũ tại Schéhérazade. Các bạn biết chớ, vũ trường Schéhérazade, ở Paris ấy mà. Tôi chưa bao giờ đặt chân tới nơi đó. (Anh tỉnh giậy dần dần). À, các bạn có mặt ở đây cả... Đủ cả các bạn đây rồi... Chị muốn nhẩy không hở Lucie?

LUCIE: Không.

HENRI: Thế hai cổ tay có làm các bạn đau nhức không? Chỗ thịt trên cổ tay tôi hẳn đã sưng lên trong lúc tôi ngủ. Mấy giờ rồi nhỉ?

CANORIS: Ba giờ.

LUCIE: Năm giờ rồi.

SORBIER: Sáu giờ.

CANORIS: Chúng ta không biết được.

HENRI: Anh có đồng hồ kia mà.

CANOZIS: Đeo trên cổ tay, bị chúng đập vỡ mất rồi. Có điều chắc chắn là anh đã ngủ được một giấc đẫy mắt.

HENRI: Đó là thì giờ mà người ta đã cướp mất của tôi. (Nói với Canoris). Hãy giúp tôi một tay. (Canoris khom lưng làm thang cho Henri trèo lên dướn người nhìn qua khuôn cửa trổ trên mái nhà). Theo nắng trời thì bây giờ là năm giờ; Lucie đoán đúng đấy. (Tụt xuống). Tòa Thị-Chính hãy còn đang cháy. Thế nào chị vẫn không muốn nhảy một bài à? (Một lát). Tôi chúa ghét cái điệu nhạc này.

CANORIS, hững hờ: Hừ!

HENRI: Dễ tận xóm trại cũng nghe thấy đấy nhỉ.

CANORIS: Còn ma nào nữa mà nghe với ngóng.

HENRI: Tôi biết. Âm nhạc lùa qua các cửa sổ, quay quẩn trên các thây ma. Âm nhạc, nắng trời: cảnh trớ trêu thay. Và những thây ma thì cháy đen cả. A! Chúng ta thật đã thất bại lớn trong trận này. (Một lát). Chú em kia làm sao vậy?

LUCIE: Em nó không được khỏe. Bữa nay nữa là tám hôm rồi nó không chợp được mắt. Anh làm cách nào mà có thể ngủ được vậy?

HENRI: Giấc ngủ tự nó tìm đến cách tự nhiên, chị ạ. Tôi cảm thấy mình cô độc quá đến nỗi nó khiến tôi buồn ngủ. (Cười). Khắp cả trái đất nầy quên phứt chúng ta rồi. (Lại gần François). Khổ thân chú bé... (Vuốt tóc François rồi đột nhiên ngưng tay. Nói với Canoris). Chúng ta có lỗi gì?

CANORIS: Tôi không biết nữa. Nhưng điều ấy có quan hệ gì chớ?

HENRI: Chắc có sự lầm lẫn. Tôi cảm thấy mình có tội.

SORBIER: Cả anh nữa à? A! Tôi bằng lòng quá đi: cứ tưởng chỉ có mình tôi nghĩ thế thôi chứ.

CANORIS: Ồ! Được: cả tôi nữa, tôi cũng cảm thấy mình có tội. Nhưng biết thế thì có ích lợi gì không chứ?

HENRI: Tôi không muốn chết trong tội lỗi.

CANORIS: Đừng có nghĩ quẩn như vậy: tôi tin chắc rằng các bạn khác cũng chẳng ai nỡ trách cứ chúng ta điều chi đâu.

HENRI: Tôi bất cần các đồng chí. Bây giờ đây nếu phải biện bạch thì tôi chỉ cần biện bạch với chính mình mà thôi.

CANORIS, khó chịu, giọng khô khan: Vậy sao? Thế anh muốn có một linh mục đến nghe anh xưng tội phải không?

HENRI: Quỷ bắt cái ông cố đạo ấy đi. Bây giờ đây tôi chỉ phải biện bạch với bản thân tôi thôi. (Một lát, như nói với chính mình). Mọi việc lẽ ra không thể soay ra như thế được. Nếu như tôi có thể tìm ra cái lỗi ấy...

CANORIS: Anh chẳng tìm ra được đâu.

HENRI: Tôi có thể thẳng thắn nhận lỗi và tự nhủ: đó là lý do vì sao tôi phải chết. Trời ơi! một người không thể chết như một con chuột, vô tích sự và chết không kịp ngáp.

CANORIS, nhún vai: Chà!

SORBIER: Tại sao anh lại nhún vai? Anh ấy có quyền biện minh cho cái chết của mình, mà đó cũng là giải pháp duy nhất còn lại.

HENRI: Cám ơn về sự cho phép đó. (Một lát). Tưởng anh cũng nên tìm cách biện minh cho cái chết của anh: chúng ta chẳng còn nhiều thời giờ lắm đâu.

CANORIS: Cái chết của tôi à? Tại sao? Mà có ích gì cho ai đâu? Đó là một việc hoàn toàn riêng tây mà.

HENRI: Hoàn toàn riêng tây. Đúng rồi. Thế rồi sao?

CANORIS: Tôi không bao giờ có thể chuyên tâm lo việc riêng tây. Việc riêng của người khác hay là việc riêng của tôi cũng vậy thôi.

HENRI, không nghe Canoris nói: Nếu ít ra tôi có thể tự nói với mình rằng tôi đã làm xong tất cả những việc gì mà tôi có thể làm. Nhưng như vậy có lẽ là tôi đòi hỏi quá nhiều. Trong xuốt ba mươi năm, tôi tự cảm thấy mình phạm tội. Có lẽ vì tôi đã sống. Bây giờ, có những mái nhà bị cháy do lỗi của tôi, có những người vô tội bị chết và tôi cũng sắp chết trong tội lỗi. Cuộc đời tôi chỉ là một sự lỗi lầm.

Canoris đứng lên và đi lại gần bên Henri.

CANORIS: Anh không khiêm tốn chút nào cả, Henri ạ.

HENRI: Cái gì?

CANORIS: Anh tự làm khổ mình vì anh không khiêm tốn. Riêng tôi, tôi cứ tưởng là chúng mình đã chết từ lâu rồi: chết ngay từ lúc chúng mình không còn có ích gì nữa. Bây giờ đây, chúng ta chỉ còn lại một chút sống thừa, một vài giờ phải tiêu nốt. Anh chẳng còn việc gì khác hơn là việc giết thì giờ và tán chuyện với người lân cận. Hãy thây kệ sự đời, Henri ạ, hãy nghỉ ngơi đi. Anh có quyền được nghỉ ngơi bởi vì chúng ta chẳng còn gì khác để mà làm ở nơi đây nữa cả. Hãy nghỉ ngơi đi: chúng ta không đáng kể gì nữa đâu, chúng ta là những người chết không quan trọng. (Một lát). Đây là lần đầu tiên mà tôi tự thấy có quyền được nghỉ ngơi.

HENRI: Từ ba năm nay đây là lần đầu tiên mà tôi đối diện với chính mình. Người ta ban lệnh cho tôi. Tôi tuân lệnh. Tôi tự thấy không có gì cần phải thắc mắc. Giờ đây không một ai có thể ra lệnh cho tôi và cũng chẳng cái gì có thể biện minh cho tôi. Một mẩu sống thừa còn lại: phải đấy. Vừa đủ thời giờ để lo đến chính mình. (Một lát). Canoris này, tại sao chúng ta lại chết?

CANORIS: Tại vì người ta đã giao phó cho chúng ta một nhiệm vụ hiểm nguy và bởi vì chúng ta không gặp may.

HENRI: Đúng: đó đúng là điều mà các đồng chí khác sẽ nghĩ đấy, đúng là điều mà họ sẽ nhắc tới trong các bài điếu văn đọc theo nghi lễ. Nhưng mà riêng anh thì anh nghĩ thế nào?

CANORIS: Tôi không nghĩ ngợi gì cả. Tôi sống để phục vụ chính nghĩa và lúc nào tôi cũng tiên đoán một cái chết như thế này.

HENRI: Anh sống cho chính nghĩa, phải rồi. Nhưng đừng có nói với tôi là anh chết cho chính nghĩa. Có thể nói vậy, nếu như chúng ta thành công và nếu chúng ta chết trong lúc thi hành nhiệm vụ, như vậy có thể là... (Một lát). Chúng ta sẽ chết bởi vì họ đã cho chúng ta những mệnh lệnh ngu xuẩn, bởi vì chúng ta đã thi hành hỏng và cái chết của chúng ta chẳng ích lợi gì cho ai cả. Chính nghĩa không cần chúng ta phải tấn công làng đó. Chính nghĩa thật không cần vì dự định đó không thể nào thực hành được. Chính nghĩa không ra lệnh mà cũng không bao giờ nói ra điều gì cả; chính chúng ta định đoạt những nhu cầu của nó. Đừng nói tới chính nghĩa. Nói ở đây không đúng chỗ. Khi nào người ta còn đấu tranh cho chính nghĩa, có nhắc đến nó thì cũng được đi. Sau đó nên im lặng và nhất là không nên dùng đến hai chữ đó như một niềm an ủi riêng tây. Chính nghĩa đã đào thải chúng ta bởi vì chúng ta vô dụng: chính nghĩa sẽ tìm ra những người khác để phục vụ nó: ở Tours, ở Lille, ở Carcassonne, biết bao đàn bà đang sản xuất những đứa trẻ để thay thế chúng ta. Chúng ta đã cố gắng làm cho cuộc sống của chúng ta có một ý nghĩa và chúng ta đã thua cuộc. Bây giờ, chúng ta sắp chết và cái chết của chúng ta lại là cái chết vô ý nghĩa.

CANORIS, hững hờ: Nói vậy cũng được. Không có gì xảy ra trong bốn bức tường vây kín nầy lại đáng coi là quan trọng cả. Hi vọng hay thất vọng: rồi cũng chẳng đi đến đâu cả.

Một lát.

HENRI: Giá như chúng ta còn có ít nhất là một cái gì để mà làm nhỉ. Bất cứ cái gì. Hay là một điều gì để giấu giếm bọn chúng... Hừ! (Một lát). (Nói với Canoris). Anh, anh có vợ rồi đấy chứ?

CANORIS: Có. Ở Hy Lạp.

HENRI: Anh có có nghĩ đến chị ấy không?

CANORIS: Tôi cũng gắng. Mà xa xôi quá.

HENRI, nói với Sorbier: Còn anh?

SORBIER: Tôi còn cha mẹ già. Các cụ vẫn tưởng là tôi đang ở bên nước Anh. Chắc lúc nầy ba má tôi đang ăn cơm: họ thường dùng bữa sớm. Nếu tôi có thể tự nhủ là bất chợt ba má tôi bỗng nhiên cảm thấy một chút gì sốn sang trong lòng, một cái gì tựa như là linh cảm... Nhưng tôi tin chắc là hai người vẫn hoàn toàn yên tâm. Ba má tôi sẽ chờ đợi tôi, hết năm nầy sang năm khác, càng ngày càng yên tâm hơn, và tôi sẽ chết dần trong tâm hồn hai người mà cũng không ai hay biết gì cả. Cha tôi hẳn đang nói chuyện vườn tược. Trong bữa ăn chiều bao giờ ba tôi cũng nói về vườn tược. Lát nữa đây, người sẽ đi tưới vườn rau cải. (Thở dài). Tội nghiệp hai cụ! Mà tại sao tôi lại nghĩ đến cha mẹ nhỉ? Có ích gì đâu.

HENRI: Không. Chẳng có ích gì cả. (Một lát). Tuy nhiên, tôi vẫn ước sao cha mẹ tôi còn sống đến bây giờ. Tôi chẳng còn ai cả.

SORBIER: Không còn ai là thân thích cả sao?

HENRI: Không một ai.

LUCIE, hăng hái: Anh thật bất công. Anh còn có Jean. Tất cả chúng ta còn có Jean. Jean là thủ lãnh của chúng ta và anh ấy đang nghĩ tới chúng ta.

HENRI: Jean nghĩ đến cô vì anh ấy yêu cô.

LUCIE: Anh ấy nghĩ đến tất cả chúng ta.

HENRI, dịu dàng: Lucie! Chúng ta đâu có nhắc nhở nhiều đến những người đã chết nhỉ? Chúng ta đâu có thời giờ mà mai táng họ, dẫu cho mai táng họ trong tâm hồn chúng ta. (Một lát). Không. Không có nơi nào nhắc nhớ vì thiếu tôi, tôi không để lại một chỗ trống vắng nào cả. Xe điện vẫn chật cứng, tiệm ăn vẫn đông khách, đầu óc người nào cũng vẫn như muốn nứt vỡ vì tràn đầy những lo âu vặt vãnh. Giống như một quả trứng. Phải tin rằng tôi không cần thiết chi cả. (Một lát). Tôi cũng muốn được là người không có không xong. Cần cho một việc gì hay cho một ai đó. (Một lát). Mà này, Lucie ạ, tôi yêu cô đấy. Bây giờ tôi mới thú thật với cô vì bây giờ điều ấy không còn quan trọng gì nữa.

LUCIE: Không. Điều đó không còn chi là quan trọng nữa cả.

HENRI: Vậy đó. (Cười). Tôi sinh ra đời thật là thừa thãi vô dụng quá.

Cửa mở. Bọn thân binh vào.

SORBIER: Xin chào. (Nói với Henri). Trong lúc cậu ngủ quý ông đây đã diễn cái trò nầy tới ba lần rồi đấy.

NGƯỜI LÍNH: Có phải tên nhà anh là Sorbier hay không?

Im lặng.

SORBIER: Chính tôi đây.

NGƯỜI LÍNH: Đi theo chúng tôi.

Lại im lặng.

SORBIER: Càng hay, tôi vẫn mong được bọn chúng bắt đầu bằng tôi là hơn. (Im lặng. Đi ra phía cửa). Tôi tự hỏi không biết tôi có sẽ còn là tôi nữa không đây. (Trong lúc bước ra khỏi cửa). Vào giờ nầy cha tôi đang tưới vườn cải đây.

CẢNH II

NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, bớt SORBIER

Lại im lặng một lúc lâu.

HENRI, nói với Canoris: Cho tôi xin điếu thuốc.

CANORIS: Bọn chúng tước hết thuốc của tôi rồi.

HENRI: Chẳng sao.

Âm nhạc chơi một điệu java.

Thế nào, bọn mình nhảy chứ, bởi vì bọn chúng nó muốn cho tụi mình nhảy mà, nào chị Lucie.

LUCIE: Tôi đã bảo anh là không mà.

HENRI: Tùy ý chị vậy. Có thiếu gì các vũ nữ đâu.

Henri lại gần cái cốt dùng may áo đầm, dơ hai tay bị còng lên và quàng qua đôi vai, hai bên hông hình nhân. Đoạn anh bắt đầu khiêu vũ, ôm cái cốt áo sát vào người. Âm nhạc ngưng, Henri dừng lại, đặt cái hình nhân xuống và chậm chạp nhắc tay lên để gỡ ra.

Chúng bắt đầu rồi đấy.

Cả bọn cùng lắng nghe.

CANORIS: Anh có nghe thấy gì không?

HENRI: Không.

FRANÇOIS: Anh đoán xem bọn chúng đang làm gì anh ấy.

NANORIS: Tôi không biết được. (Một lát). Tôi mong là anh ấy chịu nổi “củ” này. Nếu không, anh ấy sẽ tự làm cho mình đau đớn nhiều hơn là cái đau do bọn chúng gây ra.

HENRI: Hẳn là anh ấy sẽ giữ vững được.

CANORIS: Tôi muốn nói: trong nội tâm kia. Điều đó càng khó khăn gấp bội khi ta chẳng có cái gì để mà khai ra cả.

Một lát.

HENRI: Anh ấy không la hét, được như vậy cũng là khá rồi đấy chứ!

FRANÇOIS: Có lẽ bọn chúng đang hỏi cung anh ấy, chỉ có vậy thôi.

CANORIS: Chú tưởng thế à!

Tiếng Sorbier hét lên. Cả bọn giật mình.

LUCIE, giọng thật nhanh và cố làm ra vẻ tự nhiên: Giờ nầy thì chắc là Jean đã đến được Grenoble rồi. Thật vô lý nếu anh ấy lại đi mất những mười lăm tiếng đồng hồ. Anh ấy hẳn cũng sẽ cảm thấy ngỡ ngàng lắm đấy: thành phố bình yên, thực khách ngồi trên vỉa hè dưới mái hiên các tiệm nước và Vercors* chỉ còn là một cảnh mộng. (Tiếng hét của Sorbier rống lên. Giọng của Lucie càng cao hơn lên). Anh ấy đang nghĩ đến chúng ta, đang nghe tiếng máy thâu thanh hắt qua các khuôn cửa sổ, ánh nắng trời long lanh trên đồi núi, thật là một buổi chiều hè tươi đẹp. (Tiếng la hét lớn hơn). Ái! (Buông mình xuống một nắp rương và vừa khóc vừa nói): Một buổi chiều hè tươi đẹp.

chiến khu của dân quân Pháp chống quân xâm lăng Đức, trong kỳ đệ-Nhị Thế-chiến.

HENRI, nói với Canoris: Tôi sẽ không kêu đâu.

CANORIS: Anh lầm rồi. Kêu như vậy nó bớt đau đi.

HENRI: Tôi không thể nào chịu nổi khi nghĩ là các anh nghe thấy tôi kêu và có Lucie khóc ở trên này.

François bắt đầu run lên.

FRANÇOIS, gần như cuống lên vì sợ: Tôi không tin là... tôi không tin là...

Tiếng chân đi ngoài hành lang.

CANORIS: Im đi, chú em, bọn chúng đến kìa.

HENRI: Tới phiên ai đây?

CANORIS: Đến lượt anh hoặc tôi. Bọn chúng sẽ dành đàn bà con nít đến phút chót. (Tiếng chìa soay trong ổ khóa). Tôi mong muốn bây giờ là đến phiên tôi. Tôi không muốn nghe tiếng kêu la của người khác.

Cửa mở, người ta đẩy Jean vào trong phòng. Tay Jean không bị còng.

CẢNH III

NHỮNG NHÂN-VẬT CŨ, thêm JEAN

Khi bước vào, Jean nheo mắt cho quen với ánh sánh chạng vạng bên trong. Tất cả mọi người đều quay lại nhìn Jean. Tên lính đi ra và khép cửa lại.

LUCIE: Jean!

JEAN: Im ngay. Đừng có gọi tên tôi. Hãy đi lại phía cuối tường đằng kia: có thể là bọn chúng đang nhòm ngó chúng ta qua một khe cửa. (Nhìn thấy Lucie). Em! Em đấy à! Anh đã tưởng sẽ không bao giờ được gặp lại em cả. Ai kia nhỉ?

CANORIS: Canoris.

HENRI: Henri.

JEAN: Tôi không trông rõ các anh. Còn Pierre và Jacques thì đã...?

HENRI: Phải.

JEAN: Chú nhỏ cũng ở đây nữa à? Tội nghiệp chú bé. (Giọng thấp và nhanh). Tôi cứ tưởng là các bạn đã hi sinh cả rồi.

HENRI, cười: Chúng tôi đã ráng hết sức mình.

JEAN: Tôi cũng tin thế. (Với Lucie). Em làm sao vậy?

LUCIE: Ồ! Jean ơi, thế là hết cả. Em đang tự nhủ: anh ấy đã đến Grenoble, đang đi trên đường phố, ngắm nhìn núi non... Rồi... rồi… bây giờ thế là hết cả.

JEAN: Đừng than khóc đi em. Anh có nhiều hi vọng thoát được mà.

HENRI: Làm sao bọn chúng lại tóm được anh?

JEAN: Thật ra chúng chưa tóm được tôi. Tôi lọt vào một toán tuần tiễu của chúng ở phía dưới, trên đường đi Verdone. Tôi khai tôi là người ở Cimiers; đó là một thị trấn nhỏ dưới thung lũng. Chúng dẫn tôi về đây, chờ điều tra xem lời khai của tôi có đúng hay không.

LUCIE: Nhưng tại Cimiers, chúng sẽ...

JEAN: Ở đó anh có nhiều người bạn biết cách trả lời chúng. Anh có thể thoát được. (Một lát). Thế nào tôi cũng phải thoát khỏi nơi đây; các đồng chí chưa được báo động.

HENRI, huýt sáo miệng: Thật vậy. (Một lát). À này, thế anh nghĩ sao? Có phải là chúng ta đã làm hỏng trận tấn công nầy không?

JEAN: Chúng ta sẽ bắt đầu lại ở nơi khác.

HENRI: Anh thì anh làm lại được.

Tiếng bước chân ngoài hành lang.

CANORIS: Hãy dang ra xa. Đừng để bọn chúng thấy là chúng ta đang nói chuyện với Jean.

JEAN: Cái gì vậy?

HENRI: Chúng dẫn Sorbier về đấy.

JEAN: A, ra chúng nó đã...

HENRI: Phải. Chúng nó đã bắt đầu bằng anh ấy.

Mấy người thân binh vực Sorbier vào, buông anh ta ngã quỵ xuống sàn gục vào một cái rương, rồi lại đi ra.

CẢNH IV

NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, thêm SORBIER

SORBIER, không nhìn thấy Jean: Bọn chúng giữ tôi có lâu không?

HENRI: Độ nửa giờ.

SORBIER: Nửa giờ à? Anh có lý đấy, Canoris ạ. Thời giờ trôi qua mau thật. Thế các anh có nghe thấy tôi kêu không? (Không có ai trả lời). Hẳn đi rồi, các anh có nghe thấy chứ gì?

FRANÇOIS: Bọn chúng làm gì anh?

SORBIER: Rồi chú sẽ biết. Rồi sẽ biết tận tường mà. Vội gì mà sốt ruột.

FRANÇOIS: Thế có... đau đớn lắm không?

SORBIER: Tôi cũng không biết nữa. Nhưng đây là điều mà tôi có thể cho chú biết: bọn chúng hỏi tôi có biết Jean ở đâu không và nếu mà tôi biết thì tôi đã khai toạc ra rồi. (Cười). Các anh thấy đó: bây giờ thì tôi đã biết rõ con người thật của mình rồi. (Cả bọn im lặng.) Có chuyện gì vậy? (Nhìn theo tia mắt của những người kia. Thấy Jean, đứng sát vách, hai tay dang ra.) Ai đó? Jean đó hả?

HENRI, hối hả: Im đi. Bọn chúng tưởng anh ta là một thường dân ở Cimiers.

SORBIER: Tưởng là một thường dân ở Cimiers à? (Thở dài). Thật may cho tôi quá.

HENRI, ngạc nhiên: Anh nói sao?

SORBIER: Tôi nói: thật may cho tôi quá. Giờ đây tôi đã có một điều để mà giấu kín.

HENRI, gần như vui vẻ: Thật thế. Giờ đây tất cả chúng ta đều có một điều bí mật để che giấu bọn chúng.

SORBIER: Tôi mong sao bọn chúng giết quách tôi đi cho rồi.

CANORIS: Sorbier! Tôi dám đoan chắc với anh là anh sẽ không khai đâu. Anh không thể nào khai được.

SORBIER: Cho anh hay là tôi cũng đến khai cả mẹ tôi nữa ấy. (Một lát). Thật bất công khi chỉ trong một phút là ta có thể bôi nhọ cả một đời người.

CANORIS, dịu dàng: Cần phải lâu nhiều hơn là một phút. Anh tưởng chỉ cần một lúc yếu đuối là đủ để bôi nhọ cái giờ phút anh quyết định rời bỏ tất cả để đến nhập bọn chúng tôi sao. Thế còn ba năm trường đầy rẫy can trường và nhẫn nại? Và cái ngày mà, mặc dầu mệt nhọc, anh vẫn gắng mang hộ khẩu súng và túi quân trang cho chú bé kia.

SORBIER: Đừng có rối lên như vậy. Bây giờ tôi biết rồi. Tôi biết con người thật của tôi là thế nào rồi.

CANORIS: Con người thật ư? Tại sao hôm nay, khi bọn chúng tra tấn anh, anh lại thật hơn là ngày hôm qua, khi anh nhịn khát để nhường phần nước uống cho Lucie? Chúng ta không sinh ra để rồi mãi mãi phải sống trong những giới hạn của chính chúng ta. Cũng như trong các thung lũng, thế nào cũng có những con đường.

SORBIER: Được. Thế nhưng, nếu như hồi nãy tôi đã khai rồi, thì không hiểu anh còn có thể nhìn thẳng vào mắt tôi được không?

CANORIS: Anh sẽ không khai gì đâu.

SORBIER: Nhưng nếu tôi khai thì sao? (Canoris vẫn im lặng). Anh thấy đấy. (Một lát. Sorbier cười). Có những người nằm chết trên giường, lương tâm thật là bình thản. Con hiếu thảo, chồng hiền từ, dân lương thiện, cha độ lượng…. Hừ! họ cũng là những thằng hèn như tôi và không bao giờ họ biết đến điều ấy. Họ may mắn thật. (Im lặng). Nhưng hãy bắt tôi câm miệng đi! Các anh còn đợi gì mà không làm cho tôi câm miệng ngay đi?

HENRI: Sorbier này, anh là người khá nhất trong bọn ta đấy.

SORBIER: Thôi đi!

Tiếng chân ngoài hành lang. Cả bọn im lặng. Cửa mở.

NGƯỜI THÂN BINH: Thằng cha Hy-lạp đâu rồi?

CANORIS: Có tôi đây!

NGƯỜI THÂN BINH: Dẫn xác lên đây mau.

Canoris theo tên lính đi ra.

CẢNH V

NHÂN VẬT CŨ, bớt CANORIS

JEAN: Vì tôi mà anh ấy sẽ chịu cực hình.

HENRI: Thà rằng vì anh còn hơn. Nếu không thì chẳng biết vì ai cả.

JEAN: Khi Canoris trở lại, làm sao tôi có thể chịu đựng được tia nhìn của anh ấy? (Với Lucie). Hãy cho anh biết, em có thù ghét anh không?

LUCIE: Em có vẻ gì là thù ghét anh không?

JEAN: Đưa tay cho anh nắm. (Lucie dơ hai bàn tay bị còng cho Jean). Anh xấu hổ vì tay không bị còng. Em đây này! Anh đã tự nhủ: ít nhất phận nàng như vậy là xong. Chẳng còn lo sợ, không còn đói khát và không còn đau đớn. Vậy mà em đây này! Rồi chúng sẽ đến lôi em đi và tới lúc đem em trở lại thì bọn chúng đến phải khiêng em.

LUCIE: Anh sẽ chỉ thấy trong mắt em ánh sáng của tình yêu mà thôi.

JEAN: Anh phải nghe tiếng em gào thét.

LUCIE: Em sẽ cắn chặt hàm răng cho khỏi kêu lên.

JEAN: Nhưng còn chú bé thì sẽ hét to. Chú ấy sẽ hét to, anh dám chắc như thế.

FRANÇOIS: Anh im đi! Im đi! Mấy người im tất cả đi! Có phải các anh muốn làm cho tôi phát điên lên không? Tôi không phải là một anh hùng và tôi không muốn để cho người ta hành hạ tôi thay cho anh.

LUCIE: François em!

FRANÇOIS: Hãy để cho tôi yên: tôi đâu có ngủ với hắn ta kia chứ. (Với Jean). Tôi, nếu như anh muốn biết, tôi thù ghét anh thậm tệ.

Một lát.

JEAN: Chú có lý đấy.

Đi ra phía cửa.

HENRI: Ê này, anh định làm gì đấy?

JEAN: Tôi không quen đẩy các thuộc hạ vào chỗ chết thay tôi.

HENRI: Ai sẽ báo tin cho các đồng chí khác?

Jean ngừng lại.

FRANÇOIS: Mặc kệ anh ấy chứ! Nếu như anh ấy muốn đi tự thú. Anh không có quyền ngăn cản anh ấy.

HENRI, nói với Jean, không để ý gì đến François: Như vậy mới bảnh chứ, khi mà các đồng chí khác cứ kéo nhau lên đây vì tưởng rằng chúng ta đã chiếm được làng rồi. (Jean trở lui vào phòng, đầu cúi thấp. Chàng ngồi xuống). Hãy cho tôi điếu thuốc lá còn hơn. (Jean trao cho Henri một điếu thuốc). Đem cho thằng nhỏ một điếu nữa.

FRANÇOIS: Mặc xác tôi.

Đi lại phía cuối phòng.

HENRI: Đốt giùm điếu thuốc nào. (Jean đặt thuốc cho Henri. Henri kéo hai hơi đoạn bị nấc vài lần vì sặc khói). Không sao. Tôi thích hút thuốc nhưng trước đây tôi không ngờ lại có thể thú vị đến thế. Anh còn mấy điếu thuốc?

JEAN: Mỗi một điếu.

HENRI, với Sorbier: Này. (Sorbier đón lấy điếu thuốc mà không nói gì, rồi kéo vài khói, đoạn trả lại Henri. Henri quay lại phía Jean). Tôi lấy làm bằng lòng vì có anh ở đây. Trước hết vì anh đã cho tôi một điếu thuốc, sau nữa anh sẽ là nhân chứng của chúng tôi. Anh sẽ tới thăm cha mẹ của Sorbier và anh sẽ viết thư cho vợ của Canoris.

LUCIE: Mai này, anh sẽ đi xuống dưới tỉnh; anh sẽ mang theo trong mắt anh hình ảnh cuối cùng của khuôn mặt em, anh sẽ là người độc nhất trên trần gian nầy được biết khuôn mặt ấy. Anh đừng quên hình ảnh đó nhé. Em, tức là anh đó. Nếu anh sống, tức là em còn sống.

JEAN: Quên khuôn mặt em ư.

Bước lại gần nàng. Có tiếng chân đi.

HENRI: Anh hãy đứng yên chỗ đó và ngậm miệng lại: bọn chúng tới đó. Bây giờ đến lượt tôi, cần phải nói thật nhanh mới được, nếu không thì không đủ thì giờ nói hết. Nghe đây! Nếu như anh không đến đây, dẫu bọn tôi có bị hành hạ ê chề như những súc vật, mà cũng không rõ vì sao. Nhưng có mặt anh ở đây, nên tất cả những gì sắp xảy ra giờ đây đều có ý nghĩa cả. Chúng tôi sẽ chiến đấu. Không phải chỉ vì mình anh, mà là vì tất cả các đồng chí khác. Chúng ta đã thất bại trong trận tấn công nhưng may ra chúng ta còn giữ được thể diện. (Một lát). Tôi đã tưởng mình hoàn toàn vô dụng, nhưng giờ đây tôi lại thấy rằng ít ra mình cũng còn cần thiết cho một sự gì: với đôi chút may mắn tôi có thể tự nhủ là tôi không đến nỗi xả thân vô ích.

Cửa mở. Canoris vào, có lính vực hai bên.

SORBIER: Anh ấy không la một tiếng nào cả.

MÀN

MÀN HAI

Một lớp học. Bàn ghế học trò. Tường tô trắng. Trên mặt tường phía cuối lớp học có treo bản đồ Phi-Châu và chân dung Pétain. Một bảng đen. Phía trái có một cửa sổ. Cuối lớp có cửa ra vào. Máy thâu thanh đặt trên một bàn nhỏ, gần khuôn cửa sổ.

CẢNH I

CLOCHET, PELLERIN, LANDRIEU

CLOCHET: Làm tiếp thằng khác chứ?

LANDRIEU: Khoan chút. Để còn ăn uống đã.

CLOCHET: Nếu anh đói thì cứ ăn đi. Trong lúc đó tôi có thể hỏi cung một thằng khác.

LANDRIEU: Không, như vậy thì khoái cho anh lắm. Anh không đói thật à?

CLOCHET: Không.

LANDRIEU, với Pellerin: Clochet mà không đói. (Với Clochet). Ý hẳn anh bịnh rồi chứ gì?

CLOCHET: Tôi không thấy đói trong lúc làm việc.

Đi tới vặn nút mở máy thâu thanh.

PELLERIN: Đừng làm chúng tôi nhức óc nữa.

CLOCHET, nói lầu bầu, người ta nghe thấy: ... không thích âm nhạc.

PELLERIN: Anh nói gì?

CLOCHET: Tôi nói là lúc nào tôi cũng ngạc nhiên khi thấy có những người không thích âm nhạc.

PELLERIN: Có thể rằng tôi cũng thích âm nhạc. Nhưng không phải thứ âm nhạc đó và không phải là ở nơi đây.

CLOCHET: Vậy à? Với tôi, hễ khi mà có tiếng hát... (Giọng tiếc rẻ). Hay để tôi vặn nho nhỏ một chút...

PELLERIN: Không.

CLOCHET: Các anh thật lỗ mãng. (Một lát). Thế cho lôi thằng khác lên nhé?

LANDRIEU: Có để cho chúng tôi yên một lát không nào, Trời ơi! Còn những ba đứa nữa, cũng phải đến mười giờ đêm mới xong. Riêng tôi, tôi dễ đâm ra cáu kỉnh khi phải làm việc trong lúc cái bụng trống trơn.

CLOCHET: Trước hết, chỉ còn có hai tên thôi vì chúng ta đã định giữ thằng nhỏ đến ngày mai. Sau nữa, nếu điều hành khéo léo một chút, chúng ta chỉ mất hai tiếng đồng hồ là xong xuôi cả. (Một lát). Tối nay đài Toulouse phát thanh vở nhạc kịch La Tosca.

LANDRIEU: Tôi cóc cần. Anh hãy xuống xem bọn chúng kiếm được những món ăn gì nào.

CLOCHET: Tôi biết rồi: thịt gà.

LANDRIEU: Nữa sao! Tôi ngấy lắm rồi. Anh hãy kiếm cho tôi một hộp thịt bò.

CLOCHET, với Pellerin: Còn anh?

PELLERIN: Tôi cũng ăn thịt hộp.

LANDRIEU: Rồi anh cho một đứa lên rửa cái nầy đi.

CLOCHET: Cái gì?

LANDRIEU: Đây này! Chỗ thằng Hy-Lạp hộc máu ra đó! Trông tởm quá.

CLOCHET: Không nên rửa sạch chỗ máu ấy đi. Để vậy có thể làm cho những đứa sau hoảng sợ.

LANDRIEU: Tôi không tài nào nuốt thức ăn cho nổi khi vẫn còn có cái vũng dơ dáy đó trên sàn nhà. (Một lát). Anh còn đợi gì nữa chứ?

CLOCHET: Không nên rửa sạch vết máu nầy đi.

LANDRIEU: Ai chỉ huy ở đây nào?

Clochet nhún vai rồi đi ra.

CẢNH II

LANDRIEU, PELLERIN

PELLERIN: Không nên nhạo nó quá.

LANDRIEU: Dễ thường tôi phải chiều chuộng nó nữa sao.

PELLERIN: Tôi nói riêng với anh điều này... Nó có một thằng anh em họ gần cận với lão Darnand. Nó vẫn gửi báo cáo mật cho thằng nọ. Tôi chắc là chính nó đã làm cho Daubin phải đổi đấy.

LANDRIEU: Đồ sâu bọ lên làm người! Nếu nó muốn bẩy tôi đi nơi khác thì nó phải làm gấp lên, bởi vì tôi dám tin là lão Darnand sẽ bị nhào trước tôi.

PELLERIN: Có thể lắm.

Thở dài và hững hờ đi tới mở máy thâu thanh.

LANDRIEU: A thôi đi! Lại anh nữa à.

PELLERIN: Muốn nghe tin tức.

LANDRIEU, cười nhạo: Tôi dư biết rồi, cái loại tin tức ấy.

Pellerin soay núm máy thâu thanh.

GIỌNG XƯỚNG-NGÔN-VIÊN: Đến tiếng tốp báo hiệu thứ tư là đúng tám giờ, (Tiếng tốp. Hai người vặn lại kim đồng hồ). Thưa quý vị thính giả, trong giây lát quý vị sẽ thưởng thức buổi hòa nhạc chủ nhật của chúng tôi.

LANDRIEU, thở dài. Đúng hôm nay là chủ nhật thật. (Mấy nhịp đầu tiên mở đầu một đoạn nhạc). Tắt mẹ nó đi.

PELLERIN: Ngày chủ nhật tôi thường đánh xe đến lượm một ả ở xóm Montmartre rồi dông thẳng xuống bãi Touquet.

LANDRIEU: Hồi nào vậy?

PELLERIN: Ồ! Trước chiến tranh mà.

GIỌNG XƯỚNG-NGÔN VIÊN: Tôi tìm thấy nhiều đinh trong vườn nhà mục sư. Chúng tôi nhắc lại: Tôi đã tìm thấy...

LANDRIEU: Thôi câm đi, đồ khốn!

Vơ lấy một hộp thức ăn và ném về phía máy thâu thanh.

PELLERIN: Anh điên à? Ném vỡ cả máy bây giờ.

LANDRIEU: Tôi cóc cần. Tôi không muốn nghe lũ khốn ấy tán nhảm.

Pellerin vặn núm máy thâu thanh.

GIỌNG XƯỚNG NGÔN VIÊN: Quân đội Đức giữ vững phòng tuyến Cherbourg và Caen. Trong quân khu Saint-Lô, quân đội Đức không ngăn được một cuộc tiến binh nhỏ của địch quân.

LANDRIEU: Biết rồi. Nói mãi. (Một lát). Này, rồi đây anh sẽ làm gì? Anh tính chạy đi đâu?

PELLERIN: Biết tính sao bây giờ? Bọn mình bị luộc cả rồi!

LANDRIEU: Phải. Quân khốn kiếp!

PELLERIN: Anh nói ai?

LANDRIEU: Tất cả. Cả bọn Đức nữa. Cả bọn đều cá mè một lứa. (Một lát). Nếu có thể làm lại...

PELLERIN: Tôi thì tôi không hối tiếc gì cả. Tôi đã vui chơi thỏa thích. Ít ra cho đến mấy lúc sau này.

Clochet vào, đem theo những hộp thức ăn.

CẢNH III

NHÂN VẬT CŨ, thêm CLOCHET, rồi một THÂN BINH

LANDRIEU: Này Clochet, quân Anh đã đổ bộ ở Nice.

CLOCHET: Ở Nice à?

LANDRIEU: Họ đã không gặp sức kháng cự nào. Họ tiến về Puget-Téniers.

Clochet buông mình ngồi xuống một ghế dài.

CLOCHET: Lạy mẹ!

Pellerin và Landrieu cùng phá ra cười.

Đùa đấy chứ? Các anh không nên đùa kiểu đó!

LANDRIEU: Thôi được. Tối nay anh cứ việc nhét chuyện đó vào trong báo cáo của anh. (Người lính vào). Rửa sạch chỗ đó giùm tôi. (Với Pellerin). Anh đến ăn chứ?

Pellerin đến gần, cầm lấy hộp thịt bò, đưa lên ngắm nghía, rồi lại đặt xuống.

PELLERIN, ngáp: Trước khi tra khảo là tôi cứ thấy khó chịu thế nào ấy. (Ngáp). Bản tính mình đâu có hung ác, mình chỉ nổi xung lên khi nào họ cứng đầu thôi. Nó như thế nào, cái thằng mà bọn mình sắp hỏi tới.

CLOCHET: Một gã to lớn, chừng ba chục tuổi, người vạm vỡ. Chắc là phải tẩn mạnh mới xong.

LANDRIEU: Chưa hẳn đâu. Chúng nó không khai thì kể cũng bực thật. (Ngáp). Anh làm tôi muốn ngáp. - (Một lát. Landrieu nhìn vào đáy hộp thịt bò không nói gì, đoạn đột ngột quay về phía người lính.) Này, chú đi lôi cổ nó lên đây.

Người lính ra. Im lặng. Clochet huýt sáo miệng. Pellerin tới bên cửa sổ và mở rộng ra.

CLOCHET: Đừng mở cửa sổ. Trời bắt đầu lạnh rồi đấy.

PELLERIN: Cửa sổ nào? A phải rồi... (Cười). Tôi mở ra lúc nào cũng chẳng hay.

Dang tay định đóng cửa lại.

LANDRIEU: Cứ để vậy. Trong nầy ngộp lắm, mở cho nó thoáng.

CLOCHET: Tùy ý anh.

Henri và ba thân binh vào.

LANDRIEU: Đặt nó ngồi xuống. Mở còng ra. Trói hai tay nó vào tay ghế. (Bọn lính cột tay Henri). Mày tên là gì?

HENRI: Henri.

LANDRIEU: Henri gì?

HENRI: Henri.

Landrieu ra hiệu. Bọn lính đánh Henri.

LANDRIEU: Thế nào? Tên mày là gì?

HENRI: Tên tôi là Henri, chỉ có vậy thôi.

Bọn lính đánh Henri.

LANDRIEU: Thôi, mấy người định đánh chết nó sao? Mày bao nhiêu tuổi?

HENRI: Hai mươi chín tuổi.

LANDRIEU: Nghề gì?

HENRI: Trước chiến tranh, tôi đang học trường thuốc.

PELLERIN: Mày là dân có học hả, đồ khốn. (Nói với bọn lính.) Nện đi.

LANDRIEU: Thôi đừng làm mất thì giờ.

PELLERIN: Học trường thuốc này! Đánh mạnh nữa xem nào!

LANDRIEU: Pellerin! (Với Henri.) Cái thằng cầm đầu chúng mày nó ở đâu?

HENRI: Tôi không biết.

LANDRIEU: Hẳn đi rồi. Thôi, đừng đánh nó nữa. Làm điếu thuốc nhé? Hãy đưa cho nó điếu thuốc này. Khoan. (Đặt điếu thuốc vào miệng, châm lửa, rồi đưa cho Henri. Một người lính cắm điếu thuốc vào miệng Henri.) Hút đi. Còn hi vọng gì nữa mà mong? Mày không trộ nổi chúng tao đâu. Henri này, thôi đừng có bướng nữa: ở đây có ai trông thấy mày đâu. Đừng làm phí thì giờ của mày cũng như của chúng tao: mày chẳng còn sống được bao lâu nữa đâu.

HENRI: Mấy người thì cũng vậy.

LANDRIEU: Với bọn tao thì cũng còn cả tháng nữa: chúng tao sẽ chôn xác mày mà. Hút đi. Và nghĩ cho chín. Chẳng gì mày cũng là người có học, vậy hãy tỏ ra có óc thực tế một chút. Nếu mày cố giữ không khai thì cô bạn gái của mày hay thằng nhỏ kia rồi cũng phun ra hết.

HENRI: Đó là việc của họ.

LANDRIEU: Thằng thủ lãnh của mày ở đâu?

HENRI: Hãy thử tìm cách làm cho tao khai đi.

LANDRIEU: Mày muốn vậy hả? Ném điếu thuốc trên miệng nó đi. Clochet, tẩn cho nó một trận.

CLOCHET: Hãy lấy gậy siên vào những giây thừng kia. (Bọn lính nhét hai khúc cây vào trong giây xiết chặt lấy cổ tay Henri). Được rồi. Sẽ quay mãi cho đến khi nào mày khai.

HENRI: Tôi sẽ không khai gì cả.

CLOCHET: Chưa khai ngay đâu: mày còn kêu đã chứ.

HENRI: Hãy thử làm cho tôi kêu xem nào.

CLOCHET: Mày chẳng khiêm tốn chút nào cả. Cần phải khiêm tốn mới được. Trèo cao thì ngã càng đau. Mấy chú soay đi. Chậm thôi. Thế nào? Không khai sao? Không à? Quay. Quay đi. Khoan đã: nó bắt đầu đau rồi. Thế nào? Không à? Hẳn rồi: một đứa có văn hóa cao như mày thì đâu có biết đau đớn là gì. Đáng buồn là người ta lại trông thấy rõ vẻ đau đớn hiện ra trên mặt mày. (Dịu dàng). Mày toát mồ hôi rồi. Tao đau đớn thay cho mày. (Lấy khăn lau mặt cho Henri). Quay đi. Có hét lên không, không hét hả? Mày cựa quậy rồi đó. Mày có thể cố nén không la hét nhưng không thể cố nén không ngó ngoáy cái đầu. Đau lắm phải không? (Lấy ngón tay vuốt má Henri). Mà sao lại nghiến chặt hai hàm răng thế này: mày sợ rồi sao? “Nếu ta gắng chịu được một chút, chỉ một chút nữa thôi...”. Nhưng sau một chút ấy lại có một chút khác và lại một chút khác nữa, cho đến khi mày thấy rằng đau đớn như thế là quá sức và chẳng thà tự coi khinh mình đi còn hơn. (Đưa tay nâng lấy đầu Henri). Cặp mắt nầy còn có nhìn thấy tao nữa đâu. Vậy chúng đang nhìn thấy cái gì? (Dịu dàng). Mày đẹp trai đấy. Quay đi. (Một lát. Giọng đắc thắng). Mày sắp kêu rồi, Henri ạ, mày sắp hét lên rồi. Tao trông thấy tiếng kêu đang cuồn cuộn trong cổ mày, sắp bật ra khỏi môi mày. Cố lên chút nữa thôi. Quay đi. (Henri hét lên). A! (Một lát). Mày xấu hổ lắm đấy nhỉ. Quay nữa đi. Đừng có ngừng lại làm gì. (Henri la hét). Mày thấy đấy: chỉ có tiếng kêu đầu là khó thôi. Bây giờ thì rất từ từ, rất dễ dàng, mày sẽ cung khai.

HENRI: Chúng mày chỉ có thể làm cho tao kêu lên mà thôi.

CLOCHET: Không đâu Henri ạ, không đâu. Mày không còn đủ quyền tự phụ nữa đâu. “Hãy thử làm cho tôi kêu lên xem nào!” Mày đã thấy rồi đó; việc ấy có lâu la gì đâu. Thằng thủ lãnh của mày ở đâu? Hãy biết điều, Henri ạ, hết sức biết điều là hơn. Hãy cho chúng tao biết là thằng đó đang ở đâu. Nói đi, còn đợi gì nữa? Kêu lên hoặc khai ra. Quay đi. Quay đi nào, Trời ơi, xiết cho gẫy cha cổ tay nó đi. Thôi: nó ngất đi rồi. (Đi lấy chai rượu và một cái ly. Từ từ đổ rượu vào miệng Henri). Uống đi, tên tuẫn giáo đáng thương này. Đã thấy dễ chịu chưa? Được rồi, chúng ta lại bắt đầu. Đi lấy các hình cụ ra đây.

LANDRIEU: Không!

CLOCHET: Sao?

Landrieu đưa tay lên vuốt trán.

LANDRIEU: Đưa nó sang phòng bên kia. Hãy tra khảo nó trong đó.

CLOCHET: Ở bên đó chật quá.

LANDRIEU: Clochet này, ở đây tôi là cấp chỉ huy. Cho anh biết đây là lần thứ hai tôi đã nhắc nhớ anh điều đó.

CLOCHET: Nhưng...

LANDRIEU, hét lớn: Bộ anh muốn tôi tương cho anh một quả phật thủ vào giữa mặt hay sao?

CLOCHET: Được rồi, được rồi, hãy dẫn nó đi.

Bọn lính cởi trói cho Henri và lôi chàng đi. Clochet theo sau.

CẢNH IV

PELLERIN, LANDRIEU

PELLERIN: Anh không sang xem à?

LANDRIEU: Không. Clochet làm tôi tởm quá.

PELLERIN: Nó nói nhiều quá. (Một lát). Sinh viên y khoa! Thằng khốn nạn. Tôi phải bỏ học năm mười ba tuổi, tôi, tôi phải kiếm kế mưu sinh. Tôi thật không may, chẳng có cha mẹ giầu sang để nuôi mình ăn học.

LANDRIEU: Tôi mong nó khai ra cho xong.

PELLERIN: Trời ơi! Hẳn rồi, thế nào nó cũng khai!

LANDRIEU: Gặp đứa không chịu khai thì càng đánh càng thêm bực.

Henri kêu. Landrieu đi ra đóng cửa lại. Nhiều tiếng thét khác lọt qua cánh cửa nghe thấy rõ ràng. Lundrieu tới bên máy thâu thanh và vặn nút mở máy.

PELLERIN, ngạc nhiên: Anh mà cũng mở máy thâu thanh à, Landrieu?

LANDRIEU: Tại những tiếng kêu. Thần kinh có vững lắm mới chịu được.

PELLERIN: Mặc cho nó kêu! Đó là một thằng khốn nạn, một tên trí thức dơ dáy. (Âm nhạc chát chúa). Vặn nhỏ bớt đi. Anh làm tôi không nghe thấy gì cả.

LANDRIEU: Hãy sang bên ấy với bọn họ. (Pellerin do dự, rồi đi ra.) Phải làm cho nó khai. Đó là một thằng hèn, phải làm cho nó trở thành một thằng hèn.

Âm nhạc và tiếng gào thét. Tiếng kêu ngưng bặt. Một lát. Pellerin trở lại, nét mặt tái xanh.

PELLERIN: Tắt âm nhạc đi.

Landrieu vặn nút tắt máy.

LANDRIEU: Thế nào?

PELLERIN: Có giết chết nó cũng không chịu khai.

LANDRIEU, đi ra cửa: Thôi. Đem nó về đây.

CẢNH V

NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, CLOCHET, BỌN THÂN BINH, HENRI

PELLEIRN, tới gần Henri: Chưa xong đâu. Rồi sẽ còn làm lại, đừng có sợ. Cúi mặt xuống. Tao bảo cúi cái mặt mày xuống. (Đánh Henri). Đồ khốn nạn!

CLOCHET, tới gần: Đưa tay đây, để tao còng tay lại. (Bóp còng vào cổ tay Henri, thật nhẹ nhàng.) Đau lắm, phải không? Đau đớn lắm chứ gì? Tội nghiệp chú em. (Vuốt tóc Henri.) Nhưng này, đừng có lên mặt tự phụ quá vậy: mày đã kêu ầm lên, ít ra mày cũng đã kêu rồi đó. Ngày mai thì mày sẽ phun ra hết.

Landrieu ra hiệu và bọn lính dẫn Henri ra.

CẢNH VI

NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, bớt HENRI và NHỮNG THÂN BINH

PELLERIN: Quân khốn nạn!

LANDRIEU: Chẳng ra gì cả.

CLOCHET: Sao?

LANDRIEU: Gặp đứa không chịu khai thì có đánh đến chết cũng vậy thôi.

CLOCHET: Dẫu sao thì nó cũng đã kêu. Nó đã rống lên...

PELLERIN, nhún vai: Đem đứa con gái lên đây.

LANDRIEU: Con nhỏ đó... Nếu nó không khai thì...

PELLERIN: Thì sao...

LANDRIEU: Không sao cả. (Đột nhiên giọng trở thành hung bạo.) Thế nào cũng có một đứa phải khai.

CLOCHET: Đáng lý phải đem thằng tóc hung xuống mới phải. Nó chịu hết nổi rồi.

LANDRIEU: Thằng tóc hung nào?

CLOCHET: Sorbier. Nó là một thằng hèn.

LANDRIEU: Một thằng hèn à? Cho lôi nó xuống đây.

Clochet đi ra.

CẢNH VII

PELLERIN, LANDRIEU

PELLERIN: Tất cả đều hèn tuốt. Phải cái cũng có nhiều thằng gan lì vậy thôi.

LANDRIEU: Pellerin này? Nếu người ta nhổ móng tay anh thì anh sẽ làm gì?

PELLERIN: Bọn Ăng-Lê không nhổ móng tay đâu.

LANDRIEU: Thế còn bọn kháng chiến quân?

PELLERIN: Không ai nhổ móng tay bọn chúng mình được.

LANDRIEU: Tại sao?

PELLERIN: Không bao giờ chuyện đó lại có thể xảy đến với chúng ta.

Clochet vào, dẫn theo Sorbier.

CLOCHET: Để nó cho tôi hỏi chuyện.

CẢNH VIII

NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, CLOCHET, rồi SORBIER đi kèm với mấy THÂN BINH

CLOCHET: Mở còng cho nó. Cột tay nó vào tay ghế kia. (Đi tới gần Sorbier.) Đúng rồi. Lại đúng mày ngồi trên chiếc ghế này. Và chúng tao ở đây cả. Mày có biết vì sao bọn tao lại đưa mày xuống đây không?

SORBIER: Không.

CLOCHET: Bởi vì mày là thằng hèn và thế nào mày cũng phải khai. Mày có nhát gan không?

SORBIER: Có.

CLOCHET: Đấy nhé, mày thấy đấy... Tao đã thấy rõ điều đó trong mắt mày mà. Hãy cho xem nào, cặp mắt tròn xoe này...

SORBIER: Mắt mày rồi cũng dương tròn xoe như vậy khi người ta đem treo cổ mày lên.

CLOCHET: Đừng có ra vẻ lì, điệu đó không hợp với mày tí nào cả.

SORBIER: Cặp mắt giống nhau mà; anh em cả mà. Tao làm cho mày để ý nhiều lắm phải không? Đâu có phải là mày hành hạ thân xác tao. Mày hành hạ chính mày đấy chứ.

CLOCHET, đột ngột: Mày là dân Do-Thái phải không?

SORBIER, ngạc nhiên: Tao à? Không.

CLOCHET: Tạo dám chắc mày là dân Do-Thái. (Ra hiệu cho bọn lính đánh Sorbier.) Mày có phải là Do-Thái không?

SORBIER: Có. Tôi là dân Do-Thái.

CLOCHET: Tốt. Bây giờ thì nghe đây! Trước hết là nhổ móng tay. Để cho mày có thì giờ suy nghĩ! Tụi tao chẳng vội vàng gì, còn xuốt đêm kia mà! Mày có khai không?

SORBIER: Cứt khô!

CLOCHET: Mày nói sao?

SORBIER: Tao nói: cứt khô. Mày và tao, cả hai đều là đồ cứt khô.

CLOCHET, nói với bọn lính: Lấy kìm ra và bắt đầu.

SORBIER: Khoan đã! Khoan đã! Tao sẽ khai. Tao sẽ khai tất cả những gì chúng mày muốn biết.

CLOCHET, nói với bọn lính: Cũng cứ rứt vài cái móng tay cho nó biết là mình không nói đùa. (Sorbier rên rỉ,) Rồi. Thằng thủ lãnh của mày ở đâu?

SORBIER: Cởi trói cho tao, tao không thể ngồi trên cái ghế nầy được nữa. Tao không chịu nổi nữa: không chịu nổi nữa! (Landrieu ra hiệu. Bọn lính cởi trói. Sorbier đứng lên và loạng choạng đi về phía bàn.) Cho xin điếu thuốc.

LANDRIEU: Khai xong mới được hút.

SORBIER: Chúng mày muốn biết cái gì mới được chứ? Thủ lãnh của tao ư? Tao biết chứ! Các bạn tao không biết thủ lãnh ở đâu; còn tao, thì tao biết rõ. Tao là đồng chí thân tín của thủ lãnh mà. Thủ lãnh tao đang ở... (Bất chợt chỉ về phía sau mọi người)... đây này! (Cả bọn cùng quay lại, Sorbier nhẩy tót lên khung cửa sổ và tụt xuống mép tường.) Tao thắng rồi! Đứa nào lại gần là tao nhẩy xuống. Tao thắng rồi! Tao thắng rồi!

CLOCHET: Đừng có làm trò khùng. Nếu mày khai, mày sẽ được trả lại tự do.

SORBIER: Cứt tao đây này! (Kêu lớn.) Này, trên gác nghe đây! Henri ơi, Canoris ơi, tôi không khai gì đâu nhé! (Bọn thân binh chồm tới. Sorbier nhẩy xuống khoảng trống). Chào các đồng chí!

CẢNH IX

CLOCHET, LANDRIEU, PELLERIN, NHỮNG THÂN BINH

PELLERIN: Thằng khốn nạn. Quân hèn nhát khốn kiếp!

Cả bọn nghiêng người dòm xuống phía dưới cửa sổ.

LANDRIEU, nói với bọn lính: Chạy xuống xem. Nếu nó còn sống thì lôi cổ nó lên đây. Phải tẩn nó cẩn tó, cho đến khi nào nó nhừ tử mới thôi.

Bọn thân binh ra. Một lát.

CLOCHET: Tôi đã bảo anh nên khép cửa sổ lại.

Landrieu bước lại gần và đấm vào giữa mặt Clochet.

LANDRIEU: Hãy nhét quả đấm nầy vào báo cáo mật của mày.

Một lát. Clochet rút khăn tay lau miệng. Bọn thân binh trở lại.

MỘT THÂN BINH: Chết rồi!

LANDRIEU: Con đượi! (Nói với bọn lính). Lên lôi cổ đứa con gái xuống đây. (Bọn lính ra.) Chúng nó sẽ khai, Cha Trời ơi! Thế nào chúng nó cũng phải khai.

MÀN

MÀN BA

Trên rầm thượng. François, Canoris, Henri, ngồi bệt dưới sàn lưng dựa vào nhau. Họ họp thành một nhóm nhỏ ngồi thành vòng tròn khít bên nhau. Họ nói chuyện với nhau, thấp giọng lầm rầm. Jean đi quanh bọn, dáng điệu nom thật sầu não. Thỉnh thoảng anh lại phác một cử chỉ như muốn nhập chuyện nhưng rồi lại dằn lòng được và tiếp tục bước quanh.

CẢNH I

FRANÇOIS, HENRI, CANORIS, JEAN

CANORIS: Trong lúc bọn chúng trói tay thì tôi ngắm nhìn chúng nó. Một đứa đi tới và đập vào mặt tôi. Tôi ngắm nhìn nó và mang máng nhớ là dường như mình đã gặp mặt nó ở đâu rồi. Thế rồi bọn chúng choảng tôi tơi bời và tôi thử cố phục hồi trí nhớ của mình.

HENRI: Thằng nào đấy nhỉ?

CANORIS: Cái thằng to lớn có tướng phổi bò ấy. Tôi đã thấy nó ở Grenoble. Anh còn nhớ lão Chasières, bán bánh ngọt ở đường Longue không? Lão ta vẫn bán cà-rem ở mé sau cửa hàng. Sáng chủ nhật nào cũng vậy, thằng cha kia cũng ở hiệu bánh đi ra, trong tay có một gói bánh ngọt cột bằng sợi giây mầu hồng. Tôi đã nhận ra y vì cái bộ mặt nom thật gầu của y. Hồi đó tôi đã nghi ngay nó là cớm.

HENRI: Lẽ ra anh nên cho tôi biết sớm hơn.

CANORIS: Biết nó là cớm ấy à?

HENRI: Biết về lão Chasières vẫn bán cà-rem nhồi trong bánh sừng bò. Thế lão cũng nhồi sọ anh đấy chứ?

CANORIS: Hắn cúi xuống và nói bắn cả nước miếng vào mặt tôi.

JEAN, đột ngột: Hắn nói những gì?

Cả hai quay lại và nhìn Jean với vẻ ngạc nhiên.

HENRI: Chẳng có gì. Toàn chuyện bố láo cả.

JEAN: Tôi thì tôi không chịu nổi lão già đó.

HENRI: Tại sao? Cũng đỡ buồn đấy chứ.

JEAN: Ờ! Ờ! Đúng vậy sao? Dĩ nhiên là tôi không biết rõ điều đó.

Một lát. Henri quay về phía Canoris.

HENRI: Theo anh thì chúng làm nghề gì trong lúc bình thì?

CANORIS: Cái thằng to lớn ngồi biên chép ấy có thể là nha sĩ.

HENRI: Khá đấy. Nhưng này: cũng may là nó không đem cái máy nhổ răng của nó vào đây.

Cả hai cùng cười.

JEAN, giận dữ: Các anh đừng cười nữa. (Hai người ngưng cười và ngước nhìn Jean.) Tôi biết: các anh, các anh có thể cười. Các anh có quyền cười. Vả chăng, tôi không có quyền ra lệnh cho các anh nữa. (Một lát.) Nếu các anh đã bảo tôi là có ngày các anh sẽ làm cho tôi sợ. (Một lát). Nhưng lúc nầy mà làm sao các anh còn có thể vui cười được chứ?

HENRI: Thì cũng liều liệu chứ sao.

JEAN: Hẳn đi rồi. Và các anh đau khổ vì chuyện của các anh. Chính cái đó nó tạo ra một lương tâm yên ổn. Trước đây tôi đã lập gia đình; điều ấy tôi chưa cho các anh biết. Vợ tôi đã chết khi sanh con. Bữa đó, tôi đi đi lại lại trong hành lang dưỡng đường và tôi biết chắc là vợ tôi sắp chết. Hệt vậy, bao giờ cũng vậy cả! Lúc đó tôi muốn cứu giúp vợ tôi, mà tôi chẳng làm được cái gì cả. Tôi đi đi lại lại, dỏng tai lên mà nghe ngóng tiếng kêu rên của vợ tôi. Nàng không hề kêu lấy một tiếng. Nàng đã đóng một vai tuồng tuyệt kỹ. Các anh cũng vậy.

HENRI: Đâu phải lỗi chúng tôi.

JEAN: Cũng chẳng phải lỗi tại tôi. Thật lòng tôi mong muốn làm sao giúp đỡ được các anh.

CANORIS: Anh không thể giúp gì được đâu.

JEAN: Tôi biết vậy. (Một lát). Bọn chúng dẫn Lucie đi đã hai tiếng đồng hồ rồi. Chúng đâu có giữ các anh lâu đến thế.

HENRI: Đàn bà mà. Với đàn bà, hẳn chúng còn quấy phá chứ gì.

JEAN, cao giọng: Tôi sẽ trở lại đây. Trong một tuần nữa, trong một tháng nữa, tôi sẽ trở lại đây. Tôi sẽ đem quân về đây để thiến tất cả bọn chúng.

HENRI: Anh còn may mắn lắm mới giữ được lòng thù oán đấy.

JEAN: Có thật là may không? Vả chăng tôi thù ghét bọn chúng cũng chính là để tiêu sầu đó thôi.

Jean đi lại trong một lúc; đoạn, chợt nẩy ra một ý, kéo cái bếp lò cũ kỹ lại dưới khuôn cửa trổ trên mái nhà.

CANORIS: Anh cũng nhiễu sự lắm. Còn làm gì nữa đấy?

JEAN: Tôi muốn nhìn mặt anh ấy lần nữa trước khi trời tối.

HENRI: Nhìn mặt ai?

JEAN: Sorbier.

HENRI, hững hờ: À!

Jean trèo lên nắp bếp lò và nhìn qua khuôn cửa.

JEAN: Anh ấy vẫn còn đó. Bọn chúng để mặc xác anh ấy dưới đó. Các anh có muốn lên xem không? Để tôi đỡ các anh.

CANORIS: Xem để làm gì?

JEAN: Phải. Để làm gì mới được chứ? Những xác chết đó, các anh nhường cả cho tôi mà.

FRANÇOIS: Có tôi, tôi muốn lên xem.

HENRI: Tôi không khuyên chú lên xem đâu nhé.

FRANÇOIS, nói với Jean: Đỡ tôi với. (Jean đỡ François leo lên. Rồi anh lại nhìn qua khuôn cửa.) Anh ấy... anh ấy vỡ sọ.

François tụt xuống và đến ngồi co ro trong một xó nhà, người run bắn lên.

HENRI, nói với Jean: Ngon lành nhỉ.

JEAN: Đã sao chưa? Các anh đều gan dạ lắm. Tôi tưởng là các anh có dư can đảm để ngó nhìn một xác chết đấy chứ.

HENRI: Tôi thì không sao, nhưng chú bé thì chịu gì nổi. (Nói với François.) Những bài điếu văn, đó là việc của Jean. Chẳng việc gì chú phải bận tâm về cái chết nầy cả. Sorbier chết rồi: đừng nhắc tới anh ấy nữa. Phần chú còn một đoạn đường cần phải vượt qua. Hãy lo lấy phận mình là hơn.

FRANÇOIS: Rồi sọ tôi cũng sẽ vỡ tan, và mắt tôi cũng sẽ...

HENRI: Điều đó chẳng quan hệ gì cả: chú đâu còn sống để ngắm nhìn thân xác chú nữa.

Một lát. Jean đi đi lại lại rồi đến đứng sững trước mặt Canoris và Henri.

JEAN: Có cần phải cho bọn chúng nhổ móng tay tôi ra thì tôi mới lại trở thành đồng bọn với các anh sao?

CANORIS: Lúc nào anh cũng vẫn là đồng chí của chúng tôi.

JEAN: Anh dư biết là anh nói dối. (Một lát.) Ai bảo anh là tôi không chịu nổi sự tra tấn của chúng! (Với Henri.) Mà có thể là tôi đây không la rống lên đâu, tôi ấy chứ ai?

HENRI: Rồi sao?

JEAN: Xin lỗi anh. Tôi đâu có quyền được kín miệng nhỉ.

HENRI: Jean!... Hãy lại đây ngồi gần chúng tôi. (Jean ngập ngừng rồi ngồi xuống.) Nếu anh ở vào địa vị chúng tôi thì anh cũng đến như chúng tôi mà thôi. Nhưng chúng ta không có những nỗi lo âu giống nhau đâu. (Jean đột ngột vùng đứng lên.) Có gì vậy?

JEAN: Chừng nào bọn chúng còn chưa đưa cô ấy về thì tôi không tài nào ngồi yên cho được.

HENRI: Anh thấy đó; anh bồn chồn, anh nóng nảy: anh còn nhiều sức sống quá mà.

JEAN: Tôi sống gần gũi bên nàng sáu tháng mà không hề thổ lộ là tôi yêu nàng; ban đêm, khi tôi xiết chặt nàng trong vòng tay, thì tôi tắt đèn đi. Thế mà giờ đây nàng lại trần truồng giữa bọn khốn kiếp đó và chúng đưa tay rờ mó khắp thân nàng.

HENRI: Như vậy có sao chưa? Điều cốt yếu là cần phải thắng.

JEAN: Thắng cái gì?

HENRI: Phải thắng. Có hai toán dự cuộc: toán nầy muốn làm cho toán kia phải khai. (Cười). Kể ra thì xuẩn thật. Nhưng đó là tất cả những gì chúng tôi còn lại. Nếu chúng tôi khai, chúng tôi sẽ mất tất cả. Bọn chúng đã ghi được vài điểm bởi vì tôi đã kêu la, nhưng nhìn chung về toàn đội thì bọn tôi cũng không đến nỗi nào.

JEAN: Các anh được hay thua, tôi cóc cần! Chuyện ba lăng nhăng cả. Còn nàng, thật sự là nàng tủi hổ; thật sự là nàng đau khổ.

HENRI: Rồi sao? Tôi đã thật sự tủi hổ, tôi đây này, khi chúng làm nổi cho tôi phải kêu. Nhưng nỗi tủi hổ đó chỉ là thoáng qua. Nếu cô ấy không khai thì những bàn tay của chúng không thể làm nhơ bẩn người cô ấy được. Bọn chúng đều là những kẻ đáng thương cả, anh biết đấy.

JEAN: Chúng là đàn ông và nàng đang ở trong vòng tay của chúng.

HENRI: Thôi được. Nếu anh muốn biết thì tôi, tôi cũng yêu cô ấy đấy.

JEAN: Anh à?

HENRI: Tại sao không là tôi? Và thật tôi chẳng muốn vui cười chút nào cái buổi tối mà anh và Lucie cùng leo thang gác lên lầu. Còn về ánh đèn ấy mà, này, tôi vẫn thường hỏi không biết anh có tắt đèn không đấy.

JEAN: Anh, anh cũng yêu nàng sao? Vậy mà anh có thể ngồi điềm tĩnh như vậy sao?

HENRI: Nỗi đau khổ của nàng làm cho tôi và nàng gần gũi nhau. Nỗi hoan lạc mà anh đem đến cho nàng làm cho chúng tôi xa cách nhau. Giờ đây tôi còn gần bên nàng hơn anh nhiều.

JEAN: Không đúng thế! Không phải thế! Nàng nghĩ đến tôi trong lúc bọn chúng hành hạ nàng. Nàng chỉ nghĩ đến mình tôi mà thôi. Chính vì không muốn tố giác tôi mà nàng đã cắn răng chịu đựng tất cả những nỗi đau đớn và tủi nhục.

HENRI: Không, chỉ vì nàng muốn thắng vậy thôi.

JEAN: Anh nói láo! (Một lát.) Nàng đã nói: khi em trở lại thì chỉ còn có tình yêu trong mắt em mà thôi.

Tiếng bước chân đi ngoài hành lang.

HENRI: Lucie về đấy. Rồi anh sẽ được đọc trong mắt cô ấy những gì.

Cửa mở: Henri đứng lên.

CẢNH II

NHỮNG NHÂN-VẬT CŨ, LUCIE

Jean và Henri lặng lẽ nhìn Lucie. Nàng đi thẳng, không nhìn hai người và tới ngồi ở phía trước sân khấu. Một lát.

LUCIE: François ơi! (François đến gần và ngồi dựa vào gối chị.) Đừng đụng vào người chị. Đưa cho chị cái áo choàng của Sorbier. (Frarçois quơ lấy chiếc áo.) Hãy khoác áo lên vai cho chị.

Lucie quấn áo bó chặt lấy người.

FRANÇOIS: Chị có lạnh không?

LUCIE: Không. (Một lát.) Các anh ấy đang làm gì vậy? Họ nhìn chị à? Mà sao các anh ấy không truyện trò gì với nhau cả?

JEAN, đi lại gần sau lưng Lucie: Lucie em!

LUCIE, dịu dàng: Có chuyện gì vậy anh?

JEAN: Em đã hứa với anh là chỉ còn có tình yêu trong ánh mắt em thôi.

LUCIE: Tình yêu à?

Nhún vai một cách buồn bã.

CANORIS, đứng lên: Thôi anh, để lát nữa hãy nói.

JEAN, giận dữ: Hãy mặc xác tôi. Lucie thuộc về tôi. Các anh đã bỏ rơi tôi, và tôi không được phàn nàn gì cả; nhưng các anh sẽ không cướp được nàng trong tay tôi đâu. (Với Lucie.) Em hãy nói với anh đôi lời. Em không như các anh ấy đâu, phải không em? Không lẽ nào em lại có thể như các anh ấy được. Tại sao em lại không trả lời anh? Có phải em hờn giận anh đó ư?

LUCIE: Em không giận anh đâu.

JEAN: Em Lucie dịu hiền của anh.

LUCIE: Em sẽ không bao giờ dịu hiền nữa đâu, Jean ạ.

JEAN: Em không yêu anh nữa sao.

LUCIE: Em cũng không biết nữa. (Jean tiến một bước lại gần nàng.) Em van anh, đừng có đụng tới người em. (Gắng gượng.) Em nghĩ là em vẫn còn phải yêu anh. Nhưng cái tình yêu ấy, em không còn cảm thấy. (Mệt mỏi.) Em không còn cảm thấy bất cứ cái gì nữa cả.

CANORIS, với Jean: Lại đây nào.

Canoris lôi Jean đi và níu Jean ngồi xuống bên mình.

LUCIE, như nói với chính mình: Tất cả điều đó cũng chẳng có gì là quan hệ lắm. (Với François.) Các anh ấy đang làm gì vậy?

FRANÇOIS: Các anh ấy ngồi. Họ xây lưng lại không nhìn lẫn nhau.

LUCIE: Tốt. (Một lát.) Em hãy bảo các anh ấy là chị không khai gì đâu.

CANORIS: Chúng tôi biết thế, Lucie ạ.

LUCIE: Tốt.

Im lặng hồi lâu, đoạn có tiếng chân đi ngoài hành lang. François vùng đứng lên và hét ầm lên.

Em làm sao vậy? À, phải rồi, đến phiên em rồi đấy. Hãy ráng mà cầm cự: phải làm cho chúng nó chịu nhục mới được.

Tiếng chân bước lại gần, đoạn lại rời xa.

FRANÇOIS, reo mình gục xuống đầu gối Lucie: Em không thể nào chịu đựng nổi tiếng bước chân ấy nữa! Không chịu nổi nữa!

LUCIE: Nhìn vào mắt chị đây! (Nàng nâng mặt François lên.) Rõ là em sợ hãi nhiều lắm! Em sẽ không cung khai gì nhé! Hứa với chị đi!

FRANÇOIS: Em cũng không biết nữa. Trước đây em hãy còn chút ít can đảm, nhưng lẽ ra em đã chẳng nên gặp lại chị, chẳng nên trông thấy chị như thế này, tóc rối bời, áo rách nát, và em dám chắc là bọn chúng đã cưỡng hiếp chị.

LUCIE, giận dữ: Chúng đã không mó vào người chị. Không một ai đã mó vào người chị. Thân thể chị đã cứng lạnh như đá và chị không cảm thấy sự đụng chạm của những bàn tay của chúng. Chị nhìn thẳng vào mặt chúng và chị nghĩ: không có gì xảy ra cả. (Tha thiết.) Không có việc gì đã xảy ra cả. Sau chót chị đã làm cho chúng hoảng sợ. (Một lát.) François này, nếu mà em cung khai thì chúng sẽ coi việc hãm hiếp chị là chính đáng. Rồi chúng sẽ nói: “Thế là bọn mình đã thắng được tụi nó!” Chúng sẽ thích thú khi gợi lại kỷ niệm. Rồi chúng sẽ nói: “Với con nhỏ đó mình đã vui đùa thỏa thích đấy chứ!” Phải làm cho chúng nó chịu nhục: nếu chị không có hi vọng gặp lại chúng nó thì ngay tức khắc chị sẽ treo cổ lên song cửa kia. Em có giữ kín miệng không nào?

François nhún vai không trả lời. Một lát.

HENRI, thấp giọng: Thế nào, Jean, anh đã thấy chưa? Chị ấy muốn thắng chúng nó, thế thôi.

JEAN: Im đi! Tại sao anh lại cứ muốn chiếm đoạt người yêu của tôi? Anh mãn nguyện lắm đấy; anh sẽ chết trong vui sướng và kiêu hãnh. Còn tôi, tôi chỉ còn có Lucie và tôi còn phải sống.

HENRI: Tôi không muốn gì cả và tôi cũng không phải là kẻ chiếm đoạt người yêu của anh.

JEAN: Được! Được rồi! Cứ tiếp tục đi. Anh có đủ mọi thứ quyền, ngay cả đến cái quyền hành hạ tôi: anh đã mua trước các quyền đó rồi kia mà. (Đứng lên.) Sao mà các anh tự tin ở mình đến thế. Có phải cứ chịu đau đớn thể xác là có được lương tâm yên ổn rồi ư. (Henri không trả lời.) Anh há không biết rằng tôi là người đau khổ hơn tất cả các anh đây sao.

FRANÇOIS, đột ngột vùng đứng lên: Ha! Ha! Ha!

JEAN, hét lớn: Người đau khổ nhất! Người đau khổ nhất!

FRANÇOIS, chồm đến trước Jean: Hãy nhìn hắn đây này! Nhưng hãy nhìn hắn xem nào! Người đau khổ nhất trong chúng ta đây. Hắn đã được ăn được ngủ. Tay hắn không bị còng, hắn sẽ thấy ánh nắng mặt trời, hắn sẽ được sống. Vậy mà hắn lại là người đau khổ nhất. Vậy mi còn muốn gì nữa chứ? Muốn chúng ta thương xót mi chăng? Đồ khốn nạn!

JEAN, khoanh tay lại: Đúng đấy.

FRANÇOIS: Cứ nghe thấy tiếng động là tôi lại giật bắn người lên. Tôi nghẹn thở đến không còn nuốt nổi nước miếng, tôi hấp hối. Thế nhưng cái người đau khổ nhất lại là hắn đấy, hẳn đi rồi: tôi thì tôi sẽ chết trong vui sướng. (Cao giọng.) Ta trả lại mi hạnh phúc đó, lấy đi!

LUCIE, đột ngột đứng lên: François em!

FRANÇOIS: Ta sẽ tố cáo mi! Ta sẽ tố cáo mi! Ta sẽ buộc mi phải cùng chia xẻ nỗi vui sướng của bọn ta.

JEAN, giọng thấp và nhanh: Nên lắm: chú không thể nào hiểu được là anh xiết bao ao ước được chia xẻ nỗi vui của chú.

LUCIE, nắm lấy gáy François và soay đầu em lại gần mình: Hãy nhìn thẳng vào mặt chị đây. Em dám tố cáo à?

FRANÇOIS: Dám! Thật đúng là những danh từ vĩ đại, tôi sẽ tố cáo hắn ta, thế thôi. Việc đó dễ dàng lắm: chúng bước tới gần tôi, miệng tôi sẽ tự động mở ra, tên hắn sẽ tự nhiên thoát ra và tôi cũng sẽ đồng ý với cái miệng của tôi. Có gì mà phải dám với không dám? Khi tôi nhìn thấy mặt các anh xanh rờn và méo xệch với những dáng điệu kỳ dị, thì tôi không còn sợ gì sự khinh bỉ của các anh nữa cả. (Một lát.) Em sẽ cứu thoát chị, Lucie ạ. Bọn chúng sẽ tha chết cho chị em mình.

LUCIE: Chị không thèm sống cái đời sống ấy đâu.

FRANÇOIS: Còn em thì em thèm sống lắm. Em thèm khát bất cứ cuộc sống nào cũng được. Sự hổ thẹn sẽ thoảng qua khi cuộc đời còn dài.

CANORIS: Chúng nó sẽ không tha chú đâu, François ạ. Ngay dù chú có cung khai đi nữa.

FRANÇOIS, chỉ vào Jean: Ít ra tôi cũng thấy hắn cùng chịu cảnh khổ với mình.

HENRI, đứng lên và đi tới gần Lucie: Chị có tin là François sẽ khai không?

LUCIE, quay lại phía Jean và chăm chú nhìn em: Có.

HENRI: Chị có tin chắc không?

Hai người nhìn nhau.

LUCIE, sau một lúc do dự: Có.

Henri bước tới gần François. Canoris đứng lên và đi tới đứng cạnh Henri. Cả hai cùng nhìn François.

HENRI: Tôi không phải là người phán xử chú đâu, François ạ. Chú chỉ là một đứa bé mà công việc nầy thật khó khăn quá sức chú. Vào tuổi chú, tôi tin chắc là tôi cũng phải khai.

CANORIS: Tất cả cũng do lỗi tại các anh cả. Lẽ ra các anh đã chẳng nên để chú dự vào công việc nầy vì nó có nhiều sự nguy hiểm mà chỉ có người lớn mới chịu đựng nổi thôi. Các anh thành thật xin lỗi chú.

FRANÇOIS, lùi lại: Như thế là thế nào? Các anh định làm gì tôi đây?

HENRI: Nhất định là chú không được cung khai gì hết, François ạ. Thế nào rồi bọn chúng cũng thủ tiêu chú mà, chú dư biết đấy. Và như vậy chú sẽ chết trong sự đê hèn.

FRANÇOIS, hoảng hốt: Được rồi, tôi sẽ không cung khai gì cả. Tôi xin hứa với các anh là tôi không khai gì cả. Các anh hãy để cho tôi được yên thân.

HENRI: Chúng tôi không còn tin được nữa. Bọn chúng thừa biết chú là yếu điểm của bọn ta. Chúng sẽ tẩn chú thật kịch liệt cho đến khi nào chú phải phun ra mới thôi. Bây giờ chúng tôi chỉ còn cách là ngăn cản không để cho chú cung khai gì cả.

JEAN: Thế các anh tưởng là tôi sẽ để cho các anh làm việc đó hay sao? Đừng sợ gì cả, chú em. Tay anh không bị còng và anh bênh vực chú.

LUCIE, chắn lối không cho Jean đi tới: Việc gì đến anh chứ?

JEAN: François là em ruột của em mà.

LUCIE: Đã sao chưa? Bề nào ngày mai nó cũng chết.

JEAN: Em mà nói được vậy sao? Em làm anh kinh hoàng rồi đấy.

LUCIE: Phải làm cho nó câm miệng lại. Bằng cách nào cũng được cả.

FRANÇOIS: Các anh sẽ không... (Không ai trả lời.) Bởi vì tôi đã thề với các anh là tôi sẽ không cung khai gì cả mà. (Không ai trả lời.) Chị Lucie ơi, cứu em với, chị đừng để các anh ấy hại em; em sẽ không khai đâu: em xin thề với chị là em sẽ không khai: em xin thề với chị là em sẽ không khai đâu.

JEAN, đứng sát bên François: Các anh sẽ không đụng được vào người chú ấy.

HENRI: Jean này, khi nào thì các đồng chí của chúng ta sẽ kéo vào làng này.

JEAN: Thứ ba.

HENRI: Độ chừng bao nhiêu người?

JEAN: Sáu mươi người.

HENRI: Sáu mươi người tin cậy nơi anh và thứ ba nầy sẽ bị tan xác như một lũ chuột. Sáu mươi đồng chí hay là chú François đây. Hãy chọn đi.

JEAN: Anh không có quyền buộc tôi phải chọn lựa.

HENRI: Vậy anh có phải là thủ lãnh của họ không? Nói đi!

Jean ngập ngừng một lát, đoạn chậm chạp lảng xa. Henri bước tới gần François.

FRANÇOIS, nhìn Henri đoạn bật thét lên: Lucie ơi! Cứu em với! Em không muốn chết ở nơi đây, không muốn chết trong đêm nay. Henri ơi, em mới mười lăm tuổi, hãy để cho em được sống. Đừng giết em trong bóng tối. (Henri bóp cổ François.) Lucie chị ơi! (Lucie quay đầu sang phía khác.) Tôi thù oán tất cả mấy người.

LUCIE: Em tôi, em đáng thương của tôi, người yêu quý nhất đời của tôi, hãy tha thứ cho chị và các anh đây. (Quay đi. Một lát.) Làm mau lên.

HENRI: Không mau được. Chúng đã đập gần gẫy cổ tay tôi rồi.

Một lát.

LUCIE: Xong chưa?

HENRI: Chú ấy chết rồi.

Lucie quay lại và dang tay ôm lấy xác François. Đầu François gục trên đầu gối nàng. Im lặng một lúc thật lâu, đoạn Jean lên tiếng nói, giọng thì thầm. Tất cả cuộc đối thoại sau đây sẽ được nói bằng giọng thì thầm.

JEAN: Các anh có còn là người nữa không? Tại sao các anh lại không cùng chết với những đồng chí khác cho rồi? Các anh làm cho tôi kinh tởm các anh.

HENRI: Bộ anh tưởng là tôi còn tự trọng lắm sao?

JEAN: Thôi được. Trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ nữa, anh sẽ được giải thoát khỏi cái thân anh. Còn tôi, rồi ngày nào tôi cũng sẽ phải nhớ tới cái cảnh chú bé tha thiết van xin và cái bộ mặt tàn nhẫn của anh, khi đôi tay anh xiết chặt lấy cổ nó. (Đi tới gần François và cúi nhìn cậu bé.) Mới mười lăm tuổi! Thế mà phải chết trong giận hờn và khiếp sợ. (Quay trở lại gần Henri.) Nó yêu anh lắm, nó thường ngủ, đầu gối lên vai anh. Nó bảo anh: “Có gần anh em ngủ mới ngon.” (Một lát.) Đồ táng tận lương tâm!

HENRI, nói với Canoris và Lucie: Nhưng các bạn hãy nói đi nào, đừng để mình tôi trơ trọi chứ. Lucie! Canoris! Hai người đã giết chú ấy bằng đôi tay của tôi! (Không ai trả lời. Quay lại phía Jean.) Còn anh, nầy anh, anh là người phán xét tôi, thế anh đã làm những gì để che chở François?

JEAN, giận dữ: Tôi còn làm gì được nữa chứ? Mấy người có để cho tôi làm gì không đã chứ?

HENRI: Tay anh không bị còng, anh phải đập tôi chứ. (Giọng thiết tha.) Nếu như anh đánh tôi... nếu như anh cứ đánh cho đến khi tôi gục xuống...

JEAN: Tay không bị còng à? Chính các anh đã trói chặt tay tôi. Nếu tôi nói một lời hay làm một cử chỉ gì, thì: “Còn các đồng chí kia thì sao?” Các anh đã khai trừ tôi, các anh đã quyết định về đời sống của tôi cũng như về cái chết của tôi: một cách lạnh lùng như vậy đó. Giờ đây các anh đừng gán cho tôi tội đồng lõa nữa, như vậy thật dễ dàng quá mà. Tôi chỉ là người chứng của các anh, vậy thôi. Và tôi chứng nhận rằng các anh là một lũ sát nhân. (Một lát.) Anh đã giết chú bé vì kiêu ngạo đó.

HENRI: Anh nói láo.

JEAN: Vì kiêu ngạo đó! Bọn chúng đã làm cho anh phải kêu, đúng thế không? Và anh lấy thế làm hổ thẹn. Anh muốn lòe chúng nó, để rửa cái nhục của mình; anh muốn dành cho mình một cái chết huy hoàng phải không? Có đúng vậy không? Anh muốn là kẻ thắng, chính anh đã nói với tôi điều đó. Anh đã từng nói với chúng tôi rằng anh muốn thắng keo này.

HENRI: Không phải thế! Không phải thế! Lucie này, chị hãy bảo Jean là không phải thế! (Lucie không trả lời, Henri tiến một bước lại gần nàng.) Hãy trả lời tôi; chị có tin là tôi đã giết chú bé vì mình kiêu hãnh hay không?

LUCIE: Tôi cũng không biết nữa. (Một lát, đoạn uể oải nói tiếp.) Không thể nào để cho em nó khai được.

HENRI: Thế chị có thù ghét gì tôi không? Chú ấy là em chị: chỉ có chị mới có quyền kết tội tôi thôi.

LUCIE: Tôi không thù ghét anh đâu. (Henri tới gần xác chết mà nàng đang ôm trong vòng tay. Nàng hối hả nói.) Đừng có đụng đến nó.

Henri chậm chạp quay đi và đến gần Canoris.

HENRI: Canoris! Anh, anh đã không kêu một tiếng: vậy mà chính anh cũng muốn cho chú bé phải chết. Có thực là chúng ta đã giết chú ấy vì kiêu ngạo hay không?

CANORIS: Tôi không có tính kiêu ngạo.

HENRI: Nhưng còn tôi, tôi có! Phải nói thật là tôi có tính đó. Có thật là tôi đã giết chú ấy vì kiêu ngạo hay chăng?

CANORIS: Anh phải biết mới đúng chứ.

HENRI: Tôi... Không, tôi cũng không biết nữa. Mọi việc xảy ra nhanh chóng quá và giờ đây thì chú ấy chết rồi. (Đột ngột.) Đừng có bỏ rơi tôi! Các anh không có quyền được bỏ rơi tôi! Khi tôi xiết đôi tay quanh cổ chú ấy, tôi cảm thấy đó là những bàn tay của chúng ta và nhiều người trong chúng ta cùng xiết chặt vòng tay lại, nếu không nghĩ thế tôi đã không tài nào có thể...

CANORIS: Chú ấy phải chết: nếu như chú ấy đứng gần bên tôi hơn thì chính tôi là người đã bóp cổ. Còn như về những ý nghĩ đã đến trong đầu óc anh...

HENRI: Thì sao?

CANORIS: Thì không đáng kể gì cả. Không có gì đáng kể trong bốn bức tường này. Chú ấy phải chết: có thế thôi.

HENRI: Được rồi. (Bước lại gần xác chết. Nói với Lucie.) Chị đừng sợ, tôi không động đến chú ấy đâu. (Cúi xuống xác François và lặng nhìn thật lâu, đoạn ngửng lên.) Jean này, khi chúng ta ném trái tạc đạn đầu tiên, bọn chúng đã bắn chết bao nhiêu con tin nhỉ. (Jean không trả lời.) Mười hai người. Trong bọn con tin có một đứa bé: nó tên là Destaches. Anh còn nhớ không: Chúng ta đã đọc những bố cáo trên đường phố Minimes. Charbonnet muốn ra đầu thú và anh đã ngăn cản anh ấy.

JEAN: Rồi sao?

HENRI: Có khi nào anh tự hỏi vì sao anh đã ngăn cản Charbonnet không?

JEAN: Việc đó khác với việc ở đây.

HENRI: Có thể lắm. Như vậy càng hay, nếu những lý lẽ của anh hồi đó được rõ ràng hơn: anh đã giữ được lương tâm thanh thản. Nhưng dù sao đi nữa thì Destaches cũng đã chết. Từ đó, không bao giờ tôi còn giữ được lương tâm yên ổn nữa, không bao giờ và cho tới khi nào chúng bắt tôi đứng sát vào một bờ tường với một tấm khăn choàng kín đôi mắt. Nhưng tại sao tôi lại cứ muốn cho lương tâm mình được thanh thản nhỉ? Chú bé phải chết kia mà.

JEAN: Tôi không muốn ở vào địa vị anh.

HENRI, dịu dàng: Anh không tham dự vào vụ này, Jean ạ; anh không thể hiểu được mà cũng không thể phán xét được.

Im lặng một lúc lâu, đoạn có tiếng nói của Lucie. Nàng vuốt ve mái tóc của François mà không cúi nhìn em. Đây là lần đầu tiên kể từ lúc khởi đầu cảnh nầy nàng nói với giọng cao.

LUCIE: Em đã chết và mắt chị cạn khô; hãy tha thứ cho chị: chị không còn nước mắt nữa và cái chết đối với chị cũng chẳng còn nghĩa lý gì nữa. Ngoài kia có tới ba trăm xác chết, ngổn ngang trên nội cỏ, và chị đây nữa, mai này, chị sẽ lạnh ngắt và trần truồng, không có ngay cả một bàn tay nào vuốt tóc cho chị cả. Chẳng có gì là đáng tiếc cả, em biết đây: ngay đến cuộc đời cũng chẳng còn nghĩa lý gì nữa mà. Thôi vĩnh biệt em; em đã làm những gì mà sức em có thể làm được. Nếu như em có ngưng lại giữa đường, chẳng qua đó cũng chỉ vì sức em chỉ có bấy nhiêu thôi. Không một ai có quyền trách cứ chi em.

JEAN: Không ai cả. (Im lặng một lúc lâu. Đến ngồi gần bên Lucie.) Lucie em! (Nàng phác một cử chỉ.) Em đừng xua đuổi anh. Anh thành tâm muốn giúp đỡ em mà.

LUCIE, ngạc nhiên: Giúp tôi cái gì mới được chứ? Tôi có cần được giúp đỡ chi đâu.

JEAN: Có. Anh tin là em có cần: anh e sợ là em sẽ đuối sức mất thôi.

LUCIE: Tôi sẽ cầm cự được cho tới đêm mai.

JEAN: Thần kinh em đã bị căng thẳng đến tột độ, em sẽ không cầm cự được. Đùng một cái, rất có thể em sẽ mất hết tinh thần.

LUCIE: Tại sao anh lại cứ lo lắng hộ tôi. (Nhìn Jean.) Anh lo ngại lắm đấy nhỉ. Được, tôi sẽ làm cho anh yên tâm và rồi anh sẽ ra đi. Tất cả mọi việc đều trở nên giản dị kể từ lúc em tôi qua đời; tôi chỉ còn phải lo nghĩ cho chính bản thân tôi mà thôi. Và tôi không cần phải có can đảm để mà chết, anh biết đấy: dẫu sao đi nữa anh cũng biết là sau cái chết của François tôi không thể nào sống lâu được nữa. Giờ đây, anh hãy đi đi: tôi sẽ ngỏ lời vĩnh biệt cùng anh lát nữa đây khi mà bọn chúng đến điệu tôi đi.

JEAN: Hãy để cho anh được ngồi gần bên em: anh sẽ ngậm miệng lại nếu em muốn thế, nhưng anh sẽ ngồi đây và em sẽ không cảm thấy cô đơn.

LUCIE: Không cô đơn à? Với anh à? Ồ! Jean ơi, anh vẫn còn không hiểu gì sao? Giữa chúng ta không còn gì nữa đâu.

JEAN: Em quên là anh yêu em lắm sao?

LUCIE: Anh đã yêu một nàng Lucie khác với tôi hiện nay.

JEAN: Anh yêu chính em đấy.

LUCIE: Bây giờ tôi là một người khác. Chính tôi cũng không còn nhận ra tôi nữa. Dường như có một cái gì đó bị mắc kẹt trong đầu óc tôi.

JEAN: Có thể lắm. Có thể giờ đây em là một Lucie khác. Nếu thế thì anh yêu nàng Lucie khác ấy, và, mai này, anh sẽ yêu cái xác chết của em. Chính em là người mà anh yêu thương, Lucie ạ, em, dù em sung sướng hay em đau khổ, dù em sống hay chết, bao giờ anh cũng yêu em.

LUCIE: Được. Anh yêu tôi. Rồi sao?

JEAN: Em cũng yêu anh nữa chứ.

LUCIE: Phải. Và tôi cũng yêu đứa em mà tôi đã để cho người ta bóp chết. Mối tình của chúng ta đã xa xôi lắm rồi, tại sao anh còn nhắc nhở với tôi câu chuyện xa xưa đó. Thật ra nó có còn nghĩa lý gì nữa đâu?

JEAN: Em nói dối! Em biết rõ là em nói dối. Mối tình đó là đời sống của chúng ta, không hơn không kém nó là đời sống của chúng ta. Tất cả những gì chúng ta đã trải qua trong cuộc đời thì chúng ta đều chung sống trong cảnh lứa đôi.

LUCIE: Cuộc đời của chúng ta, đúng rồi. Tương lai của chúng ta. Tôi đã sống trong chờ đợi, tôi đã yêu trong chờ đợi. Tôi đã chờ đợi ngày chiến tranh kết liễu, tôi đã chờ đợi cái ngày mà chúng ta có thể kết hôn đoàng hoàng trước mắt mọi người, đêm đêm tôi đã chờ đợi anh: tôi không còn tương lai gì nữa, tôi chỉ còn đợi chờ cái chết và tôi sẽ chết lẻ loi cô độc. (Một lát.) Hãy để cho tôi được yên. Chúng ta chẳng còn gì để nói với nhau nữa cả; tôi không đau khổ đâu và tôi cũng chẳng cần được an ủi.

JEAN: Em tưởng là anh muốn kiếm lời an ủi em sao? Anh thấy cặp mắt em đã khô cạn và tâm hồn em đã nát tan; không một nét đau thương, không một giọt nước mắt, tất cả đã cháy khô đến rạn nứt. Em đã đau khổ biết bao nhiêu mới thấy lòng mình không còn khổ đau gì nữa. Ôi! đã trăm ngàn lần anh nghĩ tới những hình phạt tra tấn, anh đã dự tưởng được nỗi đau đớn khi bị tra tấn nhưng anh không hề nghĩ rằng nó còn có thể tạo ra cái nỗi đau đớn kinh khủng vì lòng kiêu hãnh. Lucie ơi, anh muốn trả lại cho em một chút tình thương để em còn có thể thương lấy chính em. Nếu như em có thể buông lơi mái đầu thẳng cứng này, nếu như em có thể gục đầu xuống vai anh. Em hãy trả lời anh đi! Hãy nhìn vào mặt anh đây!

LUCIE: Đừng đụng đến người tôi.

JEAN: Lucie ơi, dẫu em muốn sao đi nữa, cuộc đời chúng ta cũng đã gắn liền vào nhau. Tất cả những gì mà chúng nó đã hành hạ em, ấy là chúng đã hành hạ cả hai chúng ta; cái nỗi đau khổ mà giờ đây em không còn cảm thấy nữa, nó lại trở thành nỗi đau khổ của anh; nó đang chờ đón em, nếu em đến ngã vào trong vòng tay chờ đợi của anh thì nó sẽ trở thành nỗi đau khổ chung của chúng ta. Em yêu quý của anh, hãy tin ở lời anh để chúng ta còn có thể nói lên được chữ chúng mình, chúng mình sẽ là một đôi bạn, chúng mình cùng chung vai gánh vác mọi sự, ngay cả cái chết của em. Nếu em còn có thể tìm thấy một giọt nước mắt...

LUCIE, gay gắt: Một giọt lệ ư? Tôi chỉ ước ao chúng nó trở lại điệu tôi xuống để mà tra tấn tôi, để tôi còn có thể câm miệng lại mà khinh bỉ bọn chúng và làm cho chúng nó kinh hoàng. Ở đây mọi sự đều vô vị: sự chờ đợi, tình yêu của anh, sức nặng của mái đầu gục trên đầu gối tôi. Tôi muốn cho sự đau đớn nghiến xé tôi, tôi muốn cho tâm can bừng cháy, nghiến răng câm lặng và ngó nhìn những con mắt soi mói của bọn chúng.

JEAN, đau khổ: Em chỉ còn là hiện thân của lòng kiêu hãnh.

LUCIE: Lỗi tại tôi chăng? Bởi chúng đã đánh trúng vào lòng kiêu hãnh của tôi. Tôi căm thù chúng nó nhưng chúng nắm được tôi. Mà tôi cũng nắm được chúng nữa. Tôi cảm thấy gần chúng nó hơn là anh. (Cười.) Chúng mình! Có phải anh muốn tôi nói lên hai tiếng: chúng mình! Thế anh có những cườm tay bị nghiến nát như Henri không? Anh có những vết thương ở cẳng chân như Canoris không? Thôi mà, chỉ là một trò hề: anh đâu có cảm thấy điều chi, anh tưởng tượng ra tất cả đó thôi.

JEAN: Những cườm tay bị nghiến nát... Chà! Nếu chỉ có bấy nhiêu mà có thể nhập bọn với các bạn, thì nào có khó khăn gì.

Jean tìm kiếm quanh mình, thấy một cái giá củi trong lò sưởi thật nặng và chộp lấy. Lucie phá lên cười.

LUCIE: Anh làm chi vậy?

JEAN, đặt bàn tay trái xuống sàn gác, tay phải cầm cái giá sắt nện lên bàn tay trái: Anh đã phát ngán khi cứ phải nghe em và các bạn ca tụng sự đau đớn như là những chiến công. Anh đã phát ngán khi cứ phải nhìn em và các bạn với cặp mắt của người kém phận. Những gì mà chúng đã hành hạ em và các bạn thì anh cũng có thể tự làm được: ai cũng có thể làm lấy được cả.

LUCIE, cười: Hỏng rồi, lỡ tầu rồi. Anh có thể đập gẫy xương, anh có thể móc mắt ra: nhưng chính anh, vẫn chính là anh đã tự định đoạt về nỗi đau đớn của mình. Mỗi nỗi đau đớn trong người chúng tôi lại là một vụ cưỡng hiếp vì nó do người khác cưỡng bức chúng tôi gánh chịu. Anh không thể nào theo kịp chúng tôi đâu.

Một lát. Jean ném cái giá gác củi và quay nhìn Lucie. Đoạn anh đứng lên.

JEAN: Em nói phải đấy; tôi không thể nào theo các bạn được: các bạn đều hợp nhất còn tôi thì lẻ loi. Tôi sẽ không động đậy gì nữa, tôi sẽ không nói lời nào nữa cả, tôi sẽ lảng vào trong một xó tối và các bạn hãy quên đi sự có mặt của tôi. Tôi cho đó cũng là phần số của tôi trong vụ nầy và tôi phải nhận lấy cái phần số ấy cũng như các bạn đã nhận cái số phận của các bạn. (Một lát.) Vừa có một ý nghĩ chợt nảy trong óc tôi: đồng chí Pierre bị chết ở gần hang núi Servaz là nơi chôn dấu vũ khí của chúng ta. Nếu chúng nó thả tôi ra, tôi sẽ nhét mấy thứ giấy tờ của tôi vào túi áo Pierre rồi kéo xác anh ấy vào trong hang. Chừng độ bốn tiếng đồng hồ sau khi tôi đã ra đi rồi và khi bọn chúng tiếp tục tra khảo, thì hãy cho bọn chúng biết cái hang đó. Chúng tìm thấy xác Pierre và sẽ ngờ là tôi. Như vậy tôi thiển nghĩ chúng chẳng còn lý do gì để mà hành hạ các bạn và chúng sẽ mau chóng chấm dứt cuộc tham vấn. Nói vậy là cạn lời. Vĩnh biệt các bạn.

Jean đi vào tận cuối sân khấu. Im lặng hồi lâu. Rồi có tiếng chân đi ngoài hành lang. Một thân binh bước vào, tay sách đèn dầu; rọi đèn soi quanh khắp phòng.

NGƯỜI THÂN BINH, nhận ra François: Nó làm sao vậy?

LUCIE: Nó ngủ.

NGƯỜI THÂN BINH, nói với Jean: Anh kia, lại đây. Có tin cho anh đó.

Jean ngập ngừng, nhìn mọi người với một vẻ tuyệt vọng rồi bước theo người lính. Cánh cửa khép lại.

CẢNH III

CANORIS, HENRI, LUCIE.

LUCIE: Anh ấy thế là thoát rồi, phải vậy không?

CANORIS: Chắc vậy.

LUCIE: Tốt lắm. Thế là bớt được một mối lo. Anh ấy sẽ gặp lại những người giống anh ấy và mọi việc rồi sẽ tốt đẹp cả. Các anh hãy lại gần tôi đây. (Henri và Canoris cùng sát lại gần). Sát nữa đi: giờ đây, chỉ còn có bọn ta với nhau thôi. Cái gì khiến các anh ngần ngại vậy? (Nàng nhìn hai người và chợt hiểu.) À! (Một lát.) Em nó phải chết; hai anh biết rõ là em nó phải chết. Chính là cái bọn dưới nhà đã giết François bằng tay chúng ta đấy. Nhích lại gần đây, tôi là chị nó và tôi đoan chắc là các anh không có tội. Các anh hãy đặt tay lên xác nó: từ khi nó nhắm mắt lìa đời, nó đã là người cùng bọn với chúng ta rồi. Hai anh thử nhìn xem vẻ mặt nó mới rắn rỏi nhường bao. Nó ngậm miệng lại để giữ một điều bí mật. Hai anh hãy sờ vào thi thể nó.

HENRI, vuốt tóc François: Em tôi! Em đáng thương của tôi!

LUCIE: Henri này, chúng đã làm cho anh phải kêu, tôi có nghe tiếng anh kêu. Hẳn anh phải tủi thẹn lắm.

HENRI: Phải.

LUCIE: Tôi cảm thấy nỗi tủi thẹn của anh cùng với hơi nóng của người anh. Đó là nỗi tủi nhục của tôi. Tôi đã bảo Jean rằng tôi trơ trọi, đó là tôi nói dối anh ấy đấy. Với anh, tôi không còn cảm thấy cô độc nữa. (Với Canoris.) Còn anh, anh đã cắn răng không kêu: thật là đáng tiếc.

CANORIS: Tôi cũng thấy tủi thẹn.

LUCIE: Thế à! Tại sao?

CANORIS: Khi nghe Henri kêu, tôi cảm thấy tủi thẹn.

LUCIE: Tốt lắm. Các anh hãy ngồi thật sát bên người tôi. Tôi cảm thấy cánh tay và vai các anh, và đầu em François đè nặng trên đầu gối tôi. Tốt lắm. Ngày mai tôi sẽ câm miệng hến. Chà! Tôi biết vì sao tôi sẽ cắn răng ngậm miệng. Vì François, vì tôi, vì Sorbier, vì các anh. Tất cả chúng ta chỉ là một.

MÀN

MÀN BỐN

Trước khi màn mở lên, có một giọng quái dị và thô tục hát: “Nếu tất cả những thằng mọc sừng đều đeo chuông.” Màn mở lên trình bày quang cảnh của lớp học. Đó là buổi sáng ngày hôm sau. Pellerin uống rượu, ngồi trên một ghế dài, dáng điệu mệt nhoài. Landrieu ngồi trên ghế dựa uống rượu, dáng chuếnh choáng say. Clochet đứng gần bên cửa sổ. Hắn ngáp; thỉnh thoảng Landrieu lại phá lên cười.

CẢNH I

PELLERIN, LANDRIEU, CLOCHET

PELLERIN: Tại sao anh cười?

LANDRIEU, vum tay đặt trước vành tai: Cái gì?

PELLERIN: Tôi hỏi tại sao anh cười?

LANDRIEU, chỉ vào cái pick-up và kêu lớn: Tại vì cái này.

PELLERIN: Hở?

LANDRIEU: Đúng, theo tôi cái ý ấy ngộ thật.

PELLERIN: Cái ý nào?

LANDRIEU: Đeo chuông vào cổ những thằng mọc sừng.

PELLERIN: Ồ! Cứt khô! Tôi không nghe thấy gì cả.

Đi tới máy thâu thanh.

LANDRIEU, kêu lớn: Đừng tắt đấy. (Pellerin soay núm máy. Im lặng.) Thấy chưa, thấy chưa.

PELLERIN, chưng hửng: Thấy gì mới được chứ?

LANDRIEU: Lạnh thật.

PELLERIN: Bộ anh thấy lạnh vào tháng Bẩy nầy sao?

LANDRIEU: Tôi bảo anh là trời lạnh; anh chẳng hiểu cái cóc khô gì cả.

PELLERIN: Anh đã bảo tôi cái gì nhỉ?

LANDRIEU: Sao?

PELLERIN: Về bọn mọc sừng ấy.

LANDRIEU: Ai nói với anh về bọn mọc sừng? Có anh mọc sừng thì có. (Một lát.) Để tôi bắt nghe tin tức.

Đứng lên và đi tới máy thâu thanh.

CLOCHET: Không có đâu.

LANDRIEU: Không có bản tin à?

CLOCHET: Chưa đến giờ mà.

LANDRIEU: Để xem có đúng không nào.

Soay núm máy thâu thanh. Âm nhạc, âm thanh rối loạn.

PELLERIN: Anh làm chúng tôi điếc tai mất thôi.

LANDRIEU, nói với máy thâu thanh: Đồ tồi! (Một lát.) Cóc cần, đây sẽ nghe đài B.B.C.*. Luồng sóng mấy nhỉ?

British Broadcasting Corporation, đài vô tuyến truyền-thanh của Anh quốc, phát thanh tại Luân đôn.

PELLERIN: Hai mươi mốt thước.

Landrieu soay núm máy: diễn văn tiếng Tiệp-khắc. Landrieu phá ra cười.

LANDRIEU, cười: Tiếng Tiệp-khắc đấy, anh thấy chưa; lúc nầy đây lại có một thằng cha Tiệp-khắc nói lải nhải bên Luân-Đôn. Trái đất rộng lớn thật - (Lắc cái máy.) Mày nói tiếng Pháp không được sao? (Tắt máy.) Rót cho miếng rượu đây. (Pellerin rót một ly rượu chát. Landrieu tới gần và nâng ly uống.) Chúng mình làm trò quỷ gì ở đây nhỉ?

PELLERIN: Ở đây hay ở đâu...

LANDRIEU: Tôi muốn tham chiến bên Phi-Châu.

PELLERIN: Hử!

LANDRIEU: Thật đấy, tôi muốn ở Phi-Châu. (Nắm lấy tay áo Pellerin.) Đừng có bảo là tôi đây sợ chết nghe.

PELLERIN: Tôi có nói gì đâu.

LANDRIEU: Chết, chết là cái thá gì mới được chứ? Hở? Chết là cái gì? Trước hết, thế nào mà mình chẳng chết, ngày mai, ngày mốt, hay là trong vài ba tháng nữa.

CLOCHET, hối hả: Bậy mà! Bậy mà! Bọn Ăng-Lê rồi sẽ bị đẩy xuống biển hết.

LANDRIEU: Xuống biển à? Rồi bọn chúng sẽ đá vào đít anh, bọn Ăng-Lê ấy. Ở đây, trong làng này. Rồi sẽ bắn nhau loạn xạ, bùm bùm, cắc-chíu-ầm-bùm, pằng trên nóc nhà thờ, pằng trên tòa thị chính. Này Clochet, lúc đó anh sẽ làm gì hở? Anh sẽ rúc trốn dưới hầm! Ha! Ha! Tít dưới hầm! Vui là vui quá vui! (Với Pellerin.) Khi ta bị chết... Cụt mẹ nó ý nghĩ rồi. Này, bọn nhãi ở trên gác, sẽ hạ chúng chứ, thế nào, điều đó chẳng làm tôi buồn hay vui cái khỉ khô gì cả. Người nào phiên nấy. Tôi nói như vậy đó. Hôm nay là phiên họ. Mai nầy sẽ đến phiên tôi. Như vậy không là đứng đắn sao? Tôi thì tôi là người đứng đắn lắm. (Uống.) Rồi cũng đến chết như súc vật cả. (Với Clochet.) Tại sao anh lại ngáp.

CLOCHET: Tôi thấy buồn.

LANDRIEU: Chỉ làm vài ly là hết. Thế tôi có buồn không nào? Anh muốn rình rập chúng tôi, anh đang nghĩ cách làm báo cáo. (Rót một ly rượu chát và chìa ra đưa cho Clochet.) Uống, nầy uống đi.

CLOCHET: Tôi không uống được, tôi bị đau gan.

LANDRIEU: Uống ly rượu này, không thì tôi lại ném vào giữa mặt anh bây giờ. (Một lát. Clochet đưa tay ra, cầm ly rượu và uống.) Ha! Ha! Súc sinh, tất cả đều là súc sinh, và như vậy là phải lắm. (Có tiếng chân đi, ai đó bước trên sàn gác. Cả ba đều ngước mắt nhìn lên. Họ nín thinh nghe ngóng rồi bất thình lình Landrieu quay lại, chạy tới cửa, mở ra và gọi.) Corbier! Corbier! (Một thân binh vào ) Lên làm cho chúng nó câm họng lại. Đánh bỏ mẹ chúng nó đi. (Người lính ra; Landrieu đóng cửa và quay vào; cả ba cùng hếch mũi lên nghe ngóng. Một lát.) Lại phải lôi cổ chúng nó xuống mới xong. Đúng là ngày hạn.

PELLERIN: Anh có cần đến tôi để tra hỏi chúng không?

LANDRIEU: Sao?

PELLERIN: Tôi đoán là đứa đầu xỏ còn ẩn nấp trong rừng. Tôi định đem chừng hai chục người đi ruồng nó.

LANDRIEU, nhìn Pellerin: Thế hở? (Một lát. Vẫn nghe tiếng chân bước.) Không đi đâu cả, anh ở lại đây.

PELLERIN: Cũng được (Nhún vai.) Chỉ thêm phí thì giờ.

LANDRIEU: Có thể lắm, nhưng chúng mình sẽ cùng mất thì giờ luôn thể.

Cả ba cùng miễn cưỡng nhìn lên trần nhà, và trao đổi những câu nói tiếp sau, đầu ngửng lên cao, cho tới khi tiếng động ngừng lại.

CLOCHET: Bây giờ là lúc nên đem thằng nhỏ xuống.

LANDRIEU: Cái thằng nhỏ, cứ để nó đấy. Tôi muốn cái thằng lớn con đó phải khai ra.

PELLERIN: Chúng nó không khai đâu.

LANDRIEU: Tôi đã bảo là thế nào chúng nó cũng khai mà. Chúng là đồ súc vật, phải biết cách túm lấy chúng nó. Ha! tại mình chưa nện ra gì đấy thôi. (Xô đẩy trên sàn gác, rồi im lặng. Landrieu tỏ vẻ hài lòng.) Anh nghĩ sao? Bọn chúng lại yên rồi đấy. Không có gì bằng vũ lực cả.

Hiển nhiên, họ lộ vẽ như trút được gánh nặng.

CLOCHET: Dẫu sao thì cũng nên đem thằng bé xuống trước.

LANDRIEU: Đồng ý. (Ra cửa.) Corbier! (Không ai trả lời.) Corbier! (Tiếng chân vội vã ngoài hành lang. Corbier vào). Lên lôi thằng nhỏ xuống đây.

CORBIER: Thằng nhỏ à? Chúng nó bóp chết rồi còn đâu.

LANDRIEU: Sao?

CORBIER: Chúng nó bóp chết thằng nhỏ từ hồi đêm rồi. Tôi thấy thằng nhỏ gục đầu trên gối chị nó. Con bé bảo là em nó đang ngủ; vậy mà thằng nhỏ đã lạnh ngắt, trên cổ có bầm nhiều vết ngón tay.

LANDRIEU: Thế hả. (Một lát.) Hồi nãy đứa nào đi rầm rầm trên đó?

CORBIER: Thằng Hy-Lạp.

LANDRIEU: Thôi được. Chú có thể đi ra.

Corbier ra. Im lặng. Clochet miễn cưỡng ngửng đầu nhìn lên trần nhà.

PELLERIN, giận dữ: Mười hai viên một loạt, ngay lập tức! Khỏi nhìn thấy mặt chúng nó nữa.

LANDRIEU: Im đi! (Đi tới mở máy thâu thanh. Điệu luân vũ chậm. Đoạn trở lại ngồi trên ghế dựa, rót rượu. Vào lúc đặt cái ly xuống, trông thấy bức ảnh Pétain). Ông anh thấy đấy, ông anh thấy cả đấy, nhưng ông anh nào có trách nhiệm gì đâu. Ông anh hy sinh kia mà; ông anh dâng hiến thân mình cho nước Pháp, còn những chi tiết nhỏ nhặt thì ông anh thiết đếch gì. Tên tuổi ông anh đi vào lịch sử, ông anh ấy chứ ai. Còn tụi tôi, tụi tôi dính đầy những cứt. Đồ đê tiện!

Ném ly rượu lên tấm ảnh, đập trúng vào mặt Pétain.

CLOCHET: Landrieu!

LANDRIEU: Hãy nhét chuyện vừa rồi vào trong báo cáo của anh. (Một lát. Ráng hết sức để trở lại bình tĩnh. Quay bước lại gần Pellerin.) Mười hai viên một loạt, như vậy thì dễ quá. Đó cũng là điều chúng mong muốn, anh có biết không?

PELLERHN: Càng hay, nếu như đó là điều chúng mong muốn. Như vậy là xong, và khỏi phải nhìn thấy mặt chúng nữa.

LANDRIEU: Tôi không muốn để chúng chết mà chưa phun ra điều gì.

PELLERIN: Thế nếu chúng cứ không chịu khai?

LANDRIEU: Đừng có rối lên.

PELLERIN: Nhưng nếu chúng cứ nhất quyết không khai.

LANDRIEU, hét lên: Tôi đã bảo là đừng có rối lên.

PELLERIN: Như vậy hãy cho lôi cổ chúng nó xuống đây.

LANDRIEU: Hẳn đi rồi, tôi sẽ cho lôi chúng xuống.

Landrieu không nhúc nhích. Clochet bật cười.

CLOCHET: Nếu chúng là những đứa có tinh thần tuẫn giáo thì sao?

Landrieu bất thình lình đi ra cửa.

LANDRIEU: Lôi chúng xuống đây.

CORBIER, vào: Cả ba đứa à?

LANDRIEU: Phải! Cả ba đứa.

Corbier ra.

PELLERIN: Đứa con gái, lẽ ra anh nên để nó ở trên ấy.

Tiếng chân đi phía trên đầu ba người.

LANDRIEU: Chúng xuống. (Tới tắt máy thâu thanh.) Nếu chúng chịu khai ra tên đầu xỏ thì tôi sẽ tha chết cho chúng.

CLOCHET: Landrieu, anh điên rồi!

LANDRIEU: Câm ngay!

CLOCHET: Chúng có chết mười lần mới đáng tội.

LANDRIEU: Tôi cóc cần biết chúng đáng tội gì. Tôi muốn chúng chịu thua. Chúng sẽ không diễn được với tôi cái trò của người tuẫn giáo.

PELLERIN: Tôi... nầy anh, tôi không thể nào chịu được điều đó. Nếu tôi lại phải nghĩ rằng chúng sẽ sống, có thể là chúng sẽ sống lâu hơn bọn mình, rồi suốt đời trong đầu chúng sẽ còn nhớ mãi tới bọn mình như một kỷ niệm...

LANDRIEU: Không việc gì anh phải bận tâm lo đến điều ấy. Nếu chúng chịu cung khai để thoát chết thì chúng sẽ không bao giờ lại nhắc nhở tới cái loại kỷ niệm ấy cả. Chúng đây rồi.

Pellerin vụt đứng lên và đem dấu kín những vỏ chai và ly rượu. Cả ba người cùng đứng im, chờ đợi.

CẢNH II

NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, LUCIE, HENRI, CANORIS, BA THÂN BINH

Ba người nhìn nhau trong im lặng.

LANDRIEU: Đứa bé cùng bọn với mấy người, các người đã làm gì nó?

Không ai trả lời.

PELLERIN: Quân sát nhân!

LANDRIEU: Im đi. (Nói với mấy người kia.) Thằng nhỏ tính khai hử? Còn mấy người, các người muốn ngăn cản không cho nó khai chứ gì.

LUCIE, dữ tợn: Không phải vậy. Nó không hề muốn khai. Không có ai muốn khai cả.

LANDRIEU: Vậy thì?

HENRI: Nó còn nhỏ quá. Không đáng để cho nó phải chịu đau đớn.

LANDRIEU: Kẻ nào trong mấy người đã bóp cổ nó?

CANORIS: Chúng tôi đã đồng tâm quyết định và chúng tôi cùng chịu chung trách nhiệm.

LANDRIEU: Được. (Một lát.) Nếu mấy người cung khai những điều chúng tôi cần biết, mấy người sẽ thoát chết.

CLOCHET: Landrieu!

LANDRIEU: Tôi đã bảo là anh hãy câm đi. (Với mấy người kia.) Mấy người có nhận không? (Một lát.) Thế nào? Có nhận hay là không? (Ba người giữ im lặng. Landrieu tỏ vẻ bối rối). Mấy người từ chối hở? Mấy người chịu mất ba mạng để cứu một hay sao? Thật vô lý hết sức. (Một lát). Ta đề nghị với mấy người sự sống! Sự sống! Sự sống! Mấy người điếc cả rồi sao?

Im lặng, đoạn Lucie tiến lại gần.

LUCIE: Thắng rồi! Chúng tao thắng rồi! Nội cái lúc nầy đây đủ đền bù cho bao nhiêu điều mà chúng tao đã phải gánh chịu. Tất cả những gì mà tao muốn cố quên đi trong đêm qua, bây giờ tao lại kiêu hãnh mà nhắc nhở tới. Chúng nó đã giật xé tấm áo của tôi. (Chỉ Clochet.) Thằng nầy nó đè lên chân tôi. (Chỉ Landrieu.) Thằng nầy nắm chặt lấy tay tôi. (Chỉ Pellerin). Còn thằng nầy nó đã hiếp tôi. Giờ đây tôi có thể kể lại việc đó, tôi có thể kêu lên: chúng mày đã hãm hiếp tao và chúng mày lấy đó làm hổ thẹn. Còn tao đã trút được nỗi tủi nhục rồi. Thế những kìm những kẹp của chúng mày đâu? Thế những roi những gậy của chúng mày đâu? Sáng hôm nay chúng mày năn nỉ chúng tao sống. Nhưng mà không. Trăm ngàn lần không! Chúng mày hãy làm tiếp cái trò tra tấn cho xong đi.

PELLERIN: Thôi! thôi! Đánh chúng nó cho tao.

LANDRIEU: Khoan! Pellerin này, có lẽ tôi cũng không còn là thượng cấp của anh được bao lâu nữa, nhưng khi nào tôi còn quyền chỉ huy thì không ai được cãi lệnh tôi cả. Dẫn chúng nó đi.

CLOCHET: Ít ra cũng dượt chúng nó sơ sơ một lúc chứ? Bởi vì sau chót tất cả những cái đó đều chỉ là lời nói. Chỉ là lời nói mà thôi. Chuyện hão cả. (Chỉ vào Henri.) Cái thằng nầy hôm qua lúc mới đến cũng lên mặt tàng lắm, thế mà chúng mình đã làm cho nó kêu ré lên như một mụ đàn bà.

HENRI: Thì cứ thử xem bữa nay các người còn làm ta kêu được nữa không?

LANDRIEU: Đem chúng nó đi mà tẩn nếu mày còn đủ can đảm làm việc đó.

CLOCHET: Ồ! đối với tôi, anh biết đấy, ngay cho chúng có là bọn tuẫn giáo đi nữa thì tôi cũng chẳng nề hà gì kia mà. Tôi ưa thích làm việc để làm việc vậy thôi. Dẫn chúng nó lên những bàn kia.

CANORIS: Khoan đã. Nếu chúng tôi nhận thì có bằng cớ gì chứng tỏ là các anh sẽ tha chết cho chúng tôi.

LANDRIEU: Các anh có thể tin ở lời hứa của tôi.

CANORIS: Được. Sau chót cũng chẳng biết sao hơn. May hoặc rủi vậy thôi. Thế các anh sẽ đối xử với chúng tôi ra sao?

LANDRIEU: Tôi sẽ giao mấy người cho nhà cầm quyền Đức.

CANORIS: Là người sẽ bắn chúng tôi.

LANDRIEU: Không. Tôi sẽ giải thích cho họ rõ về trường hợp của mấy người.

CANORIS: Được. (Một lát.) Tôi sẵn sàng cung khai nếu như các bạn tôi đây cho phép.

HENRI: Canoris!

CANORIS: Các anh có thể để riêng tôi ở đây với các bạn tôi được không? Tôi tin là tôi có thể thuyết phục được họ.

LANDRIEU, chăm chú nhìn Canoris: Tại sao anh lại muốn khai? Anh sợ chết à?

Im lặng một lúc lâu, đoạn Canoris cúi đầu xuống.

CANORIS: Đúng thế.

LUCIE: Đồ hèn!

LANDRIEU: Thôi được. (Với mấy thân binh.) Chú, đến đứng trước cửa sổ kia. Còn chú, canh cái cửa này. Còn các bạn, hãy theo tôi. Ta cho anh mười lăm phút để thuyết phục các bạn anh.

Landrieu, Pellerin và Clochet ra bằng lối cửa nơi cuối sân khấu.

CẢNH III

CANORIS, LUCIE, HENRI

Trong suốt phần đầu của cảnh này, Lucie giữ im lặng và tỏ vẻ như không để ý gì đến cuộc tranh luận cả.

CANORIS, đi tới bên cửa sổ rồi quay lại. Anh quay trở về phía hai bạn, và nói bằng giọng thấp nhưng hối hả: Mặt trời đã lặn. Trời sắp mưa đến nơi rồi. Bộ hai bạn điên rồi sao? Làm gì mà nhìn tôi như thể là tôi muốn tố cáo thủ lãnh của mình vậy. Tôi chỉ muốn chỉ cho chúng nó đến cái hang núi Servaz, đúng như ý Jean đã dặn dò hồi hôm. (Một lát. Cười.) Bọn chúng đã làm cho thân thể tụi mình hư hao chút đỉnh, nhưng chúng mình hãy còn hoàn toàn hữu dụng mà. (Một lát.) Thôi nhé! phải khai ra thôi: không thể nào phí ba mạng người được. (Một lát. Dịu dàng.) Tại sao các bạn lại cứ muốn chết chứ? Chết như vậy có ích gì không? Hãy trả lời xem nào. Chết như vậy có ích gì không?

HENRI: Chẳng ích gì cả.

CANORIS: Thế thì?

HENRI: Tôi mệt nhoài rồi.

CANORIS: Tôi còn mệt hơn anh nhiều nữa kia. Tôi già hơn anh đến mười lăm tuổi và bọn chúng tẩn tôi còn kỹ hơn anh. Cái mẩu sống thừa mà bọn chúng sẽ ban cho tôi nào có gì là đáng thèm muốn.

HENRI, dịu dàng: Anh sợ chết đến thế kia ư?

CANORIS: Tôi không sợ. Hồi nãy tôi đã nói dối chúng nó chứ thật ra tôi không sợ chết. Nhưng chúng ta không có quyền chết uổng như thế.

HENRI: A! Tại sao không? Tại sao không? Chúng đã đập nát cổ tay tôi, chúng đã rút xé da tôi: thế mà tôi vẫn chưa làm tròn phận sự hay sao? Chúng ta đã thắng. Tại sao anh lại muốn tôi bắt đầu sống lại trong lúc tôi có thể tự coi như đã chết rồi.

CANORIS: Còn nhiều đồng chí khác cần được ta giúp đỡ.

HENRI: Những đồng chí nào? Ở đâu?

CANORIS: Ở khắp mọi nơi.

HENRI: Dễ nghe chưa! Nếu chúng nó tha chết thì chúng cũng tống cổ bọn mình vào những mỏ muối.

CANORIS: Nếu vậy bọn mình sẽ trốn.

HENRI: Anh, anh mà tính chuyện trốn tù à? Người anh có khác gì mảnh giẻ rách đâu.

CANORIS: Nếu tôi không trốn được, thì anh sẽ trốn.

HENRI: Trăm phần hi vọng mới có được một.

CANORIS: Cũng vẫn đáng cho mình liều. Mà dẫu cho mình có không trốn được nữa, cũng còn bao nhiêu người khác trong mỏ cần được giúp đỡ: những người già cả ốm đau, những người đàn bà không đủ sức chịu đựng cảnh đọa đầy. Những người đó cần đến chúng mình.

HENRI: Này anh, khi tôi trông thấy chú bé lăn ra đất, mặt mày trắng bệch, tôi đã nghĩ: thôi được, tôi đã làm việc gì đáng làm và tôi không hối tiếc gì cả. Có điều chắc chắn là lúc đó tôi đã cho rằng tôi sẽ chết lúc trời rạng sáng. Nếu như lúc đó tôi không nghĩ rằng chỉ sáu tiếng đồng hồ nữa thôi, bọn mình cũng sẽ lăn ra trên cùng một đống phân thì... (Hét lên.) Tôi không muốn còn sống khi chú bé đã chết. Tôi không muốn kéo dài cuộc sống của tôi thêm ba mươi năm nữa. Canoris này, thật dễ ợt đấy mà: chúng mình chẳng kịp có đủ thì giờ để nhìn vào họng súng của chúng đâu.

CANORIS: Chúng ta không có quyền chết uổng thân mình.

HENRI: Thế nhưng cuộc sống còn nghĩa lý gì khi bị người ta đánh đập mình đến nát xương ra? Tối sẫm lại rồi. (Nhìn qua ngoài cửa sổ.) Anh nói đúng, trời sắp mưa rồi.

CANORIS: Bầu trời tối sẫm mây đen. Thế nào cũng mưa rào đây.

HENRI, bất chợt: Chính vì kiêu hãnh.

CANORIS: Sao?

HENRI: Chú bé. Tôi tin là tôi đã giết chú ấy vì tôi kiêu hãnh.

CANORIS: Như vậy thì đã sao: nó phải chết kia mà.

HENRI: Tôi vẫn bị nỗi hoài nghi đó ám ảnh hoài. Không một giây phút nào trong cuộc đời, tôi lại ngừng tra hỏi chính mình. (Một lát.) Không thể được! Tôi không thể nào sống được!

CANORIS: Lắm chuyện quá! Rồi anh sẽ có khối việc để làm với những người khác, thật đấy; anh sẽ quên mình đi... anh lo nghĩ đến bản thân nhiều quá, Henri ạ; anh muốn cứu lấy cuộc sống của anh... ô hay! phải làm việc chứ; muốn gì thì cũng phải thoát cái đã. (Một lát.) Này nhé, Henri: nếu hôm nay anh chết, người ta sẽ quả quyết rằng anh giết chết thằng nhỏ vì kiêu hãnh, nhất định là như vậy đó, mãi mãi về sau vẫn là vậy đó. Nếu như anh sống...

HENRI: Thì sao?

CANORIS: Thì không có gì dứt khoát cả: người ta sẽ căn cứ vào tất cả cuộc đời anh để xét đoán từng cử chỉ của anh. (Một lát.) Nếu anh chịu chết giữa lúc anh còn có thể hoạt động được, thì không có gì lại phi lý hơn cái chết của anh. (Một lát.) Tôi gọi bọn chúng nhé?

HENRI, chỉ Lucie: Để cô ấy định đoạt.

CANORIS: Chị nghe thấy không, Lucie?

LUCIE: Định đoạt cái gì? À phải: quyết định xong cả rồi mà: anh hãy bảo chúng nó là tụi mình sẽ không cung khai gì cả và bọn chúng muốn làm gì thì làm gấp lên cho xong đi.

CANORIS: Thế còn các đồng chí, Lucie không nghĩ đến họ sao?

LUCIE: Tôi không còn ai là đồng chí nữa cả. (Đi tới gần mấy thân binh.) Đi gọi chúng nó đến đây: bọn nầy không cung khai gì đâu.

CANORIS, bước theo Lucie, nói với mấy thân binh: Hãy còn năm phút nữa. Khoan đã.

Canoris dìu Lucie lại phía trước sân khấu.

LUCIE: Còn năm phút; đúng vậy. Nhưng anh hi vọng cái gì? Thuyết phục được tôi trong năm phút Sao?

CANORIS: Đúng thế.

LUCIE: Anh ngây thơ thật! Riêng anh, anh có thể sống được lắm, lương tâm anh thanh thản lắm mà, chúng nó có hành hạ anh đôi chút thật, nhưng đó là tất cả. Còn tôi, chúng nó đã làm tôi đau đớn ê chề, không có một mẫu da thịt nhỏ nào trên người tôi lại không làm cho tôi kinh tởm. (Với Henri.) Còn anh, anh lại làm ra vẻ kiểu cách vì anh đã bóp chết một đứa bé; anh có nhớ đứa bé đó là em của tôi không và nào tôi có nói gì không? Tôi nhận tất cả tội lỗi về phần tôi; hãy để cho chúng nó thủ tiêu tôi đi, cùng lúc với điều tội lỗi đó.

Các anh hãy đi đi! Hãy bỏ đi mà sống, bởi vì các anh còn có thể chấp nhận được cuộc sống. Còn tôi, tôi kinh tởm chính tôi và tôi ước mong rằng sau khi tôi chết mọi việc trên đời nầy sẽ bình thường như thuở nào đến giờ chưa hề có tôi vậy.

HENRI: Lucie ơi, tôi không bao giờ rời bỏ chị cả và chị định đoạt thế nào thì tôi cũng sẽ làm theo ý chị.

Một lát.

CANORIS: Như vậy thì tôi bắt buộc phải cứu lấy mạng sống của hai bạn dẫu hai bạn có không đồng ý chăng nữa.

LUCIE: Anh sẽ khai ư?

CANORIS: Phải như vậy thôi.

LUCIE, giận dữ: Tôi sẽ bảo chúng là anh nói láo và anh đã bịa ra tất cả chuyện đó. (Một lát.) Nếu như tôi biết trước là anh sẽ chịu thú như thế, dễ anh tưởng là tôi đã để cho anh đụng được vào người thằng em tôi sao.

CANORIS: Em chị muốn tố cáo thủ lãnh của chúng ta, còn tôi, thì tôi muốn đánh lạc đường bọn chúng.

LUCIE: Như nhau cả. Cũng vẫn một vẻ đắc thắng trong tia mắt chúng.

CANORIS: Lucie! Thế ra thật tình vì kiêu hãnh mà chị đã để cho François phải chết đó ư?

LUCIE: Anh mất thì giờ vô ích. Với tôi, anh sẽ không làm được cho tôi phải hối hận gì đâu.

MỘT THÂN BINH: Còn hai phút nữa.

CANORIS: Henri!

HENRI: Tôi sẽ làm theo ý Lucie.

CANORIS, với Lucie: Tại sao chị cứ lo nghĩ đến những thằng cha đó. Nội sáu tháng nữa, chúng sẽ chui rúc trong một cái hầm và trái lựu đạn đầu tiên mà người ta ném qua khe cửa hầm sẽ đặt một dấu chấm hết cho tất cả chuyện này. Điều đáng kể là những gì còn lại. Là cuộc đời và những gì chị làm trong cuộc đời, là các đồng chí và những gì chị làm cho họ.

LUCIE: Lòng tôi héo khô rồi, tôi cảm thấy cô độc, tôi chỉ còn có thể nghĩ đến chính tôi mà thôi.

CANORIS, dịu dàng: Có thật là chị không còn mảy may luyến tiếc gì trên cõi đời nầy chăng?

LUCIE: Không luyến tiếc gì cả. Hết thảy đều đã bị đầu độc cả rồi.

CANORIS: Vậy thì...

Cử chỉ chịu đựng. Tiến một bước về phía mấy thân binh. Mưa bắt đầu rơi; thoạt tiên nhỏ hột và thưa rồi sau mưa to hột và mau.

LUCIE, vội vã: Cái gì thế? (Giọng trầm và chậm.) Trời mưa. (Đi tới cửa sổ và ngước nhìn trời mưa. Một lát.) Đã ba tháng nay tôi không được nghe tiếng mưa rơi. (Một lát.) Chúa ơi, trong xuốt thời gian đó trời nắng đẹp, thật là kinh khủng. Tôi không còn nhớ gì nữa cả, tôi tưởng là mình cứ phải sống mãi dưới ánh nắng trời. (Một lát.) Mưa nặng hạt thật, thoảng nghe hơi đất ướt xông lên rồi đấy. (Môi bắt đầu run lên.) Tôi không muốn... Tôi không muốn.

Henri và Canoris cùng lại gần nàng.

HENRI: Lucie ơi!

LUCIE: Tôi không muốn khóc, tôi sẽ trở thành như một loài súc vật kia. (Henri muốn ôm Lucie trong vòng tay.) Buông tôi ra. (Hét lên.) Tôi muốn sống, tôi muốn sống!

Òa khóc trên vai Henri.

NGƯỜI THÂN BINH, tiến lên: Thế nào? Đến giờ rồi.

CANORIS, sau khi liếc nhìn Lucie: Đi bảo với các xếp của anh là chúng tôi sẽ khai.

Người thân binh ra. Một lát.

LUCIE, hồi tỉnh: Thật à? Chúng ta sẽ được sống à? Tôi tưởng như đã được thoát rồi... Các anh hãy nhìn vào mặt tôi. Hãy cười với tôi đi. Đã lâu lắm tôi không được trông thấy ai cười... Chúng mình làm như vậy có chính đáng không anh Canoris? Có chính đáng không anh?

CANORIS: Chúng mình làm vậy là phải. Chúng ta phải sống. (Bước lại gần một thân binh.) Đi bảo với các xếp của anh là chúng tôi sẽ khai.

Người thân binh ra.

CẢNH IV

NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, LANDRIEU, PELLERIN, CLOCHET

LANDRIEU: Khai ra xem nào?

CANORIS: Trên đường đi Grenoble, đến chỗ cột cây số 42, hãy đi theo con đường nhỏ bên tay phải. Đi sâu vào trong rừng chừng năm chục thước các anh sẽ thấy một chồi cây và phía sau chồi cây đó có một cái hang. Thủ lãnh ẩn nấp ở đó với nhiều khí giới.

LANDRIEU, với bọn thân binh: Lấy mười người. Đi ngay tức khắc! Ráng bắt sống nó đem về đây. (Một lát.) Dẫn mấy tội nhân nầy lên giam trên gác.

Bọn thân binh lùa mấy phạm nhân ra. Clochet do dự một lát, đoạn lỏn đi theo bọn họ.

CẢNH V

LANDRIEU, PELLERIN, đoạn CLOCHET

PELLERIN: Anh có tin chúng khai thật không?

LANDRIEU: Hẳn đi rồi. Đồ súc vật cả mà. (Ngồi lên mép bàn giấy.) Thấy chưa? Thế nào mình cũng thắng chúng nó mà. Anh có để ý đến lúc chúng nó đi ra không? Chúng nó quả có kém kiêu hãnh hơn lúc mới vào đây. (Clochet vào. Giọng thân thiết.) Thấy chưa, Clochet? Thắng bọn nó rồi, thấy chưa?

CLOCHET, soa hai bàn tay với dáng lơ đãng: Đúng, đúng vậy, mình thắng chúng nó rồi.

PELLERIN, với Landrieu: Anh tha chết cho chúng nó à?

LANDRIEU: Ồ! dẫu sao đi nữa, bây giờ thì... (Loạt súng nổ phía dưới cửa sổ.) Cái gì...? (Clochet lấy tay che miệng cười ngượng ngập.) Clochet, chắc mày đã...

Clochet vẫn cười ra dấu bảo phải.

CLOCHET: Tôi nghĩ là như vậy nhân đạo hơn.

LANDRIEU: Đồ khốn nạn!

Loạt súng thứ hai, Landrieu chạy ra cửa sổ.

PELLERIN: Thôi bỏ qua, cho nó xong đi, đã hai là phải có ba mà.

LANDRIEU: Tôi không muốn...

PELLERIN: Như vậy bọn mình càng đỡ khổ trước mắt tụi sống sót.

CLOCHET: Lát nữa đây, chẳng còn ai buồn nghĩ đến tất cả chuyện này. Chẳng còn ai khác hơn là chúng ta.

Loạt súng thứ ba. Landrieu buông mình ngồi xuống.

LANDRIEU: Xong!

Clochet đi tới mở máy thâu thanh. Âm nhạc.

HẠ MÀN

Ả GIANG HỒ - KHÔNG MỘT NẤM MỒ, kịch-bản của JEAN-PAUL SARTRE. Bản dịch của NGUYỄN MINH-HOÀNG và TRẦN PHONG-GIAO. Mẫu bìa của VĂN-THANH. GIAO ĐIỂM xuất-bản. In lần thứ nhất tại nhà in riêng của nhà xuất-bản, xong ngày 30 tháng II năm 1963. Ngoài những bản thường còn in riêng một ấn-bản đặc-biệt gồm có: 5 bản quý, không bán, in trên giấy vergé duplicateur cyclo 1963, có trước số GÐ - NMH - TPG - VT - NĐV - 50 bản trên giấy nhuyễn Thụy-Sĩ dành riêng cho dịch-giả để tặng thân-hữu.

GIẤY PHÉP XUẤT BẢN SỐ 2222/HĐKDTƯ/PI/XB SAIGON NGÀY 14 THÁNG 10 NĂM 1963.

Table of Contents

ả giang-hồ

CẢNH MỘT

MÀN I - LIZZIE rồi TÊN DA ĐEN

MÀN II - LIZZIE, FRED

MÀN III - NHÂN VẬT CŨ, thêm JOHN và JAMES

MÀN IV - NHÂN VẬT CŨ, thêm NGHỊ CLARKE

CẢNH HAI

MÀN I - LIZZIE, NGHỊ CLARKE, TÊN DA ĐEN núp sau màn

MÀN II - LIZZIE, TÊN DA ĐEN

MÀN III - LIZZIE, BA NGƯỜI ĐÀN ÔNG

MÀN IV - LIZZIE rồi TÊN DA ĐEN

MÀN V - FRED, LIZZIE

không một nấm mồ

MÀN MỘT

CẢNH I - CANORIS, SORBIER, FRANÇOIS, LUCIE, HENRI

CẢNH II - NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, bớt SORBIER

CẢNH III - NHỮNG NHÂN-VẬT CŨ, thêm JEAN

CẢNH IV - NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, thêm SORBIER

CẢNH V - NHÂN VẬT CŨ, bót CANORIS

MÀN HAI

CẢNH I - CLOCHET, PELLERIN, LANDRIEU

CẢNH II - LANDRIEU, PELLERIN

CẢNH III - NHÂN VẬT CŨ, thêm CLOCHET, rồi một THÂN BINH

CẢNH IV - PELLERIN, LANDRIEU

CẢNH V - NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, CLOCHET, BỌN THÂN BINH, HENRI

CẢNH VI - NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, bớt HENRI và NHỮNG THÂN BINH

CẢNH VII - PELLERIN, LANDRIEU

CẢNH VIII - NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, CLOCHET, rồi SORBIER đi kèm với mấy THÂN BINH

CẢNH IX - CLOCHET, LANDRIEU, PELLERIN, NHỮNG THÂN BINH

MÀN BA

CẢNH I - FRANÇOIS, HENRI, CANORIS, JEAN

CẢNH II - NHỮNG NHÂN-VẬT CŨ, LUCIE

CẢNH III - CANORIS, HENRI, LUCIE.

MÀN BỐN

CẢNH I - PELLERIN, LANDRIEU, CLOCHET

CẢNH II - NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, LUCIE, HENRI, CANORIS, BA THÂN BINH

CẢNH III - CANORIS, LUCIE, HENRI

CẢNH IV - NHỮNG NHÂN VẬT CŨ, LANDRIEU, PELLERIN, CLOCHET

CẢNH V - LANDRIEU, PELLERIN, đoạn CLOCHET