1. Nên dùng tảo spirulina như thế nào ?

2. Tảo spirulina có ích cho người ăn chay

3. Sự thật đau lòng

4. Vạn l ý độc hành

5. Chậm mà chắc!

6. Chơi mà chữa bệnh mới hay

1. Nên dùng tảo SPIRULINA như thế nào ?

Trong thời gian gần đây, do  một số quảng cáo có nội  dung nặng phần thương  mại nên không ít người đã và đang dùng tảo Spirulina trên tinh thần cường điệu, thậm chí cả tin như đây là một loại thuốc trị bá bệnh! Đáng tiếc vì như thế chỉ dẫn đến nhiều trường hợp thất vọng sau thời gian áp dụng. Mặc dầu thành phần của Spirulina rõ ràng có tính ưu việt, tặng vật này, cũng như bất cứ hoạt chất sinh học nào khác, chỉ có thể triển khai tối đa tính hữu dụng nếu được dùng đúng cách, nghĩa là đúng chỉ định và đúng liều lượng.

Nói chung, nguyên tắc sử dụng Spirulina xoay quanh cách ứng dụng một cách chọn lọc toàn bộ acid amin chủ yếu cho nhu cầu kiến tạo sinh tố và khoáng tố để bổ sung nguồn dự trữ các chất kháng oxy-hóa để ngăn chặn tiến trình lão hóa biểu lộ qua triệu chứng xơ vữa và dấu hiệu thoái hóa.
Trên thực tế, liều lượng của tảo Spirulina tất nhiên thay đổi trong phác đồ và trong tiến trình điều trị tùy theo nhu cầu cá biệt của mỗi đối tượng, ngay cả cho mục tiêu phòng bệnh, nhưng không đến độ quá cao như liều lượng được đề nghị một cách thái quá trong nhiều tờ bướm. Thông thường có thể phân chia liều áp dụng của tảo Spirulina vào 3 nhóm: liều cao cho trường hợp suy nhược trầm trọng: từ 4 đến 6g tảo nguyên chất/ngày; liều trung bình cho bệnh nhân có nhu cầu hồi phục nhưng không quá khẩn cấp: từ 2 đến 4g tảo nguyên chất/ngày; liều thấp cho đối tượng đã ổn định về mặt sức khỏe nhưng cân duy trì tác dụng: từ 1 đến 2g tảo nguyên chất /ngày.

Tảo Spirulina khó gây ngộ độc do tích lũy vì hoạt chất trong tảo vừa dễ dung nạp, vừa dễ được đào thải nếu thặng dư. Tuy vậy, trong mọi trường hợp, không nên dùng tảo một lần với lượng quá cao. Trái lại, nên chia đều trong ngày để hoạt chất vừa dễ được hấp thu vừa không gây gánh nặng cho cơ quan biến dưỡng như gan thận. Cũng đừng áp dụng tảo Spirulina với định kiến càng nhiều càng tốt, cang thường càng hay. Cũng như với bất kỳ dược liệu nào khác, người dùng tảo Spirulina nên tuân thủ hướng dẫn của thầy thuốc để tùy theo cơ tạng, thể trạng và tình trạng bệnh lý mà linh động áp dụng như sau:
1. Người bệnh tim mạch: Để chia sẻ gánh nặng cho trục tiêu hóa không nên dùng tảo ngay sau bữa ăn chính, ngoại trừ trường hợp dùng tảo ở liều thấp. Tốt hơn nên uống tảo khoảng 1 giờ sau bữa điểm tâm để tận dụng công năng trợ tim của khoáng tố magnesium và calcium trong tảo, sau khi đã kiểm soát huyết áp. Để tránh tác dụng lợi tiểu ban đêm khiến bệnh nhân có thể mất ngủ do thành phần kalium trong tảo, không nên dùng tảo Spirulina vào buổi tối.
2. Người bệnh tiểu đường: Để vừa cung cấp dưỡng chất, vừa chống cảm giác đói bụng vốn là nỗi khổ của nhiều người bệnh tiểu đường, nên dùng tảo trước mỗi bữa ăn và nhất là vào buổi tối để người bệnh không bị dằn vặt vì cảm giác đói trong đêm rồi sinh mất ngủ. Bệnh nhân đang được điều trị bằng thuốc chống viêm đa thần kinh ngoại biên có thể yên tâm dùng chung với tảo vì thành phần sinh tố B và nhiều loại acid amin trong tảo có tác dụng cộng hưởng với thuốc  đặc hiệu.
3. Người bệnh dạ dày: Nhằm tối ưu hóa công năng chống tác dụng xoi mòn của chất chua trong dạ dày, vừa cung cấp chất đạm để làm lành ổ loét, nạn nhân của bệnh viêm loét dạ dày tá tràng nên dùng tảo theo kiểu hai mặt giáp công, uống trước mỗi bữa ăn khoảng 15 phút và sau bữa ăn khoảng nửa giờ, nghĩa là tối thiểu 3 lần trong ngày.
4. Người lao tâm: Với người căng thẳng thần kinh vì stress, việc dùng tảo trước bữa ăn sáng với ly nước khoáng lớn (300ml) là biện pháp nên được thực hiện mỗi ngày. Nhưng quan trọng không kém là thói quen dùng tảo khoảng 2 giờ trước khi đi ngủ để cơ thể kịp thời biến tryptophan trong tảo thành serotonin, hoạt chất giữ vai tro quyết định cho giấc ngủ yên bình.
5. Người lao lực:  Tùy theo mức độ suy nhược có thể dùng tảo sau mỗi bữa ăn chính và trước khi đi ngủ. Đừng bắt đầu với liều cao. Trái lại, nên bắt đầu với liều trung bình rồi tăng dần sau mỗi đợt dùng thuốc 5 ngày cho đến khi đạt được hiệu quả mong muốn thì trở lại liều thấp để ổn định tác dụng.
6. Người cao tuổi: Để cung cấp dưỡng chất một cách hòa hoãn theo đúng nhịp sinh học của cơ thể người cao tuổi chỉ nên dùng liều thấp và chia đều trong ngày. Cách này cũng có thể áp dụng cho người chay trường, chẳng hạn dưới hình thức sau mỗi bữa cơm và thêm một lần trước khi đi ngủ. Riêng với người tập dưỡng sinh hay vật lý trị liệu thì 500mg tảo Spirulina sau mỗi buổi tập là điều cần thiết.
7. Thai sản phụ: Bên cạnh chất đạm cần thiết cho sự tăng trưởng của thai nhi, trẻ sơ sinh, để cung cấp cho cơ thể acid folic, tiền sinh tố A, sắt ... nên dùng tảo Spirulina ở liều trung bình trong 6 tháng đầu của thai kỳ. Trong ba tháng cuối nên theo lời chỉ dẫn của thầy thuốc. Trong suốt thời gian cho con bú, người mẹ có thể yên tâm dùng tảo với liều cao. Khéo hơn nữa là dùng tảo sớm hơn cho người muốn mang thai vì nhu cầu về acid folic bội tăng nhiều tuần trước khi thụ tinh.
8. Trẻ con: Tảo Spirulina trên nguyên tắc có thể áp dụng cho trẻ ở mọi lứa tuổi, nhất là ở trẻ suy dinh dưỡng, trẻ rối loạn tiêu hóa do lạm dụng thuốc kháng sinh, nhưng phải hỏi ý kiến thầy thuốc. Điểm bất lợi duy nhất là tảo có mùi vị không ngon khi pha vào sữa. Xin đừng quên liều trung bình mỗi ngày không được vượt quá 150mg/kg trọng lượng của trẻ/ngày.
9. Công nhân: Với người phải tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, người làm việc trong văn phòng cao ốc đóng kín,  việc áp dụng tảo Spirulina thường xuyên với liều trung bình, hay cho dù định kỳ 7-10 ngày trong tháng, chẳng hạn dưới hình thức sau bữa trưa và chiều, là một trong các biện pháp cơ bản để bảo vệ sức khỏe. Khéo hơn nữa là dùng tảo trước và sau ca trực cũng như tăng liều sau mỗi lần nghỉ bệnh.
10. Vận động viên: Nên áp dụng tảo Spirulina dưới hình thức như sau dùng liều tối đa sau mỗi lần thi đấu liều trung bình sau buổi tập luyện và liều thấp sau mỗi bữa ăn để bảo tồn tác dụng trong suốt thời gian nghỉ ngơi.
11. Người béo phì: Nhằm tận dụng chất xơ để kéo theo chất béo trong thực phẩm xuống thẳng ruột già, thay vì được hấp thu qua niêm mạc ruột non, cũng như để ức chế cảm giác đói, người muốn giảm cân nên dùng tảo Spirulina với liều trung bình nhưng trước mỗi bữa ăn chính khoảng 30 phut.
12. Bệnh nhân sau đợt xạ trị, sau liệu trình chống lao: Để chống thiếu máu cũng như nhằm yểm trợ tiến trình tổng hợp kháng thể, nên dùng tảo Spirulina ở liều cao sau mỗi bữa ăn chính cho đến khi xét nghiệm huyết học trở về định mức bình thường. Sau đó có thể tiếp tục dùng tảo dài hạn ở liều trung bình.
Hoạt chất nào, dù là hóa chất tổng hợp hay nguyên liệu thiên nhiên, đều có thể trở thành độc chất nếu bị lạm dụng. Với tảo Spirulina cũng thế. Người tiêu dùng không nên tự ý áp dụng lâu dài nếu chưa tham khảo ý kiến tư vấn của thầy thuốc. Lại càng không nên áp dụng theo lời đồn hay rập theo cách người khác đã sử dụng. Có được thuốc tốt trong tay là điều may mắn. Nhưng muốn tảo Spirulina thực sự nên thuốc, nên nhớ mỗi người là một cá thể với khả năng cảm ứng hoàn toàn cá biệt. Cũng đừng quên vai trò không thể thay thế của thầy thuốc.

2. Tảo Spirulina có ích cho người ăn chay

Cơ thể của người chay        trường, cụ thể hơn là lá      gan, trái thận và khung        ruột, tuy một mặt tránh được gánh nặng của phế phẩm sản sinh từ tiến trình biến dưỡng chất đạm và chất béo trong thực phẩm gốc động vật như cholesterin, acid uric ..., nhưng mặt khác lại khó tránh một số nhược điểm như: Dễ bị bệnh tiểu đường vì người ăn chay có khuynh hướng nêm quá ngọt lại thêm tỷ lệ tinh bột thường quá cao trong khẩu phần. Thiếu các loại sinh tố có công năng phòng bệnh ác tính như A, E, D thường có nhiều trong thịt, trứng, sữa ... Bằng chứng là tỷ lệ mắc bệnh ung thư ở người ăn chay, nói chung, không thấp hơn ở người ăn mặn.

Thiếu các loại sinh tố cần thiết cho hệ vận động, biến dưỡng và tạo huyết như tập thể sinh tố B, đặc biệt là acid folic và sinh tố B12. Do đó không lạ gì nếu nhiều người ăn chay dễ thiếu máu hay thậm chí mắc bệnh thống phong (gout) một cách oan uổng vì không hề ăn thịt, uống bia!

Thiếu một số khoáng tố tối cần thiết cho hoạt động của hệ miễn dịch như kẽm, selen, crôm, mangan ... tuy cũng có trong mễ cốc nhưng với hàm lượng quá thấp. Không lạ gì nếu không ít người ăn chay hay dị ứng với hóa chất gia dụng, hay dễ bội nhiễm khi trở trời.

Thiếu nhiều chất đạm cơ bản (acid amin) đóng vai trò quan trọng trong tiến trình phục hồi cũng như trong hoạt động của hệ thần kinh, từ phản xạ cơ bắp cho đến chức năng tư duy.

Người ăn chay trường tất nhiên có thể nhưng không nên vì các lý do trên mà phải chấp nhận phản ứng phụ của việc dùng thuốc năm này qua tháng khác. Vấn đề tuy đúng là không đơn giản nhưng giải pháp lại không quá phức tạp nếu người ăn chay đừng quên một tặng vật độc đáo của thiên nhiên: Tảo Spirulina!

Spirulina tất nhiên không vô cớ trở thành thực phẩm chức năng quan trọng cho người chay trường. Spirulina sở dĩ độc đáo là do Spirulina hầu như không có chất đường nên là món ăn an toàn cho người sợ béo phì cũng như cho đối tượng có cơ tạng dễ bị tiểu đường.

Spirulina với lượng chất đạm không dưới 70% là nguồn chất đạm nhiều gấp 3 lần thịt bò (20-25%), hơn xa thịt gia cầm (22-30%), và vượt xa sữa tươi (3-4%).

Chất đạm trong Spirulina là tổng hợp của 20 loại acid amin vừa dễ được dung nạp, vừa rất cần thiết cho nhiều chức năng, từ hoạt động của hệ miễn nhiễm bước qua chức năng tư duy cho đến tiến trình tái tạo tế bào.

Spirulina là nguồn bổ sung các loại sinh tố thuộc nhóm kháng ung thư, như sinh tố A với hàm lượng cao hơn trong gan bò, sinh tố E nhiều hơn trong dầu thực vật, tiền sinh tố A với tỷ lệ cao hơn trong rau quả.

Sự hiện diện của tập thể sinh tố B1, B2, B6, B12, PP … trong Spirulina giúp cho các acid amin trong tảo được biến dưỡng một cách tối ưu.

Spirulina nhờ dồi dào về thành phần khoáng tố, như vôi, magnê, phốt-pho, kali, sắt, kẽm, selen, crôm, molybdan … với hàm lượng cao hơn trong sữa tươi, là biện pháp sinh học để kiện toàn hoạt động của hệ miễn nhiễm và ổn định quy trình biến dưỡng thông qua ảnh hưởng hài hòa trên trục thần kinh - nội tiết. Spirulina nhờ đó là đòn bẩy của nhiều chức năng, từ quy trình chống loãng xương bước qua biến dưỡng chất đường cho đến tiến trình tạo huyết.

Thành phần chất béo loại có cấu trúc hữu ích, như chất béo 3-Omega, là cơ sở để Spirulina triển khai tác dụng tương tranh với cholesterol nội sinh.

Nói một cách tóm lược, Spirulina không chỉ tốt do thành phần toàn diện mà nổi bật nhờ tỷ lệ phân bố lý tưởng giữa đạm, đường, béo, sinh tố, khoáng tố và chất kháng oxy-hóa.  Spirulina nhờ đó là món ăn không gây gánh nặng cho đường tiêu hóa. Ngược lại, nhờ hoạt chất trong Spirulina mà các cơ quan giải độc như gan, thận, da hoạt động với hiệu năng tối đa. Không lạ gì nếu nhiều thầy thuốc đã xếp loại Spirulina vào nhóm dược liệu thiên nhiên với công năng kháng ung thư, chống xơ vữa mạch máu và phòng ngừa lão hóa.

Không chỉ có ích cho người ăn chay. Kết quả nghiên cứu gần đây ở Trung tâm Oxy Cao Áp TP HCM cho thấy tác dụng chống thiếu máu của Spirulina trên nhiều đối tượng có huyết áp thấp kinh niên vì hội chứng “văn phòng cao ốc”, căn bệnh hiện rất phổ biến ở nhiều người phải làm việc suốt ngày trong văn phòng ô nhiễm vì khói thuốc lá, bụi máy điều hòa không khí, máy in laser, máy photocopy, hóa chất gia dụng như thuốc lau nhà, thuốc lau kính ... Đáng tiếc vô cùng vì giải pháp lại tương đối đơn giản nếu đừng quên loài vi tảo mang tên Spirulina.

Bác sĩ LƯƠNG LỄ HOÀNG (Trung Tâm Oxy Cao Áp, TP HCM)

3. Sự thật đau lòng

Khi thầy thuốc viết báo cáo y học thì trong mười ông có đến chín khó tránh không đề cập đến tỷ lệ. Điểm kẹt cho người bệnh, cho độc giả là không mấy người hình dung được cụ thể tầm quan trọng của căn bệnh nếu thầy thuốc cứ tiếp tục vẽ hình cái bánh cắt làm mấy miếng lớn nhỏ khác nhau kèm theo con số phần trăm vô vị. Thử tìm cách khác xem sao! Quý độc giả hãy tưởng tượng hội trường Saigon Times Group chứa được khoảng 100 người. Cứ ngồi chật hội trường thì có một người trong số đó là nạn nhân của ung thư đại tràng! Đó là tỷ lệ ung thư ruột già ở Đức, nơi ung thư ruột đang so kè với ung thư phổi và ung thư vú trên bảng “top three”! Tỷ lệ đó phải cao hơn nhiều ở xứ mình. Đừng tưởng tỷ lệ 1% là thấp. Cho dù chỉ có bấy nhiêu thì ở nước ta đang có không dưới một triệu người mắc bệnh! Nếu chỉ tính với tỷ lệ tử vong vì ung thư đại tràng bên Đức, nơi có nền y tế chắc không thua kém nước mình, thì mỗi năm tối thiểu có khoảng 500.000 người mất mạng vì ung bướu ác tính trong khung ruột già!

Tỷ lệ ung thư đại tràng ở nước ta cao vì nhiều lý do:

- Trước hết vì bệnh đường ruột, đứng đầu là viêm đại tràng mãn và trĩ, vẫn còn hoành hành do phần lớn bệnh nhân chưa chịu đến thầy thuốc chuyên khoa cho sớm, phần vì mắc cỡ ngại ngùng, phần vì xem thường căn bệnh, cho dù rối loạn tiêu hóa, tiêu ra máu… đã xuất hiện từ lâu. Rất nhiều trường hợp ung thư trực tràng không được chẩn đoán sớm vì bệnh nhân tưởng chỉ là bệnh trĩ! Đáng tiếc, khi khoa hậu môn đã tiến rất xa về phương tiện kỹ thuật. Sợ đau vì khám bệnh ở chỗ nhạy cảm chỉ là lời đồn!

- Kế đến, vì triệu chứng táo bón vẫn chưa được lưu tâm đúng mức. Với nhiều người dân, nếu không xong với thuốc xổ, thì là tai ách phải chịu vậy thôi. Sai hoàn toàn về quan điểm, vì táo bón không chỉ là triệu chứng gây khó chịu. Đó là dấu hiệu báo động cho thấy chức năng bài tiết của khung ruột có gì đó trục trặc. Đó cũng chính là tiền đề để độc chất gây ung thư có cơ hội tích lũy trong lòng ruột. Giải pháp lại không chỉ là ít loại thuốc nhuận trường theo kiểu hễ kẹt thì thông, mà còn là điều kiện vệ sinh trong nếp sinh hoạt. Ngày nào chưa có đủ nhà vệ sinh công cộng, ngày nào người dân, đừng nói chi đến vùng sâu vùng xa, ngay cả ở chốn thị thành, chưa được hướng dẫn về cách thiết kế và sử dụng nhà vệ sinh thì vấn đề táo bón chưa được giải quyết rốt ráo. Nếu nhà gọi là “vệ sinh” của nhiều khách sạn mang tiếng “hai sao” ở ngay TPHCM vẫn chưa đủ tiêu chuẩn sạch sẽ thì không lạ gì nếu táo bón tiếp tục là bàn đạp cho thế tiến công của ung thư đại tràng.

- Chưa hết, bên cạnh tác hại của rượu bia và thuốc lá, hai món hàng lúc nào cũng bán chạy hơn tôm tươi ở nước mình, thói quen lạm dụng thịt mỡ, thịt xông khói, thịt nướng… là cơ hội thuận tiện để độc chất sinh ung thư ruột già có điều kiện tập trung lực lượng. Trong khí đó lại rất khó vận động người dân lưu ý ứng dụng chế độ dinh dưỡng để tăng sức đề kháng cho khung ruột, cơ quan phải “làm dâu trăm họ” trước đủ loại độc chất ngoại lai và phế phẩm nội sinh.

- Còn nữa, ung thư đại tràng sở dĩ chiếm thế thượng phong vì không mấy người bệnh sẵn sàng tham gia chương trình tầm soát ung thư. Ở nhiều nước trên thế giới, biện pháp tầm soát ung thư ruột già là chuyện bó buộc cho người từ độ tuổi 55. Không lạ gì khi tỷ lệ tử vong vì ung thư ruột già ở nước mình rất cao trên nhóm người vừa qua lục tuần do phát hiện ung thư quá trễ. Điều đáng nói là phương pháp tầm soát ung thư lại tương đối đơn giản. Xét nghiệm phân, xét nghiệm máu và chỉ khi cần thiết thì nội soi ruột già.

Muốn biết ung thư ruột già có đang ngấp nghé hay không, xin quý độc giả vui lòng tự đánh giá qua bản câu hỏi dưới đây:

1. Đã phát hiện triệu chứng có máu ẩn trong phân trong thời gian hai năm gần đây? (2 điểm)

2. Đã phát hiện hay giải phẫu khối u thịt trong lòng ruột trong thời gian ba năm gần đây? (2 điểm)

3. Trong gia đình có người thân với tiền căn khối u thịt trong lòng ruột? (1 điểm)

4. Đã ghi nhận dấu hiệu đau bụng không rõ nguyên nhân trong thời gian một năm gần đây? (1 điểm)

5. Thường xuyên bị táo bón và phải dùng thuốc xổ nhiều lần trong tháng? (2 điểm)

6. Đã hơn 55 tuổi và chưa tầm soát ung thư ruột già lần nào? (2 điểm)

7. Đã từng bị ung bướu ác tính? (2 điểm)

8. Đang có bệnh đường ruột như viêm đại tràng mãn, trĩ, mạch lươn...? (2 điểm)

9. Có người thân đã bị ung thư đại tràng sau độ tuổi 60? (1 điểm)

10. Có người thân đã bị ung thư đại tràng trước độ tuổi 60? (2 điểm)

Chỉ cần có đủ 2 điểm thì đã đến lúc phải tiến hành chương trình tầm soát ung thư đại tràng. Không có lý do nào khác để chần chừ!

Ít ai ngờ nổi là ung thư đại tràng không khó chữa, thậm chí tỷ lệ chữa thành công đến 90%, nhưng chỉ với điều kiện khi bệnh được phát hiện thật sớm, càng sớm càng tốt. Cũng không mấy ai hiểu rõ là tỷ lệ di căn của ung thư ruột già rất thấp, nếu bệnh được điều trị rốt ráo và hiệu quả ngay từ đầu. Như thế, thử hỏi có đáng để phải trả một giá quá đắt đến thế vì ung thư đại tràng? Quả thật đáng tiếc vô cùng!

Ít ai ngờ nổi là ung thư đại tràng không khó chữa, thậm chí tỷ lệ chữa thành công đến 90%, nhưng chỉ với điều kiện khi bệnh được phát hiện thật sớm, càng sớm càng tốt.

4. Vạn l ý độc hành

Nếu ai cần tìm chứng bệnh nào có nhiều điểm tréo cẳng ngỗng, từ cơ chế sinh bệnh cho đến nguyên tắc điều trị, tôi sẽ không ngần ngại tiến cử ngay: bệnh tiểu đường!

Do rối loạn trong khâu biến dưỡng chất đường, nghĩa là tuy còn đường mà xài không được, nên người bệnh rất cần năng lượng cho hoạt động của nhiều chức năng bị suy yếu đồng bộ, trong số đó đứng đầu là sức đề kháng. Ấy thế mà người tiểu đường lại phải kiêng cữ đủ thứ vì ăn vào, dù trật có một chút, thì đường huyết lại tăng cao! Mỗi lần như thế, tim, thận, não, mắt, gan… trở thành tấm bia rất gần, rất rõ trước xạ thủ bách phát bách trúng là chất đường trong máu. Ngược lại, kiêng hết thì sống sao nổi với sức đề kháng hết “xí quách”, trong khi nguy cơ bội nhiễm chực chờ tứ phía đâu dại gì chấp nhận đình chiến khi đối phương đang lúng túng trong cảnh cháy nhà! Người tiểu đường quanh đi quẩn lại cứ như đóng kịch “nhái” của William Shakespeare với câu hỏi trăn trở: “Ăn hay không ăn, đó là vấn đề!”.

Mâu thuẫn như thế vẫn chưa hết mức. Người tiểu đường phải được điều trị để ổn định lượng đường trong máu, càng nhanh càng tốt. Nói nghe rất dễ. Vào cuộc mới biết. Dù dùng thuốc tiêm hay cho uống thuốc hạ đường huyết, không có thầy thuốc nào có thể xác định chính xác tuyệt đối liều lượng cần dùng cho mỗi bệnh nhân cá biệt. Không phải vì thầy thuốc kém tài (thiếu y đức là chuyện khác!). Lý do đơn giản hơn nhiều. Cho dù với liều thuốc cố định thì hiệu quả mỗi lần dùng thuốc khó mà như nhau, vì thuốc chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố nhạy cảm, như tính cảm ứng của người bệnh thay đổi theo nhịp sinh học, tiến trình biến dưỡng khi nhanh khi chậm… Thông thường thì người bệnh tiểu đường khó tránh nhiều lần bị tụt đường huyết trong quá trình điều trị, ngoại trừ trường hợp thầy thuốc yếu tay trị hoài mà đường huyết không thèm xuống. Tình trạng đường trong máu quá thấp nếu xảy ra quá thường tuy không dễ chịu chút nào cho người bệnh vì mệt lả vã mồ hôi, hoa mắt, chóng mặt, run tay… nhưng về mặt bệnh lý lại là dấu hiệu đáng mừng vì đó là điều kiện cần thiết để lượng đường trong máu sớm ổn định nhờ nội tiết tố insulin trở lại phong độ gần như mong muốn. Đó là nói theo kiểu của… thầy thuốc! Nhiều người bệnh tiểu đường, sau vài lần hết thấy đường, vì thiếu đường trong máu, đâm ra ngần ngại khi uống thuốc, lại ra sàn diễn với vở kịch từa tựa Hamlet nhưng với viên thuốc trên tay và câu hỏi oái oăm: “Uống hay không uống, đó lại là vấn đề!”.

Nhưng đó chưa hẳn là trọng điểm của vấn đề! Điểm ngặt nghèo là người bệnh phải ăn rất nhiều mỗi lần hạ đường huyết! Người bệnh tiểu đường lại dễ lên cân vì biến dưỡng chất béo đằng nào cũng rối loạn. Tình trạng tăng cân ở người tiểu đường lại phức tạp hơn nhiều so với người bình thường. Mỗi ki lô gam mỡ thừa ở người tiểu đường nguy bằng năm ki lô gam mỡ dư trên người không bệnh. Kết quả là chưa kịp mừng vì đường xuống thấp thì đã lo vì… béo phì!

Nào đã xong! Ngay cả các loại thuốc hạ đường huyết, trừ nhóm mettformin, cũng có tác dụng tăng cân vì chính các loại thuốc này khi giảm được lượng đường trong máu thì đồng thời gián tiếp giữ nước bên trong cơ thể. Bằng chứng là người bệnh, sau khi ổn định được đường huyết, sẽ bớt đi tiểu và trở nên hồng hào. Khoảng cách “từ đỏ da thắm thịt” đến “có da có thịt” lại không xa mới kẹt!

Người bệnh tiểu đường không thể không dùng thuốc, cũng không thể né tránh tình trạng hạ đường huyết. Câu hỏi là làm sao để đừng vì thế mà tăng cân. Khác với gửi tiền tiết kiệm, với người tiểu đường muốn tránh béo phì không có cách nào khác ngoại trừ phương án: “vừa dư là tiêu cho hết”. Nhiều thầy thuốc chuyên trị bệnh tiểu đường vì thế đã đặt biện pháp vận động vào vị trí hàng đầu trong phác đồ điều trị. Mới đây, các hãng bảo hiểm y tế ở Đức đã phát động phong trào khuyến khích người bệnh tiểu đường mỗi ngày đi bộ, tới lui sao cũng được, miễn đủ 10.000 bước! Mới nghe cứ tưởng phải đi suốt… Vạn Lý Trường Thành! Không đâu, thử rồi biết. Mười ngàn bước tổng cộng mỗi ngày là chuyện tuy không nhỏ nhưng cũng không phải là quá lớn.

Con đường trước mặt của người bệnh tiểu đường không chỉ gập ghềnh mà còn diệu vợi xa xôi. Cho dù có may mắn tìm được thầy thuốc giỏi thì người bệnh vẫn phải trông cậy vào bản thân nếu muốn đi thật xa, càng xa càng tốt, trên con đường giăng đầy trở ngại. Nếu đặt hết tin tưởng vào thuốc thì phần thua nắm chắc trên tay. Giải pháp xem vậy lại không quá phức tạp. Chính những bước chân âm thầm từng ngày để tiêu hao năng lượng là biện pháp ít người ngờ đến. Cái khó cho nhiều bệnh nhân tiểu đường chỉ là làm sao có đủ quyết tâm để bám sát căn bệnh như kẻ độc hành trên đường thiên lý, khi nghị lực của người bệnh đã tan như bọt biển lúc biết mình bị bệnh!

Đi trọn đường dài tuy khó nhưng không khó bằng bước chân đầu tiên. “Đi hay không đi, đó mới là vấn đề!”.

5. Chậm mà chắc!

Vẫn còn nhiều người quan niệm lượng mỡ trong máu sở dĩ tăng cao là do sai lầm trong chế độ dinh dưỡng theo kiểu “có ăn có chịu”! Không cần suy nghĩ lâu cũng rõ. Có gan ăn béo cho lắm thì có lúc máu phải đầy mỡ. Không sai, nhưng chuyện gì cũng có ngoại lệ. Thế mới kẹt!

Theo các nhà nghiên cứu ở Đức, chất mỡ trong máu Cholesterin, hay tệ hơn nữa, Triglyceride, loại chất béo giấu tay phá bĩnh trong nhiều bệnh chứng nghiêm trọng, có thể tăng rất cao mặc dầu nạn nhân kiêng đúng cách, cữ đủ điều. Đó là nỗi khổ canh cánh bên lòng của những người ngồi vào bàn ăn trong trạng thái căng thẳng tinh thần. Ăn mà “căng” quá thì không chỉ nuốt khó trôi. Cũng không chỉ bất lợi vì chất béo trong máu tăng cao, mà lượng sinh tố và khoáng tố được hấp thu qua đường tiêu hóa bị giảm thiểu rõ rệt sau bữa ăn quá vội vã, mặc dầu thực khách không hề có bệnh chi trầm trọng trên đường ruột!

Tình trạng vừa mô tả càng thêm rõ nét nếu thực khách chọn thực đơn vừa thiên quá nặng về thực phẩm công nghệ lại thiếu hụt rau quả tươi. Thống kê tại Mỹ cho thấy hơn phân nửa số bệnh nhân phải cấp cứu bởi nhồi máu cơ tim là người vì cuộc sống nghề nghiệp quá căng thẳng nên có thói quen dùng thức ăn nhanh (fast food) cho đỡ mất thời giờ. Hậu quả là sau đó mất rất nhiều thời gian trong… bệnh viện! Ngược lại, cũng theo kết quả cuộc khảo sát ở Mỹ, nơi chiếm huy chương vàng về số người thuyên tắc mạch vành, tỷ lệ ngạnh tắc cơ tim rõ ràng rất thấp ở người có bữa ăn thoải mái. Hiện tượng này càng rõ hơn ở nhóm đối tượng có bữa cơm gia đình yên vui. Theo nhiều chuyên gia ngành tâm lý gia đình, khung cảnh sum vầy bên bàn ăn là phương tiện tốt nhất để dập tắt tất cả mũi công phá của stress. Hay hơn nữa là khi đối tượng có cuộc sống quá đỗi tranh đua thỉnh thoảng tìm cách thư giãn bằng cách đích thân nấu bếp. Ngon dở không quan trọng. Chính khi nạn nhân tập trung vào thao tác băm thịt xào nấu là lúc mọi ưu phiền cũng được ninh nhừ hầm chín. Nội tiết tố endorphine được hệ thần kinh sản xuất từ cảm giác thưởng thức “tác phẩm” trong bếp là đòn bẩy để quét sạch nỗi lo buồn của “tác giả”!

Sau thời gian dài quan sát, các nhà nghiên cứu đã quả quyết là hai biện pháp dưới đây chắc chắn có ích cho mọi đối tượng của stress:

- Cố tránh bữa ăn ngắn hơn 10 phút. Cho dù lượng thức ăn có ít thì vẫn phải nhai chậm rãi, thật thong thả để thưởng thức từng miếng ăn, cứ như khổ chủ nhai cho hết nỗi lo, nuốt cho xuống cái giận.

- Giảm các món sống, các loại thịt tái. Cũng theo thầy thuốc chuyên khoa tâm lý học, màu máu đỏ tươi trong thức ăn là yếu tố gây thêm khích động cho thực khách đang trong trạng thái dây cung sắp đứt! Tại sao lại phải châm dầu vào lửa?!

Thêm vào đó, bữa ăn càng có tác dụng chống stress nếu cung ứng được cho cơ thể nhiều hoạt chất thuộc nhóm sinh tố B, nhóm sinh tố còn có tên là “sinh tố thần kinh”, như:

- B6 (Pyridoxin) để ổn định dẫn truyền thần kinh nhờ ảnh hưởng trên trạng thái quân bình giữa các chất điện giải.

- Acid folic để hưng phấn tiến trình phóng thích noradrenalin, nội tiết tố chống stress.

- B12 (Cyanocobalamin) để cùng với acid folic xúc tác phản ứng tổng hợp cholin, chất tiền thân trong quy trình dẫn truyền của hệ thần kinh thực vật.

- B5 (Pantothen) để thúc đẩy phản ứng chuyển hóa cholin thành acetylcholin, chất dẫn truyền thần kinh của hệ thần kinh thực vật.

- B3 (Niacin) để điều hòa tiến trình phân bố năng lượng cho tất cả quy trình nêu trên.

Sau hết, không còn ai nghi ngờ về tác dụng chống stress của phương pháp thiền định. Tuy vậy, thiền, bắt đầu với chữ T, cũng như thuốc, như tiền, như tình, như tài, khó tránh là con dao hai lưỡi, nếu dùng sai. Theo kết quả so sánh trên nhiều nhóm đối chứng, trái với cái nhìn thông thường theo kiểu muốn bớt tham phải hối hận sau khi… bội thực, thiền sau bữa ăn hoàn toàn không có lợi. Điều này không có gì khó hiểu khi trái tim phải tạm quên não bộ để tập trung vào đường tiêu hóa. Có ráng thiền bao nhiêu cũng bằng không. Ngược lại, tác dụng chống stress rõ rệt hơn nhiều khi nhín ít phút thiền định trước bữa ăn, lúc bộ óc dễ có đủ dưỡng khí nhờ tim không phải gồng gánh cơ quan nào khác.

Chuyện gì cũng có ngoại lệ, trừ thói quen ăn quá nhanh. Nếu biết nghĩ đến hệ tiêu hóa thì không có lý do gì để ăn quá vội vã, cũng không có lợi ích nào cho sức khỏe nếu ăn quá hấp tấp. Ăn gì cũng vậy, ăn nhanh là không xong, kể cả ăn… hối lộ! Chầm chậm ấy thế mà chắc. Nói nghe êm tai chứ khó. Ai không lo mất phần nếu ăn quá… chậm! Ai chưa tin xin thử quan sát nhà hàng… buffet!

Chuyện gì cũng có ngoại lệ, trừ thói quen ăn quá nhanh. Nếu biết nghĩ đến hệ tiêu hóa thì không có lý do gì để ăn quá vội vã, cũng không có lợi ích nào cho sức khỏe nếu ăn quá hấp tấp. Ăn gì cũng vậy, ăn nhanh là không xong, kể cả ăn… hối lộ!

Bác sĩ Lương L Hoàng

6. Chơi mà chữa bệnh mới hay

Thông thường, thú tiêu khiển chỉ để… chơi! Nhưng dưới mắt phân tích của nhà khoa học thì mọi hình thức giải trí, nếu thực sự mang đến cho chủ nhân cảm giác hứng thú và thư giãn, đều là biện pháp hữu ích cho sức khỏe. Đó không chỉ là phương án có cơ sở khoa học để giải độc cho bộ óc, mà còn là phương tiện góp phần phòng chống nhiều bệnh chứng nghiêm trọng thông qua tác dụng gián tiếp cải thiện sức đề kháng. Ngược lại, mọi hình thức giải trí, tuy được đặt tên hoa mỹ như thế nhưng nếu chỉ đẩy “giải trí viên” vào hoàn cảnh căng thẳng vì ăn thua, trăn trở vì được mất, thì có nên thuốc chỉ là… thuốc độc!

Chơi mà chữa bệnh? Mới nghe cứ tưởng như nói… chơi. Nhưng trên thực tế thì tuy đúng là chơi mà lại ăn… thiệt, theo kết quả của nhiều công trình khảo sát về hiệu năng của trò chơi giải trí trên hệ thần kinh-nội tiết của cơ thể con người. Bằng chứng là các nhà nghiên cứu đã ghi nhận dấu hiệu ổn định huyết áp và thậm chí điều chỉnh chất mỡ trong máu trên người sưu tầm tem, tiền cổ, bưu thiếp… Nhược điểm nếu có là khuynh hướng đau cột sống và bệnh tĩnh mạch chi dưới ở người chọn thú giải trí với thói quen ngồi quá lâu. Để giới hạn yếu điểm này thì thể dục thể thao, thể loại nào cũng được, là giải pháp sinh học để cải thiện tuần hoàn cho toàn thân. Cho dù khác nhau về thể dạng như bóng đá, bóng bàn… hay nhẹ nhàng hơn, thái cực quyền, yoga… mọi hình thức vận động cơ thể, nếu được thực hiện trong tiết điệu về cường độ và nhịp độ, đều có tác dụng trung hòa tác hại của stress. Trên cơ sở đó, hàm lượng dưỡng khí trong tế bào được cải thiện, trong khi độc chất oxy-hóa và phế phẩm biến dưỡng, cụ thể là chất mỡ trong máu, giảm thiểu thấy rõ mà không cần dùng thuốc. Hiện nay, không còn ai nghi ngờ về tác dụng ổn định huyết áp của động tác đi bộ, hưng phấn tiến trình tiêu hóa của đạp xe, cải thiện hô hấp của bơi lội, ổn định tuần hoàn ngoại vi của khiêu vũ…

Trước đây, nhiều người đã dè bỉu khi Giáo sư Konrad Lorenz ở Áo, nhà khoa học đã từng nhận giải thưởng Nobel, khuyến khích người có hệ miễn nhiễm suy yếu nên nuôi trong nhà một loại thú nào đó, chó, mèo, chim cảnh… thứ gì cũng được miễn hợp gu với gia chủ. Ngày nay, hai mươi năm sau, không ai còn hoài nghi về tác dụng điều hòa thần kinh thực vật từ cảm giác bớt cô đơn của người chọn “anh Tuất”, hay “chị Mão” làm bạn tâm giao, sau khi các nhà thống kê chứng minh là số người có thú “nhí” làm bạn ít bị tái phát chứng nhồi máu cơ tim hơn người vừa thiếu máu cơ tim vừa trống vắng cảm giác nồng ấm do thiếu bạn đồng hành. Không chỉ thế, trẻ con có chó, mèo, thỏ… làm bạn ít khi bị bệnh hơn trẻ chỉ biết có màn hình máy vi tính, truyền hình để giải trí. Đi xa hơn nữa, các nhà nghiên cứu đã không ngần ngại khuyên người có cuộc sống quá căng thẳng, dễ bị rối loạn tiêu hóa, hay đau cột sống… nên chọn cá cảnh làm thú vui. Bên cạnh động tác bơi lượn giúp êm dịu thần kinh của chủ nhân, cá cảnh còn có thêm ưu điểm không biết nói, không thể mè nheo, thóc mách, châm chọc, chê bai.

Không chỉ có thế, nhiều nhà nghiên cứu đã ghi nhận là người chọn cọ vẽ và khung vải làm bầu bạn ít bị đau họng, không mấy khi phải tốn tiền mua thuốc vì bội nhiễm đường hô hấp. Tương tự như thế, các hình thức giải trí tuy nhẹ nhàng nhưng đòi hỏi đầu tư sáng tác như điêu khắc, thêu thùa… rõ ràng có tác dụng hạ huyết áp, chống nhức đầu, thậm chí ngăn cơn đau bụng kinh… Với người cao niên, tất cả hình thức đòi hỏi “động não”, từ học ngoại ngữ cho đến giải đáp ô chữ là phương tiện hữu hiệu hơn xa các loại thuốc gọi là “dưỡng não” để người lớn tuổi có thể tiếp tục tận dụng tiềm năng tư duy, khác với định kiến già thì phải lú lẫn. Cũng với cơ chế tương tự, thầy thuốc ở Wien, thủ phủ của nước Áo, đã chứng minh là nhạc của Schubert có hiệu năng chống stress; của Bach có tác dụng gây tự tin; của Ravel có khả năng đẩy lùi tình trạng trầm cảm; của Bar có hiệu quả làm lành vết loét dạ dày; trong khi âm hưởng của Mozart là phương tiện hiệu quả để giảm đau. Chính vì thế mà nhiều nha sĩ ở Đức và Áo đang mời bệnh nhân thưởng thức các tác phẩm của thiên tài Mozart để nhân lúc đó mà… nhổ răng! Nhưng không phải nhạc nào cũng là nhạc. Với nhiều bản nhạc đang được “lăng xê” trên truyền hình nước mình thì nghe chưa được nửa bài đã phát… bệnh! Cứ như tác giả đặt nhạc theo yêu cầu của hãng thuốc nào đó đang cần bán gấp thuốc nhuận gan! Ông bà đã chẳng có thành ngữ “giận căm gan” đó sao!

Ai bảo chơi chỉ là… chơi! “Nghề chơi cũng lắm công phu” là vậy