1.      BIẾT RỒI NÓI NỮA

2.      THUA KHI ĐÁ THÊM GIỜ

3.      LẤY CÔNG LÀM THỦ

4.      YÊU MỖI NGÃ TƯ

5.      QUANH NĂM BÁO HIẾU

6.      RÚT LUI ĐÚNG LÚC

7.      CHO GÌ ĐỂ CỨU ... MÌNH?

8.      TIỀN MẤT TẬT MANG

9.      NẤM GÌ KHÉO THẾ ?

10.     CHỌN MẶT GỬI VÀNG

11.     ONG ƠI, THƯƠNG LẤY ĐÀN ÔNG

12.    NÓI CÓ SÁCH, MÁCH CÓ CHỨNG

13.    CHO THÊM CHÚT GỪNG

14.    LÝ LUẬN CỦA MA MEN

15.    CÂU CHUYỆN CỦA MỘT NGƯỜI

16.    CÀ KÊ CHUYỆN ... TRÀ!

17.    ĐỪNG NGỒI QUÁ LÂU!

18.    THÀNH TIÊN HẠ GIỚI

19.    BÚA BỔ ĐẦU NGƯỜI

1. BIẾT RỒI NÓI NỮA

Bạn có biết:

- Căn bệnh nào đang chiếm vị trí đầu bảng theo tiếng chuông báo động của ngành y tế ở Đức? Trái với dự đoán của nhiều người, béo phì chính là bệnh chứng gây tiêu hao trầm trọng ngân sách của các hãng bảo hiểm sức khỏe ở nước này.

- Theo thống kê ở Đức, đến một phần ba số người trên 50 tuổi đang là nạn nhân của tình trạng dư cân đến độ mỗi năm phải đổi kích cỡ quần áo nhiều lần.

- Tỷ lệ tử vong, nếu phân theo trọng lượng cơ thể, lên đến 60% ở nhóm bệnh nhân béo phì, phần do hậu quả trực tiếp của rối loạn biến dưỡng, phần do tình trạng suy yếu của sức đề kháng, phần do hệ tim mạch suy kiệt sau nhiều ngày gắng sức bơm máu cho một cơ thể quá có da có thịt!

- Con số bệnh nhân béo phì ở nước mình chắc chắn chưa đến độ nghiêm trọng như ở Âu Mỹ, dù không thấp, nhưng tỷ lệ tử vong thì khó kém. Đã chịu chết thì làm gì có khác biệt! Vì thế phải có biện pháp phòng chống béo phì để giảm thiểu cho bằng được yếu tố rủi ro chỉ vì mấy cân thịt mỡ vô tích sự.

Bạn có lẽ chưa biết:

- Con người muốn sống cần phải ăn. Rõ ràng là vậy. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với phải ăn cho… hết! Khẩu phần tuy một mặt phải đa dạng để cung ứng đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể, nhưng mặt khác phải tương xứng với nhu cầu và tiến độ sinh hoạt của cơ thể. Lượng dưỡng chất còn thừa sẽ không được tự động đào thải như nhiều người mong đợi, mà phần lớn tích lũy trong cơ thể dưới dạng nào đó, rồi có một ngày dưỡng chất sẽ trở thành độc chất một cách oan uổng.

- Muốn phòng tránh tình trạng vừa kể không có cách nào khác hơn là làm sao tiêu hao năng lượng càng nhiều càng tốt, đồng thời phong bế tình trạng hấp thu chất béo càng khéo càng hay, nghĩa là càng gần với cơ chế sinh học càng an toàn cho người bệnh. Chính vì thế mà người béo phì cần có sự tiếp tay của thầy thuốc để thiết kế một chương trình phối hợp thể dục, dinh dưỡng và nếu cần thiết, với thuốc men một cách linh động cho mỗi đối tượng cá biệt. Không có cách nào khác, hay tuy cũng có, chẳng hạn với kiểu kiêng khem theo quảng cáo, nhưng không thể có hiệu quả lâu dài, ngoại trừ tác dụng “gậy ông đập lưng ông”, nghĩa là lại mập, thậm chí mập hơn, sau khi ngưng ăn kiêng!

Bạn nên biết:

- Béo phì không chỉ gây tủi thân cho người đó về mặt thẩm mỹ. Béo phì là một tình trạng bệnh lý cần được chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả.

- Khác với người có trọng lượng trong định mức bình thường, người béo phì có khuynh hướng phản ứng trước tình huống stress với thái độ ù lì về vận động, nhưng nhạy bén thái quá về cảm xúc, nghĩa là hay hờn mát, và tệ hơn hết với phản xạ thèm ăn ngọt, khoái uống rượu.

- Kết quả là càng béo càng... rầu, nhưng càng buồn lại càng… mập! Vòng luẩn quẩn cứ thế tiếp tục theo chiều thuận với hướng quay của cây kim trên bàn cân, nếu nạn nhân không có cách nào, nói đúng hơn, không được giúp đỡ tận tình để tìm ra lối thoát. Bệnh nhân béo phì mười người hết chín khó có thể chủ động giảm cân một cách đơn phương.

Bạn cần biết thêm:

- Tình trạng phì lủ trước đây được gọi là chứng béo phì vì thầy thuốc quan niệm như đó chỉ là biểu hiện bệnh lý nay đã được đổi tên hẳn hòi thành bệnh béo phì vì đó là nguyên nhân dẫn đến nhiều hậu quả bất lợi nghiêm trọng cho sức khỏe của người thiếu gì không biết nhưng lại thừa… mỡ!

- Cho rằng béo phì là nguyên nhân gây bệnh trực tiếp thì có phần quá đáng, dù chẳng oan, nhưng béo phì rõ ràng là yếu tố tạo điều kiện thuận tiện để một số bệnh chứng nghiêm trọng như cao huyết áp, nhồi máu cơ tim, thuyên tắc tĩnh mạch, xơ vữa động mạch, tiểu đường, thống phong (bệnh gout), thoái hóa cột sống, viêm thận, viêm gan và thậm chí ung thư có cơ hội bộc phát.

- Chặn đứng được tình trạng béo phì là biện pháp chủ động phòng ngừa nhiều căn bệnh thời đại như thiểu năng mạch vành, phì đại tiền liệt tuyến, mắt cườm, hội chứng mãn kinh, trầm cảm…

- Tuy vậy, đừng nhìn béo phì qua lăng kính sậm màu, cũng đừng hiểu về béo phì như một số không ít người đang kiêng cữ tầm bậy vì sợ mập, khi trọng lượng cơ thể đang trong khung tiêu chuẩn của người thiếu… cân! Tốt nhất nên để chuyên gia về béo phì đánh giá khách quan, thay vì nơm nớp lo sợ với cái nhìn chủ quan sai lệch.

Nếu bạn đã biết thì còn chần chừ gì nữa mà chưa chịu tìm đến thầy thuốc hiểu về biến dưỡng để đo lường chỉ số béo phì, độ mỡ trong máu và trong mô liên kết, nếu có cảm giác mình đang xoay trở nặng nề?! Nếu bạn hiểu rõ những điều vừa được liệt kê trong bài này thì còn ngại ngùng gì nữa mà không chịu tìm cách giảm cân cho khỏe mình, khỏe người thân, khỏe luôn thầy thuốc trong phòng cấp cứu. Bạn không có lý do gì để từ chối, trừ khi bạn muốn (…) sớm!

Xin quý độc giả tự đoán chữ bỏ trống trong ngoặc. Không nỡ viết hết ra đây lúc đầu tháng, sợ xui, khi cuộc đời hãy còn quá đẹp, khi ai nấy đều mới lãnh lương!

2. THUA KHI ĐÁ THÊM GIỜ

Đã chọn doanh thương làm nghề nghiệp thì không thể không nhắc đến chuyện vốn liếng lời lỗ. Chính vì thế thật ngại miệng vô cùng khi phải bàn với giới doanh nhân về số vốn tuy được tiếng quý nhất của con người, nhưng lại là phần đầu tư sớm muộn cũng phải thâm thụt, đó là sức khỏe! Cho dù có khéo bao nhiêu thì đến lúc nào đó, mọi người, không phân biệt giai cấp, giàu nghèo… cũng phải chấp nhận thua lỗ, vì con người, cho dù có tự hào cách mấy với tiến bộ khoa học kỹ thuật, vẫn trước sau không thể dời đổi quy luật sinh-lão-bệnh-tử! Vấn đề chỉ là vụng làm sao đến độ phải đi sớm một bước, hay may mắn hơn, được xếp hàng phía sau, càng trễ càng hay!

Với giới doanh nhân thành đạt, với những người đang điều hành số công ty thuộc nhóm “Hàng Việt Nam chất lượng cao” thì không cần phải giỏi khoa chiêm tinh cũng nhận ra tối thiểu một điểm tương đồng trong cá tính của họ. Tất cả, cho dù có khác biệt về trình độ kiến thức và kỹ thuật, về kinh nghiệm điều hành doanh nghiệp, hay thậm chí về mức độ may rủi trong thương trường, đều chắc chắn có chung một đặc điểm: nghị lực! Chắc chắn như thế, vì nếu không, họ đã không thể tồn tại để xây dựng uy tín thương hiệu và giữ vững vị trí hàng đầu trên thương trường sau hơn 30 năm chịu đựng gian khổ từ đủ phía, từ những ngày còn bó tay trong nền kinh tế bao cấp cho đến thời điểm cạnh tranh gay gắt của kinh tế thị trường trong thời kỳ đổi mới. Họ phải có một sức mạnh nào đó trong nội tâm, không chỉ đủ để đứng lên sau mỗi lần ngã xuống, mà để vượt qua mọi chướng ngại, kể cả bệnh tật!

Do đó không lạ gì khi giới doanh nhân đã là đối tượng ít bệnh trong nhiều chục năm. Đồng ý là nhờ có nghị lực hơn người nên giới doanh nhân lướt thắng nhiều căn bệnh thông thường. Cũng hoàn toàn hợp lý khi người ta đã chứng minh là sức đề kháng được huy động tối đa khi khổ chủ phải dựa lưng sát vách. Cũng không có gì khó hiểu khi tiềm năng của sức kháng bệnh vượt xa hiểu biết thông thường của thầy thuốc. Nhưng ít bị bệnh trong nhiều năm, thậm chí trong cả chục năm, không đồng nghĩa với ít bệnh! Vấn đề chỉ là khi nào thì giọt nước sẽ tràn ly. Có thể rất lâu nếu ly có dung tích lớn. Nhưng một khi đã đầy ly thì giọt nước cuối sẽ tràn, dù rất thường khi đó chỉ là giọt nước bình thường như muôn ngàn giọt trước đó.

Nếu sức người có hạn thì nội lực của doanh nhân thành đạt cũng phải đến lúc nào đó bất tòng tâm. Với nhiều doanh nhân, không cần phải tận tay bắt mạch cũng biết mạch của sức đề kháng đã suy yếu lắm rồi, mạch của trái tim đang cố đập thật nhanh chỉ để che giấu cảm giác mệt mỏi và mạch của tinh thần cũng không còn cường tráng như xưa. Bây giờ, sau nhiều chục năm không ngừng phấn đấu, khi phương tiện tài chính thật sự dồi dào, lại là thời điểm để nhiều doanh nhân một mặt tuy mãn nguyện với công khó nhọc của chính mình, nhưng mặt khác khó tránh âu lo cho sức khỏe, nếu họ thành thật với bản thân để đừng khỏa lấp nhiều dấu hiệu báo động đã rõ nét từ lâu qua huyết áp, nhịp tim, lượng chất mỡ, chất đường trong máu, khả năng vận động… và ngay cả với chức năng tư duy. Thử hỏi có bao nhiêu doanh nhân thuộc giới thành đạt, đã qua tuổi 50, hiện dám tự hào là mình hoàn toàn khỏe mạnh? Thử hỏi ngược lại, có bao nhiêu doanh nhân sẵn sàng hùng biện hàng giờ trong buổi họp của hội đồng quản trị nhưng ngại đến bác sĩ, dù chỉ ít phút, vì muốn né tránh thực tế phũ phàng?

Không cần đợi câu trả lời trực tiếp từ bệnh nhân cũng thừa biết sự thật. Nếu không ít doanh nhân hiện nay đã thu hồi được vốn kinh doanh với số lãi vượt xa mức mong đợi, thì đã đến lúc nhiều nhà buôn phải mạnh dạn đầu tư lần nữa cho sức khỏe, dù với số vốn lần này e khó kiếm lời, vì huề vốn đã là quá tốt!

Nói theo giọng mua bán, có vay có trả là chuyện thường tình. Vấn đề chỉ là trả như thế nào và trả lúc nào? Nếu nói theo kiểu World Cup trong thời điểm hiện nay người thắng cuộc chẳng qua là kẻ khéo làm sao để chỉ thua một trái trong phút đá thêm giờ do trọng tài dường như thiên vị. Khéo hơn nữa là thua trước nỗi thán phục của đối thủ và trong sự hài lòng của khán giả. Tệ hơn nhiều tất nhiên là khi thua quá sớm, thua quá đậm ngay trên sân nhà trước sự cổ vũ cuồng nhiệt của khán giả. Nhưng tệ vô cùng là tuy cũng mang giày ra sân, tuy cũng ướt áo rượt bóng nhưng để rồi thua mà còn mang tiếng… bán độ!

Đời người khác gì 90 phút của một trận đá bóng, với phe ta dù chưa lãnh thẻ đỏ nhưng chỉ có 10 người khi mới ra sân! Thủ huề đã là quá hay.

(Trích bài nói chuyện “Gặp gỡ mùa hè” với Ngân hàng Á Châu)

Thử hỏi có bao nhiêu doanh nhân thuộc giới thành đạt, đã qua tuổi 50, hiện dám tự hào là mình hoàn toàn khỏe mạnh? Thử hỏi ngược lại, có bao nhiêu doanh nhân sẵn sàng hùng biện hàng giờ trong buổi họp của hội đồng quản trị nhưng ngại đến bác sĩ, dù chỉ ít phút, vì muốn né tránh thực tế phũ phàng?

3. LẤY CÔNG LÀM THỦ

Gặp mùa World Cup mà không bàn chuyện bóng đá thì sợ mang tiếng lỗi thời. Con đường vào đến bán kết đã tẩm đầy nước mắt của nhiều đội bóng hăm hở với chiếc cúp vàng, từ Beckham cho đến Ronaldinho, toàn là tên tuổi lớn với mức lương bạc triệu đô la Mỹ mỗi năm. Đó là chưa kể đến số “sổ đỏ”, “sổ hồng”, giấy “chủ quyền xe”… của không biết bao nhiêu người đã, đang và sẽ tiếp tục “đồng hành” (còn có nghĩa là bị hành hạ vì đồng tiền!) với World Cup!

Nếu lược lại các trận đấu đã qua thì nói chung cũng không có gì mới lạ, nếu so với các giải lần trước. Nhiều đội bóng được đánh giá cao đã xách va ly về nước sớm hơn dự kiến, không hẳn vì cầu thủ mải lo quảng cáo nên đá dở, mà thường vì lỗi lầm của cá nhân, trong số đó phần lớn là do huấn luyện viên hoặc chọn sai đội hình, cài người không đúng chỗ, hay thường hơn nữa là do quyết định sai lầm trong chiến lược tấn công hay phòng thủ.

Chữa bệnh cũng giống như chọn đấu pháp lúc ra sân cỏ. Nhiều bệnh chứng trên cơ bản tuy không dễ ăn như “cơm sườn”, nhưng cũng không có gì đến độ quá khó chữa, như viêm loét dạ dày, cao huyết áp, thấp khớp… vẫn có thể trở thành nghiêm trọng với nhiều hậu quả nặng nề chẳng qua vì thầy thuốc đổi sang thế thủ quá sớm sau khi dẫn trước một quả mong manh, cho dù trận đấu chưa xong hiệp… một! Tình trạng này đã thế lại thường được sự tán đồng của chính bệnh nhân, vì thành thật mà nói, mấy ai muốn tiếp tục uống thuốc khi đã hết đau, mấy ai vui gì đến thăm thầy thuốc khi bệnh đã thuyên giảm?! Hậu quả là bệnh chưa kịp lành thì lại tái phát. Cũng như đa số kết quả thường thấy trên sân cỏ, đội có khả năng gỡ 1-1 là đội thường khi thắng ngược, nhẹ lắm cũng 2-1! Bệnh cũng thế mà thôi. Một khi tái phát thì ít có bệnh nào chịu đứng lại ở cường độ trước đó để chờ… thầy thuốc! Quá chủ quan nên ngưng thuốc quá sớm, quá thờ ơ nên không kiểm soát kết quả điều trị theo tiêu chí khách quan với xét nghiệm máu, siêu âm… chính là nguyên nhân khiến nhiều bệnh cấp có đủ điều kiện trở thành kinh niên, để nhiều bệnh mãn tính dễ sinh biến chứng một cách oan uổng.

Muốn san bằng tỷ số trước đối thủ ma mãnh đủ điều thì thầy thuốc không có chọn lựa nào khác hơn là vận động cầu thủ trước hết siết chặt hàng phòng ngự để đừng thua thêm, vì nếu lơ đễnh thế nào để bị dẫn trước đến hai quả ở phút 80 của trận đấu thì thà xin phép trọng tài về sớm mua quà lưu niệm cho vợ con còn có lý hơn. Kế đến, vừa mới lọt lưới thì đừng nóng mũi rồi vội vã dồn hết đội hình tìm bàn gỡ. Không phải lúc nào cũng nên tăng lượng thuốc khi chưa có hiệu quả mong muốn. Gặp đối thủ nhiều kinh nghiệm thì thường chỉ lọt lưới thêm do bị phản công bất ngờ. Cứ bình tĩnh nhưng kiên trì, cứ kèm người thật chặt, cứ đổi cánh liên tục để buộc đối thủ đổ quạu. Nói cụ thể hơn, cứ đá như đội Đức khi gặp Argentina.

Ngược lại, nếu mới vào trận mà đã may mắn chiếm kèo trên với bàn thắng dẫn trước thì thầy thuốc không nên chọn chiến thuật nào khác hơn là tiếp tục tấn công để tạo thêm khoảng cách an toàn. Người bệnh cũng thế. Đừng hài lòng với kết quả trên tay. Trong điều trị không phải lúc nào tấn công cũng là biện pháp phòng thủ hay nhất, nhưng “thừa thắng xông lên” chắc chắn là chiến thuật hàng đầu một khi thầy thuốc vừa chiếm thế thượng phong.

Tính lại cho cùng, chữa bệnh cũng chẳng khác đá bóng là bao. Huấn luyện viên tuy có nhiều cầu thủ loại “siêu sao” mà chọn sai chiến thuật, thay người không đúng lúc, lại thêm cầu thủ không biết phối hợp nhịp nhàng trên sân thì đội bóng đó cao lắm là vào đến… tứ kết! Có nhiều loại thuốc tốt mà không biết cách phối hợp thì thuốc này sớm muộn cũng đốn… thuốc kia!

Điểm khác biệt duy nhất giữa trận đá bóng và người bệnh là đội bóng chẳng may bị loại vẫn có thể thua keo này bày keo khác, có thể ôm hận chờ bốn năm sau. World Cup 2010 rồi lại đến. Với người bệnh thì không! Ăn chưa hẳn là ăn, nhưng thua thì hết gỡ

4. YÊU MỖI NGÃ TƯ

Trái với dự kiến của nhiều người, đa số tai nạn giao thông lại xảy ra không vào lúc trời nhá nhem mà vào buổi sáng sớm, theo thống kê ở nhiều nước châu Âu cũng như châu Á. Ở xứ mình cũng không khá gì hơn. Cứ tưởng tinh thần phơi phới lúc sớm tinh sương sẽ không dễ gì gây tai nạn thì lầm. Trái lại là khác, xe ông này rất dễ choảng “xế” bà kia là do nhiều nguyên nhân. Đổ thừa cho định mệnh trớ trêu, nói theo kiểu bình dân, do gặp ngày xui tận mạng, là không đúng. Tình trạng mệt mỏi, thiếu tập trung và lơ đãng trên đường rõ ràng là lỗi của người lái xe.

Trước hết, nhiều người khi lên đường đến cơ quan, đến trường đã không có bữa ăn lót lòng đúng nghĩa. Một số rất lớn thậm chí để bụng đói. Số khác thì tuy có ăn nhưng chỉ qua loa. Cả hai đều quên là cơ thể dùng rất nhiều năng lượng trong khi lái xe. Hậu quả là bình ắc quy của chính bản thân tài xế bỗng bất ngờ cạn điện sau ít phút vận hành. Thiếu năng lượng thì phản ứng phải sai về vận tốc, và cường độ. Gặp lúc lái xe thì quá nhanh hay quá chậm hậu quả cũng như nhau. Thắng xe quá trễ thì tông người chạy trước. Ghìm xe quá sớm thì bị húc từ kẻ phía sau. Do đó, đã ăn sáng thì ăn cho đúng, ăn cho đủ. Có thế mới đỡ tức theo đúng nghĩa có ăn có chịu.

Kế đến, một số không ít tuy bỏ ăn sáng nhưng lại uống cà phê, và khi uống quá nhiều cà phê sẽ xảy ra chuyện. Nhờ cà phê nên lúc đầu có tỉnh táo. Nhưng cũng vì cà phê nằm một mình trong bao tử rỗng mà lượng đường trong máu bất ngờ tụt thấp đúng ngay lúc thân chủ cần tập trung tinh thần để quyết định vượt hay không vượt, khi đèn ngã tư vừa đổi màu vàng. Đây chính là hình ảnh của số “yêng hùng” chần chừ khi đèn vàng nhưng rồi lại rồ ga khi đèn đã đỏ để rồi lãnh đủ ngay giữa ngã tư vì đối thủ bên kia vì cũng uống cà phê nên không chịu chậm chân nhường nhịn.

Bên cạnh đó, rất nhiều tài xế khởi hành khi ngủ chưa đủ trên tinh thần ông đây đã thức thì dễ gì ngủ. Bé cái lầm. Một số không ít ngủ trở lại, thậm chí ngủ ngon khi đang trên đường… cao tốc. Theo thống kê ở Anh, xứ sở nổi tiếng nhờ sương mù và nhiều cầu thủ đá phạt đền dở ẹc, rất nhiều tai nạn xảy ra do bác tài trở tay không kịp vì đang bận… ngáp! Khỏi nói cũng biết tình trạng này ở xứ mình đã trầm trọng như thế nào trong mùa… World Cup, khi trận nào cũng bắt đầu lúc 2 giờ sáng và phải giải quyết bằng đợt sút luân lưu. Nhiều người không tránh được sứt đầu mẻ trán chỉ vì mấy đường banh từ chấm phạt đền.

Chưa hết, không thiếu gì người lên xe với tâm trạng bực tức vì đủ thứ chuyện, vì mâu thuẫn trong gia đình, hay vì bực bội trong công việc, chưa kể đến chuyện thua cá độ trong mấy tuần qua! Với tâm trạng như thế, tài xế hầu như chỉ điều khiển xe bằng phản xạ. Không sai, nếu phản xạ tốt và nếu phản xạ đừng gặp điều kiện ngoài dự kiến. Gặp trẻ con bất ngờ băng qua đường, bà cụ leo qua con lươn, chị bán hàng đẩy xe từ trong ngõ hẻm… thì người lái xe khó có phản xạ nào khác hơn là thắng xe sau khi đã… gây tai nạn!

Sau cùng, rất nhiều người lái xe biết rõ đang rất mệt nhưng cố tình đánh lừa chính mình bằng cảm giác “nhằm nhò gì ba cái lẻ tẻ”. Đây không chỉ là thái độ vô trách nhiệm với bản thân, gia đình mà cả với nhiều người vô tội khác. Vấn đề chính là ở chỗ ý thức. Ai cũng hiểu thế nhưng muốn có ý thì phải thức trước đã. Còn ý nào cho nổi khi mắt mở trao tráo mà còn tệ hơn người đang say ngủ.

Tình yêu nào cũng cần có động lực. Trên truyền hình có chương trình hướng dẫn về luật lệ giao thông mang tên “Tôi yêu Việt Nam”. Ai đã xem nhưng vẫn chưa thấy cảm xúc chỉ cần bỏ một ngày tham quan cảnh máu me trong phòng cấp cứu ở Bệnh viện Chợ Rẫy, TPHCM, thì bỗng sẽ yêu vô cùng từng ngã tư của đất nước. Chưa trúng mưa dễ gì sợ lạnh!

Gặp trẻ con bất ngờ băng qua đường, bà cụ leo qua con lươn, chị bán hàng đẩy xe từ trong ngõ hẻm… thì người lái xe khó có phản xạ nào khác hơn là thắng xe sau khi đã… gây tai nạn!

5. QUANH NĂM BÁO HIẾU

Nếu chỉ cần ăn ngon, ngủ yên đã là đầy đủ cho người lớn tuổi thì quá đơn giản, có lẽ thầy thuốc không cần phải có một ngành riêng cho bệnh lý của người cao niên: lão khoa!

Do khó tránh mất nước phần vì uống nước không đủ, phần vì quy trình xơ hóa càng lúc càng nhanh, lại thêm khuynh hướng rối loạn dẫn truyền thần kinh thực vật do mất quân bình chất điện giải nên táo bón ở các cụ là chuyện thường tình. Nhưng đây lại là tình trạng không thể xem thường. Cho dù có gượng ép bỏ qua một bên yếu tố thoải mái, táo bón vẫn mang tính chất nghiêm trọng vì là điều kiện thuận tiện để độc chất tích lũy trong lòng ruột. Đó là đòn bẩy cho nhiều bệnh chứng, từ nhức đầu cho đến dị ứng, khiến người lớn tuổi nay đau mai yếu, khó tránh cảnh phải dùng thuốc nào đó mỗi ngày, nghĩa là gây thêm gánh nặng cho lá gan, trái thận. Không kể đến hậu quả trực tiếp như bệnh trĩ, kết quả của hàng loạt công trình nghiên cứu đã xác minh mối liên hệ giữa nhiều căn bệnh thoái hóa, thậm chí ác tính như ung thư ruột già, ung thư trực tràng… và tình trạng táo bón! Vì thế, bên cạnh hình thức dinh dưỡng chú trọng vào chất xơ, nước khoáng, men vi sinh, dầu thực vật… việc dùng thuốc chống táo bón là biện pháp thiết yếu để bảo vệ sức khỏe của người cao tuổi. Tất nhiên không nên dùng thuốc xổ cho người lớn tuổi, nhất là khi dùng quá thường, với liều quá cao. Trái lại, hình thức áp dụng thuốc nhuận trường một cách hòa hoãn dựa trên dược thảo vừa có tác dụng ổn định nhu động của khung ruột, vừa bảo vệ mặt trong ruột già, chính là biện pháp giúp người lớn tuổi thêm phần dễ chịu trong cuộc sống.

Chưa dừng lại ở đó. Tuyến tiền liệt của cụ ông, bàng quang của cụ bà chính là nhược điểm trong cơ thể của người lớn tuổi. Tình trạng tiểu đêm, tiểu rát, tiểu rắt, tiểu không kiềm chế… hoặc do phì đại tiền liệt tuyến, hay vì rối loạn chức năng co thắt của cơ vòng bàng quang, hoặc do hậu quả của bội nhiễm đường tiết niệu… là lý do không chỉ gây phiền toái trong sinh hoạt mà còn làm mất sức của người cao tuổi. Bên cạnh biện pháp tầm soát định kỳ và liệu pháp chuyên biệt, từ dùng thuốc đặc hiệu cho đến thể dục vùng chậu, việc áp dụng dược phẩm từ cây thuốc có tác dụng chống sỏi, kháng viêm, chống co thắt trên đường tiết niệu, như kim tiền thảo, râu mèo… là đáp án nhẹ nhàng cho vấn đề gay cấn của người cao tuổi.

Đã lớn tuổi thì khớp phải mòn, bao khớp phải khô. Việc vận động đi đứng của người cao tuổi vì thế càng lúc càng giới hạn vì đau khớp, vì cứng khớp. Với cơ chế như vừa mô tả thì việc dùng thuốc giảm đau một cách bừa bãi chắc chắn không có ích mà thậm chí gây hại vì phản ứng phụ trên cơ thể càng lúc càng mong manh của người lớn tuổi. Thay vào đó, bên cạnh chế độ dinh dưỡng với mục tiêu bảo vệ cấu trúc của khớp xương, như với hoạt chất glucosamin trong chem chép xanh, với chất chondroitin trong sụn cá ba sa, với chất kẽm trong dầu hào, việc áp dụng một số cây thuốc thông thường như lá lốt, ngưu tất, dây đau xương, tía tô... chẳng hạn dưới dạng trà thuốc hàng ngày là biện pháp để trì hoãn thời điểm hao mòn trên hệ vận động của người lớn tuổi. Không hẳn hễ già thì phải nhức xương.

Chế độ dinh dưỡng cũng như dược thảo đương nhiên không thể thay thế dược phẩm đặc hiệu như thuốc hạ huyết áp, thuốc hạ đường huyết… Nhưng nếu biết cách vận dụng với tri thức khoa học thì việc ngăn chặn nhiều bệnh chứng nghiêm trọng khi cơ thể bước qua ngưỡng cửa thanh xuân để người cao tuổi có thể ăn ngon, ngủ yên, nhớ rõ, tiêu dễ, tiểu thông và vận động nhẹ nhàng là điều hoàn toàn khả thi.

Trong bóng hoàng hôn của cuộc đời người lớn tuổi chắc chắn sẽ ấm lòng rất nhiều nếu được đồng hành với người thân hiểu thêm về bệnh người già, với thầy thuốc biết rõ về lão khoa. Vu Lan là mùa báo hiếu. Nhưng tại sao lại chỉ báo hiếu theo… mùa!? Biết cách chăm sóc sức khỏe cho ông bà cha mẹ nhờ hiểu biết về tâm trạng và cơ thể của người cao tuổi chính là cơ sở để báo hiếu quanh năm.

6. RÚT LUI ĐÚNG LÚC

Trước áp lực cạnh tranh gay gắt trong bối cảnh hội nhập kinh tế thị trường, không ít doanh nhân hiện đang là đối tượng của cảm giác mệt mỏi khó tả. Có người chán nản vô cớ dưới dạng “hội chứng cháy sạch”, có người thậm chí sợ hãi trước công việc thường ngày theo kiểu “hội chứng ngày thứ hai”, vì không còn tìm đâu niềm hứng thú như trước đây. Đừng tưởng thành đạt là hạnh phúc. Ai chưa thức khuya khó biết đêm dài.

Gặp bệnh “hết điện dù mới sạc bình” thì lời khuyên thường nghe từ thầy thuốc là nên thu xếp để nghỉ việc ít ngày, nếu được ít tuần càng tốt, qua đó “người bệnh” hoặc dẹp hết, hoặc chọn thú giải trí nào đó để quên cho bằng được nỗi ưu tư thường ngày.

Khuyên thì dễ. Làm mới khó. Nhiều doanh nhân không thể nào tuân thủ đề nghị của thầy thuốc vì dễ gì phủi tay xoay lưng cái một với công việc, cho dù chỉ trong thời gian ngắn, khi với nhiều doanh nhân, sự tồn tại của doanh nghiệp, uy tín của thương hiệu có ý nghĩa quan trọng hơn quyền lợi của chính bản thân. Họ tuy hiểu rất rõ về ý nghĩa của sức khỏe, số vốn quý nhất của đời người, nhưng họ lắm lúc không có chọn lựa nào khác hơn là chấp nhận… lỗ vốn! Không ít doanh nhân vì thế xem lời khuyên “tự nghỉ việc” của thầy thuốc như thiếu cơ sở thực tế. Quan điểm đó tuy không sai về tình dưới mắt của người bệnh, nhưng cũng không hẳn đúng về lý của doanh nhân.

Trái lại là khác, thầy thuốc đúng là có lý khi “biên toa” như thế. Kết quả của nhiều công trình nghiên cứu về hậu quả của stress cho thấy quyết định “cắt đứt” vòng luẩn quẩn “mệt mỏi-cố gắng-oải hơn-lại cố gắng-đứt hơi” là điều kiện để đánh thức sức kháng bệnh, để tái tạo niềm hứng thú sáng tạo của cọp dữ săn mồi khi háu đói. Ngược lại, kết quả thống kê đã dẫn chứng rõ ràng là nhiều doanh nhân gục ngã khi chỉ còn ít thước trước mức đến vì cố gắng vượt qua trăm thước cuối mà không lượng sức mình. Bỏ cuộc khi sắp đến đích, sau khi đã dẫn dắt gần trọn đường đua, nào có ích gì, vì đằng nào cũng mang tiếng thua cuộc!

Khiêu vũ tuy có khác nhau về thể dạng nhưng không có loại nào đứng ỳ dậm chân một chỗ! Điệu luân vũ chắc chắn khó nhịp nhàng, khó lả lướt, khó là nghệ thuật, nếu không có những bước lùi đúng lúc. Có như thế mới mong khán giả hài lòng tán thưởng khi sân khấu hạ màn. Một bước lùi nhiều khi bằng ba bước tiến là thế.

Nhập cuộc không khó. Nhiêu khê hơn nhiều là làm sao bỏ cuộc! Khuyên người mà quên mình là điều thiếu sót. Từ lời hứa ban đầu về việc đóng góp vài bài báo với hy vọng “mua vui cũng được một vài trống canh” cho mục Sức khỏe trong lúc “trà dư tửu hậu” với Thời báo Kinh tế Sài Gòn vào tháng 6-2003, tôi đã vô tình “chiếm” mất hai trang báo mỗi tuần trong suốt… ba năm, với gần 140 bài Sức khỏe và tròm trèm cả trăm bài Y học tạp lục. Đó đã là khoảng thời gian khó quên cho một thầy thuốc “Việt kiều” được đóng góp quan điểm bên cạnh các ngòi bút chuyên nghiệp, qua đó tôi đã được học hỏi rất nhiều về nghề… viết báo! Đó cũng là những ngày tháng tuyệt vời, qua đó tôi được dịp lắng nghe cảm tưởng và cảm xúc của nhiều giới độc giả, trong cũng như ngoài nước. Nhưng sức người có hạn. Vì thế, sau nhiều ngày đắn đo, tôi đã quyết định sẽ “nghỉ hè” một thời gian, có thể vài tuần, có thể vài tháng, cho đến lúc thèm… viết trở lại. Rất mong quý độc giả vui lòng thông cảm. Có một điều xin hứa. Tôi chắc chắn không “phong kiếm quy ẩn” hay “bẻ kiếm bên trời” mà chỉ “tiếu ngạo giang hồ” để thay đổi không khí trước khi “tái xuất giang hồ” vào một ngày nào đó khi hết “tẩu hỏa nhập ma”!

Tôi quả thật vô cùng cảm kích trước sự ủng hộ, lời khích lệ cũng như ý kiến phê bình của độc giả Thời báo Kinh tế Sài Gòn trong suốt thời gian qua, những người đã giúp tôi tìm được động cơ mỗi lần cầm bút. Xin cảm ơn thật nhiều và mong ngày tái ngộ.

Bác sĩ Lương Lễ Hoàng

7. CHO GÌ ĐỂ CỨU ... MÌNH?

Nếu ai đã xem qua loạt phim ma cà rồng chắc khó quên một điều tưởng chừng như vô lý. Đó là các cô nàng đã bị cắn cổ hút máu sau đó đều mê tít anh chàng quỷ sứ Dracula trong bộ đồ đen cánh dơi đêm đêm bay xuyên qua cửa sổ. Đó là chuyện trong phim. Ngoài đời cũng có chuyện tương tự. Bằng chứng là không thiếu người vui sướng mỗi lần tự nguyện hiến máu nhân đạo. Họ cũng phải có lý do nào đó.

Nói thế chứ vẫn còn rất nhiều người ngại hiến máu. Trong số đó, thành thật mà nói, dù là khó tránh mất lòng, không ít là nam giới, những người tự nhận là phái… mạnh, vì sợ… đau! Các ông ơi, tất nhiên không tránh được cảm giác muỗi cắn khi đâm kim qua da nhưng lẽ nào chỉ vì thế mà hậu duệ của Lê Lợi, Quang Trung chịu lép vế trước con cháu của bà Trưng, bà Triệu? Hơn nữa, khi kim vào rồi thì đâu còn đau khi bên trong mạch máu đâu có dây thần kinh! Hơn thế nữa, các nhân viên y tế thuộc khâu lấy máu đã làm chuyện đó quen tay từ năm này qua tháng khác. Đau sao được mà đau!

Nhiều người sợ hiến máu vì e sau khi cho máu sẽ bị thiếu máu. Nghe qua hợp lý vì cho chi để rồi thiếu! Nỗi lo đó tuy vậy không có cơ sở khoa học. Trước hết phải nói cho rõ. Không phải ai muốn cho máu cũng được. Không tổ chức y tế nào nhận máu nếu việc hiến máu có ảnh hưởng bất lợi trên sức khỏe của người cho máu. Máu cũng không được nhận nếu máu không lành mạnh. Nói như thế có nghĩa là máu vẫn được nhận nếu không mang mầm bệnh truyền nhiễm cho dù người cho máu, cũng lại là các ông, có “xấu máu” chút đỉnh, miễn là máu đừng… xấu!

Trái với suy nghĩ thông thường “mất là tiếc!”, với lượng máu được hiến, người cho máu sẽ không thiếu máu gì hết. Trái lại là khác, nhờ đó mà tủy xương, lá gan, nói chung là hệ thống tạo huyết, nhờ phần hao hụt tuy không đáng là bao nhưng lại có niềm hứng thú mới để vào cuộc một cách hăng hái, thay vì chán èo với cảm giác một ngày như mọi ngày. Cho máu khác xa với xuất huyết. Không phải thầy thuốc còn lấy bớt máu của người bệnh trong một số trường hợp bệnh lý như cao huyết áp đó sao? Nhiều thầy thuốc ở các quốc gia tiên tiến như Mỹ, Đức, Nhật… vẫn còn coi trọng phương pháp dùng đỉa để hút máu kia mà! Vậy thì tại sao lại không hiến máu để một công hai việc?

Tôi đã quyết định mượn trang báo tuần này để cổ động cho việc hiến máu sau khi theo dõi chương trình phóng sự về những người thuộc đội mang tên “Hiến máu dự bị”-sẵn sàng từng đêm tranh nhau đến bệnh viện khi có trường hợp cấp cứu cần máu để giải phẫu, những con người tuyệt vời vì chia sẻ cho đồng bào máu đào của chính mình mà không hề màng đến cho dù chỉ hai tiếng cảm ơn. Họ đến khi người bệnh còn mê man và trở về với đời thường khi người bệnh còn trên bàn mổ. Từng đêm như thế, như một chuyện rất bình thường. Nghe xong câu chuyện của họ chợt thấy áy náy làm sao. Xấu hổ vì tôi tuy là thầy thuốc ngày ngày được tiếng cảm ơn, được lời trân trọng của người bệnh nhờ tấm bảng tên khoe mình trên ngực áo, trong khi biết bao mạng sống của người bệnh vừa được cứu sống hôm nay là nhờ nghĩa cử của những tấm lòng vô danh!

Ai chưa tin xin thử một lần. Sau khi hiến máu bao giờ cũng cảm thấy nhẹ nhõm thế nào. Thanh thản không chỉ vì cảm xúc giúp ích cho đời. Lâng lâng còn vì cảm giác công bằng trong cuộc sống khi chính mình biết đâu trong khoảnh khắc bất ngờ sẽ phải cần bịch máu của ai đó vừa mới tặng. Như thế, hiến máu để giúp ai? Cứu người hay chẳng qua giúp mình?

Hiến máu nhân đạo, tên gọi nghe khéo làm sao. Cho máu vì đạo làm người. Cho máu để giá trị của cuộc sống hôm nay không chỉ là quyển sổ đỏ, học vị tiến sĩ giấy hay tấm bằng khen cuối năm nhờ chạy theo thành tích. Cho máu để cuộc đời bạc trắng như vôi vẫn còn đó chút tình người.

Xin cảm ơn những người hiến máu.

8. TIỀN MẤT TẬT MANG

Nếu có ai hỏi tôi thầy thuốc sống nhiều năm ở nước ngoài rồi về làm việc ở quê nhà có gặp khó khăn với thói quen của bệnh nhân trong nước hay không thì tôi sẽ gật đầu lia lịa! Hơn thế nữa, tôi tin chắc là thầy thuốc quen làm việc trong điều kiện ở nước ngoài sẽ gặp rất nhiều khó khăn nếu không nắm vững tâm trạng và thái độ ứng xử của nhiều người bệnh trong nước. Tôi sở dĩ dám quả quyết như thế vì một số nhận xét sau thời gian tiếp xúc với nhiều bệnh nhân ở quê nhà.

Trước hết, với nhiều người bệnh, hai tiếng tầm soát hầu như không có ý nghĩa. Trong đợt khám sức khỏe vừa thực hiện cho một công ty, có đến gần một phần ba tổng số nhân sự đã không tham gia! Đồng ý là nhiều người thất vọng vì các lần gọi là khám sức khỏe trước đó không mang lại hiệu quả thực tế nào. Nhưng đó chưa hẳn là lý do chính đáng. Theo tôi, nhiều người tránh né chương trình khám sức khỏe hay tầm soát bệnh vì muốn trốn tránh thực tế. Không ít người trong số họ đã biết là mình không khỏe, hay tệ hơn nữa là đang bệnh. Bằng chứng là nhiều người tuy có khám sức khỏe để tránh phiền hà với tổ chức nhưng khi nghe nói lần này lại có phần diễn dịch kết quả với từng người một thì bỏ của chạy lấy người! Thử hỏi khám sức khỏe cho tập thể để làm gì khi một số người có thể mang mầm bệnh lây lan, từ lao phổi cho đến viêm gan, lại vắng mặt! Như thế thì người tuân thủ quy định khám sức khỏe trên thực tế là người chịu nhiều thiệt thòi.

Nói chi đến chuyện tập thể cho rườm rà. Ngay cả với chương trình tầm soát nhiều bệnh chứng nghiêm trọng như tiểu đường, mặc dầu miễn phí hoàn toàn, thì nhiều người cho dù đã có triệu chứng rõ ràng vẫn tìm đủ mọi cách né tránh. Do đó, không có gì khó hiểu trước tình trạng tiếp tục quá tải của bệnh viện ở nước mình khi bệnh nhân chỉ tìm đến thầy thuốc vào giai đoạn hầu như hết thuốc chữa!

Nhiều người sẵn sàng dự tiệc cưới cho dù đến trễ, nhưng hễ bận một chút là bỏ ngay giờ hẹn khám bệnh. Điểm đáng tiếc chính là khoảng cách giữa bớt bệnh và lành bệnh không phải lúc nào cũng rõ như ban ngày. Chính vì thế mà nhiều bệnh thông thường như viêm xoang, viêm dạ dày… có cơ hội trở thành mãn tính một cách đáng tiếc. Ở đây cũng phải nói thêm cho công bằng là đại đa số bệnh nhân ngại đến bệnh viện, phòng khám không vì quá bận rộn hay lơ là với sức khỏe mà vì thủ tục khám bệnh ở nhiều nơi chẳng khác nào hình phạt cho người bệnh, từ thủ tục hành chính cho đến giờ giấc chờ đợi. Nếu đến phòng khám như một dịp thư giãn thì ai chẳng muốn đến.

Không kể đến trường hợp thầy thuốc cố tình giữ bệnh vì lý do không tiện nói ra đây, điều trị bệnh mãn tính bao giờ cũng đòi hỏi thời gian. Biết là người bệnh phải chịu nhiều tốn kém bên cạnh nhiều biện pháp kiêng khem lắm lúc khắt khe, nhưng thầy thuốc và cả bệnh nhân quả thật không có chọn lựa nào khác. Nhiều bệnh nhân tuy vậy không đủ kiên nhẫn để theo đuổi đến hết liệu trình. Một số không ít bệnh nhân vì thế có khuynh hướng rẽ sang một hướng điều trị mới. Phản ứng đó không sai về mặt lý luận vì kẹt đường thì phải quẹo ngõ khác. Điểm tai hại trên thực tế chỉ là người bệnh lắm lúc càng xa rời mục tiêu ban đầu nếu vướng phải liệu pháp “phương ngoại” nào đó không hiệu quả. Điều khó tránh là bệnh lại tái phát một cách oan uổng trong khi người bệnh trước đó gần đến đích. Ở đây không thể đổ lỗi hoàn toàn cho người bệnh. Bệnh nhân nếu không đủ kiên nhẫn theo đúng liệu trình là vì thầy thuốc, trong nhiều trường hợp, đã không giải thích đầy đủ để thuyết phục người bệnh. Tệ hơn nữa, thầy thuốc đã không chứng minh với bệnh nhân, và nhất là với thân nhân của người bệnh, về diễn tiến khả quan trong chiều hướng mong đợi của bệnh tình. Không thể đòi hỏi người bệnh trung thành với thầy thuốc theo kiểu nhắm mắt mà tin. Đó là chưa nói đến trường hợp thầy thuốc không thể dẫn chứng vì bệnh tiến triển xấu nhưng vẫn giữ bệnh vì lý do gì đó nằm ngoài y học.

Chứng minh là danh từ kép, nghĩa là phải dẫn chứng cho minh bạch. Với nhiều bệnh lý nghiêm trọng, việc tái khám với xét nghiệm đầy đủ là điều cần thiết. Trong khi không ít bệnh nhân hiện nay có khuynh hướng ném tiền qua cửa sổ bằng cách tự động chụp hình cắt lát, siêu âm màu mè mấy chiều… dù không có chỉ định của thầy thuốc thì cũng không thiếu người bỏ thầy thuốc vì hay bị thử máu quá đà! Bỏ qua một bên chuyện thầy thuốc làm xét nghiệm đủ thứ vì doanh thu, thử hỏi làm sao có được hiệu quả tối đa khi chữa bệnh tiểu đường, tăng chất mỡ trong máu, viêm gan, hay thậm chí lao phổi… mà không hề kiểm soát kết quả xét nghiệm một cách định kỳ. Với nhiều bệnh nhân, hai tiếng tái phát dường như không có trong ngôn ngữ thường ngày!

Thưa quý bệnh nhân, khám bệnh như thế thì khám làm gì, trừ khi người bệnh có lòng tốt muốn xây thêm “nhà tình thương” thuộc loại “một trệt ba lầu, trang trí nội thất cao cấp, có tầng hầm để xe hơi, khu yên tĩnh, tiện cho việc kinh doanh hay mở văn phòng…” cho gia đình neo đơn của thầy thuốc!

Nhưng trong toàn bộ câu chuyện cà kê lần này vẫn còn một vấn đề bỏ ngỏ. Muốn bệnh nhân tuân thủ việc khám bệnh cho đàng hoàng thì thầy thuốc phải thực hiện điều đó một cách nghiêm túc. Đó chính là lý do tại sao nhiều người bệnh hiện nay vẫn còn trốn bệnh, trốn thầy. Không có lửa dễ gì có khói!

Đại đa số bệnh nhân ngại đến bệnh viện, phòng khám không vì quá bận rộn hay lơ là với sức khỏe mà vì thủ tục khám bệnh ở nhiều nơi chẳng khác nào hình phạt cho người bệnh, từ thủ tục hành chính cho đến giờ giấc chờ đợi. Nếu đến phòng khám như một dịp thư giãn thì ai chẳng muốn đến.

9. NẤM GÌ KHÉO THẾ ?

Thưa quý độc giả!

Cũng như chương trình văn nghệ, nhằm thay đổi không khí và thể theo lời yêu cầu của độc giả, mục Y học tạp lục từ nay sẽ tập trung vào câu hỏi của bạn đọc, thay vì chỉ xây dựng trên bài viết tự chọn của tác giả.

Thưa bà độc giả đã hai lần gửi thư vì một phương thuốc được quảng cáo với khả năng chữa bệnh nào cũng lành cái một.

Chưa nói chi đến chuyện thuốc men cũng hiểu nấm đông cô có gì đó đặc biệt. Bằng chứng là trong nghệ thuật gia chánh của Trung Quốc hầu như món ngon nào cũng có nấm đông cô. Dễ gì món ngon mà không bổ. Đúng vậy, nói ngay để bà yên tâm, nấm đông cô dưới mắt nhà dược lý là một dược liệu có công năng phòng chống ung thư trong ý nghĩa toàn diện.

Trước hết, với người chưa bị ung thư, nấm đông cô thông qua tác dụng điều hòa quy trình biến dưỡng chất béo bằng cách tối ưu hóa chức năng giải độc của lá gan là phương tiện sinh học vừa khéo lại vừa ngon để giúp cơ thể giảm thiểu lượng chất oxy-hóa, nguyên nhân dẫn đến tình trạng phân hóa tế bào một cách ngẫu biến. Chuyên gia ngành ung bướu ở Nhật ắt hẳn có đủ luận cứ chính đáng khi khuyên người có thân nhân đã bị ung thư phổi, ung thư bao tử… nên ăn món này tối thiểu mỗi tuần một lần. Phòng bệnh bao giờ cũng đơn giản hơn chữa bệnh.

Không chỉ có thế, trên người đã bị ung thư, nấm đông cô nhờ công năng hưng phấn hoạt tính của tế bào thuộc hệ thống miễn nhiễm có nhiệm vụ truy lùng tế bào ung thư nên đã từ lâu có tên trong dược điển thuốc trị ung thư ở Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc… Theo nhiều nhà nghiên cứu, nhờ có nấm đông cô mà thực bào nhận diện được tế bào ung thư sớm hơn và chính xác hơn. Nói cách khác, tác dụng hủy diệt tế bào ung thư, nghĩa là gián tiếp ngăn ngừa tình trạng di căn, trở nên đặc hiệu và an toàn hơn với sự hiện diện của nấm đông cô.

Với người đang được điều trị ung bướu ác tính bằng hóa trị hay xạ trị thì nấm đông cô thậm chí chủ động hơn nữa vì là nhân tố vừa giúp thu ngắn liệu trình, vừa tăng sức chịu đựng của người bệnh. Nhờ nhiều thành phần như biotin, pantothen, leutysin, leutinan… nấm đông cô vừa ngăn chặn tình trạng thiếu máu vừa giảm thiểu phản ứng viêm tấy, đau nhức thường gặp trong quá trình điều trị ung thư. Người bệnh nhờ đó có thể lướt qua phản ứng phụ của liệu pháp dễ hơn người không biết tận dụng giá trị của nấm đông cô.

Thưa bà độc giả đã hỏi về nấm đông cô, rất mong bà đã hài lòng phần nào với các dữ liệu trong bài này. Chỉ mong bà lưu ý thêm vài chi tiết nhỏ. Đó là:

1. Nấm đông cô là một dược liệu quý. Không ai có thể phủ nhận điều đó. Nhưng nếu chỉ dựa vào tác dụng dược lý, cho dù đã được kiểm nghiệm, để cả tin vào quảng cáo thì đúng là nhẹ dạ. Nếu phương thuốc nào đó với nấm đông cô thực sự có khả năng trị bá bệnh thì tác giả giờ này đã lãnh giải… Nobel y học! Nấm đông cô, cũng như bất cứ dược liệu nào khác, chỉ có thể là thuốc quý một khi được ứng dụng đúng cách nhờ chẩn đoán chính xác và với liều lượng đúng chỉ định. Hơn thế nữa, nấm đông cô có hiệu quả như thế nào còn tùy thể trạng của người bệnh và mức độ trầm trọng của bệnh chứng.

2. Nấm đông cô muốn có hiệu năng như mong muốn tất nhiên phải có đủ hoạt chất. Muốn thế, nấm phải đúng chủng loại, phải được nuôi trồng đúng nguyên tắc an toàn về sinh học, thu hái và bảo quản đúng cách và nếu được chế biến làm thuốc thì đúng quy trình dược lý. Nếu được như thế thì nấm đông cô ở xứ mình cũng có tác dụng như nấm trên đất người. Nói thế để bà không phải mất công tốn của tìm cho được nấm đông cô gọi là ngoại nhập. Nói thế chứ tôi cũng hiểu là người tiêu dùng làm sao vững bụng nếu người trồng nấm trong nước chưa tạo dựng được niềm tin cho khách hàng. Làm sao biết là sai nếu chưa hiểu sao là đúng?

Đó cũng chính là lý do tại sao tôi sẽ tiếp tục cầm cự với mục Y học tạp lục.

10.  CHỌN MẶT GỬI VÀNG

Xứ mình dường như ít khi làm thống kê, trừ lúc tự viết bảng thành tích cuối năm. Do đó, muốn dẫn chứng thường phải dựa vào dữ liệu của nước người. Không phải lúc nào cũng trúng nhưng trong đa số trường hợp ít khi trật quá xa. Xin mời quý độc giả thử đoán xem ngành công nghệ nào liên quan đến sức khỏe có lợi nhuận cao nhất trong năm 2005 ở CHLB Đức? Nếu ai chọn kỹ nghệ dược phẩm là đáp án thì rất tiếc. Kiếm tiền nhờ bán thuốc xem vậy vẫn còn cực khổ. Dễ ăn hơn nhiều là cách hốt bạc trên nỗi lo của người sợ… mập! Càng nhiều người muốn ốm thì các đại gia chế biến sản phẩm kiêng khem hay cung cấp dịch vụ làm ốm càng ăn nên làm ra. Nếu xét về mặt bệnh lý thì thái độ sợ béo phì là dấu hiệu tốt. Điều đó cho thấy người quá mát da mát thịt chú ý nhiều hơn đến sức khỏe thay vì tiếp tục thoải mái với nếp sinh hoạt đi lần đến… bệnh viện! Hàng lố công trình nghiên cứu trong hai thập niên gần đây đã chứng minh mối liên hệ không thể phủ nhận giữa tình trạng dư cân và nhiều bệnh chứng nghiêm trọng, từ thấp khớp bước qua cao huyết áp cho đến ung thư! Lành mạnh sao nổi nếu con tim mệt nhoài vì phải liên tục gắng sức bơm máu đến mọi ngõ ngách của một cơ thể quá tải, nếu lá gan phải kiệt sức vì ngày đêm tìm cách hóa giải đủ loại độc chất, nếu tế bào thở không nổi vì bị chèn ép bởi khối mô mỡ tích lũy dưới da?

Nhưng chuyện đời mấy khi đơn giản? Thống kê cho thấy không dưới 80% người muốn giảm cân là vì sợ… xấu! Nói cách khác, nhiều người đã bị bệnh tim, bị thoái hóa cột sống trầm trọng… nhưng vẫn không chịu khó kiêng cữ để bớt mập trong khi sức nặng quá độ của cơ thể là một trong các yếu tố cản trở hiệu quả của liệu pháp. Đáng tiếc hơn nữa là nhờ nhiều người sẵn sàng sụt cân bằng mọi giá nên sản phẩm giảm cân cũng như dịch vụ làm ốm có cơ hội phát triển dễ dàng theo kiểu đục nước béo cò. Không lạ gì khi nhiều tài tử, ca sĩ ở phương Tây sẵn sàng đóng tiền thật nhiều để giam mình trong bệnh viện nổi tiếng nhờ có cách ép “siêu sao” cỡ Elisabeth Taylor chịu lao động cực khổ dưới dạng quét sân, lau nhà để tiêu… mỡ! Cũng không có gì khó hiểu khi nhiều dưỡng đường ở Đức lúc nào cũng đông khách nhờ chương trình điều trị giảm cân bằng cách cho khách nhịn đói uống nước trà nhiều ngày, nhưng với chi phí cao hơn bệnh viện thông thường, nghĩa là vốn ít mà lời cao! Cả hai liệu pháp vừa kể dù vậy vẫn còn nghiêm trang, tối thiểu trong ý nghĩa khoa học, nếu so sánh với nhiều phương pháp khác tuy đúng nghĩa “nhảm nhí” nhưng đang được quảng cáo nghe rất bùi tai, phần vì người làm quảng cáo biết cách khai thác thị hiếu, phần do người nghe quảng cáo dễ tối mắt vì mừng… húm!

Không kể chi đến các phương pháp ăn xổi ở thì như hút mỡ, vì ai cũng hiểu, kể cả thầy thuốc làm thẩm mỹ, là có hút cho sạch thì mỡ mới sau đó lại trám đầy chỗ hổng, nếu nạn nhân không giải quyết được tình trạng rối loạn biến dưỡng chất béo. Điều đáng tiếc là nhiều người xem cái đẹp bề ngoài nặng ký hơn sức khỏe.

Muốn biện luận kiểu nào thì giải pháp cơ bản để sụt cân vẫn là làm sao ngăn chặn tiến trình tổng hợp chất béo ký gửi dưới da. Người dư cân tất nhiên phải một mặt giới hạn đầu vào. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với chế độ ăn uống kiêng khem thái quá và đơn điệu đến độ tự gây nhiều thể dạng rối loạn biến dưỡng khác thậm chí nghiêm trọng hơn tăng chất mỡ trong máu! Sụt cân quá nhanh vì nhịn đến đói meo, đến hạ huyết áp, thiếu canxi… để làm gì, khi sau đó lại tăng cân, có khi nhiều hơn lúc trước, vì tác dụng “bật ngược” (jojo effect) sau thời gian kiêng cữ! Mặt khác, người béo phì đương nhiên cần tiêu hủy chất béo càng nhiều càng tốt, nhưng với cơ chế sinh học phù hợp với sức khỏe, chẳng hạn dưới hình thức vận động để đốt chất mỡ. Liệu có ích gì khi tìm cách tiêu mỡ bằng các loại thuốc được quảng cáo hấp dẫn nhưng trên thực tế chỉ là thuốc lợi tiểu, thuốc tẩy xổ, hay tệ hơn nữa, có tác dụng cấp kỳ nhờ hưng phấn tuyến giáp trạng. Các bà, các cô đã nghe nói lần nào về trường hợp rối loạn chất điện giải hay nặng hơn nữa, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận của người lạm dụng thuốc làm ốm? Ông bà có dạy “có ăn có chịu”. Đằng này không ăn mà chịu mới oan!

Cấm ăn thịt mỡ? Nghe rất dễ nếu người phải kiêng cữ là người… khác! Thực tế lại không đơn giản như lời khuyên. Không lẽ dự tiệc cưới rồi ngồi một góc với ly… nước khoáng! Không lẽ vào bàn tiệc bày vịt Bắc Kinh rồi chọn đĩa… cải hấp?! Với người vì nghề nghiệp, vì cuộc sống nên không thể tránh né bữa tiệc nhiều thịt mỡ thì giải pháp tuy tương đối nhưng thực tiễn chính là áp dụng các loại thuốc có tác dụng phong bế tiến trình hấp thu chất béo qua niêm mạc đường ruột. Nếu thực hiện một cách bài bản với liệu trình hẳn hòi dưới sự hướng dẫn và theo dõi của thầy thuốc rành về chất béo thì tốt nhất. Nếu không được như thế thì tối thiểu nên áp dụng ngay sau mỗi bữa ăn có thực đơn thuộc loại “đẹp phấn son, ngon đường mỡ”. Cách này tuy không là thượng sách nhưng dễ áp dụng. Chỉ cần một phần chất béo thuộc nhóm gây hại cho cơ thể đừng vào máu nhưng theo ngay đường bài tiết qua cơ chế “ăn gì… nấy” đã đủ để giảm thiểu nguy cơ béo phì và xơ vữa mạch máu. Thuốc nào thực sự có tác dụng như thế, thuốc nào quả thật an toàn cho người bệnh nghĩa là đã được ngành y tế công nhận sau khi đánh giá kết quả nghiên cứu trong thực nghiệm lẫn lâm sàng? Đó là công việc quảng bá của hãng thuốc và dược phòng. Viết hết ra đây chỉ sợ mang tiếng… quảng cáo!

Sợ mập là đúng. Trong mọi trường hợp, dù muốn khỏe hay chỉ vì muốn đẹp thì động cơ đều hợp lý. Nhưng sợ đến độ vội tin vào bất cứ phương tiện nào mà không cần phân biệt lợi, hại thì sai hoàn toàn. Cái khó là không thiếu người sẵn sàng mất tiền dù biết rõ mang tật dễ như chơi. Biết làm sao đây khi nhẹ dạ đằng nào cũng là thói quen của con người!

Sợ mập là đúng. Trong mọi trường hợp, dù muốn khỏe hay chỉ vì muốn đẹp thì động cơ đều hợp lý. Nhưng sợ đến độ vội tin vào bất cứ phương tiện nào mà không cần phân biệt lợi, hại thì sai hoàn toàn. Cái khó là không thiếu người sẵn sàng mất tiền dù biết rõ mang tật dễ như chơi. Biết làm sao đây khi nhẹ dạ đằng nào cũng là thói quen của con người!

11. ONG ƠI, THƯƠNG LẤY ĐÀN ÔNG!

Có những con số thống kê thật dễ sợ! Chẳng hạn, theo một khảo sát mới nhất ở châu Âu, không dưới 10 triệu đàn ông bên Tây, trong số đó có người thậm chí chưa quá tuổi 25, đang có vấn đề khó tâm sự vì “trên” năn nỉ muốn khan tiếng mà “dưới” không thèm nghe, hay có nghe thì cứ như người lãng tai, nghĩa là trống muốn đánh xuôi mà kèn cứ thổi ngược! Không tả dông dài cũng biết khổ đến thế nào vì chểnh mảng như thế thà chịu tiếng điếc cho rồi.

Nói chi đến chuyện xứ người khi bên ta nào khá gì hơn. Bằng chứng là phòng khám nam khoa có ế bao giờ! Không lạ gì khi từ bác sĩ chuyên khoa tiết niệu cho đến chuyên gia tâm lý đều đồng lòng báo động về vấn nạn của phái tự nhận là mạnh trong thế kỷ 21. Vấn đề lại không đóng khung trong tình trạng rối loạn cương dương. Không ít đàn ông tuy vẫn có đời sống tình dục bình thường nhưng lại không có khả năng tìm người nối dõi vì trong tinh dịch chỉ được có nửa sau, nghĩa là dịch thì có nhưng tinh thì không! Tình trạng này càng rõ nét hơn nữa với số đối tượng phải đối đầu liên tục với cuộc sống nghề nghiệp căng thẳng (stress), hay phải tiếp xúc thường xuyên với môi trường ô nhiễm. Khỏi nói thêm cũng hiểu hạnh phúc gia đình khó tránh sứt mẻ khi bậc phu quân không làm tròn chuyện tưởng như rất đơn giản, điều dường như rất bình thường.

Thực tế đó đã là đòn bẩy để nhiều nhà nghiên cứu trên khắp năm châu đua nhau đi tìm giải pháp. Vài trong số đó đã tỏ ra hài lòng với một phương tiện vừa an toàn, vừa không quá phức tạp hay tốn kém cho người muốn lấy lại phong độ của “đàn ông đích thực”. Đó là phương pháp ứng dụng khả năng cộng hưởng của phấn hoa và sữa ong chúa, của hợp chất có tên là melbrosia. Bên cạnh một số thành phần sinh học có ảnh hưởng gián tiếp trên chức năng sinh dục như khoáng tố kẽm và selen, như sinh tố E, nhiều hoạt chất khác trong món thuốc bí truyền này với cấu trúc tương tự nội tiết tố là lý do tại sao phấn hoa khi gặp sữa ong chúa lại trở thành thuốc tốt đến thế.

Nói có sách mách có chứng. Bác sĩ Gabor ở Budapest, Hungary, đã chứng minh là người dựng cờ không nổi vì lý do suy nhược thần kinh bỗng oai phong lẫmliệt sau khi được điều trị vài tuần với melbrosia. Điểm khéo là không chỉ chức năng sinh dục mà tổng trạng, đặc biệt là khả năng tư duy, cũng được cải thiện thấy rõ với sản phẩm của loài ong.

Còn nữa, Chimaitilly, Giáo sư khoa tiết niệu ở Beirut, Lebanon, đã chứng minh đàn ông bị chứng loãng tinh có thể gieo mầm và hái quả sau khi kiên nhẫn dùng melbrosia khoảng nửa năm. Tương tự như thế là hai công trình của hai bác sĩ Biel va Salomon ở Hamburg, CHLB Đức. Nổi bật hơn nữa là kết quả nghiên cứu của Giáo sư Corletto ở Venedig, nước Ý, theo đó melbrosia đồng thời có công năng cải thiện giấc ngủ, khả năng tập trung tư tưởng và sức lao động cho người trăn trở trong chốn phòng the. Theo Corletto, khó có thuốc nào tốt hơn melbrosia để chữa chứng chưa tới chợ đã hết… tiền!

Thưa quý độc giả thuộc phái không chịu nhận là yếu, có bao giờ quý vị chịu khó quan sát cách làm việc không biết mỏi mệt của loài ong? Rào trước đón sau không bằng nói thẳng, trự nào tự cảm thấy khó giữ nét mày râu nên liệu mà gõ cửa chàng ong trước khi quá muộn.

Ong ơi, đừng bỏ các ông nghe ong!

12. NÓI CÓ SÁCH, MÁCH CÓ CHỨNG

Sinh tố? Khoáng tố? Chuyện nhỏ! Chưa chắc! Hầu như người nào cũng biết ít nhiều về sinh tố và khoáng tố, nhưng không phải ai cũng thực sự hiểu rõ về giá trị của hai nhóm hoạt chất này. Cho đến giữa thế kỷ 20, giá trị của sinh tố vẫn còn thu hẹp trong phạm trù dinh dưỡng. Kiến thức về khoáng tố còn hạn hẹp hơn theo kiểu chất vôi cần cho xương, chất sắt cần cho hồng cầu. Phải đợi đến thập niên 1970, sinh tố và khoáng tố mới có bước bứt phá trên diễn đàn y học nhờ tiến bộ của ngành sinh hóa. Từ thời điểm đó, thầy thuốc thực sự hồ hởi tìm cách ứng dụng sinh và khoáng tố trong điều trị. Đến cuối thế kỷ 20, các loại sinh tố có công năng hưng phấn sức đề kháng như tiền sinh tố A, sinh tố E, C, và một số khoáng tố vi lượng như selen, kẽm, crôm, vanadium… đã trở thành trọng điểm của nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến ung thư, chẳng hạn:

- Tỷ lệ nhiễm ung thư ở Hồ Nam, Trung Quốc (nơi có mật độ tử vong vì ung thư phổi cao nhất thế giới) giảm đến 20% trong nhóm được điều trị dự phòng với hợp chất bao gồm tiền sinh tố A, sinh tố E, sinh tố C và khoáng tố selen, theo kết quả một công trình nghiên cứu kéo dài hơn năm năm với trên 30.000 đối tượng.

- Chuyên gia ở Đại học Johns Hopkins ghi nhận tỷ lệ nhiễm ung thư phổi rất thấp trên người tuy hút thuốc nhưng không thiếu tiền sinh tố A. Các nhà nghiên cứu ở Học viện Phòng ngừa ung thư ở Thụy Điển sau 20 năm tập hợp dữ liệu thống kê đã quả quyết là người hút thuốc chỉ bị ung thư phổi khi hàm lượng tiền sinh tố A trong cơ thể quá thấp.

- Tạp chí Dinh dưỡng lâm sàng ở Mỹ trước đó cũng đã phổ biến một bản tin với cùng quan điểm. Viện Nghiên cứu ung thư Phần Lan sau đó đã bổ túc với nhận xét là nếu muốn ứng dụng tiền sinh tố A để chống độc chất sinh ung thư trong khói thuốc lá thì phải tiến hành trước khi phát bệnh. Nguyên tắc này cũng có giá trị với người tuy không hút thuốc nhưng phải tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc.

- Thầy thuốc ở trường Đại học California cũng đã khám phá là lượng sinh tố E dự trữ rất thấp trong cơ thể người hút thuốc. Bên cạnh đó, trung tâm nghiên cứu ung thư ở Baltimore, Mỹ, đã chứng minh là không chỉ tiền sinh tố A mà sinh tố C, E, cũng như hai khoáng tố selen và kẽm thường rất cao trong cơ thể người không bị ung thư. Tương tự như thế, các nhà điều trị ở Phần Lan ghi nhận tỷ lệ ung thư trực tràng và tuyến tiền liệt rất thấp trên đối tượng có thói quen dùng sinh tố E mỗi ngày, ngay cả ở người đã hút thuốc nhiều năm.

- Kết quả một công trình theo dõi kéo dài hơn 10 năm ở Thụy Điển cho thấy tỉ lệ nhiễm ung thư ruột trên đối tượng bị căng thẳng nghề nghiệp cao gấp năm lần nếu so sánh với người có cuộc sống thư thả. Nhưng khi so sánh số người tuy cũng bị điên đầu vì cuộc sống nhưng biết ứng dụng sinh tố E thì tỉ lệ nhiễm bệnh chỉ còn gấp đôi lô đối chứng.

- Theo Học viện Miễn nhiễm ở Nam Phi, mức độ phát tán ung thư phổi tùy thuộc vào hàm lượng sinh tố C trong cơ thể. Hội đồng Dinh dưỡng Mỹ cũng đã căn cứ vào kết quả thử nghiệm để khuyến cáo người hút thuốc nên bồi bổ mỗi ngày với tối thiểu 100 mi li gam sinh tố C.

- Các nhà điều trị ở Bệnh viện Johns Hopkins sau khi theo dõi mẫu máu của 26.000 phụ nữ trong lứa tuổi trung niên đã kết luận là đối tượng nào có hàm lượng tiền sinh tố A trong máu cao hơn bình thường hầu như không bị nhiễm ung thư da và bàng quang.

- Chuyên gia ở trường Đại học Berkeley, Mỹ, đã chứng minh là tập hợp sinh tố C, E và tiền sinh tố A có khả năng ngăn chặn sự phát triển của tế bào ung thư trên niêm mạc dạ dày. Tác dụng này càng rõ nét hơn nữa nếu cơ thể không thiếu sinh tố E. Thêm vào đó, bệnh nhân đã bị ung thư không những có khả năng chịu đựng xạ trị hay hóa trị cao hơn lô đối chứng, nếu có sinh tố E và tiền sinh tố A trong phác đồ điều trị, mà còn ít bị di căn, theo báo cáo của chuyên khoa ung bướu ở Phần Lan.

Nhờ cấu trúc khác nhau nên tác dụng phòng bệnh của sinh tố có tính chuyên biệt. Điều này mang lại lợi điểm là sinh tố có thể phân công lùng diệt các loại độc tố khác nhau, như sinh tố E chuyên môn truy nã độc tố dẫn xuất từ chất béo và trong môi trường có thừa dưỡng khí. Tiền sinh tố A ngược lại có ái tính cao với chất sinh ung thư trong môi trường nhiều thán khí. Sinh tố C thì thủ diễn vai trò kiểm soát trong hệ thống mao mạch. Nói cách khác, muốn dùng sinh tố với hiệu quả tối ưu thì đừng quên tính cộng hưởng của sinh và khoáng tố.

Dù vậy, mặc dầu với kết quả không thể chối cãi, vai trò phòng bệnh của sinh tố và khoáng tố vẫn chưa được đánh giá đúng mức, ngay cả ở nhiều nước tiên tiến. Trong khi Bộ Y tế Mỹ chính thức khuyến khích áp dụng sinh tố và khoáng tố để ngăn ngừa ung thư thì theo một cuộc thăm dò gần đây ở CHLB Đức vẫn còn không dưới 80% người dân nước này chưa tin vào khả năng phòng bệnh của sinh tố và khoáng chất vi lượng. Tôi không tin là dữ liệu thống kê ở nước mình sẽ khả quan hơn. Điều đáng buồn là tại sao nhiều người, kể cả không ít thầy thuốc, không chịu thử vì đằng nào cũng không có biện pháp dự phòng nào khác khả thi hơn phương pháp dựa lưng vào thiên nhiên. Cho dù trong một trăm người dựa lưng vào sinh tố và khoáng tố chỉ có một người có thể ngừa được bệnh thì đã đáng công.

Ung thư không bao giờ nhân nhượng. Bó tay đợi bệnh nào có ích gì?!

13. CHO THÊM CHÚT GỪNG

Trong truyện chưởng của Kim Dung có một nhân vật mang ngoại hiệu là “vô ác bất tác”, nghĩa là không ác không làm. Nếu so sánh với bệnh tật thì cảm cúm xứng đáng với tên gọi đó, vì cảm cúm, dù mưa hay nắng, không tha một ai, già trẻ trai gái, có dịp là xuống tay. Cảm cúm tuy trước mắt không diễn biến quá đỗi nghiêm trọng, không có đoạn kết bi thảm, như bệnh tim mạch, nhưng lại là nguyên nhân làm mất chất lượng cuộc sống. Ai vui gì với cảnh nay đau mai yếu, lại thêm bị móc túi liên tục vì… thuốc cảm!

Thuốc cảm tuy đúng là không thiếu, cũng không đắt đến độ cắt cổ người bệnh, nhưng không lẽ uống hoài mà không ngại, khi thuốc nào cũng có phản ứng phụ! Không lạ gì khi ngành y tế ở nhiều nước Âu Mỹ đã lên tiếng cảnh báo về tình trạng lạm dụng thuốc cảm, vì đó là nguyên nhân dẫn đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng, từ thiếu máu bước qua trầm cảm cho đến ung bướu ác tính. Thật đáng tiếc vì bên cạnh viên thuốc cảm vẫn có nhiều biện pháp giải cảm an toàn hơn và không kém phần hiệu quả nếu người bệnh ráng nhín chút thời gian để tìm về thiên nhiên, thay vì chỉ muốn tốn ít giây đồng hồ để nuốt chửng viên thuốc cảm.

Một thí dụ điển hình là món canh gà nấu với tiêu sọ và ớt phơi khô của người Mễ. Chọn món cay nóng để trị cảm cúm nghĩa là người ăn hạ nhiệt nhờ vã mồ hồi, thanh trùng đường hô hấp nhờ trào nước mắt, đổ nước mũi trong và sau khi ăn thì nền y học dân gian nào cũng có thừa kinh nghiệm. Nhưng nếu tưởng tác dụng giải cảm tán hàn chỉ là do vị cay thì chưa thấy hết cái hay của tô canh gà. Theo kết quả nghiên cứu ở hai trường đại học y khoa nổi tiếng là Oxford, nước Anh, và Philadelphia, Mỹ, thì hiệu năng chủ yếu của tô canh gà là do ảnh hưởng trên sức đề kháng nhờ thành phần chất kẽm có nhiều trong miếng ức gà! Bằng chứng là khi cũng nấu canh giải cảm với đầy đủ tiêu ớt nhưng thiếu thịt gà thì tác dụng giảm thiểu rõ rệt. Tuy là tô canh gà nhưng nếu chọn phần khác ngon hơn, như đùi, cánh, thì tác dụng vẫn không bằng với công thức nguyên thủy, với miếng ức gà tuy không béo nhưng lại là món bổ cho người sụt sịt sổ mũi, húng hắng, khan tiếng, nhức đầu, mệt mỏi … vì cảm cúm.

Nếu so sánh tô canh gà của người Mễ với thức ăn xứ mình thì món miến gà rõ ràng thừa sức… gia nhập WTO! Không chỉ đậm đà hơn về khẩu vị, không chỉ hấp dẫn hơn về hương vị, miến gà của người mình còn có tác dụng toàn diện hơn nhờ hành, ngò, rau thơm đủ loại. Nếu xét về mặt dược lý thì tô miến gà buổi sáng sớm khi trời chuyển mưa, hay sau buổi làm việc suốt ngày trong phòng máy lạnh càng dễ qua mặt viên thuốc cảm, hơn nữa nếu thực khách cho thêm chút gừng xắt sợi. Nếu được gừng ngâm giấm thì càng tuyệt. Thầy thuốc cổ truyền ở phương Đông mấy ai không biết là gừng ngâm giấm, hay dầm với nước chanh tươi là phương thuốc giải cảm đã có uy tín thương hiệu từ nhiều… ngàn năm! Chọn tô miến gà cho thật nóng, với lượng miến vừa phải để còn có thể bốc hơi, kê mũi thật sát để “xông hơi” với gừng, tiêu, hành, ngò… ít phút rồi tận hưởng chất kẽm trong ức gà và năng lượng phục hồi trong cọng miến luộc chín đúng độ bằng cách lua ngay một lèo quên trước quên sau thì thử hỏi thuốc cảm nào bì cho nổi?

Tôi vẫn chưa quên cảnh ngày xưa ngoại sai tôi ra tiệm thuốc Bắc đầu đường mua thang thuốc xông giải cảm. Đã mua không biết bao nhiêu lần nhưng vẫn trố mắt thán phục khi nhìn ông thầy bốc thuốc lia lịa. Trời mưa lâm râm, đường lại trơn trợt như thoa dầu nhưng tôi vẫn hăng hái nhận nhiệm vụ tìm thầy bốc thuốc, không hẳn vì lòng hiếu thảo, mà vì miếng “cánh chỉ” khuyến mãi của ông chủ tiệm. Nghĩ lại cho cùng, thang thuốc xông giải cảm tuy hay nhưng khéo sao bằng tô miến gà gia chút gừng ngâm giấm vừa thơm vừa béo? Lạ thật, sao đến giờ này, sau gần 100 bài y học tạp lục mà vẫn chưa có doanh nhân nào đề nghị hợp tác với tôi để mở nhà hàng bán món ăn chữa bệnh?

Uống thuốc nếu khỏe nào có gì hay, giúp người ăn ngon mà nên thuốc mới đáng mặt làm thầy! Chỉ còn vài bữa lại đến ngày Nhà Giáo Việt Nam 20-11, nên tôi cố viết cho nhanh bài này chỉ mong nhận được… bó hoa! Định viết tiếp nhưng hình như bên ngoài trời vừa trở lạnh. Phải ngừa ngay cảm cúm.

14. LÝ LUẬN CỦA MA MEN

Bàn về nguy hiểm của rượu bia e chỉ mất chỗ của trang báo khi xưa nay không biết bao nhiêu tác giả đã kêu gào bỏ rượu nhưng chỉ hoài công. Hiểu về tai hại của rượu bia thì chắc chắn ai cũng rõ, nhưng số người có đủ can đảm quay lưng với bàn nhậu trước sau vẫn là thiểu số! Đồng ý là không dễ bỏ khi nhiều món ăn rõ ràng đậm đà về hương vị nếu được trộn nhẹ với ngụm rượu. Nhưng đó chưa hẳn là lý do. Đừng tưởng chuyên gia ngành bia bọt lầm lỳ khi cạn chén. Không ít đệ tử của Lưu Linh sẵn sàng lớn tiếng cổ động cho thói quen nâng ly 100% với nhiều luận cứ không hẳn là vô lý. Một số trong đó thậm chí nghe qua có phần hợp lý, đủ để bàn nhậu ở vỉa hè ít khi thiếu khách.

Nếu một tuần có bảy ngày thì bợm nhậu cũng có tối thiểu bảy cách để cãi chày cãi cối (không dám viết là ngụy biện e mích lòng các nhà hàng đang treo quảng cáo theo kiểu uống năm tặng một, cứ như uống bia chẳng khác ăn… kẹo!), có lẽ để mỗi ngày ẩm khách có thể tùy theo tình hình thực tế mà chọn một… slogan, nhằm chứng minh uống rượu làm gì có hại, hay nếu có hại thì cũng không có gì trầm trọng đến độ phải la hoảng!

Luận cứ thứ nhất: có nhậu quắc cần câu chỉ cần thẳng cẳng một đêm là đâu lại vào đó vì độ cồn sẽ bị hóa giải trong giấc ngủ. Đúng là ngụy biện! Cơ thể trong mỗi giờ chỉ có thể loại trừ 0,1% độ cồn. Như thế, thời gian thanh lý độ cồn phải tỷ lệ với mức độ say sỉn. Người quá sỉn có ngủ li bì suốt đêm thế nào vẫn không thể hết say vào sáng hôm sau. Bằng chứng là theo thống kê của ngành an toàn giao thông, đa số tai nạn vào sáng sớm là do người lái đã say mèm đêm trước đó. Ngay trong đêm nhậu thì tỷ lệ tai nạn tất nhiên thấp hơn vì ẩm khách về nhà bằng… taxi!

Biện chứng thứ hai: đối tượng béo phì ít bị hại vì rượu nhờ chất béo trong máu giúp gia tốc tiến trình giải độc rượu của lá gan. Sai hoàn toàn. Theo nhận xét của chuyên gia về bệnh gan do rượu ở Anh, người có da có thịt còn có thêm khuynh hướng ít uống rượu hơn người mảnh mai. Người mập vì thế ít say đến độ bí tỉ, nếu so với người mình hạc xương mai. Lượng mỡ dưới da không ăn nhằm gì hết với chuyện giải rượu. Ngược lại, người dư cân nếu uống rượu dễ bị bệnh tim hơn người có trọng lượng trong định mức bình thường.

Giải thích thứ ba: nếu đã lỡ say chỉ cần uống cà phê đen và tắm nước thật lạnh. Nghe qua rất đáng tin vì gặp cà phê đặc quánh và nước lạnh như nước đá thì mấy ai không tỉnh như sáo. Đúng, nhưng chỉ đúng cho người chưa nhậu. Kết quả của nhiều công trình nghiên cứu cho thấy độ cồn trong máu không đổi gì hết cho dù có nốc nhiều tách cà phê đen hay đứng cả giờ dưới vòi nước lạnh. Tác dụng tốt duy nhất của việc uống cà phê và tắm nước lạnh là dân nhậu trong lúc uống và tắm không thể nhậu tiếp!

Trần tình thứ tư: làm việc nặng cho đổ mồ hôi sau bữa nhậu thì mau tỉnh. Trật lất. Đổ mồ hôi sau khi nhậu nhẹt chỉ làm tăng độ cồn trong máu do mất thêm nước và chất điện giải. Đó là chưa kể nguy cơ trụy tim mạch hay nhồi máu cơ tim ở người cao huyết áp, nhậu say rồi vận động thái quá.

Biện luận thứ năm: rượu thịt thường đi đôi. Theo nhiều bợm nhậu, thịt không chỉ ngon hơn nhờ rượu. Muốn giảm độ rượu trong máu chỉ cần ăn thịt trong lúc nhậu để mượn chất đạm trong rượu nhằm giảm thiểu tiến trình hấp thu rượu vào máu. Nghe tưởng hợp lý nhưng chỉ là ảo tưởng. Có hay không có chất đạm thì rượu vẫn vào máu. Đã uống rượu mạnh lại thêm thịt béo thì chỉ giúp cho gan mau… nhiễm mỡ!

Phân bua thứ sáu: rượu kỵ đồ ngọt. Không sai vì ít khi thấy ai chọn chè để uống bia. Chỉ có người cho chó ăn chè sau khi uống bia! Áp dụng luật tương khắc nên một số “thầy rượu” khuyên ăn ngọt trong bữa nhậu để gan có cơ sở thúc đẩy tiến trình giải độc. Không phải suy luận nào cũng là khoa học, nhất là khi diễn giải được đúc kết từ bàn nhậu! Chất ngọt đã không giảm độ cồn mà còn làm mau say! Đó mới là kết quả của nghiên cứu khoa học.

Dỗ ngọt thứ bảy: người bị bệnh tiểu đường nếu tuân thủ chế độ kiêng cữ có thể yên tâm uống rượu. Quan niệm này quả thật vô cùng nguy hiểm vì hoàn toàn sai lệch. Ngay cả trên người chưa bệnh, uống rượu, đặc biệt sau bữa ăn chiều, là yếu tố khiến đường huyết không ổn định trong đêm. Với người bệnh tiểu đường, tình trạng này càng bội tăng. Người bệnh tiểu đường không nên uống rượu, hay nếu đôi khi khó tránh dùng rượu lúc hội hè, nên né các loại rượu ngọt, rượu trái cây. Một ly rượu vang sau bữa ăn là hình thức có thể chấp nhận cho người có máu quá ngọt.

Thành thật mà nói, không luận cứ nào vừa nêu ở trên có ý đặc sắc. Ấy thế mà chúng vẫn tiếp tục được phổ biến. Cái hay của người yêu rượu là ở chỗ biện luận vụng về như thế mà vẫn có… cảm tình viên! Ai chưa tin xin mời chiều nay ra quán nhậu

15.CÂU CHUYỆN CỦA MỘT NGƯỜI

Ở Đức, chẳng mấy người biết đến cái tên Armin Schutz. Lý do rất đơn giản, Schutz không là nghệ sĩ nổi tiếng nhờ xì-căng-đan, cũng không là cầu thủ đáng giá bạc triệu euro, Schutz chỉ là một công dân bình thường trên mọi phương diện. Điểm đáng nói về cuộc đời của Schutz họa chăng chỉ là ở chỗ thầy thuốc đã dự đoán anh này khó lòng qua khỏi số mạng hẩm hiu vào… hai mươi năm trước!

Hơn hai thập niên trước, Schutz còn là một thanh niên mới bước vào đời, tràn trề nhựa sống với công ăn việc làm ổn định. Nhưng rồi đất bằng dậy sóng. Một hôm Schutz chợt phát hiện một vết mẩn sậm màu trên da đùi. Với tập quán kỷ luật của người Đức, Schutz đến ngay thầy thuốc chuyên về bệnh ngoài da. Kết quả chẩn đoán là ung thư da! Cả bầu trời như sụp đổ xuống đầu chàng thanh niên trước đó đang nhìn cuộc đời qua cặp kính màu hồng. Sau gần nửa năm được điều trị với nhiều lời an ủi là ung thư da không còn bất trị với phương tiện hiện đại của ngành y, Schutz bắt đầu ghi nhận là sức khỏe càng lúc càng suy giảm trong khi hạch háng, hạch nách xuất hiện, càng lúc càng nhiều. Schutz bắt đầu mất dần niềm tin.

Sau khi được chuyển đến bệnh viện chuyên khoa vì tình trạng di căn phát tán quá nhanh, Schutz hoàn toàn suy sụp về tinh thần. Tình trạng càng thảm hại hơn nữa khi bác sĩ khu hóa trị đề nghị chuyển anh sang khu xạ trị và khi thầy thuốc khoa này tỏ ra do dự lúc nhận bệnh. Rồi giây phút của thực tế phũ phàng cũng đến khi thầy thuốc của Schutz thành thật khuyên anh nên về nhà nghỉ ngơi ít ngày, muốn ăn gì thì ăn, muốn làm gì thì làm. Schutz hiểu ngay là anh đã lãnh bản án tử cho dù chưa hề phạm tội, hay nếu có chỉ là tội đồ của căn bệnh ung thư lạnh lùng, cay nghiệt.

Trong giây phút đen tối nhất của cuộc đời Schutz bỗng phát hiện một điều xưa nay chưa hề nghĩ đến. Đó là trong cuộc chiến chống tế bào ung thư kéo dài gần hai năm anh chưa lúc nào là người trong cuộc. Anh chỉ đóng vai thụ động và phó mặc hoàn toàn vận mệnh vào tay thầy thuốc. Từ nhận thức đó, Schutz đã quyết định xoay ngược thế cờ vì đâu còn gì để mất. Thay vì tiếp tục tìm cách lùng diệt tế bào ung thư, Schutz dứt khoát chỉ theo đuổi liệu pháp tăng cường sức đề kháng, vì đằng nào thầy thuốc chuyên khoa cũng đã bó tay. Không chỉ thế, Schutz lao vào công việc ưa thích đồng thời tăng cường giờ giải trí. Nói cách khác, Schutz sống hết mình từng phút từng giây như chưa bao giờ được sống, với tất cả tấm lòng, với niềm hứng thú tối đa, cứ như trong cơ thể của anh làm gì có tế bào ung thư! Trên thực tế đã không đơn giản như thế. Từng ngày, từng đêm Schutz đã phải khóc thầm khi trực diện với một đối thủ quá nặng ký, với nỗi lo sợ của chính mình!

Hai năm sau, tổng trạng của Schutz được cải thiện rõ rệt. Nhiều người quen thậm chí đã thắc mắc không biết liệu Schutz trước đó có đúng là bị ung thư hay không!? Schutz thì không hề thắc mắc vì anh biết rõ hơn ai hết cuộc chiến của riêng anh đã cam go đến thế nào!

Kết quả khám bệnh mới tháng trước đã xác minh lần nữa là ung thư biến mất hoàn toàn trong cơ thể của Schutz. Theo nhiều thầy thuốc, đó là trường hợp lành bệnh không rõ lý do, như lời kết luận ngắn gọn trên biên bản hội chẩn.Với một số thầy thuốc khác, Schutz chỉ là trường hợp thiểu số của những người lành bệnh ung thư mà không thể giải thích bằng cơ sở khoa học. Không một nhà điều trị nào thắc mắc Schutz bằng cách nào có thể trở về từ cõi chết. Cứ như chuyện Schutz sống còn, nghĩa là trái ngược với tiên đoán của thầy thuốc, là chuyện tầm phào trong buổi chợ chiều. Khi được hỏi ý kiến về quan điểm tranh luận khác nhau của thầy thuốc, Armin Schutz đã trả lời rất đơn giản: “Là bệnh nhân, tôi bất cần cơ chế tác dụng! Là bệnh nhân, tôi chỉ cần khỏi bệnh!”.

Có một điều chắc hơn đinh đóng cột, Schutz sẽ không mất nhiều thời giờ để suy nghĩ về ung hay thư vì anh đang rất bận rộn với việc thưởng thức cuộc sống. Hơn thế nữa, trong khi thầy thuốc quan tâm về khả năng tái phát hay di căn thì Schutz lại xem chuyện đó như gió thoảng bên đường. Không có gì khó hiểu với thái độ phớt tỉnh hơn ăng-lê của Schutz vì với người đã bước qua địa ngục thì còn nơi nào không là thiên đàng? Từ nẻo chết Schutz đã tìm ra lối sống. Con đường đó không hề thênh thang vì phải vượt qua một chướng ngại ghê gớm. Đó là làm sao dựa lưng sát vách mà vẫn tin vào lối thoát nào đó chưa thấy tăm hơi.

Câu chuyện về Armin Schutz là chuyện có thật và vừa được phổ biến trên tạp chí Healthy Living ở Đức. Câu chuyện đó với nhiều người không có gì đặc sắc khi trên mặt địa cầu chật ních cư dân, liệu còn có ý nghĩa gì không khi thêm hay bớt một người? Chắc chắn có người sẽ hỏi liệu được mấy người may mắn như Schutz? Tôi thì muốn hỏi ngược lại, như thế gọi là may mắn hay sao? Theo tôi, câu hỏi chính xác hơn phải là “liệu có mấy người gom đủ nghị lực để vượt ra ngoài khuôn khổ của định kiến xã hội và gọng kìm khoa học như Armin Schutz?”.

Không dễ có câu trả lời!

16.CÀ KÊ CHUYỆN ... TRÀ!

Tôi đã nhiều lần nhận được câu hỏi của độc giả muốn biết cách uống trà sao cho nên thuốc, cụ thể nên chọn trà nào, trà xanh hay trà đen? Lần này xin mượn mục Y học tạp lục để giải đáp thắc mắc.

Không kể đến hình thức trà thuốc, nghĩa là dùng dược liệu, hoặc rau quả phơi hay sấy khô rồi hãm bằng nước nóng và uống như… trà, chẳng hạn trà khổ qua, trà lá ổi… Muốn nói đến trà đúng nghĩa thì nguyên liệu phải là cây trà. Hai chủng loại phổ biến trong tập quán uống trà của tao nhân sành điệu là giống trà Camella assamica thường được dùng ở các quốc gia Trung Đông và dọc theo con đường lụa, và giống trà Camella sinensis phổ biến ở các nước chịu ảnh hưởng văn hóa của Trung Quốc.

Trên thực tế, lá trà đen, xanh hay thậm chí trắng bạc (nên được gọi là trà trắng) là do khác biệt trong tiến trình bào chế. Trà đen, khác với trà xanh và trà trắng ở điểm ủ cho lên men sau khi phơi khô. Chính nhờ phản ứng lên men mà trà đen có mùi thơm đặc biệt và lá trà có màu đậm, từ đỏ hung đến đen tuyền. Cũng nhờ hiện tượng lên men mà trà đen chứa nhiều hoạt chất có tác dụng kháng oxy-hóa, nghĩa là chống tình trạng lão hóa tế bào.

Trái với trà đen, trà xanh và trà trắng, một thể dạng đắt tiền của trà xanh vì chỉ dùng búp trà non, là sản phẩm được chế biến chủ yếu qua quá trình phơi nắng và hóng gió. Thời gian chế biến càng lâu, nghĩa là càng nhiều ngày trong nắng dịu dàng, trong gió hiu hiu thì trà càng ngon và càng đắt giá. Lá trà nhờ đó còn giữ màu xanh hay khéo hơn nữa mặt dưới còn giữ lớp lông mịn và màu xám bạc.

Nếu xét về thành phần thì trà đen chứa nhiều chất chát, kalium và fluor hơn trà xanh. Trà xanh trái lại có nhiều sinh tố C, tiền sinh tố A và kẽm hơn trà đen. Nếu trà đen tốt cho răng và hữu ích cho mục tiêu chống lão hóa thì trà xanh đa dạng hơn về mặt tác dụng nhờ nhóm hoạt chất thông mạch và phòng ngừa ung thư. Thầy thuốc ở Nhật Bản, Trung Quốc từ nhiều thế hệ đã xếp loại trà xanh vào nhóm thuốc hạ huyết áp và chống ung thư. Không ít thầy thuốc ở châu Âu, dựa vào kết quả của nhiều công trình nghiên cứu trong thời gian gần đây, đã áp dụng trà xanh như nhân tố quan trọng trong phác đồ điều trị rối loạn biến dưỡng chất mỡ trong máu cũng như cho người bị đe dọa vì bệnh mạch vành. Trà xanh từ lâu đã là thành phần không còn xa lạ trong nhiều loại mỹ phẩm, thực phẩm chức năng.

Nếu chấm điểm dựa vào khả năng hưng phấn thần kinh theo kiểu cà phê thì hai loại trà đều ngang ngửa về tác dụng. Trà đen tuy chỉ chứa khoảng 70% lượng cafein, nếu so sánh với hàm lượng trong trà xanh, nhưng cường độ tác dụng lại mạnh hơn. Nói cách khác cho nho nhã hơn, uống trà nào cũng có tác dụng… thái đức! Nhiều hay ít tùy theo số chén trà trong lúc cao hứng. Theo các nhà nghiên cứu về trà ở Heidelberg, CHLB Đức, muốn loại bỏ tác dụng gây háo động của trà chỉ cần lưu ý:

- Đừng pha trà với nước nóng hơn 80 độ bách phân.

- Đừng dùng nước nhất.

- Đừng hãm trà lâu hơn bảy phút.

Điểm kẹt mà các nhà khoa học không lưu ý là nếu pha trà với nước quá nguội, pha trà quá nhanh, lại thêm bỏ nước đầu, thì trà không… ngon!

Thế thì nên chọn loại trà nào? Tất nhiên còn tùy mục đích của người uống trà, nhưng theo thiển ý chủ quan của tôi, cứ thử cả ba loại một cách linh động, khi thì đen, lúc thì xanh, thỉnh thoảng lại trắng, tùy theo hứng thú, khẩu vị, khả năng và phương tiện sẵn có. Việc gì phải gò bó trong khuôn khổ nào đó chỉ vì hai tiếng trà đạo. Đã gọi là đạo mà câu nệ thì còn gì là đạo. Nếu xem đạo là đường tại sao không chọn con đường theo kiểu của văn hào Lỗ Tấn? Cứ đi rồi sẽ thành đường!

17.ĐỪNG NGỒI QUÁ LÂU!

Ngày xưa, thuở còn học y khoa, tôi có ông thầy hay đặt câu hỏi để trắc nghiệm học trò theo kiểu: “hoàn cảnh nào khiến người đàn ông đứng ngồi không yên?

a. Vợ vào nhà bảo sanh?

b. Vợ mượn chiếc xe mới mua chưa bóc tem?

c. Vợ đòi tháp tùng cuộc họp tối nay?

d. Cả ba câu trên đều đúng nhưng còn thiếu.

Câu trả lời đúng nhất là câu (d) vì lý do thứ tư chính đáng vô cùng là bệnh... trĩ!”

Ai đã một lần nếm qua nỗi khổ vì bệnh trĩ đều thấm thía với cảnh sống dở chết dở mỗi lần an tọa! Không đau đứt ruột sao được khi tĩnh mạch căng phồng, khi vùng da non viêm tấy ở ngay một trong các điểm nhạy cảm và mong manh nhất của cơ thể! Trĩ, nếu xét về mặt cơ chế, chỉ là bệnh lý của tĩnh mạch, nhưng điểm ngặt nghèo chính là vì vị trí... oái oăm!

Nhưng không thể vì thế mà đổ thừa hết cho mạch máu! Tĩnh mạch thì ai cũng có, cơ tạng cá biệt tuy đúng là yếu tố đi kèm, nhưng không phải vì thế mà ai cũng bị trĩ! Bên cạnh tình trạng táo bón kinh niên, hoặc do bệnh mãn tính trên đường tiêu hóa, hoặc do chế độ dinh dưỡng không cung cấp đủ nước lại thiếu chất xơ, ảnh hưởng của áp lực cao trong khung xương chậu là một trong các nguyên nhân dẫn đến dãn tĩnh mạch ở vùng phải chịu nhiều sức ép do tác động chiều trọng lực từ trên xuống dưới. Do đó, bên cạnh tình trạng xung huyết trong bụng dưới, như gặp kỳ kinh, hay trong lúc mang thai, ngồi quá lâu cũng là nguyên nhân thường gặp trong bệnh trĩ. Không lạ gì khi nhiều người có thói quen dùng phòng vệ sinh làm thư viện cá nhân, dù không hề bị táo bón, thường đến lúc nào đó bỗng trở thành đau khổ nhưng khó nói! Biết vậy, cũng nên thông cảm cho số đối tượng này, vì trong cuộc sống căng thẳng hiện nay, mấy khi tìm được giây phút yên bình cho bằng khoảnh khắc của riêng tư, giây phút “lên ngôi” một mình?!

Ngồi lâu có tốt cho sức khỏe hay không? Để tìm đáp án chính xác, chuyên gia về bệnh mạch máu ở trường Đại học Amsterdam, Hà Lan, chắc cũng rảnh rỗi ghê lắm, đã tiến hành một mô hình thực nghiệm bằng cách ứng dụng kỹ thuật số và nhiệt đồ để so sánh tình trạng xung huyết trong vùng chậu ở các tư thế khác nhau của cơ thể. Kết quả đúng là máu dồn xuống vùng hội âm nhiều nhất trong tư thế ngồi. Rõ hơn nữa, các nhà nghiên cứu đã khuyến cáo về hai tư thế ngồi “trật chìa” dễ dẫn đến bệnh trĩ vì gia chủ tự làm tăng áp lực trong vùng chậu. Đó là:

- Ngồi chồm ra phía trước tạo một góc 45 độ giữa thân mình và trục thẳng đứng. Đã cong tránh sao không nghẽn!

- Ngồi tuy thẳng lưng nhưng không hẳn trên ghế mà chỉ mấp mé trên bề mặt của nửa ghế phía trước. Đã cấn thì có lúc phải nghẹt!

Thử hỏi có bao nhiêu người đang làm việc với máy vi tính trong tư thế vừa mô tả? Không lạ gì khi phòng đợi khám trĩ của nhiều bệnh viện chật cứng bệnh nhân! Đó là chưa kể đến số thân chủ đang len lén điều trị theo kiểu “gia truyền” bảo đảm 100% sau đó sẽ có lúc than trời như bọng!

Đi xa hơn nữa, thầy thuốc ở Hà Lan đã khẳng định là ngồi, cho dù ngồi lâu, không có hại bằng ngồi... yên! Ngược lại, tuy cũng ngồi, nhưng thỉnh thoảng nhích tới nhích lui, chẳng những không sinh bệnh mà còn có ích cho mục tiêu phòng ngừa bệnh trĩ. Thế mới biết, ngồi cũng là một nghệ thuật, nếu không ông bà đã không nhắc nhở “ăn coi nồi, ngồi coi hướng”!

Cũng từ nhận xét đó, các nhà nghiên cứu ở quê hương của đội bóng màu áo cam đã đánh tan định kiến cho rằng người bệnh trĩ không nên chơi thể thao. Không chơi gì hết là sai, chỉ cần lựa môn mà chơi. Người bị trĩ hay người có cơ tạng với nhược điểm là tĩnh mạch không nên tham gia các môn thể thao có động tác nhảy thẳng lên như bóng rổ, bóng chuyền, nhảy dây... Trái lại có thể yên tâm chọn môn giải trí, cho dù có ngồi, nhưng bàn tọa có dịp sàng qua sàng lại, chẳng hạn đạp xe đạp. Dễ gì bị bắt bí nếu biết cách đong đưa. Nếu tìm được hình thức vận động giúp giải tỏa áp lực trong vùng chậu bằng vài tư thế ngược đời như với yoga thì càng tốt, vì một công hai việc, vừa giảm thiểu áp lực cho tĩnh mạch, vừa giải tỏa gánh nặng cho hệ thần kinh.

Còn thêm một nguyên nhân khiến bị trĩ! Dù Đông hay Tây y cũng thế, đã là bệnh trĩ phải dính líu không nhiều thì ít, không trực tiếp thì gián tiếp với chuyện “ngồi quá lâu”. Theo Đông y, người có lắm điều uất ức mà nói không được cũng dễ bị trĩ vì sau nhiều cơn “giận căm gan” hầu như khó tránh cảnh “tức lộn ruột”! Thầy thuốc ngày xưa tuy hay dùng câu văn bóng bẩy tượng hình nhưng chính xác vô cùng, có khi rộng nghĩa là khác. Bằng chứng là trong nhiều công ty, công sở chỉ vì vài sếp cứ “ngồi ỳ một chỗ” mà nhiều cấp thừa hành đâm ra bị... trĩ!

18. THÀNH TIÊN HẠ GIỚI

Khoảng hai thập niên trước có cuốn phim được chiếu đi chiếu lại không biết bao nhiêu lần với tựa đề Trẻ mãi không già. Phim không có gì hay nhưng tựa phim lại đánh đúng mơ ước thầm kín của mọi người. Có ai không muốn giữ mãi làn da hồng hào, mịn màng, tươi sáng, như của trẻ thơ?

Giấc mơ đó khó thành hiện thực vì da dù không muốn cũng có lúc phải lên đường lão hóa. Sớm hay muộn, từ tuổi 50 hay chỉ mới 30 đã tranh về già là do cơ tạng và nếp sinh hoạt cá biệt của mỗi người. Tất nhiên cũng có vài yếu tố ảnh hưởng trên vận tốc thoái hóa của da. Trước hết, đừng đổ thừa vì lỡ có gen mau già nên da sớm nhăn nheo. Vết ấn của thời gian trên gương mặt nhiều khi là sản phẩm của… chính nạn nhân! Một trong các nguyên nhân khiến da mau về hưu trước tuổi là lối sống khiến lá gan, trái thận phải mệt nhoài vì tình trạng quá tải của rượu thịt, cà phê, thuốc lá, dược phẩm…

Như thế, lẽ nào đành bó tay ngồi đếm nếp nhăn! Không hẳn vậy, tuy đúng là không thể không già, nhưng vẫn có thể trì hoãn thời điểm “hết đường ăn thua”, nếu hiểu và tuân thủ quy luật của thiên nhiên.

Nếu so sánh làn da tươi mịn của trẻ con với lớp da phong trần của người lớn thì đâu là điểm khác biệt? Trước hết, da của trẻ con, ngoại trừ trường hợp suy dinh dưỡng, nhờ không thiếu nước nên mặt da bóng láng. Kế đến, thành phần sợi đàn hồi và sợi keo chiếm đa số trong cấu trúc của da nên da căng như mặt trống. Thêm vào đó, da nhuận nhưng không nhờn vì chất nhờn không ứ đọng trong tuyến bã dưới da.

Ngược lại, song song với tuổi đời, da phải thay đổi qua nhiều công đoạn:

- Bắt đầu từ tuổi dậy thì, da trở thành quá nhờn và vì thế dễ bị bội nhiễm dưới dạng mụn, nhọt… do chất nhờn ứ lại trong tuyến bã.

- Khi bước vào tuổi trưởng thành, da chuyển sang dạng “hỗn hợp” với một phần da vẫn nhờn, trong khi phần khác lại khô do mất quân bình dịch thể dưới da, vừa vì tác động của phế phẩm từ phản ứng biến dưỡng thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm… cũng như dưới ảnh hưởng của độc chất trong môi trường ô nhiễm, như tia tử ngoại trong ánh nắng gay gắt. Hình ảnh điển hình của giai đoạn này là cấu trúc tréo cẳng ngỗng của da mặt theo hình chữ T, qua đó phần da trán, dọc sống mũi xuống đến cằm thì nhờn, trong khi các phần còn lại, quanh mắt, gò má lại khô, khiến người muốn làm đẹp khó chọn mỹ phẩm.

- Từ tuổi 40, thậm chí sớm hơn với người có cuộc sống căng thẳng, da bắt đầu xuất hiện nếp nhăn. Lý do là vì tình trạng mất nước kéo theo hậu quả giảm lượng dưỡng khí, sợi đàn hồi và sợi keo dưới da. Đã không đủ chất keo để căng da, thiếu sợi đàn hồi để trả da về vị trí cũ sau mỗi lần co dãn, lại thêm mặt da khô giòn thì da đợi gì mà không trũng xuống thành nếp nhăn ở vùng hay bị co thắt theo cảm xúc, như quanh mắt, trên trán, dọc hai bên mũi…! Càng tiếp xúc với chất oxy-hóa, vận tốc lão hóa càng nhanh.

Chính vì mỹ nhân nhan sắc khuynh thành cũng không thể đảo lộn quy luật của thiên nhiên mà các hãng sản xuất mỹ phẩm, cũng như thầy thuốc hành nghề giải phẫu thẩm mỹ, tha hồ làm giàu trên nỗi lo về chiều của phái yếu. Phần lớn nạn nhân có lẽ vì quá sợ mau hết đẹp nên đã quên hai điều rất đơn giản:

1. Cho dù dùng toàn mỹ phẩm hàng hiệu để chống nếp nhăn, hoặc may mắn gặp tay dao kéo nhà nghề cách mấy, thì nếp nhăn cuối cùng vẫn hằn sâu trên gương mặt nếu tế bào dưới da không đủ… nước! Không có mỹ phẩm nào qua mặt được lượng nước cần thiết để giữ ẩm độ ổn định cho lớp da. Điều này càng quan trọng hơn nữa ở xứ mình vì thường đổ nhiều mồ hôi do thời tiết oi bức và vì thói quen uống nước không đủ của nhiều người. Uống nước cho đủ không chỉ có nghĩa với tổng lượng tối thiểu hai lít mỗi ngày, mà là uống nước đều đặn trong ngày, đặc biệt trong giờ làm việc. Trong không uống nước thì ngoài có thoa kem đến mỏi tay, có căng da mỗi ngày, có chích thêm collagen (sợi keo) mỗi tuần đều vô ích!

2. Cho dù chế độ dinh dưỡng có cung ứng đầy đủ dưỡng chất, sinh tố và khoáng tố cần thiết cho cấu trúc lành mạnh của lớp da thì da vẫn không thể căng láng nếu thiếu sợi đàn hồi và sợi keo. Thế thì hai thành phần này được tổng hợp lúc nào? Trong giấc ngủ! Chăm sóc da tốn kém thế nào mặc kệ, có thăm “spa” mỗi ngày vài lần cũng như không, nếu ngủ không đủ, ngủ không sâu thì khỏi coi bói cũng biết tiền mất chắc mà tật vẫn mang. Mọi biện pháp giúp thư giãn thần kinh, kiểu nào cũng được, là biện pháp hợp lý nhất để chống nếp nhăn. Mất ngủ vài đêm thì hoa hậu thế giới cũng đành bỏ cuộc.

Người phàm không thể trẻ mãi không già. Ăn được, ngủ được đúng thành tiên ở hạ giới. Nhưng nếu muốn đi thêm bước nữa, nếu muốn dù cao tuổi vẫn đẹp, thì chưa đủ nếu chỉ ăn được ngủ được. Không đủ nước thì nếu may mắn thành tiên chỉ là tiên… phải đọa! Uống cho đủ, ngủ cho ngon mới mong đẹp như… tiên!

19.BÚA BỔ ĐẦU NGƯỜI

Cách đây mấy chục năm có hãng thuốc khéo léo quảng cáo cho thuốc trị nhức đầu với slogan “búa bổ đầu người”. Nghe thật rêm đầu nhưng nhờ vậy mà thuốc bán đắt vì người tiêu dùng khó quên khi ra nhà thuốc. Trên thực tế, cho dù không có lời quảng cáo nhập tâm đến thế thì thuốc vẫn bán chạy vì một lý do rất đơn giản: không ai trên trái đất này chưa hề bị nhức đầu!

Chẳng những thế, nhức đầu tự bản chất lại không đơn giản như chuyện trở trời cảm cúm. Theo Hiệp hội Đau đầu quốc tế (tạm dịch từ IHS=International Headache Society), có đến hơn 180 loại nhức đầu!

Trên thực tế có thể chia nhức đầu vào hai nhóm tùy theo nguyên nhân:

- Nhức đầu nguyên thủy chiếm khoảng hơn 90% là loại nhức đầu làm đau đầu luôn cả thầy thuốc vì khó tìm lời giải thích cho lý do. Đây là loại đau đầu mà ngay từ trẻ con lớp 2 cũng đã trải qua. Ngược lại, đây cũng là loại nhức đầu khó biết hư thực thế nào!

- Nhức đầu thứ phát là hậu quả của một bệnh chứng nào đó với tỷ lệ thay đổi từ 8% đến 10% tùy theo chủng tộc. Với loại này thì tuy không rõ như ban ngày nhưng cơ chế bệnh lý dù sao cũng tương đối mạch lạc hơn nhóm trên.

Thuốc trị nhức đầu không khó tìm. Như thế, trên nguyên tắc, không có gì quá phức tạp. Hễ đau đầu thì uống thuốc. Không hẳn đơn giản như thế. Tổ chức IHS sau khi đúc kết tư liệu nghiên cứu với hàng chục ngàn người bệnh ở nhiều quốc gia đã phổ biến một số lời khuyên nhằm phòng chống chứng nhức đầu, như sau:

- Điều chỉnh huyết áp. Đừng xem huyết áp thấp là chuyện… nhỏ!

- Điều hòa rối loạn kinh nguyệt, đừng xem đó như chuyện bình thường.

- Đừng để mất giấc ngủ, nhất là vào cuối tuần. Chú trọng giấc ngủ trưa.

- Tránh món ăn dẫn đến nhức đầu như rượu, cà phê, chocolate…

- Tránh khác biệt thái quá về nhiệt độ, chẳng hạn từ nơi làm việc có máy lạnh bước ngay vào phòng xông hơi.

- Tăng cường hoạt động thể dục thể thao nhưng đừng đến độ mệt lả.

- Tránh căng thẳng trong giờ nghỉ. Đừng mang theo công việc khi nghỉ hè.

- Đừng cố gắng thực hiện điều không khả thi trong thời biểu làm việc hàng ngày.

- Tập nói “không được” khi không thể nói “được”.

- Đừng làm nô lệ của nguyên tắc trong công việc. Không phải chuyện gì cũng cần 10 điểm/10.

- Đừng làm việc theo kiểu một ngày có đến… 48 giờ!

- Thưởng thức cuộc sống hôm nay với hạnh phúc trong tầm tay, đừng đợi đến ngày mai.

Điểm lạ là IHS không hề khuyến khích dùng thuốc nhức đầu. Lý do, vì phản ứng phụ tai hại của tất cả thuốc trị nhức đầu do người dùng thuốc không nhiều thì ít phải dùng thuốc suốt… đời! Đi xa hơn nữa, các nhà nghiên cứu khuyến khích nên áp dụng các phương pháp không dùng thuốc như thoa dầu, xoa bóp, ấn huyệt, ngâm chân, chườm lạnh, châm cứu…

Nhức đầu, không dạng này thì kiểu khác, chắc chắn sẽ tiếp tục đóng vai bổ búa vào đầu khi đa số nguyên nhân dẫn đến nhức đầu hầu như là vấn đề nan giải. Stress với công việc, kẹt xe mùa nắng, ngập đường mùa mưa, chạy trường cho con, chạy bệnh viện cho cha mẹ, chạy thuốc cho chính mình… Thuốc trị nhức đầu tuy không thể là giải pháp toàn diện nhưng chắc chắn sẽ tiếp tục đứng đầu trên danh mục dược phẩm bán chạy, vì nếu không uống thuốc, cho dù hiểu rõ là có hại, thì liệu biết làm gì đây?! Gút mắc trong cuộc sống ở thế kỷ 21 chính là ở điểm nhiều điều tuy rõ ràng nghịch lý nhưng vẫn tồn tại! Nhờ cơn nhức đầu mà người này có cớ nghỉ bệnh, kẻ kia tìm ra lý do thoái thác bữa nhậu. Thử hỏi cuộc sống lắm lúc sẽ phức tạp và phiền toái đến thế nào nếu không còn ai đau đầu!

Viết thêm chỉ sợ nhức đầu!

BS Lương Lễ Hoàng