MỞ ĐẦU - INTRODUCTION

PHƯƠNG PHÁP LUẬN - METHODOLOGY

GIỚI THIỆU VỀ ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM - COUNTRY OVERVIEW

SƠ ĐỒ TỔNG QUAN HIỆN TRẠNG ICT VIỆT NAM

I. TÌNH HÌNH TRUY CẬP MẠNG VIỄN THÔNG VÀ INTERNET - NETWORK ACCESS

I.1 Hạ tầng cơ sở mạng Viễn thông – Information Infrastructure

I.2 Tình hình phát triển Internet  - Internet availability

I.3 Các biện pháp tăng cường Internet – Internet affordability

I.4 TỐC ĐỘ VÀ CHẤT LƯỢNG MẠNG VIỄN THÔNG – NETWORK SPEED AND QUALITY

I.5 PHẦN CỨNG VÀ PHẦN MỀM – HARDWARE AND SOFTWARE

I.6 DỊCH VỤ VÀ HỖ TRỢ - SERVICE AND SUPPORT

I.7  ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT AND RECOMMENDATIONS

II. GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUA MẠNG – NETWORK LEARNING

Source: Political and Economic Risk Consultancy Ltd., cited in USAID's Vietnam ICT Assessment.

II.1 Sự tiếp cận ICT của các trường học – School’s Access to ICT

II.2 Sử dụng ICT trong giáo dục và đào tạo – Enhancing Education with ICT

II.3 Phát triển nguồn nhân lực ICT – Developing the ICT workforce

II.4 ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - Assessement and Recommendations

III. HIỆN TRẠNG XÃ HỘI MẠNG – NETWORK SOCIETY

III. 1 Tình hình nối mạng của người dân và các tổ chức – People and organizations online

III.2 Nội dung thông tin trên mạng – Local content

III.3 ICT trong đời sống hàng ngày – ICT in every day life

III.4 ICT trong tác nghiệp – ICT in the workplace

III.5 ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT AND RECOMMENDATIONS

IV. NỀN KINH TẾ MẠNG - NETWORK ECONOMY

IV.1 ICT với việc tạo công ăn việc làm - ICT Employment  Opportunities

IV.2 THƯONG MẠI ĐIỆN TỬ B2C - B2C E-Commerce

IV.3 THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ B2B – B2B E-commerce

IV.4       CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ - E-government

IV.5. ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT AND RECOMMENDATIONS

V. CHÍNH SÁCH VỀ MẠNG VIỄN THÔNG VÀ INTERNET - NETWORK POLICY

V.1. Môi trường thể chế Viễn thông và Internet - Telecommunications Regulations

V.2 CHÍNH SÁCH KINH DOANH TRONG LĨNH VỰC ICT – ICT TRADE POLICY

V.3 ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT and RECOMMENDATIONS

ANNEX A - Summary Table of Vietnam e-Readiness Assessment

ANNEX B - Summary of Government ICT Policy

ANNEX C – Main parameters of the methodology of CID – Havard University

MỞ ĐẦU - INTRODUCTION

Công nghệ thông tin và Truyền thông (ICT) không chỉ là một ngành kinh tế, nó còn là động lực cho sự phát triển của các ngành kinh tế khác. ICT mang lại những cơ hội to lớn cho mỗi quốc gia trong việc phát triển thương mại, tạo ra công ăn việc làm, nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh tế. ICT còn là nền tảng của nền kinh tế tri thức, tạo cơ sở thuận lợi cho công cuộc cải cách hành chính và những dịch vụ công. Một trong những vai trò to lớn mà ICT có thể mang lại, đó là góp phần nâng cao kỹ năng, trình độ của một bộ phận lớn nguồn nhân lực, đem tri thức và thông tin một cách nhanh chóng tới các vùng xa xôi và trong một chừng mực nào đó, tham gia vào công cuộc xóa đói giảm nghèo.

Tuy nhiên sự phát triển nhanh chóng của ICT cũng tạo ra nhiều thách thức cho các nước đang phát triển như nước ta. Nếu ICT Việt Nam không bắt kịp với nhịp độ phát triển của thế giới thì khoảng cách giàu nghèo sẽ ngày càng tăng, các vùng sâu vùng xa và một khu vực nông thôn rộng lớn sẽ ít có cơ hội thụ hưởng thành quả của nền kinh tế tri thức mà ICT góp phần mang lại.

Một trong những nguyên nhân cơ bản của khoảng cách này là do sự chênh lệch về trình độ tri thức và hệ thống phổ biến thông tin.

WB, nhận thức được tầm quan trọng cần phải có các biện pháp thúc đẩy kinh tế xã hội cho các quốc gia đang phát triển, giảm khoảng cách giàu nghèo và tạo điều kiện cho các quốc gia tham gia hội nhập vào nền kinh tế thế giới, đã đưa ra một chương trình phổ biến thông tin trên phạm vi toàn cầu “InfoDev” thông qua việc hỗ trợ cho các quốc gia đang phát triển truy cập vào những nguồn thông tin dữ liệu hiện đại nhất, tiếp nhận những giá trị tri thức cần thiết phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Cổng Thông tin Phát triển Toàn cầu (Global Development Gateway – GDG) đã được hình thành với sự tham gia của 44 quốc gia (trong đó có Việt Nam) chính là việc cụ thể hóa chương trình hỗ trợ đó.

Tham gia vào Chương trình Cổng Thông tin Phát triển Toàn cầu, WorldBank khuyến khích các quốc gia phát triển những Cổng Thông tin Quốc gia (Country Gateway - CG), đặc biệt khuyến khích việc nghiên cứu ứng dụng ICT vào việc nâng cao tri thức của người dân ở các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa . Hệ thống CG  có chức năng cung cấp và chia xẻ thông tin, kiến thức trong nước, cung cấp các sản phẩm dịch vụ trên mạng, đặc biệt các dịch vụ như Chính phủ điện tử, Thương mại điện tử, đào tạo từ xa, ... bằng việc tạo ra một đội ngũ các đối tác từ các cấp, Bộ, ngành, các Tổ chức Chính phủ, Phi chính phủ, Xã hội, khu vực kinh tế tư nhân tới các nhà tài trợ cũng như các Viện nghiên cứu, các trường đại học, các cơ sở đào tạo, ...

Chỉ thị 58/CT-TW của Bộ chính trị Việt Nam ngày 17/10/2000 đã khẳng định CNTT là một trong những động lực phát triển quan trọng nhất của nền kinh tế và xã hội . Chỉ thị nêu rõ một trong những biện pháp là thúc đẩy sự phát triển và ứng dụng về CNTT:

“... Các cơ quan thông tin đại chúng, báo chí, xuất bản và các dịch vụ điện tử công cộng khẩn trương phát triển các loại hình thông tin điện tử, thường xuyên tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức và kiến thức về công nghệ thông tin cho toàn xã hội ...

“... Khẩn trương xây dựng các chương trình ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin, kết hợp công nghệ thông tin với công nghệ sinh học để phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn, đặc biệt góp phần xoá đói giảm nghèo và thúc đẩy phát triển vùng sâu, vùng xa...”.

Thực hiện Chỉ thị 58 của Bộ Chính trị, hưởng ứng và được sự hỗ trợ của chương trình InfoDev, Dự án VNCG được hình thành bởi Công ty Điện toán và Truyền số liệu VDC phối hợp với Bộ Bưu chính Viễn thông (MPT) và một số đối tác khác, có mục tiêu là nhằm đưa thông tin trên các lĩnh vực phục vụ sự phát triển lấy từ Internet tới người dân, đặc biệt là tới người dân sống ở các vùng sâu vùng xa thông qua mạng lưới các điểm Bưu điện - Văn hóa xã .

Xây dựng hệ thống Cổng thông tin quốc gia là một việc làm rất có ý nghĩa không chỉ đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo cho các vùng nông thôn rộng lớn và các vùng sâu vùng xa , mà còn đối với quá trình hội nhập nền kinh tế toàn cầu của Việt Nam. Tiến tới là một bộ phận của Cổng thông tin phát triển toàn cầu , VNCG sẽ góp phần giúp người dân Việt Nam truy cập vào những nguồn thông tin dữ liệu hiện đại nhất, tiếp nhận những giá trị tri thức cần thiết phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa nước nhà, góp phần rút ngắn khoảng cách giàu nghèo giữa Việt Nam với quốc tế, đó là khoảng cách về tri thức.

Tuy nhiên sự thành công của Dự án VNCG còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố khác như : Chính sách thể chế của Chính phủ,  môi trường pháp lý thuận lợi, cơ sở hạ tầng viễn thông và Internet tốt, nguồn nhân lực cho ứng dụng và phát triển CNTT, mức độ sẵn sàng truy cập thông tin của các ngành kinh tế và người dân, v.v.

Trong phạm vi của báo cáo này, chúng tôi sẽ đưa ra một tổng hợp và đánh giá sơ bộ về mức độ sẵn sàng của các vấn đề nói trên đối với sự hình thành và phát triển của Cổng thông tin quốc gia Việt Nam. Báo cáo này sẽ giúp phần nào cho Ban điều hành dự án có được một cách nhìn tổng thể về khả năng mà dự án có thể triển khai để có thể lập được một kế hoạch khả thi và thực tiễn. Do phạm vi thời gian và kinh phí hạn hẹp, công tác nghiên cứu chỉ được tiến hành dựa trên những tư liệu, tài liệu được các Bộ, ngành công bố chính thức, những bài báo cũng như những báo cáo đánh giá khác của đồng nghiệp và giới chuyên môn.

Báo cáo này cần có một nghiên cứu sâu hơn, rộng hơn thông qua một cuộc điều tra với qui mô lớn mới có thể phản ánh được chính xác hơn tình hình thực tiễn ứng dụng và phát triển ICT ở Việt Nam cũng như hiện trạng các kênh thông tin ở nông thôn, trên cơ sở đó mới có thể có được những hoạch định kế hoạch cho hướng phát triển tương lai của Dự án.

PHƯƠNG PHÁP LUẬN - METHODOLOGY

Phương pháp luận được dùng để đánh giá mức độ sẵn sàng và hiện trạng ngành Công nghệ thông tin và Truyền thông (ICT) của Việt Nam là phương pháp có tên “Sự sẵn sàng cho một thế giới số hóa : Huớng dẫn các nước đang phát triển” do Trung tâm Phát triển Quốc tế đại học Hardvard và IBM xây dựng nên. Phương pháp này đánh giá 19 chỉ số, từ sự có mặt, tốc độ và chất lượng mạng viễn thông, việc ứng dụng ICT trong lĩnh vực giáo dục, các cơ quan, doanh nghiệp, nền kinh tế nói chung và trong cuộc sống hàng ngày, cũng như khuôn khổ chính sách và thể chế của Chính phủ. Những chỉ số nói trên được xếp loại từ 1 đến 4. Loại 1 là mức thấp nhất, và loại 4 là mức cao nhất. Phương pháp này được trình bày tại các trang Web www.infodev.org/ereadiness/methodology của Ngân hàng Thế giới, hoặc www.readinessguide.org và cũng đã được phát triển và sửa đổi dựa trên một số nội dung của bản Hướng dẫn đánh giá mức độ sẵn sàng cho Thương mại điện tử của APEC nhằm phản ánh một cách rõ nét hơn các hoạt động xúc tiến cũng như tạo thuận lợi cho việc các nước hội nhập vào nền kinh tế số hóa toàn cầu.

Báo cáo cũng đã được xây dựng dựa trên những số liệu thống kê và báo cáo của các Bộ, ngành có liên quan tại thời điểm cuối năm 2002 và Quí 1/2003. Một số số liệu và ý kiến nhận xét trong báo cáo dựa trên một số cuộc phỏng vấn trực tiếp các nhà quản lý, các chuyên gia và một số đồng nghiệp. Ngoài ra chúng tôi còn tham khảo nhiều bài viết đã được đăng trên các tạp chí chuyên ngành như Tạp chí “Bưu chính Viễn thông”, tạp chí “Tin học và Đời sống” và “PCWorld Việt Nam” và nhiều Website của các Bộ, ngành và các cơ quan đoàn thể:

-         Bộ Giáo dục đào tạo : www.moet.edu.vn

-         Bộ Thương mại : www.mot.gov.vn

-         Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn : www.mard.gov.vn

-         Bộ Khoa học và Công nghệ : www.moste.gov.vn

-         Tổng công ty Bưu chính Viễn thông : www.vnpt.com.vn

-         Hội Tin học Việt Nam : www.vaip.org.vn

-         Phòng TM&CN Việt Nam : www.vnemart.com.vn

-         .....

Chúng tôi cũng nghiên cứu và tham khảo một số ý kiến đánh giá tính hình tại những báo cáo do các cá nhân, Hội và các Tổ chức quốc tế đã tiến hành tại Việt Nam năm 2002, đó là những báo cáo :

-         Toàn cảnh CNTT Việt Nam năm 2002, Lê Trường Tùng, Hội Tin học T.P.HCM.

-         Tài liệu Vấn đề : Đẩy nhanh sự phát triển ICT tại Việt Nam, 7/2002, Ngân hàng Thế giới.

-         Chính phủ thúc đẩy ứng dụng Thương mại Điện tử tại Việt Nam, Nguyễn Thanh Hải, báo cáo tại Hội thảo về chính sách thương mại điện tử và Hợp tác khu vực tổ chức từ ngày 19-21/6/2002 tại Bangkok, Thái Lan.

-         Môi trường thúc đẩy sự phát triển ICT của Việt Nam : Chính sách, Cơ sở hạ tầng và Ứng dụng của Laurel Elmer, USAID, 6/2002.

GIỚI THIỆU VỀ ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM - COUNTRY OVERVIEW

- Tên nước : Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt nam

- Thủ đô : Hà Nội

- Diện tích : 331.700 km2, trong đó ¾ diện tích là nông thôn và đồi núi.

Khoảng cách giữa hai điểm cực bắc và cực nam là 1.650 km.

Khoảng cách Đông-Tây lớn nhất : 600 km (miền Bắc), 400 km (miền Nam).

Khoảng cách Đông-Tây nhỏ nhất : 50 km (miền Trung).

Bờ biển dài 3.260 km.

- Dân số : khoảng 80 triệu người, trong đó phụ nữ chiếm khoảng 51% và ¾ (76.5%) dân sống ở nông thôn và miền núi.

- Hành chính : có 57 tỉnh và 4 thành phố trực thuộc Trung ương là Hà Nội, t.p.Hồ Chí Minh, Hải phòng và Đà Nẵng).

•         Giáo dục : Năm 2002 có 22.077.915 học sinh trong cả nước, trong số đó : 2,725,300 học sinh mầm non, 17,996,400 học sinh phổ thông, 330,448 học sinh trung học chuyên nghiệp, 246,359 học sinh cao đẳng và 809,408 sinh viên đại học.

•         Kinh tế  :  Tổng thu nhập Quốc dân (GDP) : 31.3 tỷ USD; Thu nhập trung bình tính theo đầu người (GNI per capita) :  390 US$/năm.

Xuất nhập khẩu hàng hóa :

Xuất khẩu : Năm tháng đầu năm, ước đạt 7.897 triệu USD, bằng 42,7% kế hoạch phấn đấu cả năm (18,5 tỷ USD), tăng 31,3%; trong đó, các doanh nghiệp 100% vốn trong nước đạt 3.795 triệu USD, tăng 20,4%, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 4.102 triệu USD, tăng 43,3%.

Nhập khẩu : Năm tháng đầu năm, ước đạt 10.004 triệu USD, bằng 48,8% kế hoạch cả năm (20,5 tỷ USD), tăng 36% so với cùng kỳ năm 2002; trong đó, các doanh nghiệp 100% vốn trong nước đạt 6.620 triệu USD, tăng 34%; các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 3.384 triệu USD, tăng 25,8%.

•        Tỷ giá đồng VN so với US đô la : 15,460 đ/$ (tháng 5/2003).

SƠ ĐỒ TỔNG QUAN HIỆN TRẠNG ICT VIỆT NAM

(DỰA TRÊN 19 CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ)

I. TÌNH HÌNH TRUY CẬP MẠNG VIỄN THÔNG VÀ INTERNET - NETWORK ACCESS

I.1 Hạ tầng cơ sở mạng Viễn thông – Information Infrastructure

Bảng 1

So sánh một số chỉ số về ICT của VN vói các nước Đông Á và Thế giới

Những chỉ số so sánh

Vietnam

EAP

TG

Điện thoại cố định / 1000 dân

50

109

158

Điện thoại di động / 1000 dân

19

70

86

Đài phát thanh / 1000 dân

107

302

420

Số máy vi tính / 1000 dân

11

21.7

68.4

Tỷ lệ truy cập Internet (% dân số)

.24%

1.5%

8%

Số máy chủ Internet (# dial-up-000’s)

172

51,943

562,371

Nguồn  : ITU data 2000 và  VNPT data, 2002

Bảng 1 đưa ra những số liệu của Việt Nam so sánh với những số liệu của khu vực Đông Á – Thái Bình Dương và Thế giới về một số tiêu chí (tính trên 1,000 dân) : số máy điện thoại cố định và di động tính, số máy tính cá nhân, số lượng đài phát thanh cũng như tỷ lệ truy cập Internet và số máy chủ Internet. Qua đó chúng ta có thể thấy được một cách tổng quan tình hình truy cập mạng viễn thông và Internet của Việt Nam còn rất thấp so với khu vực và trên thế giới.

Tuy nhiên cung cần ghi nhận những thành tựu đáng kể mà ngành BCVT Việt Nam đã cố gắng đạt được trong thời gian qua.

I.1.1. Năng lực thông tin mạng viễn thông quốc tế

Nhằm tăng năng lực của hệ thống tổng đài quốc tế, đáp ứng các ứng dụng ngày càng đa dạng hơn với chất lượng cao hơn, trong giai đoạn 2000-2002 ngành BCVT Việt Nam đã thực hiện nâng cấp các tổng đài cửa ngõ quốc tế từ thế hệ AXE-103 lên thế hệ AXE-105 Transgate, là loại tổng đài thuộc thế hệ hiện đại trên thế giới với số cổng trung kế lắp đặt là 810 cổng (hiện đã sử dụng 697 cổng).

I.1.2. Phát triển và mở rộng năng lực thông tin mạng đường trục và liên tỉnh

Đối với mạng Viễn thông đường trục, bên cạnh doanh nghiệp nhà nước chủ lực là Tổng cty Bưu chính viễn thông (TCT BCVT), hiện đã có thêm 2 doanh nghiệp nhà nước nữa là Công ty viễn thông điện lực (ETC), Công ty điện tử viễn thông quân đội (Vietel) đã được cho phép và đang khẩn trương cùng tham gia xây dựng và phát triển các hệ thống mạng viễn thông đường trục quốc gia, nhằm huy động tối đa các nguồn lực trong nước để cùng phát triển mạng đường trục quốc gia, tạo động lực phát triển qua cạnh tranh lành mạnh.

Các hệ thống chuyển mạch liên tỉnh trong 2 năm qua tiếp tục được mở rộng nhanh chóng : hiện trên mạng đã có 6 hệ thống chuyển mạch quốc gia đặt tại Hà Nội, Đà Nẵng và T.p.HCM bao gồm 4 tổng đài hiện đại là AXE 10 Local, có dung lượng tối đa trên mỗi tổng đài là 24.000 trung kế và 2 tổng đài TDX 10, đủ khả năng chuyển mạch trung kế cho lưu lượng thông tin trên mạng trục quốc gia.

Tổng dung lượng trung kế lắp đặt cho các tổng đài TOLL quốc gia là 3.528 luồng E1 (một E1 tương đương với 30 kênh), năng lực dung lượng tăng hơn 72% so với cùng kỳ năm 2000.

I.1.3. Các hệ thống viễn thông nội tỉnh

Các hệ thống chuyển mạch nội tỉnh : được mở rộng nhanh chóng do nhu cầu xã hội tăng cao. Trong 2 năm qua, dung lượng các hệ thống chuyển mạch cố định nội tỉnh đã được tăng gần 2 triệu số so với năm 2000. Hiện đã có 138 tổng đài Host và 1.050 tổng đài vệ tinh trên cả nước với dung lượng lắp đặt gần 4.3 triệu số. Các tổng đài có công nghệ tiên tiến đa dịch vụ được đưa vào ngày càng nhiều tạo điều kiện đáp ứng phát triển các dịch vụ và ứng dụng ngày càng đa dạng.

Mạng truyền dẫn nội tỉnh và ngoại vi : Các tuyến cáp quang nội tỉnh đã và đang được triển khai mạnh mẽ trên toàn quốc nhằm tăng chất lượng đường truyền, tăng khả năng băng thông phục vụ phát triển nhu cầu thông tin của xã hội nói chung cũng như phục vụ phát triển CNTT ở tất cả các tỉnh, thành phố trên toàn quốc. Hiện chỉ còn 6 tỉnh chưa có mạng cáp quang nội tỉnh là Bình Phước, Đồng Tháp, Ninh Bình, Quảng Ngãi, Thái Nguyên và Vĩnh Phúc. Tổng chiều dài mạng cáp quang nội tỉnh trong cả nước hiện nay khoảng 7.755 km. Tuy nhiên việc cáp quang hóa các tuyến truyền dẫn nội tỉnh này còn chưa đồng đều, nhất là tại các tỉnh miền núi Tây Bắc - Bắc Bộ (do giao thông khó khăn, địa hình hiểm trở) và khu vực đồng bằng sông Cửu Long (địa hình có nhiều kênh rạch).

I.1.4. Phát triển thông tin di động nâng cao năng lực phục vụ cơ sở hạ tầng thông tin quốc gia

Bên cạnh các mạng công cộng cố định, trong giai đoạn vừa qua năng lực cơ sở hạ tầng mạng viễn thông của Việt Nam tiếp tục được bổ sung, nâng cao với sự phát triển hết sức nhanh chóng của các hệ thống thông tin di động GSM được tập trung đầu tư phát triển mở rộng hết sức nhanh chóng năm sau gấp đôi so với năm trước. Năng lực toàn mạng đã đạt hơn 2 triệu số, tăng gấp 4 lần so với năm 2000. Đến nay trên toàn quốc đã lắp đặt được gần 1.000 trạm gốc, phủ sóng cho 61/61 tỉnh thành, có khả năng thực hiện dịch vụ chuyển vùng quốc tế với hơn 90 đối tác tại hơn 42 quốc gia. Năng lực các hệ thống thông tin di động sẽ tiếp tục được mở rộng với việc Bộ BCVT cho phép công ty cổ phần dịch vụ BCVT Sài Gòn (SPT) triển khai mạng di động CDMA, dự định sẽ đưa vào khai  thác đầu năm 2003 (hiện tại mạng này đã triển khai lắp đặt được trên 40 trạm BTS và 2 MSC tại Hà Nội và T.p.HCM); Hệ thống thông tin di động GSM của Công ty điện tử viễn thông quân đội Vietel cũng đang tích cực được triển khai để đưa vào phục vụ năm 2003. Bên cạnh đó hệ thống thông tin di động nội thị Cityphone cũng đã được triển khai từ tháng 12/2002 tại Hà Nội và tiếp đến là T.p.HCM, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng của các tầng lớp xã hội.

I.1.5 Mạng truyền số liệu và Internet

Trong thời gian qua ngành BCVT đã tập trung đẩy mạnh đầu tư để đẩy mạnh tốc độ cơ sở hạ tầng mạng Internet quốc gia, trong giai đoạn 2000-2002, Bộ BCVT đã cấp thêm giấy phép cho 2 IXP, nâng tổng số là 3 IXP, cùng tham gia thiết lập mạng cung cấp kết nối Internet.

I.1.6 Mở rộng năng lực thông tin trên hệ thống thông tin vệ tinh Inmarsat

Trong năm 2001 (5/2001) Cty điện tử viễn thông Hàng Hải đã lắp đặt 1 trạm LES mặt đất tại Hải Phòng phục vụ thông tin di động hàng hải cho các thiết bị đầu cuối Inmarsat B, C, M đáp ứng các yêu cầu dịch vụ về thoại, fax, truyền số liệu, truy cập Internet, ...

Xếp loại phát triển  : mức 2.5/4

I.2 Tình hình phát triển Internet  - Internet availability

Chính thức đi vào hoạt động cuối năm 1997, cho đến nay hoạt động cung cấp dịch vụ Intenet ở VN đã đạt được một số kết quả ban đầu khả quan nhờ các chính sách khuyến khích cạnh tranh, cho phép nhiều nhà khai thác cùng tham gia vào thị trường.

Về độ bao phủ : hiện nay, tại 61/61 tỉnh thành, người sử dụng điện thoại cố định đều có khả năng truy cập Internet gián tiếp với nhiều hình thức dịch vụ rất đa dạng : Internet trả trước, Internet trả sau, VNN1268, VNN1269, ... Ngoài ra với việc cho ra đời dịch vụ VNN 999, người sử dụng còn có thể truy nhập vào mạng Internet qua mạng điện thoại di động.

Hình 1.

Mức độ tăng trưởng thuê bao Internet

Các dịch vụ ứng dụng, dịch vụ cung cấp nội dung thông tin đang từng bước được phát triển : 24 tờ báo điện tử đã được triển khai đưa lên mạng; hơn 1,000 trang Web được đăng ký tên miền Việt Nam; thương mại điện tử, các hoạt động hành chính điện tử đã bước đầu được hình thành sơ khai. Nội dung thông tin trên mạng đã bắt đầu kích thích người dân làm quen cũng như hình thành thói quen sử dụng Internet để tra cứu, trao đổi những thông tin cần thiết, số lượt người truy cập, sử dụng thông tin tăng nhanh. Đến cuối tháng 11/2002, tổng số thuê bao Internet truy cập qua mạng điện thoại công cộng là 192.194 thuê bao (năm 2000 : 105.077, năm 2001 : 168.617) với mật độ khoảng 0,24 thuê bao/100 dân.

Hình 2.

Cơ cấu thị trường Viễn thông và Internet Vietnam

Tính đến thời điểm này đã có 32 tỉnh, thành phố trên cả nước có khả năng cung cấp dịch vụ truy cập internet trực tiếp với các khách hàng thuê bao, tập trung ở Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bình Dương, Đồng Nai, Đà nẵng. Dự tính trong năm 2002, số lượng leased lines sẽ tăng lên 678 và sẽ là 2.569 sau năm 2003 bằng việc phát triển thêm các điểm cho phép truy cập Internet trực tiếp.   VNPT đặt kế hoạch trong 2003 sẽ đặt các POP Internet để cung cấp dịch vụ này tại tất cả 61 tỉnh thành trong cả nước.

Hình 3.

Tình hình phân bố các thuê bao Internet tại Việt Nam

Về khả năng và tốc độ truy nhập, với việc ra đời các dịch vụ truy cập Internet tốc độ cao qua cáp đồng với công nghệ ADSL, ISDN, người sử dụng (hiện nay chủ yếu là ở các thành phố lớn) đã bắt đầu có thể truy cập Internet tốc độ cao phục vụ việc sử dụng và trao đổi các ứng dụng trên mạng Internet cũng như các ứng dụng CNTT.

Xếp loại phát triển  : mức 2 / 4

I.3 Các biện pháp tăng cường Internet – Internet affordability

Trong giai đoạn 2001-2002, Tổng cục Bưu điện (TCBĐ, nay là Bộ Bưu chính, Viễn thông - Bộ BCVT) đã tập trung xây dựng Pháp lênh Bưu chính, Viễn thông. Pháp lệnh có hiệu lực từ ngày 1/10/2002. Đây là một văn bản pháp luật quan trọng nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động bưu chính, viễn thông với mục tiêu cuối cùng là tạo điều kiện cho phát triển và hiện đại hóa bưu chính, viễn thông và Internet.

I.3.1. Tình hình hoạt động của các nhà cung cấp dịch vụ Internet

Bộ BCVT đã thực thi các chính sách nhằm thúc đẩy môi trường cạnh tranh, tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế tham gia các hoạt động dịch vụ viễn thông và Internet. Kết quả là trên thị trường viễn thông đã có nhiều nhà khai thác được cấp phép cùng tham gia cung cấp các dịch vụ viễn thông (hiện đã cấp phép cho 6 doanh nghiệp cung cấp hạ tầng mạng). Riêng đối với lĩnh vực dịch vụ Internet, cho đến hết năm 2002 đã có 3 IXP, 13 ISP và 4 ISP dùng riêng được cấp phép tham gia cung cấp các dịch vụ và ứng dụng Internet (so với thời điểm cuối năm 2000 là 1 IXP và 5 ISP).

Do có vị trí địa lý trải dài theo bờ biển  và 3/4 diện tích là đồi núi nên phân bố dân số Việt Nam khá là phức tạp. 3/4 (76.5%) dân số sống tại các vùng nông thôn, 1/4  lượng dân số còn lại tập trung ở thành phố, thành phố Hồ Chí Minh là nơi tập trung nhiều dân số nhất 5 triệu người, thủ đô Hà Nội với 2,7 triệu người, sau đó là Đà Nẵng, đây đồng thời cũng là trung tâm về văn hoá, thông tin của 3 miền Nam, Bắc, Trung, nên Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc phát triển hệ thống mạng Internet một cách tổng thể. Do đó các ISP cũng tập trung chủ yếu vào khai thác ở các tỉnh thành phố lớn.

Trong số 13 ISP ở Việt Nam vào thời điểm này thì chỉ có VDC là có khả năng cung cấp dịch vụ trên phạm vi toàn quốc , còn các ISP như FPT, NETNAM, SPT thì chỉ tập trung vào việc phát triển dịch vụ của mình tại các tỉnh thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Còn lại 9 ISP khác mặc dù đã được cấp phép nhưng chưa thực sự cung cấp dịch vụ.

VDC hiện đang là đơn vị quản lý mạng đường trục (backborn) và các cổng đi quốc tế của Việt Nam. Các ISP như FPT, NETNAM chỉ thực hiện cung cấp dịch vụ ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cước điện thoại truy cập Internet của 2 ISP này tại đây được tính nội hạt. FTP và VIETEL mới được cấp phép nên thị phần còn rất thấp.  VDC và FPT cũng chính là 2 ISP lớn nhất tại Việt Nam hiện nay chiếm khoảng 87% thị trường Internet Việt Nam ( VDC  khoảng 57%, FPT khoảng 30%).

Hình 4.

Mức độ tăng trưởng của các ISP chính : VDC (VNPT), FPT, Netnam và SPT

I.3.2 Tình hình hạ giá cước viễn thông và Internet

Từ năm 2001, TCBĐ đã thực hiện nhiều chính sách nhằm từng bước giảm giá cước các dịch vụ viễn thông và Internet, cụ thể :

Trong hai năm 2001, 2002 TCBĐ đã ban hành hai quyết định về cước dịch vụ cài đặt và thuê cổng truy nhập Internet trực tiếp áp dụng cho các khu công nghiệp phần mềm tập trung (khu CNPMTT), đến thời điểm 1/1/2002, các loại giá cước để thiết lập kết nối Internet trực tiếp của các khu CNPMTT đều giảm nhiều so với thông thường, mức cước thuê kênh giảm ít nhất là 30%, cước cài đặt giảm 50%, cước thuê cổng Internet trực tiếp trung bình giảm 39%. Có thể nói đây là một cố gắng lớn của cả ngành Bưu điện nhằm tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển của CNPM nói riêng và ngành CNTT Việt Nam nói chung.

Với mục tiêu phổ cập Internet, với chính sách khuyến khích cạnh tranh cũng như các chính sách đúng đắn về giá cước dịch vụ Internet, trong hai năm 2001-2002, giá cước truy cập Internet gián tiếp qua đường điện thoại đã giảm khoảng 14%. Đã thực hiện chính sách khung giá tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truy nhập chủ động trong việc phát triển mở rộng dịch vụ Internet. Mức giá tính đến đầu năm 2003 cao nhất là 180 đ/phút và thấp nhất là 40 đ/phút.

Ngoài ra liên tiếp trong 2 năm 2001 và 2002, TCBĐ cũng đã xây dựng lộ trình giảm cước đồng thời ban hành các quyết định giảm cước nhiều loại dịch vụ viễn thông khác như cước thuê kênh viễn thông quốc tế và trong nước, cước dịch vụ Frame Relay và X25, giá cước dịch vụ điện thoại quốc tế liên tục giảm (năm 2002 đã thực hiện 2 đợt giảm giá cước)[1].

Và mới đây, ngày 25/3/2003, Bộ BCVT vừa chính thức công bố giảm cước từ 10 - 40% cho 12 loại dịch vụ viễn thông và Internet. Mức cước mới được áp dụng từ 1/4/2003.

Theo đó, cước điện thoại quốc tế quay số trực tiếp (IDD) giảm khoảng 32% và được chia theo 3 vùng: vùng 1 là 0,9USD/phút, vùng 2 là 1USD/phút, vùng 3 là 1,1USD/phút. So với 4 vùng trước đây: vùng 1: 1,3 USD/phút, vùng 2: 1,4 USD/phút; vùng 3: 1,5 USD/phút; vùng 4: 1,7 USD/phút. Như vậy, việc giảm và điều chỉnh cước điện thoại quốc tế IDD từ 4 vùng xuống 3 vùng cũng giúp các doanh nghiệp được giảm giá thành từ việc được chuyển các nước từ vùng cước cao xuống vùng cước thấp hơn.

Giá cước thuê bao di động trả sau giảm từ 150.000đ xuống còn 120.000đ và giá mỗi phút liên lạc được chia thành 2 vùng, khu vực nội vùng là 1.800đ/phút và vùng phụ cận 2.700đ/phút. Trong đó, Bộ Bưu chính Viễn thông cũng ban hành mức giá khung hoà mạng cho các thuê bao di động trả sau là 363.636 -545.455 đ/thuê bao, so với mức giá 545.454 đ/thuê bao hiện hành (chưa có VAT). Cước liên lạc di động trả trước nội vùng giảm từ 3.500đ/phút xuống 3.300đ/phút, cước liên vùng giảm từ 5.000-6.500đ/phút xuống 4.200đ/phút. Cước di động thuê bao ngày giảm từ 3.000đ xuống 2.700đ/ngày, cước liên lạc nội vùng giữ nguyên, cước cận vùng và cách vùng chuyển về mức thống nhất là 3.100đ/phút (trước là 3.500đ và 4.500đ).

Cước điện thoại nội hạt dùng cho truy nhập Internet được giảm từ 120đ xuống 40đ/phút cho các tỉnh có POP truy nhập. Cước dịch vụ cài đặt và thuê cổng kết nối trực tiếp Internet quốc tế (IIG) của các IXP cũng giảm bình quân 20%. Dịch vụ cài đặt và thuê cổng kết nối trực tiếp Internet quốc tế áp dụng cho các khu công nghiệp tập trung giảm từ 8-10% so với mức cước hiện đang áp dụng. Trong đó, mức chênh lệnh, ưu đãi cước cài đặt và thuê cổng đối với các khu công nghiệp phần mềm so với mức cước thông thường là 25%.

Cước dịch vụ thuê kênh viễn thông liên tỉnh giảm khoảng 15% cho các tốc độ ở cự ly xa. Trong đó, Bộ BCVT, ban hành khung giá tạo cho doanh nghiệp quyền chủ động ban hành mức giá trong phạm vi khung giá quy định.

Đối với dịch vụ thuê kênh viễn thông liên tỉnh áp dụng cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kết nối Internet (IXP) và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truy nhập Internet (ISP) thuê trong nước để cung cấp dịch vụ kết nối, dịch vụ truy nhập Internet giảm bình quân 15%. Dịch vụ thuê kênh viễn thông quốc tế có mức giảm khoảng 40%. Trong đó, Bộ BCVT cũng quy định khung giá trần và giá sàn nhằm tạo quyền quyết định cạnh tranh cho các doanh nghiệp.

Dịch vụ thuê kênh viễn thông quốc tế áp dụng cho các doanh nghiệp cung cấp kết nối Internet (IXP) thuê để kết nối Internet quốc tế cũng giảm từ 20 - 30%.

Ngoài ra, cước điện thoại quốc tế qua giao thức Internet (IP) là 0,75USD/phút, giảm khoảng 37% so với trước[2].

Xếp loại phát triển  : mức 2.5 / 4

I.4 TỐC ĐỘ VÀ CHẤT LƯỢNG MẠNG VIỄN THÔNG – NETWORK SPEED AND QUALITY

I.4.1 Mạng Viễn thông quốc tế

Các hệ thống truyền dẫn QT tiếp tục được mở rộng với băng thông rộng hơn, dung lượng lớn hơn và tốc độ cao hơn, sử dụng cả hai phương thức liên lạc hiện đại là qua vệ tinh (hiện có 5 trạm mặt đất Intelsat và 1 trạm mặt đất Intersputnik với tổng số kênh vệ tinh là 1.334 kênh chiếm 23% tổng số kênh liên lạc QT); và qua cáp quang : mạng truyền dẫn liên lạc QT qua cáp quang của Việt Nam hiện nay bao gồm các tuyến cáp quang biển và cáp quang trên bộ, đến nay đã đưa vào khai thác 4.466 kênh (chiếm 77% tổng số  kênh liên lạc QT). Hệ thống này bao gồm : tuyến cáp quang biển quốc tế TVH (Thái Lan - Việt Nam - Hồng Kông) dung lượng 560 Mbit/s; tuyến SEA-ME-WE-3 (nối các nước vùng Nam Á, Trung Đông và châu Âu, dung lượng 2.5 Gbit/s); tuyến cáp quang trên bộ CSC (nối 6 nước trong khu vực Trung Quốc - Việt Nam - Lào - Thái Lan - Malaixia - Singapore, dung lượng 2.5 Gbit/s), tuyến cáp quang T.p.HCM - Phnompenh (dung lượng 155 Mbit/s).

Sau 2 năm thực hiện đã tăng được năng lực truyền dẫn QT tăng 266 kênh (tăng gần 5%) và một hướng so với năm 2000 (37/36 hướng liên lạc trực tiếp).

I.4.2. Mạng truyền dẫn quốc gia

Thời gian qua đã hoàn thành việc nâng cấp mạng truyền dẫn cáp quang trên tuyến trục Bắc - Nam lên dung lượng 2.5 Gbit/s và đang tiếp tục nâng dung lượng lên 20Gbit/s (gấp 8 lần so với dung lượng hiện hành) sử dụng mạch vòng Ring cáp quang trên tuyến quốc lộ 1A và trên đường dây 500KV đảm bảo cho mạng trục có độ an toàn cao và băng thông rộng, ngoài ra trên tuyến trục này còn có thêm tuyến vi ba số dự phòng 140 Mbit/s; tuyến cáp quang PDH 34 Mbit/s của công ty ETC, tuyến 126 Mbit/s của công ty Vietel (đi trên tuyến hệ thống đường trục của Bộ tư lệnh thông tin).

I.4.3 Mạng truyền dẫn liên tỉnh

Trong hai năm qua đã đẩy mạnh triển khai chiến lược cáp quang hóa trên các tuyến truyền dẫn liên tỉnh, đến nay đã thực hiện cáp quang hóa tới hầu hết trung tâm các tỉnh với tổng chiếu dài cáp quang liên tỉnh là 5.090 km (hiện chỉ còn 3 tỉnh Bến Tre, Lai Châu, Sơn La là chưa thực hiện được cáp quang hóa tuyến truyền dẫn liên tỉnh).

I.4.4. Mạng truyền số liệu và Internet

Mạng đường trục quốc tế Internet hiện nay đã có 7 điểm kết nối Internet quốc tế với tổng dung lượng đang khai thác là trên 300 Mbit/s, tăng hơn 10 lần so với năm 2000 (24 Mbit/s). Số tỉnh có thể truy cập trực tiếp vào mạng Internet qua đường 2 Mbit/s kết nối qua mạng PSTN tăng từ 51/61 (năm 2000) lên 61/61 tỉnh, thành phố (tính vào thời điểm tháng 11/2002), như vậy người sử dụng đã có thể truy cập Internet gián tiếp qua mạng điện thoại tại tất cả các tỉnh, thành phố trong cả nước.

Mạng truyền số liệu : hiện đã hình thành 2 nút kết nối trực tiếp đi Mỹ, tạo thành 5 hướng kết nối quốc tế với tổng dung lượng 172.800 Kbit/s. Mạng trong nước gồm 3 nút đặt tại T.p.HCM và Đà Nẵng tạo thành mạng trục có độ rộng băng thông là 2 Mbit/s. Hiện tại đã có 28 tỉnh, thành phố có thể sử dụng dịch vụ truyền số liệu trực tiếp.

Xếp loại phát triển  : mức 3 / 4

I.5 PHẦN CỨNG VÀ PHẦN MỀM – HARDWARE AND SOFTWARE

I.5.1 Thị trường CNTT Việt Nam -  IT Market

Tổng giá trị thị trường CNTT Việt Nam năm 1997 là 156 triệu USD, năm 1998 là 180 triệu, năm 1999 là 195 triệu, năm 2000 là 235 triệu và năm 2001 là 300 triệu trong đó ước tính phần cứng chiếm 80%, phần mềm 8% và dịch vụ 12%. Năm 2001 là 340 triệu trong đó phần cứng 280 triệu (82%), phần mềm và dịch vụ khoảng 60 triệu. Chủ yếu tập trung vào khu vực nhà nước.

Hình  5.

Mức tăng trưởng của Thị trường CNTT Việt Nam

Tuy nhiên còn một thực tế phi lý tồn tại ở Việt Nam là tỷ lệ phần mềm-dịch vụ / tổng chi phí CNTT chỉ đạt 21% (hiện trên thế giới con số này là 49%). Sở dĩ có tình trạng này là do 2 nguyên nhân :

-         Mât cân đối nghiêm trọng giữa đầu tư cho CNTT và đầu tư cho phần mềm-dịch vụ, điều này dẫn đến hiệu quả đầu tư thấp;

-         Tình trạng vi phạm bản quyền cao;

Theo đánh giá của Business Software Alliance (BSA, www.bsa.org, tháng 5/2002), tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm năm 2001 là 94%, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ vi phạm bản quyền cao nhất thế giới.

I.5.2 Công nghiệp phần mềm - Software

Ngày 5/6/2000, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 07/2000/NQ-CP về xây dựng và phát triển công nghiệp phần mềm giai đoạn 2000-2005. Chính phủ nhận định được những điều kiện thuận lợi và tiềm năng của ngành công nghiệp này và đã xác định :

“... Xây dựng công nghiệp phần mềm thành một ngành kinh tế mũi nhọn, có tốc độ tăng trưởng cao, góp phần hiện đại hóa và phát triển bền vững các ngành kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và đảm bảo an ninh quốc gia.

...Phấn đấu đến năm 2005 đạt giá trị sản lượng khoảng 500 triệu USD...”[3].

Để đạt được mục tiêu trên, Chính phủ đã ký Quyết định số 128/2000/QĐ-TTg ngày 20/11/2000 về một số chính sách và biện pháp khuyến khích đầu tư và phát triển công nghiệp phần mềm. Tại quyết định này, một số biện pháp về thuế được qui định như sau :

-         Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong vòng 4 năm đầu đối với hoạt động sản xuất và dịch vụ phần mềm;

-         Được hưởng ưu đãi cao nhất về thuế giá trị gia tăng;

-         Miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên vật liệu phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất PM;

-         Miễn thuế xuất khẩu đối với sản phẩm PM;

-         Ngoài ra còn nhiều chính sách ưu đãi về tín dụng, về sử dụng đất và thuê đất, về bảo hộ quyền tác giả đối với phần mềm, về đào tạo nguồn nhân lực PM, về hạ tầng viễn thông và Internet thuận lợi, ...

Những chính sách quan trọng này đã dẫn đến việc hàng loạt các công ty  phần mềm mới ra đời, và có khoảng 50% các công ty mới được thành lập trong khoảng 2,5 năm trở lại đây. Hình dưới đây cho thấy tốc độ phát triển đó[4] :

Hình 6.

Mức tăng số lượng các công ty sản xuất và dịch vụ phần mềm

Số nhân sự làm phần mềm cũng tăng lên nhanh chóng. Số nhân viên làm việc tại mỗi công ty trung bình khoảng 20 người. Số lượng nhân viên tham gia vào ngành CN PM ở Việt Nam hiện vào khoảng 7,500 người.

Hình 7.

Mức tăng nhân sự làm phần mềm

Năng suất làm phần mềm cũng có nhiều biến đổi theo chiều hướng tăng, nhưng chưa phải là cao. Năng suất của các công ty PM gia công cho nước ngoài cao hơn, năm 2002 đạt khoảng 13,000 US$/người/năm, tăng 18% so với năm 2000.

Hình 8

Mức tăng năng suất làm phần mềm

Qua những số liệu nói trên , chúng ta nhận thấy rằng Nghị quyết 07/2000/NQ-CP và Quyết định 128/2000/QĐ-TTg đã bước đầu tạo dựng được sự tăng trưởng tốt về số doanh nghiệp sản xuất PM và làm dịch vụ PM, dẫn đến việc tăng số lượng nhân lực làm phần mềm. Trong 2 năm 2001-2002, nhiều khu công nghiệp phần mềm tập trung mới ra đời : khu CNPM Quang Trung, khu CNPM Hải Phòng, Đà Nẵng, ... được hưởng nhiều ưu đãi về thuế và đường truyền Internet. Ngoài ra cũng có nhiều công ty phần mềm xây dựng và nhận chứng chỉ chất lượng quốc tế.

Ngày 23/4/2003, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Khiêm, tại kỳ họp thứ 3 của Ban chỉ đạo Quốc gia về CNTT đã quyết định bổ sung Chương trình ứng dụng và phát triển PMNM (Open Source Software - OSS) tại Việt Nam vào Kế hoạch Tổng thể quốc gia. Chương trình PMNM đặt ra một số mục tiêu cơ bản đến năm 2005 hoàn thành hệ thống tiêu chuẩn về ứng dụng và phát triển PMNM, hình thành các hiệp hội và cộng đồng PMNM, đưa nội dung PMNM vào giảng dạy tại các trường đại học, cao đẳng và trung học, ... Tổng kinh phí đầu tư cho PMNM giai đoạn 2003-2007 là 312 tỷ ĐVN (tương đương 20 triệu đô la).

I.5.3. Công nghiệp Phần cứng - Hardware

Ngày 20/2/2001 Thủ tướng Chính phủ ra quyết định số 19/2001/QĐ-TTg về việc bổ sung sản phẩm máy vi tính vào danh mục các sản phẩm công nghiệp trọng điểm được hỗ trợ. Tiếp sau đó, Bộ công nghiệp đã có Thông tư số 04/2001/TT-BCN ngày 6/6/2001 hướng dẫn thực hiện Quyết định 19/2001/QĐ-TTg  nói trên. Thông tư xác định rõ :

“... Sản phẩm công nghiệp trọng điểm máy vi tính là sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh, tiêu biểu cho ngành công nghiệp CNTT, mang thương hiệu Việt Nam, được sản xuất tại Việt Nam, có ý nghĩa định hướng cho sự phát triển lâu dài của ngành công nghiệp CNTT và thúc đảy phát triển các ngành công nghiệp khác trong phạm vi cả nước...”.

Thông tư cũng nêu chính sách ưu đãi về thuế  và tài chính đối với sản phẩm trọng điểm máy vi tính với hệ số ưu tiên là 0,5 để tính thuế nhập khẩu.

Phần cứng luôn giữ tỷ lệ cao trong tổng kinh nghạch thị trường CNTT ở Việt Nam (xem hình minh họa bên trên). Số máy tính lắp ráp trong nước ngày càng tăng. Năm 2001 chiếm gần 80% số máy tính bán ra trên thị trường (nhập 49.500 máy tính nguyên chiếc và gần 242.000 màn hình). Có thể ước tính số máy tính lắp ráp trong nước chiếm khoảng 75-80% và con số này khá ổn định

Tình hình nhập khẩu có chiều hướng chững lại về kim ngạch càng khẳng định việc máy tính lắp ráp trong nước đã có ảnh hưởng rõ rệt lên thị trường CNTT Việt Nam (kim ngạch nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2002 là 118 triệu US$, chỉ tăng 8% không đáng kể so với cùng kỳ năm trước). Nhiều máy tính thương hiệu Việt Nam được thị trường chấp nhận như CMS, Mekong Green, SingPC, VINACom,  T&H, Robo, ...

Bảng 2

Kim ngạch nhập các quý trong các năm từ 2000 – 2002 (ĐV : triệu US$)

Hình 9

Kim ngạch nhập khẩu (triệu US$)

Tổng công ty Điện tử Tin học Việt Nam (VEIC) vừa trình Bộ Công nghiệp quyết định ban hành tiêu chuẩn ngành về sản phẩm máy tính lắp ráp tại Việt Nam và công nhận phòng kiểm chuẩn máy tính quốc gia. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để đánh giá chất lượng máy tính sản xuất trong nước. Hệ điều hành được xây dựng trên nền Linux cũng đã được phát triển và cài đặt trên máy tính do CMS sản xuất, góp phần khẳng định chất lượng cũng như định hướng lâu dài cho sự có mặt sản phẩm máy tính Việt nam trên thị trường Việt nam. Khi luật về bản quyền phần mềm hữu hiệu và được thực thi nghiêm túc tại Việt Nam, thì việc sử dụng máy tính Việt Nam với hệ điều hành rẻ (thậm chí miễn  phí) sẽ khuyến khích sự tăng trưởng nhanh chóng của ngành này.

Xếp loại phát triển : mức 2.5/4

I.6 DỊCH VỤ VÀ HỖ TRỢ - SERVICE AND SUPPORT

Với nhiều phương thức truyền dẫn như cáp đồng, vô tuyến điểm-điẻm, điểm-đa điểm, VSAT, vô tuyến kéo dài..., dịch vụ ĐT đã được cung cấp tới tất cả các huyện và 93,04 % số xã trên toàn quốc (năm 2000 : 85,8%). Hiện cả nước đã có 8.356/8.981 xã có điện thoại đạt tỷ lệ 93,04%; số xã đặc biệt khó khăn có điện thoại là 1.728/2.362 xã, đạt tỷ lệ 73,16%; 100% xã đảo có điện thoại; 319/401 xã biên giới có điện thoại, đạt tỷ lệ 79,55%...Tổng số máy điện thoại cố định khu vực nông thôn hiện có gần 1, 8 triệu máy, chiếm 47,37% toàn mạng cố định.

Hình  10

Mức tăng trưởng của điện thoại di dộng và điện thoại cố định

Hiện nay, tại 61/61 tỉnh thành, người sử dụng điện thoại cố định đều có khả năng truy cập Internet gián tiếp với nhiều hình thức dịch vụ rất đa dạng : Internet trả trước, Internet trả sau, VNN1268, VNN1269, ... Ngoài ra với việc cho ra đời dịch vụ VNN 999, người sử dụng còn có thể truy nhập vào mạng Internet qua mạng điện thoại di động.

Với việc ra đời các dịch vụ truy cập Internet tốc độ cao qua cáp đồng với công nghệ ADSL, ÍDN, người sử dụng (hiện nay chủ yếu ở các thành phố lớn) đã bắt đầu có thể truy cập Internet tốc độ cao phục vụ việc sử dụng và trao đổi các ứng dụng trên mạng Internet cũng như các ứng dụng CNTT.

Từ năm 2001, Vietel bắt đầu vận hành mạng điện thoại đường dài số hóa qua Internet (VOIP) thường gọi là dịch vụ 178 với chi phí liên lạc giảm 50%. Còn VNPT cũng đã bắt đầu áp dụng dịch vụ này - gọi là dịch vụ 171 - từ tháng 10/2001 và đã giảm được cước các cuộc gọi quốc tế xuống còn 1.3$/phút.

Ngành Bưu điện đang thực hiện nhiều biện pháp khuyến khích người dùng thông qua hệ thống dịch vụ khách hàng và dịch vụ sửa chữa điện thoại hiệu quả. Tại Hà Nội cũng như các thành phố và thị xã trong cả nước, tất cả các máy điện thoại hỏng của người dân đều được sửa chữa ngay trong ngày và miễn phí, chỉ đối với những trường hợp báo hỏng sau 21h đêm mới chuyển sang ngày hôm sau. Đối với những máy cài đặt mới chỉ trong vòng tối đa 2 tuần  kể từ khi ký hợp đồng (thường chỉ trong vòng vài ngày).

Dịch vụ sửa chữa máy tính và khắc phục các sự cố mạng cũng như xây dựng trang Web cũng gia tăng nhanh chóng cùng với sự ra đời của hàng loạt các công ty dịch vụ phần mềm và phần cứng. Tuy nhiên số các công ty cũng chỉ thường tập trung ở các thành phố.

Xếp loại phát triển :  Thành thị 3 / 4 – Nông thôn : 2.5 / 4

I.7  ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT AND RECOMMENDATIONS

ITU, Uỷ ban Viễn thông Quốc tế, đã nhận xét về tình hình phát triển mạng viễn thông và thị trường viễn thông Việt Nam năm 2002 như sau[5] :

“... Việt Nam là một trong những nước có hạ tầng viễn thông phát triển nhanh nhất trong các nước đang phát triển và có thị trường viễn thông phát triển nhanh nhất trong các nước Đông Nam Á ...”

Việt nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc phát triển ngành truyền thông và Internet, đặc biệt việc cung cấp dịch vụ cơ bản hiện đại và dich vụ điện thoại di động. Mạng điện thoại di động số hóa từ năm 1999 đã làm cho Việt Nam đạt 78.4% cao hơn đáng kể so với Thái Lan (44%). Tuy nhiên xét về hạ tầng thông tin (tính trên tỷ lệ số thuê bao cố định, điện thoại di động, thuê bao Internet và số máy tính cá nhân) thì Việt Nam vẫn thuộc loại một trong những nước chậm phát triển nhất trong khu vực (chỉ hơn Lào và Campuchia, gần sát với Indonesia).

Thời gian hai năm trở lại đây, thị trường mạng viễn thông và Internet bắt đầu có dấu hiệu mở rộng cho cạnh tranh, nhưng còn rất hạn chế. Đến nay tuy đã có 3 IXP và 13 ISP hoạt động nhưng thực tế hầu như thị phần Internet chỉ được phân bổ cho 4 nhà cung cấp dịch vụ chính là VDC (đại diện cho VNPT), FPT, Netnam và SPT. Còn thị trường mạng viễn thông vẫn hầu như đóng cửa đối với đầu tư nước ngoài và tư nhân. Con đường duy nhất hiện nay của hình thức đầu tư này là thông qua hình thức Hợp đồng Hợp tác kinh doanh (BCC – Business Cooperation Contracts), theo đó các công ty nước ngoài cấp vốn đầu tư và hưởng lợi nhuận mà không có sự chia sẻ bình đẳng và việc kiểm soát quản lý còn hạn chế hoặc không có. Điều này không khuyến khích các nhà đầu tư vì nguy cơ rủi ro cao, chi phí về vốn tăng, hiệu quả sử dụng vốn giảm và hầu như không có việc chuyển giao kinh nghiệm quản lý.

Tháng 12/2001 Việt Nam và Mỹ đã ký Hiệp định Thương mại song phương Việt - Mỹ (BTA – Bilateral Trade Agreement) đưa ra một biện pháp quan trọng cho đầu tư tư nhân và nước ngoài (ĐTNN) vào thị trường viễn thông theo lộ trình  đến cuối năm 2007. Theo đó đối với ĐTNN : vào cuối năm 2003 dịch vụ VT giá trị gia tăng đạt tới 50%, vào cuối năm 2004 dịch vụ Internet giá trị gia tăng đạt 50%, vào cuối năm 2005 dịch vụ ĐT di động, thuê bao và vệ tinh đạt 49% và vào cuối năm 2007 dịch vụ ĐT cố định đạt tới 45%. Lộ trình này cần phải được thực thi nghiêm chỉnh thì mới đảm bảo được sự tăng trưởng của ngành viễn thông và internet Việt Nam đạt mức ngang bằng trong khu vực.

Lộ trình giảm giá cước viễn thông và Internet đã được thực hiện tích cực trong thời gian qua, nhưng vẫn còn cao so với thu nhập của đại đa số người dân, nhất là số đông dân cư sống ở vùng nông thôn rộng lớn và vùng sâu vùng xa. Điều này không khuyến khích sự tăng trưởng của Internet, làm giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam và không khuyến khích đầu tư nước ngoài. Theo sự hứa hẹn của Bộ BCVT Việt Nam thì lộ trình giảm cước sẽ còn tiếp tục được thực hiện vào cuối năm 2003. Nhưng trong thời gian này nếu các nước trong khu vực tiếp tục giảm thì mức giảm của Việt Nam sẽ còn phải cao hơn nữa. Việt Nam cần phải xây dựng chính sách giá dựa trên chi phí chứ không phải dựa trên sự độc quyền.

Một điều khó khăn nữa là thông thường nếu giảm giá cước dựa trên chi phí thì thuờng  sẽ có sự tăng giá đối với một số dịch vụ mà thường là tăng cước nội hạt. Điều này lại ảnh hưởng tiêu cực đến đại đa số dân nghèo và nông thôn.

Nên biện pháp quan trọng nhất để giảm giá cước là áp dụng cạnh tranh đối với thị trường cung cấp dịch vụ viễn thông. Nhưng cạnh tranh đó phải lành mạnh, bình đẳng và cần phải có sự phân định rõ ràng giữa các nhà “bán buôn” (IXP) và “bán lẻ”(ISP). Chúng ta hy vọng vào quá trình thực hiện BTA và những bước chuẩn bị gia nhập WTO sẽ mang lại nhiều cải cách đáng kể đối với sự phát triển của ngành này, đạt mục tiêu mà Chỉ thị 58 đã đề ra :

“Mạng thông tin quốc gia phủ trên cả nước, với thông lượng lớn, tốc độ và chất lượng cao, giá rẻ. Tỷ lệ người sử dụng Internet đạt mức trung bình thế giới”.

Liên quan đến thị trường và tình hình phát triển phần cứng. Một yếu tố rất quan trọng đó là việc đầu tư, hỗ trợ cho Công nghiệp Phần cứng thực sự chưa được tương xứng với vị trị của nó. Lĩnh vực Sản xuất máy tính thương hiệu Việt Nam chưa thực sự phát triển mà phụ thuộc quá nhiều vào nhập khẩu từ nước ngoài và lắp ráp đơn lẻ. Bên cạnh các yếu tố chủ quan của các doanh nghiệp Sản xuất máy tính thương hiệu Việt nam thì các yếu tố khách quan trong đó phải kể đến các cơ chế, chính sách hỗ trợ cho ngành Công nghiệp sản xuất máy tính còn không đồng bộ và không mang tính thúc đẩy.

Tại Hội thảo ngày 4/4/2003 về xây dựng chính sách thúc đẩy công nghiệp sản xuất máy tính, Hội Tin học Việt Nam đã gửi bản kiến nghị lên Phó Thủ tướng Pham Gia Khiêm trong đó nêu bật một số vấn đề mà các doanh nghiệp Việt Nam đang bức xúc, trọng tâm như sau :

-      Cần có các chính sách ưu đãi đối với các doanh nghiệp sản xuất máy tính Việt Nam về : tiền thuê đất, hạ tầng viễn thông, đầu tư nước ngoài.

-      Cần có các chính sách hỗ trợ thị trường và bảo hộ thương hiệu máy tính Việt Nam từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước. Kể cả các biện pháp cần phải thực hiện như Chính phủ yêu cầu các cơ quan, đơn vị sử dụng máy tính sản xuất trong nước trong các dự án sử dụng ngân sách nhà nước.

-      Thuế nhập khẩu, Thuế giá trị gia tăng còn nhiều vấn đề chưa hợp lý và tạo kẽ hở cho các họat động gian lận thương mại và tiêu cực ảnh hưởng đến người tiêu dùng và nhà sản xuất.

-      Thuế thu nhập doanh nghiệp chưa khuyến khích các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ để tái sản xuất trong lĩnh vực có tốc độ đổi mới về công nghệ, sản phẩm thuộc vào lọai nhanh nhất trong các ngành kinh tế.

II. GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUA MẠNG – NETWORK LEARNING

Hình 11

Chỉ số nguồn nhân lực của Việt Nam so với các nước Asean[6]

Source: Political and Economic Risk Consultancy Ltd., cited in USAID's Vietnam ICT Assessment.

Bảng so sánh trên do Công ty Political and Economic Risk Consultancy Ltd. xây dựng dựa trên nghiên cứu so sánh các chỉ số về chất lượng tổng thể của hệ thống giáo dục địa phương, mức độ sẵn có của lực lượng lao động chất lượng cao, mức độ sẵn có của đội ngũ giáo viên chất lượng cao, mức độ thành thạo Anh ngữ và thành thạo công nghệ cao. Qua đó chúng ta thấy Việt Nam xếp hạng gần sau cùng so với các nước nghiên cứu và chỉ trên mỗi Indonesia.

Giáo dục hiện đang là ngành ưu tiên số một tại Việt Nam. Nội dung đào tạo về ICT được lồng vào các chương trình học của mọi cấp. Chúng ta sẽ lần lượt đánh giá một số mặt hoạt động của ngành này.

II.1 Sự tiếp cận ICT của các trường học – School’s Access to ICT

Tại Việt nam, năm 2002-2003 có 191 trường cao đẳng và đại học (kể cả trường chính qui và không chính qui), trong đó 114 trường cao đẳng và 77 trường đại học, thu hút 974,119 sinh viên (trong đó 431,323 là nữ và 4,016 sinh viên người dân tộc), số giáo viên là 35,938 (trong đó giáo viên đại học : 25,546 và giáo viên cao đảng là 10,392).

Có 252 trường trung học chuyên nghiệp (trong đó Trung ương có 75 trường và đại phương có 177 trường) thu hút số học sinh là 194,831 (trong đó nữ 99,109 và nam là 9,400) và số lượng giáo viên là 9,327 .

Năm 2002-2003, theo số liệu thống kê chưa đầy đủ của Bộ GDĐT Việt Nam, những con số đó như sau :

Bảng  3

Số lượng học sinh năm học 2002-2003[7]

Giáo dục mầm non - Pre-school education

2,725,300

Nhà trẻ - Creche

492,000

Mẫu giáo – Kindergerten

2,223,300

Giáo dục phổ thông -General education

17,996,400

Tiểu học – Primary

8,998,126

Trung học cơ sở - Lower Secondery

6,509,305

Trung học phổ thông – Upper Secondary

2,488,969

Trung học chuyên nghiệp

Professional Secondary Education

330,448

Cao đẳng - College

246,359

Đại học - University

809,408

Cho đến nay, mỗi trường tiểu học ở các thành phố đều được trang bị máy vi tính, mỗi trường trung học chuyên nghiệp đều có phòng máy tính từ 10-20 chiếc, gần 40 trường đại học có mạng nội bộ, khoảng 10 trường có đường kết nối riêng trực tiếp, 13 phòng truy nhập Internet, 19 trường có trang Web. Một số Sở GD&ĐT như Hà Nội, Hòa Bình, T.p.HCM, Đà Nẵng đã xây dựng mạng nôị bộ, kết nối xuống các trường phổ thông, xây dựng trang Web của Sở. Nhìn chung việc khai thác và sử dụng Internet rất hạn chế do cước phí còn cao.

Dự án giáo dục đại học (vay vốn của WB) đã giúp cho 14 trường đại học xây dựng thư viện điện tử và trung tâm thông tin, trong đó một số trường đã dành kinh phí để xây dựng mạng nội bộ.

Bên cạnh việc xây dựng nội dung CT môn tin học cho các cấp học, Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo việc triển khai ứng dụng CNTT vào đổi mới phương pháp dạy và học các môn học ở trường phổ thông, cụ thể :

-         Nhân rộng mô hình dạy và học với máy tính. Mô hình này là kết quả của dự án hợp tác giữa Bộ GD&ĐT với Quỹ IBM giai đoạn 1998-2001 ở Hà Nội. Hiện đang triển khai nhân rộng ở T.p.HCM, Đà Nẵng.

-         Với sự hỗ trợ của IBM về phần mềm Kidsmart, Bộ GD&ĐT đang triển khai chương trình “Trẻ em làm quen với máy vi tính ở bậc giáo dục mầm non”.

-         Triển khai việc ứng dụng CNTT để đổi mới phương pháp giảng dạy ở hai trường sư phạm trọng điểm nhằm đào tạo các giáo viên biết ứng dụng CNTT để dạy các bộ môn.

Triển khai xây dựng trang Web bồi dưỡng giáo viên (Thông báo số 8633/VP ngày 27/9/2002) : trước mắt phục vụ đội ngũ giảng viên cốt cán bồi dưỡng ở các địa phương, giảng viên các trường sư phạm và các giáo viên có điều kiện.

Xếp loại phát triển : mức 2 / 4

II.2 Sử dụng ICT trong giáo dục và đào tạo – Enhancing Education with ICT

Năm 2002, Bộ Giáo dục và đào tạo đã phê duyệt Chương trình phát triển nguồn nhân lực CNTT Việt Nam đến năm 2005, với kinh phí 700 tỷ đồng (tương đương 45 triệu US$)[8]. Phần lớn kinh phí của Chương trình tập trung cho các dự án nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, các dự án dạy tin học và ứng dụng ICT trong các trường phổ thông, trong công tác quản lý giáo dục ...

Bộ GD&ĐT sẽ phân cấp cho các khoa, trường có thể chủ động biên soạn chương trình, trên cơ sở tham khảo các chương trình, giáo trình của nước ngoài để giảng dạy. Một trong những nhiệm vụ được Bộ đặt lên hàng đầu là làm sao đến năm 2005 các trường sẽ được bổ sung hàng 1000 giáo viên, bảo đảm tỷ lệ 15 sinh viên/1 giáo viên. Bộ khuyến khích các trường thu hút cán bộ trẻ có năng lực về CNTT, đồng thời tăng chỉ tiêu đi học, nghiên cứu và thực tập về CNTT ở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước cho giáo viên và cán bộ mới ra trường, với số lượng mỗi năm từ 200-300 người. Bộ cũng khuyến khích các trường mời chuyên gia, giáo sư CNTT nước ngoài về nước tham gia giảng dạy.

Bộ dự kiến tập trung đầu tư trang bị 200 phòng máy tính ở các khoa, trường trọng điểm và trang bị 100 phòng truy cập Internet phục vụ cho giảng dạy, nghiên cứu.

Bộ Bưu chính, Viễn thông và Bộ Giáo dục - Đào tạo đã ký kết bản ghi nhớ về việc hợp tác phát triển mạng giáo dục EduNet. Đây được coi là tiền đề để thực hiện mục tiêu: năm 2003, 100% các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, trung học phổ thông được kết nối Internet.

Nội dung hợp tác giữa hai Bộ sẽ tập trung vào 5 vấn đề: Phát triển mạng giáo dục thống nhất trong cả nước góp phần đổi mới giáo dục; Phối hợp hoàn thiện đề án xây dựng mạng giáo dục, đảm bảo được thiết kế một cách hợp lý, khoa học và hiệu quả và triển khai theo các giai đoạn khác nhau, thống nhất và có tính kế thừa; Hai bên cùng phối hợp với Bộ tài chính để ban hành các cơ chế chính sách về truy nhập Internet cho các cơ sở trong ngành GD&ĐT, đồng thời đảm bảo điều kiện hoạt động cho các doanh nghiệp viễn thông và Internet; Đề xuất với Ban chỉ đạo quốc gia về công nghệ thông tin dành một phần kinh phí từ ngân sách Nhà nước hỗ trợ cho việc xây dựng nội dung thông tin và triển khai các ứng dụng trên mạng giáo dục; Chỉ đạo các đơn vị có liên quan cùng phối hợp phấn đấu kết nối Internet tới tất cả các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và trung học phổ thông và cả các trường trung học cơ sở, tiểu học ở những nơi có điều kiện cho phép.

Để triển khai các công việc trên, Bộ Bưu chính, Viễn thông sẽ chịu trách nhiệm chỉ đạo các doanh nghiệp viễn thông và Internet triển khai đường kết nối đến các cơ sở giáo dục và đào tạo, áp dụng công nghệ mới để nâng cao tốc độ và chất lượng đường truyền dữ liệu. Còn Bộ Giáo dục - Đào tạo sẽ chịu trách nhiệm trang bị máy tính, các thiết bị đầu cuối, xây dựng mạng nội bộ cho các cơ sở giáo dục và đào tạo, xây dựng nội dung thông tin và triển khai các ứng dụng trên mạng. Theo như kế hoạch, trong năm 2003, hai Bộ sẽ tiến hành khảo sát, đánh giá tình hình kết nối và sử dụng Internet các cấp quản lý giáo dục, lập phương án và huy động các nguồn lực đầu tư cũng như lập phương án xây dựng các đường kết nối tới các cơ sở giáo dục. Năm 2003 sẽ tập trung kết nối cho hơn 1900 trường trung học phổ thông theo hướng ưu tiên kinh phí từ ngân sách cho các trường ở vùng sâu, vùng xa. Các cơ sở GD&ĐT và các công ty viễn thông tại địa phương sẽ phối hợp để lên kế hoạch triển khai chi tiết. Trước mắt hai bên sẽ triển khai một số dịch vụ giáo dục và đào tạo trên mạng để phục vụ công tác tuyển sinh đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp năm 2003. Ngoài ra, hai bên cũng xây dựng và kiến nghị với Chính phủ về cơ chế chính sách trong việc sử dụng Internet đối với các cơ sở GD&ĐT.

Trên cơ sở kết quả thực hiện trong năm 2003, hai Bộ sẽ tiếp tục trao đổi để triển khai mạng giáo dục, trong đó có việc xây dựng Trung tâm điều hành mạng, thiết lập một số kênh truyền riêng cho giáo dục nhằm tăng tốc độ và chất lượng truy nhập Internet.

Theo tính toán, tổng chi phí cho dự án này là 445 triệu USD và sẽ được huy động từ rất nhiều nguồn như: ngân sách đầu tư của Nhà nước, các dự án đầu tư trong và ngoài nước, dự án quốc tế...

Việc phát triển mạng Edunet sẽ giúp ngành Giáo dục có những định hướng phát triển thích hợp hơn, đồng thời với các nội dung học tập. Những giáo trình điện tử sẽ được đưa lên mạng, tạo ra sự bình đẳng trong giáo dục, xoá đi khoảng cách về thông tin giữa các vùng miền. Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục-Đào tạo Nguyễn Minh Hiển thì phát triển mạng giáo dục Edunet sẽ góp phần đa dạng hoá các hình thức đào tạo, giúp cho các em học sinh nhanh chóng tiếp cận được với CNTT.

Xếp loại phát triển : mức 1.5 / 4

II.3 Phát triển nguồn nhân lực ICT – Developing the ICT workforce

II.3.1 Các chỉ tiêu

KHTT về UD và PT CNTT đến năm 2005 tháng 7/2002 chỉ rõ cần phải “... đào tạo thêm 50,000 chuyên gia CNTT ở các trình độ khác nhau, trong đó có 25,000 chuyên gia trình độ cao và lập trình viên chuyên nghiệp, thông thạo ngoại ngữ cần thiết cho CNTT... ”.

Năm 2001-2002 chỉ tiêu tuyển sinh cho CNTT là 9,000 so với con số 6,000 năm 2001. Nhiều trường đại học và cao đẳng mở thêm khoa CNTT. Nhiều trường đã có khoa CNTT thì tăng chỉ tiêu lên khá nhiều (Thí dụ trường ĐH Khoa học tự nhiên T,P,HCM có 1,100/3250 chỉ tiêu (chiếm 1/3). Số đào tạo không chính qui cũng tăng nhanh.

II.3.2  Tình hình đào tạo về CNTT

Hình 12

Mức tăng số lượng các cơ sở đào tạo

II.3.2.1. Triển khai đào tạo chính qui về CNTT

Đào tạo sau đại học :

Hiện có 13 cơ sở đào tạo sau đại học về Cntt (9 trường đại học và 4 viên ngiên cứu) đào tạo theo 2 ngành : đảm bảo toán cho máy tính và tin học, vô tuyến - điện tử, với số lượng chỉ tiêu tuyển sinh :

Năm 2000 : thạc sỹ : 347, tiến sỹ : 19

Năm 2001 : thạc sỹ : 478, tiến sỹ : 34

Đào tạo đại học, cao đẳng :

Hiện cả nước có 27 khoa CNTT (5 khoa thuộc các trường dân lập) đào tạo theo 11 chuyên ngành : điện tử, điện tử-viễn thông, viễn thông, điện tử-tin học, tin học, toán-tin học, vật lý-tin học. Sắp tới sẽ thống nhất đào tạo về CNTT vào một số tên ngành cụ thể . Chỉ tiêu tuyển sinh các năm như sau :

Năm 1999 : khoảng 2000

Năm 2000 : 4000

Năm 2001 : 6000

Năm 2002 : 9000

Đào tạo THCN

Khoảng 90 trường có đào tạo chuyên về CNTT trình độ kỹ thuật viên máy tính, kỹ thuật viên vẽ thiết kế vi tính (CAD), lập trình viên trung cấp, ... . Nhìn chung chưa có sự thống nhất về bậc đào tạo này trong cơ cấu đào tạo nguồn nhân lực về CNTT, đặc biệt cho ứng dụng CNTT vào các ngành kinh tế.

II.3.2.2. Triển khai đào tạo phi chính qui về CNTT :

-         Đào tạo theo chương trình tin học ứng dụng ABC do Bộ GD&ĐT ban hành theo quyết định số 21/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày 3/7/2000 : có 35 trường đại học, 19 trường cao đẳng sư phạm, 18 trường THCN và 45 sở GD&ĐT.

-         Hiện có khoảng 125 trung tâm tin học ứng dụng với lưu lượng khoảng 200.000 học viên thường xuyên theo học.

II.3.2.3. Đào tạo theo các chương trình quốc tế :

Trong những năm qua, việc xã hội hóa đào tạo nguồn nhân lực đã được khuyến khíc mở rộng. Nhiều CT đào tạo QT đã được du nhập vào VN. Có thể kể ra một số CT cụ thể như sau :

-   CT của Viện đào tạo CNTT của Đại học QG Hà Nội theo CT hợp tác Việt-Nhật;

-   Đào tạo lập trình viên chuyên nghiệp tại 9 trung tâm đào tạo Aptech (Hà nội, Huế, Đà Nẵng, T.p.HCM, Cần Thơ) có khoảng 2000 học viên đang theo học. Sau khi tốt nghiệp khóa học có thể ra nước ngoài học tiếp để lấy bằng cử nhân.

-   CT đào tạo của Viện CNTT quốc gia Ấn Độ được triển khai tại trường Cao đẳng bán công Hoa Sen (Công viên phần mềm Quang Trung).

-   CT đào tạo của Genetic tại ĐH Bách Khoa Hà Nội

-   CT đào tạo sau đại học của Viện Tin học Pháp ngữ (IFI)

-   CT đào tạo chuyên viên mạng của Viện đào tạo mạng CISCO

-   Một số CT tập huấn về công nghệ mới của các hãng lớn.

Xếp loại phát triển : mức 2.5/4

II.4 ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - Assessement and Recommendations

Báo cáo về tình hình phát triển nguồn nhân lực năm 2002 của Việt Nam, WB đã đưa ra một bảng thống kê về hiện trạng Giáo dục của Việt Nam như sau :

Bảng  4

Một số dữ liệu thống kê chọn lọc về Giáo dục ở Việt Nam

Cấp

Trường

Học sinh/sinh viên

Giáo viên

Nhận xét

Tiểu học

(Lớp 1-5)

14 500 (ước đoán)

10,5 triệu

350 000

Chỉ có khoảng 70% giáo viên đã học qua 2 năm sư phạm sau khi tốt nghiệp PTTH; chương trình   nâng cấp trình độ đang được tiến hành

Trung học cơ sở (Lớp 6-9)

5 500 (ước đoán)

6,2 triệu

220 000

Chỉ 80% giáo viên đã học qua 3 năm sư phạm sau khi tốt nghiệp PTTH; chương trình nâng cấp trình độ đang được tiến hành

Trung học phổ thông (Lớp 10-12)

1 251

2,2 triệu

100 000

100% giáo viên đã có bằng đại học 4 năm

Trường Giáo dục và Dạy nghề

420 (ước đoán)

6 000 (ước đoán)

Đại học

Cao đẳng

69 trường ĐH

84 trường CĐ 52 trường CĐ sư phạm

25 trường đào tạo giáo viên (Tổng: 200)

918 000

25 000

Hiện tại, tỷ lệ sinh viên/dân số là 118:100000, là một trong các tỷ lệ thấp nhất trên thế giới, phấn đấu đến năm 2010 đạt tỷ lệ 200:100 000 dân; 250 000 sinh viên theo học; năm 2001, 1,2 triệu học sinh tốt nghiệp PTTH tham dự kỳ thi tuyển ĐH và 160 000 (15%) trúng tuyển. Yêu cầu giáo viên phải có trình độ thạc sỹ trở lên; khoảng 14% có trình độ tiến sỹ.

Tổng cộng[9]

22 000

23 triệu

800 000

Những số liệu trên đây cho thấy tình trạng giáo dục ở mọi cấp học ở Việt Nam đều không mấy khả quan, từ số lượng học sinh, số lượng giáo viên, trình dộ giáo viên, ... so với tỷ lệ dân số đều đặt Việt Nam vào một trong nhóm nước thấp nhất thế giới. Nguyên nhân của tình trạng trên thuộc hai nhóm sau : Hạ tầng cơ sở và Các nguồn lực nhân lực cho giáo dục.

1.      Hạ tầng cơ sở : Những trường học ở nông thôn Việt Nam còn rất nghèo nàn và lạc hậu, nhiều trường còn thiếu điện, không đủ an ninh và hạ tầng để có thể trang bị máy tính. Máy tính trang bị cho các trường cấu hình thấp, cũ và nhanh hỏng, thường không được nâng cấp. Phần mềm giáo dục thiếu và nghèo nàn. Tình trạng này cần được sớm khắc phục để giảm bớt sự ngăn cách giữa nông thôn và thành thị và phải có sự ưu tiên trong đầu tư của nhà nước để có thể biến nhà trường ở nông thôn trở thành đầu mối phỏ biến kiến thức và thông tin cho trong vùng và các vùng phụ cận.

2.      Các nguồn nhân lực cho giáo dục :

-         Giáo viên còn thiếu kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết về CNTT. Giáo trình không được đổi mới, chưa lồng các nội dung ICT một cách thoả đáng.

-         Giáo viên chưa sử dụng ICT làm phương tiện giảng dạy (do yếu tố tâm lý, xã hội).

-         Tiếng Anh còn yếu ở tất cả mọi cấp học và đội ngũ giáo viên.

-         Còn thiếu các dịch vụ bảo dưỡng các hệ thống ICT trong giáo dục nhất là ở nông thôn.

-         ICT chưa được dùng nhiều trong công tác quản lý nhà trường và nghiên cứu.

-         Ít có sự liên kêt giữa kết quả nghiên cứu với thực tiễn ứng dụng.

Để khắc phục những yếu điểm trên, nhà nước phải có một chính sách ưu tiên cải thiện môi trường học và ứng dụng CNTT, phải thường xuyên bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và tiếng Anh cho giáo viên, sửa đổi giáo trình cho phù hợp. Hình thành một đội ngũ “đào tạo lại các giáo viên” có trình độ giỏi, kỹ năng cao. Hướng việc bồi dưỡng vào các giáo viên trẻ năng động và cầu tiến. Phát triển các phần mềm giáo dục có nội dung phong phú, trực quan tốt và một khả năng tương tác cao. Internet phải đươc ưu  tiên cho ngành giáo dục tiến tới miễn phí cho các trường học và các viện nghiên cứu. Tiếng Anh phải thường xuyên được trau dồi để trở thành công cụ chia xẻ thông tin và tri thức. Hình thành những đội ngũ bảo dưỡng “lưu động” đi tới các trường học.  đẩy mạnh ứng dụng ICT trong quản lý nhà trường và quản lý đào tạo....

Hội thảo “Đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực CNTT ở Việt Nam giai đoạn 2001-2005” do Bộ GD&ĐT kết hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Uỷ ban về người Việt Nam ở nước ngoài, AITCV đồng tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội ngày 9/2/2003. Hội thảo đã đặt ra một số vấn đề đang nổi cộm đối với công tác  phát triển nguồn nhân lực CNTT của Việt Nam giai đoạn hiện nay như sau :

“ - Cơ cấu, chức danh, chất lượng các chuyên gia CNTT ấy sẽ là những gì ?

-         Liệu chưa chuẩn hóa được sản phẩm thì sẽ đào tạo hay sử dụng thế nào, chất lượng sau đào tạo sẽ ra sao ?

-         Cơ sở hạ tầng truyền thông yếu kém song cước phí Internet lại đắt đỏ, trường thiếu thiết bị, giáo trình chưa chuẩn hóa và cập nhật, thầy dạy quá tải, học trò học chay, ... . Vậy liệu sản phẩm sau đào tạo lấy gì đảm bảo sẽ là chuyên gia ? “[10]

Một thực tế còn nhiều bất cập của ngành giáo dục CNTT Việt Nam, đó là : hiện trạng công tác giảng dạy CNTT tại các trường PTTH ở nông thôn và vùng sâu vùng xa còn yếu kém do thiếu giáo viên và kỹ năng và kinh nghiệm của giáo viên hiện còn thiếu, công tác tập huấn bồi dưỡng giáo viên còn ít được quan tâm, trình độ tiếng Anh yếu ở mọi cấp để có thể sử dụng hiệu quả các nguồn trên Internet và các phần mềm giáo dục, CNTT còn chưa được ứng dụng rộng rãi trong công tác quản lý nhà trường và nghiên cứu, ...

Chương trình phát triển nguồn nhân lực CNTT của Bộ GD&ĐT tuy đã có nhiều định hướng tích cực song sẽ chỉ tập trung chủ yếu vào khối cao đẳng và đại học (là khối vốn đã nhận được khá nhiều nguồn tài trợ từ các chương trình và dự án nước ngoài khác), còn khối phổ thông trung học và tiểu học có lẽ sẽ phải “xếp hàng” để đợi các chương trình của các Sở GD&ĐT địa phương.

Bộ Giáo dục và Đào tạo tuy đã có công văn số 11701/KHCN và số 11702/KHCN ngày 25/12/2002 gửi tất cả các trường đại học, cao đẳng, các Sở GD&ĐT để chỉ đạo việc xây dựng kế hoạch kết nối Internet. Nhưng khó có thể dự kiến được vào thời điểm nào thì Internet sẽ xuống đến cấp huyện, chứ chưa nói gì đến cấp xã.

Việc phát triển mạng Edunet cũng sẽ gặp nhiều khó khăn. Báo cáo từ 27 cơ sở GD&ĐT vào tháng 2/2003 cho thấy, hiện mới có khoảng 15% số trường phổ thông trung học kết nối Internet qua đường điện thoại nhưng chủ yếu tập trung tại các thành phố lớn. Việc triển khai Internet tới các trường vùng sâu, vùng xa được ưu tiên như kế hoạch nhưng hiệu quả sử dụng như thế nào sẽ là bài toán không đơn giản. Bởi nhận thức ở các vùng này còn quá chênh lệch với các thành phố lớn. Trước mắt, trình độ ứng dụng CNTT của đội ngũ giáo viên trong các trường cũng còn rất nhiều hạn chế. Để giáo viên và học sinh có thể truy cập Internet một cách thành thạo thì chắc chắn cần nhiều thời gian cho việc làm quen với máy tính và các chương trình tin học phổ cập.

Một việc mà giới giáo dục và đào tạo cần quan tâm nữa là nên có sự phối hợp với các dự án CNTT của các Bộ, các chương trình khác. Chẳng hạn “Dự án ứng dụng CNTT phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn" của Bộ Nông nghiệp & phát triển nông thôn, chương trình “Phát triển các điểm BĐ-VH xã” của Tổng công ty BCVT Việt Nam, ... Có như vậy mới có sự điều phối và tổng hợp nguồn lực cho việc ứng dụng CNTT xuống các huyện, xã nói chung và cho sự nghiệp giáo dục nói riêng tại các huyện, xã này.

III. HIỆN TRẠNG XÃ HỘI MẠNG – NETWORK SOCIETY

III. 1 Tình hình nối mạng của người dân và các tổ chức – People and organizations online

III.1.1 Số lượng thuê bao Internet

Việt Nam là nước tương đối mới trong lĩnh vực Internet, chỉ mới bắt đầu kết nối ổn định từ tháng 12/1997. Tuy nhiên Internet đã tăng trưởng một cách nhanh chóng với số thuê bao mỗi năm tăng gấp 2 lần năm trước. Số thuê bao Internet (account) Việt Nam đến tháng 11/2002 là 192,194 (năm 2000 : 105.077, năm 2001 : 168.617) với mật độ khoảng 0.24 thuê bao/100 dân.

Hiện nay số thuê bao đạt hơn 200,000, nhưng số lượng người sử dụng Internet (subscriber) lớn hơn gấp nhiều lần số thuê bao đó.

Nhưng Internet chỉ được ứng dụng chủ yếu ở các vùng đô thị, đặc biệt là Hà Nội và T.P.HCM – hai thành phố này chiếm tới 86% tổng số thuê bao qua modem và toàn  bộ các thuê bao qua kênh thuê riêng mặc dù số dân của hai thành phố này chỉ chiếm khoảng 10% dân số[11]  của cả nước.

Hiện nay với độ bao phủ mạng điện thoại cố định và di động trong cả nước, với sự phát triển của công nghệ Internet không dây, tại 61/61 tỉnh  thành của Việt Nam người dân đã có thể truy cập Internet gián tiếp với nhiều hình thức dịch vụ đa dạng : VNN 999, VNN1268, VNN 1269 và mạng điện thoại di động.

III.1.2 Mạng diện rộng của Chính Phủ

Chương trình CNTT quốc gia 1996-2000 đã bước đầu lựa chọn và thực hiện các dự án ứng dụng CNTT tại các Bộ, ngành, tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương.  Đến nay đã thiết lập và bước đầu sử dụng hệ thống thông tin quản lý tại 61 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và ở hầu hết các Bộ, ngành, cơ quan thuộc Chính phủ.

Các cơ quan Đảng, Nhà nước đang từng bước ứng dụng CNTT vào công tác quản lý, bước đầu xây dựng các hệ thống thông tin phục vụ quản lý và điều hành.

Đã hoàn thành các dự án khả thi  về một số cơ sở dữ liệu quốc gia, tạo cơ sở cho việc hình thành từng bước các hệ thống thông tin quốc gia của nước ta.

Đã hình thành được một số hệ thống thông tin quản lý chuyên ngành và cung cấp dịch vụ như: tài chính, ngân hàng, thống kê, vật giá, thương mại,  du lịch, văn hóa, y tế, khoa học - công nghệ, hải quan, hàng không, bưu chính viễn thông, năng lượng, an ninh, quốc phòng...

Ngoài ra còn có Mạng thông tin CPNET của Chính phủ nối 61 Uỷ ban nhân dân các tỉnh và thành phố  tích hợp với Mạng của các cơ quan Đảng. Hai mạng này phục vụ cho công tác quản lý hành chính của Nhà nước, phục vụ trực tiếp công tác chỉ đạo điều hành trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước.

Mỗi Bộ , ngành, cơ quan ngang Bộ trong cả nước (khoảng 30 đơn vị) đều có mạng INTRANET và kết nối Internet phục vụ cho công tác nghiên cứu, quản lý hàng ngày của đơn vị.

III.1.3.  Tình hình nối mạng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Mức độ thâm nhập hiện nay của ICT ở Việt Nam vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn thấp. Chỉ 25% máy tính ở Việt Nam được báo cáo là của tư nhân và số ít thuộc về các doanh nghiệp vừa và nhỏ[12]. ít hơn một phần ba các doanh nghiệp có kết nối với Internet. Khoảng 48% doanh nghiệp có thể truy cập với Internet chỉ sử dụng Internet cho thư điện tử nhưng không dùng nó như một công cụ kinh doanh hữu hiệu[13]. Dưới  10% các doanh nghiệp vừa và nhỏ có website riêng. Để có bản quyền phần mềm phải trả giá rất cao nên rất nhiều doanh nghiệp không thể mua được hoặc có được rồi thì không được nâng cấp.

Xếp loại phát triển : mức  2.5 / 4

III.2 Nội dung thông tin trên mạng – Local content

Hiện tại Việt nam có 24 tờ báo điện tử đã được triển khai đưa lên mạng; hơn 1,000 trang Web được đăng ký tên miền Việt Nam; thương mại điện tử, các hoạt động hành chính điện tử đã bước đầu được hình thành sơ khai. Nội dung thông tin trên mạng đã bắt đầu kích thích người dân làm quen cũng như hình thành thói quen sử dụng Internet để tra cứu, trao đổi những thông tin cần thiết, số lượt người truy cập, sử dụng thông tin tăng nhanh.

Mặc dù đa số các Bộ chủ chốt đã có trang web[14], phần lớn các trang này có tốc độ truyền tải rất chậm (ít nhất là đối với truy cập từ nước ngoài) và lượng thông tin còn hạn chế. Qua xem xét một số lượng nhỏ các trang web của các bộ và cơ quan[15] trung ương, thấy được một số vấn đề sau:

•         Nơi có dung lượng thông tin lớn nhất là ở các trang web của Quốc hội và Hải quan, mỗi nơi có khoảng 190 trang nội dung. Trang web của Quốc hội có giao diện rất ấn tượng và hấp dẫn.

•         Ước đoán tổng cộng nội dung của tất cả các trang web là khoảng 1.000 đến 1.500 trang, nhưng chưa có con số điều tra chính xác. (Bên cạnh đó, một cuộc điều tra theo mẫu gần đây tại Thái Lan cho thấy con số trang web tương tự khoảng 15.000[16]).

•        Rất ít trang Web được xây dựng bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp, hầu như không có trang Web nào tiếng dân tộc.

•        Một số mục trên nhiều trang web không hoạt động hoặc đang được xây dựng.

•        Thường không có kết nối với các trang web của  các bộ, ngành  cũng như tới các trang web cá nhân.

•        Nội dung nói chung không được trình bày theo từng phân đoạn, căn cứ theo vai trò. Cách cung cấp thông tin chưa chuyên nghiệp, chủ yếu là theo nhu cầu

•        Dường như là chưa có trang web nào có đặc tính tương tác hay thậm chí có các dạng mẫu biểu có thể tải về và gửi đi sau khi điền thông tin.

•        Những trang Web về giáo dục không nhiều.

•        Chỉ có khoảng 10% trang Web của các SMEs.

•        Chỉ có rất ít trang Web có chủ đề nông thôn và nông nghiệp.

•        Hầu như chưa có trang Web về trẻ em, phụ nữ và giới.

•        Phong phú hơn cả là những trang Web phục vụ xúc tiến thương mại của Cục Xúc tiến thương mại và Phòng TM&CN Việt Nam (Sàn giao dịch điện tử của VCCI : www.vnemart.com).

Theo những thống kê như trên có thể thấy rằng, xét ở cấp quốc gia, Việt nam có thể đang ở vị trí thấp phía trái của giai đoạn "Tạo lập Web", với đặc trưng là giới hạn về nội dung, không có cổng trung tâm rõ ràng, ít kết nối giữa các cơ quan và không có hay có độ tương tác của giao diện rất thấp. Hình dưới đây mô tả nhận xét này.

Hình 13

Vị trí của Việt Nam trong giai đoạn “Tạo lập trang Web”

Xếp loại phát triển : mức  2.5 / 4

III.3 ICT trong đời sống hàng ngày – ICT in every day life

Vào năm 1999, mới chỉ có 75% hộ gia đình có sở hữu TV và chỉ có 53% hộ gia định có đài vào năm 1997. Tỷ lệ này còn thấp hơn nhiều đối với một số vùng khó khăn của đất nước. Nhiều hộ nghèo nhất còn không có đủ tiền mua đài phát thanh.

Với độ bao phủ điện thoại cố định và di động tới tận 98% số xã trong cả nước, điện thoại và fax vẫn chưa trở thành những phương tiện phổ biến trong đời sống hàng ngày của người dân. Điện thoại di động (19 máy/1000 dân) tuy đã phủ sóng trên cả nước nhưng chỉ tập trung chủ yếu ở thành phố. Tỷ lệ mắc điện thoại ở nông thôn dưới mức 2%.

Máy tính vẫn là một phương tiện đắt tiền đối với đa số người dân Việt Nam. Người dân dùng máy tính ở gia đình chủ yếu tập trung ở thành phố và phục vụ cho mục đích soạn thảo văn bản, học tập và giải trí cho con em. Một số lớn dùng để trao đổi E-mail nhưng rất hiếm được dùng vào mục đích tìm kiếm tin trên Internet, giao dịch TMĐT vì cước phí truy cập Internet còn khá cao. Các PCs tại gia đình chủ yếu dùng chế độ offline. Chúng ta hãy cùng xem xét lại Bảng 1 đã trình bày ở Phần I trên :

So sánh một số chỉ số về ICT của VN vói các nước Đông Á và Thế giới

Những chỉ số so sánh

Vietnam

EAP

TG

Điện thoại cố định / 1000 dân

50

109

158

Điện thoại di động / 1000 dân

19

70

86

Đài phát thanh / 1000 dân

107

302

420

Số máy vi tính / 1000 dân

11

21.7

68.4

Tỷ lệ truy cập Internet (% dân số)

.24%

1.5%

8%

Số máy chủ Internet (# dial-up-000’s)

172

51,943

562,371

Nguồn  : ITU data 2000 và  VNPT data, 2002

Cafe Internet cũng đã xuất hiện từ năm 1998. Trước hết chỉ với mục đích phục vụ cho nhu cầu của các nhà du lịch nước ngoài, nhưng nay loại hình này đã lan rộng ra cả các khu trường học, ký túc xá rồi ăn sâu vào các khu dân cư. Hiện cả nước có khoảng 1,000 điểm cafe Internet và cũng đáp ứng được phần nào nhu cầu e-mail, tìm kiếm và xử lý thông tin của người dân cũng như nhu cầu “chat” của thanh thiếu niên. Đang có nhiều ý kiến về việc thành lập Hiệp Hội những người kinh doanh Cafe Internet.

ở vùng nông thôn Việt Nam còn rất phổ biến loại hình điểm Bưu điện – Văn hóa xã[17]  hiện cả nước có khoảng 6,000 điểm được kết nối điện thoại (hiện đã có 20 điểm BĐ-VH xã nối Internet , kế hoạch năm 2005 sẽ có 100% điểm BĐ-VH xã có điện thoại và 50% có sử dụng CNTT và kết nối Internet, và tiến tới miễn phí truy cập Internet cho các điểm BĐ-VH xã này) (chúng tôi sẽ trình bày chi tiết dự án này bên dưới).

Gần như 100% các ngân hàng trung ương đã sử dụng máy tính và tin học hóa từng phần. Nhiều ngân hàng đã nối mạng cục bộ cũng như mạng intranet nhưng chưa tồn tại phương thức thanh toán liên ngân hàng. Ngoài ngân hàng Ngoại thương Việt Nam đang thí điểm phương thức trả lương cho nhân viên theo tài khoản và nhân viên dùng thẻ tín dụng để rút tiền tự động thì nhìn chung toàn xã hội  phương thức này chưa tồn tại. Mọi thanh toán giữa công dân chủ yếu bằng tiền mặt. Rất ít máy rút tiền tự động (ATM) có mặt và chỉ có các cán bộ cấp Vụ trở nên được cấp thẻ tín dụng Master card để phục vụ đi công tác nước ngoài.

Về các điểm Bưu điện – Văn hóa xã

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hiện đang chủ trì dự án "Ứng dụng CNTT phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn", với các nội dung chủ yếu sau:

-         Kết hợp chặt chẽ CNTT với công nghệ sinh học, công nghệ khí tượng thuỷ văn, chương trình cơ khí hóa nông nghiệp nông thôn, chương trình tự động hóa trong các doanh nghiệp chế biến, và chương trình thủy lợi hóa.

-         Hoàn thành và thường xuyên cập nhật hệ thống thông tin kinh tế -xã hội, khoa học - công nghệ , văn hóa..., phục vụ phát triển nông nghiệp,  nông thôn và đưa các thông tin này đến xã.

-         Cung cấp kịp thời thông tin dự báo thời tiết cho sản suất nông nghiệp, giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra trên các mặt: lũ bão úng hạn, cháy rừng, dịch bệnh vật nuôi cây trồng .

-         Sử dụng CNTT  quản lí các chương trình và dự án trọng điểm của Nhà nước, đặc biệt là các chương trình xoá đói giảm nghèo, trồng mới 5 triệu ha rừng, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.

-         Triển khai các Điểm văn hóa có sử dụng CNTT để nông dân, đặc biệt là thanh thiếu niên nông thôn được tiếp cận và sử dụng CNTT. Đến năm 2005, 50% số xã trong cả nước có điểm văn hóa có sử dụng CNTT và nối Internet với cước truy nhập hợp lý so với mức thu nhập của nông dân từng vùng.

Dự án này hiện đang được thực hiện, song song với Dự án “Ứng dụng CNTT và viễn thám để dự báo và phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng”.

Ngày 28/6/2001, VNPT đã có  Chỉ thị số 02/CT/HĐQT về việc đẩy mạnh hoạt động của các điểm BĐ-VH xã. Được sự giúp đỡ của Uỷ ban nhân dân các cấp nên điểm BĐ–VH xã được xây dựng và đặt ở trung tâm các xã, thuận tiện cho bà con nông dân đến sinh hoạt. Điểm BĐ–VH xã có diện tích bình quân 50 m^2, khuôn viên bình quân 170m^2, trong nhà có quầy giao dịch với khách hàng, bàn ghế, tủ sách, hệ thống đèn chiếu sáng, những nơi có khuôn viên rộng khang trang, trồng cây xanh, cây cảnh... để phục vụ nhân dân đến sử dụng dịch vụ bưu chính viễn thông và đọc sách báo miễn phí, tìm hiểu khoa học kỹ thuật chăn nuôi trồng trọt, các loại sách nông lâm ngư nghiệp hoặc trao đổi kinh nghiệm sản xuất.

Được sự ủng hộ của Tổng cục địa chính, Bộ Tài chính và Tổng cục Bưu điện, Chính phủ đã cho phép áp dụng hình thức giao đất không thu tiền sử dụng đất để xây dựng Điểm BĐ–VH xã .

Bưu điện cung cấp thường xuyên 01 tờ báo Nhân dân và 01 tờ báo Bưu điện Việt Nam. Cung cấp ban đầu 1,5 triệu đồng / 01 điểm BĐ-VH xã và hàng năm cung cấp 0,5 triệu đồng/01 điểm để mua các loại sách báo về khoa học kỹ thuật, pháp luật, kỹ thuật nông lâm, ngư nghiệp, sách báo Pháp luật, kinh tế, xã hội, giáo dục, y tế... Ngoài ra một số tỉnh còn được Uỷ ban nhân dân tỉnh, Tỉnh uỷ địa phương quan tâm ủng hộ, trích ngân sách cấp cho mỗi điểm BĐ-VH xã 01 tờ báo địa phương và các ấn phẩm văn hoá khác.

Tính đến hết tháng 12/2002 đã có 5.962 điểm BĐ-VH xã đang hoạt động / 6.136 xã đã được duyệt đầu tư xây dựng năm 2002, năm 2003 phấn đấu có 6.755 điểm BĐ-VH xã đưa vào hoạt động, năm 2005 hầu hết các xã sẽ có điểm BĐ-VH xã.

Hiện nay tại điểm BĐ-VH xã đã được mở thêm nhiều dịch vụ có chất lượng cao phục vụ người dân như dịch vụ thư chuyển tiền, FAX... Hiện đã có 20 điểm có thể truy cập Internet, tiến tới miễn phí truy cập Internet 100% cho các điểm BĐ-VH xã .

Xếp loại phát triển : mức 2 / 4

III.4 ICT trong tác nghiệp – ICT in the workplace

Với một loạt các đề án và dự án Tin học hóa đã và đang được triển khai đồng loạt tại các Bộ, ngành, các cơ quan Đảng và Chính phủ cũng như tại các địa phương trong cả nước, hầu hết các cơ quan của Chính phủ và Đảng đã được nối mạng và Internet. Các cán bộ, công chức sử dụng điện thoại, fax tại nơi làm việc một cách thành thạo. E-mail đã trở thành phương tiện liên lạc không thể thiếu trong công việc hàng ngày để trao đổi liên lạc, các văn bản tài liệu điện tử, giúp rút ngắn thời gian giao dịch và chi phí bưu điện.

Việc thống nhất Bộ mã ký tự chữ Việt theo tiêu chuẩn Unicode TCVN 6909 : 2001 đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho việc tìm kiếm và trao đổi thông tin, giải quyết được rất nhiều bất cập do việc sử dụng những bộ mã khác nhau trước đây gây ra.

Với sự có mặt của ICT, công việc và giao dịch giữa các bộ phận khác nhau được điều phối nhanh chóng và tránh được nhiều lãng phí thời gian phải họp hành trao đổi thường xuyên, nhất là giữa những đơn vị nằm ở hai vị trí khác nhau.

Website được sử dụng như những nguồn thông tin đa dạng và phong phú, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu và đào tạo từ xa, cũng như tìm kiếm đối tác . Đã thay thế được nhiều chuyến Study-tour at site tốn kém và mất thời gian.

Tại các doanh nghiệp, việc sử dụng mạng máy tính cục bộ (Local Area Network) đã trở nên phổ biến, nhưng việc truy cập Internet còn rất hạn chế. Tại mỗi doanh nghiệp thường chỉ Giám đốc và một vài nhân viên được quyền sử dụng E-mail và Internet phục vụ cho công tác chung của công ty. Điều tra mới đây của ITU cho thấy rằng mới chỉ có 1,500 doanh nghiệp có trang Web, số còn lại do chi phí điện thoại và Internet còn cao, nhưng chủ yếu là họ chưa thấy được vai trò của giá  trị gia tăng của ICT đối với hiệu quả công việc kinh doanh của họ, và nhất là chưa nhận thức được tầm quan trọng của TMĐT.

Xếp loại phát triển : mức 2 / 4

III.5 ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT AND RECOMMENDATIONS

Nhìn chung do thu nhập của đại đa số người dân Việt Nam còn thấp nên sự tham gia vào xã hội mạng còn nhiều hạn chế. Nội dung những trang tin điện tử của Việt Nam còn chưa phong phú và đầy đủ nên thông tin truy cập được chưa đáp ứng đầy đủ công việc của các công chức Việt Nam, cũng như nhu cầu thông tin phục vụ công tác đầu tư nước ngoài hay thương mại điện tử, hạn chế nhiều nhu cầu hội nhập kinh tế thế giới.

Nếu đơn thuần đánh giá về mức độ xã hội mạng thông qua tỷ lệ truy cập Internet trên tổng số dân thì chúng ta sẽ có bảng thống kê dưới đây :

Bảng  5

Mức độ truy cập Internet của một số nước [18]

Nước (và năm thống kê)

% Dân số

USA (2002)

53%

Korea (2002)

34.9%

Singapore (2002)

30.2%

Taiwan (2002)

28.7%

Malaisia (2002)

9.0%

Thailand (2002)

5.64%

Philippines (2002)

2.5%

Indonesia (ọnd 2000)

1.0-1.75%

Vietnam (2001)

0.51--1.25%

Cambodia (2000)

0.05%

Laos (2000)

0.04%

Qua đó ta thấy Việt Nam tuy đã tiến xa so với Lào và Campuchia, gần sát hoặc ngang bằng với Indonesia nhưng còn kém xa so với Thailand và Philippines về tỷ lệ truy cập Internet.

Những hạn chế ứng dụng ICT trong lĩnh vực tài chính và ngân hàng đã cản trở sự hình thành và phát triển của Thương mại điện tử.

Ở các vùng nông thôn trong thực tế gần như chưa tồn tại Internet (chỉ có 20 / 6000 điểm BĐ-VH xã kết nối internet). Khả năng phân tích và tổng hợp thông tin cũng thấp do dân trí thấp nên cần quan tâm tới các phương tiện thông tin truyền thống như : loa phát thanh, đài phát thanh, báo chí, TV, ... hoặc dùng những biện pháp trung chuyển thông tin thông qua các lực lượng tiên phong như Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, các con em đang học phổ thông trung học, ... và có thể miễn phí hay thu phí mức ở mức chấp nhận được đối với người nông dân chi trả cho những thông tin mà họ thấy hữu ích cho cuộc sống của họ.

IV. NỀN KINH TẾ MẠNG - NETWORK ECONOMY

IV.1 ICT với việc tạo công ăn việc làm - ICT Employment  Opportunities

Việc triển khai hàng loạt các dự án về Viễn thông và CNTT đã thu hút một lượng lớn lao động vào các đơn vị chịu trách nhiệm triển khai các dự án đó : từ ban quản lý dự án, các cán bộ phụ trách cho tới các kỹ sư phần cứng và phần mềm, trực tiếp tham gia vào các khâu từ thiết kế hệ thống, lập trình cho tới các nhân viên nhập số liệu. Văn phòng Chính phủ ..... về việc thành lập các Trung tâm Tin học tại tất cả các bộ, ngành và địa phương, tạo nên một mạng lưới rộng khắp các cán bộ và kỹ sư CNTT đủ năng lực làm việc và hỗ trợ nhau trong công tác.

Sự phát triển của ngành ICT đã dẫn tới việc ra đời hàng loạt các công ty kinh doanh và dịch vụ : điện thoại và các thiết bị viễn thông, điện thoại di động, các công ty kinh doanh thiết bị phần cứng, ngoại vi và các thiết bị lẻ, các công ty phần mềm cung cấp các sản phẩm trọn gói và giải pháp tổng thể, các công ty dịch vụ sữa chữa sau bán hàng, ... Một điều tra mới đây của Bộ Thương mại cho thấy trung bình mỗi năm có khoảng 14,000 doanh nghiệp vừa và nhỏ ra đời, tạo ra 1,200,000 việc làm[19].

Đến năm 2002 đã có 370 công ty làm phần mềm (so với 2000 : 220 công ty và 2001 : 300 công ty) thu hút khoảng 7,000 lao động (trung bình mỗi công ty có 20 nhân viên) và đạt năng suất trung bình 8,400 US$/người/năm.

Nhiều công ty liên doanh hoặc công ty 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam đã ra đời thu hút một lượng đáng kể kỹ sư ICT Việt Nam giỏi chuyên môn và ngoại ngữ vào làm việc. Năng suất tại các công ty này khá cao : 13000 US$/người/năm.

Sự ra đời và phát triển của các quán cafe Internet cũng như 6,000 điểm Bưu điện – Văn hóa xã cũng là những nơi tạo ra một lượng đáng kể công ăn việc làm cho những kỹ sư đang chờ đợi cơ hội tại thành phố hoặc những nhân viên tại các vùng nông thôn xa xôi.

Nhiều khu công nghệ cao và các khu công  viên phần mềm ra đời đã trở thành những vườn ươm nhân tài thực sự cho đất nước (khu phần mềm tập trung SSP (123 Trương Định), Khu phần mềm Quang Trung, các khu phần mềm khác ở T.PHCM, Hà Nội, Cần thơ, Hải phòng, Đà nẵng, Huế, của các trường đại học Quốc gia,...). Tại đây các kỹ sư được làm việc trong một môi trường lý tưởng với hạ tầng viễn thông có chất lượng cao và được giảm cước viễn thông và truy cập Internet (từ 1/1/2002, cước thuê kênh giảm 30%, cước cài đặt giảm 50%, cước thuê cổng trực tiếp trung bình giảm 39%).

Ngành ICT cũng cung cấp một lượng lớn các kỹ sư giỏi đi lao động và làm việc ở nước ngoài, Đây cũng là những cơ hội cho các kỹ sư Việt Nam tăng cường kỹ năng nghiên cứu và làm việc, tăng thu nhập để sau này trở về phục vụ tổ quốc.

Tuy nhiên còn một nghịch lý tại Việt Nam là sinh viên tốt nghiệp ngành CNTT có số lượng đông nhất nhưng lại có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất. Sở dĩ như vậy là do : quyết định giảm 15% biên chế tại các cơ quan nhà nước của Chính phủ nên các đơn vị CNTT tại đây gặp nhiều khó khăn thiếu nguồn nhân lực trong khi khối lượng công việc cần triển khai quá lớn, sinh viên mới ra trường còn thiếu kinh nghiệm và trình độ ngoại ngữ nên khó xin việc và sinh viên (kể cả SV xuất thân từ nông thôn) thường muốn ở lại thành phố làm việc và sinh sống sau khi ra trường. Thực tế là nhiều sinh viên CNTT đã phải tìm việc làm tại những ngành kinh tế khác hoặc học thêm bằng hai.

Xếp loại phát triển : mức 2 / 4

IV.2 THƯONG MẠI ĐIỆN TỬ B2C - B2C E-Commerce

Hiện trạng phát triển thực tiễn của TMĐT của Việt Nam còn nhiều hạn chế. Những hạn chế đó được thể hiện trước hết ở sự thiếu vắng khung pháp lý cho TMĐT như : Cơ quan đủ thẩm quyền của Chính phủ (Ban chỉ đạo TMĐT quốc gia), luật thanh toán điện tử, chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử (EDI), luật về chữ ký điện tử, luật về bảo hộ người tiêu dùng, luật về bảo mật thông tin và an toàn dữ liệu, ...

Ngoài ra còn thể hiện ở sự thiếu tích cực của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tiếp cận với ICT.

Mức độ thâm nhập hiện nay của ICT ở Việt Nam vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn thấp. Chỉ 25% máy tính ở Việt Nam được báo cáo là của tư nhân và số ít thuộc về các doanh nghiệp vừa và nhỏ[20]. Khoảng 48% doanh nghiệp có thể truy cập với Internet chỉ sử dụng Internet cho thư điện tử nhưng không dùng nó như một công cụ kinh doanh hữu hiệu[21].

Hiện ở Việt Nam có hai nhóm được xem là nhân tố để áp dụng và thúc đẩy sự phát triển của TMĐT. Đó là các nhà cung cấp dịch vụ Internet (các ISP) và nhóm các doanh nghiệp hoạt động trong khu vực dịch vụ.

Đối với nhóm các ISP, họ là những doanh nghiệp hiểu rõ lợi ích và các thuộc tính của TMĐT. Thêm nữa sự phát triển của TMĐT cũng gắn liền với lợi ích sát sườn của các ISP như cung ứng các dịch vụ giá trị gia tăng, thiết kế Website, Web hosting, ... Đi đầu phải kể đến VDC – đơn vị chiếm thị phần lớn nhất trong thuê bao Internet. VDC đã hợp tác với  Công ty Tiền phong để mở siêu thị sách trên mạng. VDC cũng tham gia phối hợp với VCCI xây dựng sàn giao dịch TMĐT đầu tiên ở Việt Nam (www.vnemart.com.vn). Sàn mới được khai trương tại Hà Nội ngày 23/4/2003.  VASC (công ty Phát triển Phần mềm thuộc VNPT) cũng mới đưa ra hệ thống chứng thực số VASC CA. Chứng thực này tương tự như chứng minh thư điện tử được sử dụng khi giao dịch trên mạng nhằm đảm bảo sự nhận diện đúng đối tượng giao dịch và bảo đảm an toàn, bảo mật cho các nội dung giao dịch.

Nhóm thứ hai, bao gồm các doanh nghiệp trong khu vực dịch vụ như du lịch, lữ hành, khách sạn, giải trí, các công ty xuất nhập khẩu và một số đơn vị sản xuất liên quan đến xuất nhập khẩu (may mặc, thủ công mỹ nghệ, ...). Nhóm này sẽ tạo ra bước ngoặt cần thiết cho TMĐT và sẽ là thị trường lớn nhất trong giai đoạn đầu của TMĐT ở Việt nam.

Tuy mới trong giai đoạn phôi thai, nhưng TMĐT Việt nam cũng đã đạt được một số kết quả khả quan.

Ngày 7/11/2001, một mạng TMĐT giữa Việt Nam và Nhật Bản đã được hình thành bởi Jetro và VietTrade. Jetro đã lựa chọn mô hình B2C đối với các sản phẩm thủ công mỹ nghệ nổi tiếng của VN. Hơn 116 sản phẩm đã được giới thiệu và mua bán trực tuyến qua Internet. Trong vòng 4 tháng đã có hơn 50.000 lượt truy cập. Đối với một thị trường cạnh tranh khốc liệt với 500.000 trang Web như ở Nhật Bản thì con số này được xem như là một thành công đáng kể[22].

Năm 2002, Bộ Kế hoạch Đầu tư ra đời trang Web www.business.gov.vn mục đích tạo một môi trường kinh doanh minh bạch thông qua việc truyền bá thông tin và các qui trình đăng ký kinh doanh hiệu quả.

Vietnam business news and opportunities, which are geared more towards foreign business or users, include www.vietnam.com, www.mekongsearch.com, and www.sonystyle.com.vn.

Một số cửa hàng trực tuyến và thông tin về nhà đất cũng được xây dựng, có thể kể đến www.tvc.com.vn, www.realestate.vnn.vn, www.nhadat.com.vn, www.nhavui.com.vn.

Tuy đã đạt được một số kết quả ban đầu, nhưng chúng ta cũng phải thừa nhận rằng mô hình TMĐT B2C còn nhiều hạn chế, mà hai trong những nguyên nhân chính là cơ sở hạ tầng Viễn thông và Internet chưa khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân truy cập các trang Web giao dịch thương mại, và vấn đề thanh toán điện tử còn nhiều bất cập mà chúng ta đã ít nhiều phân tích và đánh giá trong các nội dung đã trình bày ở trên.

Xếp loại phát triển : mức 1.5 / 4

IV.3 THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ B2B – B2B E-commerce

Theo số liệu do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đưa ra tháng 4/2003, hiện cả nước có khoảng 90,000 doanh nghiệp, trong đó 97% là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhưng mới chỉ có khoảng 30% doanh nghiệp kết nối Internet và không đến 10% doanh nghiệp có trang Web riêng giới thiệu về dịch vụ và các hoạt động của doanh nghiệp mình[23].

Nhận thức về Thương mại điện tử của các doanh nghiệp vừa và nhỏ rất thấp[24] và không đồng đều trong doanh nghiệp. Rất ít các doanh nghiệp biết tìm các thông tin về thị trường hay đối tác trên Internet thông qua các trang Thương mại điện tử. Thậm chí còn rất ít doanh nghiệp biết quảng cáo, tiếp thị và cuối cùng là bán các sản phẩm của mình trực tuyến.[25]

Để tạo yếu tố kích cầu cho sự hình thành và phát triển TMĐT ở Việt nam, giới thương mại Việt Nam cho rằng trước mắt  có thể hình thành một số sàn giao dịch điện tử cho đối tượng B2B từ đó khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng theo, song song với việc triển khai đào tạo, nâng cao kỹ năng và cung ứng nguồn nhân lực cho doanh nghiệp và xây dựng một loạt khung pháp lý, đảm bảo cho sự thành công của TMĐT Việt Nam.

Ngày 23/4/2003 tại Hà Nội, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã khai trương Sàn giao dịch điển tử[26] cho mặt hàng thủ công mỹ nghệ, là mặt hàng xuất khẩu truyền thống của Việt Nam có tốc độ tăng trưởng nhanh, kim ngạch hàng năm đạt từ 300 triệu đến 400 triệu USD (www.vncraft.com.vn). Tham gia vào sàn giao dịch trước mắt có 27 doanh nghiệp. Sàn giao dịch góp phần thúc đẩy và hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và thế giới, nhằm thúc đẩy khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp. Sàn giao dịch là cầu nối giao thương, hỗ trợ các doanh nghiệp tìm kiếm thông tin về thị trường và sản phẩm, thiết lập đối tác và tiến hành các giao dịch trực tuyến. Tuy đang trong giai đoạn thử nghiệm (giai đoạn I), sàn giao dịch đã bước đầu hỗ trợ các giao dịch B2B. Đến giai đoạn III, Sàn dự kiến sẽ phát triển mô hình B2C và tăng cường các dịch vụ bổ trợ và phát triển chu trình thương mại điện tử hoàn chỉnh ở Việt Nam.

Trước đó ít ngày, Bộ Thương mại cho biết sẽ cho ra đời trung tâm giao dịch TMĐT tại các thành phố lớn. Được biết ngân sách để triển khai sẽ lên tới 200 tỷ VNĐ.

Tuy mới đang trong giai đoạn phôi thai của TMĐT, nhưng sự hiện diện của Sàn giao dịch điện tử đầu tiên của Việt Nam là một nỗ lực đáng kể và là một minh chứng cho mong muốn đạt tới mục tiêu phát triển TMĐT lâu dài ở Việt Nam.

Xếp loại phát triển : mức 2 / 4

IV.4   CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ - E-government

Quyết định 112/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án Tin học hóa quản lý hành chính Nhà nước giai đoạn 2001-2005 chính là sự cam kết của Chính phủ trong việc tạo một cơ sở hạ tầng quan trọng cho việc hình thành Chính phủ Điện tử tại Việt nam. Trong giai đoạn đầu, Đề án tâp trung vào củng cố mạng CPNET của Chính phủ, kết nối khoảng 30 Bộ, ngành trung ương và 61 tỉnh và thành phố trong cả nước.

Hiện nay, tại các Bộ, ngành và các cơ quan của Chính phủ, 100% đã được nối mạng và Internet. Nhiều hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu đã được hình thành trong các ngành trọng điểm như ngân hàng, tài chính, thuế, kho bạc, hàng không, hải quan, du lịch, ...; và nhiều dự án thí điểm về Chính phủ điên tử đã được hình thành và đang triển khai tại các thành phố lớn cũng như nhiều điểm trong cả nước.

Năm 2002, Bộ Kế hoạch Đầu tư ra đời trang Web www.business.gov.vn mục đích tạo một môi trường kinh doanh minh bạch thông qua việc truyền bá thông tin và các qui trình đăng ký kinh doanh hiệu quả.

Bộ Tư pháp, với dự án thiết lập mạng lưới 180 điểm công chứng trên toàn quốc do Cộng hòa Pháp tài trợ, đã và đang bắt đầu phục vụ thí điểm 10 điểm cho công tác công chứng trong toàn quốc.

Tổng cục Hải quan với sự hỗ trợ của công ty UNISYS đã tự động hóa các hoạt động của mình và đang có kế hoạch triển khai việc khai báo, đăng ký xuất nhập khẩu hàng hóa cũng như việc đóng thuế xuất nhập khẩu trực tuyến.

Một số thành phố tiên phong cho ra đời trang Web của thành phố (T.P.HCM có www.cityweb.hcm.vn, Đà Nẵng có www.danang.gov.vn, ...) trình bày bằng 2 thứ tiếng Việt và Anh, giới thiệu về thành phố, tiềm năng du lịch kinh tế, cơ hội hợp tác đầu tư và hướng dẫn một số thủ tục hành chính, với những qui định cụ thể về cách lập văn phòng đại diện, thủ tục nhập hộ khẩu, ...

T.P.HCM, một trong những nơi tiên phong trong việc áp dụng E-Government của cả nước dã có một số kết quả đáng kể trong thời gian qua. Mới đây (tháng 3/2003), UBND TP đã có quyết định thành lập Trung tâm Tin học Hành chính (TT THHC) với tổng kinh phí đầu tư 7,8 tỷ ĐVN (tương đương 500.000 US$)[27]. TT có nhiệm vụ chính là giúp Văn phòng Hội đồng nhân dân và UBND tổ chức xây dựng và quản lý hệ thống thông tin điện tử, tin học hóa quản lý hành chính nhà nước, phục vụ công tác điều hành ... TT cũng thực hiện nhiệm vụ liên kết cơ sở dữ liệu tác nghiệp của các sở, ban, ngành, quận, huyện trên địa bàn; cung cấp, chia sẻ thông tin chung, truyền các mệnh lệnh quản lý thông qua những văn bản qui phạm. TT này còn là đầu mối tích hợp dữ liệu của Chính phủ.

Với sự giúp đỡ của UNDP/UNIDO, một Dự án xây dựng Hệ thống đang ký kinh doanh trực tuyến đã được triển khai tại T.P.Hồ Chí Minh từ mấy năm qua, giúp cho các doanh nghiệp giảm bớt những thủ tục giấy tờ phiền hà và không minh bạch, đồng thời giúp nhanh chóng khâu đăng ký kinh doanh của họ.

Một dự án rất thành công được thí điểm tại Quận I T.P.Hồ Chí Minh từ năm 1990 và hiện đang là mô hình điểm của việc ứng dụng CNTT trong quản lý hành chính nhà nước, và được các địa phương khác trên địa bàn T.P.Hồ Chí Minh và cả nước học tập. Mục tiêu của dự án này là ứng dụng ICT trong cải cách hành chính, thực hiện qui trình hoá công việc theo tiêu chuẩn ISO. Đến nay, Quận 1 đã triển khai hoàn chỉnh hệ thống mạng tin học diện rộng của Quận, hình thành hệ thống liên thông tin Thành phố - Quận - Phường nối với mạng diện rộng của Chính phủ CPNET, đạt được cơ chế “một dấu - một cửa”, cho phép một loạt các hoạt động trực tuyến như : đăng ký kinh doanh, cấp phép xây dựng, công chứng - chứng thực, thuế, ... Kết quả đạt được rất khả quan : rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ 7 ngày xuống 3 ngày, tiết kiệm kinh phí (giảm gần 4 lần), và quan trọng nhất là cải tiến công tác hành chính, loại bỏ được thói “quan liêu, cửa quyền”, nâng cao sự minh bạch và tác phong làm việc công nghiệp của các cán bộ trong Quận[28].

E-Government còn được xem xét ở góc độ hiện diện của các trang Web của các Bộ, ngành. Như đã trình bày ở trên (phần Network Society), Mặc dù đa số các Bộ chủ chốt đã có trang web[29], phần lớn các trang này có tốc độ truyền tải rất chậm (ít nhất là đối với truy cập từ nước ngoài) và lượng thông tin còn hạn chế. Qua xem xét một số lượng nhỏ các trang web của các bộ và cơ quan[30] trung ương, thấy được một số vấn đề sau:

•         Ước đoán tổng cộng nội dung của tất cả các trang web là khoảng 1.000 đến 1.500 trang,  (Bên cạnh đó, một cuộc điều tra theo mẫu gần đây tại Thái Lan cho thấy con số trang web tương tự khoảng 15.000[31]).

•        Một số mục trên nhiều trang web không hoạt động hoặc đang được xây dựng.

•        Thường không có kết nối với các trang web của  các bộ, ngành  cũng như tới các trang web cá nhân.

•        Nội dung nói chung không được trình bày theo từng phân đoạn, căn cứ theo vai trò. Cách cung cấp thông tin chưa chuyên nghiệp, chủ yếu là theo nhu cầu.

•        Rất ít trang web có đặc tính tương tác hay thậm chí có các dạng mẫu biểu có thể tải về và gửi đi sau khi điền thông tin.

•        Chỉ có khoảng 10% trang Web của các SMEs.

•        Chỉ có rất ít trang Web có chủ đề nông thôn và nông nghiệp.

•        Hầu như chưa có trang Web về trẻ em, phụ nữ và giới.

•        Phong phú hơn cả là những trang Web phục vụ xúc tiến thương mại của Cục Xúc tiến thương mại và Phòng TM&CN Việt Nam (Sàn giao dịch điện tử của VCCI).

Xếp loại phát triển : mức 2 / 4

IV.5. ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT AND RECOMMENDATIONS

Việc thực hiện CPĐT và tăng mức độ ứng dụng ICT trong các Bộ, ngành, cơ quan của Chính phủ đóng một vai trò then chốt đối với quá trình phát triển nền kinh tế xã hội và tăng trưởng kinh tế một cách bền vững. Chính phủ phải là người tiên phong ứng dụng ICT, từ đó làm gương và khuyến khích các ngành, các giới trong xã hội ứng dụng ICT, trong đó có các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặt nền móng cho sự phát triển E-Commerce tại Việt Nam.

Việc tăng mức độ ứng dụng ICT trong Chính phủ còn có thể nâng cao hiệu quả các hoạt động của Chính phủ, tiết kiệm chi phí và thời gian giao dịch, tăng độ minh bạch và công khai. Làm cho các cơ quan quyền lực gần với dân hơn và như vậy có thể uy tín sẽ được nâng lên cao hơn.

Chính phủ còn phải chịu trách nhiệm tạo một hành lang pháp lý đầy đủ cho E-Commerce hình thành và phát triển, như : chữ ký điện tử, chứng thực điện tử, chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử, thanh toán điện tử, luật bảo hộ người tiêu dùng, luật bản quyền tác giả và sở hữu trí tuệ, luật về an ninh và bảo mật,...

Theo những thống kê như trên có thể thấy rằng, xét ở các cấp độ của E-Government, Việt nam mới chỉ ở giai đoạn "Tạo lập Web", với đặc trưng là giới hạn về nội dung, không có cổng trung tâm rõ ràng, ít kết nối giữa các cơ quan và không có hay có độ tương tác của giao diện rất thấp.

Bản thân sự hình thành và phát triển của TMĐT ở Việt Nam cũng còn rất nhiều hạn chế, kể cả cơ cấu tổ chức, định hướng chiến lược cũng như khuôn khổ pháp lý phù hợp.

Tại tài liệu "Thương mại điện tử (Electronic Commerce)" do Bộ Thương mại phối hợp với nhiều Bộ, ngành hữu quan tổ chức nghiên cứu, đã khẳng định rằng :

"… Nước ta hiện chưa có đủ các điều kiện cần thiết để triển khai ngay TMĐT. Trước hết nước ta còn chưa chấp nhận pháp lý đối với TMĐT : toàn bộ hệ thống nội luật đều không phản ánh một khía cạnh bất kỳ nào của hình thái hoạt động này, mà thay đổi hệ thống nội luật không thể là việc có thể làm trong thời gian ngắn. Hàng loạt đòi hỏi khác của TMĐT, như hạ tầng công nghệ (máy tính, truyền thông, bảo mật), tiêu chuẩn hóa công nghiệp và thương mại, hình thành hệ thống thanh toán tự động, bảo vệ sở hữu trí tuệ, bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ bí mật riêng tư, quản lý dung liệu, an ninh quốc gia, bảo vệ văn hóa dân tộc trong môi trường TMĐT đều chưa được giải quyết đủ mức, thậm chí có những vấn đề chưa hề được đặt ra…"[32]

Ngày 30/1/2003, Bộ trưởng Thương mại đã ký Quyết định số 125/2003/QĐ-BTM về việc thành lập Ban Công nghệ thông tin và Thương mại điện tử (Ban CNTT&TMĐT). Ban CNTT&TMĐT có chức năng chính là tham mưu giúp lãnh đạo Bộ trong việc phát triển CNTT và TMĐT cho ngành thương mại và xây dựng các cơ chế chính sách quản lý TMĐT.

Ban CNTT&TMĐT đã xây dựng Dự thảo Kế hoạch Khung 5 năm về TMĐT ở Việt Nam (2001-2005) cùng với một Lộ trình phát triển TMĐT của Việt Nam (2001-2005).

Ban CNTT&TMĐT hiện mới chỉ có 7 chuyên viên và cũng vì là Ban  của cấp Bộ nên khả năng điều phối và xây dựng chính sách bị hạn chế. Cho nên hiện đã là năm 2003 mà dự thảo kế hoạch TMĐT 5 năm (2001-2005) cũng như Lộ trình phát triển TMĐT (2001-2005) đến nay vẫn chỉ là Dự thảo.

Nên việc ra đời một Ban chỉ đạo Quốc gia về TMĐT là một ưu tiên hàng đầu. Ban chỉ đạo quốc gia sẽ có những hành động chiến lược cần thiết phối hợp với các Bộ, ngành khác như Bộ BCVT, Bộ Tư pháp, Bộ GD&ĐT, Bộ tài chính, Ngân hàng và các Hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam ,... nhằm tạo cơ sở cho sự hình thành của TMĐT Việt Nam và thúc đẩy  cho lĩnh vực này phát triển. Ngoài các biện pháp nhằm tăng cường khung pháp lý và thể chế, cần phải áp dụng một loạt các biện pháp cụ thể như sau :

-         Nâng cao nhận thức cho toàn xã hội cũng như các doanh nghiệp về TMĐT;

-         Đẩy mạnh ứng dụng ICT trong các doanh nghiệp và cá nhân thông qua việc phát triển những ứng dụng PC và PM chi phí thấp, khuyến khích bằng những ưu đãi về thuế, giảm cước điện thoại và truy cập Internet cho các doanh nghiệp,...

-         Hình thành nên các Hiệp hội doanh nghiệp điện tử và các Chợ TMĐT;

-         Tiến hành đào tạo cho các doanh nghiệp : về ứng dụng CNTT, ứng dụng TMĐT, ... thông qua một loạt các điển hình thành công trong linhc vực này;

-         Tăng cường các biện pháp khuyến khích thanh toán điện tử và sử dụng thẻ tín dụng trong cộng đồng và các doanh nghiệp.

-         .....

V. CHÍNH SÁCH VỀ MẠNG VIỄN THÔNG VÀ INTERNET - NETWORK POLICY

Chính phủ Việt Nam nhận thức được tầm quan trọng của ICT và coi Công nghệ thông tin là một trong những động lực quan trọng nhất của sự phát triển kinh tế. Những năm đầu thế kỷ 21 là những năm bản lề của một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam và được đánh dấu bởi sự ra đời một loạt những văn kiện liên quan đến chính sách, thể chế đổi mới của Chính phủ. Mặt khác trước những yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế thông qua các chương trình e-ASEAN, e-APEC và nền kinh tế tri thức toàn cầu, Việt Nam bị đặt trước những thách thức chiến lược có nguy cơ tụt hậu và cách xa các nước khác nếu không có sự phát triển ICT một cách hợp lý và căn bản. Chỉ thị 58/CT-TW ngày 17/10/2000 của Bộ Chính trị nhằm thúc đẩy ứng dụng và phát triển IT phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước giai đoạn 2000-2010 đã đề ra mục tiêu cơ bản phát triển CNTT và coi ICT là đòn bẩy kinh tế đối với sự tăng trưởng của không những ngành này mà còn đối với những ngành kinh tế khác. Để thực hiện Chỉ thị 58, Chính phủ đã ra quyết định số 81/QĐ-TTg ngày 24/5/2001 phê duyệt Chương trình hành động triển khai Chỉ thị 58 với 4 mục tiêu lớn như sau : 1) Nâng cấp hạ tầng mạng viễn thông và Internet, 2) Xây dựng cơ sở nguồn nhân lực CNTT, 3) Phát triển Công nghiệp phần mềm và 4) Phát triển Công nghiệp phần cứng.

Một loạt những Quyết định quan trọng khác cũng lần lượt được ban hành nhằm hướng dẫn và cụ thể hóa triển khai Chỉ thị 58, trong đó cần phải kể đến Quyết định thành lập Ban chỉ đạo 58 do Phó Thủ tưóng Phạm Gia Khiêm làm Trưởng ban, Quyết định thành lập Bộ Bưu chính - Viễn thông với chức năng nhiệm vụ xây dựng chiến lược ICT, phát triển công nghiệp CNTT và triển khai Kế hoạch tổng thể ứng dụng và phát triển CNTT đến năm 2005 (KHTT) . Nội dung của KHTT nhằm giải quyết nhu cầu phát triển hạ tầng thông tin quốc gia, tăng cường năng lực nguồn nhân lực CNTT (đặc biệt những kỹ sư CNTT); và cải thiện môi trường pháp lý và thể chế nhằm khuyến khích đầu tư nước ngoài và sự tăng trưởng của lĩnh vực ICT.

V.1. Môi trường thể chế Viễn thông và Internet - Telecommunications Regulations

1. Ngày 11/11/2002, Chính phủ ký Nghị định số 90/NĐ-CP Về việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Bưu chính, Viễn thông. Kể từ thời điểm này Bộ BCVT là cơ quan duy nhất của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin, điện tử, Internet, truyền dẫn phát sóng, tần số vô tuyến điện và cơ sở hạ tầng thông tin quốc gia trong phạm vi cả nước (sau đây gọi chung là BC, VT và CNTT); quản lý nhà nước các dịch vụ công và thực hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn của nhà nước tại doanh nghiệp có vốn nhà nước trong lĩnh vực BC, VT và CNTT theo quy định của pháp luật.

2. Ngày 23/8/2001, Chính phủ đã ký Nghị định số 55/2001/NĐ-CP về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet. Nghị định nêu rõ nguyên tắc phát triển Internet Việt Nam như sau :

“... Năng lực quản lý phải theo kịp yêu cầu phát triển...”  và

“... Phát triển Internet với đầy đủ các dịch vụ có chất lượng cao và giá cước hợp lý nhằm đáp ứng yêu cầu phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.”

3. Ngày 8/2/2002, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ký Quyết định số 33/2002/QĐ-TTg phê duyệt kế hoạch phát triển Internet Việt Nam giai đoạn 2001-2005. Quyết định nêu rõ các chỉ tiêu phát triển cụ thể của ngành như sau :

a) Về phổ cập Internet  :

Năm 2002 - 2003 : tất cả các viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng, trung học dạy nghề được kết nối Internet;

Đến năm 2005 : đạt mật độ bình quân 1,3 - 1,5 thuê bao/100 dân, tỷ lệ số dân sử dụng Internet là 4 - 5%, tiến tới đạt tỷ lệ này ở mức trung bình khu vực vào năm 2010; khoảng 50% số trường phổ thông trung học, 50% số điểm Bưu điện – Văn hóa xã, 100% số bệnh viện trung ương và trên 50% số bệnh viện tỉnh được kết nối Internet; tất cả các Bộ, ngành, cơ quan hành chính nhà nước, chính quyền cấp tỉnh và huyện được kết nối Internet và mạng diện rộng của Chính phủ; hầu hết cán bộ, công chức được sử dụng Internet phục vụ công tác chuyên môn và hành chính công điện tử.

Đảm bảo các dịch vụ trong môi trường Internet cho phát triển thương mại điện tử, dịch vụ ngân hàng, tài chính, hải quan v.v...

b) Mở rộng thị trường có cạnh tranh bình đẳng giữa các nhà cung cấp dịch vụ Internet : đến năm 2005 có từ 3 đến 5 IXP, 30 đến 40 ISP và nhiều OSP được cấp giấy phép hoạt động.

3. Ngày 7/6/2002, Chủ tịch nước ký Lệnh số 13/2002/L/CTN về việc công bố Pháp lệnh về Bưu chính, Viễn thông. Pháp lệnh đã được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khóa X thông qua ngày 25/5/2002 số 43/2002/PL-UBTVQH10. Pháp lệnh gồm 79 điều khoản  sẽ tiếp tục quá trình cải cách ngành Viễn thông ở Việt Nam và dự kiến sẽ khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân và nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực này. Pháp lệnh mới này có nhiều qui định, bao gồm[33] :

•        Các doanh nghiệp thuộc bất kỳ ngành kinh tế nào đều được phép tham gia cung cấp dịch vụ bưu chính viễn thông, ngoại trừ các doanh nghiệp thuộc ngành “cơ bản” như  xây dựng,  phát triển và quản lý hạ tầng như “mạng xương sống quốc gia, các mạng điện thoại nội địa, quốc tế và di động”, những ngành này sẽ thuộc các doanh nghiệp nhà nước quản lý.

•        Giấy phép đối với việc thiết lập mạng và cung cấp dịch vụ có thời hạn tối đa là 15 năm, giấy phép cung cấp dịch viễn thông có thời hạn 10 năm và giấy phép lắp đặt cáp viễn thông trong vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam được cấp với thời hạn không quá 25 năm.

•        Các doanh nghiệp chiếm thị phần trên 30% bị cấm không được sử dụng ưu thế của mình trên thị trường để khống chế các doanh nghiệp khác mới tham gia.

3.      Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (BTA) đã được ký kết giữa hai Chính phủ tháng 12/2001, theo đó việc tự do hóa thị trường VT đối với đầu tư tư nhân và nước ngoài (ĐT TN&NN) sẽ đem lại một số kết quả sau :

a.      Cuối năm 2003 : Dịch vụ VT giá trị gia tăng : ĐT TN&NN được phép tới 50%;

b.      Cuối năm 2004 : Dịch vụ Internet giá trị gia tăng : ĐT TN&NN được phép tới 50%;

c.      Cuối năm 2005 : Dịch vụ ĐT di động, thuê bao và vệ tinh : ĐT TN&NN được phép tới 49%;

d.      Cuối năm 2007 : Dịch vụ ĐT cố định (bao gồm cả điện thoại đường dài) : ĐT TN&NN được phép tới 45%;

Xếp loại phát triển : mức 3 / 4

V.2 CHÍNH SÁCH KINH DOANH TRONG LĨNH VỰC ICT – ICT TRADE POLICY

1. Ngày 5/6/2000, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 07/2000/NQ-CP về xây dựng và phát triển công nghiệp phần mềm giai đoạn 2000-2005. Chính phủ nhận định được những điều kiện thuận lợi và tiềm năng của ngành công nghiệp này và đã xác định :

“... Xây dựng công nghiệp phần mềm thành một ngành kinh tế mũi nhọn, có tốc độ tăng trưởng cao, góp phần hiện đại hóa và phát triển bền vững các ngành kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và đảm bảo an ninh quốc gia.

...Phấn đấu đến năm 2005 đạt giá trị sản lượng khoảng 500 triệu USD...”[34].

Để đạt được mục tiêu trên, Chính phủ đã ký Quyết định số 128/2000/QĐ-TTg ngày 20/11/2000 về một số chính sách và biện pháp khuyến khích đầu tư và phát triển công nghiệp phần mềm. Tại quyết định này, một số biện pháp về thuế được qui định như sau :

-         Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong vòng 4 năm đầu đối với hoạt động sản xuất và dịch vụ phần mềm;

-         Được hưởng ưu đãi cao nhất về thuế giá trị gia tăng;

-         Miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên vật liệu phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất PM;

-         Miễn thuế xuất khẩu đối với sản phẩm PM;

-         Ngoài ra còn nhiều chính sách ưu đãi về tín dụng, về sử dụng đất và thuê đất, về bảo hộ quyền tác giả đối với phần mềm, về đào tạo nguồn nhân lực PM, về hạ tầng viễn thông và Internet thuận lợi, ...

2. Ngày 20/2/2001 Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 19/2001/QĐ-TTg về việc bổ sung sản phẩm máy vi tính vào danh mục các sản phẩm công nghiệp trọng điểm được hỗ trợ. Tiếp sau đó, Bộ công nghiệp đã có Thông tư số 04/2001/TT-BCN ngày 6/6/2001 hướng dẫn thực hiện Quyết định 19/2001/QĐ-TTg  nói trên. Thông tư xác định rõ :

“... Sản phẩm công nghiệp trọng điểm máy vi tính là sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh, tiêu biểu cho ngành công nghiệp CNTT, mang thương hiệu Việt Nam, được sản xuất tại Việt Nam, có ý nghĩa định hướng cho sự phát triển lâu dài của ngành công nghiệp CNTT và thúc đảy phát triển các ngành công nghiệp khác trong phạm vi cả nước...”.

Thông tư cũng nêu chính sách ưu đãi về thuế  và tài chính đối với sản phẩm trọng điểm máy vi tính với hệ số ưu tiên là 0,5 để tính thuế nhập khẩu.

3.      Ngày 20/10/2000, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 128/2000/QĐ-TTg về một số chính sách và biện pháp khuyến khích đầu tư và phát triển công nghiệp phần mềm;

4.      Ngày 21/3/2002, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 44/2002/QĐ-TTg về việc sử dụng chứng từ điện tử làm chứng từ kế toán để hạch toán và thanh toán vốn của các Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán;

5.      Ngày 29/11/1996, Chính phủ ban hành Nghị định số 76/CP hướng dẫn thi hành một số qui định về quyền tác giả trong  Bộ Luật dân sự;

6.      Ngày 29/5/2002 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành Quyết định số 543/2002/QĐ-NHNN về xây dựng, cấp phát, quản lý và sử dụng chữ ký điện tử trong thanh toán điện tử liên ngân hàng;

7.      Ngày 21/5/2002, Bộ Tài chính ra Thông tư số 31/2001/TT-BTC Hướng dẫn thực hiện ưu đãi về thuế quy định tại Quyết định Số 128/2000/QĐ-TTG  ngày 20/22/2000 của Thủ tướng Chính phủ  về một số chính sách và biện pháp khuyến khích đầu tư vào phát triển công nghiệp phần mềm;

8.      Ngày 10/10/2002 Bộ Văn hóa - Thông tin ra Quyết định số 27/2002/QĐ-BVHTT Ban hành Quy chế quản lý và cấp phép cung cấp thông tin, thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet;

Xếp loại phát triển : mức 2 / 4

V.3 ĐÁNH GIÁ VÀ KIẾN NGHỊ - ASSESSMENT and RECOMMENDATIONS

Trong mấy năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc xây dựng và ban hành một loạt các văn bản có tính định hướng chính sách cũng như hành lang pháp lý có tính hỗ trợ việc đẩy mạnh sự phát triển của các ngành BC VT, ngành công nghiệp CNTT cũng như Thương mại điện tử. Những nỗ lực này đã đem lại những kết quả thực tế to lớn mà ITU, Uỷ ban Viễn thông Quốc tế, đã nhận xét về tình hình phát triển mạng viễn thông và thị trường viễn thông Việt Nam năm 2002 như sau[35] :

“... Việt Nam là một trong những nước có hạ tầng viễn thông phát triển nhanh nhất trong các nước đang phát triển và có thị trường viễn thông phát triển nhanh nhất trong các nước Đông Nam Á ...”.

Tuy nhiên những chính sách đó vẫn còn nhiều hạn chế, mà để có thể đạt tới sự phát triển bền vững của nền kinh tế xã hội Việt Nam, chúng ta không thể bỏ qua. Những hạn chế đó biểu hiện trên các mặt như sau :

1.1     Thiếu tính cạnh tranh hoàn hảo trong ngành VT

•        Thị trường Viễn thông do Tổng công ty BCVT Việt nam là nhà cung cấp các dịch vụ VT duy nhất tuy đã có mở cửa từ năm 2001 cho một số các nhà khai thác dịch vụ khác là Công ty Điện tử và Viễn thông quân đội Vietel và Công ty viễn thông cổ phần Sài gòn và hai công ty này đã có nhiều cố gắng vận hành một số mạng điện thoại đường dài số hóa qua Internet (VOIP) (gọi là dịch vụ “178” và dịch vụ “171”). Những dịch vụ này đã góp phần đáng kể hạ giá chi liên lạc đến 50%. Nhưng họ phàn nàn rằng tốc độ kết nối chậm và thường không đảm bảo cho các giao dịch kinh doanh.

•        Tiến trình chống độc quyền ngành VT còn chậm chạp, với lý do sợ “giảm thu ngân sách”. VDC là nhà độc quyền khai thác đường trục đã làm ảnh hưởng đến cán cân bình đẳng giữa các bên. Dẫn đến tình trạng thị trường Internet do VDC chiếm giữ đến 56% .

•        Thị trường VT hạn chế hoàn toàn đối với các nhà đầu tư nước ngoài và tư nhân, trừ hình thức duy nhất là Hợp đồng hợp tác kinh doanh mà những hạn chế và ảnh hưởng tiêu cực của nó đã được chúng tôi phân tích bên trên của báo cáo này. Lộ trình của Hiệp định Thương mại Song phương Việt - Mỹ cần phải được thực thi một cách nghiêm chỉnh mới đảm bảo được tính cạnh tranh hoàn hảo của lĩnh vực này, và mới tạo được đà cho sự phát triển lâu dài và bền vững.

1.2     Cơ cấu giá và lộ trình giảm giá cước VT và Internet

•        ITU nhận xét rằng cước phí truy cập 30 giờ vào Internet của VN bằng với thu nhập quốc gia tính theo đầu người[36]. Điều này ngăn cản người dân sử dụng Internet.

•        Cước phí điện thoại QT cao cũng làm nhụt chí các nhà đầu tư nước ngoài.

•        Việt Nam đã tiến hành 1đợt giảm giá vào đầu năm 2003 từ 10 - 40% cho 12 loại dịch vụ viễn thông và Internet. Đây là một hành động tích cực, nhưng mức độ giảm như vậy vẫn còn cao so với thu nhập trung bình của người dân Việt Nam, nhất là đối với đa số những người dân nghèo và nông dân. Và trong khi các nước trong khu vực tiếp tục giảm giá thì VN phải có mức giảm nhiều hơn nữa mới tăng khả năng cạnh tranh.

•        Chính sách định giá cước hiện nay vẫn chưa được tính dựa trên chi phí.

•        Có nhiều khả năng ngành BCVT sẽ có chính sách giảm cước QT, nhưng việc này có nhiều khả năng sẽ dẫn đến tình trạng tăng cước nội hạt. Điều này có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến đại bộ phận dân cư nghèo và khu vực nông thôn.

•        Công nghệ Internet phone, một loại hình điện thoại qua internet ứng dụng công nghệ mới với giá cước “siêu rẻ”, nếu đưa xuống nông thôn thì nông dân sẽ được hưởng lợi rất nhiều. Nhưng Bộ BCVT còn chần chừ, chưa muốn “mở cửa” cho những dịch vụ này với lý do cần nghiên cứu kỹ xem có ảnh hưởng tới nguồn thu của các doanh nghiệp hay không. “Nhưng theo cá nhân tôi, sau khi nghiên cứu, phân tích thật kỹ và chắc chắn, chúng ta mở càng sớm càng tốt”. Đó là lời Bộ trưởng Đỗ Trung Tá trả lời phỏng vấn báo Tuổi trẻ bên lề Quốc hội ngày 9/5/2003 vừa qua.

1.3     Thiếu sự hỗ trợ và trợ cấp của Chính phủ

•        Chính phủ chưa có sự quan tâm tích cực tới TMĐT, thể hiện ở việc chưa có một cơ cấu tổ chức đủ mạnh chịu trách nhiệm trước QG về vấn đề này. Bộ TM là cơ quan Chính phủ chịu trách nhiệm xây dựng chính sách TMĐT thì nhân sự ít. Kế hoạch và lộ trình dự thảo cho 5 năm 2001-2005 mà đến năm nay (2003) vẫn trong tình trạng dự thảo. Khung pháp lý cho TMĐT (Cyberlaws) đã có dấu hiệu tích cực từ một vài cơ quan khác (chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử EDI do Bộ KH&CN tiến hành, thanh toán điện tử do Ngân hàng NN chủ trì, chữ ký điện tử hiện đang là một nghiên cứu của Bộ KH&CN, ...) nhưng chưa đồng bộ và chưa thành văn bản chính thức do nhà nước ban hành.

•        Việc Chính phủ không quan tâm một cách bình đẳng giữa CN PC và CN PM đã hạn chế sự tăng trưởng của CN PC. Sự thiếu quan tâm này thể hiện ở sự khác biệt về chính sách thuế đối với CNPC và những ưu đãi đối với CNPM và các công viên phần mềm.

•        Chính phủ thiếu quan tâm và khuyến khích việc tiếp cận ICT của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính phủ cần phải có những ưu tiên về thuế trong việc ứng dụng CNTT của các cty này và mở các lớp bồi dưỡng về CNTT hay ứng dụng TMĐT cho họ.

•        Thiếu chính sách hỗ trợ phát triển hạ tầng và dịch vụ ICT tại khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa : Do có vị trí địa lý trải dài theo bờ biển  và 3/4 diện tích là đồi núi nên phân bố dân số Việt Nam khá là phức tạp. 3/4 (76.5%) dân số sống tại các vùng nông thôn, 1/4  lượng dân số còn lại tập trung ở thành phố, nên Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc phát triển hệ thống mạng Internet một cách tổng thể. Do đó các ISP cũng tập trung chủ yếu vào khai thác ở các tỉnh thành phố lớn. Chỉ có VDC là có khả năng cung cấp dịch vụ trên phạm vi toàn quốc. Tuy đã có 98% số xã được trang bị điện thoại cố định có thể truy nhập Internet một cách gián tiếp nhưng cho đến nay mới chỉ có 20 điểm Bưu điện Văn hóa xã là có kết nối Internet

•        Chính phủ chưa có chính sách ưu đãi trong giá truy cập Internet đối với nông thôn và hệ thống giáo dục.

•        Cần có chính sách khuyến khích các điểm càfê Internet tại các thành phố, các khu sinh viên, đặc biệt các thị xã của vùng nông thôn rộng lớn.

1.4     Chính sách thuế chưa phù hợp

-               Cơ cấu thuế hiện nay còn chưa phù hợp nhất là thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập. Thuế giá trị gia tăng còn nhiều vấn đề chưa hợp lý và tạo kẽ hở cho các họat động gian lận thương mại và tiêu cực ảnh hưởng đến người tiêu dùng và nhà sản xuất. Thuế thu nhập doanh nghiệp chưa khuyến khích các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ để tái sản xuất trong lĩnh vực có tốc độ đổi mới về công nghệ, sản phẩm thuộc vào lọai nhanh nhất trong các ngành kinh tế.

-       Thuế nhập khẩu máy tính và thiết bị VT còn đang ở vị trí cao nhất trong khu vực.

-       Thuế thu nhập tai VN hiện ở mức cao nhất trên thế giới (nhận xét của Phòng TM&CN Mỹ) làm cho thị trường VN ít hấp dẫn và ít tính cạnh tranh hơn đối với lực lượng sản xuất chuyên môn cao.

-               Cần có các chính sách ưu đãi đối với các doanh nghiệp sản xuất máy tính Việt Nam về : tiền thuê đất, hạ tầng viễn thông, đầu tư nước ngoài.

-               Cần có các chính sách hỗ trợ thị trường và bảo hộ thương hiệu máy tính Việt Nam từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước. Kể cả các biện pháp cần phải thực hiện như Chính phủ yêu cầu các cơ quan, đơn vị sử dụng máy tính sản xuất trong nước trong các dự án sử dụng ngân sách nhà nước.

ANNEX A - Summary Table of Vietnam e-Readiness Assessment

In accordance with the methodology of the Center for International Development of the Harvard University ‘Readiness for Information World. A Guidebook for Developing Countries’

Categories

Stage of Readiness

I. Network ACCESS

1. Information Infrastructure

2.5

2. Internet Availability

2

3. Internet Affordability

2.5

4. Network Speed and Quality

3

5. Hardware and Software

2.5

6. Service and Support

2.5

II. Networked LEARNING

7. Schools' Access to ICT

2

8. Enhancing Education with ICT

1.5

9. Developing the ICT Workforce

2.5

III. Networked SOCIETY

10. People and Organization Online

2.5

11. Local Content

2

12. ICT in Everyday Life

2

13. ICT in the Workplace

2

IV. Networked ECONOMY

14. ICT Employment Opportunities

2

15. B2C Electronic Commerce

1.5

16. B2B Electronic Commerce

2

17. E-Government

2

V. Network POLICY

18. Telecommunication Regulation

3

19. ICT Trade Policy

2

ANNEX B - Summary of Government ICT Policy

Politburo Directive # 58: On the Use and Development of Information Technology

for Industrialization and Modernization for the period 2001 - 2010

Create Enabling

Environment for IT Use

and Development

Ensure Wide and Effective

IT Use in every Sector

Develop National

Information Infrastructure

Develop Human Capacity

for IT Use and

Development

Develop IT Industry as

Spearhead Economic

Sector

Legislative Targets for 2005 (Prime Minister Decisions #81, #112, #136, #158 and #33)

#81: Develop policy and legal framework for IT use and development; formulate and deploy IT master plans at all

government levels; and

establish inter-ministerial IT Steering Committee (

MOST).

#158: Adopt and promulgate policies and measures to boost competition from all economic sectors in telecom and Internet development.

#81 (and #33): Expand

Internet subscriber base to

1.5% of population (4-5% user base)

#112: Computerize State

Management dministration

#136: Apply IT to support

Public Administrative Reform

#81: Telecom networks to

reach regional norms in

coverage, quality and cost;

#158: Universalize posts,

telecom and informatics

services to all regions:

telephone access for all

communes and broadband

Internet services for all

provinces and cities, with

teledensity of 8-10 lines/100

people.

#81: Train 50,000 IT experts including 25,000 programmers with foreign language fluency; and popularize computer use at

secondary schools;

# 112: Computer literacy

training for 50% of state

managers (20% per year)

#81: IT sector average annual growth rate of 20-25% to reach 4% of GDP: expected software revenue: $US500 million ($US200 mil in exports); and hardware revenue from IT and computer equipment: $US 1 billion (60% exports)

National IT Master Plan Strategic Objectives: 2002 – 2005

Establish favorable legal

environment for IT use and

development: 1) Policies on IT use and development; 2) Policies on promoting the IT Industry; and 3) Policies on technology transfer and international cooperation MOST and MCI)

Wide and efficient use of IT in strategic socioeconomic

sectors: state management,

economy, security, defense, culture and society.

Establish unified IT state management system (GCOP) Raise awareness of IT in

society (CPV/CCES)

Develop and upgrade Internet and Telecommunications

infrastructure to meet regional levels in coverage, quality and costs (DGPT)

Develop and use efficiently IT human resources to support IT production, service, research and education (MOET)

Strengthen R&D capacity at training institutions and

enterprises to facilitate

transfer and adaptation of

technology (MOST)

Establish and develop IT

industry to support key

industries to ensure economic growth (MOST and MOI)

National IT Master Plan Programs and Projects

Create IT Enabling

Environment

Ensure Broad and Effective IT Use in every Sector

Develop National

Information  Infrastructure

Develop Human Capacity for

IT use and development

Develop IT Industry as

Spearhead Economic Sector

Policy Agenda:

- Framework Law on electronic information

- Provision and standardization of information

- Protection of IPR/copyrights

- Purchase and use of IT

equipment and services of state agencies

- Build information

infrastructure and provide

Internet and telecom services

- Training and use of IT human resources

- Investment in IT research and development

- Promotion of IT use in every socio-economic area based on economy, practicability and

efficiency

- Standardization of IT

- Information security/privacy

- Preferential tax and investment policies

(land use, rent, credit)

- Investment in IT and Industry

- Support IT businesses to

expand markets

- Policies on technology

transfer, especially for software industry

- Foreign investment and ODA cooperation on IT

Proposal/Decision #112: Computerization of

State Administration Management

( Office of Government)

Projects (MOST):

1- Improving and upgrading Party’s Information System

2– Modernizing Banking System

3–Completing Financial

Information System

4–Modernizing Customs

Information System

5–Improving State’s Statistical Information System

6–Developing E-Commerce

7–Using IT for Industrializing and Modernizing Ag and Rural Development

8–Developing Pilot Information Systems for Urban Management in

Hanoi and HCMC

9–Using and Developing IT in National Defense

10-Using and Developing IT in National Security

11 –Electronic Information System on Science &

Technology, Education &

Training, and Culture

and Society

12 –Improving Electronic

Information System on Law

Program 1

- Develop Telecom and Internet Infrastructure (DGPT):

- National coverage at

regional levels of quality and costs;

- High-speed Internet access industrial zones to support ecommerce;

- Internet services for

government, business and

education;

- Increased market

competition in service

delivery (ISPs, IXPs);

- Internet access at all higher education, secondary schools

and hospitals; and

- Government WAN extended to provincial and district levels

Projects:

- Telecommunications Master Plan (Decision 158);

- Internet Development Plan (Decision # 33)

Program 2

- Develop and   Use Efficiently IT Human Resources (MOET):

- Establish new training

institutions at all levels to link education, training and research;

- IT second diploma programs for 2,000-3,000;

- IT training for non IT majors;

- Overseas graduate degree

training for 300 student

annually; and 500 experts

short-term IT programs;

- Free lease line connections all universities and colleges;

- Internet use popularized at senior secondary school

(followed by junior and

primary) as a tool for

renovating content, teaching methods, and management;

- IT teacher training at all

education levels;

- Attract overseas IT expertise;

- Develop plan for using

efficiently IT human resources

Projects:

- MOET IT Master Plan

- GCOP SAM/Com (112)

- OOG PAR Program (136)

Program 3

- Establish and Develop Software Industry (MOST):

- Develop software industry as spearhead economic sector, with annual average growth of 30-35 percent

- Implement preferential

conditions as per  Resolution # 7and #128

Program 4

- Establish and Develop Hardware Industry (MOI):

- Computer and telecom

hardware industry developed to meet international standards;

- Implement preferential

conditions as per

Decision 19

Projects:

- MOT E-Commerce Master Plan Projects

- HCMC People’s Committee IT Master Plan Projects

- Hanoi People’s Committee Master Plan Projects

Source : USAID ICT Synthesis Report: Annexes

ANNEX C – Main parameters of the methodology of CID – Havard University

“Readiness for Information World. A Guidebook for Developing Countries”

1. Network Access

Information Infrastructure

Internet Availability

Internet Accessibility

Access to telecommunications infrastructure is very poor. There are very few shared facilities for telecommunications access. Telephone penetration is very low with a teledensity of less than 2 mainlines per 100 people. Mobile wireless penetration is below 0.5% of the population. No cable services are available

There are no Internet Service Providers (ISPs) offering dial-up access. There is no public Internet access. Businesses are unable to lease dedicated lines from the local telephone operator, or there is a multi-year wait to do so.

Most users are charged long distance or international rates for dial-up access.

ISP rates are so high that few individuals can afford Internet access.

1 Stage

A small minority in the community has good access to the telecommunications network, but most of the community does not. Teledensity is between 2 and 8 mainlines per 100 people. Mobile wireless penetration is between 0.5% and 3%. Cable penetration is below 5% of all households in the community. .

A limited number of Internet Service Providers offers local dial-up access. There are more than 1,000,000 inhabitants per local ISP. Some providers offer only e-mail services.

There are limited opportunities for public Internet access.

Users often have difficulty establishing a dial-up connection to a local ISP.

There is no competition in commercial leased line provision. Businesses may only lease lines from a single telephone operator.

Rates for local telephone calls are high enough to discourage extensive Internet use via local ISPs, even among most who can afford Internet access.

Local access solutions exist, but rates for ISP services are high enough to discourage extensive Internet use.

The lack of competition in the provision of commercial leased lines is reflected in prohibitively high leasing fees.

2 Stage

A sizeable portion of the community has good access to telephone services. Growth in mobile wireless telephony is accelerating. Teledensity is between 8 and 40 mainlines per 100 people. Mobile wireless penetration is between 3% and 14%. Between 5% and 10% of households in the community subscribe to cable services.

There are between 500,000 and 1,000,000 inhabitants per local ISP. ISPs provide full Internet access.

Subscribers may have some options between various Internet service packages.

There are some opportunities for public Internet access.

It is normally possible for users to establish a dial-up connection to a local ISP, except during peak hours.

One or two private providers leased lines to businesses.

Telephone charges for Internet access reflect emerging competition in the telecoms market, yet they are high enough to discourage extensive use by some users.

Internet access is priced within reach of the majority of citizens.

Competition in leased line provision for businesses has been introduced, and prices are falling but are still high.

3 Stage

There is widespread access to telecommunications and network services. There is high teledensity of 40 mainlines or more per 100 people. Penetration of mobile wireless telephony is high and growing, with at least 14% of the community subscribing. Cable penetration is high, at 10% of households or higher.

There are more than two local ISPs per 1,000,000 inhabitants. Higher bandwidth solutions such as DSL (digital subscriber line) and cable modem access are available. Most customers can tailor services to meet different demands for speed, service, security, quality and cost.

ISPs provide web hosting services to their subscribers.

There are adequate opportunities for public Internet access for those without access at home, school or work.

Users are able to establish a dial-up connection to a local ISP on a reliable basis.

Multiple private providers leased lines to businesses. Wireless solutions may be available in addition to fixed line solutions.

Prices for telephone usage are set competitively and are affordable for nearly all citizens.

Flat rate pricing may be in effect for local telephone calls.

Prices for Internet access are set competitively and are affordable for nearly all citizens. Flat rate pricing may be available. Free ISP services may be available, particularly in communities with time-metered pricing of local telephone calls.

Higher bandwidth solutions such as DSL services and cable modem access are priced competitively, which may include tiered pricing based on speed of access or usage-based pricing based on total volume. “Always-on” connections are available without time-metered pricing.

Pricing for leased business lines is set in a competitive environment featuring multiple vendors.

4 Stage

Network Speed and Quality

Hardware and Software

Service and Support

Fewer than half of all domestic telephone calls are successful.

For voice telephony, sound quality is often not acceptable for regular conversation.

More than 100 faults are reported per year for each 100 telephone mainlines.

No service beyond limited electronic mail capabilities are supported by the local telecommunications infrastructure.

Large businesses which want access must link their networks directly to infrastructure backbone outside their community.

There are no distribution/sales points for ICT hardware/software within the community.

ICT hardware and software are too expensive for all but large businesses and a small minority of citizens and small and medium-sized businesses.

Telephone mainlines take at least four years to be installed from the time their orders are placed.

It takes over six months for reported mainline problems to be resolved, if ever.

Very few or no software developers, programmers or computer technicians are present in the community.

1 Stage

50-70% of local telephone calls are successful. Dropped connections are frequent and extremely disruptive.

For voice telephony, sound quality is acceptable for regular conversation.

Between 50 and 100 faults are reported per year for each 100 mainlines.

The telecommunications infrastructure in most areas of the community supports dial-up modem transfer speeds of 9.6 Kbps or less. Some areas may support speeds of 14.4 Kbps.

Large businesses and IPSs can link their networks to a local infrastructure backbone, but backbone capacity is frequently inadequate to support user demands.

Packet loss is significant and regularly disruptive for online activities.

Some off-the-shelf hardware and software solutions are available locally, but there are none or very few in the native language of the community.

Basic hardware and software are affordable for some citizens and small and medium-sized businesses.

Mainlines take at least six months for installation.

It takes over one month for reported mainline problems to be resolved. Providers pay no explicit attention to consumer service.

A small community of software developers, web designers, network administrators and other technical personnel exists.

2 Stage

70-90% of domestic telephone calls are successful.

Connections are dropped with noticeable frequency and are somewhat disruptive.

Fewer than 50 faults are reported per year per each 100 mainlines.

Users have access to dial-up modem transfer speeds of up to 28.8 Kbps.

Leased lines with transfer speeds of up to 64 Kbps are widely available for businesses and ISPs. Limited higher-speed lines are available in some areas.

Backbone facilities serving the community are usually sufficient, although regular peak demand periods result in slower network response times.

Packet loss by the network may occur but is not generally disruptive.

Most ICT products are sourced from abroad, but there is a strong and growing localization industry to adapt products to local needs.

Some software appropriate to local needs and languages is available.

A variety of hardware and software solutions are available and affordable to most small and medium-sized businesses, as well as many individuals.

Mainlines take at least one months to be installed.

It takes over one week for reported mainline problems to be resolved. There is a growing customer service ethic among service and support providers, although it is not a priority for most. Some ICT maintenance and technical support services are available.

A nascent software industry is present in the community, and there is a growing number of hardware technicians, web designers and network administrators.

3 Stage

Dropped connections are fairly infrequent and not a major disruption.

Over 90% of domestic telephone calls placed are successful.

Fewer than 10 faults are reported per year for each 100 mainlines.

There is widespread access to dial-up modem transfer speeds up to 56 Kbps , with some access to high speed solutions such as DSL , cable modems and wireless media.

High speed services of 1.5 Mbps are common, which higher speeds available in some areas.

Adequate backbone capacity exists to support community needs without significant transmission delays except during infrequent periods of high demand.

Packet loss by the network is below 10%.

A vibrant marketplace exists for software and hardware with a competitive retail and wholesale market for these products.

Hardware and software appropriate to local needs and languages are widely available and affordable.

Mainline installation is usually completed within a few days.

Service providers can be contacted in a number of ways (e-mail, telephone, mail). Reported problems are usually resolved within 48 hours. Online help is available and may allow for immediate resolution. Customer service is considered a source of competitive advantage for the service provider. ICT maintenance and technical support are widely available.

A competitive and sophisticated web design market exists, incorporating the latest development technology.

4 Stage

2. Networked Learning

School’ s Access to ICT

Enhancing education with ICT

Developing the ICT Workforce

There are no computers at schools.

Computers are not used by any teachers or students.

Training opportunities for programming, maintenance , support , Web design and other ICT professions are virtually non-existent.

1 Stage

Where there are ICT at schools, it is primarily at the university level, and there are generally fewer than five computers in a school or faculty.

Access to the computer(s) is limited to computer teachers and/or administrators.

Computers tend to be older generation models, such as stand-alone 486 PCs of the equivalent.

Where there are multiple computers installed, they are not networked.

Use of the computer(s) is limited to electronic documents that are available on the hard drive or diskettes.

There may be connectivity for store-and-forward e-mail.

Only a few teachers use computers in a very limited fashion. Teacher’s basic computer literacy involves skills such as use of the keyboard and mouse, a basic understanding of the computer’s operating system, manipulation of files, and cutting and pasting.

Computers are mainly used at the university level.

There are limited opportunities for training in ICT skills development.

2 Stage

Computers can be found at the university level as well as in primary and secondary schools.

Up to 10 to 15 computers can be found in laboratories for classroom group work, with about four students per computer.

Computer labs are generally only open for computer studies during the day and closed after school, or may be open to teachers for class preparation but closed to students.

Computers tend to be older generation models, such as 486 PCs or higher, and they may be networked with a file and mail server.

There may be an internal Local Area Network (LAN) in place. If there are multiple computer labs, they may be connected through the school network.

Where there are stand-alone PCs, they may have a limited CD-ROM library.

The networked lab achieves connectivity through a dial-up connection to the Internet, which supports limited World Wide Web access.

Teachers and students use computers to support traditional work and study.

Teachers who use computers are generally proficient with word processing applications and may access information offline from CD-ROMs. They may employ computers in some basic drill-and-practice lessons.

In some cases, teachers access and organize information from the World Wide Web in their work, share information using e-mail, and create information in electronic format to share with others both inside and outside the school.

Technical classes and programs on ICT-related subjects are available from a variety of public and private centers.

Some limited online access to training is available.

Some employers offer training in the use of information and communication technologies to their employees.

3 Stage

Most schools at all educational levels have access to computers.

There may be a number of computer labs in each school, and computers may be found in the classroom. In some cases, students and teachers may have individual laptop computers.

Computer labs are open to students and reserved for subject matter classes to use, and are open for after school hours. The lab may be open to the community and other schools after school and on weekends.

There may be an internal Web server on the school network – computers as well as other devices are connected to the network.

Classrooms may be wired and connected to the school’s Wide Area Network (WAN). Clusters of schools may be connected to a regional WAN to share electronic resources. A national school network may be in place.

Connectivity may be obtained through a leased line or wireless connection with at least 64 to 128 Kbps of dedicated access.

Information and communication technologies are fully integrated into the curricula, are used in the classroom and are essential to the learning process. The curricula may feature collaborative, project-based learning activities that enable students to use the Internet and advanced software skills to work with other students and teachers in their school, outside their community and internationally.

Teachers are well-trained in methods for incorporating computers and ICT into their instruction and curricula.

There are many technical schools with specialized curricula in information and communication technologies and computer science.

There are a variety of training opportunities relating to information and communication technologies available through vendor certification programs, employers, educational institutions, private training centers and distance learning courses.

Online resources and courses are widely available for the development of technical skills.

4 Stage

3. Networked Society

People and Organizations Online

Locally Relevant Content

ICT in Everyday Life

ICT in the Workplace

Most of the population has never heard of the Internet.

Less than 0.05% of the population has used the Internet at any time during the past three months.

No business entity in the community has a registered Internet domain name.

No websites exist providing information on local topics.

Few or no websites are available in local languages or a dominant Web language spoken locally.

Members of the community do not normally employ information and communication technologies in their daily lives. Most social communication is paper based and/or oral.

Employees have limited access to telephones.

A small minority of businesses and government offices have at most a few computers, none of which are networked.

Most business communication takes place in person or by mail. A small number of businesses use telephone and fax.

1 Stage

Much of the population has never heard of the Internet, and most people do not know anyone who has ever used it.

Less than 0.5% of the population has used the Internet recently, and few are regular users.

Some local businesses and institutions have registered domain names. There are fewer than two of these domains per 1,000 inhabitants.

There is no advertising in the traditional media for online companies or resources.

Few websites covering local topics exist, and most of them are created and hosted outside the community.

Some websites are available in local languages or a dominant Web language spoken locally.

There is little use of online bulletin-board systems, Usenet groups, newsletters, and/or listservs.

Information and communication technologies (telephones, fax machines, pagers, computers) are used to a limited degree by some members of the community.

Public telephones are available in some parts of the community and are used regularly by many community members.

Personal computer with e-mail capability are made publicly available by some businesses, but most users are from outside the community (e.g. tourists and visiting businesspeople).

Organizations achieve sporadic efficiency gains through limited deployment of ICT systems in their internal workings.

Some employees have access to telephones. Few offices have computers that are networked for internal file sharing and basic enterprise applications.

In Offices where there are computers, only some employees use them for their work, though not for electronic communications.

2 Stage

Most of the population has heard of the internet, although few have used.

Less than 10% of the population uses the Internet regularly.

The overwhelming majority of Internet users are males between the ages of 10 and 35.

The number of registered domains locally is at least 2 per 1,000 people.

Advertising in traditional media for online companies or resources is infrequent.

Some local websites are available, though most carry static content and are updated infrequently. Websites carry diverse types of information relevant to different groups within the community.

Many websites are available in local languages or a dominant Web language spoken locally.

There is some use of online bulletin-board systems, Usenet groups, newsletters, and/or listservs.

There are opportunities for Web-related training, although they may be expensive and accessible only in certain areas.

Public telephones may be found in most parts of the community and are heavily used.

Some members of the community have Internet access at home.

Growing numbers of community members use telecenters, cybercafes and other businesses that offer computer use and online services to the public for a fee.

Organizations achieve some efficiency gains through some degree of deployment of ICT systems in their internal workings.

Many computers in business offices are internally networked for data processing, management reporting, and other enterprise applications.

Some employees conduct research and business transactions over the Web, though most often they use a shared workstation to do so.

Some employees use e-mail for internal communications.

3 Stage

Most of the population is interested in using the Internet and knows others who do.

At least 10% of the population accesses the Internet with some regularity.

Males between the ages of 10 and 35 no longer represent the overwhelming majority of Internet users.

The number of registered local domains is at least 20 per 1,000 population.

Advertising in traditional media for online companies or resources is fairly common.

Many websites provide dynamic information on local topics and are updated at least several times per week.

Local content is generated by citizens at all levels of society, including websites and online bulletin-board systems, Usenet groups, newsletters, and/or listservs.

A significant amount of information is available through websites in local languages or a dominant Web language spoken locally.

Many affordable opportunities exist for Web-related training.

Many members of the community use information and communication technologies (wireless phones, digital assistants, pagers, personal computers) to assist in their personal lives.

Many members of the community use information and communication technologies for household commerce (online shopping, banking, investing) and for a variety of social and commercial interactions with other people (including bartering, consumer-to-consumer trade, online chat).

Citizens without access through home, school or work use a variety of public and private Internet access options, including various public and private Internet centers.

Organizations achieve major efficiency gains through widespread deployment of ICT systems in their internal processes.

Computers in offices are fully networked. Different office locations are connected to each other through external networks. These networks may extend nationally and internationally.

Most employees have Internet access from their own workstations.

Most employees have their own e-mail accounts for internal and external communications.

4 Stage

4. Networked Economy

ICT Employment Opportunities

B2C Electronic Commerce

B2B Electronic Commerce

E-Government

Few local businesses hire workers on the basis of their technical background.

No businesses in the community operate websites.

There is little awareness of online business, and all dealings between businesses and consumers consist of oral and/or paper-based transactions.

Businesses have few sources of market information. The efficiency of most B2B interactions is hampered by this lack of transparency, as are prospects for new business opportunities.

B2B transactions are carried out in person or remotely through paper-based transactions.

No government resources are online.

There is no awareness of online government, and all dealings between government and citizens are in person or paper-based. There is limited information available by phone.

1 Stage

Although there are some employment opportunities that call for technical skills, most workers with ICT experience either must leave the community to find employment or are unable to find work in their field.

Some local businesses operate websites. The basic information they provide is static and infrequently updated.

Some businesses accept orders placed by telephone or fax.

Some businesses distribute hard-copy catalogues for remote browsing of goods and services.

B2B interactions remain inefficient with little transparency.

Faxes and telephones are commonly used to facilitate orders or for remote client support, although some paper-based transaction (e.g. signature) is required.

A few governmental websites exist, providing basic information, often directed at parties outside the community. This information is static and infrequently updated.

Some limited interaction with the government is possible by telephone or fax.

The government distributes some information about services, procedures, rights and responsibilities in hard copy.

2 Stage

Technical skills in the community are becoming a source of competitive advantage and are beginning to attract investment and employment opportunities by companies from outside the community.

Many companies post key information on websites. Information is often not kept current and relevant.

Websites provide information on goods and services for sale. Purchases take place primarily in person, by fax or by telephone, though electronic mail may expedite the process. Some businesses may have introduced online ordering.

The deployment of electronic systems has increased efficiency and transparency and lowered transaction costs in B2B interactions.

Some B2B transactions are supported by electronic systems (e.g. proprietary systems and databases), but some paper-based transaction (e.g. signature) is usually required at some point.

Electronic B2B transactions are a small percentage of overall B2B commerce.

Some governmental agencies post key information on websites, including directories of services, hours of operation, and downloadable forms. Information is often not kept current and relevant. Transactions take place primarily in person, by fax or by telephone, though electronic mail may expedite the process.

The government manages relationships with some contractors and suppliers online or with other electronic mediation.

3 Stage

A significant number of employees in the community require technical skills to perform their jobs. A sizeable portion of the community’s economy is based on the management of and trade in information, employing a large number of “knowledge workers.”

Information and communication technologies are considered central to the strategies of many organizations.

Many businesses in the community have incorporated the World Wide Web into their sales, marketing, and customer service systems.

The total volume of online retail is a noticeable component of the community’s commercial activity, as may be evidenced by advertisements for commercial websites in traditional media and other indicators.

Many efficiencies in B2B transactions are apparent as a result of the deployment of electronic systems. These efficiencies have changed market structures and redefined industry practices.

Many businesses have incorporated the Web into sales, procurement, and inventory management. Some transactions occur online over automated, fully-integrated systems.

Overall levels of electronic B2B transactions are a noticeable and growing percentage of total B2B transactions within the community.

All governmental agencies post key information on websites and some have incorporated the Web into their strategy for interaction with the public.

Interactive government websites allow the public to conduct transactions (e.g. apply for permits, pay taxes) online.

Much government procurement and many interactions with suppliers take place online or with other electronic mediation.

4 Stage

5. Networked Policy

Telecommunications Regulation

ICT Trade Policy

There are no plans for the liberalization of the community’s telecommunications sector.

There are no regulatory provisions which promote universal access to telecommunications services.

All services are provided by a single operator, whether private or state owned.

Voice and data service offerings are limited.

Trade in equipment for information and communication technologies is impeded by high tariffs and other restrictions, including cumbersome technical standards or licensing requirement.

Service sectors are not open to trade, creating a barrier for electronic commerce and the building and operation of ICT networks.

Domestic regulations may create de facto trade barriers for ICT use.

There is little or no foreign direct investment.

1 Stage

Plans for the liberalization of telecommunications services are in place or are being formulated.

Provisions for universal access to services have been established, though they are ineffective.

Trade barriers for ICT equipment have been reduced, but are still relatively high.

There has been some opening in service sectors related to electronic commerce and ICT networks.

Foreign direct investment is allowed in network sector under certain conditions.

2 Stage

Plans for the liberalization of the telecommunications sector are in place and are being implemented.

Progress is being made in achieving universal access, but there are many hurdles in implementation.

Services such as data, paging and mobile telephony are available from competing private providers.

Alternative carriers compete for private network services, leased lines and other telecommunications services for businesses.

Incumbent provider networks are being opened to competition through interconnection and/or unbundling obligations.

Trade in ICT equipment is not restricted through unnecessary standards or licensing requirements, and tariffs are low and uniform.

The community has at least temporarily agreed not to apply disproportionate tariffs on electronically delivered products.

There has been significant opening in services that facilitate electronic commerce and building and operations of ICT networks, but some restrictions remain.

Foreign direct investment in the ICT sector is encouraged with some restrictions.

3 Stage

The telecommunications sector has been liberalized, with a regulatory regime in place to promote open competition.

Regulation is effective in promoting universal access.

An independent regulatory body sets and enforces telecommunications regulations.

Citizens and businesses have a number of options for their telecommunications and data services.

Incumbent networks have been opened to competitors, and new competing carriers are taking advantage of these arrangements to offer services.

There is vibrant competition among mobile wireless providers. Spectrum has been allocated consistently with international standards, and licensing arrangements encourage new market entrants.

The provision of value-added services such as broadband Internet is reorganized as a source of competitive advantage.

If tariffs exist on ICT goods, they are low and uniform.

Trade in services is fully liberalized, including services delivered electronically.

The community has explicitly affirmed that it will not apply disproportionate tariffs on electronically delivered products.

Foreign investment in the ICT sector is encouraged and subject to few or no restrictions.

4 Stage

[1] Báo cáo của Bộ BCVT tại kỳ họp lần thứ 2 Ban chỉ đạo 58, ngày 8/1/2003.

[2] I-today, bài của phóng viên Ngọc Lý.

[3] Nghị quyết số 07/2000/NQ-CP về xây dựng và phát triển công nghiệp phần mềm giai đoạn 2000-2005.

[4] Toàn cảnh CNTT Việt Nam, Lê Trường Tùng, HCA, 2002

[5] “... Vietnam has one of the fastest growing telecommunications infrastructure in the developing world and the fatest growing telecom market in Southeast Asia.”, ITU, 2002. Nguồn “ÚSAID ICT Syntheis Report, June, 2002.

[6] Trích dẫn trong “Đánh giá CNTT Việt Nam” , 9/2001, USAID

[7] Nguồn : Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam (MOET) : Website : http://www.moet.edu.vn

[8] Tin của tạp chí “Informatics and Life”, số 3/2002.

[9] Lưu ý rằng số liệu tổng cộng không phải là tổng của các số hàng cột, mà là các số báo cáo. Phần lớn các số liệu là ước đoán và có nhiều ước đoán khác nhau; các số nêu ở đây là các số liệu được các quan chức có liên quan coi là đáng tin cậy nhất.

[10] PC World B, 3/2003, tr.14

[11] Nghiªn cøu t×nh huèng Vietnam ITU (2001)

[12]Báo cáo Nhịp cầu kinh doanh điện tử Việt Nam của Trung tâm Thương mại quốc tế (tháng 1 năm 2002).

[13] Khảo sát của Quỹ phát triển Dự án sông Mêkông (2001).

[14]  ITU tìm thấy 12 trang web của các bộ, theo ITU, "Vietnam Internet Case Study," 3/ 2002, Chương 4.  Theo Văn phòng Chính phủ, "phần lớn các bộ hiện đã có trang web" Interview, 4/ 2002.

[15] Nghiên cứu này được thực hiện bởi nhóm nhân viên của Ngân hàng Thế giới và là một phần phân tích của bản Tài liệu vấn đề (Issues Paper), 5/ 2002.

[16] Cuộc điều tra này do Ngân hàng Thế giới tài trợ mới được hoàn thành.

[17] Chỉ thị số 02/CT/HĐQT ngày 28/6/2001 của VNPT về việc đẩy mạnh hoạt động của các điểm BĐ-VH xã.

[18] Nguồn WB : Các thống kê (từ 400,000 -- 600,000 người dùng, tương đương với 0.51% ) ở Việt Nam được trích từ nguồn của USAID's "Đánh giá mức độ phát triển ICT của Việt Nam ," 2001; Các số liệu cao hơn (1 million) trích từ nguồn APT Paper on "Updated Information on the National Information Infrastructure of Vietnam," của Asia-Pacific Telecommunity, Chiengmai, Thailand, October 2001.

[19] Theo Tạp chí “Informatics & Life”, tháng 9/2002.

[20]Báo cáo Nhịp cầu kinh doanh điện tử Việt Nam của Trung tâm Thương mại quốc tế (tháng 1 năm 2002).

[21] Khảo sát của Quỹ phát triển Dự án sông Mêkông (2001).

[22] Government promotes the development of E-Commerce application in Vietnam, Nguyen Thanh Hai, Workshop on E-Commerce Policy and Regional Cooperation : 19-21 June, 2002, Bankok, Thailand.

[23] Theo ông Nguyễn Văn Thảo, Phó Tổng thư ký VCCI Việt Nam.

[24] Theo một báo cáo gần đây của Bộ Thương mại, chỉ có 2% các doanh nghiệp vừa và nhỏ quan tâm đến Thương mại điện tử và đã bắt đầu áp dụng, và 7% các doanh nghiệp đang triển khai các hoạt động Thương mại điện tử

[25] B^2vn.com, Yes.com.vn, vietnamtourism.com, for example.

[26] Sàn giao dịch có tên là Vietnam Business Portal, và có địa chỉ là www.vnemart.com.vn

[27] Tạp chí “Ìnformatics & Life”, số 3/2003, tr.7.

[28] “Ìnformatics & Life”, p.21, No.5, 2003

[29]  ITU tìm thấy 12 trang web của các bộ, theo ITU, "Vietnam Internet Case Study," 3/ 2002, Chương 4.  Theo Văn phòng Chính phủ, "phần lớn các bộ hiện đã có trang web" Interview, 4/ 2002.

[30] Nghiên cứu này được thực hiện bởi nhóm nhân viên của Ngân hàng Thế giới và là một phần phân tích của bản Tài liệu vấn đề (Issues Paper), 5/ 2002.

[31] Cuộc điều tra này do Ngân hàng Thế giới tài trợ mới được hoàn thành.

[32] “Lập trường TMĐT của Việt Nam trong các Tổ chức Quốc tế”, T6/1999, Bộ Thương mạI Việt Nam.

[33] Reuters, “Vietnam : Tự do hóa thị trường Viễn thông”, 12/6/2002

[34] Nghị quyết số 07/2000/NQ-CP về xây dựng và phát triển công nghiệp phần mềm giai đoạn 2000-2005.

[35] “... Vietnam has one of the fastest growing telecommunications infrastructure in the developing world and the fatest growing telecom market in Southeast Asia.”, ITU, 2002. Nguồn “ÚSAID ICT Syntheis Report, June, 2002.

[36] Nhận xét này được đưa ra vào tháng 6/2002 (theo Laurel Elmer )