Thiền sư NHẤT HẠNH

GIẢNG LUẬN DUY BIỂU HỌC

Nguồn: LÁ BỐI

Thực hiện ebook: tducchau (TVE)

Ngày hoàn thành: 19/12/2010

(Ngày 14 tháng Mười Một năm Canh Dần – Phật lịch 2554)

http://www.e-thuvien.com

KỆ THỨ 37

Hạt giống sinh hiện hành

Đó gọi là nhân duyên

Chủ thể nương đối tượng

Ta gọi là sở duyên duyên

Qua bài kệ nầy, chúng ta đi vào giáo lý tứ duyên, bốn loại điều kiện. Vừa rồi chúng ta đã đề cập đến ý nghĩa: Nhân duyên đủ thì hiện, nhân duyên khuyết thì ẩn tàng, cho nên bây giờ chúng ta đi vào các vấn đề nhân duyên.

Khi một hạt giống, một chủng tử phát sinh ra một hiện hành, ví dụ như củ khoai trở thành một dây khoai, hoặc là một hạt giống của sự giận hờn biến thành sự giận trong ta. Như vậy được gọi là chủng tử sanh hiện hành. Ở trường hợp nầy thì cái hạt giống kia được gọi là nhân duyên. Nhân có là cái điều kiện chính và gần nhất. “Nếu phân tích trong chữ Nho ta thấy cũng hay có chữ đại là lớn, nhưng nó bị còn nhỏ vì có bộ vi nó bao bọc ở ngoài nên chưa lớn, nhưng một ngày nào đó nó sẽ lớn, cũng giống như chữ tù là có con người bị bao vây trong bốn bức tường. Cái nhân cũng thế, nó cũng nhỏ như hạt đậu chẳng hạn, nếu chúng ta cho nó những điều kiện, gieo nó vào trong đất ẩm ướt thì hạt đậu đó bung ra và mọc lên cây đậu lớn. Điều kiện này gọi là nhân duyên, điều kiện nầy chính là, gần nhất; nhưng điều kiện này cũng chưa đủ để sinh ra quả.

Sở duyên duyên là điều kiện thứ hai, nó là đối tượng của nhận thức. Nếu không có đối tượng thì chủ thể nhận thức không phát sinh và cũng vậy nếu không có chủ thể nhận thức thì không có đối tượng nhận thức. Cho nên đối tượng này gọi là sở duyên duyên.

Từ sở duyên duyên, chữ duyên cuối là điều kiện và chữ duyên tiếp theo sau chữ sở là đối tượng nhận thức. Chủ thể nhận thức là năng duyên hay là năng tri hoặc là kiến phần. Năng duyên là phần chủ thể. Cũng vậy nếu không có tướng phần của thức thì không có chủ thể của nhận thức. Vì vậy khi hiển hiện ra thì năng duyên và sở duyên, sở duyên là điều kiện tất yếu của thức.