Thiền sư NHẤT HẠNH

GIẢNG LUẬN DUY BIỂU HỌC

Nguồn: LÁ BỐI

Thực hiện ebook: tducchau (TVE)

Ngày hoàn thành: 19/12/2010

(Ngày 14 tháng Mười Một năm Canh Dần – Phật lịch 2554)

http://www.e-thuvien.com

KỆ THỨ 34

Nơi tự biểu, cộng biểu

Ngã, vô ngã không hai

Luân hồi mỗi sát na

Bập bềnh sinh tử hải.

Khi chúng ta nhìn vào một hiện tượng dầu hiện tượng đó là sắc (vật chất) hay là tâm (tinh thần) thì chúng ta phải tập nhìn làm thế nào để thấy được vừa tính chất tự biểu và tính chất cộng biểu của hiện tượng đó. Ví dụ như một thiếu phụ đang mang thai em bé lúc đầu tiên cô ta đã thương quá rồi. Qua tình thương đối với em bé của thiếu phụ nhiều như vậy thì chúng ta biết rằng em bé đó, đối tượng đó tự biểu rất nhiều. Mình là những người ngoài có thể mình quá thương em bé nhưng mà em bé của mình rất khác với em bé của người kia. Ví dụ như người chồng của cô ta cũng rất thương em bé nhưng mà đối tượng của cái thương của người chồng nó khác với cái đối tượng của cái thương của người vợ rồi huống hồ chúng ta là những người đứng ngoài. Đứng ngoài nhìn vào chúng ta cũng có thể thương em bé đó nhưng mà chúng ta thương nó khác. Rồi đối tượng ba cái tình thương đó nó rất là khác nhau. Tình thương của bà mẹ tương lai đối tượng nó khác, tình thương của ông cha tương lai đối tượng nó khác, và chúng ta cũng có thể thương em bé đó tại vì đó là người bạn của chúng ta. Ba cái đối tượng ba cái khác. Thành ra chúng ta nhìn vào, chúng ta quán chiếu cái sở biệt tức là cái tướng phần của tâm sở thương của người thiếu phụ chưa sinh con, chúng ta thấy rằng cái đó rất nặng nề tự biểu và cái cộng biểu rất ít. Ông bác sĩ ông cũng thấy được cái thai nhi đó. Nhưng mà đối tượng của nhận thức ông nó rất khác đối tượng của sự thương yêu của bà mẹ. Và vì vậy cho nên khi mà chúng ta nhìn vào một hiện tượng tâm lý hay là một hiện tượng sinh lý hay là hiện tượng vật lý thì chúng ta phải tập thấy được cái mức tự biểu và cộng biểu của hiện tượng đó.

Ví dụ như Làng Hồng là hiện tượng mà chúng ta nghĩ là khách quan. Chúng ta không phải là vì muốn cái này, muốn cái kia mà chúng ta thay đổi Làng Hồng được, cho nó khác được. Ví dụ như Xóm Thượng cách Xóm Hạ mấy cây số thì mấy cây số đó hoàn toàn là khách quan, chúng ta không phải vì muốn hay không muốn mà cái khoảng cách giữa Xóm Thượng và Xóm Hạ nó dài hơn hay là nó ngắn hơn được, chúng ta cứ nghĩ như vậy. Nhưng kỳ thực trong chúng ta mỗi người đều có ý niệm về khoảng cách giữa Xóm Thượng và Xóm Hạ, nó khác nhau lắm. Chúng ta có 80 người đang ngồi trong phòng này thì chúng ta có 80 hình ảnh của Làng Hồng khác. Và trong Làng Hồng của chúng ta có nhiều tính chất tự biểu và một ít tính chất cộng biểu. Mỗi người trong chúng ta cũng vậy. Khi nhìn một người thì chúng ta có về hình ảnh người đó khác với hình ảnh mà một người khác có về người đó. Ví dụ như Thầy có hình ảnh về Pháp Đăng không giống hình ảnh Pháp Đăng ở trong chú Nguyên Hải. Và vì vậy cho nên Pháp Đăng của Thầy nó có tự biểu của Thầy. Pháp Đăng của Nguyên Hải có tự biểu của Nguyên Hải. Nhưng mà mình phải nhìn để thấy được cộng biểu tức là có những cái mà nó giống nhau. Trong hình ảnh Pháp Đăng của Thầy và trong hình ảnh Pháp Đăng của Sư chú Nguyên Hải có nhiều yếu tố giống nhau. Cái đó là tính cách cộng biểu giữa Thầy và chú Nguyên Hải. Nhưng mà một người thứ ba, như là anh của chú Pháp Đăng đang ở Cali, thì có thể không thấy được những cái mà Thầy và chú Nguyên Hải thấy về chú Pháp Đăng. Tại vì anh của chú Pháp Đăng bây giờ đang ở Cali có hình ảnh chú Pháp Đăng rất khác hình ảnh mà Thầy có, chú Nguyên Hải có. Nhưng mà mà người nào cũng tin tưởng rằng: “Tôi biết người đó mà. Tôi biết quá mà. Tôi biết rõ lắm mà”. Cho nên mình phải quán chiếu, mình phải có chánh niệm để mình thấy được cái đối tượng nhận thức của mình nó mang tính chất cộng biểu và nó mang tính chất tự biểu. Cộng biểu là cộng biểu của ai?

Cái bàn này đối với chúng ta là một tấm gỗ khô khan và trên đó chúng ta đặt được một vài cái máy cassettes, một vài tách trà. Đó là tính cách cộng biểu của chúng ta - loài người ở Làng Hồng. Nhưng mà đối với loài mọt, những con mọt thì nó không chia xẻ với cái cộng biểu đó nhiều. Cộng biểu giữa những con mọt với nhau và cái bàn này là một cái kho thức ăn rất ngon có thể nuôi được loài mọt trong mấy tháng. Nó nhìn thấy như vậy. Thành ra khi nhìn một con cá đang lẫn lờ trong một dòng nước thì nhà khoa học thấy con cá nó khác, nhà thi sĩ thấy con cá nó khác, nhà làm bếp thấy con cá nó khác. Nhà nghệ sĩ thấy cái vi, cái vẫy của con cá nó duyên dáng, nó đẹp vô cùng còn nhà làm bếp thì thấy: “À con này nếu nấu canh chua thì là hết xảy!” Thành ra cái đối tượng và nhận thức nó tùy thuộc vào những hạt giống có sẵn ở trong thức alaya của chúng ta.

“Nơi tự cộng biểu, ngã, vô ngã không hai”. Nếu mà chúng ta đạt được một cái thấy về tự biểu, cộng biểu, không có cái gì hoàn toàn tự biểu, không có cái gì hoàn toàn cộng biểu. Tại vì nếu chúng ta quán sát đến mức sâu sắc rồi thì ý niệm về tự, về cộng nó cũng bốc khói luôn. Tuy nhiên chúng ta phải dùng ý niệm đó trong lúc ban đầu. Ví dụ như thần kinh thị giác của tôi, nó là hoàn toàn tự biểu hay là nó có cộng biểu chúng ta đã học rồi. Nó có liên hệ tới hạnh phúc của tôi rất nhiều với là sự học hỏi, với sự lái xe của tôi rất nhiều. Tại vì nếu thần kinh thị giác của tôi mà không lành mạnh thì tôi đọc sách không được, tôi không lái xe được, khổ cho tôi. Nhưng mà thần kinh thị giác của tôi nó cũng dính líu tới anh. Tại vì nếu tôi lái xe mà anh ngồi trên xe hơi thì tính mạng của anh nó có trong cái giá trị của hệ thống thần kinh của tôi. Cho nên thần kinh thị giác của nó có tính cách tự biểu nhưng mà nó cũng có tính cách cộng biểu. Thành ra cái hạt giống của sự giận hờn trong anh, nó là của anh, nó có tính cách tự biểu và nó làm cho anh khổ, anh sung sướng nhưng nó không có nghĩa là tôi không có dính líu gì tới hạt giống của anh. Tại mỗi khi anh giận một cái là tôi không có hạnh phúc được. Và vì vậy cho nên cái hạt giống, cái chủng tử ở trong anh nó có tính cách tự biểu của anh nhưng mà cũng có tính cách cộng biểu của tôi. Tất cả mọi hiện tượng đều như vậy hết. Thành ra cái hạnh phúc, cái đau khổ của một người đang sống bên Campuchia nó có liên hệ tới cái hạnh phúc, đau khổ của chúng ta ở đây; hay là một lỗ hổng ở cái lớp Ozon trên trời, nó có liên hệ tới sự sinh tồn tất cả các loài sinh vật trên trái đất. Thấy được tính chất của tự biểu và cộng biểu như vậy, tự nhiên cái ý niệm về tự, tha, về ngã và vô ngã không còn nữa.

Ban đầu chúng ta thiết lập sự phân biệt về ngã và phi ngã, cái ta và cái không phải là ta và ta chỉ lo cái ta thôi còn cái không phải là ta chúng ta không phải lo, người đó lo cũng được. Ban đầu thì chúng ta nói rằng chúng ta chỉ cần lo cho cái ngã thôi để cái phi ngã nó tự lo lấy. Nhưng lần hồi trong sự sống chúng ta tìm ra cái sự thật là nếu chúng ta không lo cho cái phi ngã, chúng ta sẽ lãnh đủ. Phải lo cho người kia. Vợ phải lo cho chồng, nếu không lo cho chồng thì mình lãnh đủ hết. Và ngược lại cũng vậy, con của mình cũng vậy, mình phải lo, nếu không lo tí gì mình lãnh đủ hết. Các nước mà gọi là phát triển thì lâu nay họ ích kỷ, họ chỉ lo trong nước họ, họ đóng cửa biên giới của họ kín mít, họ không cho một người ngoài đi vào hết, lọt vào là họ cho tù hoặc họ đẩy đi. Họ chỉ lo kinh tế, cho dân số, cho văn hóa, cho giáo dục của họ mà thôi. Họ nói các nước khác hãy tự lo lấy. Bây giờ đã bắt đầu học được một bài học: nếu không có lo cho các nước đệ tam thì các nước phát triển sau này cũng chết. Theo quan hệ duyên sinh, những nước phát triển, sống được là nhờ những nước không phát triển. Khi mà kỹ thuật phát triển, hàng hóa được làm ra nhiều thì phải tìm thị trường mà bán. Muốn tìm thị trường mà bán thì ban đầu người ta đi đánh giặc để người ta chiếm những thuộc địa. Nhưng mà bây giờ, chế độ thuộc địa lỗi thời rồi. Tất cả những mẫu quốc phải nhả từ từ những thuộc địa ra hết. Và phải dùng phương pháp ngoại giao hoặc những phương pháp khác hoặc viện trợ kỹ thuật, viện trợ kinh tế không phải là do lòng tốt mà do ý muốn là nhờ mình giúp phần này thành ra nước đó sẵn sàng mua những hàng hóa của chính mình. Nhưng từ từ chúng ta học được một bài học rõ ràng là nếu các nước phát triển không có lo gì cho các nước không phát triển thì ngày mai họ sẽ lãnh đủ hết. Vấn đề dân số là một: không có cách gì để kiểm soát sự di dân lậu vào trong nước mình, chỉ trừ khi mình đủ cảnh sát, cứ mỗi thước biên giới là có một người đứng. Nước nào cũng vậy. Nước Mỹ cũng vậy, nước Pháp cũng vậy. Những người đột nhập vào trong nước họ bất hợp pháp giờ nào cũng có, phút nào cũng có, dầu có làm cách nào cũng không ngăn chặn được. Rồi những nước đệ tam vay tiền rồi vỡ nợ không trả được, hệ thống tiền tệ quốc tế mà sụp đổ thì các nước phát triển cũng tiêu, cũng đi đời luôn. Và vì vậy cho nên người ta đã học được cái bài học đó, cái bài học tương tức. Tức là nếu các nước phát triển mà chăm chăm ích kỷ, không biết lo cho các nước không phát triển thì chính sau này các nước phát triển cũng chết. Bây giờ cũng bắt đầu chết.

Ban đầu thì chúng ta thiết lập ngã và phi ngã, từ từ chúng ta học được rằng cái ngã không có tồn tại, không có một cái ngã biệt lập tại vì cái này nương trên cái kia, và vì vậy cho nên chúng ta đưa ra ý niệm về vô ngã. Vô ngã là không có cái ngã. Chúng ta thoát được ý niệm về ngã là nhờ giáo lý vô ngã và thực tập vô ngã. Nhưng mà ý niệm vô ngã cũng nguy hiểm. Thoát được cái ý niệm về ngã rồi kẹt vào ý niệm vô ngã cũng hỏng. Vô ngã như là ý niệm cũng là một cái tù ngục. Và vì vậy cho nên chúng ta đã học Tam Pháp Ấn, chúng ta đã biết Niết-bàn là sự vượt thoát tất cả những ý niệm không những ý niệm về thường, về ngã mà thoát luôn ý niệm về vô thường và về vô ngã. Ở đây có câu: “Ngã, vô ngã không hai”. Ngã, vô ngã không hai không phải là ngã, phi ngã không hai đâu. Ngã, phi ngã là khác mà ngã và vô ngã là khác. Vô ngã ban đầu chúng ta nói là chân lý tới để cứu chúng ta ta khỏi tà lý là ngã. Nhưng mà vô ngã nếu bị nắm lấy như một khái niệm thì cũng là ngục tù. Vì vậy cho nên phải vượt thoát luôn vô ngã. Tại vì chúng ta hấy rất nhiều Phật tử và không Phật tử nói về chữ vô ngã nhưng mà nói bao nhiêu cũng vậy cái ngã tướng của những người đó vẫn y nguyên như cũ không có suy suyển gì hết. Vậy thì đối với những người đó giáo lý vô ngã chưa bao giờ giúp người đó đang bị tù trong cái ý niệm về vô ngã. Người đó nói thao thao bất tuyệt về vô ngã nhưng mà trong cách hành xử hằng ngày, trong đời sống vẫn còn đau khổ, vẫn bị tù đày trong cái ngục tù của ngã và vì vậy cho nên ý niệm về vô ngã cũng phải được phá vỡ. Và vì vậy cho nên ngã, vô ngã không phải hai cái đâu. Cái ngã và cái vô ngã nó tương tức. Cái ý niệm vô ngã mà nó có được là nhờ có được ý niệm về ngã. Và cái ý niệm về ngã mà nó có được là nhờ nó có được cái ý niệm vô ngã. Và vì vậy cho nên chúng ta thấy cái tính cách tương tức đó ngay ở trong cái ý niệm về ngã và vô ngã. Nếu quý vị chưa hiểu thì không sao tại mình có thì giờ để mà quán chiếu nữa.

“Luân hồi mỗi sát na”. Luân hồi không có nghĩa là sau khi chết chúng ta mới đi luân hồi. Chúng ta đi luân hồi ngay từ bây giờ. Chúng ta còn nhớ đốm lửa của cây nhang không? cái đốm lửa của cây nhang đó luân hồi từng sát na. Tại vì đốm lửa bây giờ là hậu thân của đốm lửa trong giây lát trước và vì vậy cho nên chúng ta luân hồi. Mà chúng ta không luân hồi trên chánh niệm đường thẳng. Mà chúng ta cũng không luân hồi trên con đường cong. Chúng ta thường bị cái ý niệm về đường thẳng nó quy định và chúng ta nghĩ rằng nếu vô thường thì ta của giây phút này sẽ biến thành “ta” của giây phút kế rồi sẽ biến thành ta của giây phút kế nữa. Nhưng mà chúng ta cứ nghĩ rằng chúng ta đi trên một con đường thẳng như đốm lửa bây giờ là hậu thân của đốm lửa đi trước. Nhưng mà chúng ta không biết rằng cái sự thật nó không đơn giản như vậy. Nó không phải là đường thẳng, nó đi đường cong mà hơn nữa nó không phải chỉ một đường cong. Là tại vì trong giây phút này sở dĩ có sự chuyển đổi, có sự luân hồi là tại vì luôn luôn có sự tăng thượng duyên nó đi vào, nó có những cái gọi là input. Mỗi giây phút chúng ta thở vào, chúng ta nghe chúng ta thở vào, chúng ta tiếp nhận rất nhiều từ vũ trụ vạn hữu, từ xã hội, từ thức ăn, không khí, giáo dục, thương ghét, tất cả những cái đó chúng ta tiếp nhận trong cái giờ phút chúng ta gửi đi những cái điều kiện, những cái nhân duyên của chúng ta, chúng ta làm cho người khác vui, chúng ta làm cho người khác buồn, chúng ta thở ra thán khí trong không khí, chúng ta đi tiểu, chúng ta đi cầu. Nghĩa là chúng ta thâu nhận và chúng ta phân phát đồng thời trong một giây lát có phần input và nó có phần output. Và vì vậy cho nên nói rằng chúng ta đi về hướng này là không đúng, chúng ta đi về mọi hướng trong một giây lát. Tưởng tượng trước đây 45 năm tôi viết một cuốn sách. Những tư tưởng mà tôi viết trong sách là tôi thâu nhập được trong cuộc sống của tôi, sự học vấn của tôi do các Thầy dạy, Bụt dạy. Bây giờ quý vị có thể đi theo cuốn sách đó được không? Quý vị không thể đi theo cuốn sách được. Tại vì nhiều người đọc cuốn sách đó đã chết và con cháu của họ đã sanh ra rồi và như tư tưởng cách sống của họ nó bị ảnh hưởng cuốn sách đi vào con cháu, mình không thể nào chạy theo được để thấy rằng Thầy Nhất Hạnh luân hồi về đâu. Mình chỉ thấy Thầy Nhất Hạnh bây giờ thôi, Thầy Nhất Hạnh đã đi về mọi nẻo mà mình không thể chạy theo được. Mỗi cái điều mình nói ra, một câu văn mình viết, một tư tưởng mình phóng ra, một lá thư mình gởi đi, đó là mình đã lên đường. Và một khi lên đường rồi kéo trở lui không có được nữa. Vì vậy cho nên trong một giây phút của con người mình, mình thâu nhận từ vũ trụ rất nhiều yếu tố và mình phân phát ra trong vũ trụ rất nhiều yếu tố và vì vậy cho nên cái ý niệm cho rằng chúng ta đang đi trên con đường thẳng là nó trật. Và khi mà tới chỗ này gọi là chúng ta chết. Không phải như vậy đâu. Tại vì chúng ta lên đường, chúng ta có mặt trong khắp vũ trụ, chúng ta luôn tiếp diễn. Ví dụ như chúng ta pha một bình trà rồi chúng ta uống trà, rồi chúng ta mời các bạn uống trà và khi chúng ta pha tới nước thứ ba, trà giống như là còn y nguyên trong đó nhưng mà chỉ còn xác trà thôi, trà đó đã đi khắp nơi rồi thì cái xác trà này nó chỉ là một phần nhỏ của trà. Vậy thì người nào chết đi? Ai chết đi? Có phải ta chết không? Đây chỉ là cái xác nhỏ của ta thôi. Chúng ta đã lên đường, chúng ta đã đi khắp vũ trụ. Chúng ta đã có mặt ở con ta, cháu ta những bạn bè của ta, những học giả của ta, người người ta làm cho hạnh phúc, những người ta làm cho đau khổ, ta đã đi luân hồi rất sâu sắc trong từng sát na. Và vì vậy cho nên nói rằng tới đây tôi chết một cái, tôi mới bắt đầu đi luân hồi thì cái đó là cái ý niệm rất đơn giản về luân hồi, cái đó không phải là đạo Phật thâm sâu, không phải là Le Buddhist. Đó là đạo Phật bình dân.

“Nơi tự biểu, cộng biểu”. Nhờ sự quán chiếu về tự biểu, cộng biểu đó mình thấy ngã, vô ngã không phải là hai cái. Và mình thấy “luân hồi mỗi sát na”, mình đi luân hồi mỗi sát na và vì vậy cho nên hãy cho những cái nhẹ, những cái mát, những cái an lạc đi luân hồi. Đừng có cho những cái nặng nề đi luân hồi. Tội nghiệp cho mình và tội nghiệp cho những người khác. Luân hồi bằng ba nẽo: nẻo thân, nẻo miệng và nẻo ý. Hãy phóng ra những luồng điện, hãy gửi di những thông điệp, những nguồn năng lượng của sự nhẹ nhàng, của sự giải thoát, của sự an lạc để làm cho cuộc đời nó đẹp hơn.

“Luân hồi mỗi sát na, bập bềnh sinh tử hải”. Tức là chúng ta luôn luôn bập bềnh trên biển sinh tử trong mỗi phút giây. Luân hồi và sinh tử trong mỗi phút giây. Chứ không phải là mấy chục năm nữa là tôi mới chết, tôi đang chết bây giờ và cái chết của tôi có thể đem tới những cái rất đẹp, rất là hay, rất là quý. Tôi phải thấy được tôi đang chết trong từng phút từng giây. Đứng về phương diện sinh vật học là chúng ta thấy rằng là khi mà chúng ta cào trên da như vậy thì hàng trăm ngàn tế bào từ trên da chúng ta rơi rụng xuống. Thành ra một sư chú đi ở trên Xóm Thượng một vòng để lại bao nhiêu là dấu chân trên cát. Và khi có một Sư Cô đi ở Xóm Hạ mà thở thì những hơi thở đó thấm vào tất cả. Chúng ta liên hệ với nhau rất mật thiết mà chúng ta không biết. Chúng ta nói: “Tôi không muốn dính líu tới người đó!” không dính líu tới sao được. Hơi thở nào của mình thở cũng có cái hơi thở của người đó đi vào hết, đứng về phương diện khoa học mà nói là nó như vậy. Và trong mỗi sát na, mỗi phút biết bao tế bào trong ta đã chết: tế bào óc, tế bào thân thể mà nếu chúng ta mỗi lần có một tế bào chết mà chúng ta tổ chức đám ma để khóc thì cả ngày chúng ta chỉ tổ chức đám ma không thôi à. Nhưng mà cái chết của những tế bào đó rất cần thiết để cho những tế bào khác được sinh ra. Vì vậy cho nên trong tự thân chúng ta, về thân thể cũng như về tâm hồn, sự sinh tử phát hiện ra từng phút, từng giây những hạt giống, những tâm hành hay là những tế bào của chúng ta. Chúng ta có tới năm dòng sông và vì vậy chúng ta phải quán chiếu để thấy sự sinh tử xảy ra trong từng sát na. Chúng ta đã lên đường rồi và chúng ta đã lên đường nhiều đợt trong từng giây phút. Thấy được điều đó và phải thấy bằng những bước chân và bằng hơi thở và bằng đời sống của mình thì mới đạt tới vô úy, còn nếu không mà chỉ thấy bằng lý thuyết thì mình không có đạt tới vô úy. Thấy được rồi thì mình đạt tới không sinh, không tử, không một, không nhiều. Còn nếu không thì cái sợ vẫn còn y nguyên trong tâm thức của mình.