Thiền sư NHẤT HẠNH

GIẢNG LUẬN DUY BIỂU HỌC

Nguồn: LÁ BỐI

Thực hiện ebook: tducchau (TVE)

Ngày hoàn thành: 19/12/2010

(Ngày 14 tháng Mười Một năm Canh Dần – Phật lịch 2554)

http://www.e-thuvien.com

KỆ THỨ 33

Sinh diệt tùy nhân duyên

Thức vốn là biểu biệt

Kiến và tướng nương nhau

Năng biệt và sở biệt.

Chúng ta thấy có sinh diệt. Và những cái sinh và cái diệt này nó diễn bày ra trên căn bản những điều kiện. Nếu không có những điều kiện thì không có sinh và không có diệt. Nhưng chúng ta nhìn kỹ trong bản chất của nhân và của duyên thì chúng ta thấy sinh diệt nó chỉ ở trên bề mặt thôi. Nếu nhìn sâu vào trong tự thể thì ý niệm về sinh và về diệt nó cũng bốc khói, nó không còn nữa.

“Thức vốn là biểu biệt”. Trước hết định nghĩa thức là biểu biệt. Biểu có nghĩa là biểu hiện ra và biệt có nghĩa là phân biệt. Tự nhiên con ốc sên nó đưa ra hai cái râu rồi tự nhiên nói cái râu này là râu bên phải cái râu kia là râu bên trái. Chứ nếu nó không đưa ra thì làm gì có cái vụ bên phải và bên trái được. Khi chúng ta hiểu được hai chữ biểu biệt. Trong vijnaptti cái tiền từ “vi”, cái prefix “vi” đó có nghĩa là biệt. Trong chữ Sanskrit mà tiếng nào có chữ “vi” trước đó là có cái sự phân biệt ở trong đó. Vijnaptti là biểu hiện ra, không có nghĩa là nó bắt đầu có. Và khi nó không biểu hiện nữa, không có nghĩa là nó bắt đầu không có: Ví dụ một người sinh ra thì theo đúng nghĩa của Duy Biểu là người đó được biểu hiện. Được biểu hiện không có nghĩa là trước đó không có, nhưng có phân biệt được nên mình nói là không có. Cũng như hai cái râu của con ốc sên khi mà nó chưa đưa ra thì mình nói không có, đâu có đúng. Mình đi khỏi hai ba thước thì nó đưa cái râu của nó ra lại và mình nói nó mới sanh, không có đúng. Thành ra anh có mặt từ bao giờ, tôi trả lời không có được. “Thức vốn là biểu biệt”. Biểu tức là phát hiện. Phát hiện không có nghĩa là bắt đầu có. Mà không phát hiện không có nghĩa là không có. Và vì biểu cho nên có biệt, có phân biệt và phân biệt là sai lầm, có kỳ thị (discriminate). Kỳ thị tức là cái “tự” nó khác với cái “tha”, đó là hình thức phân biệt (the discriminaty mind), đó là lưỡi gươm nó chẻ ra, nó chặt ra, nó đành đoạn chặt ra giữa cái “tự” và cái “tha”. Tiếng Phạn là Vikalpa. Vikalpa có nghĩa là phân biệt, biến kế. Biến kế có nghĩa là so đo cùng khắp. Biến tức là phổ biến. Kế tức là so sánh: cái này là cái tôi, cái này không phải là tôi. Cái này là trong, cái kia là ngoài. Cái này là còn, cái kia là mất. Tất cả những cái đó gọi là phân biệt, biến kế. Vậy thì có hai tác dụng căn bản: một là biểu hiện ra, hai là phân biệt gọi là biểu biệt.

“Kiến và tướng nương nhau”. Bao giờ cái kiến phần cũng nương vào cái tướng phần để có mặt và bao giờ cái tướng phần cũng nương vào cái kiến phần để có mặt, hai cái đó không thể có mặt riêng rẽ được. Cũng ví dụ như là khi mình đưa lên một cái đĩa thì tự nhiên mình thấy rằng cái mặt lưng và cái mặt bụng của cái đĩa nó cũng có mặt một lần. Không thể nào có cái lưng mà không có cái bụng. Không thể nào có cái bụng mà không có cái lưng. Không thể nào có phải mà không có trái, không thể nào có trái mà không có phải. Khi chúng ta vẽ ra trên bảng một cái hình tam giác. Và chúng ta chia cái hình tam giác đó ví dụ như A. B. C làm hai. Chúng ta thấy ABH và AHC là hai cái hình tam giác thì chúng ta biết rằng hai cái hình tam giác này nó cũng như kiến phần và tướng phần. Nếu hình tam giác này không có thì cái hình tam giác kia cũng không có. Hai cái đó nương vào nhau mà có. Và trong kinh có danh từ “giao lô”. Giao lô tức là những cái cọng lau nó nương vào nhau, nó chống nhau mà đứng. Nếu mà một cọng thì rơi xuống thì các cọng kia cũng rơi xuống luôn. Khi mà có người giận thì mình biết ngay là có người bị giận. Khi có người bị yêu thì mình biết rằng có người yêu, không thể nào khác được, hai cái đó luôn luôn nương vào nhau mà thành. Không thể nào một cái mà có được, hai cái đó luôn luôn nương nhau mà thành, không thể nào một cái có được. Có khi chúng ta nói là “ghen bóng ghen gió”, nhưng mà bóng gió đó là đối tượng của sự ghen. Mình tạo ra một cái đối tượng. Không có cái gì không có đối tượng mà có chủ thể. Khi mà một thiếu phụ trẻ bắt đầu có mang một đứa con thì bà có tình thương đứa con rồi. Nó chưa sinh ra mà đã thương quá rồi. Nhưng mà cái đối tượng của tình thương đó rất là đới chất, nó có tính cách đới chất cảnh tại vì chưa biết gì về đứa con đó hết và mình tưởng tượng nó thế này nó thế kia, mũm mĩm rất dễ thương, này kia, kia nọ. Mình tạo ra một hình ảnh độc ảnh về đứa con. Cái thương đó thấy rõ là cái đối tượng của tình thương của mình có thể nói 99,9 phần trăm là do cái tự thể phần của mình tạo ra. Tức là mình do tăng thượng duyên nó tạo ra. Cái sự tạo tác, cái sự phân biệt, cái sự biến kế của mình nó tạo ra hình ảnh của mình thương yêu nhiều hơn. Còn đối tượng yêu thương như tánh cảnh nó còn xa vời lắm. “Sinh diệt tùy nhân duyên, thức vốn là biểu biệt, kiến và tướng nương nhau, năng biệt và sở biệt”. Năng biệt tức là chủ thể phân biệt. Sở biệt là đối tượng phân biệt. chữ “năng” là subject, chữ “sở” là object. Ví dụ như khi chúng ta ăn bắp luộc thì chúng ta “năng ăn” và bắp là “sở ăn”.