THIỀN, CON ĐƯỜNG NGHỊCH LÝ

(vol. I)

Người dịch: Tâm Hà Lê Công Đa

Nguồn: http://www.phathocvienpghh.net/THIEN_CDNLINTR.htm

Chương 0.  Về Osho…... 2

Chương 1. Hãy Thắp Nến Lên Cùng Với Tinh Cầu Xa Thẳm. 7

Chương 2.  MÊ TỨC NGỘ.. 26

Chương 3.   Ðạo Vốn Không Lời 52

Chương 4.   Từ Ðiệu Múa Của Loài Công. 79

Chương 5.  Như Ngày Lễ  Hội 105

Chương 6. Nhượng Bộ Trước Cầu Thỉnh Của Chư Thiên. 132

Chương 7.  Nhịp Ðập của Vũ Trụ. 158

Chương 8.  Ðến Từ Cái Bụng. 186

Chương 9.  Dấu Hiệu Chán Chường Mệt Mỏi Của Con Người 215

Chương 10.  Ðứa con hoang của những nền triết học lai căng. 241

Chương 0.  Về Osho…

Osho, tên thật là Bhagwan Shree Rajneesh, nguyên là giáo sư Ðại học giảng dạy bộ môn Triết học tại viện đại học University of Jabalpur, Ấn Ðộ trước khi trở thành một bậc Đạo Sư nổi tiếng trên thế giới mà cuộc đời và tư tưởng của ông -cũng giống như các nhân vật nổi tiếng khác- đã và đang là trung tâm của những tranh cãi. Trong sự nghiệp văn chương và triết học đồ sộ của ông còn để lại, -gần bảy trăm tác phẩm- một số lượng lớn đã nói về Phật giáo, hoặc thuyết giảng những kinh sách Phật giáo. Những tư tưởng, những phát biểu ngợi ca Phật giáo của Osho –trên tinh thần phóng khoáng của một giáo sư Triết học, có thể đã làm một số Phật tử tự xem mình là chính thống không hài lòng, cho rằng ông đã không phản ảnh đúng giáo lý nhà Phật, hay nặng nề hơn, xuyên tạc Phật giáo. Ðồng thời, với tinh thần phê phán triệt để của một vị Ðạo Sư nhằm khai mở nguồn suối tâm linh, đưa con người đến ánh sáng giác ngộ, Osho cũng đã tỏ ra không hề nhượng bộ trước những kẻ đang sống bám vào dịch vụ tôn giáo, những thế lực, tổ chức chính trị núp bóng tín ngưỡng trong âm mưu nô lệ hoá con người… Ðể phản ứng lại, họ chụp cho ông đủ mọi thứ mũ, cụ thể như cho rằng ông là người đang cổ xúy tình dục, và đủ mọi thứ nhãn hiệu chính trị khác.

Thế nhưng một câu hỏi không thể không được đặt ra: Thế nào, và trên tiêu chuẩn nào thì được xem là chính thống?

Khi Phật Giáo đến Trung Hoa và phát triển đến giai đoạn cực thịnh nhất, các tông phái đua nhau xuất hiện. Có thể nói đây là thời kỳ “Trăm Hoa Ðua Nở” của Phật Giáo Trung Quốc. Cái vườn hoa bát ngát tư tưởng này đã có những cống hiến tích cực cho xã hội, nhân sinh, không phải chỉ riêng cho Trung Quốc mà là chung cả vùng Tây Á. Tuy nhiên điều này không có nghĩa là không tạo nên những cái nhíu mày của thành phần thủ cựu, bảo thủ trong Phật Giáo, thành phần tự xem mình là chính thống. Một câu hỏi được nêu ra –cũng là một câu hỏi muôn đời: Những pháp môn hành trì này có hoàn toàn phản ảnh đúng tư tưởng của giáo lý nhà Phật hay không? Có bao nhiêu phần trăm Phật Giáo trong những pháp môn tu hành này?

Câu hỏi tương tự này một lần nữa cũng được đặt ra cho Phật Giáo Nhật Bản khi các tông phái Tịnh Ðộ Chơn Tông và Nhật Liên Tông -sau này phát triển thành phong trào SOKA GAKKAI- ra đời. Ðối với Nhật Liên Tông, câu hỏi này còn được nêu lên một cách gay gắt và sắt máu hơn. Ðể duy trì sự "chính thống" của mình, các tông phái Thiền, Tịnh Ðộ và Luật Tông của Nhật Bản đã tập hợp hàng ngàn đệ tử, tổ chức một cuộc phục kích với một rừng gươm giáo, và tên bắn như mưa quyết tiêu diệt cho kỳ được người sáng lập Nhật Liên Tông, Nichiren Daishonin,  và môn đệ. Daishonin đã thoát chết trong cuộc mưu sát này như một phép lạ.

Không phải chỉ ở Trung Hoa hay Nhật Bản mà bây giờ tại Việt Nam, ngay trong thế kỷ này, người ta thấy câu hỏi trên cũng được thành phần tự nhận là "chính thống" đặt ra với Phật Giáo Hòa Hảo, thậm chí họ còn đệ đơn lên chính quyền đương nhiệm xin giúp đỡ họ xoá dùm hai chữ Phật Giáo trong Phật Giáo Hòa Hảo vì cho rằng Phật Giáo Hoà Hảo không phải là Phật Giáo!

Thế nhưng, có lẽ câu hỏi này cũng nên được đặt ngược trở lại với những người tự nhận rằng mình là chính thống: Có bao nhiêu phần trăm Phật giáo ở trong họ? Ðại Thừa há đã chẳng từng bị người anh em Nguyên Thủy xem là Bà La Môn đội lốt? Và ngay trong nội bộ của Phật Giáo Ðại Thừa, cũng đã từng xảy ra không biết bao nhiêu cuộc tranh cãi kịch liệt giữa những vị đại luận sư, có lúc các ngài còn nặng lời với nhau, cụ thể như ngài Thanh Biện, một vị luận sư lẫy lừng của Trung Quán đã lên án một cách nặng nề phái Duy Thức rằng “học thuyết của trường phái Duy Thức đã được bày đặt ra “một cách vô liêm sỉ” bởi Vô Trước và những kẻ theo đuôi, trên cơ sở hoàn toàn nhận thức sai lầm về một số nội dung kinh điển Phật giáo.” (1) Tất cả những vấn nạn này nói chung đều được bắt nguồn từ tinh thần cố chấp, bảo thủ, cục bộ, tông phái luôn luôn cho rằng tư tưởng của mình, của phe mình là đúng, là chính thống, là chân lý còn bất cứ những ai không theo quan điểm của phe phái mình là tà, là ngụy! Tinh thần này rõ ràng đã hoàn toàn phản lại tinh thần bao dung, nhân bản và khai phóng của đạo Phật.

Ðể trả lời những cáo buộc về chủ trương cổ xúy tình dục, Osho minh thị: “Người ta nghĩ là tôi đang rao giảng về tình dục. Không phải vậy, tôi là một trong những người rao giảng Thượng Đế (2). Nếu tôi có nói những chuyện liên quan đến tình dục, dĩ nhiên là phải có lý do –mà cái lý do chính là tôi muốn rằng bạn phải hiểu biết về nó trước khi quá trễ. Hiểu biết về nó, hiểu biết một cách hoàn toàn, trực diện với nó và kết thúc với nó. Bạn phải đi vào tình dục trong suy niệm, trong cảnh báo, tỉnh thức –đó là cách thức tiếp cận của mật tông, đó là phong thái của mật tông. Thể nhập vào đó và chứng nghiệm. Một khi bạn hiểu biết cặn kẽ một cái gì đó, có nghĩa là bạn được hoàn toàn tự do không còn vướng bận đến nó nữa. Từ kiến thức, đến hiểu biết, rồi giải phóng.” (3)

Osho đã giải thích rõ ràng hơn: “Tất cả những nỗ lực của tôi ở đây là làm cho các bạn trở nên chán ngán tình dục. Bởi vì chỉ khi nào bạn chán ngán tình dục, bạn mới quay trở về lại với Thượng Đế, và không hề có chuyện ngược lại. Một người bị ẩn ức sinh lý sẽ vẫn còn quan tâm đến tình dục mãi, đó là lý do tại sao tôi chống lại sự ức chế. Có thể bạn sẽ ngạc nhiên nhưng đó là lô-gíc của tôi, sự tính toán của tôi. Một người bị ức chế sinh lý sẽ vẫn còn quan tâm đến tình dục, vẫn bị ám ảnh bởi tình dục, thế nên tôi nói rằng bạn cứ việc thanh thoả với tình dục đi và rồi ngay sau đó bạn sẽ chán, chuyện đó sẽ chấm dứt. Và khi bạn đã thanh thoả xong với nó, tình dục mất tất cả ý nghĩa của nó rồi, thì đó chính là ngày trọng đại, là giây phút lớn lao nhất trong đời bạn. Lúc đó bạn trở nên quan tâm đến Thượng Ðế, điều mà chưa bao giờ xảy ra trước đây.” (4)

Đó là con đường từ dục đến vô dục của Osho. Như Yagyu, một vị Thiền sư đã nói, “Bạn hãy cứ để cho mình đi với dục. Sống với nó, làm bạn đồng hành với nó. Ðó cũng là một cách thế để loại trừ nó.”

Xuyên suốt qua các tác phẩm của Osho người ta thấy đều toát ra một thông điệp chính: Thông điệp giải phóng con người. Ông mang cho mình sứ mạng của một kẻ giải phóng nô lệ, đưa con người thoát ra khỏi những trói buộc, áp bức của tư tưởng; những bức tường, những rào chắn của định kiến đã được dựng lên chung quanh và trong họ từ bao đời.  Giải phóng con người có nghĩa là giúp cho họ nhận ra được những khả năng tiềm ẩn ở trong họ, sử dụng được chúng như là của riêng mình. Và sứ mệnh của một vị Thầy thực sự, những nỗ lực chính của ông ta là tìm cách tạo điều kiện cho môn sinh đứng vững trên đôi chân mình, để họ trở thành độc lập, trở thành chính họ. Một cái nhìn thấu suốt vào sinh thể như thế được gọi là thân chứng, là đạt ngộ, tức là sự tỉnh thức từ sau một cơn mê dài. Osho là người tiếp tục đi khai triển cái thông điệp của Ðức Phật Thích Ca đã nói với nhân loại hơn hai ngàn năm trăm năm trước: “Các người hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi.” Nhưng vấn nạn chung của con người trên bình diện tâm linh, tư tưởng, do bị điều kiện hoá, thường có khuynh hướng thích được sống trong nô lệ hơn là được giải phóng. Con người thường cảm thấy thoải mái đi van vái những gốc đa, những ông Trời, những Thượng Ðế hơn là đi tìm cầu giác ngộ. Họ cần những cái nạng chống. Từ đó trên thế gian mới nảy sinh ra một giai cấp tự nhận mình là thông dịch viên chính thức của Thượng Ðế, của Chúa, của Phật -những thông dịch viên hữu thệ! Họ là những người phục vụ cho những cơ chế đã được thiết định. Họ ru ngủ kẻ nô lệ, họ cấu kết với kẻ thống trị, và như thế, số phận của nhà giải phóng đã được an bài. Không bị đóng đinh trên thập tự thì cũng được đưa lên giàn hỏa. Osho may mắn hơn và nhiều lần ông đã ngạc nhiên tự hỏi: “ họ đã để cho chúng ta sống yên cũng đã là một phép lạ. Cũng chỉ là chuyện chẳng đặng đừng thôi vì thời buổi này người ta đâu có thể giết người theo cái kiểu mà họ đã đóng đinh Chúa Giêsu hay bắt Socrates uống thuốc độc.”

Một nhà văn của nhóm Nhân Văn Giai Phẩm trước đây đã viết một truyện ngắn ẩn dụ đầy ý nghĩa có tựa đề là "Con ngựa già của chúa Trịnh." Chuyện kể rằng Chúa Trịnh rất thích ngựa đẹp. Con ngựa được tuyển để chạy xe cho Chúa là con ngựa thuộc loài giống tốt. Nó được nuôi dưỡng để làm một nhiệm vụ duy nhất là kéo xe cho Chúa. Từ nhỏ nó đã được gắn hai tấm mạng để che mắt hai bên. Từ đây nó không còn được phép nhìn đi bất cứ nơi đâu mà chỉ nhìn về một hướng. Không có một con đường nào khác ngoài con đường trước mặt. Ngày hai buổi đi về trên lối mòn cũ, trên một con đường nó đã thuộc nằm lòng. Bao nhiêu năm như thế. Con đường này đã trở thành chân lý, không có một sự thật nào khác ngoài con đường này. Chân lý cụ thể như vậy cho nên dầu có nhắm mắt lại nó cũng không bao giờ đi chệch ra một bước. Rồi đến một ngày khi  nó già yếu không còn kéo xe được nữa, người mã phu cho tháo hai tấm che ở hai bên mắt ra. Con ngựa già của chúa Trịnh vô cùng ngạc nhiên -và hoảng hốt- khi khám phá ra rằng chân lý không phải chỉ là một lối mòn duy nhất mà trong bao nhiêu năm qua nó cắm cúi đi về. Hai bên đường còn có biết bao nhiêu là hoa thơm cỏ lạ, thế giới chung quanh thật mênh mông và huyền diệu biết bao.

Ðây là một ẩn dụ chính trị, nhưng đồng thời cũng là một ẩn dụ về tâm linh, đời sống, và con người. Tôi không còn nhớ rõ câu chuyện được kết thúc như thế nào và tôi cũng không có nhu cầu phải tìm hiểu số phận của những con ngựa già của cúa Trịnh. Có thể có những con -một số rất ít- cảm thấy hân hoan trước những khám phá mới, chúng cảm ơn đời và sống hạnh phúc với những ngày còn lại. Có thể chúng sẽ vào chùa đi tu vì đã quá già để đi làm cách mạng! Nhưng số rất đông còn lại sẽ vô cùng đau khổ. Chúng sẽ đi đứng rất lạng quạng và có thể sẽ bị té xuống hố không chừng. Chúng sẽ rất oán hận và nguyền rũa những người đã mở mắt chúng và vô cùng tiếc nuối những ngày đi về trên lối mòn cũ với tấm mạng che mắt ở hai bên! Osho đã đi làm công việc giải phóng "những con ngựa già của chúa Trịnh." Ông nhận được những lời tán dương và cũng không thiếu những lời nguyền rũa!

Gần đây, một số tác phẩm của Osho đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt nhằm giới thiệu đến độc giả và đặc biệt là giới Phật tử một cái nhìn mới mẻ, thơ mộng về tư tưởng Phật giáo, về Thiền tông. Trong số những công trình đó phải kể đến bộ Kinh Pháp Cú do Sư bà Trí Hải ở trong nước dịch và Sư cô Minh Tâm ở hải ngoại với một số tác phẩm khác. Cũng trong chiều hướng này, chúng tôi hôm nay xin được giới thiệu đến độc giả cuốn  thứ nhất trong bộ “Thiền: Con Ðường Nghịch Lý” gồm ba cuốn của Osho. Ðây là một tập hợp gồm những bài giảng, những câu hỏi đáp được kết tập lại chung quanh đề tài Thiền học mà trong đó, Osho đã chỉ ra cho con người một nghệ thuật sống Thiền để có thể hoà điệu, trôi theo cùng với nhịp đời đang tuôn chảy, và quan trọng hơn, chuẩn bị cho những người tìm cầu giác ngộ một hành trình tâm linh để có thể làm một bước nhảy quyết liệt vào Tánh Không, một bước nhảy tự sát, tan hoà vào Nhất Thể, chan hoà cùng vạn hữu, hoà nhịp cùng khúc luân vũ của toàn vũ trụ. Cái Tánh Không đó, bạn không thể tìm kiếm nó ở bất cứ nơi đâu, không thể tìm cầu ở bất cứ ai, không ở Thượng Ðế, không ở Chúa, ở Phật ... Nó ở ngay trong bạn. Trong vô niệm. NGAY BÂY GIỜ và TẠI ÐÂY.

Những bài giảng về Thiền trong “Thiền: Con Ðường Nghịch Lý” được điểm xuyết thêm một chút khôi hài duyên dáng bởi những câu chuyện tiếu lâm, những chuyện tiếu lâm có thể làm cho các nhà đạo đức nhăn mặt, nhưng đó là một trong những sở trường của Osho, vì ông cho rằng Thiền không hề mang một khuôn mặt chảy dài nghiêm trọng, và chỉ có Thiền là tôn giáo duy nhất trêmn thế giớ này đã và sẽ mang đến cho con người những nụ cười, có khả năng biến cải đời sống này thành một ngày lễ hội. Và từ đó, Osho đã đi đến một kết luận dứt khoát rằng, Thiền sẽ là một tôn giáo của tương lai, một tôn giáo phổ quát của nhân loại. Thực tế đã và đang chứng minh điều ông nói.

Cuối cùng, một điều cũng xin được thưa với độc giả rằng, Phật giáo không phải của riêng ai, cũng không ai có thể đại ngôn nói rằng chỉ có mình là hiểu đúng giáo lý của Ðức Phật, và dành cho mình cái độc quyền diễn giải tư tưởng của Ngài. Từ xưa đến nay, Phật giáo –trong đó có Phật Giáo Việt Nam- đâu có nhu cầu cần thiết phải dựng lên những rừng gươm giáo để bảo vệ cái mà mình cho là chính thống? Ðâu có cần những cảnh sát tôn giáo theo kiểu những ông đạo Taliban và cũng không hề có nhu cầu đào tạo ra những ông quan kiểm tục mới. Chiếc áo màu vàng tự nó đã đẹp, tự nó đã toát ra mùi hương, ánh sáng của giác ngộ. Ðâu có cần phải tranh nhau để nói rằng chỉ có màu vàng của chiếc áo mà tôi đang mặc mới đúng là màu vàng của chiếc y mà Ðức Phật đã bận lúc còn tại thế? Người Phật tử chân chính chỉ cần đi trong chánh niệm, võ trang bằng chánh kiến, chánh tư duy và bằng lời Phật dạy trong kinh Kalama:

"Này các người Kàlàma, đừng tin vì nghe nói lại, đừng tin vì theo phong tục, đừng tin vì nghe tin đồn, đừng tin vì kinh điển truyền tụng, đừng tin vì lý luận, đừng tin vì công thức, đừng tin vì có suy tư đầy đủ về những dữ kiện, đừng tin vì phù hợp với định kiến; đừng tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền, đừng tin vì Sa môn là bậc đạo sư của mình.

Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: "Các pháp này là bất thiện; Các pháp này là đáng chê; Các pháp này bị các người có trí chỉ trích; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh khổ đau", thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ chúng!”

Như vậy tại sao chúng ta lại không thong dong tự tại, để cưởi ngựa xem hoa, dạo chơi trong vườn hoa tư tưởng. Hãy để cho những con ngựa già của chúa Trịnh chết trong bình an với cặp kiếng che. Và bây giờ hãy để cho những tác phẩm của Osho nói lên tư tưởng của mình. Trong tinh thần đó, xin được giới thiệu đến độc giả "Thiền con đường của nghịch lý " của Osho. Cũng trong tinh thần đó, mời bạn bước vào thế giới của Thiền, với cung cách của Bồ Ðề Ðạt Ma, một chiếc giày ở trong chân, và một chiếc giày đội trên đầu. Hay như thông điệp cuối cùng được ghi lại trên bia mộ của Osho, do đích thân ông viết:

OSHO

Không sinh không diệt

Chỉ đến viếng thăm hành tinh trái đất này trong khoảng từ

11/12/1931-19/01/1990

Xin lỗi bạn đọc, có lẽ tôi đã hơi dông dài.

"Ðạo vốn không lời" - Như Bồ Ðề Ðạt Ma đã nói.

Tâm Hà Lê Công Ða

CHÚ THÍCH:

(1) Tánh Và Tướng. Vấn Ðề Nhị Ðế trong Tứ Ðại Thuyết Phái Phật Giáo. Prof. Guy Newland, Ph.D.

(2) Từ Thượng Ðế ở đây không mang ý nghĩa của Thượng Ðế trong các tôn giáo độc thần. Ðây là một khái niệm để chỉ cái bản tánh của muôn loài. Ðối tượng giảng pháp của Osho là người Tây phương, ông dùng từ Thượng Ðế để cho họ dễ hiểu hơn.

(3&4) Zen, The Path of Paradox. Osho. P. 67.

Chương 1. Hãy Thắp Nến Lên Cùng Với Tinh Cầu Xa Thẳm.

Thiền không phải là thần học. Thiền là một tôn giáo –và một tôn giáo không thần học là một hiện tượng độc nhất vô nhị. Tất cả những tôn giáo khác đều hiện hữu chung quanh ý niệm về Thượng Ðế. Họ có những hệ thống thần học. Thượng Ðế là trung tâm, không phải là con người; con người không phải là cứu cánh, Thượng Ðế mới là cứu cánh. Thiền thì không như thế. Với Thiền, con người là mục tiêu, con người là cứu cánh cho chính mình. Thượng Ðế không bao giờ là một cái gì đó vượt lên trên con người, Thượng Ðế là cái gì đó ẩn tàng ở chính trong con người. Con người mang theo Thượng Ðế với mình như là một năng lực tiềm ẩn.

Thế nên không hề có ý niệm Thượng Ðế trong Thiền. Và nếu bạn muốn, bạn cũng có thể nói rằng ngay cả nó cũng không phải là một tôn giáo -bởi vì làm thế nào lại có một tôn giáo mà không mang ý niệm về Thượng Ðế? Chắc chắn là những người được nuôi dưỡng trong bầu khí Ki-tô, Hồi giáo, Ấn Ðộ giáo, hay Do Thái giáo sẽ không quan niệm nổi Thiền thuộc loại tôn giáo nào. Nếu không Thượng Ðế thì phải là phiếm thần. Nhưng không phải như thế. Thiền hữu thần ngay tự bản chất –nhưng không có mặt Thượng Ðế.

Ðây là điểm cơ bản đầu tiên cần phải được thông suốt. Hãy để cho ý niệm này thấm sâu vào lòng bạn, và rồi mọi việc sẽ sáng tỏ. Thiền cho rằng Thượng Ðế không hiện hữu ở ngoài tôn giáo mà là ở trong. Nó không ở một nơi nào đó mà ngay tại đây. Thật ra, đối với Thiền, không hề có ý niệm "ở đó", tất cả đều hiện hữu ngay tại đây. Và Thượng Ðế cũng không bao giờ hiện hữu ở lúc đó mà là bây giờ -Thượng Ðế hiện hữu ngay lúc này, không phải ở một thời điểm nào khác. NGAY BÂY GIỜ và TẠI ÐÂY. Không có một không gian hay thời gian nào khác. Khoảnh khắc này là tất cả. Trong khoảnh khắc này tất cả hiện hữu đều tụ hội. Trong khoảnh khắc này tất cả đều có mặt. Nếu bạn không thấy được điều này không có nghĩa là chúng không có mặt –mà đơn giản là vì bạn không có thị kiến để nhìn thấy nó. Thượng Ðế không phải là cái gì đó để bạn tìm kiếm. Bạn chỉ cần mở rộng đôi mắt của mình ra. Thượng Ðế đã luôn sẵn ở đó.

Cầu nguyện cũng chẳng dính dấp gì đến Thiền -bạn cầu nguyện với ai? Không hề có một ông Thượng Ðế ngự sẵn ở một nơi nào đó ở trên Thiên Ðường và điều khiển cuộc sống con người. Không hề có một ông kiểm soát viên như thế. Dòng sống chuyển động một cách nhịp nhàng và hài hòa với chính nó. Không hề có ai đó ở bên ngoài để ra lệnh, chỉ huy. Khi có một thứ quyền lực ở bên ngoài như thế, lập tức nó tạo ra tình trạng nô lệ… những người Cơ Ðốc là những kẻ nô lệ. Những người Hồi giáo cũng thế. Khi có một vị Thượng Ðế đứng ở đâu đó chỉ huy, dứt khoát là bạn trở thành kẻ tôi tớ, hay tệ hại hơn, một tên nô lệ. Bạn mất hết tất cả phẩm cách.

Thiền không như thế. Thiền cho bạn phẩm cách con người. Không hề có một quyền lực nào ở bất cứ nơi đâu. Tự Do là hoàn toàn và tuyệt đối.

Nếu Frederick Nietzsche có đôi chút hiểu biết về Thiền có lẽ ông ta đã trở thành trầm mặc thay vì nổi điên. Ông ta đã rơi tỏm vào một sự thực vĩ đại: "Không hề có Thượng Ðế. Thượng Ðế đã chết. Con người được hoàn toàn tự do." Ông đã rơi tỏm vào chân giá trị của tự do, nhưng điều này quả là quá mức đối với ông. Tâm của ông không chuyên chở nổi vì quá tải. Nó làm ông phát khùng, nổi điên.

Con người có thể có niềm tin tôn giáo mà không cần đến Thượng Ðế. Thực ra, vấn đề là làm sao con người tín ngưỡng được với một vị Thượng Ðế? Ðây là vấn nạn mà Thiền nêu ra, một vấn nạn khá nhức nhối. Làm sao con người có thể có niềm tin tôn giáo nếu có bóng dáng của Thượng Ðế? -Bởi vì Thượng Ðế sẽ hủy diệt tự do của bạn, Thượng Ðế sẽ thống trị bạn. Không tin ư? Hãy nhìn vào Cựu Ước và nghe Thượng Ðế phán: "Ta là một Thượng Ðế rất ganh tỵ và ta không thể khoan dung với bất cứ một Thượng Ðế nào khác. Những ai không theo ta là kẻ thù ta. Ta cũng là một Thượng Ðế rất bạo động và hung dữ và ta sẽ trừng phạt ngươi, sẽ quẳng ngươi vào hỏa ngục đời đời." Làm sao con người có thể có được niềm tin tôn giáo với một vị Thượng Ðế như thế? Làm sao bạn có tự do và làm sao bạn có thể thăng hoa nhân cách? Không có tự do, dứt khoát không có nở hoa trí tuệ. Làm sao bạn có thể trở thành một con người thực với nhân cách toàn vẹn khi có một ông Thượng Ðế luôn ở bên cạnh giam hảm bạn, lên án bạn, buộc bạn phải làm điều này, điều kia và điều khiển bạn?

Thiền cho rằng với sự hiện hữu của Thượng Ðế, con người sẽ mãi mãi ở trong tình trạng nô lệ; với Thượng Ðế, con người mãi mãi chỉ là những kẻ chuyên môn qùy lạy; với Thượng Ðế con người luôn sống trong tình trạng sợ hãi. Làm sao đời sống của bạn sẽ nở hoa trong tình trạng sợ hãi? Bạn sẽ co rúm lại, bạn sẽ khô héo đi, và bạn sẽ chết dần chết mòn. Thiền cho rằng khi Thượng Ðế không còn có mặt, Tự Do sẽ chan hòa, sẽ không có một quyền lực hiện hữu. Từ đây sẽ lớn dậy trách nhiệm. Hãy nhìn kỹ đi... Nếu bạn bị kẻ khác thống trị, bạn sẽ không bao giờ có ý niệm trách nhiệm. Quyền lực thống trị tạo ra tinh thần vô trách nhiệm; quyền lực thống trị tạo ra chống đối, phản kháng, nổi loạn ở trong bạn -bạn muốn thủ tiêu Thượng Ðế. Ðó là ý nghĩa câu nói của Nietzsche, Thượng Ðế đã chết –không phải Thượng Ðế tự sát, mà là bị giết chết.

Thượng Ðế phải bị giết chết. Bởi vì với sự hiện hữu của Thượng Ðế, con người không hề được tự do –y phải bị loại trừ. Nhưng rồi sau đó thì Nietzsche kinh hoàng. Sống không Thượng Ðế con người phải rất can đảm; sống không Thượng Ðế đòi hỏi sự quán tưởng sâu xa; sống không Thượng Ðế con người cần tỉnh thức cao độ -tất cả những điều này đã chưa hề được chuẩn bị. Ðó là lý do tại sao tôi nói rằng Nietzsche bị rơi tỏm vào sự thực, ông ta không hề khám phá ra chân lý.

Ðối với Thiền, đây là sự khám phá. Ðây là một chân lý đã được thiết định: Thượng Ðế không hề hiện hữu. Con người chịu trách nhiệm với chính mình và với thế giới mà y đang sống. Nếu có khổ đau, bạn là người gánh chịu trách nhiệm, đừng có đổ lỗi cho ai khác. Bạn không thể chạy trốn trách nhiệm của mình. Nếu thế giới này xấu xa và đầy thống khổ, tất cả chúng ta đều có trách nhiệm –mà không là ai khác. Nếu chúng ta không trưởng thành, chúng ta không thể quẳng gánh nặng trách nhiệm lên vai kẻ khác. Chúng ta phải nhận lấy trách nhiệm.

Khi Thượng Ðế không còn hiện hữu, bạn được trả về nguyên vị. Bạn đã trưởng thành. Bạn buộc phải trưởng thành. Bạn phải gánh lấy trách nhiệm cuộc đời mình; bạn phải nắm lấy nó trong đôi tay mình. Bây giờ thì bạn đã trở thành chủ nhân ông của chính mình. Bạn trở nên cảnh giác hơn, tỉnh táo hơn, vì bất cứ điều gì xảy ra bạn sẽ là người hoàn toàn nhận chịu trách nhiệm. Bạn đã đón nhận một trọng trách. Khi một người bắt đầu cảnh giác hơn, tỉnh táo hơn, họ bắt đầu có một cuộc sống hoàn toàn khác biệt. Họ sống tỉnh thức. Họ trở thành chứng nhân.

Và khi không còn gì ở ngoài tầm... Cái gì ở ngoài tầm cũng đang hiện hữu ở trong bạn, không có gì là xa xôi ở phía bên kia. Ðối với niềm tin Cơ Ðốc, cái ở phía bên kia đó luôn ở ngoài tầm; đối với Thiền nó ở bên trong. Thế nên bạn đâu có cần phải hướng đôi mắt của mình lên bầu trời để cầu khấn -một việc làm nhảm nhí, vô nghĩa; bạn đang cầu khấn với một khoảng không. Trong tâm tưởng, bầu trời kia còn thấp hơn là chính bạn.

Có một số người đứng khấn vái trước một cái cây. Không ít người Ấn Ðộ giáo khấn cầu với một cái cây, có rất nhiều những người Ấn Ðộ giáo khác tìm đến sông Hằng và khấn cầu với một giòng sông, có nhiều người lại cầu khấn với một tảng đá, có người cầu khấn với bầu trời, thậm chí với một ý niệm, một tư tưởng. Kẻ bề trên lại đi cầu khấn với kẻ dưới. Thật là một việc làm nhảm nhí vô nghĩa.

Thiền nói rằng: Chỉ có một con đường duy nhất là thiền quán. Bạn không còn phải qùy trước bất cứ ai. Hãy liệng bỏ thói quen nô lệ cũ. Bạn chỉ cần một chút lặng lẽ, yên tĩnh và quán chiếu nội tâm để tìm ra cái cốt lõi. Ðây cũng chính là cái cốt lõi của hiện hữu. Khi bạn đạt đến điểm rốt ráo tận cùng này ở trong bạn, thì đây cũng chính là cái rốt ráo tận cùng của hiện hữu. Ðó là Thượng Ðế ở trong Thiền. Nhưng người ta không gọi đó là Thượng Ðế. Quả là một điều may.

Như vậy, điều cần phải ghi nhớ đầu tiên, rằng Thiền không phải là thần học, nó là một tôn giáo -một tôn giáo hoàn toàn khác biệt với những tôn giáo khác. Hãy lấy một thí dụ. Nó không giống với Hồi giáo. Hồi giáo cần ba điều cơ bản: một Thượng Ðế, một cuốn thánh kinh và một nhà tiên tri. Thiền không cần Thượng Ðế, không cần thánh kinh, không cần nhà tiên tri. Hiện hữu toàn vẹn chính là lời tiên tri của Thượng Ðế. Hiện hữu toàn vẹn chính là thông điệp của Thượng Ðế.

Nên nhớ rằng Thượng Ðế không hề cách ly với chính thông điệp của mình. Thông điệp tự thân đã thiêng liêng. Nó không cần đến người trung gian -tất cả những điều nhảm nhí vô nghĩa này không có trong Thiền. Thần học được dựng lên bằng một cuốn sách. Nó cần đến một cuốn sách giả bộ như là thánh kinh, nó cần một cuốn sách tự nhận là rất đặc biệt –không hề giống với bất cứ một cuốn sách nào khác. Vì đây là lời Thượng Ðế, vì đây là Phúc Âm. Nó được mang tên là Bible. Nó được mang tên là Koran...

Thiền thì cho rằng tất cả mọi thứ đều nhiệm mầu, thiêng liêng, tại sao lại có cái này đặc biệt hơn cái khác? Tất cả đều đặc biệt như nhau. Không có gì là không đặc biệt thế nên không có gì cũng là đặc biệt. Mỗi cọng lá trên mỗi cành cây, mỗi viên sỏi trên từng bờ biển đều đặc biệt, nhất thể, thánh hoá. Không phải chỉ có Bible là thiêng liêng, cũng không phải chỉ có kinh Koran là thiêng liêng. Khi một tình nhân viết thư cho người mình yêu dấu, lá thư đó cũng là một thiêng liêng.

Thiền đem thiêng liêng mầu nhiệm đến với cuộc sống đời thường. Bokogu, một vị đại thiền sư, luôn luôn nói : "Thật là tuyệt vời! Thật là mầu nhiệm! Tôi đang khiêng dầu, tôi đang gánh nước." "Thật là tuyệt vời! Thật là mầu nhiệm!" Việc khiêng dầu và gánh nước từ giếng lên được ông tán thán "Thật là mầu nhiệm!" Ðó chính là tinh thần của Thiền. Nó chuyển hoá cái bình thường thành phi thường. Nó chuyển hoá cái ô trọc thành thiêng liêng. Nó xóa nhòa biên giới giữa phàm và thánh. Ðó cũng là lý do tại sao tôi nói rằng Thiền không phải là thần học. Thần học làm nhiễm độc tôn giáo. Trên bình diện tôn giáo, sẽ không có gì khác nhau giữa một người Hồi giáo, Cơ Ðốc hay Ấn Ðộ giáo, nhưng trên bình diện thần học là cả một sự cách biệt lớn lao. Họ được xây dựng trên những nền tảng thần học khác nhau. Và rồi con người đánh nhau cũng chỉ vì thần học.

Tôn giáo chỉ có một mà thần học thì đủ thứ. Thần học bao hàm triết học về Thượng Ðế, luận lý về Thượng Ðế... tất cả đều nhảm nhí vô nghĩa bởi vì không có cách gì chứng minh có Thượng Ðế -cũng như không có Thượng Ðế. Tranh cãi những điều chẳng dính dấp vào đâu cả. Vâng, người ta có thể nói có những điều chỉ có thể thực chứng mà không thể chứng minh –và đó là điều mà thần học tiếp tục làm những công việc ngu xuẩn -chẻ sợi tóc ra làm tư. Khi bạn là người khách quan đứng ở xa nhìn vào, bạn sẽ không khỏi bật cười. Sao mà lại có chuyện lố bịch như thế.

Trong thời đại Trung Cổ, các nhà thần học Cơ Ðốc đã vô cùng quan tâm, vô cùng lo lắng, vô cùng hoang mang với những vấn nạn mà xem ra sẽ chẳng bao giờ là vấn nạn của bạn cả. Thí dụ như, có bao nhiêu thiên thần có thể cùng đứng được trên một mũi kim? Ðã có không biết bao nhiêu sách vở luận bàn về đề tài này –đã nổ ra một cuộc tranh luận khá lớn lao.

Mulla Nasrudin, chủ nhân của hai con chim vẹt xanh, một hôm mang chim đến cho một vị bác sĩ thú y nhờ chăm sóc: "Tôi lo quá, những con chim của tôi không đi cầu cả tuần nay rồi."

Nhà thú y sĩ nhìn vào lồng và hỏi, "Ông luôn luôn lót lồng chim với những tấm bản đồ thế giới?"

"Không, » Mulla Nasrudin trả lời, "Tôi chỉ mới thay nó vào hôm thứ Bảy vừa rồi vì hết cả giấy báo."

"Ðấy là lý do !" nhà thú y sĩ trả lời. "Vẹt xanh là giống vật rất nhạy cảm. Nó nín đi cầu vì sợ rằng trái đất này sẽ lấy hết phân mà nó có thể bài tiết nổi!"

Thần học là thứ cặn bả phế thải. Tôn giáo đã bị đầu độc bởi thần học. Một người có tín ngưỡng đích thực không hề biết đến thần học. Vâng, y sẽ thực chứng, sẽ đạt đến chân lý, đến điểm linh quang mà không cần đến thần học. Nhưng thần học lại giúp ích cho các nhà học giả, bác học, những người được gọi là trí thức. Nó còn cần thiết hơn nữa cho giới tu sĩ, các ông giáo hoàng, các Shankaracharyas. Nó mang lại mối lợi lớn cho họ. Toàn bộ cái dịch vụ làm ăn của họ đều nương tựa vào đây.

Thiền thì khác, nó cắt đứt tất cả mọi gốc rễ. Nó hủy diệt cái dịch vụ cơ bản nhất của giới tu sĩ. Và đây cũng là cái dịch vụ tồi tệ nhất trên thế giới vì được đặt trên sự dối gạt lớn lao. Nhà tu sĩ không hề biết gì cả nhưng lại tiếp tục đi rao giảng ; nhà thần học không hề biết gì cả nhưng lại tiếp tục đi nói chuyện huyên thuyên về học thuyết. Ðương sự cũng dốt nát như bao nhiêu người khác –có khi còn dốt nát hơn nữa là khác, nhưng là một sự dốt nát rất có lớp lang bài bản, được tô vẽ bởi nhiều thứ -tô vẽ bởi kinh sách, tô vẽ bởi học thuyết; tô vẽ một cách xảo quyệt và thông minh khiến người ta khó mà tìm ra được kẻ hở. Thần học như thế chẳng có ích lợi gì cho nhân loại, nhưng chắc chắn là nó giúp ích cho một số người: những tu sĩ. Từ đó nhân danh những học thuyết xuẩn động, họ khai thác con người.

Hai nhà phân tâm học gặp gỡ nhau tại một nhà hàng đông khách và bắt đầu nói chuyện. Một người khoe là mình đang chữa trị một ca phân sinh nhân cách khá thích thú. Người kia chặn họng : "Phân sinh nhân cách có gì mà đặc biệt? Những trường hợp này xảy ra thông thường quá mà !"

"Thích thú ở chỗ là tớ được cả hai người trả tiền !"

Những nhà thần học cũng sống như thế. Thần học là chính trị. Nó chia rẽ con người. Chia để trị là thủ thuật muôn đời.

Thiền không thế, nó nhìn nhân loại không bằng ánh mắt phân chia –nó không chia rẽ. Nó có một cái nhìn toàn diện. Ðó là lý do tại sao tôi hay nói rằng Thiền là tôn giáo của tương lai. Nhân loại ngày càng trưởng thành dần trong tỉnh thức lúc đó thần học sẽ bị loại trừ và tôn giáo sẽ được chấp nhận một cách thuần khiết như là một thực chứng tâm linh.

Nhật Bản có một từ ngữ đặc biệt để diễn tả điều này. Họ gọi đó là konomama hay sonomama –"Cái Ðây là" của hiện hữu. Một chữ Ðây viết hoa- không là cái gì khác. Chính cái như thị này của đời sống mới là Thượng Ðế, không là cái gì khác. Chính cái như thị trong khoảnh khắc này đây mới thánh hóa, thiêng liêng: cái như thị của một cành cây, cái như thị của một hòn đá, cái như thị của một người nam, cái như thị của một người nữ, cái như thị của một đứa trẻ. Và cái như thị đó không hề được định nghĩa, không thể được định nghĩa. Bạn có thể tan biến vào đó, thể nhập vào đó, nếm được hương vị của nó. "Thật là tuyệt vời! Thật là mầu nhiệm!"

Vâng, bạn không thể định nghĩa được nó, không thể phân tích nó một cách luận lý, không thể đóng khung nó vào một ý niệm dứt khoát, rõ ràng. Nó sẽ bị giết chết bởi ý niệm. Nó sẽ không còn là như thị nữa mà là một sản phẩm cấu trúc của tâm. Cái danh từ "Thượng Ðế" không phải là Thượng Ðế, cái ý niệm về Thượng Ðế không phải là Thượng Ðế.Cũng vậy ý niệm về "tình yêu" không phải là tình yêu, ý niệm về "thực phẩm" không phải là thực phẩm. Thiền đã nói ra điều này một cách rất đơn giản: Hãy nên nhớ rằng thực đơn không phải là món ăn. Bạn đừng có xơi luôn thực đơn nhé. Nhưng đó là điều mà người ta đã làm hàng bao thế kỷ qua: xơi luôn cả thực đơn !

Thế thì bạn đừng ngạc nhiên khi thấy con người ốm đói, con người không thể thăng hoa, con người không sống động, con người không sống một cách trọn vẹn; dĩ nhiên thôi, ai cũng có thể thấy trước điều này. Họ không hề sống bằng thực phẩm thực. Họ nói quá nhiều về thực phẩm đến độ quên mất đi thực phẩm là cái gì. Thượng Ðế phải được ăn, Thượng Ðế phải được nếm, Thượng Ðế phải được sống với –không phải là để tranh luận về.

Cái tiến trình "nói về" này chính là thần học. Cái "nói về" này dẫn ta đi lòng vòng, chẳng bao giờ đưa ta đến cái đích thực. Ðây là cái vòng luẩn quẩn. Luận lý chỉ là cái vòng lẩn quẩn. Và Thiền chính là những nỗ lực nhằm đưa ta thoát ra khỏi cái vòng lẩn quẩn đó.

Tại sao luận lý là cái vòng lẩn quẩn? Bởi vì chính trong tiền đề đã hàm chứa kết luận. Kết luận chẳng có gì là mới mẻ, nó đã được chứa sẵn trong tiền đề. Và rồi trong kết luận, tiền đề được chứa sẵn. Cũng chẳng khác gì một cái hạt: cái cây được chứa sẵn trong cái hạt, rồi cái cây sản sinh ra vô số hạt, rồi trong những hạt này sẽ lại ươm mầm những cái cây. Cái vòng lẩn quẩn là như thế. Hạt, rồi cây, rồi hạt. Tiếp tục như thế mãi. Cũng giống như trứng, rồi gà, rồi trứng, rồi gà, rồi trứng... tiếp tục không ngừng. Một cái vòng bất tận.

Thiền là tất cả những gì nhằm bẻ gãy cái vòng lẩn quẩn này –tâm của bạn sẽ không còn tiếp tục lang thang qua những ngôn từ và ý niệm mà trực nhập ngay vào hiện hữu của tự thân.

Nanin, một vị đại thiền sư đang đốn củi ở trong rừng. Một vị giáo sư đại học tìm đến thăm. Nghĩ rằng gã tiều phu này chắc biết Nanin đang sống ở đâu trong vùng núi non này, ông ta liền hỏi thăm. Gã tiều phu nâng cái búa lên và nói: "Ta phải trả giá cái này đắt lắm đấy."

Dĩ nhiên vị giáo sư đâu có hỏi về cái búa. Ông muốn tìm hỏi xem Nanin đang ở đâu; ông muốn biết Nanin có đang ở trong chùa hay không để ông đến gặp. Gã tiều phu lại nâng cái búa lên và nói: "Nhìn đây này. Ta phải trả giá cái búa này đắt lắm đấy." Vị giáo sư hơi hoang mang và trước khi kịp tháo lui thì người tiều phu đã tiến sát đến gần hơn, đưa lưỡi búa hạ xuống ngay sát trên đỉnh đầu ông. Vị giáo sư hoảng hồn đứng run lên thì người tiều phu nói tiếp: "Cái búa này bén lắm đó." Ðến đây thì vị giáo sư bỏ chạy.

Sau đó, khi tìm được đến chùa, ông mới biết được rằng gã tiều phu kia không ai khác hơn là Nanin. Ông mới hỏi, "Bộ ông ấy điên hả?"

"Không," người đệ tử trả lời. "Khi ngài hỏi rằng Nanin có ở trong đó không thì ông ta trả lời rằng có bằng cách chỉ cho ngài thấy cái "ở trong" và cái "như thị" của ông ấy. Trong khoảnh khắc đó, Nanin là gã tiều phu; trong khoảnh khắc đó, cái búa ở trong tay ông ta, ông ta hoàn toàn thể nhập vào sự sắc bén của cái búa. Ông ta đã trả lời ‘Tôi đang ở trong’ bằng cái hiện sinh lập tức và toàn vẹn của mình ngay chính trong khoảnh khắc hiện tại đó. Ngài đã không lãnh hội được ý nghĩa này. Ông ta đã chỉ cho ngài thấy cái phẩm chất của Thiền."

Thiền là vô niệm và vô trí -không hề là sản phẩm của ý niệm, và trí tuệ. Ðây là tôn giáo duy nhất trên thế giới rao giảng về trực nhận tức thời; trực nhận tức thời trong từng khoảnh khắc, trực nhận tức thời trong từng sát na; hiện hữu ngay trong chính hiện tại, không quá khứ, không tương lai.

Thế nhưng con người bị bao quanh bởi thần học. Những lý thuyết thần học này giữ họ mãi trong tình trạng ấu trỉ, không cho phép họ trưởng thành. Bạn không thể nào trưởng thành được khi bị giam hảm ở trong hàng rào thần học, khoác lên người chiếc áo Ky tô hữu, hay Ấn Ðộ giáo, hay Hồi giáo, và ngay cả Phật tử. Bạn không thể trưởng thành. Bạn không đủ chỗ để lớn dậy. Bạn bị giam hảm quá kỹ, trong một không gian nhỏ hẹp; bạn đang bị bỏ tù.

Một vị mục sư trẻ thụt két một trăm ngàn đô-la của qũy nhà thờ và đem nướng hết vào thị trường chứng khoán. Rồi bà vợ trẻ đẹp của ông ta cũng chán ngán bỏ đi. Quá đổi tuyệt vọng, ông ta tìm đến một dòng sông và sắp sửa buông mình ra khỏi chiếc cầu để tự tử thì bị chặn lại bởi một người đàn bà trong chiếc áo khoác dài đen, khuôn mặt nhăn nheo, mái tóc quăn queo màu muối tiêu.

"Ðừng nhảy", người đàn bà với giọng the thé, "Ta là mụ phù thủy đây, và ta sẽ ban cho ngươi ba điều ước nếu ngươi làm cho ta một việc!»

"Không ai có thể giúp tôi được nữa," ông ta trả lời.

"Này, đừng có ngớ ngẩn như thế," bà ta đọc thần chú, "Alakazam! Tiền bị mất sẽ trở lại hộp an toàn của nhà thờ! Alakazam! Vợ ngươi hiện đang ở nhà chờ ngươi với tình yêu say đắm nhất. Alakazam! hai trăm ngàn đô la hiện ở trong nhà băng của ngươi!"

"Thật là tuyệt...tuyệt...tuyệt vời," vị mục sư lắp bắp, "bây giờ thì tôi phải làm điều gì cho bà đây?"

"Ngủ và làm tình với ta trong đêm nay."

Cái ý tưởng phải ăn nằm với một mụ già không răng xấu như ma đã bị đẩy lùi vì quả tình nó rất đáng giá, thế rồi họ ngủ lại qua đêm với nhau tại một khách sạn cạnh đó. Buổi sáng, sau khi màn trao đổi ghê tởm kết thúc, vị mục sư đang sửa soạn bận áo quần để về nhà thì có tiếng nói vọng lên từ trên giường: "Này con trai cưng, bao nhiêu tuổi rồi vậy?"

"Bốn mươi hai! Có chuyện gì không?"

"Có phải ngươi chưa đủ già để tin rằng chuyện phù thủy là có thực?"

Ðó là những gì đang xảy ra. Nếu bạn tin tưởng vào Thượng Ðế bạn cũng có thể tin tưởng vào chuyện phù thủy, cũng cùng một loại thôi. Nếu bạn tin tưởng vào một chuyện nhảm nhí vô nghĩa, bạn có thể tin tưởng vào tất cả những chuyện nhảm nhí vô nghĩa khác. Thế là bạn không bao giờ trưởng thành. Bạn vẫn luôn là trẻ con dễ bị dối gạt.

Thiền có nghĩa là chín chắn. Thiền có nghĩa là loại bỏ tất cả những mụ phù thủy hoang đường để nhìn thẳng vào vấn đề. Ðừng mang những giấc mộng của bạn vào thực tại. Hãy chùi sạch đôi mắt mơ ngủ của mình để nhìn rõ thực tại. Cái như thị đó được gọi là konomama hay sonomama. Kono hay sonomama có nghĩa là cái như thị của một sự vật –cái thực tướng trong cái như thị của nó. Tất cả mọi ý hệ đều ngăn chặn tầm nhìn của bạn. Những ý hệ là những chiếc khăn bịt mắt cản trở thị kiến của bạn. Một người Ky tô hữu không thể thấy được cái gì cả, người Ấn Ðộ giáo cũng thế, kể cả người Hồi giáo. Bởi vì bạn bị chiếm ngự bởi những ý tưởng của riêng mình nên bạn chỉ trông thấy những gì muốn trông thấy, cái thực tại không hề xuất hiện, bạn đang phóng chiếu, bạn đang diễn dịch, bạn đang tạo ra một thực tại riêng tư của chính bạn vốn không hề hiện hữu ở đó. Ðiều này tạo ra một sự phá sản tâm linh. Trong số một trăm người được gọi là ông thánh của bạn, có đến chín mươi chín người là kẻ mất trí.

Thiền mang lại sự lành mạnh tinh thần cho thế giới, một sự lành mạnh hoàn toàn. Nó giải trừ tất cả mọi giáo điều, ý hệ, khi nói: "Hãy trở nên trống rỗng. Hãy nhìn bằng đôi mắt vô niệm. Nhìn thẳng vào bản tánh của vạn pháp, mà không khởi lên một ý niệm, không thiên kiến, không giả định." Không nên để bị nhồi nhét trước, đó là một trong những điều cơ bản nhất. Thế nên thần học phải bị loại trừ, nếu không bạn sẽ vẫn mãi bị nhồi nhét bởi những thiên kiến.

Bạn đã thấy được trọng tâm của vấn đề chưa ? Khi bạn đã mang sẵn một ý tưởng ở trong đầu, thường một điều chắc chắn là bạn sẽ tìm thấy nó ở trong thực tế -bởi vì tâm rất là sáng tạo. Dĩ nhiên cái sáng tạo này chỉ thuần là tưởng tượng. Nếu bạn đang tìm kiếm Christ, có thể bạn sẽ thấy những ảo ảnh về Jesus Christ, và tất cả đều là hư huyễn. Nếu bạn đang tìm kiếm Krisna, bạn có thể bắt đầu thấy Krisna, và tất cả cũng chỉ là hư huyễn.

Thiền rất mực thực tế. Nó cho rằng những gì là ảo tưởng cần phải được loại trừ. Ảo tưởng đến từ quá khứ. Từ thuở ấu thơ bạn đã bị điều kiện hoá bởi một số ý tưởng. Từ thuở ấu thơ bạn đã được đưa đến nhà thờ, đưa đến chùa, đưa đến thánh đường Hồi giáo ; bạn đã được dẫn đến các nhà học giả, các nhà thông thái, các nhà tu sĩ; bạn đã bị buộc phải lắng nghe những bài thuyết pháp -đủ mọi thứ chuyện được nhét vào tâm trí của bạn. Với gánh nặng chồng chất như thế, bạn chớ vội đi tìm chân lý –vì nếu không, bạn sẽ không bao giờ biết rõ được chân lý là cái gì.

Phải cởi bỏ cái gánh nặng đó. Cởi bỏ cái gánh nặng đó tức là Thiền.

Một vị mục sư đang rao giảng Phúc Âm trong một bệnh viện tâm thần cho những người mất trí. Bài giảng của ông ta nửa chừng đột nhiên bị cắt đứt bởi tiếng ré lớn: "Này, nghe tôi nói đây này, chúng ta có nên lắng nghe những chuyện vớ vẩn này không ?"

Vị mục sư hơi ngạc nhiên và bối rối hỏi người canh giữ: "Tôi có nên ngưng nói không?"

Người gác trả lời : "Không, không, hãy cứ tiếp tục. Chuyện này tôi bảo đảm là sẽ không xảy ra nữa đâu, ít nhất là bảy năm nữa. Cái tên điên này cứ bảy năm mới được tỉnh táo một lần đó mà."

Quả thật là rất khó khăn để tỉnh táo trong một thế giới đang điên loạn.

Thiền dễ nhưng mà khó. Thiền như ta được biết là những gì đơn giản -rất mực đơn giản, đơn giản nhất, bởi vì đây là sự tự phát- nhưng lại rất khó khăn, bởi vì tâm của ta đã bị điều kiện hóa, bởi vì cái thế giới khùng điên mà chúng ta đang sống, chúng ta được nuôi dưỡng lớn khôn, nó làm cho chúng ta hư hỏng.

Vấn đề thứ hai: Thiền không phải triết lý, nó là thi ca. Nó không hề đề xuất mà một cách đơn giản, nó chỉ thuyết phục. Nó không hề tranh cãi mà chỉ hát lên khúc nhạc của chính mình. Tự bản chất, Thiền là thẩm mỹ học, không phải là một lối tu khổ hạnh. Nó không tin vào sự kiêu mạn, gây hấn, hướng về thực tại, nó tin vào sự yêu thương. Nó tin một điều rằng, nếu ta thể nhập với thực tại, thực tại sẽ mở ra những bí mật của nó cho chúng ta. Nó tạo ra cái ý thức tham dự. Thiền là thơ, thi ca tinh ròng –cũng giống như tôn giáo tinh ròng.

Thiền đặc biệt quan tâm đến Mỹ -không bận tâm nhiều đến Chân, nhưng nghiêng nhiều hơn về Mỹ. Tại sao như thế ? Vì Chân là một biểu tượng khô khan. Tự thân nó đã khô khan mà những ai quá quan tâm đến nó cũng trở nên khô khan luôn. Họ bắt đầu chết dần chết mòn. Trái tim của họ thu nhỏ lại, những dòng suối ngọt ngào không chảy nữa. Họ trở nên khô héo không còn biết thương yêu, họ trở thành bạo động, và bắt đầu chạy đuổi theo những ý tưởng lung tung ở trong đầu.

Thiền không phải là chuyện của cái đầu mà là của cái toàn thể. Không có nghĩa là cái đầu bị chối bỏ, nhưng nó được đặt vào đúng vị trí. Nó sẽ không còn đóng vai trò chủ đạo mà chỉ làm tròn chức năng của mình trong cái toàn thể. Trong cái toàn thể này thì ruột cũng quan trọng như đầu, cái chân, trái tim cũng quan trọng như thế. Ðó là cả một cơ cấu vận hành, không có cái nào chế ngự cái nào.

Triết học thì thiên về cái đầu; thi ca nghiêng về cái toàn thể hơn. Thi ca là giòng chảy sinh động. Nó quan tâm đến Mỹ -đến cái đẹp. Mà cái đẹp thì không bao giờ bạo động, nó đồng nghĩa với yêu thương, với nhân ái, từ bi.

Thiền giả nhìn sâu vào thực tại để tìm ra cái đẹp... trong tiếng chim hót, trong cỏ cây, trong điệu múa của loài công, trong đám mây, trong làn chớp, trong biển cả, trong cát mịn... Ðó là một nỗ lực đi tìm cái đẹp.

Một cách hết sức tự nhiên, đi tìm cái đẹp có một tác động hoàn toàn khác biệt. Khi bạn đi tìm kiếm chân lý, bạn rất là dương tính; khi bạn đi tìm kiếm cái đẹp bạn âm tính hơn. Khi đi tìm kiếm chân lý, bạn thiên về luận lý hơn. Khi đi tìm kiếm cái đẹp, bạn nghiêng nhiều hơn về trực giác. Thiền là âm. Thi ca là âm. Triết lý rất là dương, rất năng động.

Thiền là thụ động- đó là lý do tại sao đối với Thiền, ngồi trở nên một trong những phương cách hành thiền quan trọng nhất. Chỉ việc ngồi yên –ta gọi là tọa thiền. Thiền gia cho rằng nếu bạn ngồi yên không vọng động, rồi mọi chuyện sẽ xảy ra. Mọi chuyện sẽ tự nó xảy ra; bạn không cần phải theo đuổi, bạn không cần phải tìm kiếm. Chúng sẽ đến. Bạn chỉ việc ngồi yên, đơn giản thế thôi. Và nếu bạn có thể ngồi trong tĩnh lặng, rơi vào một trạng thái hoàn toàn yên nghỉ, nếu bạn có thể tự buông xả, nếu bạn có thể giải trừ mọi áp lực để trở thành một cái hồ năng lực đầy tĩnh lặng, không đến không đi, không tìm kiếm. Suối nguồn Thượng Ðế sẽ bắt đầu tuôn chảy vào bạn. Năng lực Thượng Ðế sẽ đổ dồn đến bạn từ khắp mọi hướng. Hãy ngồi yên lặng, vô tác, như mùa xuân đến và cây cỏ tự nở hoa.

Và hãy nhớ kỹ một điều, khi Thiền nói rằng ‘chỉ ngồi yên’ có nghĩa là bạn chỉ ngồi yên –không làm gì hết, ngay cả đọc thần chú. Nếu bạn niệm thần chú, bạn lại rơi vào những chuyện vớ vẩn nữa rồi, tâm bạn lại bắt đầu lung tung. Nếu bạn ở trong tình trạng vô tác... Những dòng tư tưởng sẽ đến, những dòng tư tưởng sẽ trôi đi -nếu chúng đến, tốt ; nếu chúng không đến, cũng tốt thôi. Bạn sẽ không còn quan tâm về những gì đang xảy đến, bạn chỉ ngồi đó, lặng yên. Nếu bạn cảm thấy mệt, cứ việc nằm dài ra. Nếu bạn cảm thấy đôi chân căng thẳng, cứ việc duỗi nó ra. Hoàn toàn ở trong trạng thái tự nhiên. Không cả nhìn ngắm. Không cố gắng về bất cứ chuyện gì. Ðó là cái mà người ta gọi là tọa thiền. Hãy ngồi yên và rồi nó sẽ xảy đến.

Thiền là một sự tiếp cận đầy nữ tính, và tôn giáo trên căn bản, cũng thế. Khoa học, triết lý là dương –tôn giáo là âm. Tất cả những gì tươi đẹp trên thế gian này –thi ca, hội họa, khiêu vũ- đều xuất phát từ tâm hồn nữ tính.

Có thể là nó đã không xuất phát từ phụ nữ vì phụ nữ chưa được hoàn toàn giải phóng để sáng tạo. Nhưng thời điểm của họ đang đến. Khi Thiền ngày càng trở nên khởi sắc và có ý nghĩa hơn trong thế giới này, tâm hồn nữ tính sẽ bột phát, đó sẽ là một bùng nổ lớn.

Mọi sự chuyển động trong mối tương quan cùng nhau. Thời đại quá khứ là thời đại trọng nam -thế nên ta có Hồi giáo, Cơ Ðốc, Ấn Ðộ giáo. Tương lai sẽ mang màu sắc nữ tính hơn, dịu dàng hơn, thụ động hơn, thoải mái hơn, thẩm mỹ hơn, thi ca hơn. Và trong cái thế giới thơ mộng đó Thiền sẽ trở nên một sự việc có ý nghĩa nhất trong thế giới này.

Triết học là luận lý; thi ca là tình yêu. Triết học là mổ xẻ, phân tích; thi ca là tổng hợp, nối kết sự việc cùng nhau. Triết học cơ bản là hủy diệt; thi ca là đời sống hiến dâng. Phân tích là phưong pháp của triết học –và cũng là phương pháp của khoa học, của những nhà phân tâm học. Không sớm thì muộn khoa phân tâm học phải được thay thế bằng tổng tâm học. Assagioli (1) đã có lý hơn Sigmund Freud (2) bởi vì tổng hợp gần với chân lý hơn. Thế giới này là một. Ðó là một thể thống nhất -nhất thể. Không có gì chia cách. Tất cả đều cùng chung một nhịp đập của trái tim. Chúng ta đều nối kết, liên hệ cùng nhau. Toàn bộ đời sống là một mạng lưới. Ngay cả một cọng lá nhỏ chung quang giảng đường Trang Tử này cũng được kết nối với một vì sao xa nhất. Nếu chuyện gì xảy ra cho cọng lá này thì cũng sẽ xảy đến với vì sao xa thẳm đó. Mọi việc đều liên hệ cùng nhau, trong mối tương quan với nhau. Tất cả hiện hữu đều chung một mái nhà.

Thiền nói rằng, đừng mổ xẻ, đừng phân tích.

Một nông dân ở Vermont chứng kiến một tai nạn xe lửa, người ta đã hỏi đầu đuôi câu chuyện và ông đã kể về tai nạn xảy ra như sau : "Ồ, tôi và Jake đang đi dọc theo đường rầy xe lửa, rồi thì tôi nghe một tiếng còi, tôi nhảy qua một bên đường và chiếc xe lửa chạy ngang qua, rồi tôi bước lên trên đường rầy trở lại và không thấy Jake đâu cả. Nhưng mới đi một chút thì tôi thấy chiếc nón của Jake, tôi đi tiếp và thấy một cái chân của Jake, rồi một cánh tay của Jake, rồi thì một cái chân khác, rồi một nữa cái đầu của Jake, và tôi nói với mình, ‘Trời đất! Chắc là phải có chuyện gì xảy đến cho Jake rồi!’"

Ðó là những gì hiện đang xảy ra cho nhân loại. Ðã và đang xảy ra. Con người bị cắt ra thành từng mảnh. Chúng ta có vô số những nhà chuyên khoa: có những ông chuyên trị về mắt, có những ông chuyên trị về tim, có những ông chuyên trị về đầu, và có những ông chuyên lo về những cái khác. Con người đã bị chia cắt.

Thiền nói rằng con người là một tổng thể, một cấu trúc hữu cơ.

Trong khoa học hiện đại có một khái niệm mới hiện đang được nói đến gọi là lưỡng tính (androgeny). Buckminster Fuller (3) đã định nghĩa lưỡng tính như là sắc thái đặc biệt của một hệ thống toàn bộ, một cấu trúc hữu cơ. Một cấu trúc hữu cơ không phải chỉ là một tổng hợp đơn thuần của những bộ phận. Nó là một cộng thể (synergetic) -đó không phải chỉ gồm những bộ phận được ráp lại với nhau. Khi mà những bộ phận này kết hợp lại và vận hành như một nhất thể trong một trật tự ổn cố, cái cộng thể này xuất hiện –với cái tín hiệu sống, như tiếng ‘tíc-tắc’ của đồng hồ. Bây giờ nếu bạn mở cái đồng hồ ra và tháo rời từng bộ phận, tiếng ‘tíc-tắc’ này biến mất. Khi bạn lắp ráp chúng lại trong một trật tự vận hành -tiếng ‘tíc-tắc’ xuất hiện trở lại. Cái tín hiệu sống này hoàn toàn mới. Nó ở đâu ra vậy? Không một bộ phận riêng rẻ nào trong cái cộng thể đó trách nhiệm về nó. Không một bộ phận cá thể nào chứa nó. Chính cái toàn bộ, cái tổng thể đã phát ra cái tín hiệu đó.

Cái tín hiệu sống đó là cái hồn. Nếu bạn tách lìa tay tôi ra, nếu bạn tách lìa chân tôi ra, nếu bạn tách lìa đầu tôi ra, cái tín hiệu đó biến mất. Ðó là linh hồn của sự sống, nó chỉ tồn tại trong một cơ thể hợp nhất.

Thượng Ðế chính là cái tín hiệu sống trong hiện hữu nhất thể. Bạn không thể tìm ra Thượng Ðế bằng cách mổ xẻ ra từng bộ phận. Thượng Ðế chỉ hiện hữu trong cái nhìn đầy thơ mộng của sự hợp nhất. Thượng Ðế là một kinh nghiệm cộng thể. Khoa học không thể nào tìm ra, Triết học không thể nào đến gần –mà chỉ có thể tiếp cận một cách thơ mộng, một cách rất thụ động, rất dễ thương. Khi bạn thể nhập làm một với hiện hữu, khi bạn không còn tách rời ra như một người đi tìm kiếm, khi bạn không còn tách rời ra như một kẻ đứng nhìn, khi bạn không còn tách rời ra như một người quan sát, khi bạn đánh mất mình vào trong đó, hoàn toàn tan biến vào trong đó -thì nó, cái tín hiệu sống, xuất hiện.

Thứ ba: Thiền không phải là khoa học mà là phép lạ. Nhưng đây không phải là phép lạ của những nhà ảo thuật gia, mà là cách thế ta nhìn vào đời sống như một phép lạ. Khoa học là trí óc. Ðó là nỗ lực để hủy diệt sự huyền nhiệm của đời sống. Nó giết chết điều kỳ diệu. Nó đối nghịch với nhiệm mầu. Thiền trái lại, nó là tất cả cho sự nhiệm mầu, cho huyền nhiệm.

Ðời sống huyền nhiệm không phải để cho người ta đi tìm lời giải đáp mà là để sống, bởi vì bạn sẽ không bao giờ tìm ra lời giải đáp. Bạn phải thể nhập vào đó với trọn vẹn yêu thương. Quả là một hạnh phúc lớn khi đời sống là một huyền nhiệm. Hãy cùng nhau chúc mừng cho sự huyền nhiệm này.

Thiền là phép lạ. Nó cho bạn chìa khoá để mở vào những cánh cửa nhiệm mầu. Và sự nhiệm mầu đó ở ngay trong chính bạn, cái chìa khoá đó cũng ở ngay trong bạn.

Khi bạn tìm đến một Thiền sư, ông ta chỉ là người giúp cho bạn đi vào tỉnh lặng để tìm ra cái chìa khóa mà bạn đang mang theo trong suốt đời mình, cùng với cánh cửa -luôn luôn sẵn ở đó- đi vào ngôi đền của riêng bạn ở tận trong đáy tâm hồn.

Và đây là điểm cơ bản cuối cùng: Thiền không phải là đạo đức, nó là thẩm mỹ. Nó không hề áp đặt một tiêu chuẩn đạo đức, không đưa ra bất cứ một điều răn nào: Phải làm cái này, không được làm cái kia. Một cách đơn giản, nó làm cho bạn nhạy cảm hơn về cái đẹp, và cái tính nhạy cảm này trở thành nền tảng đạo đức của bạn. Thế rồi nó sẽ vượt qua khỏi bạn, ý thức của bạn. Ðừng nghĩ rằng nó sẽ ban cho bạn một mớ lương tâm nhằm phản kháng lại ý thức; không, nó chỉ giúp cho bạn trở nên ý thức, tỉnh giác hơn và sự phong phú ý thức này lại sẽ trở thành lương tâm của bạn. Như thế, điều răn không phải đến từ ông Moses, không phải đến từ Bible, từ Koran hay kinh Vệ Ðà... Nó không hề đến từ bên ngoài. Nó đến từ chính trong sâu thẳm tận cùng của bạn. Và khi phát xuất từ đây, ta không còn nô lệ nữa. Ta hoàn toàn tự do. Khi phát xuất từ đây ta sẽ không còn làm việc một cách miễn cưỡng như là bổn phận. Bạn làm việc trong tuyệt vời hạnh phúc và yêu thương.

Ðó là những điều cơ bản. Và bây giờ hãy lắng nghe một lời kinh sâu sắc.

Như một bầu trời rỗng không, nó không hề có ranh giới

Nó ở ngay tại đây, thẳm sâu và trong suốt như chưa bao giờ

Chỉ việc thay chữ "nó" bằng "Thượng Ðế" là bạn sẽ hiểu ngay lập tức -thế nhưng Thiền giả không bao giờ dùng chữ "Thượng Ðế" mà gọi bằng "nó".

Như một bầu trời rỗng không, nó không hề có ranh giới

Nó ở ngay tại đây, thẳm sâu và trong suốt như chưa bao giờ

Nếu bạn nhìn thẳng vào bầu trời bạn sẽ không bao giờ tìm thấy nó. Nếu bạn bắt đầu cố gắng thật sự tìm kiếm, bạn sẽ không bao giờ tìm thấy bầu trời. Ở đâu bạn có thể tìm thấy được bầu trời? Bầu trời không hề ở một nơi nào đó, nó ở khắp nơi và bởi vì nó ở khắp nơi nên bạn không thể tìm kiếm được. Bạn không thể xác định vị trí của nó; bạn không thể nói rằng nó ở phía Bắc, nó ở phía Nam, nó ở đây, nó ở đó -bởi vì nó ở khắp nơi. Là khắp nơi nên không thể được tìm thấy ở một nơi nào. Và rồi bạn sẽ tìm kiếm nó ở đâu? Chạy đi đâu cũng là bầu trời. Ở ngay đây, ở nơi đó. Tất cả đều là bầu trời. Thượng Ðế cũng giống như bầu trời, một bầu trời rỗng không.

Nó không có biên giới nên nó không thể được xác định. Bạn không thể nói nó bắt đầu từ đâu và chấm dứt ở đâu. Nó là vĩnh cửu, vô tận -nhưng mà cũng ngay tại đây, trước mắt bạn. Nếu bạn buông xả, nó xuất hiện; nếu bạn căng quá, nó biến mất.

Một vị Thiền sư có lần nói, "Nó quá rõ ràng nên rất khó thấy. Có lần một tên khờ xách chiếc đèn lồng đã thắp đi kiếm lửa. Nếu y sớm biết lửa ở đâu thì đã nấu chín nồi cơm tự hồi nào rồi".

Bạn cũng thế, bạn là người đang xách chiếc đèn lồng đã thắp đi kiếm lửa mà không hề biết rằng mình luôn luôn  mang lửa ở trên tay. Vâng, vị Thiền sư nói rất đúng: Nếu y sớm biết lửa ở đâu thì đã nấu chín nồi cơm tự hồi nào rồi. Và nồi cơm của bạn cũng thế, cũng chín tự hồi nào. Thế mà bạn phải chịu đói. Bạn đã và đang đói hàng bao nhiêu thế kỷ qua, cơn đói bất tận. Bởi vì bạn đang đi kiếm lửa với chiếc đèn lồng đã thắp trên chính tay mình.

Con người loay hoay chạy đi tìm kiếm Thượng Ðế mà không biết rằng Thượng Ðế đang ở trước mắt mình. Thượng Ðế đang ở chung quanh bạn. Thượng Ðế đang ở trong, Thượng Ðế đang ở ngoài bởi vì chỉ có một Thượng Ðế. Thiền giả không gọi cái này bằng Thượng Ðế mà gọi là "nó" để bạn không bị rơi vào cạm bẩy của ngôn từ.

Khi bạn đi tìm để biết nó, bạn không thể gặp nó.

Tại sao? Bởi vì khi bạn muốn biết, cái sự rất muốn biết đó trở thành một tình trạng căng thẳng. Bạn trở thành thu hẹp lại. Bạn tập trung quá sức. Khi bạn đi tìm để biết nó, bạn không thể gặp nó. Bạn sẽ không thấy -bởi vì bạn chỉ gặp được nó khi bạn hoàn toàn thư giản, khi bạn mở lòng ra khắp mọi hướng, khi tâm bạn không tập trung cao độ.

Hãy nghe kỹ điều này. Những người không hiểu biết gì hết về Thiền thường viết rằng Thiền là sự tập trung tư tưởng. Bạn có thể tìm thấy  hàng ngàn cuốn sách trong đó có những câu tương tự như vậy, những câu cực kỳ ngu xuẩn -rằng thiền là sự tập trung. Thiền không hề là sự tập trung -đây có thể là việc cuối cùng. Nhưng thực ra, tập trung hoàn toàn trái ngược với Thiền. Trong tình trạng tập trung, bạn rất căng, bạn quy chiếu, bạn dồn nỗ lực tìm kiếm một cái gì đó. Vâng, có thể tập trung cần thiết cho bạn khi tìm kiếm những vật rất nhỏ. Tìm một con kiến chẳng hạn, tập trung rất tốt -nhưng tìm kiếm Thượng Ðế thì không. Thượng Ðế rất bao la, vô cùng bao la. Thế nên khi bạn tập trung để tìm, bạn chỉ tìm thấy con kiến chứ không thể tìm thấy Thượng Ðế. Ðối với Thượng Ðế, bạn phải hoàn toàn mở, mở ra khắp mọi hướng, không tập trung, không tìm, không kiếm. Ý thức của bạn hoàn toàn buông xả, đó chính là Thiền -một trạng thái ý thức hoàn toàn buông xả.

Bạn đốt lên một ngọn đèn nhỏ. Ánh sáng không hề quy chiếu, nó tỏa ra khắp mọi hướng. Nó không đi đến một nơi nào cả, nó tỏa lan ra. Tất cả mọi hướng đều tràn ngập ánh sáng. Bây giờ hãy nhìn một cây đuốc. Cây đuốc giống như một sự tập trung. Ánh sáng của nó được quy chiếu vào một nơi. Khi bạn muốn trông thấy Thượng Ðế, cây đuốc không giúp ích gì được cho bạn cả -cây đèn là tốt nhất. Nếu bạn đang kiếm một con kiến, tốt lắm; nếu bạn đang kiếm một con chuột, rất tốt -cây đuốc rất được việc cho bạn. Ðối với chuyện nhỏ, người ta cần sự tập trung ý thức.

Ðối với khoa học, sự tập trung là cần thiết. Khoa học không thể tồn tại nếu thiếu sự tập trung -nó tìm kiếm những cái chi li, những cái rất nhỏ, rồi những cái nhỏ hơn. Nó đi từ cái nhỏ hơn đến cái nhỏ hơn nữa đến cái nhỏ nhất -nó đang tìm kiếm tế bào, rồi nguyên tử, rồi điện tử, rồi nơ-tron. Nó lại tiếp tục đi tìm kiếm những cái nhỏ hơn nữa, tất cả công trình tìm kiếm đều nhắm vào những cái nhỏ hơn. Khoa học, như thế, ngày càng trở nên tập trung, và quy chiếu.

Tôn giáo thì trái ngược -buông xả, phóng khoáng, mở ra khắp mọi hướng, đón nhận những ngọn gió đến từ muôn phương. Các cánh cửa lớn, cửa sổ đều được mở ra, những bức tường ngăn cách được xoá bỏ; cửa lòng của bạn cũng mở ra bát ngát.

Khi bạn đi tìm để biết nó, bạn không thể gặp nó.

Thế nên cái nỗ lực để thấy nó, cái lòng khát khao muốn thấy nó trở thành những chướng ngại. Không nên tìm kiếm Thượng Ðế. Không nên tìm kiếm chân lý. Mà tốt hơn cả là tạo nên một trạng huống hoàn toàn buông xả, lúc đó Thượng Ðế sẽ đến với bạn, nó sẽ đến, chắc chắn. Nó đang có mặt ở đó.

Có một giai thoại rất nổi tiếng nói về một trong những người phụ nữ hiếm hoi nhất trên thế giới, có tên là Rabiya.

Hussan, một nhà huyền môn Sufi -một ông đồng cốt đạo Hồi- đang sống với đạo sư Rabiya. Chắc thế nào ông ta cũng đã có lần nghe qua câu nói của Jesus Christ, "Hãy gõ, cửa sẽ mở. Hãy hỏi, sẽ được cho. Hãy tìm, sẽ gặp." Thế nên hàng ngày trong các buổi cầu nguyện buổi sáng, trong các buổi cầu nguyện buổi trưa, trong các buổi cầu nguyện buổi chiều, trong các buổi cầu nguyện buổi tối -người Hồi giáo cầu nguyện đến năm lần mỗi ngày- và cứ hàng ngày năm lần như thế anh ta không ngớt cầu khẩn với Thượng Ðế, "Tôi đang gõ, hỡi Thượng Ðế vĩ đại, tôi đang gõ thật nhiều. Tại sao đến bây giờ nó vẫn chưa mở? Tôi đập đầu tôi vào cánh cửa của Ngài, Thượng Ðế nhân từ. Xin hãy mở cửa."

Rabiya nghe lời cầu nguyện này trong một ngày. Rabiya nghe lời cầu nguyện này trong ngày thứ hai, rồi ngày thứ ba, và cuối cùng bảo Hussan: "Này Hussan, lúc nào thì ông mới chịu nhìn? Cánh cửa đang mở, trong khi ông cứ tiếp tục nói những câu nhảm nhí -"Tôi đang gõ, Tôi đang gõ"- Coi kỹ đi. Cánh cửa luôn luôn mở mà. Bởi vì ông chỉ chú  tâm đến gõ, đến hỏi, đến tìm, đến muốn nên mới không thấy. Cánh cửa đang rộng mở mà".

Ðiều Rabiya nói còn đúng hơn cả điều chúa Jesus Christ nói. Câu nói của Jesus Christ chỉ dành cho những kẻ có trình độ thấp. Ðúng như vậy, nó dành cho những người chưa cả bắt đầu đi tìm kiếm, cho những học sinh lớp mẫu giáo. Ðối với họ chỉ nên bảo "Kiếm, tìm, gỏ cửa" và đối với họ cũng nên kèm theo lời hứa bảo đảm, nếu không họ sẽ không chịu đi tìm đâu -lời hứa bảo đảm rằng "Hãy gõ, cửa sẽ mở. Hãy hỏi, sẽ được cho".

Rabiya rất Thiền khi nói, "Này, bạn khùng quá đi, cửa đang mở, nó luôn luôn rộng mở. Khi mà bạn cứ không ngừng hỏi, không ngừng lải nhải, bạn đang nhắm đôi mắt của bạn lại. Vấn đề chỉ là mở con mắt của bạn ra -cánh cửa luôn luôn mở rộng mà."

Thượng Ðế luôn luôn có ở đó cho bạn. Không hề đòi hỏi một điều kiện nào.

Khi bạn đi tìm để biết nó, bạn không thể gặp nó.

Bạn không thể ôm giữ nó,

Và bạn cũng không thể đánh mất nó.

Hãy xem cái câu tuyệt vời này. Bạn không thể ôm giữ nó. Ðúng như thế, bạn sẽ không bao giờ chiếm hữu được Thượng Ðế. Thượng Ðế không thể bị chiếm hữu.

Không ai chiếm hữu được những cái gì to tát vĩ đại -nhưng đây là một trong những điều điên rồ nhất mà con người hiện đang làm. Chúng ta chỉ muốn chiếm hữu. Khi bạn yêu một người thế là bạn muốn chiếm hữu, nhưng sự chiếm hữu đã hủy diệt tình yêu. Tình yêu là phẩm chất của Thượng Ðế. Jesus đã nói một câu rất đúng, "Tình yêu là Thượng Ðế". Nếu bạn thật sự muốn yêu thương, đừng cố gắng chiếm hữu nó. Bằng chiếm hữu, bạn đã giết chết nó, bạn đã đầu độc nó. Bạn rất là nhỏ bé mà tình yêu thì lại rất lớn lao, làm sao bạn có thể chiếm hữu được? Bạn có thể bị nó chiếm hữu -đúng như thế- nhưng bạn không thể chiếm hữu nó.Cái nhỏ hơn không thể chiếm hữu được cái lớn hơn. Ðó là một điều thật giản đơn, nhưng cũng rất khó khăn để cho người ta chịu hiểu.

Khi yêu ai ta muốn chiếm hữu trọn vẹn tình yêu, ta muốn chiếm hữu sự dấu yêu, người tình của ta, ta muốn hoàn toàn chiếm lĩnh vì sợ rằng người khác sẽ lấy đi mất. Thế nhưng trước khi bị ai đó lấy mất, nó đã thực sự tan biến. Nó không còn hiện hữu nữa. Ngay khoảnh khắc bạn bắt đầu nghĩ đến sự chiếm hữu, bạn đã thực sự giết chết tình yêu. Bây giờ những gì còn lại chỉ là một cái xác chết, một thây ma. Sự sống đã tan biến.

Ðời sống cũng không thể được chiếm hữu vì đời sống là Thượng Ðế. Hiện hữu không thể bị chiếm hữu vì hiện hữu là Thượng Ðế.

Bạn trông thấy một bông hoa tuyệt đẹp -một đóa hồng - trên một bụi cây và bạn lập tức ngắt nó ra khỏi bụi hồng. Bạn muốn chiếm hữu nó. Và thế là bạn đã giết nó. Bây giờ bạn cài nó vào khuy áo của bạn. -nó trở thành một bông hoa chết, một tử thi, không còn là một đóa hồng xinh đẹp nữa. Một cái xác chết thì chắc chắn là không đẹp rồi, phải không? Nó sẽ trở thành một hồi ức và mau chóng bị xóa nhoà. Ðoá hồng kia sống động, xinh đẹp biết bao khi còn ở trên cành. Nó thật tươi trẻ, thật hạnh phúc, trong nó là cả một khúc luân vũ của sự sống, sự hòa điệu nhịp nhàng của muôn vàn thanh âm vây quanh. Bạn đã giết chết tất cả. Và bây giờ bạn đang mang một bông hoa chết trên khuy áo của bạn.

Ðó là điều mà chúng ta đang hành xử trong mọi việc. Cái đẹp, tình yêu, Thượng Ðế. Chúng ta chỉ muốn chiếm hữu.

Bạn không thể ôm giữ nó,

-Hãy nhớ cho-

Và bạn cũng không thể đánh mất nó.

Thật là tuyệt. Vâng, bạn không thể chiếm hữu nó, nhưng cũng không thể nào làm mất được nó. Nó ở đó. Nó luôn có mặt ở đó. Nếu bạn tĩnh lặng, bạn sẽ bắt đầu cảm thấy nó. Bạn phải hòa điệu cùng nó. Bạn phải trở nên tĩnh lặng để có thể lắng nghe. Bạn phải trở nên tĩnh lặng để vũ điệu của Thượng Ðế có thể đi sâu vào lòng, để Thượng Ðế cùng rung động, cùng chung một nhịp đập với trái tim bạn. Bạn phải liệng bỏ cái tật vội vàng, cái tật hối hả, cả cái tâm viên ý mã, muốn đạt đến cái này, trở thành cái nọ, lúc thế này, lúc thế kia. Hãy chấm dứt, đừng trở nên một cái gì cả. Và thế là nó ở đó, bạn không bao giờ có thể mất nó.

Cái gì không thể lấy, bạn sẽ được.

Cái gì không thể lấy, bạn sẽ được. Ngay từ khoảnh khắc hiểu được rằng bạn không thể nào chiếm hữu được nó, bạn liệng bỏ cái ý hướng chiếm hữu, thế là nó có mặt ở đó -và bạn được nó. Ngay từ khoảnh khắc bạn hiểu được rằng tình yêu  không thể được chiếm hữu, một mối cảm thông sâu sắc òa vỡ trong bạn. Và bây giờ bạn sẽ có nó, vĩnh viễn. Bạn không bao giờ mất.

Tuy nhiên bạn chỉ sở hữu được nó khi nào bạn nhận ra một điều rằng nó không thể nào bị chiếm hữu, rằng không có cách gì bạn sẽ chiếm được nó.

Ðây là nghịch lý của Thiền. Thiền là con đường của nghịch lý. Nó nói rằng nếu bạn muốn chiếm hữu Thượng Ðế, xin làm ơn bỏ ý nghĩ đó đi -và rồi bạn có Thượng Ðế. Nếu bạn muốn chiếm hữu tình yêu, đừng làm thế, và tình yêu sẽ có mặt, sẽ mãi là của bạn. Bạn không thể đánh mất nó; không cách gì mất được nó.

Khi bạn yên lặng, nó nói ra;

Khi bạn nói ra, nó yên lặng.

Dĩ nhiên cả hai không thể nói cùng một lúc. Martin Buber đã làm cho từ "đối thoại" thấm đậm nhiều ý nghĩa trong xã hội phương Tây. Nhưng đây chỉ mới là tuệ giác chứ chưa phải là đỉnh cao của Thiền. Martin Buber nói rằng cầu nguyện là một sự đối thoại. Trong cuộc đối thoại này bạn nói chuyện với Thượng Ðế và Thượng Ðế nói chuyện với bạn.  Dĩ nhiên, đối thoại là một mối tương quan "Anh -Tôi". Ðối thoại là phải có hai người. Ðó là mối liên hệ song phương. Có bạn ở trong đó.

Thiền cho rằng không thể có chuyện như vậy. Nếu bạn nói, Thượng Ðế im lặng. Khi bạn đang nói cũng có nghĩa là đang gây ra những náo động ở trong đầu bạn, Thượng Ðế sẽ tan biến -tiếng nói của người rất là mỏng manh, rất là yên lắng và bạn chỉ có thể nghe được trong một không khí hoàn toàn yên lặng. Ðó không phải là một cuộc đối thoại. Ðó là một sự thụ động lắng nghe.

Chỉ có thể có một trong hai trường hợp, hoặc bạn nói và Thượng Ðế vắng mặt, hay Thượng Ðế lên tiếng và không hề có bạn ở đó. Chỉ khi nào bạn thể nhập, tan biến vào cùng với Thượng Ðế bạn mới có thể nghe được tiếng nói của người. Ðó là lúc tiếng nói này vọng lên khắp nơi -trong từng tiếng hót líu lo của loài chim, trong từng tiếng róc rách của dòng suối, trong từng tiếng thì thào của ngọn gió thoảng qua cánh rừng thông. Thượng Ðế ở khắp mọi nơi -chỉ khi nào bạn chìm vào trong tĩnh lặng.

Khi bạn yên lặng, nó nói ra;

Khi bạn nói ra, nó yên lặng.

Cánh cổng lớn rộng mở cho những kẻ khất sĩ không nhà

Không một đám đông nào cản lối.

Không có chuyện cạnh tranh, không ai cản lối bạn, không có đối thủ tranh đua. Bạn không cần phải hấp tấp. Bạn không cần phải cố gắng để chụp giựt. Không có ai cạnh tranh với bạn, cũng không có ai đứng chặn trước bạn -ngoài Thượng Ðế, chỉ có Thượng Ðế. Bây giờ thì bạn có thể thư giản. Bạn không bao giờ còn lo sợ bị nhỡ nhàng. Bạn không thể mất vì nó luôn ở trong bản thể rốt ráo của muôn vật. Bạn không thể đánh mất Thượng Ðế. Hãy thư giản.

Tất cả những điều này được nói ra nhằm giúp bạn thư giản. Thượng Ðế không thể bị mất -thư giản. Không có ai ngăn đường chặn lối bạn -thư giản. Không có gì phải hấp tấp vì Thượng Ðế không hề buộc bạn phải đúng giờ -thư giản. Không cần phải đi đến nơi đâu vì Thượng Ðế không hề cách xa ta hàng tinh cầu -thư giản. Bạn không thể mất vì nó luôn ở trong bản thể rốt ráo của muôn vật -thư giản.

Toàn bộ thông điệp của tất cả những điều nghịch lý này là -thư giản. Nó có thể được cô đọng lại trong một chữ -thư giản. Ðừng tìm, đừng kiếm, đừng hỏi, đừng gõ, đừng đòi hỏi nữa -thư giản. Nếu bạn thư giản, nó sẽ đến. Nếu bạn thư giản, nó có mặt.  Nếu bạn thư giản, bạn bắt đầu rung động cùng một nhịp điệu với nó.

Ðó là điều mà nhà Thiền gọi là hoát nhiên đạt ngộ... một trạng thái hiện sinh hoàn toàn thư giản, một trạng thái an nhiên tự tại không còn ý thức trở thành một cái gì đó tồn tại trong tâm; khi bạn không còn là người vươn đến thành tựu; không còn nơi chốn để đi đến; không còn mục tiêu để đạt; khi tất cả mọi mục tiêu đều tan biến, mọi mục đích đều bỏ lại đàng sau; khi bạn là chính bạn, bản lai diện mục, như thị. Trong cái khoảnh khắc của như thị đó bạn hoàn toàn tan biến, thể nhập vào cùng với nhất thể và cái tín hiệu sống mới mẻ -chưa từng hề có trong bạn- nổ bùng ra. Cái tín hiệu sống đó được gọi là hoát nhiên đạt ngộ, là đại định tam muội, là giác ngộ.

Nó có thể xảy ra trong mọi tình huống -bất cứ lúc nào bạn hoà điệu với nhất thể.

Và điều cuối cùng. Thiền không mang một khuôn mặt nghiêm trọng. Nó không thiếu những khôi hài ý nhị. Không có tôn giáo nào tiến bộ đến mức cho khôi hài có một chỗ đứng. Chỉ ở trong Thiền mới có tiếng cười. Thiền là một ngày hội. Tinh thần của Thiền là thực hiện cái lễ hội tươi vui đó.

Những tôn giáo khác đều tỏ ra rất nghiêm trọng -làm như việc vươn đến Thượng Ðế là một đại sự, làm như có ai đó đang giựt Thượng Ðế ra khỏi tay họ, làm như Thượng Ðế đang tìm cách ẩn trốn chúng ta, làm như Thượng Ðế tạo ra rất nhiều chướng ngại một cách cố tình; làm như là có một sự tranh đua lớn và không có đủ Thượng Ðế cho hết thảy mọi người; làm như Thượng Ðế là tiền bạc  và chẳng bao giờ đủ cho tất cả. Thế nên nếu như bạn không chụp giựt Thượng Ðế ngay tức khắc trước những kẻ khác, những người khác sẽ chụp giựt mất. Ðây là những người rất nghiêm trang, những người chỉ biết đến tiền, những người có mục tiêu để nhắm đến -nhưng thực sự không phải là những con người tín ngưỡng.

Thượng Ðế rất đổi lớn lao, rất đổi bao la, rất đổi vĩ đại. Ðây là nhất thể của vạn hữu -làm sao ai có thể  làm tiêu mòn đi được? Thế nên không có nhu cầu phải sợ rằng ai đó sẽ tranh chiếm mất Thượng Ðế trước bạn, và rồi bạn sẽ không biết phải làm gì, bạn sẽ bị mất Thượng Ðế vĩnh viễn. Thế nên cũng không cần phải chiến đấu, tranh đua. Và bạn cũng có cả một khoảng thời gian vô tận dành cho bạn. Bạn không cần phải hấp tấp, không cần phải quá nghiêm trọng.

Những bộ mặt chảy dài nghiêm trọng không phải là những bộ mặt tôn giáo. Chúng cho ta thấy một điều là họ không hề hiểu biết gì cả -khi hiểu được chắc là họ sẽ có một nụ cười. Thiền là tôn giáo duy nhất có tiếng cười  thế nên tôi nói rằng Thiền là tôn giáo có trình độ cao nhất từ trước đến nay. Nó không làm cho đời bạn trở nên xấu xí, nó không làm bạn trở thành kẻ tàn tật -nó làm cho đời bạn trở thành một vũ điệu, vui sống.

Một chú bé lần đầu tiên được mẹ dẫn đi xem cuộc triển lãm những hình nhân nổi tiếng thế giới bằng sáp của Madam Tussaud tại London. Cậu bé có vẻ rất xuống tinh thần khi xem qua toàn bộ khung cảnh. Bà mẹ khích lệ con:

"Con biết không, những người này toàn là những danh nhân sống trước đây rất lâu. Tất cả họ nay đã chết hết rồi."

Cậu bé lại càng u ám rầu rĩ hơn, lẩm bẩm: "Thì ra thiên đàng là thế!"

Ðiều nguy hiểm là vậy. Nếu bạn đi thăm viếng một thiên đàng Cơ Ðốc giáo bạn sẽ gặp một khung cảnh tương tự như thế. Và thật quả là một ác mộng kinh hoàng khi sống chung với những vị thánh Cơ Ðốc.

Có người hỏi một vị Thiền sư tại sao chúng ta không có nhiều vị thánh ở trên trái đất này. Ông ta cười và trả lời: "Thiên đàng là nơi tốt nhất cho họ bởi vì chúng ta rất khó mà sống chung với họ. Ðiều may mắn cho chúng ta là họ không ở trên trái đất này. Hãy để họ sống ở trên thiên đàng."

Tốt nên là như thế. Hãy tưởng tượng bạn đang sống với một vị thánh. Có lẽ bạn phải tự tử mất.

Thiền mang nụ cười và làn gió mới vào tôn giáo. Ngay cả chế nhạo tôn giáo. Ðây là một phương cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt -lành mạnh hơn, tự nhiên hơn.

Ðấy là những điều cơ bản. Có thể là tôi đã đi quá nhanh.

Hãy lắng nghe câu chuyện sau đây.

'Pop' Gabardine, huấn luyện viên của đội bóng đá Midwestern, chứng kiến cảnh những cầu thủ của mình bị đè bẹp liên tiếp trong tám buổi chiều thứ Bảy thi đấu, lần cuối cùng với một tỉ số thê thảm : 52/0.

Khi đội bóng tụ họp lại vào sáng Thứ Hai hôm sau, Pop tuyên bố một cách cay đắng: "Trận thi đấu cuối cùng của mùa này đã qua rồi, chúng ta có thể đã quên tất cả những mánh khoé  thi đấu mà tôi đã cố gắng dạy cho những kẻ đần độn như các bạn. Bây giờ chúng ta trở lại những bài học căn bản. Hãy bắt đầu. Bài học thứ nhất: Cái vật mà tôi đang cầm trên tay này được gọi là trái bóng. Bài học thứ hai...

Ðến đây nhà huấn luyện viên Gabrine bị ngắt lời bởi một anh hậu vệ mặt đầy lo lắng đứng ở hàng đầu, thỉnh cầu, 'Này, Pop, đừng có đi quá nhanh.'

Có lẽ tôi đã đi quá nhanh nhưng hy vọng các bạn ở đây không ai đần độn cả. Tôi tin vào sự thông minh của các bạn.

Chương 2.  MÊ TỨC NGỘ

Câu hỏi thứ nhất :

Có một truyền thuyết cổ xưa đã gắn liền trí tuệ với ngu dốt? Phải chăng kẻ trí là người có một tâm hồn chơn chất, giản đơn? Tuổi tác mang đến trí tuệ hay là mệt mỏi? Sự khác biệt giữ người trí và kẻ ngu là gì?

Người xưa đã nói rất đúng. Có một sự tổng hợp vượt ra ngoài ngu đần, vượt lên trên trí tuệ -một sự tổng hợp mà trong đó ngu đần và trí tuệ chan hòa làm một.

Ngu đần và trí tuệ là nhị nguyên, giống như tất cả những nhị nguyên khác: đàn ông và đàn bà, đêm và ngày, mùa hè và mùa đông, sự sống và cái chết. Tất cả nhị nguyên đều phải được vượt qua, siêu thể hóa; nếu không, bạn sẽ không bao giờ thấy được cái nhất thể, cái thực tướng, cái phổ quát.

Trong ý nghĩa đó, người trí đồng thời cũng là kẻ ngu -bởi vì trong cái siêu thể này bao gồm cả hai. Tuy nhiên đây không phải là kẻ ngu đần như ý nghĩ của thế gian thường tình -đồng thời cũng không phải thông minh theo cách hiểu thế gian. Cái trí tuệ của y là một thực tại riêng biệt, cái ngu đần cũng thế. Y là người trí bởi vì y có hiểu biết, y là kẻ ngu bởi vì y biết rằng không cách gì có thể hiểu được những huyền nhiệm của đời sống. Y là người khôn bởi vì cuộc hành trình của y đã kết thúc, là kẻ ngu bởi vì lần đầu tiên y biết được một điều rằng không có gì để biết và ngay cả có thể cũng không có cả kiến thức, rằng vô minh là rốt ráo. Y nhận thức được một điều rằng tận cùng là sự ngu dốt. Không có cách gì có thể giải mả được những bí ẩn của hiện hữu.

Ta gọi một người có thể đưa ra lời giải đáp là trí, nhưng kẻ trí thực sự là người không có câu giải đáp nào. Những câu hỏi của y đã biến mất và những lời giải đáp cũng thế -y hoàn toàn trống rỗng. Trong phạm trù kiến thức, y là người không hề biết gì hết.

Ta gọi một người là đần vì y thiếu kiến thức; và ta gọi một người đầy kiến thức là trí vì y học rộng, biết nhiều. Thế nhưng một kẻ trí thực sự sẽ hiểu được một điều rằng, không có cách gì y có thể hiểu được thực tại. Thực tại ở ngay trước mắt, bạn có thể sống với, bạn có thể là nó, nhưng không có cách gì bạn có thể hiểu được nó. Ngay kiến thức đã bao hàm sự phân chia –phân chia giữa người biết và đối tượng được biết; kiến thức bao hàm sự cách biệt; kiến thức đặt cơ sở trên nhị nguyên tính.

Một kẻ trí thực sự sẽ đạt đến cái điểm mà ở đó y không còn bị phân cách nữa; nơi mà y không còn là một hoang đảo, nơi mà y đã chan hòa với nhất thể. Y có chung cùng một nhịp đập với nhất thể, rung động cùng với nhất thể, y không còn là y nữa. Chỉ còn lại Thượng Đế. Đây là ý nghĩa của nhà minh triết Upanishadic khi tuyên bố ‘Aham Brahmasmi’ –Ta là Thượng Đế. Đây cũng là ý nghĩa câu nói của Christ: “Ta với Cha ta là một.”

Khi bạn nhìn hiện hữu như một đối thể, bạn ở trong tình trạng bị phân chia, thế nhưng khi bạn thể nhập với hiện hữu, trở thành kẻ tham dự, thấy rằng đối thể và chủ thể chỉ là một –lúc đó sẽ không còn cái gọi là kiến thức và cái gọi là ngu dốt. Khi đã không có kiến thức, làm sao lại có thể có ngu dốt? Kiến thức và ngu dốt chỉ là hai mặt của một đồng tiền và kẻ trí đều liệng bỏ cả hai.

Có một truyền thuyết cổ xưa đã  gắn liền trí tuệ với ngu dốt. Đúng vậy. Có một truyền thuyết nói rằng Chúa Giê Su là một kẻ đần –và quả thực như thế. Lại có một truyền thuyết cho rằng Thánh Francis là mộ kẻ  đần –và cũng đúng như thế. Ở Ấn Độ, danh xưng Phật -Buddha- được chuyển qua một dạng kỳ cục hơn, nó trở thành Buddhu –có nghĩa là “đần độn”. Cái tên mang một ý nghĩa rất trí tuệ, rất giác ngộ -Phật-, được chuyển thành một cực hoàn toàn đối nghịch, “đần, hoàn toàn ngu đần” –buddhu.

Vâng, những thái cực đã gặp nhau. Đó là những gì mà tôi đã nói với các bạn ngày hôm qua -về cái điều mà những nhà khoa học gọi là lưỡng tính. Trong một con người đều hàm chứa cả hai yếu tố âm lẫn dương, thế nhưng bạn chỉ công nhận một phần của cái hiện sinh này. Bạn cho rằng bạn là nam nhi, nhưng đồng thời lại cũng có một con người nữ ở trong bạn, chờ đợi được nhìn nhận, đón nhận, chấp nhận. Thế nhưng bạn vẫn luôn từ chối chuyện này. Bạn nói rằng, “Tôi là một người đàn ông”. Thế là bạn vẫn luôn ở trong tình trạng bất quân bình. Nếu bạn là một người nữ, đồng thời cũng vẫn có một con người nam  ở trong bạn, nhưng bạn luôn luôn phủ nhận nó. Thế nên bạn sẽ không bao giờ là một nhất thể, bạn luôn luôn bị phân cách.

Sẽ có một tụ điểm của tuệ giác, của nhận thức, của tri kiến nơi mà phần nam và phần nữ  ở trong bạn gặp gỡ, trộn lẫn và tan biến vào nhau. Đó là điều mà William Blake gọi là “cuộc hôn phối nột tại” –khi bạn trở thành cả hai, lưỡng tính, nam lẫn nữ. Ở Ấn Độ chúng ta có một biểu tượng rất hoàn hảo về ý niệm này –ardhanarishwar. Có những bức tượng thần Siva mang nửa thân mình là nam và nửa thân kia là nữ. Ngài vừa là người yêu đồng thời là kẻ được yêu, vừa âm lẫn dương, người ái nam ái nữ.

Sự gặp gỡ của những đối lực kiểu này tiếp tục xảy ra khắp nơi, ở mọi chiều kích. Trí tuệ và ngu si là hai thái cực của bạn. Nếu bạn là người thông minh và từ khước cái phần ngu si của bạn, bạn chưa hoàn toàn là một người trí, bởi vì một phần của con người bạn vẫn chưa được thẩm thấu. Một phần của con người bạn vẫn còn lẩn quẩn ở đâu đó chung quanh bạn, chưa được thực sự thể nhập làm một với bạn. Nếu bạn là một người ngu và luôn cho rằng mình là kẻ ngu đần và như vậy con người thông minh ở trong bạn đã bị khước từ, bị ức chế. Người trí vừa là cả hai, vừa là không hai. Y vượt qua nhị nguyên cho nên bạn có thể nói rằng y là không hai và bởi vì nhị nguyên tính đã tan biến, y trở thành một tổng hợp mới, nên bạn cũng có thể gọi y là cả hai.

Phải chăng kẻ trí là người có một tâm hồn chơn chất, giản đơn? Không phải như thế. Kẻ trí vô tâm –không có tâm đơn giản cũng không có tâm phức tạp. Bạn lại rơi vào nhị nguyên rồi khi phân biệt ra tâm giản đơn và tâm phức tạp. Kẻ trí là người hoàn toàn vô tâm. Kẻ trí đã vượt ra khỏi sự giam hảm của tâm, y biết là không có tâm gì cả. Có tâm là có sự phân biệt. Tâm là vật chướng ngại giữa bạn và hữu thể. Tâm hiện hữu như một bức Vạn Lý Trường Thành -Đó chính là cái vỏ bọc thép của bạn.

Người trí không có vỏ bọc thép. Y không cần được bảo vệ, y dễ dàng bị công kích, y hoàn toàn rộng mở. Y đâu cần tự vệ để chống lại tự nhiên –y luôn sẵn sàng, sống trọn vẹn như thế. Y không cần phải thúc đẩy giòng nước mà trôi theo cùng một nhịp với giòng sông. Y không cần phải khoác vào bất cứ cái tâm nào bởi vì mang cái tâm vạn hữu đã là quá đủ. Y đâu cần phải có một cái tâm riêng bởi lẽ y không hề có một mục đích riêng tư. Y không đi, không đến, không có bất cứ một khát vọng nào –đó là ý nghĩa của điều tôi nói rằng y không hề có mục đích riêng. Như thế tại sao lại cần phải có một cái tư tâm? Cái phổ tâm là đủ.

Ta có thể gọi đó là vô tâm hay là một chữ Tâm viết hoa. Thiền gia sử dụng cả hai. Họ gọi là “vô tâm” nếu họ muốn khước từ cái tâm thế tục; và họ gọi đó là phổ tâm, cái Tâm viết hoa, khi họ muốn cho thấy cái mặt tích cực của nó.

Như vậy phải gọi chính xác nó là cái gì đây? Khi ta gọi vô tâm, ta muốn nói rằng đó không phải là cái mà bạn thực có; khi ta gọi đó là phổ tâm, quảng tâm –cái Tâm viết hoa- chúng ta đang cho thấy thực sự nó là cái gì. Gọi là “vô tâm”, nói lên khía cạnh tiêu cực, đó không phải là cái tâm như bạn đã biết. Gọi đó là cái Tâm viết hoa –cái Tâm lớn, quảng Tâm, cho thấy được bản tánh thực sự của nó. Kẻ trí là người vô tâm hoặc kẻ trí là người quảng Tâm.

Vâng, y hồn nhiên như một đứa trẻ nhưng không phải là một anh cả quỷnh. Y hồn nhiên như một đứa trẻ nhưng nên nhớ rằng y không phải là một đứa trẻ con. Có một sự khác biệt rất lớn lao giữa trẻ con và hồn nhiên như trẻ thơ. Khi Chúa Giê Su nói rằng: “Chỉ có những ai giống như trẻ thơ mới có thể bước vào nhà Cha ta”, ông ta nói đến sự hồn nhiên, ngây thơ trong trắng của tuổi thơ –ông không hề nói đến sự trẻ con hay chín chắn. Người trí không hề trẻ con dù y rất giống một đứa trẻ. Y không phức tạp theo cái nghĩa của một triết gia, nhà luận lý, nhà thần học. Y không phức tạp theo cái nghĩa như một con người với đầy học thuyết, chủ nghĩa và mang nó đi rao giảng khắp nơi –y không phức tạp theo cách hiểu như vậy. Tâm của y hoàn toàn vắng lặng yên nghỉ. Không mảy may vướng bận. Tâm của y rỗng rang. Không có gì để phải suy nghĩ.

Suy nghĩ là một sự thay thế. Khi bạn không biết, bạn buộc phải suy nghĩ. Nếu bạn biết rồi, đâu còn suy nghĩ để làm chi? Suy nghĩ là một trạng thái mù lòa. Nếu như bạn đang ngồi ở đây và bạn bị mù, bạn muốn đi ra ngoài, thế là bạn phải nghĩ đến cái cửa đang ở chỗ nào. Bạn phải hỏi người khác cái cửa nằm ở đâu. Bạn sợ sẽ bị trượt té, sợ sẽ bị đụng đầu vào tường, bạn lo nghĩ mãi về cái cửa. Thế nhưng một người có đôi mắt sáng sẽ không cần phải hỏi ai cả. Y trông thấy cái cửa, y biết cái cửa đang ở đâu, thế nên y không phải suy nghĩ gì về chuyện này. Câu hỏi “Cái cửa ở đâu?” không cần thiết vì y đã trông thấy nó. Người trí có đôi mắt sáng, y thấy nên không cần phải suy nghĩ. Chỉ người mù mới phải suy nghĩ.

Tại Tây phương, cái ý niệm về một nhà tư tưởng hoàn toàn khác biệt với hình ảnh của một con người minh triết Ðông phương. Chắc có lẽ bạn đã trông thấy bức tượng “Người Tư Duy” của Rodin (1), hay ít ra là trông qua bức hình chụp lại. Ta không thể gọi đó là hình ảnh của một người đang tư duy. “Người Tư Duy” của Rodin có vẻ như đang đau ốm, lo nghĩ. Nhìn vào bức tượng ta có cảm giác như có hàng triệu ý tưởng đang tuôn chảy qua tâm trí y -giống như lưu lượng giao thông trong giờ cao điểm. Bạn như có thể thấy được chúng trong bức tượng đá hoa này, trong dáng ngồi thiểu não, tay ôm đầu, và những nếp nhăn lo nghĩ trên vầng trán. Và rồi bạn có cảm tưởng rằng nếu y cứ tiếp tục theo cái kiểu này, chắc là  y sẽ phát điên mất.

Ý niệm về một con người minh triết hoàn toàn khác hẵn –đó là lý do tại sao ta gọi y là nhà minh triết. Phật, như vậy là một con người minh triết, không phải là nhà tư tưởng; Mahavir, Chúa Giê Su cũng thế. Những thiền giả cũng là những con người minh triết. Tại sao ta gọi họ là những con người minh triết? Bởi vì họ thấy. Khi bạn nhìn thấy bạn không cần phải suy nghĩ. Tại sao phải suy nghĩ khi mình thấy rõ vấn đề? Khi đôi mắt làm việc, suy nghĩ bị loại trừ. Suy nghĩ chẳng khác gì chiếc gậy dò đường của người mù.

Có một câu chuyện ngụ ngôn. Một người mù tìm đến Chúa Chúa Giê Su. Chúa Giê Su sờ vào đôi mắt của y và y liền được sáng. Y đang mang theo một chiếc gậy lớn, chiếc gậy được mang theo suốt cả đời người. Lành bệnh xong y tạ ơn Chúa Giê Su và lên đường trở về nhà –vô cùng hạnh phúc vì có được đôi mắt sáng, lần đầu tiên trong đời y được trông thấy màu sắc, mặt trời, những tia nắng, những đóa hoa, con người và những khuôn mặt thân quen. Thật vô cùng xúc động. Tuy nhiên y vẫn không quên mang theo chiếc gậy bên mình. Chúa Giê Su trông thấy bảo: “Này người kia, tại sao ngươi không quăng chiếc gậy của ngươi đi? Ngươi còn mang theo nó làm gì?” Người kia trả lời, “Quẳng chiếc gậy đi? Thưa Chúa, làm sao con quẳng nó đi được? Con đã quá quen với nó rồi.”

Ðó là một thói quen đã tập nhiễm lâu đời. Y không hề biết rằng nay y đã sáng mắt và không cần phải mang theo chiếc gậy dò đường nữa.

Ðiều này xảy ra khi bạn hoà nhịp với trạng thái vô tâm lần đầu tiên. Bạn vẫn còn tiếp tục suy nghĩ. Giống như thói quen của người mù già. Nhưng rồi ngày một ngày hai bạn trở nên tỉnh thức, rằng quả thật mình đang làm một chuyện vô nghĩa –ta lập lại công việc theo thói quen, ta vẫn đi trên lối mòn xưa cũ.

Suy nghĩ trở nên không còn thích đáng nữa –đó là ý nghĩa khi tôi nói rằng kẻ trí chơn chất nhưng không phải là một anh cả quỷnh. Tất cả đều sẵn đó cho y –y là một anh đần thế nào được? Ý thức của y bung mở, ý thức của y được thánh hóa, tâm linh phong phú như Thượng Ðế -thế nên đừng bao giờ nghĩ rằng y là một tên đần độn. Sự phong phú của y còn hơn của một tư tưởng gia, một triệu lần hơn, vô tận. Nhưng y vẫn chất phác hồn nhiên; sự trong sáng ngây thơ của y không hề bị nhiễm độc, suối nguồn ý thức của y không hề bị bao phủ bởi những đám mây mờ.

Bạn hỏi: Tuổi tác mang đến trí tuệ hay là mệt mỏi? Cái đến với tuổi tác là sự mệt mỏi. Trí tuệ không liên hệ gì đến tuổi tác. Một người trẻ có thể rất thông minh và không thiếu gì những người già ngu đần –khi bạn cố gắng tìm ra một người, bạn có thể tìm ra hàng ngàn. Dứt khoát, tuổi già không liên hệ gì đến trí tuệ. Vâng, đúng như thế, một người già có thể có nhiều kinh nghiệm, nhưng điều đó không làm cho y trở thành thông minh hơn. Một người già có thể có nhiều kiến thức, nhưng điều đó không liên hệ gì đến trí tuệ. Y vẫn ở trong tình trạng ngu dốt như bao giờ.

Cả ngu đần lẫn trí tuệ không hề là vấn đề số lượng. Không hề có chuyện kẻ ngu biết ít và người trí biết nhiều, không bao giờ. Ðây là một thay đổi hoàn toàn; đây là một thể dạng mới. Sự ngu dốt, kẻ được gọi là người ngu, và kẻ được gọi là người kiến thức đều hiện hữu trong cùng một chiều kích -sự khác biệt là lượng không phải là phẩm. Có thể là người ngu chỉ biết được một vài điều và người có kiến thức hiểu biết nhiều điều hơn, nhưng đó là sự khác biệt giữa ít và nhiều; sự khác biệt không hề là phẩm chất mà chỉ là số lượng; sự khác biệt chỉ là mức độ.

Người trí thì khác, y không cùng ở chung một tần số, y đã dời qua một tần số khác. Sự khác biệt giữa người trí và kẻ ngu thật là vô cùng lớn lao nên không còn là vấn đề số lượng. Thế nên sự khác biệt giữa kẻ trí và người ngu cũng hoàn toàn giống như sự khác biệt giữa kẻ trí và người giàu kiến thức. Y cách biệt sâu xa với người có kiến thức cũng tương tự như với người dốt. Sự cách biệt giữa y và người có học vấn cũng tương tự như với người vô học. Ðây là một dạng thể cấu trúc hoàn toàn mới. Phẩm chất ý thức của y hoàn toàn thay đổi -vấn đề không phải là y hiểu biết nhiều hơn mà là có phẩm chất hơn. Một hiện sinh đầy chất lượng.

Có thể là bạn biết nhiều hơn Chúa Giê Su; trong thực tế, hoàn toàn đúng như vậy. Bạn biết nhiều hơn Chúa Giê Su, bạn biết nhiều hơn Ðức Phật. Nếu Phật đến đây trong lúc này và ta bắt ngài phải thi lấy bằng Cữ nhân, Cao học, ngài chắc là sẽ bị đánh rớt –nhưng bao nhiêu người thi đỗ những cấp bằng này sẽ không ai có trí tuệ hơn ngài. Ngài sẽ không biết một ngàn lẽ một thứ linh tinh. Nếu bạn hỏi ngài “vật lý lượng tử” là gì, ngài sẽ không biết. Nếu bạn hỏi ngài lý thuyết tương đối của Albert Einstein là gì, ngài sẽ không biết. Nhưng những điều này không có nghĩa là ngài không trí tuệ.

Sự khác biệt giữa bạn và Ðức Phật  là vấn đề phẩm chất. Sự hiện hữu của ngài là khác biệt, sự tỉnh thức của ngài là khác biệt, lòng từ bi của ngài là khác biệt. Vấn đề không phải là ngài biết nhiều. Ngay cả dưới thời ngài cũng có rất nhiều người biết nhiều hơn ngài. Không thiếu những học giả uyên bác, không thiếu những nhà bác học tài danh thường luận bàn, tranh cãi với ngài. Thế nhưng đó là những ngày thật tuyệt vời. Con người không quá kiêu mạn. Vì họ có thể thấy được. Ngay cả những học giả -thường là chuyện rất hiếm có-ngay cả những học giả cũng có thể thấy được rằng ngài là một người hoàn toàn khác biệt, ngài hiện hữu ở một tần số khác biệt. Họ bái phục ngài. Ðấy không phải là do họ biết ít hơn ngài, họ có thể biết nhiều hơn, nhưng phẩm chất của ngài là trội vượt. Ðây không phải là chuyện tích lũy tri kiến, mà là một cái gì đó thăng hoa trong ngài. Ðây là một hiện hữu chan hòa ánh sáng, không còn tồn tại một chút u tối nào. Ðó là ý nghĩa của giác ngộ -ngài, con người đã vươn đến ánh sáng.

Ánh sáng này là trí tuệ. Làm sao ánh sáng này lại có thể có được do tuổi tác? Cái ánh sáng này thỉnh thoảng cũng xuất hiện ở những người trẻ tuổi –Lão Tử, được mô tả là đã đạt được giác ngộ ngay khi mới sinh ra. Theo truyền thuyết ông sinh ra thì đã khá già, khoảng chừng tám mươi hai tuổi, già đến độ râu tóc đều bạc trắng như tuyết. Cái truyền thuyết hay ho này dĩ nhiên chỉ là một ẩn dụ -nó không hề có thực, căn cứ trên một sử liệu có thực. Nó muốn nói một điều là ông thông tuệ như một người ở vào cái lớp tuổi tám mươi hai.

Ở Ấn Ðộ, Shankara (2) mất vào lúc mới ba mươi ba tuổi -gần với giới hạn của lớp tuổi ‘híp-pi’. Tuy không sống lâu nhưng ngài là một trong những bậc giác ngộ vào bậc nhất của thế giới này. Ngay cả những bậc thông thái cao niên cũng đã tìm đến quỳ dưới chân ngài và đổi đạo theo ngài.

Lúc Chúa Giê Su bị đóng đinh, ngài cũng chỉ mới ba mươi ba tuổi. Dĩ nhiên là ngài không phải là người có nhiều kinh nghiệm hay kiến thức uyên bác. Nhiều thầy tư tế Do Thái giáo lúc đó còn có kiến thức nhiều hơn, có thể trích giảng kinh sách một cách chính xác hơn. Chúa Giê Su gần như là một người không có học thức, chỉ là con trai của một ông thợ mộc, ta không thể đòi hỏi gì hơn. Thế nhưng sự khác biệt là ở chỗ nào? Sự khác biệt không phải là ở kiến thức, sự khác biệt ở ngay chính trong sinh thể. Ngài chan hoà ánh sáng, chan hòa hạnh phúc, chan hòa an lạc. Ở Ngài tỏa mùi hương giác ngộ -không còn nơi để đến, mục tiêu để đạt, tất cả mọi dục vọng đã tan biến.

Khi cái sẽ là tan biến bạn là một hiện thể -người trí đạt đến cái hiện thể. Kẻ bất trí mãi chạy theo cái sẽ là -trở thành cái này, trở thành cái nọ, trở thành giàu có, trở thành quyền uy, luôn luôn muốn mình sẽ là cái này, cái kia. Người trí hạnh phúc với những gì y đang có, với thời gian, nơi chốn mà y đang hiện hữu. Y không khao khát bất cứ điều gì –ngay cả Thượng Ðế, ngay cả giác ngộ. Không còn mong cầu điều gì. Dục vọng đã tan biến, dục vọng đã từ bỏ y. Cái tâm thức vô cầu đó chúng ta gọi là trí tuệ.

Thì như vậy, trí tuệ chẳng dính dấp gì đến tuổi tác. Tuổi tác chỉ mang đến sự mệt mỏi. Nhưng rất nhiều người lớn tuổi cứ cho là mình già dặn, đầy kiến thức. Họ bắt đầu lên lớp với giới trẻ. Họ bắt đầu nói về những điều mà ngay chính họ chưa bao giờ hoàn tất; thực ra họ chỉ là những người già nua, mệt mỏi, và trong sâu thẳm, ẩn chứa cả sự ghen tức. Nếu bạn trông thấy một cậu bé đang trèo cây, bạn cảm thấy ghen tức phải không? Và ngay lập tức, sự ghen tức này được che đậy bằng những lời khuyên làm như rất sáng suốt -bạn bảo thằng bé, “Ðùng có leo trèo nghe. Coi chừng té đó. Tin tao đi. Tao già đầu rồi mà.” Nhìn sâu vào lòng, bạn sẽ thấy là bạn đang ghen tức với một thời tuổi trẻ đã qua đi, rằng bạn không còn khả năng leo trèo lên cây chơi đùa như cậu bé kia nữa.

Khi một người già trông thấy một cặp tình nhân trẻ trung tay trong tay ngập tràn tình yêu, ông ta không khỏi cảm thấy ghen tức. Bây giờ ông đâu còn được như thế nữa cho dù trong lòng có ao ước đến bao nhiêu. Nhưng lòng ghen tức đó lại được ngụy trang dưới một hình thức cao đẹp hơn. Nó sẽ nói rằng, ôi cái chuyện đần độn đó mà, nó chỉ thoáng qua trong phút chốc thôi. “Này, nghe tôi đi,” ông già nói, “chuyện này sớm muộn gì cũng tan biến thôi. Ðừng có ngu mà dính vào.” Ðừng nghĩ rằng ông già này đã trở thành người sáng suốt, bởi vì nếu là người trí thực sự lẽ ra ông ta phải hiểu và thông cảm được với giới trẻ chứ không phải chống lại chúng.

Trí tuệ thực sự không hề phản kháng lại đời sống; câu trả lời của nó với thực tại đời sống luôn luôn là “có”, chứ không hề là “không”. Bất cứ lúc nào bạn tìm thấy tiếng “không”, hãy nhớ kỹ rằng, rõ ràng có một cái gì khác đang giả bộ là trí tuệ.

Cuối cùng, bạn hỏi: Sự khác biệt giữ người trí và kẻ ngu là gì? Người trí biết rằng y là kẻ ngu và kẻ ngu thì không bao giờ biết chuyện đó.

Câu hỏi thứ hai:

Bạn ứng xử với cái chết như thế nào?

Tôi chết trong từng giây phút, nhưng tôi không tích lũy cái chết, thế nên nó chẳng có vấn đề đối với tôi. Nếu bạn thực sự sống thì cái chết không hề là một vấn nạn. Bạn không cần phải đối phó với nó vì nó thực sự không hiện hữu.

Chết là một vấn nạn hoàn toàn do bạn tạo ra. Hãy cố gắng để hiểu rõ điều này. Bởi vì bạn không để cho quá khứ chết đi, nó cứ được tiếp tục tích lũy mãi, nó trở thành một gánh nặng cho bạn, một gánh nặng chí tử. Bây giờ nếu bạn để cho quá khứ chết đi trong từng giây phút trôi qua, để cho nó kết thúc, thì trong từng giây phút bạn lại được tái sanh, cái quá khứ chết không hề được tích lũy. Khi bạn không còn tích lũy cái chết thì đâu còn vấn nạn để phải giải quyết, đâu còn vấn nạn để đối phó? Trong từng khoảnh khắc bạn trở nên tươi trẻ –và bạn biết rằng sự tươi trẻ này là vĩnh cữu, là vô tận. Ngay cả  lúc mà cái được gọi là cái chết xuất hiện, bạn cũng sẽ không hề chết. Trong khoảnh khắc đó, đời sống đã trở thành quá khứ, thế nên bạn không cần phải bám víu vào nó. Bạn cần phải học một điều ở trong đời sống –không nên bám víu. Bạn không bám víu vào nó thì vấn nạn sẽ không phát khởi. Nếu bạn bám víu vào đời sống bạn sẽ sợ hãi cái chết. Chính cái sự bám víu vào đời sống tạo ra vấn nạn.

Tại sao bạn bám víu vào đời sống? Bạn bám víu vào đời sống bởi vì bạn không biết sống như thế nào, bạn không hề được ai bảo cho phải sống như thế nào. Bạn thực sự hoàn toàn bị thương tật, bạn đã bị điều kiện hoá đến độ bạn chưa bao giờ được sống. Bạn chưa sống thực sự mà chỉ sống trong nỗi sợ hãi. Bạn chưa bao giờ đi sâu vào bất cứ một chuyện gì trọn vẹn. Bạn chưa hề yêu trọn vẹn, bạn chưa hề khóc trọn vẹn, bạn chưa hề cười trọn vẹn -hầu như bạn đã quên mất cái tiếng trọn vẹn. Bạn không còn biết cái tiếng trọn vẹn nghĩa là gì nữa -bạn hoàn toàn cục bộ. Ngay cả khi yêu, bạn cũng không hề yêu cho đến tận cùng, bạn không để cho nó xảy đến. Bạn luôn cưỡng chống lại.

Trước tiên bạn tiếp tục đi tích lũy cái quá khứ chết -tức là tích lũy cái chết chung quanh bạn. Cái quá khứ đóng băng đó ngày càng trở nên nặng nề vì nó tăng trưởng mỗi ngày, và bởi vì đời sống của bạn quá đổi mỏng manh, tinh tế, bạn chất cái quá khứ chết này lên trên, đời sống của bạn sẽ bị nghiền nát thôi. Chính cái quá khứ chết này không bao giờ để yên cho bạn có thể sống một giây phút nào trọn vẹn, nó luôn luôn kéo lùi bạn trở lại. Bạn muốn tiến về phía trước, nhưng nó lại kéo ngược bạn trở lui. Ngay cả khi bạn bưóc đi, bạn cũng không hề đi một cách trọn vẹn. Có nghĩa là không có một cái gì hoàn tất cả, bạn không hề hoàn tất bất cứ điều gì cả. Bạn không hề yêu, bạn không hề cười. Vâng, bạn có thể đã cười bao nhiêu lần trong đời nhưng những nụ cười đó không bao giờ trọn vẹn, nó chỉ là một nụ cuời dở dang, một mảnh vụn.

Bạn vẫn chưa khám phá ra đời sống là gì –chưa hát khúc nhạc đời, chưa nhảy khúc luân vũ của sự sống. Thế nhưng khi bạn sống trọn vẹn trong từng phút giây, bạn sẽ không còn sợ hãi cái chết, tuyệt đối không có gì để phải sợ hãi. Bạn đã sống cuộc đời của bạn, thưởng thức những ân sủng mật ngọt của nó, với vô vàn biết ơn. Cái chết lúc đó sẽ xuất hiện như một sự nghỉ ngơi dài, không là gì khác. Cái chết sẽ không có khả năng tước đoạt được của bạn bất cứ cái gì bởi vì bất cứ cái gì có thể bị tước đoạt, bạn đã quẳng nó đi từ lâu rồi, trước khi cái chết đến với bạn. Bạn đã không hề tích lũy nó, thế nên cái chết sẽ không hủy diệt được bất cứ cái gì vì bạn đã biết sống trọn vẹn trong từng khoảnh khắc. Và khi cái chết đến, bạn cũng sẽ biết chết một cách trọn vẹn.

Khi Socrates (3) đang hấp hối sau khi bị kết án phải uống thuốc độc, những môn đệ của ông không ngừng than khóc. Ông mở mắt ra và bảo họ, “Qúy vị đang làm gì vậy? Tại sao quý vị lại than khóc? Quý vị đang làm gì trong cái giây phút tuyệt diệu như thế này? Tại sao qúy vị lại để lỡ mất đi một cơ hội? Hãy dự phần với ta. Cái chết đang xuất hiện. Ðừng để lỡ mất cơ hội này. Hãy cố gắng để nhìn thẳng vào cái chết. Ðó là điều ta đang làm đây.”

Rồi ông tiếp tục nói với môn đệ, “Bây giờ thì chân của ta tê rồi. Nhưng điều bí ẩn là –chân ta tê rồi, ta không còn cảm giác về nó nữa, nhưng những cảm giác về ta vẫn y nguyên, vẫn không hề giảm sút.” Rồi ông tiếp, “Bây giờ đến lượt đôi tay cũng tê rồi. Chúng đã biến mất. Ta không còn cảm giác về chúng nữa.” Ông bảo một môn đệ thử châm vào tay mình. Người ta châm vào tay và ông không thấy có cảm giác gì cả. Ông cười và bảo họ, “Thật lạ lùng, thân xác của ta bây giờ coi như đã chết thế nhưng ta vẫn sống như bao giờ. Cảm giác của ta về ý thức vẫn toàn vẹn như bao giờ”.

Rồi ông bắt đầu có cảm giác rằng trái tim của mình ngưng hoạt động nhưng cho đến phút cuối ông vẫn còn tiếp tục bảo môn đệ: “Hãy nhớ kỹ. Đây là lời nói cuối cùng của ta. Ta sẽ không thể nói thêm điều gì được nữa bởi vì lưỡi ta đang dần tê cóng.” Và tiếp theo là lời nói cuối cùng: “Ta vẫn sống toàn vẹn như bao giờ; ý thức của ta không mất đi một chút nào cả. Cái thân xác này không thể hủy diệt được ta. Cái thân xác này đang ra đi, ta đang trên bờ tan biến, nhưng cảm giác nội tại, cái ý thức chủ quan vẫn không hề bị đụng tới. Thực ra, nó còn sáng tỏ hơn xưa.”

Cái chết mang đến cho ta một bối cảnh; nó trở thành một cái bảng đen và đời sống như là một cái gì đó được viết bằng phấn trắng lên trên tấm bảng đen này. Khi sống có thể là bạn không cảm nhận đời sống một cách sâu sắc, một cách bén nhạy, một cách tế nhị, nhưng trái lại bạn có thể cảm nhận chúng khi chết. Chẳng khác gì nhìn những ngôi sao trong đêm, bầu trời càng tối đen, những ngôi sao càng lấp lánh. Chúng vẫn ở đó suốt ngày, chúng không đi đâu cả, không thể đi đâu được. Chúng đi đâu bây giờ? Chúng vẫn ở đó, nhưng vì ánh sáng của mặt trời, ta không thể thấy chúng. Ánh sáng của chúng bị xóa nhòa đi trong ánh sáng của mặt trời. Nhưng trong đêm tối, chúng lại xuất hiện -lấp lánh, tuyệt vời. Điều này cũng xảy ra giống y hệt như thế với cái chết. Đời sống trở thành một ngôi sao chiếu sáng lấp lánh.

Bạn hỏi tôi:  Ngài đối phó với cái chết như thế nào? Thực sự ra, tôi không hề biết cái chết là gì bởi vì tôi đang chết, trong mỗi khoảnh khắc cái tôi quá khứ đang chết. Tôi không hề sống trong quá khứ. Và bởi vì tôi không sống trong quá khứ, tôi cũng không hề sống trong tương lai –tương lai luôn luôn chỉ là sự phóng chiếu của quá khứ. Cái quá khứ chết tạo ra một tương lai sai lạc, chỉ có giây phút hiện tại này đây là đúng đắn.

Tôi đang hiện hữu tại đây, trong khoảnh khắc này. Đâu có vấn nạn gì về cái chết? Làm sao bạn có thể chết ở trong khoảnh khắc hiện tại? Cái chết luôn luôn là một vấn nạn được phóng chiếu: Một ngày nào đó bạn sẽ chết. Đây chỉ là sự suy luận -một ngày nào đó. Ai đó đã chết, bạn trông thấy họ đang hấp hối và rồi bạn trở nên sợ hãi rằng bạn sẽ chết. Thế nhưng bạn có thực sự trông thấy y chết như thế nào chưa? Bạn mới chỉ thấy những biểu hiện bên ngoài, bạn chưa hề thấy cái gì xảy ra ở bên trong.

Chưa hề có ai chết. Chết là điều dối trá lớn nhất; nó không hề hiện hữu. Chỉ có đời sống là hiện hữu. Đời sống là vĩnh cửu. Nếu bạn liệng bỏ quá khứ, tương lai cũng tan biến theo. Trong khoảnh khắc của hiện tại, cái chết không hề có mặt, trong hiện tại, chỉ có đời sống.

Hãy nghe câu chuyện thú vị sau đây.

Một lớp học về môn tâm lý của trường đại học nọ đang nghiên cứu về những phản ứng của con người đối với kích thích tình dục đặc biệt là mức độ thường xuyên của chuyện  liên hệ gối chăn.

“Có bao nhiêu sinh viên ở đây làm chuyện chăn gối hơn một lần trong tuần?” vị giáo sư hỏi.

Có năm cánh tay đưa lên.

“Bao nhiêu người một lần trong tuần?”

Mười cánh tay đưa lên.

“Bao nhiêu người hai lần trong tháng?” –Tám cánh tay đưa lên.

“Một lần trong tháng?” -Bốn cánh tay đưa lên.

“Có ai chỉ một lần trong năm?”

Một gả nhỏ con ở cuối lớp đưa tay vẩy loạn lên và cười một cách khoái chí.

Vị giáo sư ngạc nhiên: “Nếu một năm chỉ làm chuyện chăn gối một lần, tôi thấy đâu có gì để bạn phải vui quá mức như vậy?”

Tràn ngập hân hoan, gã học trò nhỏ con trả lời, “Thì tối nay tôi làm chuyện đó thầy ơi!”

Hãy để cho khoảnh khắc này đây là  khoảnh khắc hiện tại. Đừng sống trong quá khứ bởi vì không ai có thể sống trong quá khứ. Nó đã trôi qua. Cũng đừng xây những lâu đài trong tương lai, nó sẽ không bao giờ hoàn tất. Tuơng lai không hiện hữu. Hãy sống với chính khoảnh khắc hiện tại này.

Có lần Chúa Giê Su nói với môn đệ: “Hãy nhìn những đoá hoa uất kim hương trên cánh đồng kia. Thật là đẹp tuyệt vời. Ngay vua Solomon có đem tất cả gấm vóc quý giá của ông ta trải ra, cũng không đẹp được như thế.” Thế thì cái bí mật của những đoá hoa uất kim hương trên cánh đồng là gì?  Chính là do chúng sống trong khoảnh khắc hiện tại. Ngày hôm nay là ngày hôm nay. Đêm nay là đêm nay và khoảnh khắc này chính là khoảnh khắc này.

Một khi bạn bắt đầu sống với khoảnh khắc hiện tại có nghĩa là bạn giao tiếp với đời sống một cách liên tục và trọn vẹn. Và rồi đời sống sẽ không ngừng tiếp nối làm bạn tươi mát trở lại, trẻ trung trở lại.

Vâng, một ngày nào đó thân xác của bạn có thể tan biến đi, nhưng đó không phải là chết -một cách đơn giản, đó là một cái thân xác mệt mỏi bắt đầu được nghỉ ngơi. Vâng, cái tâm thức này cũng sẽ bị mất đi, bởi vì cái tâm thức này đã được sử dụng quá nhiều. Thế thì bạn còn muốn cái gì nữa? Sử dụng cái tâm này vĩnh viễn? Bạn chưa chán ngấy nó sao? Cái tâm này làm việc từ khi bạn chào đời cho đến ngày bạn ra đi -bảy mươi, tám mươi, chín mươi năm. Ðây cũng là một cổ máy thôi. Hãy rủ một chút lòng từ bi cho cổ máy này –ngày qua ngày nó trở nên già cỗi, ngày qua ngày nó không còn làm việc hiệu quả, bạn cần một cổ máy mới thôi.

Thân xác này đã trở nên già nua, thân xác này đã trở nên mục rửa, nó cũng chỉ là một cổ máy. Một cổ máy rất tinh vi, phức tạp mà cho đến nay khoa học vẫn chưa sáng chế nổi. Một cổ máy hoàn toàn tự động. Bạn cho rằng máy móc tự động là chuyện mới mẻ? Không đâu bạn ơi, cái thân xác của bạn là một bộ máy tự động từ hàng triệu năm rồi. Khi bạn ăn uống, thực phẩm được tiêu hoá một cách tự động. Bạn không phải làm công việc tiêu hóa. Khi bạn thở vào, máu nhận dưỡng khí và thải ra thán khí một cách tự động -bạn không cần phải làm những công việc này. Hãy nghĩ đến chuyện bạn phải cáng đáng những công chuyện như thế! Chỉ một ngày thôi cũng đủ làm bạn phát điên lên rồi, không cách chi sống nỗi. May mà tất cả đều tự động. Trong suốt bảy chục, tám chục, chín chục năm trời cổ máy tự động này vẫn chạy đều. Vâng, thì thỉnh thoảng bạn cũng bị ốm đau, thỉnh thoảng bạn cảm thấy không khoẻ, bị chuyện nọ chuyện kia –nhưng nó có thấm vào đâu. Với cái cổ máy phức tạp tinh vi như thế, tất cả những ốm đau so ra chẳng là cái gì cả. Chuyện bạn hiện hữu mới là phép lạ. Chuyện bạn sức khoẻ mới là phép lạ.

Nhưng rồi tất cả mọi cổ máy đều cũng phải có lúc già nua mệt mỏi. Ngay cả kim loại cũng thế. Các nhà khoa học bây giờ cho ta biết kim loại cũng bị già nua. Ngay khi tôi đang nói chuyện với bạn, không phải chỉ thân xác của tôi sẽ già đi mệt mỏi mà cái micro tôi đang cầm trên tay cũng sẽ già đi mệt mỏi. Tất cả mọi vật đều sẽ già nua và đều cần an nghỉ.

Cái chết là sự nghỉ ngơi, không là gì khác. Bạn hoà nhập trở lại với tứ đại. Thân xác này trở về với trái đất để nghỉ ngơi. Nhưng rồi nó sẽ được phục sinh trong một ngàn lẻ một thân xác khác, nó sẽ trở lại. Bạn có thể thấy được điều này ở khắp nơi. Khi mùa xuân về, cây cối đơm bông, nhưng rồi những cánh hoa biến mất trở lại trong lòng đất. Và rồi những chiếc lá rụng rơi trở thành phân bón. Một lần nữa chúng sẽ lại thể nhập vào dòng lưu chuyển của một cái cây khác, một lần nữa chúng sẽ trở thành bộ phận của một cái cây khác, một lần nữa chúng sẽ lại sống động dưới ánh sáng mặt trời, sẽ lại vui đùa với làn gió, với trăng sao, chúng sẽ lại cười cợt, sẽ ca lại khúc nhạc đời bất tận và rồi chim chóc sẽ tụ hội trở về, và con người thích thú ngắm nhìn chúng.

Ðiều này lại được tái diễn. Ðời sống là một vòng luân chuyển của hành động và nghỉ ngơi, hành động và nghỉ ngơi. Ðời sống không phải chỉ là những gì mà bạn gọi là đời sống –cái chết cũng là một phần của đời sống, cái chết không phải là sự kết thúc. Cái chết là một phần của đời sống, thông qua cái chết đời sống hiện hữu, đúng như thế, qua cái chết đời sống được nghỉ ngơi lấy lại toàn bộ năng lượng và sức sống để trở lại. Giống như bạn đi ngủ mỗi đêm. Vâng, ngủ là một cái chết ngắn. Bạn chỉ chết trong vòng vài giờ và nếu bạn chết đúng mức, mỗi buổi sáng bạn sẽ rất tươi tắn, bạn sẽ trẻ trung trở lại, đôi mắt sẽ linh động, đôi chân như muốn nhảy múa, con người bạn sẽ tràn ngập niềm vui và mật ngọt hương đời. Còn nếu bạn không thể ngủ ngon, sáng ra bạn sẽ vô cùng mệt mỏi.

Thế nên phải học cách sống trọn vẹn và chết trọn vẹn. Khi bạn chết, hãy chết một cách trọn vẹn để khi tái sanh trở lại, những tinh tuý mật ngọt lại tuôn chảy trở lại trong bạn. Nhưng tại sao bạn lại phải bận lòng về chuyện này? Bận lòng về một chuyện không đáng –có bao giờ bạn phải mất công suy xét về nó? Có bao giờ bạn nghĩ đến bạn đã ở nơi đâu trước kiếp sống này, trước khi được sinh ra? Bạn đã không hề quan tâm đến mà. Thế thì tại sao bạn lại lo nghĩ đến cái chết? Bạn đã từng kinh qua cái chết biết bao nhiêu lần rồi và không còn quan tâm đến nữa. Bạn có thể là Alexandre Ðại Ðế, đâu biết được? Có đủ loại khùng điên đang có mặt ở đây. Bạn có thể là Thành Cát Tư Hãn, là Adolf Hitler …bao nhiêu người Ðức đang có mặt tại đây. Làm sao biết được?

Biết bao nhiêu chuyện xảy ra trong thế giới này và bạn không hề bận tâm đến. Ngay cả nếu có người bảo cho bạn biết rằng bạn đã từng là Alexandre Ðại Ðế, bạn sẽ trả lời là bạn không cần biết. Ðâu có gì quan trọng? Khi bạn đang là Alexandre Ðại Ðế, đó mới là chuyện quan trọng -thế mà bây giờ bạn lại suy nghĩ rất nhiều về cái chết.

Bạn sẽ chết và bạn sẽ không chết. Ðây là một sự kết hợp. Cái thân xác này trở nên già cỗi, cái tâm này trở nên già cỗi, cái ngã này trở nên già cỗi… thế là cái thực tánh ở trong bạn, vị chủ nhân thực sự của ngôi nhà, cái tâm thức, làm một bước nhảy, đi tìm kiếm một thân xác mới, một cái bào thai khác, để được tiếp tục.

Rồi sẽ có một khoảnh khắc nào đó bạn cảm thấy chán ngán cái vòng lẩn quẩn của đời sống. Cái vòng đầu tiên, cái vòng kế tiếp, cái vòng khác, những vòng quay tiếp nối những vòng quay. Có một khoảnh khắc trong đời bạn bỗng nhiên tỉnh thức trước những gì đang xảy ra. Bạn cảm thấy chán ngán, không phải chỉ cho một kiếp sống mà cho cái vòng quay lẩn quẩn như thế, cái vòng quay bất tận hết đến rồi đi –cái mà Ấn Ðộ giáo gọi là awagaman, đến và đi.

Cái ngày mà bạn trở nên chán ngán cái cõi đi, về trong hiện tại này, bạn trở nên tín ngưỡng. Một nhân tố mới đã đi vào tâm thức bạn, một tia sáng mới. Thế là bạn bắt đầu suy nghĩ về niết bàn. Một cái chết thông thường là sự loại bỏ một kiếp sống để bạn tiếp tục sống trở lại; niết bàn là sự loại bỏ tất cả các kiếp sống để bạn không còn sống như một cá thể, bạn bắt đầu sống như là vũ trụ, như là Thượng Ðế. Sẽ không còn nhu cầu phải trở lại xác thân, với tâm và cái ngã.

Câu hỏi thứ ba:

Một triết gia nói rằng: “Kiến thức là một đức hạnh cho nữa phần đời thứ hai nhưng là những gì chán ngấy cho nữa phần đời thứ nhất.” Cái quy luật này có nên chỉ dành cho những người trên bốn mươi?

Kiến thức luôn luôn là một điều chán ngấy. Không phải nó chỉ chán ngấy lúc bạn còn trẻ mà nó luôn luôn chán ngấy, kiến thức chỉ là rác rưởi phế thải. Kiến thức không phải là một cái gì có thực. Nói về nó như vậy là đúng rồi. Ðương nhiên là nó phải chán ngấy thôi. Kiến thức không hề là một cái gì có thực. Nó giống như một người đang đói và bạn đến nói với họ về thực đơn, về thực phẩm, chuyện trên trời dưới đất -họ sẽ không hết đói.

Con người cần hiểu biết không cần kiến thức; con người cần thông cảm chứ không phải kiến thức; con người cần trí tuệ chứ không phải kiến thức. Kiến thức là những gì chán ngấy. Bất kể bạn ở tuổi tác nào.

Vấn đề thứ hai: Tôn giáo không liên hệ gì đến tuổi tác. Nó có thể đến với bạn lúc bạn còn trẻ hoặc có thể không, do một ngàn lẻ một lý do khác nhau. Thỉnh thoảng một người có thể rất tỉnh thức ngay lúc còn trẻ tuổi và nhận thức được sự hư vọng của thế giới này trong khi có những người già vẫn không bao giờ thấy được sự thật. Con người không ai giống ai. Họ rất là khác biệt. Thế nên không hề có một quy luật nào đưa ra một kết luận nhanh chóng và cố định cả.

Tuy nhiên, một cách tổng quát ta có thể nói rằng con người bắt đầu có xu hướng tín ngưỡng kể từ lứa tuổi bốn mươi hai. Bạn cũng không nên xem đây là một quy luật cố định. Một hiện thể ở trình độ cao càng ít bị chi phối bởi những quy luật cố định, trong khi một hiện thể ở trình độ thấp sẽ bị chi phối nhiều hơn. Thí dụ, bạn nói rằng nước sôi ở một trăm độ. Ðây là một quy luật cố định. Cho dù ở Tây Tạng, Ấn Ðộ hay Ba Tư thì nước cũng bốc hơi ở một trăm độ -bởi vì nước chưa phải là một cá thể có ý thức, nó chưa có tự do.

Cây cối có chút đỉnh tự do hơn thế nên chúng khó đoán biết hơn. Súc vật còn tự do hơn cây cỏ, chúng lại càng khó tiên đoán hơn. Con người là sinh vật có nhiều tự do hơn cả trong thế giới hiện hữu này nên rất khó đoán trước những gì xảy ra. Tuy nhiên một điều có tính cách phổ quát là, ở vào lứa tuổi bốn mươi hai, con người bắt đầu suy tư về về tôn giáo. Có một khuynh hướng tự nhiên như thế.

Theo du già và mật tông, đời sống con người có thể được phân chia thành từng khoảng bảy năm. Một đứa trẻ bắt đầu có những đổi thay đầu tiên khi lên bảy. Ðây là giai đoạn ấu thơ chấm dứt. Một thay đổi lớn. Khi nó lên mười bốn tuổi, tình dục bắt đầu đi vào đời sống. Lại một đổi thay lớn lao khác. Bây giờ nó bắt đầu trổ mả, bắt đầu có những ước vọng khác biệt. Ở lứa tuổi hai mươi mốt, cuộc sống mở ra với những khao khát, ước mơ. Y bắt đầu thích chính trị, nổi loạn, chống đối, đấu tranh -sẵn sàng đánh nhau với bất cứ ai. Y trở nên một nhà cách mạng. Ở tuổi hai mươi tám y đi vào ổn định, thích tiện nghi, có trương mục ở ngân hàng, lương cao, nhà rộng, vợ đẹp, con khôn, rồi TV, xe hơi -đại khái như vậy. Y bắt đầu bị vây bủa.

Thế nên những người “híp-py” rất đúng khi nói rằng đừng nên tin vào những người trên ba mươi tuổi, bởi vì sau ba mươi mọi người đều trở nên bảo thủ. Ðó là một khuynh hướng tự nhiên. Sau tuổi hai mươi tám gả thanh niên trở thành chủ hộ. Thế nên bạn không thấy một anh “híp-py” già nào cả. Ở cái tuổi này họ tan biến vào cái thế giới chung chung mà trước đây họ đã từng nổi loạn chống đối. Ở lứa tuổi hai mươi tám con người đi vào nề nếp, quy tắc, thích nghi với cuộc sống. Những nhiệt tình cách mạng đã nguội lạnh. Họ trở nên an phận, như con chim xây tổ ấm trên cành cây, họ bắt đầu nghĩ đến hôn nhân, con cái. Và cũng là điều rất tự nhiên, khi có gia đình và con cái, bạn không bao giờ còn là một nhà cách mạng được nữa.

Ðến lớp tuổi ba mươi lăm, con người hầu như đã lập thành –cái lứa tuổi được gọi là tam thập nhi lập. Nếu y thành công trong đời, sự thành công được thiết định; nếu y thất bại, sự thất bại mang dấu ấn rõ nét. Bây giờ y biết rằng không còn có thể làm gì khác hơn được. Cái gì phải xảy ra đã xảy ra. Y trở nên tin vào số mệnh, bắt đầu tin vào những gì đã được an bài; y cho rằng bây giờ không còn có thể cãi đổi gì được nữa, những gì trong dòng chỉ tay định mệnh của y nay đã hiện bày. Y không còn nghị lực để chiến đấu nữa. Y buông thả.

Ðến lớp tuổi bốn mươi hai y bắt đầu trở nên phần nào thao thức… Y nhìn lại đời mình, ta đang làm cái gì đây? Ta đang chạy đuổi theo tiền tài, quyền lực, danh vọng? Và cái chết đang đi đến. Cái chết gỏ vào cánh cửa đời lần đầu tiên khi ta bước vào lứa tuổi bốn mươi hai –đó là lứa tuổi mà bạn bắt đầu bị nhồi máu cơ tim, cao áp huyết, ung thư, đại loại như thế. Ðây là tiếng gỏ đầu tiên. Hãy lưu ý đến cái tuổi bốn mươi hai, một cái tuổi nguy hiểm nhất.

Thế rồi bạn bắt đầu cảm thấy một thoáng dao động, một thoáng run rẩy ở bên trong, bạn không còn vững chãi như một thuở nào. Bạn mất tự tin. Bạn đã từng sống, từng biết đến tiền bạc, vợ con, từng nếm qua hương vị tình dục lẫn tình yêu, đã chứng kiến bao nhiêu chuyện đời, đã du lịch vòng quanh thế giới -nhưng không có gì làm bạn cảm thấy thỏa mãn cả, giống như bạn bị mất mát một cái gì đó. Ðây chính là khoảnh khắc mà tín ngưỡng tôn giáo đi vào đời bạn. Hãy nhớ cho, cái chết và tôn giáo đến cùng với nhau. Tiếng gỏ của cái chết đồng thời cũng là tiếng gỏ của tôn giáo.

Bây giờ thì tất cả đều tùy thuộc vào bạn. Nếu bạn là người chống đối tôn giáo mạnh mẽ bạn sẽ bỏ lỡ mất cơ hội để trở thành một hành giả (sannyasin) khi thần chết gỏ cửa. Nếu bạn là người chống đối tôn giáo mạnh mẽ, với một thái độ cứng ngắc đầy thiên kiến, sẽ không có gì còn lại cho bạn ngoài bệnh đau tim, cao áp huyết, lao phổi, ung thư. Chắc chắn là bạn không thể có Thượng Ðế. Cái đó hoàn toàn tùy thuộc ở bạn.

Nếu bạn là con người cởi mở, thoáng, không mang sẵn một định kiến nào, đây là khoảnh khắc để bạn bắt đầu tìm đến Thượng Ðế. Khi thấp thoáng bóng dáng của cái chết, bạn bắt đầu tìm kiếm một cái gì vĩnh cữu. Thần chết đang trên đường đến viếng thăm và bạn không còn thời gian nữa. Ðây là lúc mà bạn phải quán chiếu đời sống mình, phải thanh thỏa với nó. Cái đời sống mà bây giờ bỗng dưng bạn cảm thấy trở nên nhạt nhẽo, vô nghĩa.

Ðiều này xảy đến trong những giai đoạn khác nhau của đời người. Có khi ở tuổi ba mươi lăm, có khi ở tuổi năm mươi, nhưng tôi lấy trung bình là tuổi bốn mươi hai. Nhưng cái đó cũng còn tùy, nếu bạn rất thông minh, điều này có thể xảy ra sớm hơn, nếu bạn quá ngu đần thì có thể đến tuổi bốn mươi hai cũng chẳng thấy gì cả. Ðây là vấn đề thông minh. Những kẻ đần độn thì cho đến cuối đời cũng vẫn là vô tín ngưỡng.

Những người thông minh bắt đầu hướng về tôn giáo rất sớm. Vâng, đây là vấn đề thông minh, không phải là vấn đề tuổi tác. Tuy nhiên tuổi tác cũng đóng một vai trò trong đó bởi vì đã bắt đầu có sự thay đổi về kích thích tố trong cơ thể con người. Ðến cái tuổi bốn mươi hai, tình dục không còn là một ám ảnh lớn. Bạn đã hoàn tất với nó.

Vâng, bạn đã hoàn tất với nó, trừ phi bạn là một vị thánh hay nghĩ rằng mình là một loại người vĩ đại, cao thượng nào đó –cái này mới phiền. Bởi vì rồi thì bạn sẽ vẫn tiếp tục bị tình dục ám ảnh cho đến cuối đời. Nếu bạn có một đời sống tình dục thoải mái, tình dục sẽ sớm biến thành vô nghĩa. Nếu bạn càng có nhiều kinh nghiệm về tình dục, nó sẽ càng nhanh chóng mất hết ý nghĩa. Nó trở thành bình thường nhạt nhẽo. Hãy nhớ điều này: Bạn nên tránh xa những nhân vật cao thượng, vĩ đại, những nhà tu khổ hạnh, bởi vì họ không bao giờ cho phép bạn đụng đến dục tình.

Ðiều này có thể bạn cho là lạ lùng, nhưng hãy nghe tôi nói. Những người như các bạn đây chính là những người đang giữ cho tình dục còn hiện hữu trên trái đất này. Nếu những người như tôi tuân thủ theo lời dạy của họ, tình dục sẽ biến mất trên trái đất. Nó sẽ còn lại cái gì? -một thực thể sinh vật, không còn những lãng mạn tình yêu, không còn những điều vô nghĩa được bạn lập đi lập lại trong đời sống hàng ngày. Cái vô nghĩa đó vượt ra ngoài sự ức chế. Nếu tình dục bị ức chế thì rồi cho đến tuổi bốn mươi hai bạn vẫn không cảm thấy được sự vô nghĩa của nó. Mà trong thực tế, bạn càng ức chế nó chừng nào, bạn càng bị nó tấn công chừng nấy; nó sẽ trở lại tìm bạn để phục thù không ngưng nghỉ. Nó sẽ ám ảnh bạn trong giấc mơ, nó sẽ ám ảnh trong trí tưởng bạn.

Ðó là lý do tại sao luôn luôn có một câu chuyện rất giống nhau trong các bộ kinh cổ: một vị giác ngộ đang ngồi dưới gốc cây và rồi những nàng apsaras đến từ thiên giới -những người đẹp da vàng óng ả xinh xắn tuyệt vời- trần truồng nhảy múa bao quanh. Tại sao như vậy? Thật là tội nghiệp cho lão ta. Y có làm điều gì sai quấy đâu. Y chỉ ngồi dưới gốc cây đọc kinh,  lần tràng hạt thôi mà, y đã từ bỏ thế gian này -tại sao thiên giới lại chiếu cố đến y như vậy? Tại sao lại quấy phá y?

Thế nhưng điều này đã xảy ra trong mọi thời đại. Với Ấn Ðộ giáo, với Cơ Ðốc giáo, với đạo Jains, với Phật giáo –có vẻ như đây là một hiện tượng khá phổ quát. Nhưng tại sao nó xảy ra? Người ta tiếp tục giải thích rằng đó là Ma vương tìm cách đến lung lạc họ. Không có ai lung lạc họ cả, đấy chính là tình dục bị dồn nén quay trở lại phục thù. Khi bạn ức chế tình dục, nó sẽ làm cho bạn phát khùng lên. Những vị được gọi là giác ngộ đang ngồi dưới những gốc cây trong các hang động của họ tại Hy Mã Lạp Sơn thật ra đang bị nhiễu loạn thần kinh. Họ cần đuợc tâm lý trị liệu. Họ không cần cái gì khác, họ chỉ cần một nhà tâm lý trị liệu giỏi. Có thể họ cần một chút Freud, một chút Jung, một chút Adler. Họ cần đi sâu vào giấc mơ của mình, tìm cách phân tích chúng.

Nếu bạn không ức chế tình dục, tình dục sẽ tự mất dần ý nghĩa với thời gian. Cũng giống như nó bắt đầu trở nên vô cùng ý nghĩa trong lứa tuổi mười bốn, nó sẽ mất dần đi ý nghĩa trong lứa tuổi bốn mươi hai.

Hãy ghi nhớ hai điều: Khi cái chết đến gỏ cửa, khi cái chết bắt đầu đến viếng bạn, tình dục sẽ xách nón ra đi. Chúng có mối liên hệ cùng nhau. Tình dục là sinh sản. Cái chết và tình dục vì thế là hai kẻ thù, chúng không thể nào sống chung cùng một mái nhà. Tuy nhiên có một điều rất cần thiết phải được hiểu –tình dục chỉ ra đi khi nào bạn sống trọn vẹn với nó, hiểu biết nó, thực chứng nó, không ức chế nó dưới bất cứ hình thức nào, sống trọn vẹn có ý nghĩa. Và như thế nó sẽ chết đi một cách tự nhiên. Còn nếu bạn ức chế nó, nó sẽ tiếp tục bám víu lấy bạn. Bất cứ khát vọng nào chưa thành tựu vẫn tiếp tục bám víu, bất cứ việc gì chưa hoàn tất vẫn luôn quanh quẩn chung quanh không rời bỏ bạn.

Ðến tuổi bốn mươi chín lại một đổi thay lớn xảy ra. Con người không phải chỉ chú tâm đến một cái gì đó cao cả hơn tình dục, y bắt đầu dính líu, tham dự vào. Ở tuổi bốn mươi chín, y bắt đầu suy tư, nghiền ngẫm, quán chiếu; và trở nên gắn bó hơn. Y có thể trở thành một hành giả sannyasin, một tỳ kheo, một tu sĩ, hoặc ngay cả nếu y không chọn lựa một hình thái biểu lộ bên ngoài, cái thế giới nội tâm của y đã bắt đầu thay đổi. Y sẽ trở thành một thiền giả, hay bắt đầu việc cầu nguyện tu tập. Ðây sẽ là một tham dự tích cực, không còn là chuyện cảm nhận nữa, mà là dâng hiến trọn vẹn cuộc đời mình cho niềm tin tôn giáo. Sự dâng hiến phát khởi ở lớp tuổi bốn mươi chín, sự tham dự gắn bó phát khởi ở lớp tuổi bốn mươi chín.

Và nếu như mọi chuyện tiến triển một cách đúng đắn, nếu như bạn không bị lung lạc bởi đám người đần độn bao quanh, vào cái tuổi năm mươi sáu, nỗ lực thiền định của bạn bắt đầu nở hoa -sự chứng ngộ đầu tiên, sự tiếp xúc đầu tiên với Thượng Ðế sẽ xảy ra.

Và nếu mọi chuyện cũng diễn tiến một cách đúng đắn, vào tuổi sáu mươi ba bạn sẽ nhập được đại định tam muội, bạn có thể trở thành giác ngộ. Rồi trong vòng bảy năm tiếp theo -nếu như bạn sống đến tuổi bảy mươi- cuộc sống của bạn sẽ trở nên thánh hóa, đem niềm vui thiêng liêng tinh thần đến cho mọi người. Bạn có thể trở thành một bậc Thầy.

Ðây là tiến trình đúng đắn. Cho đến tuổi bốn mươi hai mọi việc có vẽ như “okay”, bởi vì tới tuổi này mọi việc vẫn còn trong vòng thế tục. Nhưng khi qua khỏi tuổi bốn mươi hai, đã có một cái gì đó trục trặc, bởi vì khi vượt qua tuổi bốn mươi hai bạn đã bắt đầu những bước đi vượt ra ngoài thế tục. Thế nên tất cả những gì mà bạn đã liên hệ, tham dự, đầu tư vào đến cái tuổi bốn mươi hai bỗng trở thành một cái chướng ngại.

Cụ thể như, bạn đã yêu một người đàn bà, lập gia đình với họ, bây giờ bỗng dưng bạn bắt đầu trở thành một thiền giả. Người đàn bà dĩ nhiên sẽ chống lại chuyện này vì họ lo sợ -điều này cũng đúng thôi. Người đàn bà lo sợ rằng nếu bạn tu thiền bạn sẽ không còn quan tâm đến họ nữa. Cũng đúng thôi. Bây giờ họ sẽ tìm cách quấy rầy bạn, chống lại bạn, không để cho bạn trở thành một hành giả (sannyasin). Bà ta sẻ bảo: “Không, không được đâu. Hãy nghĩ đến mẹ con tôi. Việc gì đã xảy đến cho ông? Bộ ông khùng rồi hả? Thế tại sao ông lại lấy tôi? Rồi sinh con đẻ cái ra rồi bây giờ ông trở thành một hành giả?”

Ðấy là lý do mà tôi nói rằng bạn không cần phải lìa bỏ gia đình vợ con để trở thành một hành giả (sannyasin), bởi vì hành trình tầm đạo là một hành trình nội tâm.

Bà vợ sẽ tạo ra mọi chuyện rắc rối và ông chồng cũng thế vì một sự yêu thích mới đã xảy ra cho đời bạn mà trước đó chưa hề có. Niềm yêu thích mới này, rất tự nhiên, sẽ thay đổi hoàn toàn con người bạn; bạn sẽ không còn là con người cũ nữa. Nếu vợ bạn đến với tôi và trở nên thích thú trong việc học đạo, bạn sẽ rất là bực mình; nếu bạn đến với tôi, vợ bạn cũng sẽ bực mình như thế, bởi vì một niềm yêu thích mới đã phát khởi. Làm sao ai mà biết được chuyện này sẽ dẫn bạn tới đâu? Lo lắng, ghen tức, bảo vệ, chống đối… bản ngã của bạn bị thương tổn. Bạn đã từng hái ra tiền, bạn đã tạo dựng ra cả một vương quốc, một đế quốc -bỗng dưng bây giờ ở lứa tuổi bốn mươi hai bạn lại bỏ tất cả đi tu thiền. Thế là cả cái đế quốc của bạn sẽ nổi lên chống lại bạn thôi. Ai chịu đựng nỗi một sự đổi thay quá đột ngột như thế.

Thế nhưng tất cả những đổi thay đều đột ngột. Trước tuổi bốn mươi hai những thay đổi đều ở trong phạm vi trần tục nên không hề là vấn nạn. Qua tuổi bốn mươi hai, những đổi thay vượt cao hơn trần tục, bắt đầu hướng đến Thượng Ðế, gần hơn với Thượng Ðế. Bạn đang trên đường trở lại nhà. Một cuộc hồi hương. Thế giới trần tục này đã kết thúc.

Bạn hỏi: Một triết gia nói rằng: “Kiến thức là một đức hạnh cho nữa phần đời thứ hai nhưng là những gì chán ngấy cho nữa phần đời thứ nhất.” Kiến thức luôn luôn là những gì chán ngấy, trí tuệ thì không, trí tuệ là đức hạnh. Và trí tuệ là đức hạnh suốt cả đời bạn, không bao giờ chán ngấy. Tôi chưa hề thấy một người nào chán ngấy trí tuệ.

Nếu bạn được dịp gần gũi với một người trí, bạn không bao giờ chán. Quả tình bạn sẽ ngạc nhiên xiết bao khi thấy chẳng chán ngấy chút nào. Một người trí luôn luôn tươi tắn và họ truyền cái tươi tắn đó đến bạn. Y rất trẻ trung – y có thể đã già nhưng tâm hồn rất trẻ. Y tiếp tục mở ra những con đường mới nở hoa. Y không hề mang theo những bụi bặm của quá khứ, luôn luôn là suối nguồn tươi mát, như một tấm gương trong. Bạn có thể luôn luôn nhìn vào y để thấy khuôn mặt mình lớn khôn; bạn có thể luôn luôn tìm đến y như một chất liệu nuôi dưỡng. Trí tuệ không bao giờ làm cho người ta chán, trí tuệ là chất liệu nuôi dưỡng.

Thế nhưng kiến thức rất là buồn tẻ. Nó tạo ra sự chán ngấy ngay lập tức -bởi vì nó sai lầm, đần độn, vay mượn, nó là xác chết.

Bạn có trông thấy một đứa nhỏ đang đùa giỡn chung quanh bạn chưa? Chắc chắn là bạn sẽ không cảm thấy bưồn tẻ vì nó. Nó vui đùa, sống động -nhảy nhót, ca hát, chạy giỡn khắp nơi- làm bạn cũng cảm thấy trẻ trung lây với nó. Thế còn bạn ngồi cạnh một ông già? Có thể ông ta chỉ ngồi yên đó, không làm gì cả hoặc đọc một tờ báo chẳng hạn, nhưng bạn vẫn cảm thấy tẻ nhạt làm sao. Có thể ông ta không nói ra một lời nào, nhưng sự hiện diện đó cũng đủ là nặng nề rồi.

Kiến thức là nặng nề; trí tuệ luôn nhẹ nhàng.

Câu hỏi thứ tư:

Tất cả những điều mà ngài nói sáng nay đều có cả ở trong Phúc Âm. Thế sao ngài lại từ khước Chúa Giê Su và Phúc Âm trước mặt chúng tôi, thay vì nói rằng nó rất là toàn vẹn, nhưng những thông điệp của nó đã bị con người giết chết? Và như vậy, những ai là người Cơ Ðốc nên quay tìm trở về với nguồn cội của mình, tức Phúc Âm, hoặc nếu ai không phải là Cơ Ðốc, hãy cố gắng đi những bước đầu tiên bằng lối tiếp cận của ngài?

Một người Cơ Ðốc đến với chúng ta!

Nếu bạn hiểu Phúc Âm thì có lẽ câu hỏi đã không được đặt ra -bởi vì bất cứ những gì tôi nói đều chứa đựng sẵn trong Phúc Âm, kể cả chối bỏ Phúc Âm. Tất cả những kinh điển thật sự đều chối bỏ các kinh điển. Tất cả những cuốn sách sống đều chống đối lại những cuốn sách chết.

Nếu bạn hiểu Phúc Âm câu hỏi này sẽ không được đặt ra. Bạn không hiểu Phúc Âm của bạn và bạn không thể nào hiểu được nó -bởi vì cách thức duy nhất để hiểu Phúc Âm là hướng vào nội tâm. Phúc Âm không thể được hiểu một cách trực tiếp; bạn không thể nào cầm lấy Bible đọc và hiểu được nó –điều đó may ra chỉ giúp bạn được một ít kiến thức nhưng không phải là tuệ giác. Cái kiến thức đó là những gì mà bạn thu thập và đó là lý do tại sao bạn trở thành phiền hà với nó. Tất cả những điều gì mà tôi đã nói, ngay cả nếu thỉnh thoảng tôi nói những điều chống lại Christ, ngài đều chấp nhận chuyện đó. Không tin bạn có thể đi thẳng đến Christ để hỏi ngài.

Làm sao mà tôi có thể chối bỏ được Christ? Làm sao ngài lại có thể chối bỏ tôi? Không hề có chuyện như thế. Ðấy là câu hỏi của một tâm thức khác biệt. Christ không có liên hệ gì đến Cơ Ðốc –cũng như Ðức Phật không có liên hệ gì với Phật giáo, Krishna không có liên hệ gì với Ấn Ðộ giáo. Những vị này sống trong một tâm thức hoàn toàn khác biệt và nếu bạn muốn hiểu họ, những lời họ nói ra chẳng giúp ích gì cho bạn cả. Bạn sẽ phải đi vào thế giới của tâm thức, lúc đó may ra bạn mới hiểu được.

Bạn nghĩ rằng chúng ta nên tìm về cội nguồn, Phúc Âm. Phúc Âm không hề là cội nguồn; cội nguồn là ngay chính ở trong bạn. Nếu bạn tìm về cội nguồn ở ngay chính trong bạn, bạn sẽ hiểu được Phúc Âm, không có một con đường nào khác, không có chuyện ngược lại. Không hề có chuyện bạn hiểu được Phúc Âm và từ đó bạn đi trở vào lòng mình, không bao giờ. Chỉ có một con đường duy nhất là phải đi vào chỗ thẳm sâu nhất của tâm thức bạn.

Chúa Giê Su đã nói với chúng ta những gì? Ngài phán, “Nước Trời đang ở trong bạn.” Ngài không nói là nó đang ở trong Phúc Âm. Ngài phán, “Hãy nhìn vào bên trong, Thượng Ðế đang ở cùng với ngươi.” Ngài không nói là, “Hãy nhìn lên trên thiên đàng,” mà hãy nhớ kỹ là ngài nói “Hãy nhìn vào bên trong.”

Hoàn toàn giống với những gì Thiền đã nói. Chúa Giê Su là một vị Thiền Sư. Khi vị Thiền sư nói rằng hãy đem đốt hết các kinh điển, đừng lấy đó làm điều bị xúc phạm, vì đó là lối nói của Thiền. Ðây là một trong những cách nói chứa đựng nội dung sâu sắc nhất –«Hãy đốt hết các kinh điển.» Tại sao ? Ðể cho chiếc cầu nối liền với ngoại giới bị chặt gãy và bạn sẽ không còn gì ở bên ngoài để tìm kiếm, bám víu. Thế là bạn phải hướng nội. Và cái ngày mà bạn đạt đến tận cùng tâm thức của bạn -bản lai diện mục-, bạn sẽ thấy Chúa Giê Su nói đúng như thế nào. Lúc đó bạn trở thành Phúc Âm.

Bạn hỏi : Tất cả những gì ngài nói trong buổi sáng hôm nay đều có sẵn cả ở trong Phúc Âm. Vâng, ngay cả điều này cũng vậy -sự chối bỏ cũng được bao gồm trong Phúc Âm. Sự hoàn toàn chối bỏ Phúc Âm cũng có sẵn ở trong đó. Tất cả nội dung Chúa Giê Su giảng dạy đều nói rằng Thượng Ðế là một thực chứng. Chúa Giê Su không phải là nhà thần học, Ngài là một huyền nhiệm. Tuy nhiên một điều thường xảy ra là, khi tất cả những nhà huyền nhiệm vĩ đại vắng bóng rồi, các nhà thần học lại nhảy bổ vào vẽ rắn thêm chân.

Tôi có nghe câu chuyện về nhà danh họa Michelangelo (4). Trong một thánh đường ông vừa hoàn thành xong một bức họa về Chúa Giê Su. Khi Giáo Hoàng và một số Giám Mục đến tham quan, họ bắt đầu chỉ trích về bức họa, tìm kiếm những sai lầm trong đó. Michelangelo lặng yên đứng nghe và cuối cùng Ðức Giáo Hoàng phán: «Tốt. Mọi chuyện đều rất tốt, chỉ có một điều là họa sĩ đã vẽ mặt Chúa quá đỏ. » Michelangelo vội trả lời: “Thưa Ngài, không phải là tôi đã vẽ mặt Chúa quá đỏ đâu. Chúa đỏ mặt vì ngài hổ thẹn bởi qúy vị. Ngài hổ thẹn khi thấy những lời dạy của Ngài đã  rơi vào tay của qúy vị.»

Ðó là điều thường xảy ra. Ðó là điều cũng sẽ xảy ra đối với tôi. Hãy cẩn thận.

Tại sao Ngài lại bác bỏ Giê Su và Phúc Âm trước mặt chúng tôi... ? Tôi bác bỏ Phúc Âm, tôi bác bỏ Cơ Ðốc, và thỉnh thoảng bác bỏ cả Chúa Giê Su -để tôi có thể mang qúy vị đến với Giê Su. Ðến với Giê Su ta phải kinh qua sự chối bỏ hoàn toàn, nếu không bạn cũng lại chỉ tiếp tục bám víu vào một cái gì đó. Không còn gì nên để lại ở ngoài bạn –kinh điển, nhà thờ, hội thánh. Mọi thứ cần phải được hủy diệt để có thể mang con người bạn trở lại với chính mình –đó là phương pháp của Thiền.

Nhưng mà tôi thông cảm chuyện này. Khi bạn đang sống trong một loại định kiến nào đó, nếu bạn là người Ấn Ðộ giáo, Hồi Giáo hay Cơ Ðốc, rất khó khăn để loại trừ nó. Ðó không phải là y phục để lúc nào bạn cũng có thể thay đổi một cách dễ dàng, nó giống như da thịt của bạn. Ðấy là điều rất mực khó khăn, rất mực đau đớn. Nhưng không đau đớn, không thể trưởng thành được.

Ðọc kinh điển bạn trở thành một loại đồ cũ bởi vì Thượng Ðế của bạn cũng chỉ là một thứ đồ cũ.

Một bà bốn mươi chưa chồng được một cậu em ở ngoại quốc gởi biếu một cặp vẹt nuôi trong một chiếc lồng đôi. Bà ta rất tò mò muốn biết trong hai con, con nào là trống, con nào là mái, vì nó giống hệt như nhau. Bà tham khảo ý kiến một nhà thú y sĩ.

«Hãy xem kỹ chúng,» Nhà thú y trả lời, «Trong hai con, con nào nằm trên con kia là con trống.»

«Tôi quan sát chúng kỹ lắm, nhưng không hề thấy chúng làm gì cả.» Bà ta trả lời.

«Thì hãy đợi đến lúc gần sáng, rón rén bò đến gần và nhìn lén chúng thì biết ngay mà, biết con nào là trống rồi bà nên làm dấu cho khỏi nhầm. »

Bà ta làm đúng theo lời chỉ dẫn và bắt quả tang cặp chim đang làm công việc truyền giống. Cảm thấy kinh hoàng, bà ta tóm cổ con trống và quấn quanh cổ nó một cái giải màu trắng.

Sáng Chủ nhật hôm sau vị Cha sở đến nhà thăm dùng trà. Khi ông cỡi chiếc áo khoác bên ngoài, con vẹt trống tưởng là gặp người đồng hội đồng thuyền, la lên : « Hêlo. Thế là Cha bị bắt quả tang đang làm chuyện ấy với phụ nữ rồi, phải không?» (5)

Tất cả những kiến thức vay mượn đều giống như thế.

Ðừng mang theo bạn một Thượng Ðế cũ mèm. Thượng Ðế sẽ không bao giờ hạnh phúc với bạn. Ðừng trở nên một bản sao của tờ giấy ‘các-bon’. Thượng Ðế yêu những gì nguyên thủy bởi vì Thượng Ðế là một nguyên thủy vô cùng. Thượng Ðế không hề muốn có một Giê Su thứ hai, bởi vì nếu không ngài đã sáng tạo ra một người khác. Thượng Ðế không hề muốn có nhiều hơn một vị Phật vì nếu không ngài đã làm điều này. Ngài chỉ sáng tạo ra một vị Phật một lần duy nhất, không bao giờ lặp lại.

Thế nên nếu bạn muốn đến với Thượng Ðế, hãy là mình trước tiên. Không nên là một người Cơ Ðốc, người Ấn Ðộ giáo, người Hồi giáo. Nên là chính mình, một hiện thể chân thực, trong cái hiện thể mà bạn sẽ biết Chúa Giê Su là cái gì, Ðức Phật là cái gì, Thượng Ðế là cái gì.

Câu hỏi cuối cùng :

Càng ngày tôi càng cảm thấy chán ngán tình dục, điều này làm cho tôi băn khoăn. Có vẻ như tôi không còn tha thiết gì nữa, ngay cả với đời sống. Như vậy đâu có gì còn lại ngoài cái chết ? Tôi nên làm gì bây giờ ?

Bạn hỏi nhầm người rồi. Lẽ ra bạn nên tìm gặp những người được gọi là đại thánh giả. Bạn có thể đọc sách của Ðại thánh giả Gandhi hay của Swami Sivananda (6) –may ra chúng giúp ích phần nào cho bạn. Tác dụng của chúng giống như là những loại thuốc kích dục.

Ðây là một vài đề nghị : Ðừng xem Playboy, đừng đi coi phim, đừng nhìn đàn bà nữa. Khi bước đi hãy theo đúng quy luật Phật dạy: chỉ nhìn mặt đất phía trước chừng bốn feet. Nếu gặp đàn bà, hãy tìm cách chạy trốn. Thế là bạn sớm hết chán ngán tình dục ngay ! Các nàng thiên nữ khỏa thân apsaras lại bắt đầu chạy đi kiếm bạn thôi !

Câu hỏi này chắc chắn là do một người Tây phương nêu ra, nó không thể là của một người Ấn. Người Ấn không bao giờ thấy chán chuyện này, khó lắm. Họ có rất nhiều vị đại thánh giả. Khi người Ấn đến với tôi, câu hỏi thông thường của họ là làm sao loại trừ được tình dục. Khi người Ấn Ðộ giáo đến với tôi, điều lo lắng của họ là làm sao loại bỏ được tình dục.

Câu hỏi này chắc chắn là của một người Mỹ. Vâng, tại Mỹ tình dục sẽ không có chỗ đứng trong tương lai, nó coi như chấm dứt. Nếu không bây giờ thì trong vòng hai mươi năm nữa nó sẽ hoàn toàn chấm dứt. Một khi tình dục được chấp nhận một cách công khai, nó sẽ trở thành buồn tẻ. Một sự lập đi lập lại nhàm chán; một bổn cũ soạn lại như cơm nếp nát. Một khi tình dục sẵn sàng trong tầm tay, bạn đâu còn những tưởng tượng phong phú về nó nữa. Đến khi nó thừa thải quá, ngày qua ngày bạn sẽ lấy làm ngạc nhiên tự hỏi, mình đang làm cái gì đây, cái trò nhảm nhí vô nghĩa này là cái gì vậy? Không chừng bạn lại bắt đầu quẩn trí trước câu hỏi, Bạn đang làm cái gì vậy? Kỳ thực nếu bạn thật sự muốn giữ cho tình dục mãi mãi xanh tươi, trẻ trung, không có con đường nào khác ngoài sự ức chế.

Trong tất cả mọi thời đã qua, Đông cũng như Tây, tình dục không bao giờ là điều nhàm chán, bởi vì các tôn giáo đã “lo lắng” cho nó rất chu đáo. Thông qua những thuyết giảng ngăn cấm, chống lại tình dục họ đã làm cho tình dục trở nên sống động.

Con người trong thời đại hậu-Freud một ngày nào đó sẽ cảm thấy tình dục là một chuyện buồn tẻ. Đúng như thế. Đó là một chuyện rất máy móc thôi. Tất cả những gì mà bạn nhìn thấy ở trong đó đều thông qua lăng kính của sự ức chế. Nó không phải sự thực như thế.

Chẳng khác gì một người đang nhịn đói -đồ ăn sẽ trở thành mối ám ảnh lớn trong trí tưởng  khi bạn nhịn đói. Nếu bạn đang nhịn đói và đi vào chợ, bạn sẽ không nhìn thấy bất cứ cái gì khác ngoài cửa hàng thực phẩm, quán ăn, khách sạn. Bạn sẽ không trông thấy những cái gì khác hơn. Dĩ nhiên là có cả hàng ngàn vạn thứ đang bầy bán, nhưng nhìn đi đâu bạn cũng sẽ chỉ thấy đồ ăn, nó nổi lên bồng bềnh trước mắt bạn.

Heinrich Heine đã kể lại rằng có lần ông bị lạc ở trong rừng. Suốt ba ngày vẫn không tìm được lối ra, ông rất đói. Đó là một dêm trăng tròn. Heine là một nhà thơ lớn và trăng là một đề tài mà ông mê đắm nhất. Ông đã luôn luôn so sánh trăng với người tình yêu dấu tuyệt vời của mình.

Thế nhưng cái đêm hôm ấy đã làm cho ông ngạc nhiên –ông không nhìn thấy trăng đâu cả mà chỉ là một khúc bánh mì màu trắng nằm lơ lửng trên bầu trời. Hình ảnh người đàn bà xinh đẹp biến đi đâu mất. Ông dụi đôi mắt mình. Cái gì đang xảy ra thế này? Mình khùng lên rồi chắc? Dĩ nhiên không hề có chuyện gì xảy ra cả. Cũng giống như khi bạn nhìn thấy hình ảnh một người đàn bà đẹp trong mặt trăng, thế thôi, chỉ là sự phóng chiếu. Khi bạn đang nhịn đói, đồ ăn cũng là sự phóng chiếu.

Trong quá khứ, những con người được gọi là tín ngưỡng “săn sóc” tình dục quá kỹ thế nên trong những thời đại trước đây người ta rất thích thú về chuyện này. Tất cả các kinh điển đều chống lại nó, tất cả các nhà tu đều chống lại nó, tất cả các ông Giáo hoàng đều chống lại nó. Họ đã làm cho tình dục trở nên sống động. Bây giờ thì điều đó rất khó khăn.

Nhưng mà bạn đã nêu câu hỏi lầm người rồi.

Hãy lắng nghe một vài câu chuyện vui vậy.

Một cậu bé mười hai dẫn một cô bé lên mười, con gái của người hàng xóm, đến gặp cha mình.

“Bố ạ”, cậu bé nói, “Tụi con muốn thành hôn với nhau.”

“Ừa, mười năm nửa, con.”

“Không, con muốn ngay bây giờ, bố!”

“Thế thì con làm gì để sống nào?”

“Tụi con biết cách quản lý số tiền tụi con có trong túi mà.”

Ông bố đùa: “Thế ngộ nhỡ tụi con có em bé thì sao?”

“Ồ, chưa có chuyện gì xảy ra cả mà, bố.”

Như thế đó, từ tuổi lên mười, có khi còn sớm hơn, bạn đã bắt đầu rồi, như thế bạn giữ cho nó khỏi nhàm chán được bao lâu? Rồi thì tất cả mọi thứ chuyện đều có đủ ở Mỹ -Dục kinh Kamasutras của Vatsyayana (7) với hình ảnh đủ kiểu làm tình, những sách với hình ảnh của Khajuraho, Konarak, và Puri và hàng ngàn lẻ một phương pháp tạo ra hình ảnh những thân xác đẹp đẽ gợi cảm –ít nhất là đẹp đẽ qua trí tưởng- bằng kỹ thuật chụp hình, kỹ thuật ghép hình. Rồi tranh lõa thể khiêu dâm góp phần quan trọng vào việc giết chết những ham muốn dục tình. Hefner cũng là một kẻ thù của ham muốn tình dục, và rồi Playboy cùng với bao nhiêu những tạp chí khai thác thân xác đàn bà khác đang giết chết, hủy diệt lòng khao khát này. Chưa kể đến đủ mọi hình thức luyến ái: đối tính, đồng tính, lưỡng tính và hàng ngàn lẽ một phương pháp làm tình khác.

Khi đọc cuốn Dục kinh Kamasutras của Vatsyayana -một công trình lớn- tôi cứ có cái cảm giác rằng Ấn Độ dưới thời Vatsyayana chắc chắn cũng đang có cùng một tâm cảnh như Mỹ quốc bây giờ. Con người sống chắc là buồn tẻ lắm, nếu không tại sao lại có người sáng tạo ra đủ kiểu làm tình? Tại sao? Một kiểu cũng là đủ quá rồi thế mà Vatsyayana lại cứ tiếp tục phát minh ra những kiểu mới. Thì đã hẵn như vậy -buồn tẻ quá mới bày ra những trò mới. Cái phát minh này không cho thấy điều gì khác hơn là sự chán chường. Vatsyayana chắc là đang tìm cách giúp đỡ con người thời đại mình –ông hẵn là một nhà minh triết, một trí giả. Ông hẵn đã trông thấy cái bất hạnh của họ. Họ đang sống một cách chán chường, thế nên phải làm một cái gì đó cho họ.

Bất cứ lúc nào một nền văn hoá trở nên quá phóng túng về tình dục nó sẽ trở thành buồn chán. Ấn Độ một thời đã rất tự do -một trong những quốc gia tự do nhất trên thế giới. Khi có tự do, bạn không bị ức chế. Khi bạn không bị ức chế, sự buồn chán phát khởi. Thế là bao nhiêu kiểu cách được bày ra –tìm cách thỏa mãn những khoái lạc cũ rích bằng những trò chơi mới. Khi bạn cảm thấy buồn tẻ thì lại tìm cách khác để giải khuây. Giao hoan tập thể trở nên thịnh hành –còn để lại những dấu ấn trong các đền đài Khajuraho. Khi người ta chán cái mối liên hệ một chồng một vợ, người ta bắt đầu luyến ái tập thể. Chuyện đổi vợ cho nhau trở thành một cái mốt thịnh hành.

Đây là tất cả những dấu hiệu cho thấy tình dục đang chết, đang chết vì có quá nhiều tự do.

Một anh híp-py trẻ tuổi bị cảnh sát bắt về tội rao bán hình lõa thể khiêu dâm.

“Ông bắt lầm người rồi! Những bức hình này có gì là dơ dáy đâu!” Chàng híp-py phản đối.

Người cảnh sát lựa ra và xem kỹ một số hình lõa thể đàn ông lẫn đàn bà, “Bây giờ thì anh không thể nói rằng những bức hình này là không dơ dáy!”

“Trời đất!” chàng híp-py nhún vai, “Bộ ông từ trước đến giờ chưa hề trông thấy năm người đang làm tình sao?”

Những câu chuyện đại loại như thế đã trở nên thông thường. Đây là những dấu hiệu của sự buồn chán.

Tuy nhiên tôi muốn lập lại một lần nữa, bạn đã gỏ cửa nhầm người, bởi vì tôi rất vui khi thấy bạn đang nhàm chán. Tất cả những nỗ lực của tôi ở đây là làm cho các bạn trở nên chán ngán tình dục. Bởi vì chỉ khi nào bạn chán ngán tình dục, bạn mới quay trở về lại với Thượng Đế, và không hề có chuyện ngược lại. Một người bị ẩn ức sinh lý sẽ vẫn còn quan tâm đến tình dục mãi, đó là lý do tại sao tôi chống lại sự ức chế. Có thể bạn sẽ ngạc nhiên nhưng đó là lô-gíc của tôi, sự tính toán của tôi. Một người bị ức chế sinh lý sẽ vẫn còn quan tâm đến tình dục, vẫn bị ám ảnh bởi tình dục, thế nên tôi nói rằng bạn cứ việc thanh thoả với tình dục đi và rồi ngay sau đó bạn sẽ chán, chuyện đó sẽ chấm dứt. Và khi bạn đã thanh thoả xong với nó, tình dục mất tất cả ý nghĩa của nó rồi, thì đó chính là ngày trọng đại, khoảnh khắc lớn lao nhất trong đời bạn. Lúc đó bạn trở nên quan tâm đến Thượng Ðế, điều mà chưa bao giờ xảy ra trước đây.

Chỉ có một kẻ chán chường –nhàm chán tình dục- mới có thể trở thành một người độc thân thực sự. Một vị phạm hạnh –brahmacharya-, một con người phạm hạnh thật sự xuất hiện –vượt ra từ nỗi chán chường. Thế nên nếu bạn chưa đủ chán, con người phạm hạnh của bạn vẫn còn bị ức chế, và tôi không tán thành bất cứ sự ức chế nào, bởi vì sự ức chế làm cho con người vẫn còn say đắm mãi với tình dục.

Người ta nghĩ là tôi đang rao giảng về tình dục. Không phải vậy, tôi là một trong những người rao giảng Thượng Đế. Nếu tôi có nói những chuyện liên quan đến tình dục, dĩ nhiên là phải có lý do –mà cái lý do chính là tôi muốn rằng bạn phải hiểu biết về nó trước khi quá trễ. Hiểu biết về nó, hiểu biết một cách hoàn toàn, trực diện với nó và kết thúc với nó. Bạn phải đi vào tình dục trong suy niệm, trong cảnh báo, tỉnh thức –đó là cách thức tiếp cận của mật tông, đó là phong thái của mật tông. Thể nhập vào đó và chứng nghiệm. Một khi bạn hiểu biết cặn kẽ một cái gì đó, có nghĩa là bạn được hoàn toàn tự do không còn vướng bận đến nó nữa. Từ kiến thức, đến hiểu biết, rồi giải phóng.

Đối với tôi, tâm của bạn ở trong một trạng thái khá tốt, không có gì để phải lo lắng. Rất tốt là đàng khác, bạn là người may mắn. Tình dục đã kết thúc. Bây giờ đừng có chạy đến tìm bất cứ vị đại thánh giả nào nữa nhé, làm như vậy không chừng nó sẽ bắt đầu trở lại đấy. Đây chính là khoảnh khắc mà bạn có thể giúp cho năng lượng của mình hướng đến Thượng Đế mà không bị bất cứ chướng ngại, trở lực nào. Bây giờ bạn hoàn toàn không bị một cản trở nào.

Đây chính là lúc năng lượng của tình dục được chuyển hoá thành tam muội. Một khi năng lượng tình dục được giải phóng ra khỏi những đối tượng dục tình nó bắt đầu chuyển hướng vào thiền quán, nó trở thành lời kinh cầu nguyện. Vâng, Chúa Giê Su đã rất đúng khi nói rằng Thượng Đế là yêu thương. Chính năng lượng tình yêu của bạn đã nở hoa cùng Thượng Đế. Một khi nó được giải phóng ra khỏi người nam và người nữ, một khi bạn không còn cảm thấy yêu thích người khác phái, thì cái năng lượng của bạn sẽ đi về đâu? Nó sẽ bắt đầu hướng nội. Chuyện nam nữ đã được bỏ ra ngoài. Một khi bạn còn yêu thích người khác phái có nghĩa là bạn vẫn còn lưu ý đến kẻ khác. Nhưng một khi tình dục không còn, một khi bạn chấm dứt với kẻ khác, cũng là lúc đối mắt bạn bắt đầu nhắm lại. Bạn trở nên vắng lặng một cách an nhiên tự tại.

Dĩ nhiên là tôi hiểu mối băn khoăn của bạn -mối băn khoăn của người Mỹ. Bạn luôn luôn nghĩ đời sống chỉ là tình dục. Bây giờ hết tình dục đời sống đâu còn lại gì ngoài cái chết? Tôi muốn thưa với bạn rằng ta vẫn còn lại Thượng Đế. Khi tình dục chấm dứt, Thượng Đế bắt đầu. Không có gì để phải lo lắng, không có gì để phải băn khoăn, không có gì để phải đau khổ, phiền não. Hãy thư giản trong trạng thái này. Và đừng để lỡ mất cơ hội hiếm có này, bởi vì sẽ có cơ may là bạn lại rơi vào vòng tay của ai đó và y lại tạo ra những khát vọng dục tình ở bạn. Hãy lợi dụng cơ hội này để thiền quán; đây là cơ hội ngàn năm một thuở. Cánh cửa đã hé mở, hãy nhìn vào bên trong.

Vâng, đây cũng là cánh cửa mà thần chết bước vào, và hành giả cũng đi vào bằng cánh cửa đó. Bằng cánh cửa này thần chết đến với ta và Thượng Đế cũng thế. Thượng Đế đã cho bạn cơ hội. Đừng để lỡ mất.

Chương 3.   Ðạo Vốn Không Lời

“Ðạo vốn không lời,” Bồ Ðề Ðạt Ma tổ sư Thiền Ðông Ðộ đã nói như vậy -bởi vì bằng lời nói, thế gian được bắt đầu. Ðúng như những gì mà Thánh Kinh đã nói –“Lúc khởi nguyên đã có Ngôi Lời ”. (1) Và lúc kết thúc cũng sẽ là Ngôi Lời.

Cái khoảnh khắc mà bạn đi vào thế giới ngôn từ, bạn bắt đầu rời xa sự thực. Bạn càng đi sâu vào lời chừng nào, bạn càng xa rời Thượng Ðế chừng nấy. Lời nói là một hư ngụy lớn lao. Nó không hề là một chiếc cầu, không hề là một phương tiện truyền thông –mà thật ra là một chướng ngại.

Bồ Ðề Ðạt Ma nói, “Ðạo vốn không lời,” Nếu tâm của bạn không phát thành lời, trong cái tĩnh lặng đó chính là Thượng Ðế, là sự thật, là niết bàn. Cái khoảnh khắc mà lời nói chen vào, bạn không bao giờ còn là bạn nữa. Bạn đã đi xa. Ngôn ngữ đã mở ra một cuộc hành trình đưa bạn rời xa tự tánh. Thực ra, bạn không bao giờ thoát ra khỏi chính bạn –nhưng bạn có thể mơ ước điều đó. Thực ra, bạn luôn luôn hiện hữu ở đó, bạn chỉ có thể ở đó, mà không nơi nào khác –nhưng mà bạn vẫn có thể đi vào giấc ngủ và mơ một ngàn lẻ một giấc mơ khác nhau.

Tôi sẽ lại một lần nữa kể cho bạn nghe một trong những câu chuyện hay ho nhất đã được lưu lại –câu chuyện sa ngã của Adam. Truyện kể rằng Thượng Ðế cấm Adam ăn trái Cây Hiểu Biết. Ðiều này thì Thiền không có gì để phản đối, bởi vì chính hiểu biết đã làm cho bạn ngu dốt, chính hiểu biết đã không cho phép bạn nhận thức. Adam đã có khả năng nhận thức trước khi y ăn trái từ Cây Hiểu Biết. Nhưng ngay từ khoảnh khắc mà y ăn trái cấm này, cái khoảnh khắc mà y trở nên hiểu biết, y đã không còn biết gì nữa. Y đã giả từ sự ngây thơ vô tội. Y trở nên lém lỉnh, sắc sảo hơn. Trí tuệ đã ra đi. Vâng, trí thức có thể gia tăng nhưng trí tuệ không còn nữa. Trí thức không những chẳng dính líu gì đến trí tuệ mà còn là sự tương phản, đối nghịch. Bạn càng trở thành người trí thức chừng nào, bạn càng trở nên kém trí tuệ chừng nấy.

Thật ra, trí thức là vật thay thế để che dấu sự thiếu trí tuệ của bạn; nó là bạc giả. Bởi vì bạn không có trí tuệ nên bạn thay thế nó bằng trí thức. Trí thức là một cái gì đó rẽ tiền mà bạn có thể mua sắm dễ dàng ở bất cứ nơi đâu. Trong thực tế, người ta sẽ rất sẵn lòng san sẻ kiến thức của họ cho bạn. Người ta sẽ rất sẵn sàng quẳng tất cả những cặn bả rác rưới của họ lên người bạn.

Adam trở nên người có kiến thức -kể từ khi sa ngã. Kiến thức vì thế chính là sự sa đọa.

Câu chuyện kể rằng Adam đã ăn một trái táo, một quả từ Cây Hiểu Biết. Ðây không thể nào là một trái táo. Những trái táo không hề được nuôi lớn từ Cây Hiểu Biết. Có một đìểm nào đó trong câu chuyện không được ổn. Những trái táo rất là ngây thơ vô tội -bạn không thể bị tống cổ, trục xuất ra khỏi thiên đường chỉ vì ăn một trái táo. Thượng Ðế không thể nào quá đỗi giận dữ như thế đối với bạn.

Không, không thể nào là một trái táo; táo chỉ là sự ẩn dụ. Ðây phải là lời nói, ngôn ngữ. Trên Cây Hiểu Biết kết đầy những trái ngôn từ, ý niệm, triết lý, hệ thống  -không hề là những trái táo. Hãy quên trái táo của bạn đi. Hãy nhớ rằng đó là ngôn ngữ.

Và rồi, con rắn là người thầy giáo đầu tiên của nhân loại, trong hệ thống giáo dục sơ khai. Con rắn -kẻ lừa mị đầu tiên đó, cũng là người viện sĩ đầu tiên của chúng ta. Y đã dạy bài học bịp bợm gian trá đầu tiên về hiểu biết: xúi biểu Eve ăn trái cấm. Y đã không thể thuyết phục được Adam một cách trực tiếp. Tại sao như thế? Tại sao y phải thuyết phục Eve trước tiên? Bởi vì Eve dễ dàng bị tấn công hơn. Phụ nữ luôn luôn dễ bị tấn công, họ cởi mở, nhu nhược và mềm yếu hơn. Họ rất dễ bị người ta xỏ mũi lôi đi ; họ rất dễ dàng bị ám thị ; họ có thể bị thôi miên dễ dàng hơn một người đàn ông. Thế là con rắn đã thuyết phục được người đàn bà. Y không những là nhà viện sĩ đầu tiên mà còn là người chào hàng đầu tiên của nhân loại nữa. Và y là người chào hàng thành công.

Tuy nhiên y đã không làm điều gì sai trái. Những gì y nói ra đều đúng sự thật. Y nói rằng, “Bạn sẽ trở thành người hiểu biết, nhận thức được cái gì là cái gì. Không ăn trái cây này, bạn sẽ không bao giờ biết gì cả.”

Có một loại hiểu biết hoàn toàn khác biệt: bạn biết và đồng thời cũng không thể biết được cái gì là cái gì. Ðây là một loại hiểu biết khá phức tạp. Nó không được xếp loại, phân chia hay phân tích. Adam chắc là đã sống trong trạng thái ngây thơ vô tội không thể phân tích đó. Khoa học không có mặt ở đây; chỉ có tín ngưỡng -tất cả được bao phủ trong một bầu khí tín ngưỡng. Adam chắc chắn là một huyền nhiệm trước khi ăn trái Cây Hiểu Biết -mọi đứa trẻ đều là một huyền nhiệm. Mọi đứa trẻ được sinh ra như là một huyền nhiệm trước khi chúng ta lôi chúng vào trường học, hệ thống giáo dục, làm quen với các con rắn. Con rắn đó chính là văn minh, văn hóa, là điều kiện cách.

Con rắn là một sinh vật qủy quyệt và là một ẩn dụ khá hoàn toàn. Nó rất là gian manh, trơn tuột như lươn -chẳng khác gì luận lý. Bạn không thể biết trước nó đi đến đâu. Nó đi không cần đến chân; không chân mà vẫn di động, mà lại di động rất nhanh. Giống như những điều dối trá. Dối trá thường không có chân đứng cho nên phải mượn đỡ đôi chân từ chân lý; đó là  lý do tại sao mọi điều dối trá đều luôn luôn cố gắng tối đa để chứng tỏ rằng mình là chân lý. Nhưng chẳng qua đó chỉ là những cặp chân vay mượn.

Con rắn -người thầy giáo, vị viện sĩ đầu tiên của chúng ta- đã thuyết phục Eve không mấy khó khăn, và Adam dĩ nhiên đã bị Eve thuyết phục tin theo mình. Người phụ nữ luôn luôn rất có uy thế với đàn ông -tất cả những gì mà người đàn ông suy nghĩ đều không được đếm xỉa đến, ấy thế mà y cứ luôn làm bộ như mình là quan trọng; như mình có nhiều uy thế hơn. Thật là vô nghĩa. Và người đàn bà cứ để cho người đàn ông nghĩ như thế -hoàn toàn “okay”, không có vấn đề, cứ để cho y nghĩ như thế. Ðiều này có làm đổi thay được tình huống gì đâu. Người đàn bà luôn luôn là kẻ cầm cân nẩy mực.

Mọi chuyện đều có lý lẽ của nó... Giống cái luôn có uy thế hơn giống đực; nhu luôn thắng cương, nước chảy đá mòn. Bạn có thể hỏi Lão Tử, nhà minh triết phương Ðông, về chuyện này. Ông ta biết rất rõ. Ông ta biết rất rõ dù không phải là người giàu kiến thức. Ông ta bảo rằng nếu bạn muốn có quyền lực lâu dài, hãy trở thành nhu, hãy trở nên thụ động. Thụ động luôn luôn có sức mạnh hơn, hàm súc hơn năng động –đó là lý do tại sao đàn ông không thể mang thai. Y chẳng khác gì một bãi sa mạc cằn khô. Chỉ đàn bà là có khả năng mang thai, mang sức sống tiềm ẩn. Người đàn bà chuyên chở sự sống; chứa đựng đời sống ở trong họ. Rất nhiều đời sống.

Adam đã bị lọt bẩy, rất thích thú với điều này. Anh ta chắc đã nghĩ rằng nếu càng có nhiều kiến thức y sẽ càng trở nên năng động hơn, sẽ hiểu biết nhiều hơn. Y chắc chắn đã trở thành một con người đầy tham vọng. Ðó là những gì mà con rắn đã mang đến. Con rắn há đã chẳng nói rằng, “Nếu bạn ăn trái táo này bạn sẽ chẳng khác gì Thượng Ðế, đầy quyền lực như Thượng Ðế -đó là lý do mà Thượng Ðế cấm bạn ăn trái cấm này. Ngài lo sợ, ngài ghen tức với bạn.”

Mỗi đứa con trai trong gia đình đều có cung cách suy nghĩ như vậy -rằng người cha đang ghen tức với mình, rằng  cha mình lo sợ mình, rằng ông ta không bao giờ muốn con cái có quyền để ông có thể luôn luôn điều khiển được chúng.

Câu chuyện ngụ ngôn trong kinh thánh này là một câu chuyện ngụ ngôn rất hay ho, chứa đựng nhiều ý nghĩa thâm thúy.

Adam nguyên ở trong trạng thái hiểu biết đơn thuần, thế rồi y trở thành con người có kiến thức. Thế là tôn giáo tín ngưỡng biến mất, và khoa học lên ngôi. Khoa học ... cái tiếng ‘khoa học’ rõ ràng đã mang sẵn ý nghĩa kiến thức. Thế nên những trái cấm đó chính là trái cấm khoa học. Adam đã đánh mất sự hồn nhiên vô tội và trở thành người lém lỉnh xảo quyệt.

Ðiều này xảy ra cho tất cả mọi đứa trẻ được sinh ra trong thế giới này. Mỗi đứa trẻ đều được sinh ra trong khu vườn của Thượng Ðế -Vườn Ðịa Ðàng Eden- và rồi chúng bị rù quyến bởi những con rắn văn minh, văn hóa, giáo dục. Mỗi đứa trẻ đều bị điều kiện hóa, bị lôi kéo, bị điều khiển nhằm hướng đến tham vọng, những mục tiêu thoả mãn bản ngã –có quyền lực như những ông thượng đế, đó là tất cả tham vọng của khoa học. Khoa học tin rằng một ngày nào đó mình có thể khám phá ra tất cả mọi bí ẩn của vũ trụ và con người trở thành thượng đế, với quyền lực bất tận. Ðó chỉ là một tham vọng, một cuộc phiêu lưu của bản ngã.

Chúng ta kéo lê từng đứa trẻ hướng về bản ngã cá nhân mà bản ngã thì lại sống bám vào ngôn ngữ. Thế nên một đứa trẻ càng nói sỏi chừng nào nó càng trở nên vị kỷ chừng nấy. Khả năng diễn tả, truyền đạt ý tưởng của nó bằng lời càng xuất sắc chừng nào, nó càng trở nên nổi tiếng chừng ấy. Nó sẽ trở thành nhà lãnh đạo hay văn hào, nhà thơ, v.v... –đây là những con người nổi tiếng nhất trên thế giới. Nó cũng có thể trở thành nhà tư tưởng, giáo sư Ðại học hay là một triết gia. Ðây là những con người chuyên chế ngự kẻ khác.

Tại sao họ có thể chế ngự trong thế giới này? Một người ăn nói lưu loát là một người có khả năng chi phối. Làm gì có chuyện một anh lãnh đạo đần độn, ăn nói không ra hồn, không diễn tả được những điều mình suy nghĩ lại trở thành nổi tiếng? Không bao giờ. Danh tiếng đến từ ngôn ngữ. Thế là đứa trẻ bắt đầu ngày càng trở nên gắn bó với ngôn ngữ, với lời nói –và Bồ Ðề Ðạt Ma cho rằng, “Bất lập văn tự.”

Tôi đã gọi con rắn là người thầy giáo đầu tiên. Thế nên nỗ lực chính của một vị Ðạo Sư tôn giáo không gì ngoài việc làm thế nào để giải trừ con rắn này, làm thế nào để giải trừ tất cả những gì mà bạn đã được dạy dỗ, làm thế nào để giải trừ cả một hệ thống giáo dục, làm thế nào để giải phóng bạn ra khỏi tình trạng bị điều kiện hóa, làm thế nào để giúp bạn giải trừ ngôn ngữ. Khoảnh khắc mà ngôn ngữ được giải trừ, bạn trở lại thành con người ngây thơ vô tội –đó là cái mà người ta gọi là thánh quả, là ngây thơ, là vô nhiễm nguyên tội.

Cái khoảnh khắc mà ngôn ngữ lìa khỏi tâm và bạn không bao giờ còn quay cuồng chung quanh lời nói, một sự tĩnh lặng vô biên xuất hiện... sự tĩnh lặng mà hầu như bạn đã lãng quên từ một thuở xa xưa nào đó. Bạn không hề được cảnh báo rằng bạn đã từng có nó. Nó tràn ngập bạn khi bạn còn là bào thai nằm trong bụng mẹ. Nó chan hoà hiện hữu khi bạn mới sanh ra, lần đầu tiên mở mắt chào đời. Nó luôn ở đó, cực kỳ sống động. Bạn sống trong nó vài ngày, vài tháng, vài năm. Và rồi nó biến mất, từ từ biến mất. Những bụi bặm chồng chất và rồi tấm gương không còn phản chiếu nữa. Khi người ta nói rằng bạn đã trưởng thành cũng có nghĩa là bạn đã đánh mất đi sự thơ ngây vô tội.

Người ta đã làm hư hỏng đời bạn, người ta đã thôi miên và đưa bạn vào ngôn ngữ. Bây giờ bạn nghĩ rằng mình thấy, nhưng thực ra bạn không nhìn thấy gì hết. Bây giờ bạn nghĩ rằng mình biết nhưng thực ra bạn không biết gì cả. Bạn quanh quẩn hết chỗ này đến chỗ nọ nhưng không bao giờ đi vào đúng mục tiêu. Bạn chỉ chạy lòng vòng thôi. Bạn sẽ nói về Thượng Ðế, nói về tình yêu, nói đủ thứ chuyện nhưng bạn chẳng hề biết rõ cái gì cả -bởi vì để biết về yêu bạn phải yêu trước đã. Suy nghĩ về nó, đọc trăm cuốn sách về nó cũng chẳng ích lợi gì hết. Bạn có thể trở thành một chuyên gia nặng ký về tình yêu nhưng thực ra bạn hoàn toàn mù tịt về nó. Phải thực chứng trước đã. Ngôn ngữ cực kỳ tráo trở. Nó thay thế chân lý bằng sự nói về chân lý.

Một hôm có một người đến gặp tôi và cho biết, “Bây giờ tôi mới được biết về Thượng Ðế.” Tôi trả lời, “Tại sao lại biết về? Tại sao không tự mình chính là Thượng Ðế?” Vâng, tại sao lại biết về? Nó giúp ích được cái gì khi bạn chỉ biết về Thượng Ðế? Vâng, bạn có thể tích luỹ được một số thông tin, dữ kiện, bạn sẽ trở nên giàu kiến thức –nhưng điều này chẳng giúp ích gì cho bạn cả, nó chẳng hề làm bạn thăng hoa, chẳng hề biến thành ánh sáng giác ngộ ở trong bạn. Bạn vẫn chìm ngập trong bóng tối như bao giờ.

Tất cả những nỗ lực của Chúa Giê Su, của Ðức Phật, của Bồ Ðề Ðạt Ma không gì khác hơn ngoài việc làm thế nào để giải trừ tất cả những gì mà xã hội đã tác động lên bạn. Ðây là những con người chống lại xã hội nhất trong thế giới này. Họ phá hủy tất cả những gì mà xã hội đã tạo dựng lên chung quanh bạn, tất cả những rào chắn chung quanh bạn, tất cả hàng rào phòng thủ chung quanh bạn, tất cả những bức tường chung quanh bạn -họ phá hủy, tiếp tục phá hủy. Như là những con người hư vô chủ nghĩa vĩ đại. Chỉ có một việc đơn giản là phá hủy -Phá hủy bởi vì không cần thiết phải tạo dựng lên. Nó đã có sẵn ở đó. Ðâu cần phải sáng chế ra mà chỉ cần khám phá ra. Hay, nói một cách chính xác hơn, khám phá trở lại.

Bạn đã từng biết nó. Thế nên đó là lý do tại sao mà chúng ta luôn luôn có một cảm giác thoáng qua về cực lạc. Có khi chúng ta biết nó là cái gì nhưng mà rất khó dùng ngôn từ để diễn tả. Chúng ta đang tìm kiếm nó. Chúng ta đang mò mẫm trong bóng tối để hướng về một cái gì đó gọi là cực lạc. Nếu trước đây bạn chưa hề biết nó, tại sao bây giờ bạn lại tiếp tục mò mẫm kiếm tìm? Chắc chắn là bạn đã có lần biết nó. Bây giờ có thể bạn đã quên đi, đúng vậy, nhưng bởi vì bạn đã từng biết qua thế nên trong tận cùng sâu thẳm của tiềm thức, trong ngỏ ngách sâu kín của tâm hồn, bạn vẫn mang theo với bạn giấc mơ cùng nỗi nhớ nhà.

Trường hợp này cũng giống y như vậy. Bạn đã từng biết Thượng Ðế. Bạn đã từng sống như là một Thượng Ðế. Khi bạn còn là một đứa trẻ, bạn sống hồn nhiên không bản ngã -trước khi tiếp xúc với con rắn lần đầu tiên. Bạn đã từng được biết qua, ngày đó đôi mắt của bạn hoàn toàn trong sáng, và tất cả mọi thứ đều trong suốt, bạn có thể nhìn xuyên qua không có gì ngăn ngại. Bạn đã từng sống như là một Thượng Ðế, từng biết qua cực lạc là gì nhưng nay bạn đã quên đi. Thế nhưng trong tận cùng tiềm thức nó vẫn không ngừng nhắc nhở bạn –“Hãy đi tìm. Hãy tìm nữa.”

Từ đó bạn tìm kiếm Thượng Ðế, bạn tìm kiếm thiền định, bạn tìm kiếm yêu thương, bạn tìm kiếm tất cả những gì có thể tìm kiếm được. Có lúc bạn đi đúng hướng, có lúc bạn lạc đường, thế nhưng bạn vẫn tiếp tục đi tìm kiếm cái mà bạn biết đã có lần ở đó và bây giờ không còn nữa. Ðến cái ngày mà bạn biết được Thượng Ðế là gì, cái ngày mà bạn thân chứng được điều này, bạn sẽ bật cười sảng khoái : “Ðây là Thượng Ðế sao? Ta đã từng biết rồi mà. Ta có thể nhận ra được.” Ðó là cách mà con người đã nhận ra Thượng Ðế như thế nào, bằng không làm sao họ có thể nhận ra được? Nếu một ngày nào đó bạn đi ngang qua tôi, và nếu bạn không biết tôi trước, làm sao bạn có thể nhận ra tôi?

Con người đã từng nhận biết nó. Khoảnh khắc mà Ðức Phật đạt đến giác ngộ, Ngài có thể nhận ra ngay lập tức, “Vâng, nó đây rồi”. Khi Bồ Ðề Ðạt Ma đạt đến khoảnh khắc đó, Ngài cả cười, “Nó đây mà? Trong tuổi ấu thơ của ta, nó đã từng ở đó. Nhưng rồi nó đã bị hủy diệt, nó đã bị nhiễm độc. Bụi bặm đã quẳng vào mắt ta và sự trong sáng không còn nữa. Bây giờ thì đôi mắt ta đã phục hồi chức năng trở lại và ta có thể trông thấy nó.”

Thượng Ðế hiện hữu như thế. Bạn chính là Thượng Ðế mà không hay, vị Thượng Ðế đang ngủ quên chưa ai đánh thức dậy.

Thêm một chi tiết chung quanh câu chuyện trong Kinh Thánh. Chuyện kể rằng Thượng Ðế đã trục xuất Adam ra khỏi Vườn Ðịa Ðàng. Ðiều này không đúng. Thượng Ðế không thể trục xuất bất cứ ai. Thượng Ðế không hề có quyền lực trong lãnh vực này. Thượng Ðế trục xuất người ta đi đâu? Làm ơn cho tôi biết. Chỗ nào? Ở đâu cũng là vườn của Ngài. Bất cứ bạn ở chỗ nào chỗ đó vẫn là vườn của Ngài. Từ đầu này cho đến đầu kia, đâu đâu cũng là Vườn Ðịa Ðàng Eden. Không cách gì có thể trục xuất được. Vương quốc của Thượng Ðế là vô tận. Làm thế nào mà Ngài có thể trục xuất bạn được? Trục xuất bạn đi đâu bây giờ? Ðâu có chỗ nào khác? Thế giới của Ngài là duy nhất, đâu còn thế giới nào khác. Thế nên Adam không hề bị trục xuất bởi lẽ không có chỗ nào để trục xuất.

Thứ hai, Thượng Ðế không thể trục xuất bởi vì Adam cũng chính là Thượng Ðế. Adam là một phần của Thượng Ðế. Làm thế nào bạn có thể trục xuất một phần thân thể của chính mình? Tôi không thể nào trục xuất tay của tôi hay chân của tôi. Không thể nào. Trục xuất Adam cũng chẳng khác gì Thượng Ðế tự làm cho mình trở nên tàn tật. Không hề có chuyện như vậy, Ngài không thể nào làm như thế; Ngài không phải là kẻ bạo dâm nên không thể nào tự cắt xẻo mình ra thành từng bộ phận. Thượng Ðế rất nhân từ. Và như thế, Adam không thể nào bị trục xuất.

Như vậy thì chuyện gì đã xảy ra? Anh chàng Adam chắc chắn thế nào cũng cảm thấy buồn ngủ. Ăn trái Cây Hiểu Biết xong là y sẽ chìm vào cơn buồn ngủ thôi. Bây giờ y sẽ không còn nhìn thẳng vào thực tại nữa mà bắt đầu mơ mộng về nó. Bây giờ thì y có những ý tưởng riêng, ý niệm riêng, thị kiến riêng của mình. Bây giờ thì y trở thành nhà chế tạo, và tha hồ sáng chế. Thay vì nhìn thực tại với nguyên dạng, y lại sáng chế ra. Y sử dụng thực tại nguyên dạng như là cái màn ảnh để phóng chiếu cái thế giới ngôn ngữ ý niệm của riêng mình.

Ðó là lý do tại sao Bồ Ðề Ðạt Ma tuyên bố, “Bất lập văn tự”. Và nếu bạn đã lập thì hãy nên tháo rời, buông bỏ. Ðây là một trong những thông điệp căn bản nhất của Thiền. Tiếng Trung hoa gọi tình trạng này là ‘mo chao’ -mặc chiếu- khi bạn không còn dùng đến ngôn ngữ văn tự. Mo -mặc- có nghĩa là yên tĩnh, yên lặng và ‘chao’ có nghĩa là chiếu. Từ chiếu (reflection) này không mang cái ý nghĩa như ta hiểu thông thường trong Anh ngữ, tức không phải là quán chiếu. Ý nghĩa thực sự của nó bao hàm sự phản chiếu với phẩm chất của một tấm gương. Mặt hồ đang yên lặng –không một gợn sóng lăn tăn. Nó phản chiếu một cách hoàn toàn, như trong đêm trăng rằm, vầng trăng được phản chiếu trọn vẹn trên mặt hồ.

Bạn đã từng trông thấy chưa? Cái vầng trăng được phản chiếu trên mặt hồ còn đẹp tuyệt vời hơn cả vầng trăng trên bầu trời kia nữa. Có một cái gì đó đã được điểm xuyết vào -phải chăng là cái quang cảnh thanh vắng, tĩnh lặng, mát mẽ của chiếc hồ? Và cả cái tấm gương trong xinh xắn kia. Khi Thượng Ðế phản chiếu vào bạn, vào cái tình trạng mặc chiếu đó, Thượng Ðế cũng trở nên xinh đẹp rực rỡ bội phần. Một chất liệu gì đó đã được bỏ thêm vào.

Thế rồi bạn suy nghĩ, cũng có nghĩa là lúc bạn làm cho mặt hồ sóng gợn. Chiếc hồ nay ở trong tình trạng xáo động. Bạn không còn ở trong tình trạng phản chiếu. Bạn ở trong tình trạng phá hủy thực tại. Mặt trăng sẽ không còn phản chiếu nguyên dạng nữa, nó bị hủy diệt bởi những gợn sóng do bạn gây ra. Nếu đó là những lượng sóng lớn, tầm mức hủy diệt lại càng lớn hơn. Thế là chẳng những bạn không thêm được gì vào nét đẹp của vầng trăng mà ngược lại bạn  tước đoạt hoàn toàn nét xinh xắn đó. Và rồi sự thật bị bóp méo. Trăng không còn là trăng mà là một cái gì đó rất xa lạ, không đúng với sự thật. Hoàn toàn không đúng.

Tình trạng mặc chiếu này được diễn tả trong một bài thơ nổi tiếng của Thiền Sư Hung Chin :

Khi bỏ quên mọi ngôn từ chìm khuất vào lặng yên, tĩnh mịch ;

Thực tại xuất hiện trước mặt ta sống động rõ ràng.

Nó bao la vô bờ khi ta thực chứng ;

Trong Bản thể của nó, ta trở nên tỉnh thức.

Tuệ giác sáng ngời được phản chiếu

Ðầy kỳ diệu là sự phản chiếu thuần khiết này...

Giọt sương và vầng trăng,

Những ngôi sao và những dòng suối

Tuyết bám trên những cành thông

Những đám mây lửng lơ trên đầu núi-

Từ bóng tối, tất cả bừng lên trong ráng hồng rực rỡ ;

Từ tối tăm, tất cả nhuộm trong ánh sáng lộng lẫy chan hòa.

Nỗi ngạc nhiên vô tận thấm vào sự tĩnh lặng này ;

Trong phản chiếu này mọi nỗ lực cố ý đều biến mất.

Tĩnh lặng là lời nói cuối cùng của mọi lời giáo huấn.

Chân lý của mặc chiếu

Là viên mãn và viên thành.

Hãy nhìn xem ! Trăm nhánh sông đang xuôi chảy

Tuôn trào thành những dòng thác

Xuôi về đại dương !

Thiền được đặt cơ sở trên mặc chiếu –mochao. Cần phải hiểu rõ điều này. Nhưng khi nói tịch tĩnh không có nghĩa là một sự vắng lặng cưỡng chế. Bạn có thể ép cho tâm của bạn trở nên vắng lặng nhưng điều này chẳng giúp ích gì nhiều cho bạn cả. Ðó là điều mà nhiều người nghĩ rằng các Thiền giả trên thế giới này đang làm. Họ đã bức ép tâm một cách hung bạo. Họ đã tấn công tâm của họ một cách quyết liệt. Nếu bạn cứ tiếp tục theo kiểu này thì bạn có thể đạt đến cái điểm mà tâm của bạn –vì quá mệt mỏi- đã phải nhượng bộ. Tuy nhiên đây chỉ là bề mặt thôi, trong tận cùng tiềm thức của bạn vẫn không ngừng xáo động. Ðây chỉ là một tĩnh lặng giả hiệu, hoàn toàn không có thật.

Sự tịch tĩnh không thể được mang đến bằng ý chí –không bao giờ. Cũng không thể mang đến bằng nghị lực. Nó chỉ đến bằng hiểu biết cảm thông, không phải bằng quyết tâm, ý chí. Thế nên đừng bao giờ nghĩ đến việc thay thế cảm thông bằng ý chí -mặc dù đây là một cám dỗ lớn. Sự cám dỗ luôn luôn có mặt, bởi vì làm bất cứ chuyện gì đó thông qua ý chí, hay dùng sức mạnh coi bộ vẫn dễ dàng hơn ; bằng cảm thông và thương yêu thì lại vô cùng khó khăn và hình như phải mất cả nghìn năm mới đạt đến. Thế nên thông thường người đời vẫn thường có thói quen tìm con đường tắt.

Nhưng khốn nổi, đời sống tâm linh không thể tiến bộ bằng những con đường tắt. Không hề có chuyện như thế và sẽ không bao giờ có chuyện như thế. Bạn đừng bao giờ để mình trở thành nạn nhân của những con đường tắt. Sự tịch lặng cần phải được vun quén, không thể bằng cưỡng chế. Nó phải được đến từ tận cùng cốt lõi sâu thẳm của bạn, từ cảm thông.

Thế nên hãy cố gắng để hiểu ngôn ngữ đã làm gì cho bạn, cố gắng để hiểu ngôn ngữ đã hủy diệt trong bạn những gì, cố gắng để hiểu rằng những kiến thức của bạn không phải là hiểu biết. Nhìn thẳng vào nó. Canh chừng nó. Lưu tâm đến nó trong mọi trạng huống -để thấy rằng nó đã kéo bạn xa rời thực tại như thế nào.

Khi bạn đi ngang qua một đoá hồng và ngay cái khoảnh khắc mà bạn vừa trông thấy nó, lập tức ngôn ngữ nhảy vào và rồi tâm của bạn thốt lên, «Một đoá hồng tuyệt đẹp.» Thế là bạn đã hủy diệt mất một cái gì đó. Bây giờ thì không còn cả cái tuyệt đẹp lẫn bông hồng -lời nói đã chen vào. Ðừng bao giờ để cho lời nói xen vào từng mỗi một kinh nghiệm sống của bạn. Thỉnh thoảng bạn cứ ở đó cùng với cái bông hồng mà không cần phải buột miệng ra, « Ðoá hồng ». Không cần thiết như vậy. Ðóa hồng không hề có tên, những danh hiệu đều do con người gán cho chúng. Danh không phải là thực. Thế nên nếu bạn cứ mãi bám víu vào danh, bạn sẽ xa rời thực tại. Cái tên chợt đập vào đôi mắt bạn và rồi từ đó bạn phóng chiếu ra một cái gì khác -tất cả những bông hồng trong quá khứ.

Khi bạn nói rằng, đây là một đóa hồng, bạn đang làm cái công việc phân loại nó mà thực ra không một đoá hồng nào có thể được xếp loại bởi vì tất cả hoa hồng đều thống nhất và mang bản sắc cá biệt khó mà xếp loại. Như vậy, đừng xếp hạng, đừng cho vào từng ngăn kéo, đừng bỏ nó vào hộp. Hãy thưởng thức vẻ đẹp của nó đi. Hãy thưởng thức màu sắc, thưởng thức vũ điệu của nó. Hãy đứng đó. Không nói một lời. Chỉ nhìn ngắm. Mặc chiếu –mochao- để sự vật tự nó phản chiếu trong tịch lặng. Bạn trở thành một tấm gương. Nếu bạn trở thành một tấm gương, bạn đã trở thành một hành giả hành Thiền. Thiền định không gì khác hơn là kỹ thuật soi bóng mình. Bây giờ không còn một ngôn từ nào thâm nhập vào nội tâm, bạn không còn bị kéo đi lạc hướng.

Lời nói liên hệ với nhau, nối kết với nhau. Lời này dẫn đến lời khác, rồi lời khác nữa và rồi càng ngày nó càng dẫn bạn đi xa hơn. Cái khoảnh khắc bạn nói rằng, « Ðây là một đóa hồng tuyệt đẹp, » lập tức bạn nhớ ngay đến người bạn gái có thói quen yêu thích hoa hồng, và rồi bạn nhớ lại những gì đã xảy đến với cuộc tình cùng người bạn gái năm nào -mối tình thơ mộng, tuần trăng mật, và rồi những bất hạnh xảy đến, và tiếp theo là đổ vỡ, ly dị… đại loại như thế.

Và đóa hồng này -hầu như bạn đã quên bẵng nó đi. Ðóa hồng này không còn ở đó nữa. Ngôn ngữ, văn tự đã lôi kéo bạn đi vào một cuộc viễn du mới. Một từ dẫn đến một từ khác; những liên kết không ngừng tiếp diễn. Tất cả những từ đều kết nối nhau, gắn liền nhau trong một mối quan hệ sâu xa. Hãy bắt đầu bằng một từ và rồi bạn chờ xem, nó sẽ bắt đầu nhảy lung tung.

Bạn nói « Con chó » chẳng hạn, một từ rất bình thường, nhưng rồi chỉ một giây sau đó bạn lập tức bị cuốn theo bởi từ này. Bạn nhớ lại con chó đã làm bạn kinh hoàng lúc nhỏ -con chó của người hàng xóm. Nó đã làm bạn hoảng sợ biết bao mỗi lần bạn đi học về, bây giờ nhớ lại chuyện này, trái tim của bạn như đập mạnh hơn, mối lo sợ như chớm bùng dậy. Con chó này vẫn còn chỗ đứng trong trí tưởng bạn. Con chó này dẫn bạn nghĩ lan man đến người láng giềng, và cứ thế, chuyện nọ dẫn đến chuyện kia.

Một chuyện dẫn đến một ngàn lẻ một chuyện khác và xem chừng như không bao giờ chấm dứt. Vâng, tất cả bắt đầu bằng Ngôi Lời -Kinh Thánh quả nói rất đúng. Tất cả đều được bắt đầu bằng lời. Thế gian được khởi đầu bằng lời. Khi bạn quên lời, cái thế giới đó biến mất. Bạn thể nhập vào Thượng Ðế. Và rồi đứa con đi hoang, đứa con bị trục xuất kia nay lại trở về nhà. Nó đã và đang sống trong tỉnh thức.

Thế nên đừng bao giờ phải gượng ép để đạt đến tĩnh lặng. Ðó là lý do tại sao tôi cứ mãi lập lại ở đây là đừng nên gượng ép –thay vì cứ việc nhảy múa, hát ca. Cứ để cho những hoạt động tự nhiên của bạn tuôn trào. Cứ để cho tâm của bạn rong chơi đây đó, cho đến một lúc nào tự nó cảm thấy thấm mệt. Cứ việc nhảy rồi thở rồi chạy bộ rồi đi bơi, đến một lúc nào đó thân tâm của bạn mệt mỏi, đó là lúc bạn ngồi xuống yên lặng và lắng nghe.

Từng khoảnh khắc tịch tĩnh cực kỳ vi tế sẽ bắt đầu thấm vào hồn bạn. Từng giọt một. Có một danh từ chuyên môn của nhà Phật để gọi cái này... Ðó là sát na tỉnh thức, ‘chitta-kshana’ -một khoảnh khắc của tỉnh thức. Những sát na tỉnh thức, những khoảnh khắc vi tế của ý thức này, bắt đầu nổi lên ở trong bạn. Chúng đến cách quảng. Khi một niệm vừa diệt, niệm kia chưa kịp dấy lên, giữa hai khoảnh khắc này bỗng dưng một khoảng trống xuất hiện –đó là một cách quảng, một kẻ hở. Từ đây bạn có thể nhìn xuyên suốt thực tại, vô cùng sáng tỏ. Bạn nhìn trở lại bằng đôi mắt hồn nhiên của tuổi thơ mà bạn đã hoàn toàn đánh mất. Thế giới một lần nữa lại rực rỡ muôn màu, phiêu bồng, sống động, kỳ diệu vô cùng.

Ðó là điều mà Thiền sư Hung Chin đã nói...

đầy kỳ diệu là sự mặc chiếu thuần khiết này...

Nỗi ngạc nhiên vô tận đó đã chan hoà vào sự tịch lặng.

Sự kỳ diệu là hương vị của tịch tĩnh. Cái tâm của ngưòi thời nay đã mất hết khả năng ngạc nhiên. Do kiến thức, nó đã mất hết mọi khả năng để nhìn vào những điều bí ẩn, những phép lạ, vì nó nghĩ là nó biết hết mọi chuyện. Cái khoảnh khắc mà bạn nghĩ rằng mình biết, nỗi ngạc nhiên không còn dấy lên. Cái khoảnh khắc mà bạn mất dần kiến thức, sự kỳ diệu trở lại, bắt đầu thâm nhập bạn. Hãy lắng nghe. Nếu bạn nghĩ  rằng bạn hiểu biết cái cây này, bạn sẽ không còn thấy được cái kỳ diệu của nó.

Ðó là lý do mà bạn không hề cảm thấy sững sờ trước vợ bạn, trước vẻ đẹp của nàng. Bạn cứ tưởng là bạn biết nàng. Nếu nàng là vợ của kẻ khác thì may ra còn thu hút, hấp dẫn bạn. Nhưng đây là vợ bạn, và bạn nghĩ là bạn biết nàng, biết quá rõ là khác. Thật ra không phải như vậy -bởi vì mỗi con người là một điều bí ẩn hoàn toàn không cách gì hiểu được. Bạn không thể hiểu được người đàn bà này chỉ vì bạn là chồng của người đó, bạn cũng không thể biết được người đàn ông kia vì bạn là vợ của anh ta.

Bạn có thể sống chung với nhau hằng ba chục năm trời nhưng vẫn không hề hiểu về nhau. Các bạn vẫn chỉ là những người khách lạ. Bởi vì tất cả chúng ta đều là những nỗi bí ẩn, không cách gì có thể làm quen được, mỗi khoảnh khắc đều không thể tiên đoán được.

Thỉnh thoảng bạn thể nghiệm được chuyện đó. Bạn sống với một người đàn bà hơn mười năm, bỗng dưng một hôm bạn thấy nàng nổi cơn thịnh nộ, và bạn không bao giờ ngờ rằng nàng có thể giận dữ đến như thế. Trong mười năm bạn đã nhìn kỹ nàng và nàng thì luôn luôn dịu dàng, đáng yêu, nhân ái biết bao, thế mà bỗng dưng hôm nay nàng lại nổi giận lên như thế, giận đến độ muốn giết luôn cả bạn. Khó mà lường trước được. Thế mà bạn cứ tưởng là mọi sự đã ổn định, đã bắt đầu cho là một chuyện đương nhiên, và nghĩ rằng bạn rất hiểu nàng. Không có ai hiểu ai cả. Nàng không hề hiểu bạn và bạn cũng không hề hiểu nàng.

Vâng, có thể là bạn đã sanh ra một đứa con. Nó đã nằm trong bào thai hơn chín tháng, nhưng bạn không biết gì về nó. Khi đứa trẻ ra đời, như những đứa trẻ khác, bạn cũng khó mà tiên liệu nó như thế nào. Chúng ta chỉ là những kẻ lạ mặt.

Cả toàn thể hiện hữu này cũng thế. Những cành cây chung quanh đây... Bạn trông thấy nó hàng ngày nhưng trong từng giây, từng phút qua đi thật ra bạn đã không trông thấy gì cả bởi vì bây giờ bạn nghĩ rằng bạn đã biết nó –trọng điểm là gì ? Hãy làm ơn lắng nghe tôi đi. Hãy nhìn chúng trở lại một lần nữa và rồi bạn sẽ ngạc nhiên. Không có cái gì gọi là đã biết. Kiến thức chẳng mang lại gì cả. Kiến thức chỉ là sự dốt nát hoàn toàn. Cuộc sống vẫn là những bí ẩn. Vâng, ta có thể vẫn vui sống, nhảy múa, hát ca, chúc tụng cuộc đời –ta có thể làm như vậy. Nhưng hiểu được nó, không bao giờ.

Tất cả những bậc đạo sư lớn của thế giới này đều cho rằng không có cái gọi là kiến thức. Nó không hề hiện hữu trong bản chất của vạn pháp. Và tất cả những điều mà bạn nghĩ rằng mình biết thật ra chỉ là chuyện bình thường -những điều giả huyễn của bạn. Và rồi chính cái điều giả huyễn này đã trở thành gánh nặng không còn cho bạn những ngạc nhiên khám phá trước cuộc đời. Một đứa trẻ ngạc nhiên thích thú là vì nó chưa hề biết gì. Một khi nó bắt đầu làm quen -học địa lý, học sử ký và tất cả những điều nhảm nhí khác- thế là nó nghĩ rằng mình là người hiểu biết. Từ đó, những đóa hoa không còn thơm mùi hương nguyên thủy nữa, những cánh bướm không còn hấp dẫn y như trước đây. Và rồi nó không còn chạy nhảy nhặt vỏ sò trên bải biển. Người ta nói rằng nó đã trưởng thành.

Thực ra nó đã ngừng lớn khôn. Thực ra nó đã chết. Cái ngày mà bạn nghĩ rằng mình  hiểu biết, cũng là ngày mà bạn khai tử chính mình -bởi lẽ từ đây bạn sẽ không còn ngạc nhiên, vui sống, thích thú trước cuộc đời. Bạn đang sống trong nỗi chết. Và như vậy, bây giờ bạn có thể chui vào huyệt mộ được rồi, đâu có gì mất mát hay nuối tiếc. Bởi vì bạn sống mà không còn chút ngạc nhiên trước cuộc đời thì sống để làm gì ? Tự tử đi là hơn. Quả thật đúng như vậy. Chúng ta đang tự sát. Cái ngày mà bạn nghĩ rằng mình hiểu biết, bạn đang thực hiện một cuộc tự sát.

Với mặc chiếu –mo chao- một lần nữa bạn lại trở thành trẻ con, bạn lại nhìn đời bằng đôi mắt tuyệt vời của tuổi thơ –ngây thơ, hồn nhiên, trong trắng.

Như vậy, hãy nhớ kỹ rằng, tịch tĩnh hay tĩnh lặng không phải là sự điềm tĩnh hay thanh thản. Nó bao hàm sự vượt qua cả lời hay cả ý để hiển lộ một trạng thái siêu việt, chan hoà an lạc. Nó không phải là một cái tâm vắng lặng mà là một vắng lặng tự thân. Nó cũng không phải là một nỗ lực để đưa vào kỷ cương. Nó không có gì để thực hành, mà chỉ cần được thông cảm, yêu thương. Bạn phải vui đùa với nó thay vì tìm phương cách giải quyết. Không hề có bất cứ một nỗ lực tinh thần nào ở đây. Vâng, đó là tất cả những gì được gọi là thiền định -vắng bóng nỗ lực tinh thần. Tâm đi vào trạng thái vô niệm, tâm đi vào trạng thái tịch tĩnh.

Nó không có một chút hơi hướng nào của hoạt động tinh thần, đây là sự tỉnh giác trong tịch lặng của tánh không. Người Nhật đã có một danh từ khá tuyệt cho trạng thái này: họ gọi là kokoro. Kokoro có nghĩa là tánh không tuyệt đối, là không có gì cả, là trống rỗng hoàn toàn –nhưng không phải là tiêu cực. Tánh không cho ta cảm giác một cái gì đó bị phủ định. Không. Tất cả những gì là rác rưởi đều phải bị phủ định, chắc chắn và hiển nhiên như thế, nhưng một khi bạn phủ định tất cả những gì là rác rưởi, thì phần bản tánh thẳm sâu nhất ở trong bạn lại được khẳng định. Ðó là phần tích cực nhất.

Khi chiếc hồ không còn những gợn sóng lăn tăn bạn có thể nói rằng không có gì trên mặt hồ. Tuyệt đối không có gì lưu lại, nổi lên ở trên đó. Nhưng đây không phải là một thể trạng tiêu cực. Thực ra trong sự yên lắng hoàn toàn này, chiếc hồ bây giờ đã tự khẳng định chính mình. Bản tánh của nó đã được thể hiện rõ ràng qua mặt hồ, từ lâu vốn bị những luồng sóng, những gợn lăn tăn che khuất. Bây giờ thì nó được hiện bày ra. Không ồn ào, hoàn toàn trong yên lắng. Nó không cần phải kêu lên, “Tôi đây này” –cái “Tôi” đã không còn hiện hữu nữa.

Cái “Tôi” này chẳng là gì cả ngoài những náo động của bạn kết hợp lại. Khi những náo động này biến mất, khi cái tâm, cái trí không còn, bỗng nhiên lần đầu tiên bạn trở lại là mình –đúng vậy, bạn chưa bao giờ là bạn cả. Trong lối sống cũ đó, bạn không hề là bạn; bây giờ con người cũ đó chết đi, bạn được tái sanh trở lại. Đây là lần thơ ấu thứ hai trong đời.

Thiền sư Suigan, sau mùa an cư kiết hạ tuyên bố, “Ta đã nói khá nhiều trong suốt mùa hè này, đủ mọi thứ chuyện Đông Tây kim cổ, với chư huynh đệ. Xem thử coi lông mày của ta có tiếp tục dài thêm chút nào không?”

“Chúng dài đẹp lắm đó, bạch Thầy”, một đệ tử trả lời.

“Kẻ nào phạm tội trộm cắp, tâm hồn họ sẽ không bao giờ thoải mái,” một người khác nói.

Và người thứ ba, chẳng nói gì cả, chỉ buột miệng, “Kong!”

“Kong” chỉ là một lời thốt ra hoàn toàn vô nghĩa. Nó cũng chẳng biểu trưng cái gì, chỉ là một âm thanh.

Vi Thiền sư đang nói… Đây là chuyện khôi hài, nếu không nói là điều nghịch lý –ngay cả một vị Thiền sư cũng phải nói. Ông ta nói về chuyện giải trừ ngôn ngữ thế nhưng ông ta vẫn còn phải sử dụng đến ngôn ngữ.

Chẳng khác gì bạn đang lâm bệnh vì một loại độc dược và chúng ta bào chế thuốc men bằng một loại độc dược khác để chữa trị bệnh này. Tất cả mọi loại thuốc men đều được chế biến từ chất độc. Ðó là cách dùng độc trị độc.

Chân của bạn đang đạp phải một cái gai, chúng ta chạy đi kiếm một cái gai khác để lể nó ra. Dùng gai lể gai là như thế. Vâng, chuyện khôi hài là ngay cả một vị Thiền sư cũng phải nói luôn mồm. Phật cũng đã nói liên tục trong suốt bốn mươi hai năm, buổi sáng, buổi chiều, buổi tối –và lúc bán thời. Và Ngài chỉ nói có một chuyện –đó là: đừng nói gì nữa, hãy yên lặng, “Đạo vốn không lời”.

Bây giờ thì vị Thiền sư này, cái ông Suigan đó, đã phải nói trong suốt mấy tháng, và kết thúc mùa an cư bằng câu, “Ta đã nói khá nhiều trong suốt mùa hè này, đủ mọi thứ chuyện Đông Tây kim cổ, với chư huynh đệ. Xem thử coi lông mày của ta có tiếp tục dài thêm chút nào không?” Ý ông ấy muốn nói, “Này nhìn xem, ta đang sống hay đã chết đây. Nói nhiều như thế chắc là ta chết mất rồi, có thể ta không còn lớn dậy nữa”.

Người đệ tử thứ nhất trả lời, “Chúng dài đẹp lắm đó, bạch Thầy”. Y nói rất đúng, một trăm phần trăm đúng. Y có thể nhìn thấu suốt vào vị Thầy mình. Những lời mà ông nói ra không hề khuấy động sự tịch tĩnh của ông, không hề biến ông trở thành cái xác chết khô cằn -mạch đời của ông vẫn tuôn chảy như tự bao giờ. Chúng không hề là những chướng ngại. Như vậy bạn chỉ được quyền nói khi nào mà lời sẽ không hủy diệt sự tịch tĩnh trong bạn. Khi sự tịch tĩnh này không bị đụng chạm bởi lời, bạn có thể nói. Những lời nói của bạn lúc này sẽ là một ân sủng cho trần gian. Bạn sẽ giúp cho biết bao người thoát ra khỏi sự trói buộc của ngôn từ. Lời nói của bạn lúc này sẽ biến thành một thần dược.

Thế nhưng nếu lời nói làm khuấy động sự tịch lặng của bạn, nghĩa là trong khi nói bạn bị tách lìa ra khỏi phần thẳm sâu nhất của sự tịch tĩnh trong bạn, mặc chiếu, thì lời nói sẽ chỉ là những phù phiếm, vô ích. Lúc này tốt nhất là bạn nên chữa trị cho mình trước đã. “Người thầy thuốc tự chữa trị cho chính mình”. Khoan nghĩ đến chuyện chữa trị cho ai khác. Bạn sẽ gây nguy hại cho họ thay vì chữa lành cho họ.

Người đệ tử thứ nhất trả lời, “Chúng dài đẹp lắm đó, bạch Thầy. Tôi có thể nhìn thấy được sự an nhiên tự tại đó”.

Người đệ tử thứ hai nói, “Kẻ nào phạm tội trộm cắp, tâm hồn họ sẽ không bao giờ thoải mái.” Người này xem ra khá hơn ngưòi trước. Ðiều y muốn nói là, “Thầy ạ, mặc dầu Thầy đã vượt ra ngoài chuyện trộm cắp, nhưng nếu Thầy phạm phải, Thầy vẫn cảm thấy tội lỗi như thường. Chúng con biết là lời nói không còn khuấy động đến Thầy, thế nhưng lời nói vẫn còn là một mối phiền toái làm Thầy không thoải mái. Con có thể nhận thấy điều đó.”

Tôi có thể hiểu được những suy nghĩ của người học trò thứ hai. Vâng, nói chuyện với các bạn tôi không được thoải mái, vì có một điều hết sức nguy hiểm là bạn có thể đã không lắng nghe những gì tôi đang nói, không lắng nghe những điều mà tôi muốn nói và rồi bạn cũng sẽ bắt đầu nói như tôi. Nguy hiểm nằm ở chỗ đó. Thế là tôi đang phạm một lỗi lầm. Tôi đã phải phạm tội bởi vì không còn một cách thế nào khác để giúp đỡ bạn. Phải chấp nhận sự rủi ro thôi.

Người đệ tử thứ hai như thế đã đi sâu thêm một bậc. Nên nhớ rằng nếu người đệ tử thứ nhất đúng một trăm phần trăm thì người đệ tử thứ hai đúng đến hai trăm phần trăm. Y nói, “Kẻ nào phạm tội trộm cắp, tâm hồn họ sẽ không bao giờ thoải mái. Tôi có thể nhận thấy điều đó.”

Nhưng người thứ ba thì có thể nói là đúng đến ba trăm phần trăm. Người đệ tử thứ ba không nói gì cả, y chỉ thốt ra một tiếng đơn giản “Kong!” Giống như bạn kêu lên “hu!” Bởi vì nói ra bất cứ điều gì cũng đều là vô nghĩa. Y chỉ buột ra một âm thanh. Và điều y muốn nói là, “Bất cứ những gì mà Thầy đã và đang nói ra chỉ là những thanh âm rỗng tuếch, Thầy ạ! Không có gì phải lo lắng. Bất cứ những gì mà Thầy đã và đang nói chẳng khác gì nhả ra một luồng hơi nóng, giống như tiếng ‘Kong!’ của con thôi.  Vâng, nó cũng có thể hữu ích khi ta cần đánh thức một người nào đó mà không cần phải mang một ý nghĩa gì cả. Nếu một người nào đó đang ngủ ngon và bạn la lớn vào tai y “Kong!”, y sẽ mở mắt thôi, chỉ có thế. Như vậy là xong việc. Và cái tiếng ‘Kong!” này không cần phải có ý nghĩa gì cả.”

Ðúng như vậy, tất cả những gì mà vị Thiền sư thốt ra đều chỉ là một tiếng “Kong!” Nó không mang một ý nghĩa nào, nó không chuyên chở bất cứ triết lý trong đó. Ðây chỉ là những tiếng kêu để đánh thức bạn dậy. Người đệ tử thứ ba như thế là đã hoàn toàn hiểu được Thầy mình. Y ở chung trong cùng một không gian và tần số với vị Thiền sư.

Nhưng tiếng “Kong!” này từ đâu mà đến? Nó đến từ kokoro, tánh không. Một khi bạn ở trong tánh không này, tất cả đều khả dĩ. Cái tánh không này rất hiệu năng, rất tích cực, cái tánh không này chính là Thượng Ðế. Phật giáo không gọi đó là Thượng Ðế, bởi vì dùng từ Thượng Ðế có vẻ như bị hạn chế rất nhiều. Họ gọi là tánh không –kokoro, shunyata. Trong tánh không này bạn sẽ thấy Thượng Ðế có mặt khắp nơi. Cái tánh không này phủ đầy vạn hữu.

John Donne (2) có nói như thế này, “Thượng Ðế ở khắp mọi nơi, là một thiên thần trong một thiên thần, một viên đá trong một viên đá, một cọng rơm trong một cọng rơm.”

Trong tánh không này bạn sẽ thâm nhập vào trong tận cùng bản thể của vạn pháp. Xuyên suốt vào bản thể của vạn pháp là một mục tiêu. Nó chỉ được thể hiện khi nào bạn “bất lập văn tự”. Rồi thì mọi chuyện diễn ra.

Hãy lắng nghe vài lời thơ của Wordsworth (3):

Con gà đang gáy

Dòng suối đang chảy

Ðàn chim nhỏ hót líu lo

Ánh sáng lấp lánh trên mặt hồ

Dưới ánh mặt trời, cánh đồng xanh say ngủ.

Mọi chuyện đều như thị. Con gà đang gáy và những cánh đồng xanh ngủ yên trong ánh sáng mặt trời. “Thượng Ðế ở khắp mọi nơi, là một thiên thần trong một thiên thần, một viên đá trong một viên đá, một cọng rơm trong một cọng rơm.” Và rồi Thượng Ðế biến đi. Chỉ còn lại sự kính tín. Không còn một đấng trời thần nào cả, mà chỉ còn lại thánh linh, một dòng thánh linh tinh khiết dịu dàng, tràn ngập mọi chiều kích không gian.

Mới hồi đêm rồi tôi đang dọc cuốn nhật ký của Leonardo Da Vinci. (4) Trong cuốn nhật ký này có một câu đập mạnh vào trí tôi: “Trong tất cả những gì lớn lao được tìm ra chung quanh ta, sự hiện hữu của tánh không là vĩ đại nhất.” Kokoro.

Sự hiện hữu của tánh không không đến từ lời, từ ngôn ngữ, từ ý niệm, từ tâm hay trí –mochao, mặc chiếu.

Bây giờ chúng ta đi vào câu chuyện ngụ ngôn này.

Một vị Thiền sư đã phẩm bình một cách vắn tắt về một môn đồ ưa lý thuyết dông dài về Thiền học…

Này, chuyện đầu tiên là -Thiền không hề có học thuyết. Thiền không tiếp cận thực tại bằng học thuyết. Nó không có giáo điều, chủ nghĩa –và bởi thế nó không có nhà thờ, linh mục hay giáo hoàng. Thiền rất là trần tục, thực tế; nó không đối diện với những khái niệm trừu tượng. Ðó là một hiện tượng hiếm có. Ðó là môt cuộc hôn phối của hai dòng tinh thần kiệt xuất -một Ấn Ðộ và một Trung quốc.  Tinh thần Ấn Ðộ thì rất trừu tượng –ngay cả Ðức Phật. Ngài đã cố gắng hết sức để làm giảm bớt trừu tượng nhưng đâu có thể làm gì khác hơn? Một người Ấn vẫn luôn là một người Ấn.

Tinh thần Ấn Ðộ thì rất là trừu tượng. Nó đề cập đến những chuyện vô cùng lớn lao, đến những học thuyết; xoay quanh những tư tưởng lớn. Nó bay bổng trên mây, chẳng bao giờ hạ cánh xuống mặt đất. Và như thế, hằng bao thế kỷ qua tinh thần Ấn Ðộ đã không biết làm cách nào để đáp xuống mặt đất. Nó cứ đi lên mà chẳng bao giờ biết cách quay trở lại. Nó không có rễ. Nó chỉ có cánh mà không có rễ. Ðó là điều khốn khổ.

Tinh thần Trung Hoa thì thực tế, thực dụng, thực tiễn hơn. Chúng không bay bỗng lên trời quá mức. Ngay cả nếu chúng có lên tới đó thì cũng luôn bám chặt đôi chân trên mặt đất, giữ gốc rễ trên mặt đất. Chúng không bay như chim, mà vươn lên trời như một cái cây. Chúng vẫn giữ gốc rễ trên mặt đất. Lão Tử rất là thực tế, cả Khổng Tử cũng thế.

Khi Bồ Ðề Ðạt Ma đến Trung Quốc mang theo thông điệp vĩ đại của Thiền, đã tạo ra một sự giao lưu tư tưởng lớn, một cuộc đại tổng hợp giữa tinh thần Ấn Ðộ và Trung Quốc. Thiền vì thế không là Trung Quốc mà cũng không là Ấn Ðộ. Nó chứa đựng cả hai truyền thống nhưng đồng thời cũng vượt ra khỏi cả hai.

Thế nên nếu bạn hỏi một tăng sĩ Phật giáo Ấn Ðộ -cũng không nhiều lắm đâu- về Thiền, ông ta sẽ không xem đây là chuyện quan trọng. Ông ta sẽ nói, “Toàn là chuyện nhảm nhí.” Bất cứ nơi nào mà truyền thống Phật giáo Ấn Ðộ thịnh hành, Tích Lan, Miến Ðiện, Thái Lan chẳng hạn, không ai nói đến Thiền. Họ cười nữa là khác, cho rằng đó chỉ là chuyện tiếu lâm.

Ngược lại nếu bạn nói chuyện với các Thiền giả Trung hoa hay Nhật Bản về các đại tạng kinh Phật giáo, họ sẽ bảo bạn, “Ðem đốt chúng hết đi ngay lập tức. Tất cả những lý thuyết trừu tượng đều nhảm nhí. Chúng kéo con người ra khỏi thực tại.”

Ðối với tôi, Thiền là một tổng hợp vĩ đại nhất -một hiện tượng thăng hoa. Trước tiên nó là hiện sinh mà không là lý thuyết. Nó không nói bất cứ điều gì về chân lý, nó chỉ cho bạn chân lý, như thị. Một cách đơn giản, nó đánh thức bạn dậy. Nó lay bạn cho bạn thức giấc, nó la lên cho bạn thức dậy –nhưng nó không hề đưa ra lý thuyết, nó không cho bạn bất cứ giáo điều, kinh điển nào. Thiền là một tôn giáo duy nhất có khả năng đốt sạch mọi kinh điển, và là một tôn giáo duy nhất có khả năng hủy diệt tất cả những gì được gọi là lý tưởng, thần tượng.

Một vị Thiền sư đã phẩm bình một cách vắn tắt về một môn sinh ưa lý thuyết dông dài về Thiền học…

Thiền không hề có học thuyết. Ðây là điều độc nhất vô nhị về Thiền. Cái khoảnh khắc mà bạn bắt đầu nói về lý thuyết Thiền học, Thiền không còn là Thiền nữa. Ðó là học thuyết chứ không phải Thiền. Thiền và học thuyết không thể sống chung với nhau. Học thuyết thì rất hạn chế; trong khi đó Thiền là một thân chứng, một kinh nghiệm tâm linh vô giới hạn. Thiền chẳng khác gì  lòng yêu thương -bạn không thể nào định nghĩa được.

Vị Thiền sư nói,

“Bạn có quá nhiều Thiền”

Ðây là một câu nói rất hay ho. Khi ông ta nói rằng, “Bạn có quá nhiều Thiền,” có nghĩa là ông ta muốn nói rằng, “Bạn không có chút Thiền nào trong người cả.” Ðó là cách nói của vị Thiền sư. Thay vì nói, “Bạn chẳng có tí gì Thiền cả” –thì ông nói ngược lại, “Bạn có quá nhiều Thiền”. Làm sao mà bạn lại có quá nhiều Thiền được? Chỉ có hay không mà thôi và đây là cách nói cho thấy rằng bạn chẳng có tí Thiền nào cả. “Bạn có quá nhiều Thiền” có nghĩa là “Bạn thu thập rất nhiều học thuyết. Bạn biết quá nhiều về Thiền. Và có thể là bạn chẳng hề ngó ngàng đến nó.”

“Thế nhưng có gì là trái tự nhiên khi một Thiền sinh nói chuyện về Thiền?” người học trò bối rối hỏi thầy.

Ta bước qua vấn đề thứ hai… Trước tiên, Thiền không hề có học thuyết, thứ hai, không hề có chuyện bất cứ ai đó được gọi là thiền sinh. Không thể có chuyện như vậy. Người học trò luôn luôn chạy đi tìm học thuyết. Người học trò luôn muốn trở thành người có kiến thức. Họ chạy đi tìm con rắn chứ đâu có đi kiếm Thiền sư? Họ chạy đi tìm thầy giáo. Họ chạy đến các trường đại học, các học viện.

Thiền không hề có học trò. Thiền không có học thuyết nên không thể có học trò, và không thể có giáo sư. Vâng nó có những Thiền sư và những môn đồ. Nhưng nên nhớ rằng một vị Thiền sư không phải là một người thầy giáo. Công việc của vị Thiền sư hoàn toàn trái ngược với công việc của một người thầy giáo. Người thầy giáo dạy bạn, bắt bạn phải học đủ thứ chuyện –vị Thiền sư thì giúp bạn giải trừ những điều đã học. Thiền sư vì thế là thuốc giải độc đối với giáo sư. Trong tự điển, có thể ý nghĩa của hai tiếng này giống nhau, nhưng bạn nhớ cho, trong thế giới của Thiền, chúng không hề có cùng chung một ý nghĩa.

Tôi là một đạo sư chứ không phải là một thầy giáo và những ai thật sự đến đây không phải là những học trò mà là những môn đồ. Thế thì sự khác nhau giữa một người học trò và môn đồ là gì? Người học trò luôn luôn muốn biết thật nhiều, muốn nắm giữ thật nhiều. Họ muốn trở thành một nhà học giả. Họ khao khát thèm muốn trái Cây Hiểu Biết. Người học trò muốn ăn càng nhiều trái táo trên cái cây này càng tốt. Họ đang thực hiện chuyến viễn du của bản ngã –ham học hỏi, tò mò, nhưng không hề sẵn sàng để chuyển hóa.

Môn đồ là một hiện tượng khác biệt. Người môn đồ không hề khao khát kiến thức. Y muốn thấy chứ không muốn biết. Y muốn thực sự hiện hữu. Y không còn thích thú trong việc tích lũy kiến thức, y muốn sống thật phong phú. Mà muốn có thêm chất liệu sống y phải giải trừ tất cả mọi kiến thức, và y đã sẵn sàng. Y sẵn sàng để hy sinh tất cả mọi thứ. Hướng đi của y vì thế hoàn toàn khác biệt.

Người môn đồ, khác với người học trò ở chỗ, y không phải là kẻ tích luỹ. Dĩ nhiên khi bạn tích lũy, bạn sẽ tích lũy ở đâu nếu không phải là trong ký ức? Và như thế, không phải trong ý thức mà là trong tâm của người học trò, ký ức ngày càng mãi chồng chất thêm. Trong khi đó, trong tâm của kẻ môn đồ ký ức mỗi  ngày càng nhạt nhòa đi. Y không còn phải mang theo gánh nặng chồng chất của quá khứ. Y chỉ biết đến những gì thiết yếu nhất. Kiến thức của y chỉ còn tồn đọng những gì có lợi. Thế nhưng trong lúc đó ý thức của y bắt đầu tăng trưởng. Toàn bộ năng lượng của y được chuyển từ ký ức sang ý thức.

Ðã có một sự khác biệt khá lớn lao giữa một người học trò và một môn đồ. Người học trò luôn luôn muốn biết về một cái gì đó -tất cả nỗ lực của y là để làm sao suy nghĩ tốt hơn. Kẻ môn đồ thực sự chỉ muốn hiện hữu -tất cả nỗ lực của y chỉ là để hiện hữu như thế nào, làm sao để trở về lại mái nhà xưa, để đạt đến đôi mắt thơ dại cũ, như được tái sanh trở lại một lần nữa trên cõi đời này. Ðó là tất cả những gì mà Chúa Giê Su muốn nói trong câu, “Trừ phi ngươi được tái sanh trở lại.”

Chúa đang đi tìm môn đồ. Và ngài đang nói câu này với Nicodemus, “Trừ phi ngươi được tái sanh trở lại, ngươi sẽ chẳng bao giờ hiểu được ta và sẽ chẳng có khả năng vào được nước Trời”…

Có thể bạn đã không biết được rằng người đàn ông kia không ai khác hơn là Nicodemus, một vị giáo sư, và trong nỗ lực tìm kiếm kiến thức ông ta đã tìm đến gặp Chúa. Nicodemus là một mục sư Do thái giáo có tiếng tăm. Ông ta là thành viên trong ban quản trị của ngôi đền thờ lớn nhất tại Jerusalem. Ông ta không dám đến tìm gặp Chúa vào ban ngày vì ông ta sợ mọi người cười chê -một bậc thông thái như thế kia, một vị giáo sư lừng danh trên khắp cả nước, lại đi tìm đến thỉnh giáo một kẻ vô danh tiểu tốt, một anh chàng híp-py!

Vâng Chúa Giê Su đã là hình ảnh của một chàng híp-py lặn lội giữa những kẻ khó, những người thất học, làm thân với những gái điếm, với đủ mọi hạng người, sống chung cùng những thành phần hèn kém trong xã hội. Ðó là một anh chàng thanh niên trông có vẻ khùng khùng. Chứ còn gì nữa! Anh ta toàn nói những chuyện đâu đâu may ra chỉ có những người loạn thần kinh hay ông Phật mới nói đến. Vâng, bất cứ lúc nào có vấn đề cần phải đi đến quyết định cho rằng một người nào đó là một vị Phật hay là kẻ loạn thần kinh, bạn sẽ cho rằng y là kẻ loạn thần kinh -bởi vì nếu cho đó là một vị Phật thì lại đụng đến cái bản ngã của bạn. Thế nên người đời biết đến Chúa Giê su như là một kẻ loạn trí, hơi khùng, lập dị, và lại đang tụ tập một nhóm người nguy hiểm chung quanh.

Nicodemus đã không thể đến tìm gặp Chúa giữa thanh thiên bạch nhật; thế nên đợi đến lúc nữa đêm ông ta mới tìm đến và mang theo câu hỏi. Ông ta hỏi, “Nưóc Trời là cái gì mà ngài cứ đi rao giảng mãi như thế? Cái gì vậy? Tôi muốn được biết thêm về nó”. “Biết về nó?”-xin lỗi. “Trừ phi ngươi được tái sanh trở lại, ngươi sẽ chẳng bao giờ biết được nó là cái gì.” Chúa Giê Su trả lời. Bây giờ thì quả là chuyện quá sức đối với Nicodemus. Tái sanh trở lại? Phải trả giá lớn lao như thế ư? Chết và tái sanh trở lại. Xem chừng như quá nhiều!

Như thế đó, một người học trò sẵn sàng chỉ để cò kè từng đồng xu; còn một môn đồ thì thường trả giá với cả đời mình. Một người học trò thì luôn mang theo câu hỏi; còn môn đồ… đó không phải là câu hỏi. Không có một danh từ nào trong Anh ngữ để diễn tả chính xác khái niệm này. Phạn ngữ gọi đó là mumuksha. Ðặt vấn đề, nêu câu hỏi được gọi bằng một danh từ khác –jigyasa, có nghĩa là một người muốn biết thêm nữa. Còn mumuksha là người muốn được sống phong phú hơn. Người muốn được giải phóng mình ra khỏi tất cả những hệ lụy trói buộc. Người không còn muốn bị giam hảm vào bất cứ vòng nô lệ nào -của truyền thống, của kinh điển, của xã hội, của quốc gia. Sẽ không còn bất cứ loại nô lệ nào; họ muốn tự do, hoàn toàn tự do. Sự nổi loạn đó, sự đòi hỏi khẩn thiết để được giải phóng hoàn toàn đó, được gọi là mumuksha. Trong tiếng Anh không có từ nào để dịch chữ này. Ta có thể gọi đó là lòng ham muốn được trở thành người không còn ham muốn, lòng ham muốn được hoàn toàn tự do và ngay cả lòng ham muốn này cũng không còn tồn tại nữa.

Bây giờ người học trò nêu câu hỏi,

“Thế nhưng có gì là trái tự nhiên khi một Thiền sinh nói chuyện về Thiền?”

Ðây là một người học trò, không phải là một môn đồ -thế nên mới có chuyện rối rắm như vậy. Y hỏi, “Có gì là trái tự nhiên?” Vâng, đối với người học trò, đây là chuyện rất tự nhiên. Người học trò đâu có thể làm gì khác hơn? Người học trò, nhà học giả, vị giáo sư -tất cả đều quan hệ với ngôn từ. Họ thiết lập văn tự. Họ đặt ra từ mới. Họ đùa giỡn với chữ nghĩa. Tất cả dịch vụ của họ tập trung chung quanh ngôn từ -những ngôn từ trống rỗng, nhạt thếch. Thế nhưng họ vẫn cứ tiếp tục chơi trò chữ nghĩa, lại cứ tiếp tục sáng chế ra những ngôn từ mới.

“Thế nhưng có gì là trái tự nhiên khi một Thiền sinh nói chuyện về Thiền?”  Dĩ nhiên, đối với một người học trò, không nói ba hoa về Thiền mới là điều trái tự nhiên. Bởi vì người ta tìm đến vị Thiền sư để làm gì? Mục đích người ta tìm đến Thiền viện làm gì nếu không để được nói? Ðó là điều tự nhiên thôi.

Thế nhưng đây không phải là điều tự nhiên đối với một môn đồ. Người môn đồ tìm đến đây để được trở nên tĩnh lặng. Một môn đồ biết rằng trở nên lặng yên mới là điều tự nhiên. Lắng nghe Thầy mình trong yên lặng. Thật ra, không nên quá chú trọng vào lời của ông ta nói mà hãy lắng nghe sự tĩnh lặng của ông ta luôn ở sau lời. Bạn bắt đầu bằng cách lắng nghe những lời ông ta nói và rồi từng tí một, bạn bắt đầu lắng nghe sự tĩnh lặng của vị Thầy. Với từng bước đi chầm chậm bạn chuyển dần từ ngôn từ qua tĩnh lặng. Với từng bước đi chầm chậm sự thay đổi xảy đến, những đổi thay từ cơ cấu –bây giờ thì bạn không còn quan tâm đến những gì mà Thầy mình nói, bạn trở nên quan tâm với cách thế hiện hữu của ông ta.

Ðối với một môn đồ, đó là chuyện tự nhiên, nhưng đối với một người học trò, dĩ nhiên anh ta đâu có thể làm gì khác hơn? Anh ta vẫn có thể nói và câu hỏi đặt ra có thể làm ngưuời môn đồ bối rối, “Thế nhưng có gì là trái tự nhiên khi một Thiền sinh nói chuyện về Thiền? Tại sao Thầy lại ghét người ta nói về Thiền?” Vị Thiền sư không hề ghét. Ông ta không thể ghét. Ông ta đã nhận chân được sự phù phiếm của nó. Nên nhớ rằng, yêu và ghét cả hai đều có quan hệ với nhau. Vị Thiền sư không còn dính dáng một chút nào đến lời; ông ta không yêu và cũng không ghét ngôn ngữ.

Ghét cũng là một mối tương quan, khi còn ghét là bạn vẫn còn chưa được tự do, bạn vẫn còn bị trói buộc. Trong một cách thế nào đó, bạn vẫn còn bám víu, vẫn còn lo lắng. Bạn có thể trốn chạy ra khỏi ngôn ngữ nhưng mà bạn vẫn chưa được giải phóng. Bạn vẫn còn quan tâm đến nó và cái ngôn ngữ đó vẫn còn tiếp tục ám ảnh bạn.

Không hề có chuyện vị Thiền sư thù ghét ngôn ngữ, ông ta đã hoàn toàn được giải phóng khỏi nó. Ông ta không có bất cứ mối quan hệ nào với ngôn từ, ông ta đã chặt đứt chiếc cầu nối. Vị Thiền sư sống trong vô ngôn, vô niệm. Ông ta sống trong mặc chiếu –mo chao, trong yên lặng, phản chiếu trong tịch tĩnh. Ông ta chỉ là một tấm kiếng trong suốt.

“Bởi vì”, vị Thiền sư trả lời một cách thẳng thắn, “nó làm cái bụng ta khó chịu.”

Ðây là một ẩn dụ của Thiền. Bạn phải hiểu cho được ý nghĩa của nó.

Thiền giả thường cho rằng luôn luôn có sự tranh chấp giữa cái đầu và cái bụng –và cái đầu luôn làm phiền cái bụng. Cái đầu rất là độc hại đối với cái bụng. Cái bụng mới chính là trung tâm an trú thực sự của con người bạn. Cái đầu đã trở thành nhà độc tài nhờ ngôn ngữ, và lời nói, nhờ học thuyết, giáo dục, và học vấn, kiến thức. Cái đầu hầu như đã muốn chiếm luôn vị trí của cái bụng –không thể như vậy được. Cái đầu này có thể được dẹp qua một bên, dẹp cái đầu đi bạn không mất mát gì cả, được thêm nhiều thì có. Dẹp nó đi bạn được tất cả. Sống với cái đầu là bạn sống trong ngôn ngữ chết. Chúng không hề làm thỏa mãn bạn, chúng không thể giải phóng bạn. Ðó là chuyện cái đầu với cái bụng.

Mới đêm hôm trước đây tôi có nói chuyện với các bạn về một vị Thiền sư có thói quen để hai con búp-bê bên cạnh mình. Chúng giống nhau như đúc ngoại trừ sự khác biệt bên trong. Một con có cái đầu rất nặng, chắc là được nhồi kim khí ở trong đầu. Một con rất nặng ở phần dưới đít, có lẽ do kim khí được nhồi vào bụng. Chúng hoàn toàn giống nhau, y phục cũng giống y nhau. Chúng luôn được đặt ngồi cạnh vị Thiền sư.

Thế rồi hễ có bất cứ ai đến kiếm ông nêu lên những câu hỏi đại khái như, “Thiền là gì?” hoặc “Thiền định là gì?” và “Làm thế nào để đạt đến?”… Thế là trước tiên vị Thiền sư thảy ra một con búp bê  –con nặng đầu trước- con này té lăn cù và dĩ nhiên là không thể ngồi dậy được. Làm thế nào mà ngồi dậy khi cái đầu quá nặng? Rồi ông đẩy con búp bê thứ hai ra –con nặng đít, và cho dù ông xô đẩy thế nào đi nữa thì con búp bê này cũng bật trở lại như cũ trong thế ngồi tỉnh tọa của Phật.

Ông kết luận, “Ðây là Thiền –cái bụng. Ðây là Ðông phương –cái bụng.”

Trong tất cả những quốc gia phương Ðông trước đây, đặc biệt là vùng Viễn Ðông, người ta hay dùng hai chữ bụng dạ để nói đến con người. Trong những ngày xưa cũ đó –cũng chừng một trăm năm trở lại đây thôi- nếu bạn  đến Nhật và hỏi bất cứ người nào rằng họ suy nghĩ ở đâu, họ sẽ chỉ vào bụng và nói, “Chúng tôi suy nghĩ ở đây.” Bây giờ những con người này không còn nữa, đặc biệt là sau đệ nhị thế chiến. Nhật Bản cũng đã trở thành giống như con búp bê thứ nhất –do ảnh hưởng Mỹ chi phối quá nhiều. Bây giờ họ sẽ cười và không còn ai nói với bạn rằng họ suy nghĩ bằng cái bụng -họ sẽ cho là chuyện ngu xuẩn nữa là khác. Bây giờ họ bắt đầu suy nghĩ bằng cái đầu.

Tuy nhiên cái hàm ý nhấn mạnh này rất quan trọng. Cái bụng là nguồn gốc sự sống của bạn. Bạn được nối với người mẹ bằng cái cuống rốn; chính từ đây mà nhịp đời tuôn chảy. Còn cái đầu, nó ở một góc xa nhất của đời bạn, trong khi trung tâm là cái cuống rốn. Cuộc sống của bạn, sự hiện hữu của bạn được an trú ở đó. Sự suy nghĩ của bạn có thể xảy ra ở cái đầu nhưng suy nghĩ chỉ là một bộ phận chuyên biệt. Giống như đôi tay được dùng cho một công việc nào đó, đôi chân cho một số công việc khác, rồi đôi mắt, lỗ tai, và cái mũi, v.v… như thế bạn dùng cái đầu, cơ chế vận hành bộ não của bạn, để suy nghĩ, thế thôi.

Thế nhưng câu hỏi được đặt ra, ai là kẻ sử dụng tất cả những cái này? Ai dùng đôi chân để đi, ai dùng đôi tay, ai dùng đôi mắt? Và rồi ai dùng bộ não? Ðến bây giờ, ngay cả giới Tâm lý học Tây phương cũng đang tỏ ra ngờ vực về ý tưởng cổ lổ của họ cho rằng bộ não chính là tâm. Một mối hoài nghi lớn đang nhen nhúm: Không phải như thế. Một số người đã bắt đầu suy nghĩ rằng bộ não không dính gì đến tâm.

Ngay chính bản thân bạn thỉnh thoảng cũng có kinh nghiệm này. Cụ thể như, bạn vừa trông thấy một người đàn ông mới đi băng ngang qua đường… Bạn nhớ lại khuôn mặt anh ta, bạn nhớ mài mại rằng bạn đã từng biết y, bạn tin chắc rằng bạn đã biết tên của người này rồi, thốt nhiên cái tên đó như nằm ở trên đầu lưỡi. Và bạn tự bảo, “Nó ở trên lưỡi mình mà. Tôi biết là nó nằm ở đó, nhưng nó chưa chịu thốt ra.”

Có hai sự việc đang xảy ra. Bộ não đang cung cấp cái tên nhưng phải cần một ít thời gian. Nó nói rằng, “Làm ơn, hãy chờ một chút. Nó có đó, ở trong bộ nhớ mà. Hãy chờ một chút đi.” Nhưng kẻ đang chờ đợi không phải là bộ óc –vì bạn biết cái tên này mà, “Vâng, Tôi biết nó ở đó.” Bộ óc là cơ phận mà tâm đang sử dụng. Khi bạn cố gắng hết sức mà vẫn không nhớ ra, bạn cảm thấy bực bội và không thèm nghĩ đến chuyện này nữa. Bạn bỏ đi ra vườn, đốt một điếu thuốc –và bỗng dưng nó hiện ra.

Bạn và bộ não của bạn là hai sự việc khác nhau. Bộ não chỉ là một cơ phận của bạn -giống như các cơ phận khác. Cái bàn tay này là một cơ phận của tôi; tôi sử dụng nó. Bộ óc của tôi là một cơ phận của tôi; tôi dùng nó.

Như vậy đâu là trung tâm an trú của tâm? Thiền cho rằng nó ở trong bao tử, trong bụng, trong cái cuống rốn –chính ở đó, nơi mà nhịp đập đầu tiên của sự sống xuất hiện. Từ đó nó tuôn chảy ra khắp nơi. Hãy đi trở lại chỗ này.

Khi vị Thiền sư bảo, “Bởi vì nó làm cái bụng ta khó chịu”, ý ông ấy muốn nói rằng những người nặng về đầu óc tác động mạnh vào tâm của ông. Họ là náo động, là phiền nhiễu. “Nó làm cái bụng ta khó chịu’”

Chuyện cái đầu với cái bụng có thể được nhân ra thành nhiều dạng đối đãi khác: trí óc với trực giác; lý luận với tình yêu; ý thức với vô thức; bộ phận với toàn thể; hành động với sự cố; sống với chết; của cải với sinh thể. Tất cả bảy cặp tương quan này đều khả hữu và có ý nghĩa.

Trí óc thì rất là giới hạn; trực giác thì vô tận. Trực giác luôn luôn đến từ cái bụng. Bất cứ lúc nào bạn trực giác một chuyện gì đó sắp xảy đến với bạn –ta gọi là linh cảm- nó luôn luôn  đến từ cái bụng. Cái bụng của bạn sẽ bị ảnh hưởng ngay lập tức, gan ruột của bạn như bị cồn cào lên. Khi bạn yêu một người, bạn không yêu bằng cái đầu -thế nên những người  thuần trí gọi đó là tình yêu mù quáng. Ðúng vậy, vì bộ óc của bạn không hề xen vào chuyện này. Khi bạn yêu, tình yêu được bắt nguồn từ một chỗ khác. Nếu bạn hỏi những nhà khoa học lớn, những thi hào, những thiên tài sáng tạo, họ cũng sẽ nói rằng khi một phát kiến, một ý tưởng mới mẻ xảy đến với họ, nó không hề đến từ cái đầu, không toát ra từ bộ óc, mà là một nơi nào đó vượt ngoài khả năng hiểu biết của họ.

Nhà thiên tài khoa học Marie Curie trong suốt ba năm trời vật lộn với một bài toán không tìm ra lời giải. Bà đã làm tất cả những gì có thể làm được. Bà là một thiên tài toán học nhưng bà đã chịu thua trước bài toán này, bà đã hoàn toàn thất bại. Rồi một đêm, bà dẹp nó qua một bên không còn nghĩ tới nữa. Tất cả những nỗ lực có vẻ như đã không đi đến đâu và rồi cũng sẽ chẳng đi đến đâu cả. Ba năm quả là một thời gian khá dài cho một bài toán.

Ðêm đó bà đã hoàn toàn dứt khoát dẹp nó qua một bên. Sáng hôm sau bà khởi sự bắt tay làm việc cho một dự án mới. Nhưng chính đêm hôm đó, cái vấn nạn của bài toán đã được giải quyết xong. Vào lúc nữa đêm bà thức dậy, đi đến bàn làm việc và giải xong bài toán một cách chóng vánh rồi lên giường đi ngủ trở lại.

Sáng hôm sau khi trở lại bàn làm việc bà đã không còn tin vào đôi mắt của mình nữa. Ai đã vào phòng để giải bài toán này? Chỉ có người bồi phòng là có thể vào đây ban đêm để sửa soạn giường ngủ cho bà. Nhưng người bồi phòng dĩ nhiên là không thể làm được chuyện này –Bà Curie còn không giải nổi thì ai có thể làm được? Rồi khi bà nhìn vào nét chữ viết tay ở trên bài giải –đúng là nét chữ của bà. Có thể là không giống một cách hoàn toàn, nhưng đúng là của bà –bà có thể thấy rõ như vậy. Nét chữ viết có vẻ hơi run run, lờ mờ giống như được viết trong cơn say –nhưng đúng là của bà. Nó ở đâu ra vậy?

Bà chợt nhớ lại giấc mơ đêm rồi –bà mơ thấy rằng bà sẽ giải được bài toán này và viết ra lời giải đó. Và rồi bà nhớ lại toàn thể giấc mơ. Như vậy bà Curie đã giải được bài toán hóc búa của mình trong giấc mơ. Bộ óc đã hoàn toàn thất bại. Bộ óc đã không thể tìm ra lời giải. Lời giải đã đến từ cái bụng, từ tâm thức.

Chuyện này cũng giống y như chuyện của Ðức Phật. Trong suốt sáu năm trời Ngài đã làm việc không ngừng, thử đủ mọi phương cách để tìm ra con đường đi đến giác ngộ, và đã thất bại. Cũng chẳng khác gì việc bà Marie Curie đi tìm phương cách để giải bài toán cho chính mình và rồi một đêm Ngài quyết định dẹp bỏ hết mọi chuyện. Ngài tự nghĩ, “Không có con đường nào để đi cả và cũng không có gì sẽ xảy ra thế nên ta nên quên nó đi.” Ðêm hôm đó Ngài đi vào một giấc ngủ hoàn toàn thư giản, nhưng cũng chính đêm đó là đêm Ngài đạt thành giác ngộ. Sáng hôm sau khi mở mắt ra, Ngài đã là một con người khác. Một cái gì đó đã xảy ra trong đêm rồi. Từ đâu đến?

Nhưng hãy nhớ rằng -tại sao nó chỉ xảy ra khi bạn đã tận tâm tận lực để tìm cách giải quyết vấn đề? Vâng, chỉ vào lúc đó nó mới xảy ra. Chỉ khi nào cái khả năng của bộ óc của bạn kết thúc ở tột đỉnh thì lúc đó trực giác mới bắt đầu làm việc. Ðây là một năng lượng cao cấp hơn. Chỉ khi nào bạn sử dụng hết năng lượng của bộ óc, bạn mới có thể có khả năng sử dụng đến nó -từ đây bạn mới có thể nhảy một bước đi vào trực giác.

Chỉ riêng trực giác cũng sẽ không mang lại kết quả. Không tin ư? Bạn có thể đi ngay đến Bồ Ðề Ðạo Tràng ngồi vào dưới gốc cây mà ngày xưa Ðức Phật đã ngồi và đạt đến giác ngộ, rồi hoàn toàn thư giản và bạn nói, “Tôi đã buông xả tất cả.” Sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra cho bạn cả, bởi vì bạn có gì đâu để buông xả. Ít nhất là cũng phải có đến sáu năm lao tâm khổ trí. Ðể đạt đến tình trạng vô tác phải cần đến một tác hành lớn lao.

Trí óc đối với trực giác, luận lý đối với tình yêu… Ðây là hai cách thế của một sinh thể -luận lý và tình yêu. Luận lý là một đường thẳng; thương yêu là một tổng thể. Luận lý đi theo một con đường thẳng cũng giống như ngôn ngữ. Bạn có để ý đến chuyện này không? Ngôn ngữ chuyển động trên con đường thẳng cũng giống như luận lý. Thế nhưng hiện hữu không hề là một phương trình đường thẳng. Hiện hữu là một kích thích đồng bộ. Không hề có chuyện tôi hiện hữu, rồi bạn hiện hữu, rồi người khác hiện hữu, rồi cây, rồi núi -tất cả chúng ta đều hiện hữu đồng bộ, cùng nhau.

Ngôn ngữ là hư ngụy bởi vì chúp xếp đặt mọi việc theo một đường thẳng. Khi bạn đặt một câu: chữ đầu tiên xuất hiện, rồi đến chữ khác, và chữ khác nữa. Văn phạm ra điều lệ cứng nhắc buộc chữ nào phải đặt trước, rồi đến chữ nào, và những chữ kế tiếp -mọi chuyện đều phải theo đúng y như vậy.

Ðó là lý do tại sao chữ Hán là một trong những ngôn ngữ tuyệt vời nhất -bởi vì nó ít mang màu sắc ngôn ngữ nhất. Chữ Hán không có mẫu tự. Bởi vì không có mẫu tự, chữ Hán hiện hữu một cách hoàn toàn đồng bộ. Nó chân thực hơn đối với hiện hữu hơn bất kỳ loại ngôn ngữ nào. Nó uyển chuyển hơn, không cứng nhắc cố định. Nó giống tình yêu hơn là luận lý. Nó gần với trực giác. Nó đến từ cái bụng. Nó có thể hàm chứa ý nghĩa một ngàn lẽ một chuyện khác nhau. Thế nên, người ta cho rằng loại ngôn ngữ này rất là không phù hợp với khoa học. Vâng, nó không khoa học chút nào –tình yêu cũng không khoa học, hiện hữu cũng không khoa học. Nó bao hàm nhiều ý nghĩa khác nhau. Nó gần gũi với thi ca.

Thế nhưng tính cách của nó là như thế. Một cái cây có thể mang một ngàn lẻ một ý nghĩa khác nhau nhưng đồng thời cũng có thể không mang một ý nghĩa nào. Ðối với nhà hoạ sĩ nó mang một ý nghĩa, đối với người tiều phu nó có một ý nghĩa khác, đối với một nhà thơ nó lại có một ý nghĩa khác nữa rồi và đối với bất cứ ai không hế quan tâm đến cây cối, nó chẳng hề mang một ý nghĩa nào cả. Cái cây mang một ý nghĩa đối với những đứa trẻ đang đùa chơi chung quanh nó; đối với những người thờ cúng dưới gốc cây, nó là Thượng Ðế. Một ngàn lẻ một ý nghĩa. Một cái cây không hề bị cột chặt vào một ý nghĩa duy nhất. Chữ Hán mà mỗi chữ là một hình ảnh tượng trưng có thể mang nhiều ý nghĩa trong cùng một lúc. Bạn có thể tiếp cận chúng từ mọi hướng khác nhau.

Thế nhưng ngôn ngữ lại là một con đường thẳng. Một con đường thẳng di động; cái này đến cái kia và rồi mọi chuyện xảy ra. Luận lý cũng thế, đi từ cái này đến cái khác và rồi kết quả xảy ra. Và nếu cái này xảy ra thì cái kia không thể xảy ra. Hãy nhìn một thí dụ: Một khi bạn nói điều này, bạn không thể nói điều ngược lại -bạn bị cấm làm chuyện như thế. Nhưng trong hiện hữu, các đối cực đều có thể cộng sinh. Ðời sống và cái chết, tình yêu và thù hận, chúng có thể hiện hữu cùng nhau –không phủ nhận nhau. Không hề có chuyện nếu tình yêu hiện hữu thì thù hận không có mặt. Ánh sáng hiện hữu cùng với bóng tối –nhưng khi làm văn, nếu bạn nói, “Trong phòng tràn đầy ánh sáng,” thì bạn không thể nói tiếp liền ngay sau đó là “Căn phòng phủ đầy bóng tối”. Ðó là chuyện không thể nào chấp nhận được. Thế là bạn đã đóng khung ngôn ngữ lại. Bạn đã phải loại bỏ tính cách nghịch lý. Mà hiện hữu là nghịch lý.

Và tôi gọi Thiền là con đường của nghịch lý. Vâng, Thiền là nghịch lý. Trực giác là nghịch lý. Nó không phải là một con đường thẳng, nó là một không gian nhiều chiều kích.

Ý thức với vô thức. Nhưng xin hãy nhớ cho, khi tôi nói vô thức, đây không phải là vô thức của Freud. Ðó là một vô thức hết sức nghèo nàn, một mảng nhỏ của vô thức, hay nói khác đi, đó chỉ là một loại ý thức bị đè nén. Ðối với Thiền, vô thức là Thượng Ðế. Ðối với Thiền, ý thức rất đổi nghèo nàn –đó chỉ là một mảng nhỏ, phần nổi của một băng sơn. Phần vô thức là bao la, rộng khắp, vĩ đại, vô giới hạn. Phần ý thức phải bị hoà tan vào vô thức, không có một cách thế nào khác –không hề có chuyện vô thức biến thành ý thức. Và vô thức thì an trú ở cái bụng.

Hãy nhớ thêm điều này, ý nghĩa của từ “vô thức” không được chỉnh lắm, sẽ làm cho người ta hiểu lầm rằng vô thức là không có ý thức. Không phải như thế. Ðây là một loại ý thức khác. Không phải là loại ý thức mà bạn đã từng biết mà là một loại ý thức đặc biệt, hoàn toàn khác biệt –không phải tri thức trực giác; không phải phân tích cũng không phải tổng hợp; và không thể phân chia ra được.

Bộ phận với toàn thể. Cái đầu chỉ là một bộ phận. Cái bụng của bạn mới là cái tổng thể. Cái đầu chỉ nằm ở trên đường tròn chu vi của bạn, cái bụng mới là trung tâm điểm.

Hành động với sự cố. Ðối với cái đầu, mọi chuyện phải được hoàn tất, đây là một nhà làm việc giỏi. Ðối với cái bụng, mọi chuyện chỉ là những sự cố xảy ra; vô tác.

Chết với sống. Ở trong đầu, cái chết được tích lũy, bởi vì tất cả những ý nghĩ đều đã chết. Trong bụng là nhịp đập của đời sống .

Và cuối cùng, của cải với sinh thể. Cái đầu là một kẻ tích trữ, là một anh keo kiệt, luôn luôn chỉ biết tích lũy. Tất cả mọi nỗ lực của nó là làm thế nào để có thêm, có nhiều thêm. Kiến thức hay tiền bạc, không thành vấn đề, miễn là có càng nhiều càng tốt –thêm bồ bịch, thêm nhà cửa, thêm tiền bạc, thêm quyền lực, thêm kiến thức, thêm, thêm nữa.

Cái đầu tiếp tục nỗ lực sở hữu nhiều thêm vì nó nghĩ rằng càng được thêm nhiều thì nó càng phong phú thêm. Nhưng nó sẽ không bao giờ trở thành phong phú vì của cải không thể chuyển hoá thành sinh thể.

Cái bụng là trung tâm của sinh thể; nó không suy nghĩ theo cung cách chiếm đoạt, nó suy nghĩ theo hướng của một sinh thể. Sống như là một người. Một người luôn an vui trong từng khoảnh khắc của như thị. Trong khoảnh khắc của như thị đó đều gồm đủ tất cả mọi chuyện - mọi ân sủng và phúc lành.

Vị Thiền sư nói rằng, “Nó làm cái bụng ta khó chịu,” ông muốn bao hàm tất cả những điều trên. Cái đầu rất là độc hại. Hãy buông bỏ nó. Nhưng buông bỏ nó không có nghĩa là tôi khuyên bạn không sử dụng nó. Bạn vẫn sử dụng nó nhưng không để cho nó sử dụng bạn.

Chương 4.   Từ Ðiệu Múa Của Loài Công

Câu hỏi thứ nhất:

Norman O. Brown (1) đã từng nói: “Cần nên báo cho thế hệ sắp tới biết rằng cuộc đấu tranh thật sự không phải là một cuộc đấu tranh chính trị mà là để loại bỏ chính trị. Chính trị phải được thay thế bằng siêu chính trị. Chính trị phải được thay thế bằng thi ca.” Bằng cách nào thi ca làm cách mạng?

Thi ca không làm cách mạng, thi ca là cách mạng -bởi vì thi ca có một cái nhìn hoàn toàn khác biệt về đời sống. Thi ca là một sự hoá thân. Thi ca có nghĩa là nhìn đời sống bằng đôi mắt ngạc nhiên, nhìn đời sống như một điều huyền nhiệm, nhìn thẳng vào đời sống và chúc tụng cuộc đời. Thi ca không hẵn chỉ là thi ca mà là một sự tiếp cận hiện hữu với tất cả yêu thương. Khoa học là một sự hiếp dâm bởi vì trên căn bản, lý trí là một sự hiếp dâm –trong khi thi ca là một thể hiện yêu thương. Lý trí mang tính gây hấn, bạo động; trong khi thi ca là bất bạo động. Lý trí là suy nghĩ, thi ca là cảm xúc.

Chúng ta đã xây dựng lên thế giới này chung quanh suy nghĩ và đã thất bại, hoàn toàn thất bại.  Trong thế giới dung tục, thế giới của luận lý và lý trí, nhà chính trị bỗng trở  nên vô cùng quan trọng. Trong thế giới của cảm xúc, thế giới của thi ca, thế giới của yêu thương, sự huyền nhiệm sẽ thay thế chính trị.

Lý trí ẩn chứa khát vọng, nó chỉ muốn chiếm lĩnh quyền lực. Tại sao nó lại muốn chiếm lĩnh quyền lực? Tại sao nó lại muốn có quyền lực ở trong tay? Bởi vì trong tận cùng sâu thẳm nó cảm thấy bất lực, một mặc cảm tự ti ghê gớm hiện hữu ở tận đáy tầng . Ðể bao che, lý trí đã  cố gắng để trở nên quyền lực. Lý trí sẵn sàng làm bất cứ điều gì mà nó xét thấy cần phải làm –không cần biết tốt hay xấu. Cần phải đạt đến quyền lực với bất cứ giá nào bởi vì không quyền lực con người cảm thấy mình không là cái gì cả, chỉ là một kẻ vô danh. Lý trí là một cuôc phiêu lưu của bản ngã. Hãy để cho sự dung tục là một biểu hiệu của lý trí.

Thi ca là một biểu hiệu của cảm tính. Tự thân nó đã có sức mạnh cho nên không cần phải có một quyền lực nào thế vào. Nó không hề bị thương tổn vì mặc cảm tự ti. Một con người cảm tính là một con người vô cầu. Ðó là con người có lòng thương yêu vô bờ nhưng không phải là một kẻ tích lũy. Y có một sinh mệnh nhưng không hề kiếm tìm để thu góp thật nhiều cho mình mà không bao giờ cảm thấy đủ. Y là một con người vô tranh –khi đã vô cầu thì đâu còn tranh đua để làm gì? Là một con người vô cầu  và vô tranh, y thân thiện với mọi hiện hữu. Ðó là điều mà Ðức Phật gọi là lòng từ bi.

Vâng, thi ca là cách mạng, tuy nhiên tôi không biết Norman có hiểu một cách đúng đắn thi ca là gì hay không, bởi vì bản chất của ông ta vẫn là một nhà luận lý. Tôi không biết là ông đã từng bao giờ thể nghiệm thi ca hay chưa. Khi ông ta nói về thi ca thì cũng đang làm công việc luận bàn về nó. Bạn có thể luận bàn về thi ca nhưng sự thực những điều bạn nói cũng chỉ là chuyện dung tục. Trước tiên chính bạn phải là thi ca, phải là một huyền nhiệm. Luận bàn về chủ nghĩa thần bí sẽ chẳng giúp đỡ bạn được gì –cũng vẫn vậy thôi, chẳng có gì thay đổi. Chỉ là một căn bệnh cũ với cái tên mới. Ðó là điều mà người ta gọi là bình mới, rượu cũ. Ðó là lý do tại sao ông ta lạc hướng.

Hãy nhìn lại lời phát biểu của ông ta: “Cần nên báo cho thế hệ sắp tới biết rằng ...”. Cái giọng điệu “báo cho thế hệ sắp tới” vẫn là giọng điệu của một chính trị gia. Thế hệ sắp tới không cần được báo cho biết mà cần được chỉ cho thấy. Con người phải trở nên một huyền nhiệm, đó là lời phát biểu duy nhất cần được nói lên. Thế hệ sắp tới không cần phải ‘được báo cho biết’ bởi vì khi nói như thế bạn trở thành một nhà lãnh đạo chứ không còn là một vị Thầy. Có gì khác nhau giữa một nhà lãnh đạo và một vị Thầy? Nhà lãnh đạo luôn bảo ngưòi ta phải làm cái này cái nọ, một vị Thầy thì không. Ông ta sống và chỉ cho bạn sống như thế nào.

Brown cho rằng: “Cần nên báo cho thế hệ sắp tới biết rằng cuộc đấu tranh thật sự không phải là một cuộc đấu tranh chính trị…” Nhưng đó cũng vẫn chỉ là một cuộc chiến. Ngôn ngữ vẫn mang đầy tính chất gây hấn; đây là ngôn ngữ của sự hiếp dâm, không phải là ngôn ngữ của tình yêu. Những điều này đã cho thấy như thế. Cũng lại quay trong cái vòng lẩn quẩn. Người ta cần phải đọc giữa hai hàng chữ, có như thế bạn mới hiểu được vấn đề. Lại đấu tranh? Cái chữ “đấu tranh” nghe nó tệ lậu thế nào!

Và ông ta nói: “Cuộc đấu tranh thật sự không phải là một cuộc đấu tranh chính trị…”. Thế nhưng bất cứ cuộc đấu tranh nào cũng sẽ biến thành chính trị; đấu tranh là chính trị. Không có gì khác nhau khi bạn đấu tranh chống lại bất cứ cái gì, bạn vẫn sẽ trở thành một nhà chính trị. Người huyền nhiệm không cần phải đấu tranh, huyền nhiệm là xả bỏ -nên nhớ như thế. Y không là một chiến sĩ, y là người xả bỏ hoàn toàn. Trông thấy sự phi lý của mọi chuyện, y làm người ngoại cuộc, y nhảy ra khỏi cái vòng quay lẩn quẩn. Nếu bạn đấu tranh, bạn vẫn ở trong cái vòng quay đó, bạn là một bộ phận của nó. Ngay cả bạn đối lập với nó bạn cũng vẫn ở trong đó. Khi còn phải đối lập với bất cứ cái gì, bạn không thể vượt ra ngoài, bạn không hề được chuyển hóa, thăng hoa. Ðây chỉ là một hành động chính trị chống-chính-trị mà thôi, chẳng ra làm sao cả.

Hãy nhớ cho một điều, khi hai kẻ đang đánh nhau, họ đều giống nhau. Con người thường giống với kẻ thù hơn là với bằng hữu -bạn có thấy như thế không ? Khi bạn phải đánh nhau với ai đó, bạn trở nên giống họ; bạn phải lựa chọn cùng chiến lược, chiến thuật, vũ khí, và những phương cách như kẻ thù. Churchill đánh nhau với Hitler ông ta trở thành một Hitler, ngược lại, ông ta khó mà thắng Hitler nổi. Churchill thắng Hitler bởi vì ông ta đã chứng tỏ cho thấy là mình còn Hitler hơn cả chính Hitler nữa.

Kẻ thù đã biến đổi bạn hoàn toàn trở thành giống y như họ -đó là lý do tại sao tôi hay nói rằng bạn có thể chọn bằng hữu một cách xuẩn ngốc nhưng không bao giờ nên chọn kẻ thù một cách thiếu trí tuệ. Bằng hữu không thay đổi bạn bao nhiêu nhưng kẻ thù lại có tác động sâu xa, sự thù hằn thấm sâu vào bạn. Tình yêu có vẻ như chỉ kéo dài trong khoảnh khắc; hận thù thì vô tận. Một mối tình chớm nở và tiếp diễn, rồi thì tuần trăng mật kết thúc nhanh chóng, thế nhưng sự thù hận thì tiếp tục năm này qua năm khác, hằng thế hệ và đôi khi hằng thế kỷ.

Tại sao con ngưòi lại có khả năng thù hận hơn là yêu thương ? Mà thật ra, đôi khi bạn thấy họ đang yêu thương thì cũng chỉ là vì thù hận. Cụ thể như, nếu cuộc chiến tranh Ấn - Hồi bộc phát, lúc đó sẽ nảy sinh ra một tình yêu thương lớn lao giữa những người Ấn; họ cảm thấy đoàn kết với nhau hơn, họ cảm thấy như chung cùng một mái gia đình. Lúc đó thì người Maharashtrian sẽ không còn đánh nhau với người Gujariti, người nói tiếng Hindi sẽ không còn chống lại những người không nói tiếng Hindi. Rồi thì họ sẽ quên hết chuyện hận thù, họ sẽ trở thành một. Kẻ thù chung đã tạo nên một loại tình cảm yêu thương mới. Nhưng đây là sự yêu thương do thù hận tạo nên, một khi thù hận không còn hiện hữu thì tình cảm yêu thương này cũng biến mất –đó chỉ là một phó sản.

Josef Stalin và Winston Churchill, Roosevelt đã từng là những kẻ thù, nhưng rồi họ trở thành bạn vì đã có cùng một kẻ thù chung, Hitler. Một khi nước Ðức không còn, tình bạn này cũng tan rả theo. Tình thân hữu này không phải là một tình thân hữu thật sự mà chỉ là con đẻ của một nhu cầu chính trị do họ có cùng chung kẻ thù. Hãy nên nhớ rằng, tình yêu khai sanh bởi thù hận không phải là tình yêu, đó chỉ là đồng bạc giả. Tất cả những đoàn kết chính trị đều trông cậy vào đây. Bạn không hề đoàn kết với bất cứ ai, bạn chỉ đoàn kết với nhau để chống lại ai đó –đó là luận lý của chính trị.

Cái gì đã xảy ra với cuộc Cách Mạng Tháng Mười Nga? Người cộng sản đấu tranh để chống lại Sa hoàng, một trong những kẻ thống trị chuyên chế bạo ngược chưa từng có. Nhưng đấu tranh với Sa hoàng họ đã trở thành những ông Sa hoàng mới. Khi có quyền lực trong tay, họ đã tỏ cho ta thấy là họ còn nguy hiểm, chuyên chế bạo ngược, độc tài hơn cả Sa hoàng. Một Stalin còn nguy hiểm bằng cả một ngàn ông Sa hoàng. Y đã giết chết hàng triệu người, nhân danh cách mạng. Những người bị giết có phải là kẻ giàu có gì đâu, cũng chỉ là những người dân nghèo mạt rệp, những người vô sản. Người vô sản bị giết để nhằm cứu vớt người vô sản –và bạo lực cứ thế tiếp tục ngự trị.

Cái gì đã xảy ra? Cái gì là động cơ? Tại sao Josef Stalin đã biến thành một kẻ phản cách mạng? Sau khi trở thành một trong những nhà cách mạng vĩ đại nhất, bằng cách nào mà ông ta đã biến thành một kẻ phản cách mạng?  Có gì lạ đâu, khi bạn đấu tranh với một Sa hoàng, không sớm thì muộn, bạn cũng giống y như một Sa hoàng ; lần hồi bạn cũng sẽ nói chung một thứ ngôn ngữ. Và rồi khi bạn nắm được quyền lực, thì đó cũng chỉ là một vị Sa hoàng khác lên ngôi. Vị Sa hoàng được thay thế, nhưng «tinh thần Sa hoàng» vẫn được tiếp tục kế thừa.

Ðó là điều luôn luôn xảy ra. Bạn không cần phải thông minh lắm mới hiểu được chuyện này. Cách mạng luôn thoái trào bởi vì nhà cách mạng biến thái thành kẻ phản cách mạng khi y nắm quyền lực trong tay. Ðó là điều tất nhiên, y không còn một chọn lựa nào khác.

Cuộc đấu tranh thật sự không hề là một cuộc đấu tranh, cuộc đấu tranh thật sự không thể là một cuộc đấu tranh. Con người cần phải biết buông bỏ. Nhà cách mạng thật sự không hề phải đấu tranh với bất cứ ai, y nhìn thấy được sự phi lý của mọi chuyện và buông bỏ. Y cho mọi người thấy rằng y sẽ không bao giờ là một thành phần của cái phi lý đó, cách này hay cách khác –không ủng hộ mà cũng không chống. Chống lại cũng là một chuyện hết sức xuẩn động. Chúng ta có rất ít những nhà cách mạng thật sự -Ðức Phật, Bồ Ðề Ðạt Ma, những Thiền sư huyền nhiệm mà tôi thường  đề cập đến là những nhà cách mạng thật sự. Thế nhưng người ta không bao giờ nghĩ rằng họ là những nhà cách mạng, người ta cho họ là những kẻ trốn chạy cuộc đời. Ngay cả Brown cũng có thể đã suy nghĩ như thế -chỉ khi nào họ đánh nhau một trận tuyệt đẹp với các chính trị gia, lúc đó họ mới là những nhà cách mạng. Thế nhưng khi bạn đánh nhau một trận để đời với nhà chính trị thì bạn cũng trở thành một chính trị gia -một chính trị gia này bị đánh bại và một chính trị gia khác lên nắm quyền. Và, một điều khá tự nhiên, kẻ mới nắm quyền trở nên nhiều quyền lực hơn là kẻ vừa bị đánh ngã. Quyền lực tiếp tục được chuyển vào những bàn tay xảo quyệt, nguy hiểm hơn.

Tôi đang nói cái gì đây ? Tôi nói rằng cuộc đấu tranh thực sự không hề là một cuộc đấu tranh. Phải là người rất can đảm mới có thể buông bỏ. Nếu chúng ta có thật nhiều người biết buông bỏ, thế giới này sẽ đổi thay -không còn một con đường nào khác. Tôi hoàn toàn ủng hộ sự buông bỏ. Chúng ta đã chán ngấy cách mạng và những nhà cách mạng ! Họ làm một công việc khá đơn giản là đi ban phát hy vọng. Chẳng khác gì những củ cà rốt treo lủng lẳng trước mắt bạn. Bạn chẳng bao giờ ăn được những củ cà rốt này, nó tiếp tục lùi ra khỏi tầm tay bạn. Cũng giống như sự lùi lại của đường chân trời -bạn cứ việc tiếp tục tiến tới và nó thì cứ lùi dần, khoảng cách không bao giờ thay đổi.

Brown cho rằng: «Chính trị phải được thay thế bằng siêu chính trị.» Thì có gì thay đổi đâu, cũng vẫn là chính trị. Ông ta gọi đó là siêu chính trị nhưng thực ra vẫn chỉ là chuyện thay tên đổi họ, chẳng có gì thay đổi. Nếu bạn hỏi tôi về chuyện này, tôi sẽ nói rằng: «Chính trị phải được thay thế bằng vô-chính-trị » chứ không phải là siêu chính trị. Từ chính trị tiến đến vô-chính-trị -chỉ lúc đó bạn mới có thể chuyển từ chính trị đến thi ca.

Thi ca là một ân sủng. Thi ca không bao giờ quan hệ với bất cứ loại hình cấu trúc nào –xã hội, chính trị, kinh tế. Thi ca được gắn liền với hiện hữu, với thị kiến trong sáng, với tình trạng thiền quán của tâm thức. Với thi ca, bạn phải đi vào quán tưởng, bạn phải biết chúc tụng cuộc đời, bạn phải học thêm hát ca và nhảy múa, bạn phải học ngôn ngữ của òa vỡ niềm vui, bạn phải trở nên vô cùng nhạy cảm. Những giác quan của bạn phải trở nên vô cùng tinh tế sống động –đôi mắt của bạn nên nhìn thấy nhiều hơn, đôi tai nên nghe nhiều hơn, và đôi tay nên đụng chạm nhiều hơn. Một lần nữa, bạn cần thêm một chút hoang dã. Bạn nên học lại từ loài công về điệu múa, học lại từ loài chim không ngừng ca hót say mê, bạn nên học từ những ngọn núi, những dòng sông, từ những bải cát mịn màng.

Ðể sống nên thơ con người cần trở về nguyên thủy ; chính trị chỉ là giả tạo. Thi ca vì thế cũng có nghĩa là quay trở lại với thiên nhiên, lắng chìm vào thiên nhiên một cách an hòa thư thái. Thi ca đang hoà nhập con người bạn vào một cái gì đó bao la, rộng lớn vô cùng.

Vâng, thi ca là cách mạng –và đó là điều mà tôi đang giảng dạy cho các bạn nghe đây. Hãy là những nhà thơ. Ðiều này không có nghĩa là bạn phải là những Shakespeare hay Kalidas (2) hay Rabindranath...(3) Không, tôi không muốn nói như vậy. Khi tôi nói «Hãy là những nhà thơ» có nghĩa là hãy trở thành một vị Phật -bởi vì bất cứ những gì mà bạn gọi là thi ca chẳng qua chỉ là một nét chấm phá của một bài thơ vĩ đại mà tôi đang nói đến, chỉ là một cái nhìn thoáng qua, một mảnh nhỏ. Những gì mà một người như nhà thơ Rabindranath trông thấy chỉ là một thoáng nhìn lờ mờ, nó xa xăm như những  đỉnh núi của dãy Hy Mã Lạp Sơn, rất xa, xa đến hàng ngàn dặm. Nhà thơ chỉ thoáng thấy chúng lờ mờ ẩn hiện trong khi Ðức Phật thì đang ở ngay tại đó.

Rabindranath sản xuất ra thi ca, Ðức Phật là một nhà thơ. Sự khác biệt này vô cùng lớn lao. Có thể là Ðức Phật không sản xuất ra thi ca –khi bạn đã là nhà thơ thì cái gì mà chẳng là thơ ? Rabindranath sáng tạo thi ca. Ông ta có những khoảnh khắc thật tuyệt vời, những khoảnh khắc xuất thần, chan hoà ánh sáng, đến độ khi ông quay về với thực tại nó như còn lảng vảng đâu đó –như một nỗi nhớ nhà, một kỹ niệm ngọt ngào, một mùi hương thoang thoảng. Và rồi ông ta muốn biến chúng thành lời nếu không ông sợ rằng mình sẽ quên đi mất. Những khoảnh khắc đó rất là hiếm hoi, thỉnh thoảng mới xuất hiện -nếu không, nhà thơ cũng chỉ là những người bình thường như các bạn, cũng chính trị như các bạn thôi. Những khoảnh khắc đó rất ít oi, năm khi mười họa mới xuất hiện ; rất hiếm khi được chuyển tải đi trong thị kiến của con người . Thế nhưng Ðức Phật an trú ở trong đó, Bồ Ðề Ðạt Ma tồn tại ở trong đó. Ðối với Rabindranath, thi ca là một hoạt động, đối với Phật, tự nó là đời sống. Rabindranath làm thơ, với Ðức Phật, một hơi thở là một lời thơ.

Thế nên khi tôi nói « Hãy là một nhà thơ » có nghĩa rằng tôi muốn nói hãy trở thành những vị Phật, bắt đầu sống trong một cảnh giới hoàn toàn khác biệt. Hãy lắng nghe nhịp đập của trái tim mình nhiều hơn, bớt nghe tiếng nói của cái đầu. Chính từ trong cái đầu này đã đẻ ra những Josef Stalin, Adolf Hitler. Trong trái tim của bạn, có bóng dáng của Ðức Phật ở đó, trong tận cùng sâu thẳm của trái tim bạn. Hãy đi đến đó. Hãy hướng nội bằng những bước chân tĩnh lặng.

Nếu chúng ta có thật nhiều những nhà thơ như Ðức Phật, thế giới này hẵn nhiên sẽ thay đổi –không cần phải kinh qua một nỗ lực trực tiếp, một hành động trực tiếp nào cả. Hành động trực tiếp là chính trị, hành động gián tiếp là thi ca. Bạn không cần phải hành động trực tiếp, một cách đơn giản, nó sẽ bắt đầu xảy đến. Bởi vì bạn đang chuyển hoá, bạn tạo ra những làn sóng rung động của đổi thay. Bởi vì bạn đang sống ở một cung bậc khác nên những ai đến tiếp xúc với bạn họ bắt đầu nghe một loại thanh âm khác, họ bắt đầu nghe điệu nhạc của một thế giới khác, và rồi họ sẽ bắt đầu khuếch tán ra, bắt đầu mang theo mùi hương của bạn.

Một nhà thơ như Ðức Phật hay Bồ Ðề Ðạt Ma sáng tác ra muôn ngàn bài thơ trong thế giới này. Các Ngài đã trở thành chất xúc tác. Sự hiện hữu của các Ngài cũng đủ để gây cảm hứng cho bao người. Ðấy là lý do tại sao tại Ðông phương chúng ta hay cầu nguyện satsanga. Satsanga có nghĩa là hiện hữu trong sự có mặt của một nhà thơ, hiện hữu trong sự có mặt của một vị Thầy, hiện hữu với một vị Thầy vừa đến với ta –trong bóng mát của một vị Thầy, chỉ vậy thôi là đủ. Nếu bạn đi ngang qua một vườn hoa, có thể là bạn đã không đụng tới một đoá hoa nào cả, nhưng khi về đến nhà, bỗng dưng bạn thấy một mùi hương thoang thoảng trên áo quần đang mặc.

Khi bạn đến với một vị Thầy, có một cái gì đó đang bắt đầu lảng vảng, quanh quẩn chung quanh bạn. Trong giây phút đầu tiên nó mỏng manh như sương khói, trong giây phút đầu tiên bạn không thể xác quyết được nó là cái gì, nhưng một điều chắc chắn là : đang có một cái gì đó. Theo thời gian, nó bắt đầu trở nên rõ ràng hơn, sáng sủa hơn, trong suốt hơn. Và rồi ngay lúc đó bạn thấy mình đang an trú trong một chiều kích hoàn toàn khác biệt với dòng sinh mệnh.

Câu hỏi thứ hai :

Tôi vẫn không thể hiểu được sự kỳ quặc của những gì ông nói. Có phải ông nói rằng ông đã không thốt ra một lời nào, Bhagwan, làm sao mà như vậy được ?

Hãy nghe một bài thơ về Thiền :

Cái bóng tre

Quét qua lại trên chiếc cầu thang

Suốt đêm dài

Nhưng không một hạt bụi nào bị khuấy động.

Ánh trăng

Chiếu xuyên qua tận đáy hồ

Nhưng không để lại một dấu vết nào

Trên mặt nước.

Câu hỏi thứ ba :

Thế nào là giác ngộ ?

Giác ngộ là đi đến chỗ nhận thức rằng chẳng có gì để tìm kiếm. Giác ngộ là đi đến chỗ hiểu rằng chẳng có nơi nào để đến. Giác ngộ là hiểu biết rằng chỉ có đây là tất cả, là viên mãn, là như thị. Giác ngộ không phải là sự đạt đến, mà hiểu được rằng chẳng có cái gì để vươn tới và chẳng có nơi chốn nào để đi tới. Bởi vì bạn đã ở ngay ở đó rồi -bạn có rời xa nó bao giờ đâu, bạn không thể nào tách lìa nó ra được. Không bao giờ bạn có thể đánh mất Thượng Ðế. Trong một giây phút nào đó, có thể là bạn đã quên bẳng đi mất, thế thôi. Cũng có thể là bạn đang say ngủ và rồi bạn lạc lối vào những giấc mơ, rất nhiều giấc mơ, thế thôi –nhưng mà bạn luôn ở đó. Thượng Ðế là chính sự hiện hữu của bạn.

Thế nên điều quan trọng đầu tiên: Ðừng bao giờ nghĩ rằng giác ngộ là một mục tiêu, không bao giờ. Ðó không phải là một mục tiêu, đó cũng không phải là một cái gì để bạn khao khát tìm cầu. Nếu bạn khao khát tìm cầu, bạn sẽ chẳng bao giờ đạt đến. Ham muốn một ngàn lẻ một thứ, ngày qua ngày bạn sẽ thấy rằng tất cả những ham muốn đều chỉ là phù phiếm. Mỗi khát vọng cứ đưa bạn đến thất vọng, mỗi khát vọng cứ lần lượt quẳng bạn xuống hố sâu.

Chuyện này đã xảy ra hàng triệu năm rồi thế mà bây giờ bạn vẫn cứ bắt đầu nuôi hy vọng, bạn lại bắt đầu suy nghĩ rằng niềm khát vọng mới vừa nảy sinh, đâm chồi trong lòng bạn có thể sẽ mang bạn đến một thiên đường, sẽ cho bạn, sẽ thỏa mãn tất cả những gì mà bạn đã từng mơ ước. Niềm hy vọng cứ thế không ngừng vươn lên. Giác ngộ chỉ đến với bạn khi tất cả mọi hy vọng biến mất. Giác ngộ là sự tan biến của hy vọng.

Chớ vội khó chịu khi nghe tôi nói rằng giác ngộ là trạng thái của vô vọng –đây không phải là chuyện tiêu cực. Khi hy vọng không còn dấy lên, khát vọng không còn sinh ra, là lúc tương lai biến mất. Ðã không còn khát vọng thì đâu còn cần tương lai làm gì? Cái khung vải cho bức tranh tương lai chỉ cần thiết cho khát vọng. Bạn tô vẽ những khát vọng của bạn trên khung vải của tương lai. Một khi đã không có gì để tô vẽ thì bạn mang theo khung vải để làm gì? Bạn sẽ quẳng nó đi. Một khi đã không còn gì để tô vẽ, bạn cũng đâu cần phải mang theo cây cọ hay ống màu? Tất cả đều thuộc về quá khứ. Khung vải đến từ tương lai và cây cọ, ống màu, kỹ thuật,... đại loại như thế đều đến từ quá khứ. Một khi bạn không còn vẽ nữa, bạn quẳng tất cả chúng đi –và thế là đột nhiên bạn đang ở đây, ngay bây giờ.

Ðây là điều mà tôi đã nói đến trong ngày hôm trước –chittakshana, sát na tỉnh thức. Ðiều mà Ðức Phật gọi là chittakshana, sát na tỉnh thức -phút giây của giác ngộ, phút giây của tỉnh thức. Cái khoảnh khắc tỉnh thức này có thể xảy ra bất cứ lúc nào, không nhất thiết phải ở một thời điểm đặc biệt nào, một tình huống đặc biệt nào, hay một nơi chốn đặc biệt nào –nó có thể xảy ra trong mọi tình huống, nó đã và đang xảy ra trong mọi tình huống. Tất cả chỉ cần một khoảnh khắc đơn thuần vô niệm, vô cầu, vô hy vọng. Trong cái khoảnh khắc đơn thuần đó, ánh chớp bùng lên...

Một hôm Thiền sư Chikan đang làm cỏ chung quanh một ngôi chùa đổ nát. Khi ông ta quẳng đi một mảnh ngói bể, nó chạm vào một cây tre và gây lên một tiếng động. Thế là ông ta hoát nhiên đạt ngộ.

Cảm hứng việc này, ông hát lên :

Từ tiếng vang của mảnh ngói bể chạm vào cành tre

Lập tức, tôi quên hết tất cả những gì đã học.

Việc cải đổi bản tánh mình trở nên không cần thiết.

Tôi đi làm những công việc đời thường

Và bước đi trên con đường người xưa đã bước.

Không chút nãn lòng trong trạng thái không tâm.

Từ đây, đi bất cứ nơi đâu

Tôi sẽ chẳng còn lưu lại dấu chân

Vì đã không còn ở trong vòng âm thanh, sắc tướng.

Có phải những bậc giác ngộ

Ðã từng nói ở một nơi nào đó :

« Như thế đấy mới gọi là đạt ngộ »

Ông thiền sư khốn khổ này, Chikan, đã tu tập không ngừng trong vòng ba mươi năm. Ông ta là một người kiên trì cầu đạo, một người rất thánh thiện, rất chân thành, thiết thiết tha tha. Ông ta thực tập đủ mọi phương cách đã được chỉ dạy, đã viếng thăm không biết bao nhiêu vị Ðại sư, đã sống qua không biết bao nhiêu tu viện. Ông ta đã làm tất cả những gì mà trong khả năng của một con người có thể làm được. Ông ta thực hành yoga, tọa thiền, thử đủ mọi thứ -nhưng tất cả chẳng mang lại một kết quả nào. Chẳng có chuyện gì xảy ra ; mà ngược lại, càng ngày ông càng cảm thấy phiền não bực bội hơn. Thêm một phương thức thất bại, mối phiền não bực bội lại càng dày thêm.

Ông đã đọc hầu hết các kinh điển Phật giáo –hàng ngàn cuốn như thế. Người ta nói rằng ông Chikan này có đủ tất cả các loại kinh điển chất đầy trong phòng và ông ta đọc ngấu nghiến suốt ngày lẫn đêm không lúc nào ngừng. Ông ta lại có một trí nhớ thật tuyệt vời, nên tất cả những kinh sách đọc qua một lần ông đều thuộc nằm lòng –nhưng mà vẫn chẳng có gì xảy ra cả.

Thế rồi một hôm ông ta đốt cháy hết toàn bộ cái thư viện chất chứa kinh sách của mình. Thấy kinh sách bốc cháy trong ngọn lửa, ông cười lên sảng khoái. Rồi ông rời tu viện, rời Thầy, tìm đến trú ngụ trong một ngôi chùa đổ nát. Chẳng còn ngó ngàng gì đến thiền định, chẳng còn ngó ngàng gì đến yoga, ông quên luôn tất cả pháp môn này nọ, những gì được gọi là giới đức, v.v.. kể cả việc vào trong chùa lễ Phật.

Nhưng rồi chuyện đó đã xảy ra trong lúc ông ta trú ngụ trong ngôi chùa hoang phế này. Thiền sư Chikan đang làm cỏ chung quanh chùa -một công việc chẳng có gì là tôn giáo, chẳng có gì là đặc biệt, chỉ là nhổ cỏ thôi. Khi ông ta quẳng đi một mảnh ngói bể, nó chạm vào một cây tre và gây lên một tiếng động –trong khoảnh khắc đó là chittakshana, là khoảnh khắc của giác ngộ xảy ra. Ngay khi tiếng động của viên ngói chạm vào cành tre, một cú ‘sốc’, một cú đập mạnh thình lình xảy đến, tâm của ông ta ngưng đọng lại trong khoảnh khắc này, và ông ta hoát nhiên đạt ngộ.

Làm thế nào mà người ta lại có thể đạt đến giác ngộ được trong một khoảnh khắc ngắn ngủi như vậy ? Vâng, đó là điều có thể xảy ra, bởi vì để được giác ngộ -một người chỉ cần nhận ra được sự thật. Ðây không phải là một cái gì xảy ra ở bên ngoài mà là phát khởi từ bên trong. Nó luôn hiện hữu ở đó nhưng bởi vì bạn đã  bị bao phủ bởi những đám mây mù, bạn đã bị tràn ngập bởi những tạp niệm.

Thiền sư Chikan đã đốt toàn bộ kinh điển. Ðây chỉ là một hình ảnh tượng trưng. Bây giờ thì ông ta không còn nhớ bất cứ điều gì, đã quên đi tất cả việc tìm cầu, đã không còn tha thiết đến mọi chuyện. Không còn vướng mắc Chikan trở lại sống như một người bình thường -ngay cả không còn xem mình là một tăng sĩ. Ông đã không còn nuôi bất cứ kỳ vọng nào, không còn mục tiêu nào của bản ngã để theo đuổi. Hãy nhớ rằng, có hai loại mục tiêu của bản ngã: thứ nhất, mục tiêu thế tục và thứ hai là mục tiêu phi-thế-tục. Một số người chạy đi săn tìm tiền bạc; một số khác chạy theo quyền lực, danh vọng, thế lực; cũng có những người đi  thì tìm cầu Thượng Ðế, niết bàn, giác ngộ -nhưng nói chung, sự kiếm tìm không bao giờ ngưng nghỉ. Và ai đang đi tìm cầu? Thì cũng là chung một cái bản ngã đó. Khoảnh khắc mà bạn buông bỏ sự tìm cầu cũng chính là khoảnh khắc mà bạn buông bỏ cái bản ngã. Trong cái khoảnh khắc vô cầu đó, người tìm cầu đã không còn hiện hữu.

Bây giờ ta hãy hình dung ra cái ông sư khốn khổ -bây giờ không còn là một nhà sư nữa- đang trú ngụ trong ngôi chùa hoang phế này. Ông ta không còn bất cứ nơi chốn nào khác để đi đến, ngày ngày chỉ biết dọn đất làm vườn -có thể là để gieo trồng cây trái hoa màu, đại loại như thế. Rồi ông gặp phải một mảnh ngói bể, ông ta liệng nó đi một cách vô ý thức. Mảnh ngói chạm vào cành tre vang lên một tiếng "cách" bất ngờ, một tiếng động đột nhiên, và bỗng nhiên ông đạt ngộ.

Và ông nói:

Từ tiếng vang của mảnh ngói bể chạm vào cành tre

Lập tức, tôi quên hết tất cả những gì đã học.

Giác ngộ là một tiến trình giải trừ học vấn. Trở thành hoàn toàn ngu dốt. Nhưng cái dốt này thì vô cùng rực rỡ trong khi cái tri kiến của bạn lại thật ảm đạm, tối tăm. Cái dốt này rất là sống động và rực sáng trong khi cái kiến thức của bạn thì lại u tối và bay mùi tử khí.

Ông ta nói: Lập tức, tôi quên hết tất cả những gì đã học. Trong khoảnh khắc đó đã không còn tri kiến, trong khoảnh khắc đó đã không còn người nhận biết, người quan sát, mà chỉ là một tiếng động vang lên. Từ đó một người tỉnh thức sau một cơn mê ngủ dài.

Và ông tiếp: Việc cải đổi bản tánh mình trở nên không cần thiết. Ngay hôm đó ông cảm nhận được rằng mình đã nỗ lực một cách không cần thiết. Việc cải đổi bản tánh mình trở nên không cần thiết. Bạn không cần phải tu sửa, bạn không cần phải cải thiện bạn -tất cả chỉ là những chuyện vớ vẩn.

Nên cảnh giác đối với tất cả những ai đến bảo bạn hãy tu tâm sửa tánh, hãy thế này thế nọ, hãy trở nên đức hạnh; những người không ngừng bảo bạn rằng cái này sai, không nên làm, cái này đúng, hãy làm theo, cái này sẽ dẫn bạn đến thiên đàng, cái kia sẽ đưa bạn xuống địa ngục. Tất cả những ai không ngừng bảo bạn hãy sửa đổi tâm tánh, hãy tự cải thiện mình đều là những kẻ cực kỳ nguy hiểm. Họ là một trong những nguyên nhân căn bản cản trở bạn đi đến giác ngộ. Bản tánh không thể nào được sửa đổi mà phải được chấp nhận y như thế. Không có một con đường nào khác. Bất cứ bạn là ai, bất cứ bạn là cái gì cũng có nghĩa là bạn là thế đó, bạn là như vậy. Một sự chấp nhận hoàn toàn -Ðức Phật gọi đó là tathata –như như-, một sự chấp nhận hoàn toàn y như vậy. Chẳng có gì ở đó để thay đổi.

Làm sao bạn có thể thay đổi được nó và ai là người thay đổi nó? Ðó chính là tự tánh của bạn và bạn lại cố gắng để thay đổi nó! Chẳng khác gì một con chó chạy đuổi theo cái đuôi của mình. Con chó sẽ nổi khùng lên. Nhưng những con chó còn chưa xuẩn động bằng con người. Con người cứ mãi chạy đuổi theo cái đuôi của mình, càng thấy khó khăn chừng nào họ lại càng nhảy cẩng lên, và càng cố gắng bao nhiêu họ càng trở nên quái đản bấy nhiêu.

Không có gì để thay đổi bởi vì tất cả đều tuyệt vời. Ðó gọi là giác ngộ. Tất cả đều là như thị, tất cả đều viên mãn, đây là cái thế giới hoàn chỉnh nhất, khoảnh khắc này là tròn đầy -thực chứng điều này được gọi là giác ngộ.

Câu hỏi thứ năm :

Ngài vừa nói rằng cái đó ở ngay trước mắt của qúy vị. Nó thực sự xa xôi đến như vậy sao ?

Thực sự không hẵn như vậy. Tôi nói thế không ngoài mục đích thuyết phục bạn.

Như vầy tôi nghe...

Mulla Nasruddin (4) đang kể chuyện cho con trai mình và một lần nữa ông ta bảo cậu con trai rằng –ông ta đã kể chuyện này không biết bao nhiêu lần trước đây- hồi mà ông ta đi săn ở Nam Phi, ông ta đã giết được mười con sư tử.

Cậu con ngạc nhiên: «Này bố, mới năm rồi bố nói là năm con, bây giờ bố lại thay đổi. Bố bảo là đến mười con!»

Mulla trả lời: «Vâng, bố biết mà. Năm rồi bố bảo chỉ có năm con là vì con chưa đủ khôn lớn để tin một con số lớn hơn. Năm tới bố sẽ bảo là bố đã giết mười lăm con sư tử bởi vì bố chỉ nói với con tới một mức độ nào đó mà con có thể tin được.»

Vâng, tôi đã nói với bạn rằng cái đó ở ngay trước mắt qúy vị chỉ vì nói hơn thế có thể là rất khó khăn để cho bạn tin.

Thật ra, nó không phải ở trước mắt bạn, nó ở đằng sau. Thực ra bạn không thể nhìn thấy nó bởi vì chính nó là kẻ nhìn. Thượng Ðế không thể được nhìn. Thượng Ðế là cái nhìn ở trong bạn, Thượng Ðế là kẻ đang nhìn thông qua bạn –làm sao bạn có thể nhìn thấy được Thượng Ðế?  Thượng Ðế không ở trước mắt bạn mà là đang ở đàng sau.

Tuy nhiên nói như vậy sẽ vô cùng khó khăn cho bạn trong lúc này nên tôi cố gắng đi chậm lại một tí, tôi thuyết phục bạn bằng cách nói rằng Thượng Ðế đang hiện hữu trước mắt bạn. Không, nó không đến nỗi xa xôi quá như vật đâu. Không có một khoảng cách nào cả giữa bạn và nó. Tattwamasi – nó là ngươi.

Câu hỏi thứ sáu :

Tại sao Thiền là nghịch lý?

-bởi vì cuộc đời là nghịch lý và Thiền là tấm gương phản chiếu cuộc đời một cách đơn giản. Thiền không là Triết học.

Triết học không hề nghịch lý, Triết học rất luận lý -bởi vì triết học là những cấu trúc của tâm. Con người tạo nên chúng. Chúng được sản xuất bởi con người. Chúng là thành phẩm của con người được cắt đo, sắp xếp một cách rất tự nhiên, và luận lý để tạo khả năng thuyết phục. Tất cả những bộ phận nào có nội dung đi ngược lại cái cấu trúc đó đều bị cắt xén, loại trừ, bỏ đi. Triết học vì thế không hề phản ảnh thực tại đời sống; chúng đã được chọn lựa ra từ đời sống. Chúng không tinh ròng mà chỉ là những sản phẩm văn hóa.

Thiền là nghịch lý bởi vì Thiền không phải là Triết học. Thiền không hề quan tâm đến chuyện đời sống là cái gì, điều mà nó quan tâm là thực tại hiện hữu như thế nào thì nên được phản chiếu lại đúng y như vậy. Ta không nên chọn lựa, bởi vì ngay lúc bạn làm công việc đó, cái được chọn lựa đã không còn là nó nữa. Chọn lựa mang đến điều giả dối.

Tốt hơn là đừng bao giờ chọn lựa, ở trong trạng thái không lựa chọn –và như thế bạn luôn ở trong chân lý.

Nhưng thực tế thì không như vậy: Bạn yêu một người đàn bà và rồi bạn bắt đầu chọn lựa. Bạn sẽ rơi vào chuyện phiền nhiễu ngay. Bạn không còn nhìn người đàn bà như thực sự là nàng, bạn chỉ nhìn những nết tốt ở nàng và không hề nhìn thấy những gì được xem là không tốt. Có cả một ngàn lẻ một thứ ở trong nàng –có cái tốt, có cái xấu, con người mà, có ai hoàn toàn đâu. Thượng Ðế không bao giờ tạo ra những anh chàng lên mặt đạo đức -những sinh vật đần độn như là những xác chết, những con người không xương sống, không máu huyết. Thượng Ðế tạo ra những con người sống động. Và mỗi một con người có thể có những điểm mà bạn thích và những điểm bạn không thích –vì Ngài đâu có cắt đo ra một mẫu người đặc biệt cho riêng bạn đâu, con người đó không phải chỉ dành cho bạn, không phải là thành phẩm của một đường dây sản xuất dây chuyền trong một cơ xưởng. Y vô cùng độc đáo. Chàng là chàng và nàng là nàng.

Khi bạn yêu một người đàn bà, bạn bắt đầu lựa chọn. Bạn không hề nhìn thấy rất nhiều chuyện. Vâng, thỉnh thoảng bạn cũng cảm thấy nàng nổi giận nhưng mà bạn bỏ qua, bạn không hề chú ý đến. Bạn chỉ thấy khía cạnh thần thánh ở nàng mà không hề thấy cái mặt phù thủy. Phù thủy vẫn hiện diện ở đó. Thần thánh sẽ không thể hiện hữu nếu không có phù thủy, bằng không thần thánh cũng chẳng có giá trị gì. Nàng quá tuyệt vời để được vui sống, quá tuyệt vời để được yêu. Và bạn thì đâu có muốn thờ phượng một người đàn bà, bạn chỉ muốn yêu họ. Bạn muốn người đàn bà là một con người, không phải là một vị thần thánh.

Nhưng thực tế thì không như vậy. Bạn đang giả bộ, bạn không nhìn thấy bất kỳ khía cạnh tiêu cực nào. Bạn bắt đầu chọn lựa. Bạn vẽ vời ra hình ảnh một người đàn bà hoàn toàn sai lầm, không đúng sự thực. Và rồi không sớm thì muộn bạn sẽ bắt đầu cảm thấy phiền não bực bội bởi vì không sớm thì muộn con người thực của nàng sẽ không bao giờ giống với hình ảnh mà bạn đã vẽ vời ra trong trí tưởng. Bạn sẽ có cảm tưởng như là bị lường gạt, lừa dối và chính nàng là người đã lừa dối bạn một cách có chủ tâm. Sự thực không phải như vậy, không ai lừa dối bạn cả. Chính bạn là tác giả của vở bi kịch. Bạn đã tìm cách để lừa dối chính mình từ khi bạn bắt đầu lựa chọn. Bạn đã không hề nhìn người đàn bà đúng như là con người thực của nàng, như là một tấm gương phản chiếu trung thực. Vâng, có những cái thật tuyệt vời nhưng không phải là không có những cái tồi tệ -bởi vì tuyệt vời không bao giờ hiện hữu mà không có tồi tệ, và ngược lại. Chúng hiện hữu cùng nhau. Chúng là hai mặt của một đồng tiền.

Thỉnh thoảng người đàn bà rất ngọt ngào nhưng thỉnh thoảng nàng cũng rất chanh chua. Có thể là một điều khó khăn cho bạn khi nhìn suốt hai mặt của vấn đề, vì chúng có vẻ nghịch lý, không phù hợp với kiểu cách luận lý Aristote của bạn –nó có vẻ như phi luận lý, làm thế nào mà một người đàn bà có hai mặt như thế ? Có lúc nàng yêu bạn những cũng có lúc nàng thù ghét bạn; thực ra, càng yêu nhau lắm càng cắn nhau đau. Có lúc nàng như sẵn sàng để chết vì bạn nhưng cũng có lắm lúc nàng sẵn sàng để giết bạn bất cứ lúc nào. Người đàn bà là một nguồn năng lượng rất dữ dội, cũng giống như người đàn ông vậy.

Nhưng lỗi là ở bạn, bạn đã tạo nên một câu chuyện thần tiên. Bạn chọn lựa cái này, bạn loại bỏ cái kia và cuối cùng bạn vẽ ra một hình ảnh. Nhưng cái hình ảnh này sẽ không tồn tại lâu dài. Một khi tuần trăng mật qua đi, thực tại lên tiếng nói. Thực tại không hề bị đánh ngã bởi óc tưởng tượng, bởi những mộng mơ của bạn, sớm hay muộn bạn phải quan tâm đến nó thôi. Vâng, bạn có thể tìm cách trì hoãn trong lúc này, nhưng sẽ không bao giờ kéo dài vĩnh viễn. Và khi thực tại cất tiếng nói...

Nó lên tiếng nói trong đời sống hằng ngày. Khi bạn hẹn hò với một người đàn bà mỗi ngày một lần trên bải biển, nàng là một sinh vật hoàn toàn khác biệt. Và bạn cũng thế, cũng là một loại sinh vật khác biệt. Ðể gặp gỡ trong một giờ, nàng đã phải chuẩn bị rất chu đáo, mọi thứ đều được sửa soạn, nàng đã đứng hàng giờ trước tấm gương soi, đã bao lần diễn tập. Nhưng người đàn bà này sẽ không bao giờ giống với người đàn bà sẽ sống chung với bạn hai mươi bốn giờ trong ngày ; nàng sẽ không có thì giờ để sửa soạn và diễn tập! Ngày qua ngày, nàng sẽ bắt đầu quên bẵng bạn. Vâng, có thể nàng chỉ sửa soạn khi nào cùng bạn đi xem hát, còn không, chẳng có gì để cho nàng phải bận tâm.

Và rồi bạn sẽ thấy những chuyện chưa từng xảy ra trước đó. Những mảnh vụn của cuộc sống, của đời thường, lên tiếng nói. Nàng bắt đầu cãi cọ vì những chuyện không đâu –và bạn cũng trở nên như thế. Chỉ cần một chuyện nhỏ cũng đủ gây nên giận dữ, rầy rà, tranh chấp –dĩ nhiên những chuyện như thế chưa từng xảy ra lần nào trong cái thuở hai người hẹn hò nhau trên bải biển. Ở đó chỉ có trăng thanh và sóng biển. Ở đó nàng không hề tranh cãi với bạn ; bất cứ nàng nói ra điều gì bạn đều thuận ý, bất cứ điều gì bạn nói ra nàng cũng thuận tình. Bạn sẵn sàng để nói vâng, trong phút giây này tiếng không hầu như không bao giờ có mặt.

Thế nhưng tiếng không đó đã không phải chờ đợi lâu. Nó sẽ xuất hiện, nó sẽ nổi lên. Và một khi nó nổi lên rồi, cái hình ảnh đẹp đẽ trong trí tưởng của bạn bắt đầu vỡ tan thành từng mảnh vụn. Thế rồi bạn cho rằng nàng đã làm điều gì đó không phải đối với bạn.

Cái thí dụ này không hẵn chỉ là chuyện xảy ra giữa một người nam và một người nữ, đây cũng là cái truyện dài triết học. Mỗi triết thuyết đều giống y như thế. Mỗi triết thuyết đều chọn lựa ra một vài mảng của thực tại và cố ý loại bỏ đi những cái khác. Bởi vậy, mỗi triết thuyết đều có những kẻ hở, những đường nứt, rất dễ bị phê phán –và dĩ nhiên, rất cần được phê phán. Bất cứ ai tin tưởng vào những triết thuyết này đều giả bộ như không nhìn thấy những kẻ hở đó, ngược lại những ai không tin thì đều chỉ thấy toàn là những khe hở -họ chọn những vị trí đối nghịch. Mỗi triết thuyết cần được phê phán và chẳng có gì là sai quấy khi ta phê phán chúng. Nó cũng chân thực như ý tưởng của người đề xuất ra chúng.

Mà điều này cũng không phải chỉ xảy ra đối với Triết học, cả Khoa học cũng thế. Chúng ta tạo ra một học thuyết nào đó và kéo dài thời gian trăng mật với nó một thời gian. Trong một vài năm, mọi chuyện đều có vẻ như xuôi chảy tốt đẹp. Nhưng rồi thực tại lên tiếng. Thực tại mang đến một vài dữ kiện đẩy học thuyết vào chỗ lúng túng khi phải giải thích chúng. Những dữ kiện này tự nó lên tiếng nói và sẽ là những phản chứng làm sụp đổ học thuyết. Trong thế kỷ thứ mười tám, khoa học được xem như là tuyệt đối chắc chắn, bây giờ thì sự chắc chắn không còn nữa. Bây giờ một học thuyết mới ra đời : học thuyết về tính dễ biến đổi.

Hơn một trăm năm mươi năm trước đây, Immmanuel Kant (5), một triết gia người Ðức đã nhận ra điều này. Ông cho rằng lý trí vô cùng hạn chế ; nó chỉ nhìn thấy được một phần nhỏ nào đó của thực tại và tin rằng đó là toàn thể. Ðiều này mang lại khổ nạn. Không sớm thì muộn ta lại khám phá ra những thực tại khác và cái được xem như là toàn thể trước đây lại đối nghịch với thị kiến mới. Immanuel Kant đã cố gắng chỉ ra cho mọi người thấy những giới hạn không thể tránh khỏi của lý trí, rằng lý trí vô cùng hạn chế. Nhưng xem chừng chẳng ai nghe, chẳng ai hề quan tâm đến Kant. Chẳng ai thèm để ý đến những triết gia.

Thế nhưng khoa học trong thế kỷ này cuối cùng đã đồng tình với Kant. Với Heinsenberg (6) trong Vật lý, và Godel (7) trong Toán học đã chỉ ra những mặt giới hạn không tránh khỏi của lý trí con người. Họ đã mở ra cho chúng ta một cái nhìn phớt qua về bản thể vốn dĩ đã vô lý, nghịch lý ngay từ cốt lõi. Hết thảy những gì mà chúng ta đã từng nói về bản thể đều sai lầm. Tất cả mọi nguyên lý đều sai lầm vì bản thể không hề đồng nghĩa với lý trí, bản thể lớn hơn lí trí.

Và Thiền không phải là Triết lý ; Thiền là một tấm gương soi phản chiếu sự vật đúng y như vậy. Sự vật như thế nào, Thiền nói lên đúng như thế. Nó không hề mang vào những sản phẩm triết lý do con người tạo ra. Trong Thiền không có sự chọn lựa, không thêm, không bớt. Ðó là lý do tại sao Thiền là nghịch lý -bởi vì đời sống là nghịch lý. Bạn hãy nhìn kỹ đi và rồi bạn sẽ hiểu.

Bạn yêu một người đàn ông và đồng thời bạn cũng hận người đó. Bây giờ, cái tâm của ta bảo rằng như vậy là không tốt, ta không nên làm như thế. Và rồi bạn giả bộ như là bạn không làm. Nhưng điều này không thể nào xảy ra. Nếu bạn thực tình  muốn bỏ cái hận, bạn đồng thời cũng phải bỏ luôn cái yêu -đến lúc đó thì cả hai đều biến mất, khởi dậy tình trạng vô phân biệt.

Tính nghịch lý này có mặt ngay tự trong bản thể của vạn pháp –ngày và đêm, đông và hè, Thượng Ðế và Sa Tăng đều hiện hữu cùng nhau. Thiền cho rằng nếu bạn nói Thượng Ðế chỉ gồm toàn những gì tốt đẹp, thì cũng là lúc vấn nạn nổi lên : như vậy, những cái xấu xa từ đâu mà đến, điều ác từ đâu mà xuất hiện? Ðó là những gì mà tôn giáo đã và đang làm –Cơ Ðốc, Hồi Giáo, Do Thái giáo đã phân cách Thượng Ðế với Sa Tăng. Những gì xấu xa tội lỗi đều đến từ Sa Tăng, những gì tốt lành thì đến từ Thượng Ðế. Thượng Ðế có nghĩa là những gì tốt đẹp nhất. Nhưng như vậy thì Sa Tăng từ đâu mà đến? Cuối cùng họ đều bối rối và cuối cùng thú nhận rằng chính Thượng Ðế đã tạo ra Sa Tăng -nhưng như vậy thì trọng điểm của vấn đề là cái gì để họ phải đi lòng vòng như vậy? Nếu Qủy Sa Tăng cũng chính do Thượng Ðế tạo ra thì Thượng Ðế là tác giả của mọi chuyện, tất cả mọi hiện hữu đều có bàn tay của Thượng Ðế. Thế thì bất cứ chuyện gì xảy ra đều xảy ra thông qua Thượng Ðế -ông ta cũng là một nghịch lý. Ðó là điều mà Thiền muốn nói. Thượng Ðế là nghịch lý, nghịch lý như tự thân của chính hiện hữu. Thượng Ðế chẳng là cái gì cả mà thật ra chỉ là một cái tên gọi khác của hiện hữu, cái toàn bộ của hiện hữu.

Một khi bạn đã hiểu được cái tính chất nghịch lý này, một niềm tĩnh lặng vô biên lớn dậy trong bạn. Chẳng còn gì để lựa chọn –không còn trọng điểm- mọi chuyện hòa quyện vào nhau. Bạn không thể trở thành một vị thánh bởi vì nếu bạn muốn trở thành một vị thánh bạn sẽ phải loại bỏ đi cái phần ma qủy ở trong bạn, bạn sẽ phải tự cắt chính mình ra làm đôi. Bạn sẽ phải đem nhốt cái phần ma qủy này ở một chỗ nào đó trong bụng bạn và rồi cái mặt ma qủy này sẽ tồn tại ở đó, sẽ không ngừng quấy phá cái mặt thánh thiện của bạn.

Thiền mang lại sự lành mạnh lớn lao cho nhân loại. Nó bảo rằng bạn có hai mặt. Phải chấp nhận cả hai mặt đó. Ðừng chối bỏ, đừng chọn lựa ; mà chấp nhận cả hai. Trong sự chấp nhận đó ẩn chứa sự thăng hoa, bạn sẽ không còn là một vị thánh hay là một con qủy. Môt con người thánh thiện là như thế, không xấu, không tốt, mà là cả hai. Và khi một con người có đủ hai mặt, hiểu thấu đáo chúng, các cực đối nghịch sẽ tự động loại bỏ lẫn nhau.

Hãy cố gắng để hiểu rõ điều này; đây là một trong những chìa khóa cơ bản nhất. Khi bạn chấp nhận cả cái xấu lẫn cái tốt và bạn không lựa chọn, cái xấu và cái tốt, cái tiêu cực và tích cực sẽ tự động loại bỏ lẫn nhau. Bỗng dưng ta rơi vào tĩnh lặng, thiện và ác đã không còn có mặt; chỉ còn một hiện hữu duy nhất, không có sự phán xét. Thiền là không phán xét, không lên án, không đánh giá. Nó cho bạn hiện hữu hoàn toàn tự do.

Câu hỏi thứ sáu :

Tôi là một kẻ đần. Tôi nên làm gì đây?

Bạn có thể làm gì ? Người ta có thể làm gì đây ? Hãy cứ là một kẻ đần, một tên đần siêu đẳng. Chấp nhận nó. Tại sao bạn lại hỏi là phải nên làm cái gì? Là một tên đần thì có gì sai quấy đâu ? Cứ thư giãn và vui sống. Cứ khắng khít vững bền trong đó.

William Blake (8) đã có lần phát biểu: Kẻ đần luôn khắng khít với sự ngu dại của mình sẽ trở thành một kẻ trí. Cho nên hãy cứ khắng khít vững bền trong đó. Không cần phải làm bất cứ chuyện gì khác bởi vì một khi kẻ đần cố gắng để làm bất cứ chuyện gì, nó sẽ trở nên điên rồ vụng dại, cũng chỉ là hậu quả của sự xuẩn ngốc mà thôi, nó sẽ đưa đến điều sái quấy. Cho nên tốt nhất vẫn là im lặng. Ðó là lý do tại sao Thiền khuyên ta nên « tĩnh tọa ».

Xin làm ơn đừng nên làm gì cả bởi vì bạn làm bất cứ chuyện gì cũng sẽ dẫn đến sai lầm. Mà bạn có thể làm được gì với sự xuẩn ngốc của mình ?  Kẻ đần cố gắng để trở thành  người trí -được chăng ? Làm sao có thể xảy ra chuyện như vậy được? Kẻ đần cố gắng để trở thành  người trí -nếu còn một chút khôn ngoan nào đó thì y nên vẫn là một kẻ đần.

Không thiếu gì những kẻ đần như thế trong thế giới này, ở Ấn Ðộ lại càng có nhiều hơn nữa. Ở đây không thiếu gì những đại học giả, những bậc đại thông thái người Ấn, và nếu bạn chịu khó nhìn sâu vào một tí bạn sẽ thấy đây chỉ là những kẻ đần đã hoang phí đời mình vào những kiến thức vô bổ, đã hoang phí năng lực lớn lao của họ vào những luận lý chẻ sợi tóc ra làm tư, vào ngôn ngữ, vào văn phạm, vào cái này cái nọ. Ở họ toát ra mùi dầu hôi, vì thức khuya đọc sách. Ðó cũng là mùi tử khí ; sự sống không hề hiện hữu. Những con mọt sách này đã hoàn toàn cắt đứt mình ra khỏi mạch sống của cuộc đời. Họ là những kẻ xuẩn ngốc hạng nặng được bổ sung thêm một điều ngu dại mới : Họ luôn tưởng rằng mình là những kẻ trí.

Không, điều tôi muốn nói với bạn là không nên làm gì cả. Ðừng làm bất cứ chuyện gì. Nếu bạn là một kẻ đần –thì hãy cứ là một kẻ đần. Nếu Thượng Ðế muốn bạn là một kẻ đần –hãy vui sống với nó. Hãy lấy cái xuẩn ngốc của bạn dâng tặng Thượng Ðế, đó chính là món quà của bạn. Ngoài ra đâu còn cái gì khác để bạn tạ ơn ? -bất cứ những gì mà Thượng Ðế đã ban ta đều có thể trả lại cho người. Hãy vô cùng thư giãn trong chính cái xuẩn ngốc của bạn. Lời khuyên của tôi có vẻ khác thường nhưng đó là con đường duy nhất mà một ngày kia trí tuệ sẽ bừng dậy.

Vâng, William Blake hoàn toàn đúng khi nói: “Kẻ đần luôn khắng khít với sự ngu dại của mình sẽ trở thành một kẻ trí. »

Thế thì tại sao bạn lại cứ muốn mình trở thành một người khác? Tại sao? Cái tinh thần tranh đua này, cái lòng khát vọng này sẽ mang cái ngã vào. Cái sự so sánh này cũng là một biểu lộ của bản ngã. « Người ta khôn quá thế nên tôi cũng cần khôn lên». Tại sao ? Ai khôn cứ việc để cho họ khôn, đó là số phần của họ. Bạn như thế nào thì cứ việc như thế, có gì là sai quấy đâu? Ðời sống là thiên hình vạn trạng và đời sống trở nên phong phú vì tính đa dạng đó.

Trong khu vườn của mùa xuân

Không có gì tuyệt vời cũng không có gì tệ lắm.

Những cành hoa lớn dậy tự nhiên

Những cái dài chen lẫn cùng cái ngắn.

Ðó là quan điểm của Thiền. Bạn hãy nhìn chung quanh mình: có những cây cao, những cây thấp, có những cây là cây nhưng có những cây chỉ là bụi rậm. Nhưng không hề có sự tranh đua ở bất cứ nơi đâu. Cây ashoka không hề cố gắng để trở thành cây bách, cây bách cũng không cần phải lo lắng đến anh láng giềng ashoka. Cây bách không hề mang mặc cảm tự ti vì anh ashoka có chiếc lá to hơn, cũng không hề phải lo nghĩ đến chuyện  chị gulmoha sao nở hoa nhiều thế. Không có ai lo lắng cả, cũng không có ai lo nghĩ đến chuyện người khác, mọi người đều rất chân thật trong sinh thể của chính mình –ashoka là ashoka, bách là bách, và gulmoha là gulmoha.

Bạn hãy là chính bạn, bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu. Thư giãn ngay tại đó. Lấy đó làm nơi thiền quán của bạn.

Và rồi trí tuệ sẽ khởi phát. Trí tuệ đến từ chấp nhận. Trí tuệ không phải là những gì bạn thu thập được, nó không phải là kiến thức, không là những nguồn thông tin, trí tuệ chính là phẩm chất của sự chấp nhận lớn lao –và rồi bạn hạnh phúc, bạn thỏa mãn, hài lòng.

Hãy tưỏng tượng đến hình ảnh đẹp đẽ của một người đang hạnh phúc, đang hài lòng với ngay cả sự ngu xuẩn của chính mình. Y đã trở thành kẻ khôn ngoan. Bạn đâu còn cần một thứ trí tuệ nào khác hơn ? Một người sống bằng lòng với sự xuẩn ngốc của mình -bạn đâu cần một thứ khôn ngoan nào khác hơn và trí tuệ đâu có thể làm gì khác hơn?

Ðừng cố gắng kéo mình lên cao với những sợi dây giày của bạn. Hãy cứ là như thế. Cái khoảnh khắc bạn bắt đầu nói lên một điều gì đó -rằng tôi muốn là cái này, tôi muốn là cái kia- cũng có nghĩa là bạn bắt đầu lên tiếng than phiền,bạn đang chống báng Thượng Ðế. Bạn than phiền rằng, « Tại sao lại tạo ra tôi như thế này ?  Ðây có phải  là cái mà tôi muốn đâu. Tại sao tôi bị bắt buộc phải là như vậy ? Hãy làm cho tôi đẹp đẽ hơn, mạnh mẽ hơn, giàu có hơn, khôn ngoan hơn. Hãy làm cho tôi cái này, hãy làm cho tôi cái nọ. » Thiền giả cho rằng tất cả những nỗ lực này chẳng khác gì muổi chích trâu sắt. Một con muổi đang cố gắng để chích một con trâu sắt ? Sẽ chẳng có gì xảy ra cả !

Tuy nhiên tôi vẫn  nói rằng trí tuệ sẽ đến với bạn –không qua một cố gắng nào mà là bằng sự chấp nhận một cách thụ động. Không thông qua bạn mà chỉ khi nào bạn không còn là bạn nữa thì nó mới xảy ra. Trí tuệ không hề là một cái gì đó để bạn chiếm hữu, trí tuệ chỉ hiện hữu khi bạn không có mặt.

Hãy dùng sự xuẩn ngốc như là một trạng huống thư giãn. Khi một người thô kệch hoàn toàn thư giãn và chấp nhận sự thô kệch của mình, một nét đẹp vi tế xuất hiện -vẻ đẹp của chấp nhận, và rồi nét duyên dáng sẽ đến một cách rất tự nhiên. Và đây cũng là trường hợp của sự xuẩn ngốc, và cũng là trường hợp chung cho tất cả mọi vấn nạn.

Sau khi đạt ngộ, một môn đồ tát vào mặt thầy mình, Thiền sư Ubako, và la lên : « Cuối cùng rồi cũng chẳng có gì đặc biệt trong sự chứng ngộ cả.»

Thiền sư Ubako sướng quá, ông nhảy múa loạn lên.

Người môn sinh tát thầy mình ! Nên nhớ rằng những vị Ðại Thiền sư và môn đồ của họ, khi đã tát là họ tát rất cật lực ! Nhưng mà ông Thầy thì sướng điên lên và nhảy múa. Ông ta nhảy múa vì biết rằng người học trò của mình đã chứng ngộ.

Vâng, chẳng có gì đặc biệt trong sự chứng ngộ cả, chỉ là sự chấp nhận mọi vật đúng như nguyên trạng, là sự buông xã hoàn toàn trong thực tại. Không có gì đặc biệt, không có gì để khoa trương, không có gì để phải nói đến. Người môn sinh đã phát biểu hoàn toàn đúng, «Cuối cùng rồi cũng chẳng có gì đặc biệt trong sự chứng ngộ cả.» Y đã trở về nhà và nhận chân được rằng y chẳng hề rời xa nó một phút giây nào cả. Cái trí tuệ này luôn có mặt ở đó nhưng y đã đánh mất bởi vì suốt đời y chỉ mãi làm người chạy đi tìm kiếm. Cái nguồn sáng này vẫn luôn ở đó thôi nhưng vì y quá đổi lo nghĩ về ánh sáng nên tầm nhìn bị thu hẹp lại, hẹp đến độ y không còn có thể trông thấy nó được nữa. Y là người đã tạo ra khổ nạn cho chính mình. Suối nguồn hạnh phúc vẫn luôn tuôn chảy, mật ngọt cuộc đời vẫn luôn tuôn chảy, thế nhưng y lại đang chết khát một cách không cần thiết. Trở nên giác ngộ chỉ là chuyện rất đổi tự nhiên. Ðó không hề là một sự đạt thành, một quả vị.

Và rồi Thiền sư Ubako hỏi người môn đệ : « Ngươi có ngửi thấy mùi hương nguyệt quế của ngọn núi kia không ? »

« Vâng. Bạch Thầy. »

« Ðấy. Thấy chưa. Ta đâu có gì để dấu ngươi đâu. » Thiền sư trả lời.

Thật là quá đổi đơn giản. Bạn có nghe chim chóc đang tưng bừng ca hót?  Bạn có thấy chung quanh đây cây cối tràn ngập một màu xanh ? Vâng, nó cũng giống như thế đấy, rất đổi đơn giản.

Và rồi vị Thầy hỏi, « Ngươi có ngửi thấy mùi hương nguyệt quế của ngọn núi kia không ? »

« Vâng. Bạch Thầy. »

« Ðấy. Thấy chưa. Ta đâu có gì để dấu ngươi đâu. » Thiền sư trả lời.

Ông Thầy đã trao tặng cho người học trò tất cả những gì mà ông có được. Mà thật ra ông ta cũng chẳng có gì để cho. Thực sự là bạn chỉ được đánh thức về những gì mà bạn đã có. Người ta chỉ làm cho bạn tỉnh thức.

Câu hỏi thứ bảy :

«Có một ‘năng lực thứ tư’ khá mới mẻ trong Tâm lý học –Tâm lý học về siêu nhân cách- đi sâu vào việc khám phá những nhu cầu, khát vọng vượt ra ngoài khả năng thực hiện của con người, tâm lý về con người », Assagioli đã nói như thế. Như vậy, cái ‘Tâm lý học về siêu nhân cách’ này và cái ‘Tâm lý học về những vị Phật’ của ông phải chăng có cùng chung ý nghĩa ?

Không hề có chuyện như thế.

‘Tâm lý học về siêu nhân cách’ vẫn là một thứ Tâm lý học, vẫn quan tâm đến những cái gì khách quan, ngược lại ‘Tâm lý học về những vị Phật’ không hẵn là một khoa tâm lý bởi vì một vị Phật ra đời, khi Tâm lý học, và cái tâm hoàn toàn biến mất.

Hơn thế nữa, ‘Tâm lý học về những vị Phật’ không khách quan mà hoàn toàn chủ quan. Nó có thể xảy đến với bạn nhưng mà bạn không thể nào quan sát nó xảy ra đối với người khác, vô phương. Bạn có thể thành Phật nhưng bạn không thể nào hiểu được một vị Phật. Ngay cả nếu Assagioli sống bên cạnh một vị Phật hàng ngàn năm đi nữa, ông ta cũng sẽ không hiểu gì cả trừ phi ông ta trở thành một vị Phật. Bạn không thể nào nhìn ngắm, quan sát nó từ bên ngoài bởi vì đây là một hiện tượng thuộc về nội giới, ở tận cùng sâu thẳm bên trong của một sinh thể. Tất cả những gì mà bạn trông thấy được chẳng là cái gì cả ngoài hình tướng phong cách biểu lộ bên ngoài. Vâng, bạn có thể trông thấy Ðức Phật đang lặng yên, rằng Ngài có vẽ rất hiền từ dịu dàng; bạn có thể thấy là Ngài ít khi giận dữ hoặc là không bao giờ giận dữ; bạn có thể trông thấy một ngàn lẻ một thứ đại loại như thế -nhưng bạn sẽ vẫn không bao giờ trông thấy được Phật quả là gì.

Khi tôi nói về Tâm lý học về chư Phật, một điều xin nhớ cho, rằng thực ra đây không phải là một khoa Tâm lý học. Tôi đã phải dùng đến ngôn từ. Không có một lời nào đủ để có thể diễn tả được khái niệm này thế nhưng tôi bắt buộc phải dùng đến ngôn ngữ -dĩ nhiên cũng phải luôn luôn mang theo một bát muối. Vâng, thực ra nó không thể được gọi là Tâm lý học. Tâm lý học là môn học đưa ra những giả định về tâm, mà một vị Phật thì lại không-tâm. Tâm lý học giả định rằng tâm đang thực hiện chức năng của nó, đang suy nghĩ, hoạch định, lo lắng, tưởng tượng, mơ mộng... –trong khi một vị Phật thì không hề  mơ mộng, cũng không lo toan, hoạch định, suy nghĩ gì cả. Ngài chỉ hiện hữu, một cách đơn giản thế thôi. Ngài hiện hữu chẳng khác gì một hòn đá, một cái cây, một giòng sông -ngoại trừ một khác biệt duy nhất, một khác biệt rất lớn lao. Sự khác biệt đó là Ngài hiện hữu với không tâm nhưng tràn đầy tuệ giác, tĩnh thức.

Cái tuệ giác này không thể được hiểu từ bên ngoài. Nếu bạn càng cố gắng để hiểu bạn sẽ chỉ đi đến chỗ hiểu lầm thôi. Không có bất cứ dụng cụ nào có thể được dùng để kiểm tra nó. Nó không hề hiện ra bất cứ trên loại biểu đồ nào. Những gì còn có thể hiện ra trên biểu đồ là còn thuộc về tâm, chưa thể vượt ra ngoài. Cái vượt ra ngoài không thể nắm bắt được. Người đó phải trở thành một vị Phật, người đó phải có một tâm hồn tĩnh thức, và chính người đó phải đạt đến tình trạng tuệ giác này.

Tâm lý học về chư Phật là du già, là giới, là hành trình tâm linh, là khoa học –là bất cứ cái gì mà bạn gọi- về sự nhận thức được rằng có một cái gì đó ở trong bạn mà bạn chỉ có thể nhận biết khi nào đi được đến đó, ở ngay tại đó. Ngoài ra không còn một con đường nào khác, không có một phương thức tiếp cận nào khác.

Assagioli tiếp tục giảng giải... Dù sao ông ta cũng còn khá hơn Freud bởi vì tối thiểu ông ta cũng trình bày một vài thị kiến về tổng hợp trong Tâm lý học. Freud mang tính phân tích, phương pháp của ông ta là phân tích. Assagioli mang đến sự tổng hợp. Nhưng cái tổng hợp này cũng không phải là cái tổng hợp mà Phật nói đến. Cái tổng hợp này chỉ là một tổng thể được lắp ráp lại cùng nhau. Hãy lấy một thí dụ… Tôi đưa cho bạn một đóa hồng. Bạn tách nó ra thành từng phần. Ðể xem nó vận hành như thế nào, bạn tách rời từng cánh hoa. Ðó là công việc mà Freud đã làm với tâm thức con người –ông ta tách rời nó ra từng bộ phận. Ông ta muốn đặt tên cho mọi sự việc, xếp hạng, phân loại chúng; ông ta muốn xếp vào trong hộc tủ mọi thứ chuyện.

Dĩ nhiên, khi bạn tháo rời bất cứ cái gì, bạn đã làm cái đó biến mất, bởi vì có một cái gì đó chỉ hiện hữu khi nó còn nguyên trạng -vẻ đẹp của đóa hồng chẳng hạn- khi nó còn là một tổng thể. Khi bạn tách rời đóa hoa ra thành từng phần, cái huyền nhiệm của nó biến mất. Ðóa hoa đã tan biến đi bởi vì đóa hoa không phải chỉ là một tổng hợp của từng bộ phận, của cánh hoa, của đài hoa, mà là một cái gì đó còn hơn là một sự tổng hợp. Cái “còn hơn” này hiện hữu trong tôn giáo, trong thi ca và bạn không thể nào tháo rời cái “còn hơn” này ra thành từng bộ phận được. Một khi bạn tháo rời ra thành từng phần, một cái gì đó đã biến mất, đã không còn hiện hữu, không còn biểu tướng.

Bây giờ ta hãy xem Assagioli đã làm được những gì? Ông ta đi làm công việc ghép lại đóa hồng vừa bị tách ra. Cái đóa hồng đã bị Freud tháo rời nay được Assagioli đem ghép lại –và ông ta gọi đó là tâm-lý-tổng-hợp. Thế nhưng đóa hoa hồng này đã chết, nó không còn là đoá hoa trước khi được Freud phân tích. Assagioli đi làm công việc giả định về Freud -nếu không có Freud thì đã không có Assagioli, xin các bạn nhớ như vậy. Nếu Freud không hiện hữu, Assagioli cũng sẽ không hiện hữu. Freud làm một nửa công việc và Assagioli làm nửa phần còn lại. Freud tháo ra, Assagioli ráp lại.

Thế nhưng khi phân ra từng mảnh, cái nguyên vẹn ban sơ đã hoàn toàn biến mất. Bây giờ khi bạn ráp chúng lại cùng nhau nó sẽ không bao giờ còn giống với cái ban đầu. Cái đóa hoa đó không thể sống lại. Khi bạn ráp chúng lại với nhau –cho dù bạn ráp một cách tài tình như thế nào, bằng bất cứ loại keo nào tốt nhất, kể cả thứ keo vô hình- nó cũng vẫn sẽ không bao giờ là đóa hoa nguyên thủy. Sẽ không bao giờ bạn có thể tái tạo lại được vẻ đẹp trước đây.

Ðó là lý do tại sao Thiền bảo rằng hãy đi và nhìn lại khuôn mặt của bạn trước khi bạn được sinh ra đời, nhìn lại cái uyên nguyên toàn vẹn đó. Hãy đi vào bên trong bạn, đến tận cùng cái hiện hữu hoang sơ khi bạn chưa được ráp lại hình hài, khi bạn còn là một linh hồn thuần khiết, trước khi người cha và người mẹ tạo dựng ra bạn, trước khi bạn có một thân xác. Hãy đi đến đó. Trút bỏ cái hiện thân bạn đang mang. Hãy đi đến đó. Hãy có một thị kiến về nó. Hay là bạn hãy đi và nhìn kỹ khuôn mặt mình khi bạn qua đời, khi thân xác bạn đang nằm chờ để hỏa táng. Cái khuôn mặt uyên nguyên này là một cái gì đó vốn chưa bao giờ được phân tích.

Tâm lý học về chư Phật không phải là một sự tổng hợp, đó là sự không-phân-tích. Ðể tôi nhấn mạnh điểm này cho rõ ràng hơn. Assagioli là tổng hợp, Freud là phân tích, tâm lý học về chư Phật là không-phân-tích -không cắt ra thành từng mảnh vụn. Nếu không hiểu được điều này, cho dù cứ tiếp tục thay đổi đề tài tranh cãi, chúng ta vẫn sẽ mãi là những kẻ đồng hội đồng thuyền.

Chuyện xảy ra như thế này…

Một bệnh nhân mới được đưa vào bệnh viện tâm thần đã tuyên bố một cách dõng dạc rằng anh ta nguyên là Tổng thống Ford. Kẹt một cái là trong viện tâm thần này hiện đã có một ông Tổng thống Ford rồi. Vị giám đốc bệnh viện cuối cùng quyết định để hai người này ở chung một phòng với hy vọng là hai kẻ có cùng một ảo tưởng giống nhau sẽ giúp nhau tự điều chỉnh và may ra khỏi bệnh. Hai người được giới thiệu cùng nhau và người ta để yên cho họ ở với nhau. Suốt đêm hôm đó người ta không nghe có chuyện cãi cọ gì xảy ra.

Sáng hôm sau vị Bác sĩ chữa trị bắt đầu nói chuyện với người bệnh nhân mới.

“Bác sĩ, tôi biết là tôi đang mắc bệnh hoang tưởng,” người bệnh nhân mới thố lộ. “Nhưng bây giờ tôi đã biết rằng mình không phải là Tổng thống Ford.”

“Thật là tuyệt diệu, » vị Bác sĩ thốt lên.

“Vâng,” bệnh nhân nói tiếp, “Tôi là bà Ford. »

Bây giờ thì lại một hoang tưởng khác. Chúng ta cứ loay hoay đi từ hoang tưởng này đến hoang tưởng khác. Chẳng có một chút gì thay đổi cả.

Assagioli cũng chẳng phải làm một cuộc cách mạng. Vâng, ông ta đang tạo ra một sự điều chỉnh, nhưng vẫn chỉ là một cái bóng của Freud. Freud vẫn hiện ra sừng sững còn Assagioli chỉ là một cái bóng mờ không hơn không kém. Không có Freud chắc là ông ta sẽ không biết đi đến đâu và làm cái gì.

Tâm lý học về chư Phật là một quan điểm hoàn toàn cơ bản. Một người phải tự tìm về tâm thức của mình, không chia cắt, không phân tích, không phán xét, không đánh giá, không lên án, cũng không nói một lời nào về nó. Chỉ thể nhập vào trong đó mới có thể có được một cảm giác về nó –mới thực sự biết nó là cái gì. Tâm của ta phải hoàn toàn tan biến đi, chỉ lúc đó bạn mới có thể nhận ra được nó là cái gì -bởi vì tâm ta luôn tạo ra những gợn sóng lăn tăn ở trên mặt, và tấm gương cứ thế bị nhiễu loạn, cứ tiếp tục bị làm cho méo mó đi. Khi tấm gương hoàn toàn biến mất cũng là khi cái tâm không còn hiện hữu, lúc đó tất cả còn lại chỉ là một sự tĩnh lặng thuần khiết, kokoro, đó chính là tánh không, là đại ngộ, là tam muội –cái tam muội này là trạng thái không-thể-phân-tích của sinh thể bạn. Ðấy là trạng thái nguyên sơ của bạn. Ðấy cũng chính là Thượng Ðế.

Assagioli tiến đến gần với Phật hơn là Freud –nhưng cũng không gần lắm đâu.

Một phụ nữ đi vào một quán rượu với một con vẹt trên vai. Con vẹt không ngừng lải nhải: “Ðoán xem tôi nặng bao nhiêu. Ðoán xem tôi nặng bao nhiêu.” Một người khách hỏi bà ta về ý nghĩa câu nói của con vẹt và được giải thích: “Hãy đoán xem con vẹt của tôi nặng bao nhiêu, nếu đúng bạn sẽ được mời về nhà và ngủ với tôi.”

Người đàn ông nhìn con vẹt nói đùa, “Một trăm cân.” Người đàn bà quàng vào tay y, kêu lên: “Cưng ơi, thế là đoán cũng gần đúng rồi đấy. Về nhà với em đi!”

Assagioli cũng gần với Tâm lý học về chư Phật đại khái như vậy.

Và câu hỏi cuối cùng:

Tại sao Thiền lại chống báng kinh điển quá vậy? Tôi đã học được rất nhiều từ Kinh Thánh và vô cùng biết ơn về chuyện này. Tại sao các Thiền giả dám nói rằng những kinh điển này nên được đốt bỏ đi?

Lạy Chúa tôi! Tinh thần Cơ Ðốc vẫn chưa gột rửa được!

Thiền giả không hề chống báng kinh điển, họ chỉ chống lại cái tâm ô nhiễm của bạn. Và khi họ nói rằng, “Hãy đốt những kinh điển đi”, cũng có nghĩa là họ nói  “hãy đốt cái tâm của bạn đi”. Thiền giả không hề chống báng kinh điển -tại sao họ phải chống báng làm chi những kinh điển nghèo nàn như thế? Họ chỉ chống lại kiến thức, sự thông thái. Họ chỉ chống lại sự không ngừng tích chứa của ký ức. Họ muốn bạn được giải phóng khỏi ký ức. Họ muốn bạn được giải phóng khỏi kiến thức, họ muốn giúp bạn giải trừ học vấn.

Ðốt kinh điển chỉ là một hình ảnh tượng trưng –và Thiền giả là những người rất thực tế. Khi muốn nói một điều gì đó họ thường phải cất cao giọng vì biết rằng đa số các bạn đều điếc đặc cả. Họ phải la lên. Họ không nói thì thào bởi vì họ biết rằng ngay cả việc la lớn lên cũng chưa chắc là đã lọt vào lỗ tai bạn. Ðây chỉ là chuyện la lên thôi chứ có gì đâu. Một vị Thiền sư đốt kinh điển có nghĩa là ông ta muốn la lên để chỉ cho bạn nên làm gì với kiến thức và kinh điển của bạn.

Và khi mà họ nói “Hãy đốt những kinh điển” có nghĩa là họ đang hỏi bạn làm sao bạn có thể hiểu được kinh điển, làm sao bạn có thể hiểu được Phúc Âm nếu như chính bạn không trở thành một Giê Su? Ðó là điều khá đơn giản mà chỉ cần một chút thông minh -một chút xíu thôi- bạn cũng có thể hiểu được. Làm sao bạn có thể hiểu được Phúc Âm? Làm sao bạn có thể hiểu được Bài Giảng Trên Núi nếu không trở thành một Giê Su? Không thể có chuyện như vậy. Thế nên bất cứ những gì mà bạn nghĩ rằng mình hiểu trong kinh điển chẳng qua chỉ là sự ngộ nhận. Như vậy thà rằng không hiểu còn tốt hơn là mang theo với mình sự hiểu lầm. Bởi vì ngay chính cái hiểu lầm này sẽ là một cản trở rất lớn cho bạn trên hành trình tâm linh.

Bạn đã đọc Phúc Âm như thế nào? Và rồi bạn nói rằng nhờ đó mà hưởng được nhiều lợi ích và vô cùng biết ơn chuyện này.Bạn hưởng được lợi ích như thế nào? Và bạn đã hiểu được những gì? Khi bạn đọc một câu nói của Chúa Giê Su, có phải là bạn sẽ tìm cách lý giải nó? Câu nói của một người có trình độ tâm thức cao hơn được lý giải bởi một người có trình độ thấp kém hơn, chắc chắn là sẽ bị méo mó rồi. Chẳng khác gì chuyện Einstein đang giảng về Toán học cao cấp và bạn đi vào một trường Tiểu học hỏi một cậu bé học trò nghĩ như thế nào về bài giảng đó. Dĩ nhiên cậu bé này cũng sẽ nói một cái gì đó… Vấn đề không đến nỗi quá cách biệt như thế. Ta có khả năng là cậu bé học sinh Tiểu học này cũng có thể hiểu được chút đỉnh những gì Einstein đang nói về Toán học, bởi vì sự khác biệt là về lượng, đằng này ta khó mà hiểu được một câu nói của Chúa Giê Su hay Ðức Phật, bởi vì sự khác biệt là về phẩm. Ðây là những phát biểu ở một chiều kích hoàn toàn khác biệt. Cho dù là họ nói với ngôn ngữ đời thường, bạn cũng cứ hiểu theo cách lý giải của riêng mình.

Thôi, hãy nghe một vài mẩu chuyện vui.

Cô giáo lớp Năm nhận thấy cậu bé Johny có vẻ như đang sa sút tinh thần và không chịu làm bài tập ở nhà. Cô bảo em ở lại lớp sau giờ học để tìm hiểu thêm.

“Có chuyện gì không Johny?” Cô giáo tỏ ra thân thiện.

Cuối cùng cậu học trò nhỏ thú thật: “Tôi yêu cô và muốn kết hôn với cô.”

“Ồ, Johny,” Cô giáo mĩm cười, “Tôi cũng muốn lập gia đình một ngày nào đó thôi, nhưng không muốn một em bé đâu.”

“Ðừng có lo. Tôi sẽ cẩn thận chuyện này mà.”

Chuyện tiếp theo.

Một ứng cử viên Dân Chủ bang Alabama sau khi vận động tranh cử thắng lợi chiếm được một cái ghế ở Hạ Viện; để trả ơn, ông ta soạn thảo một dự luật xây một cái cầu bắc ngang qua ngọn suối Calahassas Creek ở quê nhà.

Một dân biểu Cộng Hoà đồng viện rất phẫn nộ về chuyện này đã lớn tiếng phản đối; “Ðâu có cần một cái cầu để bắc qua cái suối đó. Cái suối này nhỏ xíu hà, đến độ tôi có thể đứng bên này bờ đái một cái là văng ra đến tận giữa dòng rồi”.

Vị Chủ tịch Hạ Viện gõ búa, kêu trời: “Này, bạn hỏng mất rồi!”

“Vâng. Ông nói đúng quá. Tôi hỏng mất rồi,” Ông Dân biểu Cộng  Hoà vặn lại, “Nếu cái của tôi không bị hỏng thì tôi có thể đái một phát văng từ bờ bên này sang tới bờ bên kia cái suối cà chớng đó!”

Chuyện tùy ở bạn thôi.

Chuyện thứ ba.

Cô bồi phòng trẻ dễ thương và giỏi việc được vợ chồng ông Dân biểu thuê mướn, tỏ ra rất thích thú với công việc mình làm cho đến một hôm không báo trước, cô ta xin nghỉ việc.

Bà chủ thắc mắc: “Sao lại thôi việc? Bộ có chuyện gì không ổn hả?”

“Tôi không thể nào chịu đựng được tình trạng hồi hộp ở trong căn nhà này thêm một phút nào nữa,” cô bồi phòng trả lời.

“Hồi hộp?” Bà chủ bối rối hỏi, “Cô muốn nói cái gì?”

“Thì bộ bà không thấy cái câu Thánh kinh treo ở phía trên cái giường ngủ tôi sao?” Cô bồi phòng giải thích, “Câu ấy nói rằng, Ngươi hãy tỉnh thức, bởi vì ngươi không biết rằng lúc nào Chủ ngươi sẽ đến với ngươi.”

Và câu chuyện cuối.

Một người chào hàng quyết định dừng chân nghỉ lại qua đêm tại một thành phố nhỏ miền Viễn Tây. Sau khi nhâm nhi một vài ly tại quán rượu của khách sạn, cảm thấy hứng khởi anh ta bèn bắt đầu nói chuyện chính trị.

“Này qúy vị,” anh ta la lớn, «Tổng Thống Ford giống y chang một cái lỗ đít ngựa.”

Lập tức, một anh cao bồi to lớn dềnh dàng oai vệ tiến đến bàn, bảo: “Này bạn, ở đây người ta đấu súng nhau vì những lời nói như vậy.”

“Ồ. Xin lỗi ngài,” người chào hàng lắp bắp, “Tôi đã không biết rằng đây là xứ của ông Ford.”

“Không phải vậy.” Anh cao bồi khổng lồ gầm lên từng tiếng, “Ðây là xứ của ngựa.”

Chương 5.  Như Ngày Lễ  Hội

Osho – Tâm Hà Lê Công Ða dịch

Keichu, một vị đại thiền sư nổi tiếng thời Minh Trị, là viện chủ Tofuku, một ngôi chùa lớn tại Kyoto. Một hôm vị Thống Ðốc Kyoto quá bộ đến thăm lần đầu tiên.

Người thị giả mang tấm danh thiếp của ông vào trình thầy, trên có ghi hàng chữ: Kitagaki, Thống Ðốc Kyoto.

“Chúng ta chẳng có công chuyện gì để bàn với ông này,” Keichu bảo người thị giả, “Con hãy bảo ông ta về đi.”

Người thị giả mang tấm danh thiếp trả lại cùng với lời cáo lỗi. “Ồ. Ðây là lỗi tại ta,” vị Thống Ðốc bảo, rồi lấy cây bút chì gạch bỏ hàng chữ “Thống Ðốc Kyoto” trên tấm danh thiếp.

“Bây giờ hãy đem vào trình với thầy ngươi một lần nữa.”

“Ồ. Ông Kitagaki đấy hả!” Vị Thiền sư thốt lên khi trông thấy tấm danh thiếp. “Con hãy ra mời vị đạo hữu ấy vào đây.”

Ðời sống là một cuộc vui không ngừng tiếp nối, nhưng thiếu vắng con người. Ðời sống là một lễ hội tưng bừng, một liên hoan bất tận, nhưng con người không hề có mặt. Con người từ lâu đã tự tách rời mình ra khỏi khúc hoan ca không ngừng tiếp nối đó. Con người từ lâu đã không còn là một thành phần của cuộc sống này, họ tách biệt, xa lạ như đến từ một hành tinh khác –như là họ đã mất tất cả gốc rễ với cuộc sống này. Họ trở thành một thân cây đang héo rũ, chết khô, không còn sinh khí nữa. Chim chóc đã không còn tụ hội, những đám mây không còn hát ca, và những ngọn gió không còn nhảy múa đùa vui chung quanh nó.

Cái gì đã xảy ra với con người và tại sao như thế? Tại sao họ đang sống trong một địa ngục như thế? Tại sao con người luôn luôn ở trong tình trạng bế tắc như thế? Chắc chắn là phải có cái gì đó sai lầm ngay từ căn bản.

Nhìn dưới khía cạnh phân tích, chẩn đoán của Thiền, vấn nạn này bắt nguồn từ chỗ con người luôn suy tư rồi có một cái nhìn phóng chiếu về mình. Những cái cây không hề phải suy tư –chúng không có cái tôi. Những hòn đá, và bầu trời, trái đất này cũng thế, chúng không hề có cái tôi. Không có cái tôi chúng ta có cơ may sẽ không rơi vào khổ nạn. Cái tôi này chính là cánh cửa mở vào những khổ đau, hệ lụy. Nhà Phật gọi đó là atta, là cái ngã, cái tôi.

Chúng ta luôn khổ đau bởi vì chúng ta đã chất chứa khá nhiều trong cái ngã này. Tôi muốn nói lên điều gì khi cho rằng chúng ta chất chứa khá nhiều trong cái ngã? Và điều gì thực sự xảy ra khi chúng ta chất chứa quá nhiều thứ trong cái ngã đó? Một điều rõ ràng là bạn chỉ có thể sống hoặc ở trong hiện hữu này hoặc ở trong cái ngã  -không thể ở trong cả hai. Sống trong cái ngã có nghĩa là tách rời, chia biệt. Sống trong cái ngã có nghĩa là biến mình thành một ốc đảo, là tự vạch lên một lằn ranh biên giới chung quanh mình. Sống trong cái ngã có nghĩa là tạo nên một khoảng cách phân biệt giữa cái “Tôi là thế này” và “Tôi không phải là thế nọ”. Cái định nghĩa, cái biên giới giữa “Tôi” và “không phải Tôi” chính là những gì được gọi là bản ngã –một cái tôi hoàn toàn bị đóng khung, cô lập.

Nó làm cho bạn bị đóng băng –như một giòng sông không còn xuôi chảy. Nếu bạn luân lưu, cái ngã không thể nào hiện hữu, tuy nhiên bây giờ con người hầu như đã trở thành những tảng băng lạnh lùng. Họ không hề có một chút hơi ấm, họ không còn biết yêu thương –thương yêu là hơi ấm và họ sợ hãi thương yêu. Bởi vì nếu hơi ấm đến với họ, khối băng giá sẽ bắt đầu tan chảy và những biên giới sẽ biến mất. Trong yêu thương, những biên giới sẽ không còn chỗ đứng; trong niềm vui cũng không có chỗ cho những lằn ranh, bởi vì nỗi vui không bao giờ lạnh giá. Ngoại trừ cái chết, không có cái gì giá lạnh cả.

Nhưng mà cái bản ngã thì lại rất giá lạnh. Bản ngã  là cái chết. Những ai đang sống trong cái ngã của họ đều là những xác chết, hay nói một cách khác, họ chưa bao giờ được sinh ra trên cõi thế. Họ đã lỡ mất chuyến tàu đời. Ðể được sinh ra, để được sống cũng có nghĩa là luân lưu, nồng ấm, tan chảy, hoà điệu trong một giòng sống vô thủy vô chung, trong sinh thức chan hòa, không còn biết đâu là biên giới. Bạn là một sinh vật có ý thức, chắc chắn như vậy, nhưng trong đó không hề có sự ý thức về bản ngã. Ý thức tự nó là vô-ngã-thức.

Ý thức có thể làm cho con người hạnh phúc hơn bất kỳ cái gì khác trên thế gian này. Ðây là môt cơ may lớn cho con người. Nhưng đồng thời bên cạnh đó không phải là không có những hiểm nguy tiềm ẩn. Ý thức có thể biến thành ý thức tự ngã trong bất cứ khoảnh khắc nào, và trong giây phút đó, cõi cực lạc bỗng biến thành nơi trần cấu, ở đó bạn chỉ còn lại là một cái thây ma. Bạn giả vờ như là mình đang sống, bạn tin như vậy nhưng thật ra là bạn đang kéo lê cuộc đời mình, thật ra là bạn chỉ đang chờ đợi cái chết đến để giải thoát bạn ra khỏi nơi được gọi là đời sống này.

Lối tiếp cận của Thiền là làm thế nào để bạn trở lại thành môt con người không còn ngã chấp, hoàn toàn vô ngã, làm thế nào để giúp bạn xóa nhoà đi những ranh giới không cần thiết, để bạn không còn phải mãi bám víu vào những rào chắn này, làm thế nào để bạn lại trở thành một con người cởi mở, dễ thương, từ đó dòng sống có thể dễ dàng luân lưu thâm nhập vào nơi tận cùng sâu thẳm nhất trong bạn.

Lão Tử đã từng nói: “Mọi người có vẻ như rất chắc chắn về mình, ngoại trừ ta. Mọi người có vẻ như đã được định vị, ngoại trừ ta. Ta không là ai và cũng chẳng là cái gì cả. Ta không hề biết chắc là ta đang ở  đâu, cái gì là ta và không phải là ta. Ta không biết làm thế nào để xác định giữa cái ngã và tha nhân. Ta không biết “ta” và “ngươi” cách biệt ở chỗ nào.”

Sự thực là chúng không hề tách biệt. “Ta” chỉ là một chiều phân cực của « ngươi », chúng đều là những rung động của cùng một năng lượng. Cái năng lượng đang lên tiếng nói ở trong tôi cũng chính là cái năng lượng mà bạn đang lắng nghe, nó không hề chia lìa, nó không thể tách biệt. Nó chỉ là một quang phổ, một tần số duy nhất. Cái làn sóng mà tôi đang nói cũng cùng chung với làn sóng mà bạn đang lắng nghe. Cái năng lượng của con người nam trong tôi cũng là cái năng lương của con nguời nữ nơi một người nào đó. Cái chất người trong bạn và cái chất thực vật trong cây cỏ cũng đều có chung một thứ năng lượng. Ðó chính là cái năng lượng đã tạo nên nên đời sống như một nhất thể. Trong những hòn đá và những  ngôi sao, trong con người nam và con người nữ, tất cả đều có cùng chung chất liệu. Ðó là một nhất thể.

Ðánh mất tính cách nhất thể này và tự giam giữ mình trong cái vỏ bản ngã sẽ là một khổ nạn cho con người. Ðịa ngục chính là đây chứ không ở đâu xa. Bạn không phải chờ đợi một địa ngục nào khác, bạn đang sống ở trong đó rồi. Bản ngã của bạn chính là một thứ địa ngục. Không còn địa ngục nào khác hơn. Không hề có chín tầng địa ngục nằm sâu trong lòng đất. Nó đã ở đấy rồi, bạn đang ở trong nó và nó đang ở trong bạn. Cái địa ngục ấy có mặt cùng một lúc với cái bản ngã.

Thế nên chúng ta cần phải hiểu thấu đáo về cái hiện tượng của bản ngã. Và khi mà chúng ta hiểu được nó rồi, Thiền trở thành sáng tỏ, trở thành một pháp môn vô cùng giản dị. Một khi bạn hiểu được cái ngã đang phát khởi ở trong bạn, bạn sẽ loại trừ nó một cách dễ dàng. Ðiều hiểu biết cơ bản này sẽ giúp giải phóng bạn ra khỏi cái ngã đang trói buộc. Sự nhận thức tăng trưởng, cái ngã bắt đầu biến mất -chẳng khác gì bạn mang cây đèn vào phòng, ánh sáng sẽ xoá đi bóng tối.

Như vậy, điều đầu tiên là: Khi một đứa trẻ vừa mới sinh ra đời, nó không hề có bản ngã. Nó không hề biết mình là ai. Nó như một tờ giấy trắng. Thế rồi chúng ta bắt đầu viết chữ nghĩa lên đó. Chúng  ta bắt đầu bảo cho nó biết rằng nó là con trai hay con gái, là người Hồi giáo hay Ấn giáo, là tốt hay xấu, là thông minh hay ngu độn. Chúng ta tiếp tục nuôi dưỡng chúng bằng những ý tưởng. Chúng ta bắt đầu gieo vào đầu óc đứa trẻ ý nghĩ nó là ai: xấu hay đẹp, vâng lời hay ngỗ nghịch, dễ thương  hay đáng  ghét, hữu dụng hay vô dụng –tiếp tục nhồi nhét những ý tưởng như thế. Những ý tưởng này dần dần tích tụ lại trong tâm thức của nó, một số bám rễ sâu vào sinh thức của đúa trẻ, từ đó tấm gương tâm bám đầy bụi băm, ô nhiễm. Từ đó đứa trẻ bắt đầu suy nghĩ theo cung cách mà bạn đã giáo dục chúng.

Và thời gian trôi đi, đứa trẻ hoàn toàn quên mất rằng nó đã đi vào thế giới này trong một trạng thái rỗng không thuần khiết. Nó bắt đầu tin tưởng. Tin một cách triệt để vào bất cứ những gì mà bạn nói với nó. Nó yêu thương bạn. Nó chưa biết thế nào là nghi vấn, hoài nghi. Làm thế nào để nó có thể hoài nghi được? Nó chỉ là một đứa trẻ rất trong trắng, với một ý thức rất trinh nguyên, một tình yêu thương thuần khiết. Thế nên khi người mẹ nói bất cứ điều gì, nó đều tin như thế.

Bây giờ thì các nhà Tâm lý học cho chúng ta biết rằng nếu bạn cứ tiếp tục nhồi nhét vào đầu óc ai đó một điều gì rốt cuộc họ sẽ trở thành cái đó. Bạn sẽ trở thành con người theo trí tưởng của bạn. Hoặc giả, nếu bạn không trở thành như vậy, thì cái ý tưởng đó cũng đã bám rễ chặt chẽ ở trong tâm bạn –đó là tất cả những gì mà ta gọi là điều kiện hoá con người. Khi chúng ta tiếp tục bảo một đứa trẻ rằng nó là một thằng ngu, nó sẽ trở thành một thằng ngu, nó sẽ bắt đầu nghĩ rằng nó chỉ là một tên ngu đần. Không những thế, nó sẽ bắt đầu có thái độ ứng xử như một kẻ ngu. Nó bắt đầu điều chỉnh nhân cách xứng hợp với cái ý tưởng mà người ta gán cho nó. Khi tất cả mọi người đều cho rằng nó là một kẻ ngu thì nó cũng sẽ bắt đầu nghĩ rằng quả là mình ngu thật. Thật quả là điều rất khó khăn để biết rằng bạn là cái gì đó nếu như không có những cái nhìn của người khác về bạn. Không hề có chuyện như vậy. Những hỗ trợ là điều cần thiết.

Mà đứa trẻ thì lại chẳng hề được hỗ trợ. Nó nhìn chung quanh, nó nhìn sâu vào đôi mắt bạn. Ðó là tấm gương soi mà nó trông thấy rõ khuôn mặt của mình ở trong đó cùng với tất cả những gì mà bạn đang nói với nó. Một đứa trẻ có thể trở thành tốt đẹp hay xấu xa, có thể trở thành một vị thánh hay một tên tội phạm. Tất cả đều tùy thuộc vào hoàn cảnh và cách thức mà bạn điều kiện hoá y.

Tuy nhiên cho dù y có trở thành một vị thánh hay một kẻ tội lỗi cũng không thành vấn đề -sự khốn khổ cũng giống nhau thôi. Trở thành người ngu hay kẻ trí cũng thế. Hãy nhớ kỹ điểm này. Ðiều kiện hoá luôn mang đến khổ nạn. Bạn có thể điều kiện hoá y thành một vị thánh và rồi y sẽ là một vị thánh, nhưng mà y vẫn luôn khốn khổ.

Bạn có thể đi tìm và nhìn kỹ một vị thánh của bạn đi rồi bạn sẽ thấy không ai khốn khổ bằng ông ta. Những kẻ tội lỗi đôi lúc còn sung sướng hơn là những ông thánh. Những ông thánh này –làm sao họ có thể cười lớn tiếng được, làm sao họ có thể vui sống được, làm sao họ có thể hát ca nhảy múa được? Làm sao họ có thể sống một cách bình thường, rất người như chúng ta? Họ là những siêu nhân và bị đóng băng trong cái thế giới siêu nhân đó. Cũng chỉ là một loại bản ngã đơn thuần mà thôi.

Thiền là một loại hình tôn giáo khác biệt. Nó mang nhân tính vào tôn giáo. Nó chẳng  hề bận tâm đến những gì gọi là siêu nhân, mối quan tâm chính của nó là làm sao biến cuộc sống đời thường thành một ân sũng. Các tôn giáo khác luôn tìm cách tiêu diệt cuộc sống đời thường của bạn, biến bạn thành một con người nào khác rất cá biệt. Ðây cũng chỉ là những hành trình của bản ngã và sẽ chẳng bao giờ mang đến cho bạn hạnh phúc. Chúng đang làm công việc điều kiện hóa bạn, biến bạn thành nhân vật khả kính -bởi vì bạn là người tốt nên xã hội kính trọng bạn, bởi vì bạn là người tốt nên cha mẹ, thầy cô kính  trọng bạn –và rồi ngày qua ngày, cái ý tưởng này được nhồi nhét vào tâm bạn, rằng bao lâu mà bạn là người tốt thì mọi người đều kính trọng bạn, bằng ngược lại sẽ không có ai kính trọng bạn cả.

Thế nhưng sự đáng tôn trọng không phải là đời sống mà chỉ là một thứ độc dược. Những người sống thực sự không hề bận tâm đến chuyện được tôn trọng. Họ chỉ sống; và sống một cách chân thực. Họ không có một chút mảy may quan tâm đến chuyện người khác nghĩ như thế nào về mình. Gurdjieff (1) thường bảo môn đồ như thế này, “Chớ nên bận tâm. Hãy nhớ kỹ rằng đừng nên bận tâm đến người khác, bởi vì nếu cứ mãi quan tâm đến họ thì cái ngã sẽ trổi dậy ở trong bạn. Phải nên cắt đứt, bứng rễ tất cả.”

Một khi đứa trẻ bắt đầu ổn định là lúc cái ngã bắt đầu thành hình. Cái ngã này là một thành phẩm, một phó sản của xã hội. Nó không hề thực có nhưng bạn tin vào nó, thế thôi. Ðó chỉ là sự tin tưởng, một sự tin tưởng vô cùng nguy hiểm hơn bất cứ chuyện gì khác. Trong thực tế chúng ta không hề có một cái tôi riêng biệt, không thể có chuyện như vậy -bởi vì chúng ta không hề tách rời khỏi đời sống, chúng ta được nối kết cùng nhau trong cùng một vũ trụ. Ðó là ý nghĩa của tiếng ‘universe’ -nhất trí, toàn thể. Cùng một nhịp, một tiết tấu chứ không phải đa nhịp. Tất cả đều hợp nhất; trong cái chết, cái sống, trong sự ra đời, trong thương yêu, thù hận, tất cả chúng ta đều là một, đều cùng chung một nhịp đập với nhau.

Cái hơi thở mà tôi hít vào từ bạn mà đến. Mới giây phút trước đây, cái hơi thở đó là của bạn, bây giờ là hơi thở của tôi. Trong khoảnh khắc tới đây, nó không còn là của tôi nữa mà là của một người nào đó. Ngay cả hơi thở của bạn, bạn cũng không thể xác quyết rằng, đây là của tôi. Nó luôn chuyển động.

Chúng ta đang sống trong một biển đời. Chúng ta đang sống trong nhau. Cái gì thuộc về bạn cũng có thể thuộc về tôi và ngược lại. Chỉ mới một khoảnh khắc trước đây khi tôi bắt đầu nói chuyện, có một cái gì đó đang ở trong tôi; nhưng bây giờ khi tôi nói ra, nó đã đi vào bạn, nó trở thành của bạn. Nó sẽ trở thành ý thức của bạn, ký ức của bạn, tâm của bạn, thuộc về bạn một cách hoàn toàn. Một khi một ý tưởng đã được nghe, hiểu thì nó đã trở thành của bạn rồi, nó không còn là của tôi nữa. Chúng ta được kết nối cùng nhau.

Cái ngã vì thế chỉ là một thực thể giả tạo được xã hội tạo nên với chủ đích riêng. Nếu bạn hiểu được những chủ đích này bạn có thể tiếp tục đóng trọn vai trò nhưng không hề để cho nó lôi cuốn bạn đi một cách u mê. Cái chủ đích đó là mọi người đều cần một cái căn cước bằng không mọi việc sẽ rối mù lên. Mọi người đều cần một cái tên, mọi người đều cần đến một cái địa chỉ, một cái thẻ căn cước, một cái giấy thông hành, nếu không mọi chuyện sẽ trở nên vô cùng rắc rối. Làm sao để gọi một người? Làm sao để đề cập đến ai đó? Ðây là những lợi ích thực tiễn –chúng quả thật rất cần thiết, nhưng người ta không tin vào chúng lắm. Chúng chỉ là những giả danh.

Chúng ta gọi một cái hoa nào đó là ‘hoa hồng’. Dứt khoát đây không phải là cái tên của nó –nó không hề có tên- thế nhưng ta phải gọi như thế nếu không thì khó mà phân biệt được một cái hoa hồng và một cái hoa sen. Và giả dụ như bạn muốn một đóa hoa hồng, rất khó để diễn tả là bạn đang muốn cái gì.

Những cái này chỉ là những vật dụng cần thiết. Vâng, bạn cần một cái tên, bạn cần một cái nhãn hiệu, thế nhưng bạn không phải là cái nhãn hiệu hay cái tên đó. Ðây là một tĩnh giác cần thiết phải được phát khởi ở trong bạn -rằng bạn không hề là danh, cũng không hề là sắc, rằng bạn không phải là người Ân Ðộ giáo cũng không phải là người Cơ Ðốc, không là người Trung Hoa hay là người Ấn Ðộ, rằng bạn không hề thuộc về bất cứ ai, không thuộc về bất cứ giáo phái, hay tổ chức nào, rằng cái toàn thể thuộc về bạn và bạn thuộc về cái toàn thể. Ngoài ra không có gì có thể đúng đắn hơn. Hiểu được như thế, cái bản ngã của bạn ngày sẽ càng trở nên nhạt nhòa đi cho đến một ngày bạn biết được rằng bạn có thể sử dụng được nó mà nó thì không thể sai khiến được bạn.

Một điểm thứ hai cần lưu ý: Bản ngã luôn đi đôi với một vai trò hay nhiệm vụ. Chẳng hạn như người ta gọi một người nào đó là cô thư ký, là ông ủy viên, là người làm vườn hay ông thống đốc. Thế nhưng đây chỉ là những chức phận, chúng cho thấy những công việc mà bạn đang làm; chúng không phải là con người bạn.

Khi một người nào đó hỏi bạn, “Anh là ai?” và bạn trả lời rằng, “Tôi là một kỹ sư”, câu trả lời này đã sai lầm ngay từ căn bản. Làm sao bạn là kỹ sư được. Kỹ sư là chỉ công việc mà bạn đang làm, nó đâu phải là bạn? Ðừng nên để mình bị cột chặt quá mức vào chức phận bởi vì như vậy bạn sẽ trở nên bị cầm tù vào đó. Bạn đang làm công việc của một kỹ sư, của một bác sĩ hay của một vị thống đốc không có nghĩa rằng bạn là cái đó. Bạn có thể bỏ công việc kỹ sư và trở thành một người hoạ sĩ, và rồi bạn cũng có thể bỏ công việc của người họa sĩ để trở thành một người lau chùi, quét dọn… không thể nào nói cho hết được.

Khi mới chào đời, một đứa trẻ có cả một chân trời rộng mở, nhưng chân trời này theo với thời gian ngày càng khép lại, đứa trẻ bắt đầu trở nên ổn cố trong một hướng nhất định nào đó. Một đứa trẻ được sinh ra trong một thế giới với nhiều chiều kích thế nhưng không sớm thì muộn nó bắt đầu lựa chọn. Và chúng ta đi giúp nó làm công việc lựa chọn này để nó sẽ trở thành một con người nào đó.

Ngạn ngữ Trung Quốc có nói rằng con người được sinh ra hoàn toàn không có giới hạn nhưng chỉ một số rất ít người người chết trong vô hạn. Con người sinh trong vô hạn nhưng chết trong giới hạn. Khi bạn mới chào đời, bạn chỉ là một sinh thể thuần khiết, nhưng khi bạn chết đi, bạn là một ông bác sĩ, kỹ sư, hay là một vị giáo sư… Bạn trở thành một kẻ thua cuộc trong đời sống. Khi bạn sinh ra, tất cả mọi cánh cửa và biết bao là cơ may mở ra cho bạn -bạn có thể trở thành một giáo sư, một nhà khoa học, một nhà thơ –hàng triệu cơ hội mời chào, mọi cánh cửa đều rộng mở. Thế rồi theo thời gian bạn đi vào ổn định, bạn trở thành một giáo sư -một giáo sư Toán chẳng hạn, bạn trở thành một chuyên gia trong một lãnh vực nào đó. Sự chọn lựa trở thành một cái gì đó ngày càng thu hẹp lại. Và bây giờ bạn chẳng khác gì một con đường hầm nhỏ bé càng lúc càng trở nên thu nhỏ lại.  Khi mới sinh ra bạn chẳng khác gì một bầu trời, thế nhưng chẳng bao lâu bạn bắt đầu chui vào một con đường hầm và chẳng bao còn giờ bước ra ngoài được nữa.

Con đường hầm đó chính là bản ngã. Nó được gắn liền với danh phận, chức vụ. Như vậy, thật quả là một điều lăng mạ khi ta nghĩ về một người nào đó đơn thuần như  là một anh thư ký quèn. Quả là một điều lăng mạ khi bạn nghĩ về mình cũng chỉ là một anh thư ký quèn như thế, đó là một sự xuống cấp nghiêm trọng. Bởi vì chính bạn là những thượng đế, là những nữ thần, ngoài ra không có gì đúng đắn hơn. Có thể còn cao hơn chứ không thể thấp hơn. Khi tôi gọi bạn là những thượng đế hay nữ thần, ý tôi muốn nói đến cái khả năng, cái tiềm năng vô hạn của bạn.

Có thể là bạn sẽ không gắng sức để biến cái tiềm năng vô hạn đó trở thành hiện thực trên mọi lãnh vực –không ai có thể làm được chuyện đó bởi vì nó bao la rộng lớn vô cùng. Thế nhưng bạn là cả một vũ trụ mà cho dù thời gian trải dài đến vô lượng bạn cũng không thể làm cạn kiệt được cái tiềm năng ẩn chứa trong đó. Ðây chính là ý nghĩa khi tôi nói rằng bạn là thượng đế -bạn là vô biên.

Tuy nhiên một vài điều sẽ trở thành hiện thực. Bạn học một ngôn ngữ, và bạn trở nên người ăn nói lưu loát, bạn trở thành một nhà hùng biện. Bạn có một cảm quan đặc biệt với ngôn từ, và rồi bạn trở thành nhà thơ. Bạn có một thính giác đặc biệt nhạy cảm với âm nhạc, bạn yêu âm nhạc, có năng khiếu về thẩm âm, thế là bạn trở thành một nhạc sĩ. Thế nhưng đây chỉ là những khả năng rất nhỏ bé, hạn hẹp. Ðừng bao giờ nghĩ rằng đạt đến như vậy là hết mức rồi; không có ai được xem là kết thúc với một cái gì đó. Tất cả những gì mà bạn đã làm được chẳng là cái gì cả nếu đem so với khả năng của bạn.

Bản ngã  có nghĩa là chấp vào một cái chức vụ nào đó. Một điều chắc chắn là ông thống đốc có một loại ngã chấp riêng -bởi vì ông ta là thống đốc thế nên ông ta cho rằng mình phải hành xử sao cho đạt cái vai trò đó. Một ông thủ tướng cũng có một loại ngã chấp tương tự. Ngoài đời đều như thế cả. Thật là ngu xuẩn và điên rồ hết sức. Ðời sống rất đổi bao la đâu có thể để bị đóng khung như vậy. Không thể như thế được. Bạn càng thể nhập sâu xa vào đời sống chừng nào, những chân trời bao la hơn sẽ càng mở rộng cửa. Vâng, bạn có thể leo lên một đỉnh núi rồi bỗng nhiên một đỉnh núi khác hiện ra –không bao giờ kết thúc. Con người cứ tiếp tục được tái sinh trong từng khoảnh khắc nếu y cứ vẫn mãi là một sinh thể đầy tiềm năng.

Bản ngã xoay quanh chuyện hành xử, tâm thức quan tâm đến chuyện sống. Thiền là sống trọn vẹn trong khi con người cứ mãi loay hoay với chuyện hành xử. Thế nên chúng ta mới phải khốn khổ bởi lẽ cái sinh thể vô cùng rộng lớn của chúng ta lại bi đem đi giam hảm vào những con đường hầm chật hẹp. Ðiều đó tạo nên khổ nạn, ngục tù. Con người hoàn toàn đánh mất tự do và cho dù ở bất cứ nơi đâu bạn cũng đều bắt đầu cảm thấy  mình bị buộc ràng, vây bủa, cản lối, ngăn đường. Bạn bắt đầu cảm thấy mình bị hạn chế ở khắp nơi. Nhưng vấn nạn này là hoàn toàn do bạn gây ra, chẳng có ai trách nhiệm về chuyện đó cả.

Khi một người hiểu được rằng họ chỉ hành xử chức năng, họ có thể làm một ngàn lẻ một công việc khác nhau mà không hề bị dính mắc vào chúng. Khi ngồi ở văn phòng làm việc, một người có thể là vị thống đốc, nhưng ngay từ khoảnh khắc bước chân ra khỏi văn phòng, ông ta không còn là vị thống đốc nữa mà trở lại là bầu trời bao la, là một thượng đế. Khi về đến nhà, ông ta hành xử bổn phận của một người cha, ông thương yêu vợ trong vị trí của một người chồng với tâm không hề bị dính mắc. Ông ta phải làm một ngàn lẻ một chuyện như thế mà vẫn ung dung tự tại không bị vướng bận vào chức năng hành xử. Ông ta là một người cha, một người chồng, một người mẹ, một người anh, một đứa con, người thầy giáo, vị thống đốc, ông thủ tướng, tổng thống, anh bồi phòng, ca sĩ,… làm một ngàn lẻ một công việc như thế -thế nhưng y vẫn thong dong không vướng mắc. Y đã thoát ra, đã ở ngoài vòng cương tỏa. Không có gì có thể giam giữ y. Y bay lượn qua những nơi này nhưng không biến chúng trở thành những nhà tù của chính mình. Mà thực ra, càng trải qua nhiều vị trí, y càng trở nên tự do hơn.

Như thế đó. Khi ở trong văn phòng bạn hãy cứ là người thư ký, ủy viên hay thống đốc –không có vấn đề- nhưng một khi bước ra khỏi cửa văn phòng, hãy cởi chiếc áo thống đốc, thư ký hay ủy viên ra. Chức vụ hành xử của bạn nên được chấm dứt tại đây. Mang nó theo làm gì? Không nên bước ra đường như là một vị thống đốc hay không phải là thống đốc. Cái nón thống đốc đó sẽ trở nên nặng nề trên đầu, không làm cho bạn vui sống cách thoải mái. Làm sao vị thống đốc có thể hoà mình, nhảy múa cùng với tiếng hót líu lo của đàn chim trên những cành cây ven đường? Rồi trời mưa xuống và con công có thể xòe đôi cánh múa –làm sao vị thống đốc có thể dừng lại đó đứng ngắm nhìn cùng với đám đông? Khó có thể có chuyện như vậy. Một vị thống đốc đã cứ luôn phải xem mình là thống đốc. Ông ta đi trên con đường của riêng mình, chẳng bao giờ nhìn ngược nhìn xuôi đâu cả, chẳng hề bận tâm đến cỏ cây hôm nay đang khoác lên chiếc áo màu xanh, chẳng hề ngước mắt lên bầu trời để nhìn ngắm trăng sao. Ông ta là thống đốc.

Những cái ngã chấp loại này đang giết chết bạn. Càng chấp vào chúng bao nhiêu bạn càng gần hơn với cái xác chết bấy nhiêu. Ðây là điều mà bạn hãy ghi nhớ. Ðừng bao giờ giam giữ mình vào chức năng mà bạn đang hành xử. Tác hành của bạn chẳng liên hệ gì tới sinh mệnh của bạn. Bao lâu mà chúng ta còn đứng trên bình diện đời sống để nhìn,  tác hành của bạn chẳng mang một ý nghĩa nào cả.

Có một số người thỉnh thoảng tìm đến gặp tôi và hỏi, “Nghiệp báo là gì? Kiếp trước là thế nào?” Bởi vì tôi nói rằng bạn có thể đạt thành giác ngộ chỉ trong chớp mắt, thế nên họ mới hỏi, “Thế thì nghiệp báo là cái gì?” Tôi muốn nói với các bạn rằng, nghiệp báo không hề là nơi giam giữ bạn, những tác hành không phải là nơi giam giữ bạn. Nếu bạn cứ mãi bị nhốt vào đây, điều hết sức đơn giản là tại vì bạn muốn như vậy, ngược lại chẳng có nơi đâu là chốn ngục tù. Chẳng khác gì bạn bước ra khỏi cửa văn phòng và liệng bỏ chiếc áo thống đốc, cứ như thế bạn sẽ chẳng bao giờ còn bị dính mắc vào đời sống. Giấc huyễn mộng đã qua đi, dù là cơn mơ ngọt ngào hay ác mộng. Bạn đã thoát ra ngoài.

Ðây là nỗ lực liên tục của một thiền giả. Từng khoảnh khắc đoạn diệt được quá khứ, y liệng bỏ chúng một cách hoàn toàn. Nó không còn hiện hữu ở đó, không còn vướng vất chung quanh, y hoàn toàn tự do. Thế thì đâu còn nghiệp ở đó nữa? Nghiệp không còn cản trở bạn, bạn chỉ dính mắc vào nó mà thôi. Ðây chỉ là một thói quen, một thói quen không hơn không kém, và bạn cứ tiếp tục đeo đuổi mãi không thôi.

Khi không có bà xả ở bên cạnh thì bạn đâu phải là một ông chồng? Bạn là chồng thế nào được nếu như không có vợ? Có phải là chuyện xuẩn động không? Khi không có đứa con ở đó, bạn không thể là một người cha hay một người mẹ. Ðâu có thể như vậy được? Khi bạn không làm thơ thì bạn đâu phải là một nhà thơ? Khi bạn không khiêu vũ thì bạn đâu phải là một vũ công? Chỉ khi nào bạn nhảy múa thì bạn mới được gọi bằng danh hiệu như thế. Trong khoảnh khắc đó con người của bạn rung động cùng với chức năng của một vũ công. Nhưng chỉ trong khoảnh khắc đó thôi. Khi vũ điệu chấm dứt, sẽ không còn có người múa, và bạn không còn dính mắc vào đó nữa. Bằng cách này ta hoàn toàn thong dong tự tại -thỏng tay vào chợ.

Như vầy tôi nghe.

Một anh diễu của vua thiện nghệ về ngón chơi chữ thường hay châm chọc vua đến độ không còn chịu đựng nổi, vua ra lệnh treo cổ y. Thế nhưng khi những người hành hình dẫn y đến giá treo cổ, nhà vua suy nghĩ lại và thấy rằng khó mà kiếm một anh châm chọc hay như thế nên hối hận, liền sai sứ giả tức tốc mang lệnh ân xá của vua chạy đến pháp trường.  Người sứ giả đến nơi vừa kịp lúc khi anh chơi chữ đang đứng dưới giá treo cổ với chiếc thừng quanh cổ, đọc quyết định khoan hồng của nhà vua -với điều kiện là anh ta hứa rằng từ nay trở đi sẽ không còn dở trò chơi chữ nữa. Dĩ nhiên đây là môt cơ hội được thoát chết rất quyến rũ, nhưng rồi người ta thấy anh chơi chữ buột miệng: “Không dây thòng lọng là tin lành” (1). Lập tức anh ta bị treo cổ.

Lại chuyện nghiệp báo tiền thân. Khi tiền kiếp của bạn không còn đó nữa, làm sao nó có thể tiếp tục lẩn quẩn chung quanh bạn? Chẳng qua đây chỉ là một thói quen mà bạn thì lại không chịu từ bỏ nó. Trong kiếp này bạn lại tiếp tục sống với cái thói quen này. Ðến một ngày nào đó bạn từ bỏ nó, lúc đó bạn sẽ hoàn toàn tự do. Chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi tất cả quá khứ có thể được hoàn toàn đọan diệt.

Ðây là một trong những thông điệp có ý nghĩa nhất của Thiền: Bạn có thể đạt đến giác ngộ chỉ trong chớp mắt. Ngoại trừ Thiền, tất cả những tôn giáo khác đều rất khốn khổ với cái chuyện giác ngộ này. Họ rất đổi nghèo nàn, họ tính toán như kiểu con buôn. Họ bảo rằng những cuốn sổ sách đời của bạn cần phải được đóng lại, để quyết toán những ác nghiệp cho quân bình với thiện nghiệp, và điều này phải đòi hỏi thời gian, không phải chuyện dễ dàng đâu. Bởi vì bạn đã hiện hữu ở đây ngay từ vô thủy, có thể nói là từ a tăng tỳ kiếp, đã tạo ra trùng trùng duyên nghiệp, bây giờ bạn bảo rằng phải xoá sạch chúng ngay trong kiếp này, đâu có dễ dàng như thế?

Ðấy là chưa kể trong khi bạn đang làm công chuyện dọn dẹp tất cả mọi chuyện của quá khứ, thì đồng thời bạn cũng sẽ tạo ra biết bao nhiêu chuyện khác –và chúng lại trở thành những đầu mối cho vấn nạn của bạn trong tương lai. Chắc chắn là bạn sẽ phải ăn rồi –hay ít ra là sẽ phải thở. Và khi bạn còn đang thở bạn làm chuyện bạo động, và khi bạn còn đang ăn, sẽ vẫn còn chuyện bạo động. Vâng, bạn sẽ có một đời sống, và đời sống thì đầy bạo động. Thế rồi bao nhiêu chuyện lại bắt đầu kết tụ chung quanh bạn. Và cái vòng lẩn quẩn đó cứ tiếp diễn không bao giờ ngưng nghỉ, bạn không thể nào thoát ra khỏi cái vòng quay đó.

Cái điều nghịch lý, nhưng mang tính luận lý của Thiền rất là dễ hiểu. Thiền nói rằng bạn có thể thoát ra khỏi tất cả cái đó ngay trong khoảnh khắc này bởi vì nó chỉ là một phần chấp trước của bạn. Những nghiệp báo không hề dính mắc vào bạn, chính bạn đang chấp trước vào nghiệp báo. Nếu bạn ngưng cái chuyện bám víu này… có nghĩa là mọi chuyện được kết thúc.

Nhưng làm thế nào để ta có thể không còn dính mắc? Không có con đường nào khác hơn là bạn phải bắt đầu sống một cuộc đời thực sự, ngay trong đời sống này. Bạn hãy là một người chồng nhưng không hề là một người chồng. Ðó là ý nghĩa khi tôi nói rằng hành giả phải giống như một nhà nghệ sĩ tài ba. Bạn hãy là một người mẹ nhưng không hề là một người mẹ. Ðừng bao giờ bị dính mắc vào vai trò mà mình đang sống. Vai trò của bạn, bạn phải hoàn tất một cách trọn vẹn nhất, tốt đẹp nhất, dễ thương nhất, bạn hãy vui sống với nó và xem đó như là cả một công trình nghệ thuật. Hãy là một người vợ tuyệt vời, người chồng tuyệt vời, người tình tuyệt vời, nhưng đừng bao giờ trở nên dính mắc với nó. Cái khoảnh khắc mà bạn trở thành là cái đó, bạn bắt đầu bước vào khổ nạn.

Ðừng bao giờ để cho chức vụ chiếm lĩnh con người bạn. Ðừng bao giờ để cho vai trò chiếm lĩnh con người bạn. Hãy sống như một nhà nghệ sĩ lành nghề. Nhà nghệ sĩ có thể đóng không biết bao nhiêu vai trò –y có thể là một người cha, là người mẹ, là kẻ sát nhân, có khi đóng những vai trò rất quan trọng, nhưng cũng có khi chỉ giữ một vị trí thật khiêm nhường, lố bịch. Thế nhưng y đóng tất cả vai trò một cách hoàn hảo, không hề bận tâm đến phần vụ được giao phó. Luôn luôn thiện nghệ, y mang tất cả tâm hồn của mình vào sống với vai trò. Nếu bạn muốn y đóng vai sát nhân, y sẽ là kẻ sát nhân tuyệt hảo nhất trong thế giới này, nếu bạn muốn y là một vị thánh, y sẽ trở thành một con người thánh thiện hoàn toàn. Và y có khả năng thay đổi: trong màn này thì y là vị thánh, nhưng qua màn khác y lại là kẻ sát nhân. Tuy nhiên khả năng hoàn hảo trong diễn xuất của y không hề thay đổi.

Tính cách linh động này cũng nên được xảy ra trong đời sống như thế. Ðời sống chẳng qua là một vở kịch lớn. Vâng, cái sân khấu đời thật vô cùng lớn lao -cả trái đất này đâu có khác gì một cái sân khấu và mọi người quay chung quanh nó như là những diễn viên. Không ai trong chúng ta có thể biết được toàn bộ cái gánh hát này sẽ đi về đâu, sẽ kết thúc như thế nào. Cũng không có ai biết trước tuồng tích, cứ thế mà sáng tạo, cứ thế mà tùy cơ ứng biến trong từng khoảnh khắc.

Trong Thiền cũng có những loại kịch như vậy, được gọi là kịch Noh. Nó không hề có kịch bản sẵn, chỉ có những diễn viên. Khi tấm màn được kéo lên, diễn viên cứ việc tự biên tự diễn. Rồi mọi việc sẽ bắt đầu xảy ra. Chắc chắn là như vậy rồi, khi có con người ở đâu, tất là sẽ có chuyện xảy ra ở đó. Cho dù là họ chỉ ngồi im lặng và ngó nhau. Không cần phải chuẩn bị trước, không cần phải tập dượt trước, một cái gì đó chắc chắn sẽ xảy ra.

Ðời sống cũng giống y như vậy –trong từng khoảnh khắc. Hãy nhảy ra khỏi quá khứ và rồi bất cứ chuyện gì sẽ xảy ra, ta hãy để cho nó xảy ra mà không cần phải ức chế, dồn nén. Sống trọn vẹn với nó và rồi tự do sẽ đến với bạn.

Trước khi nghe kể một câu chuyện, có một vấn đề khác tôi cũng cần lưu ý các bạn. Cái bản ngã hay cái tôi chỉ là một bộ phận mà cứ làm như mình là cả toàn thể -giống như đôi tay của tôi lại cứ tưởng rằng mình là toàn thể xác thân. Mọi chuyện trở nên rắc rối là như thế. Chúng ta chỉ là những bộ phận trong một vũ trụ vô cùng vô tận, thế nhưng chúng ta lại cứ xem mình là cả cái vũ trụ này.

Cái bản ngã chỉ là một loại khùng điên, là tên loạn thần kinh, là hoang tưởng. Cái bản ngã rất là dở hơi; nếu bạn chịu khó lắng nghe nó bạn sẽ nhận ra điều đó. Nó nghĩ rằng bất cứ chuyện gì cũng có thể làm được. Nó nghĩ là nó có thể chinh phục được tất cả, nó nghĩ là nó có thể chinh phục được thiên nhiên, Thượng Ðế. Trong ý nghĩ của nó chỉ có chuyện chinh phục. Trong ý nghĩ của nó chỉ có chuyện xâm lấn. Nó nghĩ rằng mọi chuyện đều có thể xảy ra, mọi chuyện đều có thể làm được. Thế là nó cứ tiếp tục chạy đưổi theo những tham vọng không bao giờ ngưng nghỉ, và tiếp tục ngày càng điên khùng hơn.

Trong truyện cổ Trung Hoa có truyện Hầu  Vương (2) nói về một con khỉ. Con khỉ là một trong những biểu hiệu cổ xưa nhất để chỉ cái tâm, cái ngã, cái tôi –Tâm viên ý mã. Con khỉ cũng là một ẩn dụ nói lên sự xuẩn động của bản ngã con người. Ðây là một câu chuyện rất hiếm hoi, chỉ có Thiền gia mới có thể sáng tạo ra một câu chuyện như thế, ngoài ra không một tôn giáo nào có đủ can đảm. Ðối với những tôn giáo khác -những người Cơ Ðốc, những người Ấn giáo, Hồi giáo,…- sẽ xem đây như là một chuyện phạm thánh, phạm thượng với Ðức Phật hay với Thượng Ðế. Thật ra không phải như thế. Thiền gia yêu kính Ðức Phật vô cùng đến độ họ có thể nói chuyện tếu về Ngài. Nó khởi phát từ lòng mến mộ sâu sắc; kính yêu mà không sợ hãi. Thiền gia không thuộc vào loại người kinh-sợ-Thượng-Ðế, hãy nhớ như vậy, họ là những người yêu-mến-Thượng-Ðế. Khi bạn thương yêu ai, bạn cũng có thể nói chuyện cười về người đó. Và họ hiểu rằng, tiếng cười đó không hề làm suy giảm hình ảnh tôn kính của Ðức Phật. Thực ra, tiếng cười của họ, càng làm tăng thêm lòng yêu kính đối với Ngài.

Câu chuyện kiểu này chắc chắn là sẽ bị lên án bởi các tôn giáo khác. Vâng, đúng như vậy, chắc chắn là người Cơ Ðốc không thể nào viết một câu truyện như thế về Jesus. Người Kỳ na giáo không thể viết một câu chuyện như thế về giáo chủ Ni Kiền Tử (Mahavira) của họ và ngay cả người Phật tử Ấn cũng không thể viết một câu chuyện như thế về Ðức Phật. Ðiều này chỉ có thể xảy ra tại Trung Hoa và Nhật Bản, nơi mà tôn giáo đã trưởng thành, chín mùi rực rỡ. Chỉ những nơi đó người ta mới có tinh thần hài hước.

Bây giờ mời bạn lắng nghe câu chuyện.

Con khỉ Tề Thiên tìm đến Ðức Phật. Y cho rằng mình là loại siêu khỉ, không có bất cứ chuyện gì mà y không thể làm được. Y còn ngon lành hơn cả A Lịch Sơn Ðại Ðế. Y tuyên bố, “Cái gì mà không thể làm được? Cái chữ đó không hề có trong cuốn tự điển của tôi. Tôi có thể làm được bất cứ chuyện gì.” Y là một con khỉ kiệt xuất –hay ít ra, y tưởng rằng mình như thế.

Ðức Phật Thích Ca liền bảo y: “Ðược rồi, ta sẽ đánh cuộc với ngươi. Nếu ngươi quả thật là một con khỉ thông minh và tài năng xuất chúng như thế, hãy thử nhảy ra khỏi lòng bàn tay phải của ta. Nếu ngươi làm được như thế, ta sẽ bảo Ngọc Hoàng Thượng Ðế về Tây Phương sống chung với ta và nhường lại ngôi báu cho ngươi. Nhưng nếu ngươi thất bại, ngươi phải trở về hạ giới ăn năn sám hối xong một tiểu kiếp hãy trở lại đây gặp ta để nói chuyện.”

Con khỉ Tề Thiên nghĩ thầm: “Lão Phật Tổ này không biết có khùng không đây. Ta nhảy cân đẩu vân một cái lên đến một trăm lẻ tám ngàn bộ, trong khi cái bàn tay của lão ta nhiều lắm chỉ tám phân là cùng, làm sao mà không nhảy ra khỏi được?” Nhưng để cho chắc ăn y hỏi:

“Ông có chắc những điều ông nói không?”

Phật Thích Ca trả lời: “Không lẽ ta nói láo với ngươi?”

Xong, Ðức Phật xòe bàn tay phải ra, không lớn hơn một chiếc lá sen. Con khỉ Tề Thiên liền nhét thiết bảng vào lỗ tai, rán sức bình sinh dùng thần thông nhảy tót lên trời. Y nhảy quá lẹ đến độ không ai còn trông thấy bóng dáng y, ngoại trừ Ðức Phật với tuệ nhãn của Ngài là không bỏ sót một hành động nhỏ nào.

Con khỉ Tề Thiên nhảy đến một nơi mà y nghĩ là cao lắm rồi, không còn tăm dạng trời đất gì nữa, chỉ còn năm cột trụ màu hồng ngất ngưỡng giữa hư không. “Ðây chắc là tận cùng thế giới rồi,” con khỉ Tề Thiên nghĩ thầm như vậy. “Bây giờ ta chỉ việc trở về nhận giải thưởng chiếc ngai vàng mà lão Phật Tổ đã hứa thôi.”

“Nhưng mà khoan đã, để đề phòng lão Phật Tổ trở mặt, ta phải ghi lại một cái gì làm bằng chứng.” Thế là con khỉ Tề Thiên chọn cái gốc cột trung tâm viết vào đó hàng chữ: “Tề Thiên Ðại Thánh đã đến nơi nầy.” Và để tỏ dấu khinh thị, y liền đái vào gốc cột thứ nhất trước khi nhảy về chỗ cũ để gặp Phật.

Ðứng trên bàn tay Phật, Tề Thiên tuyên bố, “Ta đã nhảy ra khỏi bàn tay ông rồi đó và bây giờ trở về đây. Ông hãy đi bảo Ngọc Hoàng Thượng Ðế nhường lại cõi thiên giới này cho ta.”

Phật Thích Ca mĩm cười, “Này con khỉ hôi hám kia, ngươi ở trong lòng bàn tay ta tự nãy giờ, đâu có nhảy đi đâu mà nói vậy?”

Tề Thiên cãi: “Ông lầm rồi! Ta đã nhảy tới cuối trời lận. Ở đó ta còn thấy năm cột trụ chống trời ngất ngưỡng giữa hư không cơ mà. Ta sẽ dẫn ông đến đó để chỉ cho ông thấy.”

“Thôi không cần phải đi đâu cả,” Ðức Phật bảo, “Hãy nhìn xuống bàn tay ta.”

Con khỉ Tề Thiên mở to mắt nhìn xuống lòng bàn tay Phật, và ngay cuối lóng tay của ngón giữa, y thấy hàng chữ: Tề Thiên Ðại Thánh đã đến nơi này. Và từ khoảng cách giữa ngón cái và ngón trỏ của Ðức Phật, bay ra mùi khai nồng của nước đái khỉ!

Con khỉ như đã nói là một ẩn dụ về cái ngã. Cái bản ngã nghĩ là nó có thể làm được bất cứ điều gì. Nó cứ sống trong ảo tưởng sai lầm như thế. Phần tử mang ảo tưởng rằng mình là toàn thể. Cái bản ngã bất toàn lại cho mình là đấng toàn năng. Cái bản ngã, vốn không hề hiện hữu, nhưng lại cứ nghĩ rằng mình là trung tâm của mọi hiện hữu. Khổ nạn được bắt nguồn từ đó.

Chúng ta cứ vẫn phải nỗ lực không ngừng và vẫn luôn thất bại vì tiền đề đã sai lầm ngay từ căn bản. Con người tiếp tục để vươn đến thành công nhưng họ chẳng bao giờ thành công. Tất cả mọi thành công đều mang đến những bực dọc. Chúng ta đã đổ ra không biết bao nhiêu tiền bạc, và công của, khoa học ngày càng tiến bộ không ngừng, thế nhưng những nỗi khổ đau vẫn không ngừng tăng trưởng.

Những khổ đau của hôm nay còn lớn hơn bất cứ lúc nào hết; mà đúng lý ra nó không thể như thế. Thế kỷ mà chúng ta đang sống hôm nay là thế kỷ của khoa học phát triển. Con người chưa bao giờ sống một cách tiện nghi như thế với bao nhiêu kỹ thuật tân tiến để khám phá thiên nhiên –nhưng đồng thời cũng chưa bao giờ con người lại khốn khổ như thế. Có một cái gì đó đã sai lầm? Cái giả định tiên khởi đã sai lầm ngay từ căn bản.

Trong vô ngã, mọi chuyện đều khả hữu; khi có ngã dính vào, mọi chuyện sẽ chẳng bao giờ thành tựu. Nếu bạn muốn chinh phục thế giới, bạn sẽ bị đánh bại. Nhưng nếu bạn không muốn chinh  phục, bạn sẽ trở thành nhà chinh phục. Buông bỏ trước đời sống tức là chiến thắng. Ý chí không hề dẫn bạn đến thiên đàng, chỉ có sự buông bỏ.

Hãy ghi nhớ những điều này và bây giờ chúng ta đi vào ý nghĩa của câu chuyện ngụ ngôn.

Keichu, một vị đại thiền sư nổi tiếng thời Minh Trị, là viện chủ Tofuku, một ngôi chùa lớn tại Kyoto. Một hôm vị Thống Ðốc Kyoto quá bộ đến thăm lần đầu tiên.

Người thị giả mang tấm danh thiếp của ông vào trình thầy, trên có ghi hàng chữ: Kitagaki, Thống Ðốc Kyoto.

“Chúng ta chẳng có công chuyện gì để bàn với ông này,” Keichu bảo người thị giả, “Con hãy bảo ông ta về đi.”

Người thị giả mang tấm danh thiếp trả lại cùng với lời cáo lỗi. “Ồ. Ðây là lỗi tại ta,” vị Thống Ðốc bảo, rồi lấy cây bút chì gạch bỏ hàng chữ “Thống Ðốc Kyoto” trên tấm danh thiếp.

“Bây giờ hãy đem vào trình với thầy ngươi một lần nữa.”

“Ồ. Ông Kitagaki đấy hả!” Vị Thiền sư thốt lên khi trông thấy tấm danh thiếp. “Con hãy ra mời vị đạo hữu ấy vào đây.”

Cái gì đã xảy ra? Ðây là một câu chuyện đơn giản nhưng lai mang một ý nghĩa vô cùng sâu sắc.

Cái ông thống đốc này đi thăm viếng một vị thiền sư. Ông ta viết tên của mình, Kitagaki, nhưng mà ông ta cũng không thể quên được rằng mình là thống đốc của Kyoto. Khi bạn đến thăm viếng một vị Thiền sư bạn nên quên đi những chuyện như vậy, nếu không bạn sẽ chẳng được lợi ích gì. Bạn có thể mang cái thân xác của bạn đến, nhưng tinh thần bạn thì xa cách muôn trùng. Giữa cái khoảng cách muôn trùng đó là ông thống đốc, là chức phận của bạn.

Làm thế nào mà một ông thống đốc đến với một vị Thiền sư được? Một người nam, một người nữ, có thể, nhưng thống đốc thì không. Cái “thống đốc” chỉ là một chức vụ. Bạn có thể mang đến cái tâm thức nhưng cái bản ngã thì không.

Trông thấy tấm danh thiếp, vị Thiền sư bảo, “Chúng ta chẳng có công chuyện gì để bàn với ông này.” Rõ ràng cái ông Thống đốc này những nguyên tắc sơ đẳng ABC còn chưa biết thế thì ông ta đến thăm vị Thiền sư để làm gì? Bạn chỉ đến với vị Thiền sư trong một cung cách vô cùng khiêm nhường, bỏi vì chỉ trong khiêm nhường bạn mới có thể học hỏi được. Bạn tìm đến một vị Thầy là để học chứ đâu có phải là để chứng tỏ cho thấy rằng bạn là ai. Bạn đến đó để buông bỏ chứ không phải đến để hành xử chức vụ của bạn, để điều khiển, ra uy với người khác. Thế nên bạn phải vô cùng khiêm tốn. Sự tìm đến của bạn mang ý nghĩa như vậy. Còn như bạn đến với vị Thiền sư mang theo một số ý nghĩ sẵn có trong đầu -bạn là thế này, bạn là thế nọ- tức là bạn chẳng bao giờ đến cả.

Thế nhưng chúng ta vẫn luôn mang theo mình cái chức vụ như là một chiếc mặt nạ. Còn khuôn mặt thật của mình thì luôn luôn được dấu kín. Nếu bạn là người thừa tiền lắm bạc, nó cũng hiện rõ ra trên khuôn mặt, khuôn mặt thực của bạn không hề hiện ra. Nếu bạn thăm viếng chỉ vì mục đích chính trị, những ý đồ chính trị cũng không thể che dấu.

Một vị Thiền sư không phải là một người thầy bình thường ở trong đạo. Ông ta không phải là giáo sĩ, giáo hoàng hay là một shankaracharya. Ông ta không tin vào một hệ thống đẳng cấp trong tôn giáo. Ông ta  muốn đến với bạn một cách trực tiếp và cũng muốn bạn đến với ông ta như thế, không hề bị bất cứ một chướng ngại nào đứng ở giữa ngăn cản.

Thế nhưng cái “thống đốc” này sẽ là một vật cản. Chính vì cái “thống đốc” này mà vị Thầy đã không thể đi sâu vào Kitagaki và Kitagaki cũng không thể lãnh hội được ý tưởng của vị Thầy. Cái “thống đốc” này đã không cho phép có một sự truyền đạt cảm thông, nó sẽ là một bức trường thành ở ngay chính giữa. Thông thường, khi bạn là thống đốc bạn rất khó mà thư giãn. Bạn sẽ rất căng. Khi bạn là thống đốc, bạn có sẵn sàng để lắng nghe đâu, bạn chị sẵn sàng để ra lệnh. Khi bạn là thống đốc, bạn không thể nào chịu hạ mình xuống, buông bỏ. Ngược lại, bạn còn muốn ông Thầy phải khuất phục bạn.

Thế nên vị Thiền sư đã hoàn toàn đúng khi bảo rằng, “Chúng ta chẳng có công chuyện gì để bàn với ông này. Con hãy bảo ông ta về đi.” Thoạt nhìn hành động này có vẻ rất lỗ mãng. Nhưng thật ra không phải vậy. Nó toát ra tinh thần đại từ bi. Nó có vẻ lỗ mãng là bởi vì chúng ta có thói quen xem trọng hình thức lễ nghi. Thế nhưng vị Thiền sư là người đã không còn ở trong cái thế giới ưa chuộng hình thức của bạn, bởi vậy ông ta mới được gọi là vị Thiền sư. Ông là người đã buông bỏ hoàn toàn. Ông ta giống như một kẻ nổi loạn. Ông ta chẳng hề bận tâm đến những lễ nghi đời thường, bởi vì còn nghi lễ là còn dối trá, còn nghi lễ là còn bản ngã. Bản ngã được trợ thủ đắc lực bởi tất cả mọi hình thái lễ nghi.

Vị Thiền sư thoạt tiên đã làm cho ông thống đốc hỏng chân. Ông ta đã giật đi tất cả mọi cái nạng chống. Ông ta cho biết là  không muốn gặp một con người như thế. Bề ngoài thì trông có vể rất thô lỗ, mất lịch sự nhưng nếu nhìn kỹ hành động này ta mới thấy được tấm lòng từ bi của vị thiền sư. Bởi vì nếu cư xử theo cung cách đời thường, ông ta có thể bảo, “OK. Mời ông ta vào đây”, và rồi sẽ tiếp chuyện, sẽ kết thúc một cách rất bình thường –có gì để phải bận tâm? Thế nhưng vị Thiền sư thực lòng muốn ông thống đốc đến với mình, nhưng không phải đến trong tư cách của một vị thống đốc. Cái vỏ thống đốc phải được lột bỏ ra ở ngoài cửa. Cái tâm thức của con người cũ phải được để lại ở ngoài chùa. Ông ta phải rủ bỏ hoàn toàn cái chức vụ đang mang. Ông ta phải bước vào cửa chùa như một đứa trẻ thơ, không hề có một ý tưởng rằng mình là ai. Như vậy thì mọi chuyện mới có thể bắt đầu. Như vậy thì tia lửa từ vị Thiền sư mới có thể làm bật cháy lên ngọn lửa tiềm ẩn lâu đời trong tâm kẻ cầu đạo.

Tất cả đều phát khởi từ lòng từ bi. Hãy nhớ như thế. Bởi do lòng đại từ bi, đôi khi những vị Thầy có vẻ như rất thô lổ, nếu không nói là độc ác –các vị Thiền sư thì lại còn hơn thế nữa.

Xưa có một chính khách lớn, một ông quan tể tướng, Quản Tử, đến thăm một vị Thiền sư, và hỏi: “Bạch Thầy, Thầy có thể làm ơn giải thích cho tôi như thế nào thì gọi là bản ngã?”

Vị Thiền sư xanh mặt lên và với một thái độ cực kỳ kiêu căng ngạo mạn, đã khinh thị quát bảo vị Tể tướng: “Này, ông hỏi cái gì vậy, hởi tên đần?”

Bất ngờ trước thái độ cư xử phi lý và lổ mãng này, mặt mày vị Tể tướng bắt đầu đỏ lên vì tức giận.

Bấy giờ vị Thiền sư mới mĩm cười: “Thưa Ngài, cái đó gọi là bản ngã.”

Những vị Thiền sư thường rất là thực tế, rất là thực dụng, là  rất mực đời thường. Họ tin vào sự trực nhận mà không tin vào những giảng thuyết. Họ gỏ bạn thật mạnh để đánh thức bạn ra khỏi cơn mê.

Nếu ông Tể tướng này tìm đến gặp một người nào khác -một ông thánh Ấn Ðộ giáo hay Kỳ Na giáo chẳng hạn- chắc chắn là ông ta sẽ được nghe một bài thuyết giảng khá dài dòng. Họ sẽ giải thích cho ông ta đủ mọi lý thuyết, triết lý đằng sau cái bản ngã. Họ sẽ chẻ sợi tóc ra làm tư. Thế nhưng vị Thiền sư này không làm như thế, ông ta chỉ đơn giản gỏ bạn một đòn chí tử. Thay vì đi lòng vòng vào lý thuyết, ông ta đi thẳng vào sự kiện. Ông ta tạo nên tình huống làm cho vị Tể tướng phải tức giận. Bỗng dưng, chuyện bản ngã không còn là chuyện lý thuyết viễn vông nữa, nó trở nên một thực tế, một sự kiện vô cùng gần gũi có thể nắm bắt được. Cái bản ngã đã phô bày ra, một làn khói đã tỏa lên chung quanh tâm thức của vị Tể tướng. Lúc bấy giờ vi Thiền sư mới cười bảo: “Thưa Ngài, cái bản ngã là đấy.” Ông ta đã tạo ra nó và bây giờ thì ông ta có thể chỉ ngay vào đó.

Vâng, câu trả lời có vẻ rất là thô lỗ đối với con người tội nghiệp này –ông ta có hỏi cái gì phi lý đâu, chỉ là một câu hỏi hoàn toàn có tính cách tìm hiểu về tôn giáo, “Bản ngã là cái gì? Thế nào là chủ nghĩa vị kỷ?” Rồi câu trả lời, ““Này, ông hỏi cái gì vậy, hởi tên đần?” Câu nói của vị Thiền sư này cũng chẳng có vẻ mang chất Thiền chút nào cả, bởi vì người ta thường hay thấy những vị Thiền sư có khi đánh bạn, có khi la lên, nhảy xổ lên người bạn, quẳng bạn ra khỏi cửa để tạo nên một tình huống mà những vấn nạn trở thành thực tế sống động khiến bạn trực tiếp lãnh hội được.

Thiền là trực tiếp. Nó không cần những chiếc cầu gián tiếp, trung gian.

Người thị giả mang tấm danh thiếp trả lại cùng với lời cáo lỗi. “Ồ. Ðây là lỗi tại ta,” vị Thống Ðốc bảo, rồi lấy cây bút chì gạch bỏ hàng chữ “Thống Ðốc Kyoto” trên tấm danh thiếp.

“Bây giờ hãy đem vào trình với thầy ngươi một lần nữa.”

Ông ta phải là một  người rất mực thông minh bởi vì những ông thống đốc bình thường không thể nào có cung cách cư xử như vậy. Một ông thống đốc bình thường sẽ vô cùng giận dữ, sẽ trả đủa ngay. Tuy nhiên ông này là người rất hiểu chuyện. Ông ta chắc chắn thuộc loại người thông minh hiếm có, một người có nhận thức sâu sắc chứ không phải là kẻ ngu đần. Ông ta hiểu vấn đề. Ông ta có thể nhìn thấy được cái gúc mắc. Ông ta có thể thấy được cái tâm từ bi của vị Thiền sư, cái ẩn ý, cái thông điệp trong đó. Cái ẩn ý cực kỳ vi tế mà nếu không phải là người rất mực thông minh, có thể ông ta đã để lỡ mất cơ hội.

Chuyện như vậy thường hay xảy ra. Rất nhiều người đã lỡ mất cơ hội vì những điều ẩn dụ thường rất vi tế. Chân lý thường vi tế như vậy. Chỉ có những người như vị thống đốc này mới có thể đọc được cái tâm từ bi của vị Thiền sư. Thế nên ông ta đã không giận dữ, ông ta đã không cảm thấy bị thương tổn. Ông ta chắc chắn là phải hiểu được lý do tại sao vị Thiền sư lại bảo, “Chúng ta chẳng có công chuyện gì để bàn với ông này.” Chuyện thật quá rõ ràng. Nếu bạn sống trong tĩnh thức, mọi chuyện đều rất sáng tỏ, còn nếu không, mọi chuyện đều tối mù. Nếu bạn không tĩnh thức, mối giận dữ trong lòng bạn, phản ứng của bạn sẽ càng làm cho câu chuyện rối nùi thêm.

“Ồ. Ðây là lỗi tại ta,” vị Thống Ðốc bảo, rồi lấy cây bút chì gạch bỏ hàng chữ “Thống Ðốc Kyoto” trên tấm danh thiếp.

“Bây giờ hãy đem vào trình với thầy ngươi một lần nữa.”

“Ồ. Ông Kitagaki đấy hả!” Vị Thiền sư thốt lên khi trông thấy tấm danh thiếp. “Con hãy ra mời vị đạo hữu ấy vào đây.”

Thế là mọi chuyện đều  hoàn toàn thay đổi -chỉ với việc gạch bỏ hàng chữ: “Thống Ðốc Kyoto”. Câu hỏi đặt ra là chỉ một sự thay đổi nhỏ có thể mang đến một thay đổi lớn lao? Vâng, đúng thế, đời sống bao gồm những chuyện rất nhỏ nhặt. Cái bản ngã cũng chỉ là chuyện nhỏ thôi, chẳng lớn lao gì. Thế nhưng khi bạn đang bị nó hành hạ, nó lại có vẻ rất lớn. Nếu bạn đủ thông minh để liệng bỏ nó, thì nó lại chẳng đáng gì -chỉ giống như một hạt bụi nhỏ. Tuy nhiên hãy coi chừng cái hạt bụi nhỏ này, nếu nó rớt vào mắt bạn thì cũng chẳng khác gì cả dãy Hy Mã Lạp Sơn rơi vào mắt bạn. Bạn sẽ thấy chung quanh tối sầm lại và rồi bạn trở nên  như người mù, đôi mắt xốn xang khó chịu. Thế nhưng khi bạn lấy cái hạt bụi ra rồi và để trên lòng bàn tay, bạn sẽ thấy là nó nhỏ bé biết chừng nào -giống như cái bản ngã vậy. Khi bạn bắt đầu thấy rõ nó rồi, nó chẳng có gì là vĩ đại cả. Và đời sống của chúng ta bao gồm những thay đổi nhỏ như thế. Từng đổi thay nhỏ sẽ đi đến một sự chuyển đổi, và rồi những thay đổi của toàn bộ cơ cấu.

Bạn cần phải hiểu được những gì đang xảy ra trong tâm thức của vị thống đốc. Bạn chỉ mới thấy cái chuyện xảy ra bên ngoài – ông ta lấy cây bút chì gạch bỏ hàng chữ “Thống Ðốc Kyoto” trên tấm danh thiếp. Thế nhưng những gì đã xảy ra ở bên trong? Ông ta cũng đang xóa bỏ một cái gì đó. Ðây mới là điều quan trọng, thực sự quan trọng hơn cả. Ông ta xóa bỏ cái chức vụ của mình, ông ta xóa bỏ cái vai trò của mình, ông ta xoá bỏ cái bản sắc căn cước của mình. Ông ta đã trở thành một tờ giấy trắng. Ông ta đã xoá bỏ cái ý tưởng cho rằng mình đang là ai đó. Ông ta đã quên đi tất cả những gì đã học. Trong khoảnh khắc đó ông ta đã hoàn toàn buông bỏ tất cả. Khi ông ta không còn biết mình là ai nữa thì đâu cần phải giả vờ làm gì? Vâng, chức vụ ông ta là thống đốc –không có gì trở ngại- nhưng điều này thì đâu có dính dấp gì đến một vị Thiền sư và tại sao vị Thiền sư phải bận tâm đến chuyện bạn có phải là ông thống đốc hay không? Chỉ một thay đổi nhỏ từ trong nội tâm là cũng có thể làm thay đổi cả toàn thế giới.

Não bộ của con người được chia làm hai khu vực, hai bán cầu. Bây giờ thì những công trình nghiên cứu khoa học đã cho chúng ta biết khá nhiều dữ kiện liên quan đến não bộ con người. Khu vực bên phải, tức là bán cầu não phải có chức năng hoàn toàn khác biệt với bán cầu não trái. Cả hai được nối với nhau bằng  một chiếc cầu nhỏ và từ đây mà những khác biệt được chuyển đổi. Chức năng của bán cầu não trái chủ về lý trí –đây là văn xuôi, là luận lý, là bành trướng, là khát vọng, là bản ngã, là đàn ông, là dương tính, là rất mực bạo động. Ðây cũng là bán cầu của toán học, của hành động, phân tích, phối hợp, nam tính, thời gian, công việc -tất cả những gì đại loại như thế.

Hai khu vực của não bộ được nối kết nhau bằng một chiếc cầu rất mỏng manh, và những chức năng cứ liên tục được chuyển đổi từ trái qua phải và ngược lại. Ðó là lý do tại sao có sự thay đổi trong chức năng hô hấp. Có lúc bạn đang thở bằng lỗ mũi trái thế rồi có sự thay đổi và bạn thở bằng lỗ mũi phải. Khi bạn thở bằng lỗ mũi phải, chính là lúc bán cầu não trái của bạn đang làm việc. Chúng được nối kết tréo nhau. Cũng vậy, khi bạn thở bằng lỗ mũi trái, chính là lúc bán cầu não phải hoạt động.

Bàn tay trái của bạn được nối với bán cầu não phải, bàn tay phải thì nối với bán cầu não trái. Ðó là lý do tại sao khi thấy trẻ con viết bằng tay trái, chúng ta bắt buộc chúng phải viết bằng tay phải. Hình như chúng ta cho rằng dùng tay phải là đúng còn dùng tay trái là sai. Tại sao như thế? Bởi vì một đứa trẻ viết bằng tay trái sẽ không bao giờ thuộc loại người mà xã hội này mong muốn. Y sẽ là loại người lãng mạn, giàu tưởng tượng. Y sống với những giấc mộng lớn. Y có thể trở thành một nhà họa sĩ, vũ công, ca sĩ, nhạc sĩ, nhưng sẽ không bao giờ là những nhà toán học, kỹ sư, khoa học gia lành nghề. Y sẽ không bao giờ là một vị danh tướng, một kẻ sát nhân, một chính khách –không bao giờ.

Bởi lẽ đó, những người thuận tay trái chẳng khác gì là thành phần nguy hiểm. Xã hội cần những người thuận tay phải. Lịch sử được làm nên bởi những người thuận tay phải. Người thuận tay trái phải được sửa đổi bởi nếu bạn sử dụng tay trái, cái phần tưởng tượng, cái phần nữ tính, cái con người không vị kỷ của bạn sẽ phát triển. Bạn sẽ trở nên yếu mềm, cởi mở hơn. Bạn sẽ trở thành một con người nhạy cảm. Thế nên chúng ta buộc trẻ con phải thay đổi.

Nhưng rồi không sớm thì muộn, sẽ có một cuộc nổi loạn của người thuận tay trái chống lại người thuận tay phải. Họ bắt buộc phải nổi dậy. Thực ra, có khoảng năm mươi phần trăm những người thuận tay trái –đó là sự cân đối. Bây giờ chúng ta buộc họ phải thay đổi. Trong số năm mươi phần trăm này, bốn mươi phần trăm có thể miễn cưỡng trở thành những người thuận tay phải. Nhưng mười phần trăm sẽ khăng khăng chống lại. Nhưng họ kháng cự trong sợ hãi, trong khắc khoải lo lắng. Có một cái gì đó đang sai lầm. Ðây không phải là vấn đề của những cái tay, đây là vấn đề của não bộ.

Những nhà ngôn ngữ học bây giờ bắt đầu nhận ra rằng trong thế giới này có hai loại ngôn ngữ. Một số ít ngôn ngữ thuộc chức năng của bán cầu não trái -cụ thể như Anh ngữ. Ðây là loại ngôn ngữ của khoa học, có tính lý trí. Loại ngôn ngữ thứ hai, Hopis, được xuất phát từ bán cầu não phải. Ðây là loại ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt, giàu hình ảnh, ít khoa học, thơ mộng hơn, màu sắc hơn, và sống động hơn. Hopis không hề là một loại ngôn ngữ Toán học.

Chúng ta đã bị buộc phải lệ thuôc ngày càng nhiều hơn vào bán cầu não trái và quên dần đi bán cầu não phải. Cái thế giới của bán cầu bên phải này đang bị chúng ta lãng quên dần.

Thế nhưng khi bạn liệng bỏ cái bản ngã của mình đi, sự đổi thay sẽ xảy ra ngay trong con người bạn, đó là lý do tại sao tất cả những vị đại Thiền sư luôn nhấn mạnh đến sự buông bỏ. Ðây không phải là chuyện xảy ra từ bên ngoài mà là một cái gì đó ở tận cùng thẳm sâu trong con người bạn. Khi bạn buông bỏ bản ngã, khi bạn nói được rằng, “Tôi tin vào bạn và bây giờ tôi sẽ theo bạn, bây giờ tôi sẽ chỉ là cái bóng của bạn, bây giờ bạn nói bất cứ điều gì cũng là pháp cả”, thế là bỗng nhiên lúc đó chức năng của bán cầu trái của bạn ngưng hoạt động. Ta không có nhu cầu để cần đến nó. Mối nghi tan biến đi. Lý trí đã không còn thì hoài nghi cũng tan biến theo. Tranh luận cũng không còn chỗ đứng. Từ đó một loại năng lượng mới phát khởi ở trong bạn -bạn trở nên thơ mộng hơn, yêu đời hơn, vui sống hơn. Và thế rồi sự sinh trưởng xảy đến. Sự sinh trưởng đến từ giống cái, sự sinh trưởng đến từ bán cầu não phải.

Câu chuyện ngụ ngôn này chỉ là một biểu tượng. Vị thống đốc cuối cùng đã hiểu vấn đề. Ông ta tuyên bố, “Ðược rồi. Tôi sẽ buông bỏ cái ý niệm rằng mình là thống đốc.” Khi bôi xoá cái ý niệm rằng mình là thống đốc Kyoto, ông ta đã chuyển đổi từ bán cầu trái sang bán cầu phải. Chỉ có sự chuyển đổi này mới tạo nên một cái gì đó.

Trang Tử có lần kể câu chuyện Thần Biển nói chuyện với Thần Sông: “Ngươi không thể nào diễn tả cho một con ếch trong đáy giếng hiểu thế nào là biển cả, nó chỉ là sinh vật sống trong một khung trời nhỏ hẹp. Ngươi không thể nào diễn tả cho loại côn trùng mùa hè hiểu thế nào là băng giá, nó chỉ là sinh vật sinh ra trong một mùa nhất định. Ngươi cũng không thể nào nói về Ðạo cho một nhà mô phạm hiểu, bởi tầm kiến thức của y rất là hạn chế. Nhưng bây giờ ngươi đã thoát ra từ một bầu trời nhỏ hẹp để thấy được thế nào là biển cả, ngươi hiểu được sự vô nghĩa của mình, đây là lúc ta sẽ nói cho ngươi về những nguyên lý cao thâm.”

Ðây là những gì mà biển cả đã nói với giòng sông khi giòng sông tiếp cận với biển cả. Cho đến tận giây phút đó, biển cả vẫn giữ im lặng không hề nói một lời.

Giòng sông đã đến đó, nó dừng lại lưỡng lự không biết có nên đi vào đại dương hay không mà biển cả thì vẫn im lặng. Ðến khi nó thể nhập vào biển cả rồi, bấy giờ biển cả mới lên tiếng, “Bây giờ thì ngươi đã thoát ra từ một bầu trời nhỏ hẹp để thấy được thế nào là đại dương bao la, ngươi hiểu được sự vô nghĩa của mình, đây là lúc ta sẽ nói cho ngươi về những nguyên lý cao thâm.”

Ðiều này hoàn toàn giống y như những gì đã xảy ra khi Kitagaki tuyên bố: “Ồ, đây là lỗi tại ta. Ta sai rồi.” Cái cảm giác thấy mình đã phạm sai lầm là một thay đổi tận gốc rễ. Rất khó khăn cho con người chịu nhận rằng mình sai lầm. Họ cứ luôn biện minh, họ cứ luôn tìm mọi lý lẽ để bào chữa. Ðối với Kitagaki, có lẽ điều dễ dàng nhất là cứ việc cho rằng ông thầy chùa này là một người kiêu ngạo, ngã mạn. Ðặt trường hợp nếu bạn là Kitagaki bạn sẽ ứng xử như thế nào? Hãy tự suy nghĩ đi. Vâng bạn sẽ cho rằng ông này đúng là một kiêu tăng. Thiền sư gì mà kỳ cục vậy? Một vị Thiền sư thì phải luôn khiêm nhường. Một vị Thiền sư là hiện thân của đức khiêm tốn. Còn ông này thì rất là ngã mạn, ông ta không biết đến cả phép lịch sự tối thiểu. Ông ta rất là thô lỗ, mọi rợ. Chắc lúc đó bạn sẽ nổi giận. Bạn sẽ tìm ra đủ một ngàn lẻ một lý lẽ để nổi giận. Ðể hiện hữu, con người có muôn ngàn lý lẽ.

Một bệnh nhân lo lắng nói với nhà phân tâm học: “Tôi yêu con ngựa của tôi quá đi mất.”

“Thì có gì đâu,” nhà phân tâm học trấn an. “Thiếu gì người yêu loài vật. Vợ chồng tôi có một con chó và chúng tôi cũng rất yêu nó.”

“A, không phải thế đâu. Yêu tôi nói ở đây là sự quyến rũ về thân xác!”

“Hừmmm!” Nhà phân tâm tiếp tục, “Nhưng mà nó là ngựa đực hay ngựa cái vậy?”

“Ngựa cái!” Bệnh nhân giận dữ la lên, “Bộ ông tưởng tôi là một tên đồng tính luyến ái hả?”

Bạn thì luôn luôn tìm một cái gì đó để bào chữa. Bạn bào chữa cho sự xuẩn động của mình, bạn bào chữa cho những bệnh hoạn của mình, bạn bào chữa cho sự khùng điên của mình. Con người cứ luôn tiếp tục bào chữa cho hiện trạng của họ, những khổ đau và khốn nạn của đời họ. Họ bào chữa cực kỳ mãnh liệt -chẳng có ai muốn thoát ra ngoài.

Cái khoảnh khắc mà vị thống đốc tuyên bố, “Vâng, đó là lỗi tại tôi” là lúc mà nội tâm của ông ta hoàn toàn thay đổi. Có bao giờ bạn lưu ý đến khoảnh khắc bạn lên tiếng thú nhận, “Vâng, đó là sai lầm của tôi”? Ngay khoảnh khắc đó, sự căng thẳng biến mất. Bây giờ thì không có gì để tự vệ nữa, bạn không có nhu cầu phải phòng thủ nữa, bạn có thể mở rộng lòng mình ra.

Cái khoảnh khắc mà ông ta gạch bỏ chữ “Thống Ðốc Kyoto”, Kitagaki đã trở thành một con người khác. Ông ta không còn là con người cũ nữa rồi, hãy nhớ như vậy. Ðó là lý do tại sao vị Thiền sư thốt lên. “Ồ. Ông Kitagaki đấy hả! Con hãy ra mời vị đạo hữu ấy vào đây.” Bây giờ thì Kitagaki đã là một người hoàn toàn khác biệt.

Hai người đang ngồi trong quán nhậu. “Tớ sẽ bỏ sở và muốn bồ cùng đi chung với tớ,” một người nói với người kia sau khi đã cạn đến ly thứ tám.

“Ồ, thật vậy sao?”

“Yeah. Tớ biết một nơi ở Phi Châu mà vàng rải rác khắp nơi chỉ chờ người tới lượm thôi.”

“Tớ đã biết cách thức để lượm”

“Cách thức như thế nào?”

“Bồ phải cúi mình xuống”.

Khi bạn đến gặp một vị Thiền sư bạn cũng phải cúi người, hạ mình xuống –và đây có lẽ là điều khó khăn nhất trên cỏi đời này. Việc cúi xuống hôn chân một vị Thầy  không phải đơn thuần là một nghi lễ Ðông phương, mà chỉ là một biểu tượng. Bây giờ thì nó trở thành một nghi lễ nên đã phần nào mất hết ý nghĩa, tuy nhiên nếu bạn thực sự cúi mình xuống hôn vào chân một vị Thầy, một cái gì đó sẽ thay đổi lớn lao trong con người bạn. Bạn sẽ không còn là con người cũ nữa, bạn đã bôi xoá đi cái “Thống Ðốc của Kyoto”. Bây giờ thì bạn hoàn toàn tự do, rộng mở và sẵn sàng để đón nhận. Cái khoảnh khắc bạn hôn vào chân một vị Thầy, bạn mang đầy nữ tính hơn, thụ động hơn, và sẵn sàng để theo bước chân Thầy. Ðây là một cuộc hành trình không biết trước bến bờ thế nên bạn phải hoàn toàn tin cậy vào ông ta. Không có cách gì để minh chứng là bạn có đi đúng đường hay không. Bạn chưa hề biết trước, bạn chưa từng có kinh nghiệm về nó và cũng không biết chắc là nó có hiện hữu hay không nữa. Tất cả chỉ là niềm tin, tất cả chỉ là sự tin cậy.

Cũng chẳng khác gì con chim mẹ đang dạy cho đàn chim con tập bay... Chim con đã có bay bao giờ đâu, chúng mới thoát ra khỏi chiếc vỏ, chúng chỉ mới được chuẩn bị vào đời. Ngay cả chúng cũng chưa hề biết rằng mình đang có đôi cánh. Làm sao biết mình có cánh nếu chưa một lần bay trên bầu trời? Chim mẹ phải dạy cho chúng điều này. Dạy cho chúng bằng cách nào? Trước tiên chim mẹ rời khỏi tổ rồi vỗ cánh bay lòng vòng chung quanh đàn con. Bầy chim con nhìn mẹ và bắt đầu cảm thấy có một cái gì đó được khơi dậy ở trong chúng. Vâng, chúng cũng rất muốn bắt chước theo cách thức của mẹ. Thế nhưng chúng sợ hãi. Chúng bám chặt vào vành tổ, lo lắng, kinh hoàng. Chim mẹ bay ra bay vào kiên nhẫn khuyến khích chúng, “Nào, làm ơn bay ra thử coi.” Có thể một con trong đàn có chút ít can đảm, sẵn sàng nhảy thử vào nổi hiểm nguy, và nó nhảy thật. Cái nhảy của nó có thể rất tệ, và bay thì chẳng giống ai, mới một vài phút đã vội vã quay về tổ rồi –thế nhưng bây giờ nó biết rằng mình đang có đôi cánh. Vấn đề còn lại chỉ là thời gian để học thêm kỹ năng thôi. Tuy nhiên nó biết chắc là mình có khả năng để bay. Ðôi lúc người mẹ phải đẩy chúng ra, phải đẩy như vậy chúng mới nhận ra là mình có đôi cánh.

Ðây cũng là tình huống của một vị Thầy. Bạn phải tin cậy vào ông ta như đứa con tin cậy mẹ. Vị Thầy đang đưa bạn vào một cuộc hành trình mà bạn chưa bao giờ trải qua. Nói đúng ra, ông ta đang đưa bạn vào một cuộc hành trình mà ngay cả bạn cũng chưa hề mơ tưởng tới chứ đừng nói là kinh nghiệm. Cuộc hành trình này bạn chưa từng nghe nói đến, mà có nói đến cũng vô ích thôi vì nó hoàn toàn xa lạ với bạn. Vị Thầy đang làm công việc chuyển đổi tâm thức bạn. Ông ta đang đưa bạn đến một sự hoá thân, sự thăng hoa, tỉnh thức. Có khi ông ta  thuyết phục bạn, nhưng cũng có lúc ông ta phải đẩy bạn, tuy nhiên một khi bạn đã ra ngoài bầu trời rồi, lúc đó bạn sẽ hiểu và sẽ vô vàn cảm kích.

Ðiều tuyệt vời là ông ta chẳng hề ban phát cho bạn bất cứ thứ gì cả. Ðôi cánh là của bạn, năng lượng để bay là của bạn và bầu trời đó cũng là của bạn cũng cùnh chiều kích như của người Thầy thôi –ông ta chẳng cho bạn cái gì cả. Không cho nhưng mà lại cho rất nhiều. Ông ta cho bạn sự can đảm, ông ta cho bạn sự tin cậy để từ đó bạn bước vào một cuộc phiêu lưu mới, bước vào cái mà bạn không hề biết. Và quan trọng nhất, ông ta cho bạn sự buông bỏ.

“Ồ. Ông Kitagaki đấy hả!” Vị Thiền sư thốt lên khi trông thấy tấm danh thiếp. “Con hãy ra mời vị đạo hữu ấy vào đây.”

Sự bôi xóa cái tên trở thành một biểu tượng của sự buông bỏ. Ông ta hiểu được sai lầm của mình. Ðó là một chỉ dấu quan trọng. Bây giờ thì vị Thiền sư sẵn sàng để tiếp nhận ông ta. Vị Thầy chỉ có thể tiếp nhận bạn khi nào bạn đã sẵn sàng để được tiếp nhận. Trước đó thì nó chưa chín mùi, chưa dùng được, chưa giúp ích gì cho bạn cả.

Nếu vị Thiền sư là người thiên về hình thức thì vị thống đốc chắc chắn đã mất đi một cơ hội. Nhưng đây là một vị Thầy không hề bận tâm đến chuyện hình thức nên vị thống đốc mới có cơ hội lớn dậy. Ông ta đã lớn dậy -sự bùng vỡ này đôi khi chỉ xảy ra trong một khoảnh khắc ngắn ngủi.

Người thông minh mới nghe qua đã hiểu. Nếu bạn là người thông minh, những gì tôi đang nói ra lập tức tác động ngay vào bạn; còn nếu bạn là kẻ ngu đần bạn cần thời gian để suy nghĩ về nó. Cái khoảnh khắc mà tôi đang nói cái gì đó với bạn, một cái gì đó sẽ xảy ra ngay trong bạn. Ở đây tôi nói về nó, thì ở đó nó lập tức hiện bày -bạn bắt đầu có cảm giác về nó, bạn bắt đầu nếm được hương vị của nó, bạn bắt đầu vỗ cánh, sẵn sàng tung mình vào khung trời cao rộng, bạn bắt đầu trở nên can đảm để sẵn sàng chấp nhận mọi rủi ro. Trong khi tôi đang nói điều gì đó với bạn, nếu là người trí, bạn cũng sẽ chẳng cần phải làm bất cứ điều gì cả; nó sẽ xảy ra ngay khi bạn đang nghe tôi nói.

Ðức Phật từng nói rằng có hai loại người: một loại chỉ cần nghe qua là có thể hiểu được chân lý còn một loại phải tốn rất nhiều công sức. Loại thứ hai là loại phàm phu nhưng rồi bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng loại thứ hai này lại trở nên vô cùng quan trọng. Loại thứ nhất Ðức Phật gọi là hạng thanh văn (shravaka) –phái Ni Kiền Tử (Mahavira) cũng dùng danh từ này- để gọi những người do nghe mà đạt đến giác ngộ. Loại thứ hai ngài gọi là sadhu -những người không chỉ nghe qua là đạt đến giác ngộ mà phải tốn rất nhiều công sức bởi vì trí khôn của họ rất cạn cợt. Thông minh trực nhận đưa đến giải thoát. Nghe đúng là đã liễu ngộ. Và bất cứ tình huống nào cũng đều là những cơ may.

Nhà Thiền gọi tình trạng này là mu-sin. Mu-sin có nghĩa là không tâm, một trạng thái trí óc thuần khiết. Không có bất cứ tạp niệm nào dấy lên, chỉ là ngọn lửa của tỉnh thức. Trong trạng thái này người quan sát và đối thể không hề tách biệt, kẻ nhận biết không tách rời vật nhận biết, kẻ nói và người nghe đồng nhất thể.

Một số ít người ở đây đã đạt đến tình trạng không tâm này rất nhiều lần, đấy là lúc bạn và tôi không còn cách biệt, những biên giới đột nhiên xóa nhòa, chúng ta đan lẫn vào nhau. Trong khoảnh khắc đó chỉ có sự giao cảm, hiệp thông. Lúc đó bất cứ cái gì cũng nói lên cùng ý nghĩa. Im lặng cũng thế, lời nói cũng thế, điệu bộ của bàn tay cũng vậy. Bạn đang ở trong tình trạng không tâm, trạng thái mà tâm thức không còn bản ngã, không còn biên giới. Chỉ trong trạng thái này Thượng Ðế hiện hữu, niết bàn hiện hữu.

Có môt bài thơ haiku (hài cú) rất nổi tiếng của nhà thơ Ba Tiêu (Basho) (3):

Cái ao xưa

Con ếch nhảy vào

Bỏm!

Người ta nói rằng Ba Tiêu đang ngồi bên cạnh môt cái ao cổ, rất cổ. Một con ếch cũng đang ngồi trên một tảng đá cạnh đó. Chắc có thể đây là một buổi sáng chan hòa ánh nắng và con ếch đang khoan khoái sưởi ấm dưới ánh nắng mặt trời. Nhà thơ Ba Tiêu thì đang ngồi đó, yên lặng ngắm nhìn.

Cái ao xưa

Con ếch nhảy vào

Bỏm!

Với tiếng động của con ếch nhảy vào cái ao cổ -Bỏm!- người ta nói rằng Ba Tiêu đã hoát nhiên đạt ngộ. Tiếng “bỏm” đó đủ để đánh thức ông.

Vâng, trong trạng thái không tâm, chỉ một tiếng bỏm thôi cũng đủ.

Vị thống đốc này phải là một người cực kỳ thông minh. Ðứng đợi ở ngoài cửa của vị Thiền sư, ông ta chắc đã từng bước đi vào trạng thái không tâm. Và khi người thị giả trở ra, với lời xin lỗi, “Thưa Ngài, ông Thầy không muốn gặp ngài. Ông ấy đã từ chối. Ông ta bảo rằng, Chúng ta chẳng có công chuyện gì để bàn với ông này –“bỏm!”, một cái gì đã đột biến ngay lúc đó. Vị thống đốc lập tức nhận ra sự sai sót của mình và hoàn toàn trở nên một con người mới. Ông ta không còn là một con người của khoảnh khắc trước đây.

Vâng, nó có thể xảy đến cho bạn trong một khoảnh khắc cực kỳ ngắn ngủi. Chỉ là vấn đề của nhận thức thuần khiết. Một tiếng chim cu gáy –“bỏm”. Tiếng gió rì rào thoảng qua rừng cây –‘bỏm!”. Tất cả cái gì cũng có thể xảy đến. Cái không thể cũng trở thành khả thể, nếu bạn đang ở trong trạng thái không tâm. Và Thiền chẳng có gì khác hơn ngoài sự rèn luyện trí óc để làm thế nào đạt đến tình trạng mu-sin, không tâm này.

Chương 6. Nhượng Bộ Trước Cầu Thỉnh Của Chư Thiên

Câu hỏi thứ nhất:

Làm thế nào mà những người chưa giác ngộ lại có thể trình bày kinh nghiệm tâm linh rành rẽ với một cung cách đầy tin tưởng có vẻ như nắm vững tất cả mọi chuyện như thế ?

Bởi vì chuyện đời thường là như thế. Khi không biết gì hết, người ta không cần phải lưỡng lự; khi không biết gì hết, thực ra người ta đâu có gì để nói, thế là người ta tha hồ nói huyên thiên; khi không biết gì hết, người ta có thể sử dụng ngôn ngữ một cách điêu luyện. Còn khi bạn biết, ngôn ngữ luôn luôn là một sự cản trở, nó không những chẳng giúp ích gì cho bạn mà còn trở thành một chướng ngại. Khi bạn biết, bạn phải luôn luôn cảnh giác bởi vì bất cứ những gì mà bạn đang nói ra không phải là điều mà bạn biết –đó là sự cách biệt lớn lao giữa hai loại người. Có đôi khi điều mà bạn nói ra lại hoàn toàn trái ngược với điều mà bạn biết.

Một người mù có thể nói chuyện rất thoải mái về ánh sáng, không có vấn đề gì cả. Y không hề có kinh nghiệm bản thân để biến thành lời. Lời trống rỗng, nên có thể tiếp tục tuôn ra một cách dễ dàng. Nhưng dĩ nhiên, y chỉ có thể nói chuyện với một người mù khác -những người sáng mắt thì chắc chắn là không có ai bị lừa dối. Cũng thế, những người chưa giác ngộ có thể tiếp tục nói chuyện về giác ngộ với những người chưa giác ngộ khác … Như một thằng mù dẫn một thằng mù. Và, dĩ nhiên, họ vẫn có thể cãi nhau ỏm tỏi.

Chân lý không thể tranh biện, chân lý không thể chứng minh. Không có cách gì để chứng minh chân lý, không có cách gì để thảo luận về nó một cách luận lý –trên tất cả, nó như là một nỗi cám dỗ. Bạn có thể rù quyến một người đến với chân lý nhưng không thể làm cho y tin. Chân lý rất là nghịch lý, nếu không nói là phi lý. Một người không hề biết chân lý là gì thường có tính luận lý hơn, bởi vì cái gây phiền nhiễu cho mọi thứ luận lý đã chưa hề xuất hiện.

Bạn có thể nói rất thoải mái đủ thứ chuyện về tình yêu nếu bạn chưa hề yêu. Nhưng khi đã yêu rồi bạn sẽ thấy khó khăn trong từng bước một. Làm sao diễn tả nó bây giờ? Làm sao có thể nói ra được những điều không nói được bằng lời? Kinh nghiệm này không thể diễn tả; nó quá bao la không thể nào được chứa đựng trong những ngôn từ hạn hẹp. Không có một cái bình chứa nào có thể chứa đựng nó cả.

Người biết, thường lưỡng lự. Lão Tử từng nói rằng, “Mọi người dường như có vẻ rất chắc chắn, ngoại trừ ta.” Ông ta tiếp, “Ta lưỡng lự như người đến trước một dòng sông đang đóng băng. Y dừng lại trên bờ, suy nghĩ kỹ lưỡng -rồi mới bước chân xuống một cách cực kỳ cẩn thận. Những người khác thì đều bước đi một cách hoàn toàn tự tin.” Mù quáng thì rất tự tin bởi vì có trông thấy cái gì đâu; bạn có thể đi đâm xầm vào bức tường bằng một niềm tin lớn lao. Người sáng mắt, vì thấy mọi chuyện, không thể nào bước đi một cách đầy tự tin như một người mù.

Tất cả những bậc thánh nhân xưa nay đều do dự. Tự trong bản chất của vấn đề họ bắt buộc phải như thế. Bạn có thể tìm ra một ngàn lẽ một cái khiếm khuyết sai lầm trong những lời tuyên bố của họ -và ngay chính họ cũng nhận ra những khiếm khuyết này. Với họ, phải nói ra chỉ là chuyện chẳng đặng đừng. Dùng đến ngôn ngữ chỉ là điều bắt buộc. Nếu có cơ hội tránh được thì vẫn tốt hơn.

Khi Ðức Phật mới thành đạo, ngài đã tịnh khẩu trong suốt bảy ngày… Ðây là một câu chuyện rất tuyệt vời trong kinh Phật. Chư thiên trên các cõi trời đã vô cùng lo lắng. Rất hiếm khi có được một con người giác ngộ trở thành một vị Phật, và càng hiếm hoi hơn, không phải chỉ thành Phật mà còn có đầy đủ khả năng của một vị Tôn Sư –điều này quả tình rất là hiếm hoi. Có thể có rất nhiều người đã giác ngộ thành Phật nhưng chỉ có một số rất ít ngưòi trở thành những bậc Tôn Sư. Bởi vì những người kia hoàn toàn yên lặng. Khi họ đạt thành giác ngộ, họ chìm sâu vào tịch lặng.

Còn vị này, Cồ Ðàm Tất Ðạt Ða , đã thành tựu giác ngộ với đầy đủ tất cả mọi năng lực để trở thành một vị Tôn Sư vĩ đại nhất trên thế gian này. Chư Thiên rất có lý để lo lắng. Chúng ta biết điều gì đã xảy ra –Ngài đã trở thành một vị Tôn Sư vĩ đại nhất trên thế gian. Thực ra, không có một vị Tôn Sư nào có thể sánh bằng Ngài. Có không biết bao nhiêu người nhờ Ngài mà đạt thành giác ngộ. Có vẻ như rất khó có ai có thể vượt trội hơn Ngài.

Vâng, chư Thiên quả tình rất có lý để lo lắng. Họ liền bay xuống trần tìm gặp Phật lúc đó còn đang ngồi tĩnh tọa dưới gốc bồ đề. Họ tranh biện với Ngài và cố gắng thuyết phục Ngài nên mở lời. Họ tìm cách đánh động lòng từ bi của Ngài. Và rồi Ðức Phật đã trả lời, “Ta đã từng suy nghĩ về vấn đề này và cảm thấy hình như đó là chuyện phù phiếm vô ích. Thứ nhất, nếu ta nói ra cũng sẽ đâu có ai hiểu. Thứ đến, bất cứ điều gì ta nói ra cũng sẽ không phải là chân lý, sẽ không bao giờ một trăm phần trăm là chân lý. Nó sẽ không bao giờ đúng với sự thật, cách này hay cách khác -bởi một lẽ dễ hiểu là những điều ta biết không thể hạ thấp xuống trong ngôn ngữ sắc tướng của thế gian. Nó là vô sắc tướng. Ta đã nếm được hương vị của nó nhưng để nói ra hình như là điều bất khả. Và ngay cả nếu ta cố gắng và thành công, ai là người sẽ hiểu được nó? Họ sẽ không bao giờ hiểu được. Ta biết một cách chắc chắn như thế bởi vì khi ta chưa giác ngộ, nếu có ai đó đã nói với ta bằng một cách thế như ta sẽ nói với mọi người, bản thân ta chắc chắn là đã không hiểu nổi. Nó có vẻ như rất phi lý. Hoàn toàn phi lý. Như vậy tại sao phải bận tâm đến chuyện này? Ta sẽ giữ im lặng và thể nhập vào tánh không.”

Lúc bấy giờ chư thiên chìm lắng trong suy tư, nghiền ngẫm lời Ngài nói, và cuối cùng bạch Phật, “Nhưng rồi vẫn sẽ có một ít người hiểu được. Luôn luôn sẽ có một số ít, rất ít, nhưng mà họ sẽ hiểu. Vâng, đúng thế, nếu như Ngài thuyết pháp cho mười ngàn người nghe thì ít ra cũng sẽ có một người có thể hiểu được -thế nên Ngài cũng phải vì người đó mà nói pháp.”

Ðức Phật trả lời, “Cái người này rồi sẽ đạt thành giác ngộ ngay cả không cần ta thuyết pháp. Một người đủ tỉnh giác để hiểu ta không sớm thì muộn họ cũng sẽ tự chứng đắc, như vậy tại sao ta phải bận tâm?”

Chư thiên cảm thấy rằng họ đã thất bại. Bây giờ còn biết nói gì nữa đây? Họ lại chìm lắng vào suy nghĩ. Suốt đêm họ không ngừng thiền định và quán tưởng và ngay buổi sáng hôm sau họ trở lại và bạch Phật, “Vâng, Ngài hoàn toàn có lý, nhưng Ngài vẫn cần phải nói pháp bởi vì sẽ có một số ít người đang ở ngay trên bờ giác ngộ. Nếu Ngài không nói ra họ sẽ không hiểu, và sẽ không bao giờ có sự chuyển động tâm thức. Nhưng nếu Ngài nói pháp, nó sẽ tạo ra một sự chuyển động cần thiết. Vâng, Ngài hoàn toàn có lý, sẽ có một ít người tự mình tìm ra con đường giác ngộ -nhưng xin Ngài hãy nghĩ lại: nếu trong số một triệu người có một người đang mấp mé ở bên bờ giác ngộ và họ sẽ không đủ dũng khí để đi tới nếu như không có Ngài tiếp trợ, tại sao lại không vì y mà nói pháp? Ngay cả nếu chỉ có một người duy nhất được giác ngộ trong nỗ lực suốt cả một đời Ngài, điều đó chẳng đáng giá lắm sao?”

Trước những thỉnh cầu này, cuối cùng Phật đã phải nhượng bộ trước chư thiên. Phật đã nói, đã chuyển pháp luân.

Phật đã rất miễn cưỡng, đã đối kháng mãnh liệt.

Vâng, quả là một điểu rất khó khăn để nói ra khi bạn đã liễu ngộ, và là điều quá dễ dàng để nói huyên thiên khi bạn chẳng biết là mình đang nói gì. Lúc đó não bộ của bạn hoạt động chẳng khác gì một bộ máy, một con người máy. Ðó chỉ là một cuốn băng nhựa. Tiếp âm tin tức là điều quá dễ dàng, tiếp âm trí tuệ thật vô vàn khó khăn. Ðó là lý do tại sao người mê cứ không ngừng nói chuyện về những kiến thức bên trong tâm thức con người.

Giác ngộ không là chuyện ở ngoài hay ở trong. Tất cả chuyện trong-ngoài chỉ xảy ra trước khi bạn liễu ngộ. Khi đã giác ngộ rồi thì chẳng có gì là trong mà cũng chẳng có gì là ngoài. Thật ra, khi đã đạt ngộ thì tất cả chỉ còn lại tánh không; mê và tánh không… cũng là ngộ. Cái thời điểm mà bạn giác ngộ, tất cả mọi hiện hữu cũng đồng thời giác ngộ -hay tối thiểu, sinh thể của bạn. Và trong lúc này, cái thị kiến về sinh thể đó cũng đồng thời giác ngộ.

Kiến thức về bên trong nội tâm cũng chỉ là chuyện bịa đặt -tất cả kiến thức đều là chuyện bịa đặt. Con người tự tìm cách thoả mãn mình với kiến thức. Con người đói khát chạy đi tìm Thượng Ðế, tìm hiểu chân lý, nhưng hình như quả thật rất khó khăn để đạt đến, thế là chúng ta đành tự thoả mãn mình với những kiến thức về chúng. Nếu có ai trao cho ta kiến thức, ta luôn giữ chặt, khư khư ôm lấy vào người. Trải qua hàng thế kỷ, kiến thức ngày càng trở nên rắc rối, phức tạp, bí hiểm. Trong khi giác ngộ thì lại rất đơn giản, hồn nhiên. Kiến thức rất phức tạp, bởi vì nó phải như thế, bởi vì nó là một sản phẩm đầy xảo quyệt của con người.

Khi bạn lắng nghe một người giác ngộ, vị đó chỉ nói ra những chân lý giản đơn, rất mực giản đơn; ông ta sẽ không bao giờ nói đến những triết lý cao thâm xa vời. Ông ta rất thực tế. Mà thật ra, ông ta chẳng nói gì cả, ông ta chỉ ra cho bạn thấy một cách đơn giản. Phật dạy, “Chư Phật vạch ra con đường, các Ngài không hề nói đến mục tiêu.” Bạn phải lên đường -cứ đi, và rồi một ngày nào đó, nó sẽ xảy đến với bạn. Chỉ ở cái thời điểm này bạn mới có khả năng nhận thức được rằng tất cả mọi kiến thức chỉ là giả tạo, sản phẩm của những tâm thức tinh ranh, xảo quyệt, trong khi mọi hiểu biết đều rất mực đơn giản, hồn nhiên, thô sơ.

Câu hỏi thứ hai:

Henri Bergson (1) cũng có đưa ra học thuyết về trực giác. Sự tiếp cận của ông ta như vậy có giống y như Thiền hay không?

Trông thì rất giống Thiền nhưng mà không phải vậy và không thể như vậy.

Bergson là một triết gia, một triết gia có tầm vóc, tuy nhiên ông ta không có kinh nghiệm thân chứng. Ông ta nói về trực giác, nói một cách sâu sắc, đi vào đến tận cùng những phức tạp của vấn đề, thế nhưng tất cả những điều ông nói đều thuần về mặt tri thức. Ngay cả việc ông nói về trực giác cũng thế. Cái đầu của bạn vẫn có thể nói về chuyện trái tim –hãy nhớ đến khả năng này. Bạn có thể nghĩ là bạn đang cảm xúc nhưng đó vẫn chỉ là ý nghĩ. Con người vốn rất vi tế và cũng là một kẻ dối gạt. Vâng, cái đầu của bạn có thể nói chuyện về trái tim, bạn có thể nghĩ về những cảm xúc, bạn có thể rất luận lý về tình yêu.

Bergson đã có một sức hấp dẫn lớn vì ông ta đã nói đến trực giác. Ông ta chống lại trí năng. Thế nhưng tất cả những gì ông ta nói ra đều là tri thức. Trực giác đối với Bergson không hề là một kinh nghiệm thân chứng.

Thiền luôn khẳng định về kinh nghiệm thân chứng. Bạn có thể thấy rất nhiều cái thoạt trông có vẻ giống Thiền nhưng bạn sẽ không bao giờ tìm thấy cái gì là Thiền thật sự. Hiện tượng thì có vẻ rõ ràng như thế mà bản chất thật ra là không phải. Trông ngoài mặt thì tưởng là vậy, vâng, cái bình chứa thì cái nào mà chẳng giống nhau –nhưng mà cái chứa đựng bên trong thì lại tuyệt đối khác xa.

William Barrett nhớ lại chuyện một người bạn của mình có dịp đến viếng thăm Martin Heidegger (2), một triết gia Ðức nổi tiếng. Lúc ông ta đến thì thấy Martin Heidegger đang đọc một trong những cuốn sách của Suzuki. Người bạn đã hỏi triết gia Heidegger một cách thành thật là phải chăng ông thích thú về Suzuki và Thiền, và ông ta trả lời, “Nếu tôi không hiểu lầm những điều ông ta trình bày thì đây là những gì mà tôi đã cố gắng để nói lên trong tất cả những tác phẩm của tôi.”

Thế nhưng Heidegger cũng chỉ quanh quẩn trong suy tưởng, triết lý và học thuyết. Ông ta là một triết gia lớn –cũng tầm cỡ như Bergson, có khi còn rốt ráo hơn cả Bergson với những tư tưởng rất sâu sắc, khai mở ra những chân trời uyên áo –tuy nhiên về chuyện đạt ngộ, đại định, hay giác ngộ ông ta còn cách xa đến cả hàng vạn dặm.

Và có lúc ông ta cũng xuẩn động như bất kỳ kẻ phàm phu nào. Khi Adolf Hitler trở nên một nhân vật đầy quyền lực, Heidegger đã trở thành một trong những ủng hộ viên nhiệt thành. Hãy tưởng tượng một ông Phật lại đi ủng hộ Adolf Hitler? Hoàn toàn không hề có chuyện như vậy! Thế mà cái ông Heidegger này lại trở thành một người phát xít! Cung cách của ông ta cũng đâu có khác gì những con người bình thường không một chút hiểu biết, không tuệ giác.

Có những lúc mà bạn thấy thật quá dễ dàng để nói về những vấn đề lớn lao, nhưng để thể hiện những hiểu biết của mình trong đời sống hàng ngày thì là điều trái lại… Nhiệm mầu thay là việc khiêng dầu, nhiệm mầu thay là việc gánh nước –trong những việc tầm thường như thế mà sự hiểu biết được thẩm thấu. Cuộc sống đời thường của bạn phải bừng lên ánh sáng giác ngộ, trong từng khoảnh khắc một phải là một ngọn đèn tự toả chiếu ánh sáng.

Tất cả những điều sâu sắc mà Heidegger nói ra đã trở nên vô nghĩa, cho thấy chỉ là chuyện phù phiếm, không có thực. Ông ta cũng là một con người cực đoan như tất cả những người Ðức khác. Nhưng những người khác còn có thể được tha thứ, chứ Martim Heidegger thì không.

Những điều giống y như vậy cũng đã xảy ra ở đây, ngay tại Ấn Ðộ. Bà Indira Gandhi (3) từng bước một đã trở thành một nhà độc tài và Acharya Vinoba Bhave (4) đã ủng hộ bà ta. Ông ta đã lý giải sự độc tài này như là một cuộc thí nghiệm lớn lao về tính kỷ luật: một thời đại vĩ đại đã được bắt đầu, thời đại của kỷ luật.

Bạn có thể lý giải sự độc tài như là khép mình vào khuôn khổ kỷ luật một cách khá dễ dàng, và điều này đã cho thấy tuệ giác của Vinoba Bhave -một con số không.

Hãy nhớ cho, bạn nên quan sát cách người ta sống như thế nào thay vì nghe người ta triết lý về nó. Triết lý chẳng đi đến đâu cả, đó chỉ là những trò chơi ngôn từ trong tâm tưởng.

Trước phút lâm chung người ta thấy Carl Gustav Jung (5) đang đọc cuốn “Những Bài Giảng về Thiền và Zen” (Ch’an and Zen Teachings) của Charles Luck. Ðây là cuốn sách cuối cùng mà ông ta đọc, trước khi từ giả cõi đời. Nhưng trước khi nhắm mắt Jung đã nhờ người thư ký viết một bức thư cho tác giả, Charles Luck, cho biết là ông rất ái mộ cuốn sách này. Jung bảo, “Hãy nói với Charles Luck rằng khi tôi đọc những gì mà ngài Hư Vân nói tôi có cảm giác rằng đó cũng chính là điều tôi muốn nói. Cũng giống y như vậy thôi.”

Nhưng cũng vậy, đây cũng chỉ là những hiểu biết thuần tri thức. Jung không phải là một thiền giả. Ông ta là một nhà phân tâm lỗi lạc, một nhân vật có tầm vóc lớn trong địa hạt quan sát phân tích tâm thức con người, một nhà thám hiểm vĩ đại trong lãnh vực vô thức, huyền nhiệm, nhưng ông ta không phải là một thiền giả. Thực ra, ông ta đã chối bỏ tất cả mọi hình thức thiền quán; nói rõ hơn, ông ta sợ hãi thiền quán.

Khi ông ta đến Ấn Ðộ, lúc đó ngài Raman Maharshi (6) đang còn tại thế nhưng Jung đã không muốn viếng thăm. Rất nhiều người đã bảo ông ta, “Ngài là nhà nghiên cứu sâu xa về con người, và ở tại đây có một nhân vật mà chúng tôi gọi là Bhagwan. Ðã đến Ấn Ðộ thì Ngài nên viếng thăm ông ta một lần, bằng không ngài đã lỡ cơ hội gặp được một vị Phật. Ngài hãy đến và đi sâu vào tìm hiểu ông ta, nếm thử bầu khí mà ông ta thở, ánh sáng giải thoát mà ông ta sống. Ngài từng suy tưởng về Phật, về Lão Tử, về Christ -tại sao lại không đến viếng Raman Maharshi?”

Tuy nhiên ông ta đã tránh né chuyện gặp gỡ này. Ông ta đi thăm viếng ngôi đền Taj Mahal nhưng không muốn gặp Raman.

Tôi có cảm tưởng là ngay cả nếu Ðức Phật còn tại thế chắc là Jung cũng sẽ không đến viếng thăm Ngài. Hoặc giả như Chúa Giê Su còn sống ông ta cũng sẽ không đến viếng thăm. Tại sao vậy? Nỗi sợ hãi đó là gì? Ðó là một nỗi sợ hãi vô cùng sâu xa, nỗi sợ hãi về phương Ðông . Ở phương Tây ông ta đã từng được khuyến cáo rằng phương Tây không nên học hỏi những đạo học Ðông phương chẳng hạn  như Yoga, Mật, hay Thiền. Trong suốt cuộc đời mình ông đã được khuyến cáo như thế vì cho rằng tâm thức của phương Tây hoàn toàn khác biệt, hướng đi cũng khác biệt -những tư tưởng Ðông phương như vậy sẽ làm nhiễu hại đến toàn bộ giá trị tinh thần Tây phương.

Ông ta không bao giờ thiền quán. Và đặc biệt ông ta rất sợ hãi cái chết. Không phải chỉ sợ cái chết mà ngay cả xác chết. Ông ta rất muốn đến Ai Cập để được trông thấy những xác ướp của thời cổ đại -một nỗi ao ước lâu dài. Nhưng tối thiểu có đến bảy lần ông ta đã mua vé máy bay nhưng cuối cùng lại hủy bỏ. Có một lần, cũng là lần chót, ông ta đã đặt chân đến phi trường, nhưng rồi lại quay về. Ông ta sợ cả đến việc trông thấy những xác chết thời cổ -bởi vì điều này sẽ nhắc nhở ông ta về cái chết của chính mình, nhắc nhở ông ta về những gì sẽ xảy ra cho chính thân xác mình. Nó đã tạo nên một mối băn khoăn lớn.

Bây giờ thì cái ông này có thể đọc về Thiền và ngay cả có thể được thuyết phục để tin về những chân lý của nó, có quan hệ môt cách tri thức với nó, và ngay cả có thể nói một câu rằng “tôi có cảm giác rằng những điều ngài Hư Vân nói cũng chính là điều tôi muốn nói. Y như vậy.” Thế nhưng trong khi điều phát biểu “Y như vậy” –của ngài Hư Vân là một khẳng định hiện sinh còn nếu do Carl Gustav Jung nói ra thì nó sẽ là một phát biểu triết học, cũng chẳng khác gì người mù nói về ánh sáng.

Những người này đều là những nhà luận lý. Họ là những người rất duy lý nhưng không hẵn là những người hoàn toàn hợp lý. Hãy nhớ rằng duy lý không có nghĩa rằng bạn là người có lý. Một sự thực hiển nhiên cho thấy một người được coi là duy lý không thể nào chấp nhận sự hợp lý -bởi vì chấp nhận sự hợp lý có nghĩa là phải dành chỗ đứng cho sự vô lý. Ðược xem là hợp lý có nghĩa là bạn phải chấp nhận sự nghịch lý của đời sống. Ðược xem là hợp lý có nghĩa là không phải chỉ đòi hỏi cái sống –trong khi cái chết cũng đồng thời hiện hữu, phải chấp nhận nó. Ðồng thời cũng không chỉ suy nghĩ về Thượng Ðế -mà quỷ Sa Tăng cũng có mặt ở đó, phải chấp nhận y. Ánh sáng và bóng tối cùng hiện hữu -phải chấp nhận cả hai.

Một người hợp lý là kẻ dễ dàng chấp nhận, dễ dàng tiếp thu. Trong tâm y không hề mang sẵn định kiến; không hề chứa một giả định có trước. Tâm của y rộng mở, hoàn toàn rộng mở. Một con người duy lý thì không dễ dàng rộng mở như thế. Y vô cùng khôn ngoan trong luận lý –nhưng luận lý cũng chỉ là sản phẩm của con người, do chúng ta tạo ra. Luận lý chỉ là một nửa phần của não bộ, nửa phần kia vẫn chìm trong khát khao.

Tôi không có ý nói rằng nửa phần kia là thiền quán, xin nhớ điều này. Một nữa là luận lý còn nửa phần kia là phi lý. Khi nào bạn vượt được ra ngoài cả hai, vượt lên trên tất cả, ta ở trong thiền quán. Cũng xin nhớ rằng suy tưởng không phải là thiền quán, cảm thọ cũng thế. Suy tuởng chỉ mới một nửa và cảm thọ cũng chỉ là một nửa. Khi cả suy tưởng lẫn cảm thọ tan biến vào trong một thể đồng nhất, chúng không còn là chúng nữa. Bây giờ thì bạn không thể gọi chúng là suy tưởng và cảm thọ, chúng đã vượt lên trên cả hai, là một cái gì đó vừa mới được khai sanh, phong phú hơn cả hai. Cái tổng thể này không phải là do những bộ phận ráp lại. Khi một tổng thể được hình thành, các bộ phận tan biến vào một cái gì đó hoàn toàn mới mẻ, tuyệt đối mới mẻ.

Ðây là thế giới của siêu việt, hai với hai là năm mà không còn là bốn. Trong thế giới của đời thường, hai với hai là bốn; trong thế giới của thiền quán, của nhất thể, toàn bộ, hai với hai là năm, không bao giờ là bốn -bởi vì cái tổng thể này siêu việt hơn các bộ phận ráp lại. Một cái gì đó mới mẻ đã ra đời. Khi bạn ráp các bộ phận của một chiếc đồng hồ lại với nhau, tiếng “tíc-tắc” xuất hiện. Khi bạn tháo rời các bộ phận của chúng ra, tiếng “tíc-tắc” biến mất. Tiếng “tíc-tắc” này là một cái gì đó siêu việt, đó là sự sống, là thiền quán, là Thượng Ðế.

Luận lý không thể nào mang đến cho bạn tiếng “tíc-tắc” đó. Luận lý là một cô gái điếm –hãy luôn nhớ như vậy. Luận lý có thể đi với bất cứ ai -bất cứ ai sẵn sàng chi tiền. Luận lý đồng nghĩa với ngụy biện. Bạn có thể dùng luận lý để tán dương Thượng Ðế, đồng thời bạn cũng có thể dùng cùng một thứ luận lý này để chống báng lại. Bạn có thể dùng chúng để ủng hộ thiền quán hoặc dùng chúng để phản bác. Luận lý không có trái tim, nó không biết đến yêu thương. Nó không hề có một chút chân tình.

Trong dòng triết học Hy Lạp đã có một thời khá dài những nhà biện luận đã chiếm ưu thế. Họ là những nhà luận lý thực sự, hoàn toàn thuần lý, những kẻ nói láo tài tình. Họ bảo rằng, “Chúng tôi không cần cho bạn biết chân lý là gì. Bạn cứ việc nói với tôi chân lý của bạn là gì, và rồi chúng tôi sẽ chứng minh điều đó.” Nhưng nếu đối thủ của bạn chạy đến tìm họ và bảo rằng, “Ðây mới là chân lý, tôi sẽ trả tiền gấp đôi,” thế là họ cũng sẽ chứng minh đối thủ của bạn là đúng.

Hãy nghe một giai thoại ngắn:

G. K. Chesterton (7) rất nổi tiếng với câu chuyện sau đây:  Một tên cướp nhiều mưu kế cuối cùng đã bị quân lính của nhà vua bắt được. Nhà vua, một người rất thích các trò chơi, các câu đố hiểm hóc và đồng thời cũng là một nhà luận lý nổi tiếng, đã đưa ra một vấn nạn cho tên cướp giải quyết sinh mệnh của mình, “Ngươi chỉ được nói một câu thôi. Nếu câu này chứa đựng sự thực trong đó, ngươi sẽ bị xử bắn, còn ngược lại, ngươi sẽ bị treo cổ.”

Ðây là cái mà người ta gọi là song đề, một thế tiến thối lưỡng nan!

Nhà vua bảo, “Nếu ngươi nói sự thực trong đó ngươi sẽ bị bắn. Chỉ nói một câu thôi, một câu duy nhất. Còn nếu ngươi nói láo ngươi sẽ bị treo cổ.”

Và tên cướp đã chiến thắng nhà vua –vì y cũng là một tay lý luận tài ba- bằng câu trả lời: “Hãy đem tôi đi treo cổ.”

Bạn có hiểu được nội dung của câu chuyện hay không? Nếu câu nói của y đúng thì nhà vua sẽ rất khó xử vì đã bảo rằng, “Nếu câu này đúng ngươi sẽ bị xử bắn.” (tức là không treo cổ y được). Còn nếu đúng là y sẽ bị treo cổ, thì lẽ ra y sẽ phải bị bắn –lúc đó hoá ra câu nói của y là không đúng. Mà nếu không đúng, tức là nói dối, thì theo lệnh của nhà vua, « nếu ngươi nói dối, ngươi sẽ bị treo cổ ». Nhưng nếu đem treo cổ y thì hoá ra câu nói của y lại trở thành sự thật.

Luận lý là như thế. Ðó là một trò chơi. Ðừng bao giờ nương tựa vào luận lý, đừng bao giờ tin cậy vào triết lý. Vì quá trông cậy vào luận lý và triết lý, con người đã hủy diệt những tính năng phong phú của tôn giáo. Tôn giáo vượt lên trên luận lý và triết lý.

Thiền là một tôn giáo tinh khôi. Ðó là một kinh nghiệm thân chứng. Nó mời gọi bạn tham dự vào hiện sinh, cùng nhảy khúc luân vũ với hiện sinh –đó là những gì được gọi là thiền quán. Trong khoảnh khắc mà bạn tan biến đi, cũng có nghĩa là bạn đã hòa điệu cùng với khúc đại luân vũ. Trong khoảnh khắc mà bạn không còn là bạn nữa, bạn trở thành cái ngã của nhất thể. Vâng, ban đầu chỉ là một khoảnh khắc mà ánh sáng bùng lên rồi bóng tối tan biến và bạn thể nhập vào với khúc luân vũ –cũng cùng chung một vũ điệu mà các vì sao, các hành tinh, mặt trời và mặt trăng, cũng cùng chung một vũ điệu mà bốn mùa luân chuyển rồi mùa xuân đến với trăm hoa đua nở. Một khoảnh khắc đơn thuần đã đưa bạn hòa điệu vào khúc luân vũ này. Ðể rồi từng tí một bạn trở nên tỉnh thức hơn và nhận ra cái khả năng có thể thể nhập vào đó nhiều hơn. Thế rồi bạn ngày càng trở nên tinh tế hơn để thể nhập vào sâu hơn nữa. Cho đến một ngày bạn bắt đầu an trú trong đó. Ðó là ngày mà bạn không còn là bạn nữa và đó cũng là lần đầu tiên bạn mới chính thực là bạn.

Ðừng bao giờ để mình còn bị lừa dối bởi những Bergson hay Martin Heidegger hay Carl Gustave Jung.

Câu hỏi thứ ba :

Tại sao chúng ta cứ mãi ức chế chính mình một cách tự nguyện để chạy theo những cơ chế tự vệ què quặt ?

Ðể sống còn.

Một đứa trẻ không có khả năng tự lực, tự mình nó không thể sống còn. Người ta đã khai thác tình trạng không tự lực được của trẻ con qua hằng bao thế kỷ. Chúng ta đã áp bức trẻ con như là một chuyện đương nhiên. Vâng, những người lao động có thể đã bị áp bức, nhưng không đến nỗi như thế; vâng, phụ nữ đã bị áp bức nhưng không tới mức như trẻ con. Trẻ con là giai cấp bị áp bức lâu dài nhất của nhân loại và hình như quả là điều khó khăn để giải phóng chúng ra khỏi bàn tay của cha mẹ. Hình như đây là điều bất khả.

Trẻ con rất là mỏng manh không thể nào có thể tự hiện hữu. Bạn có thể khai thác điểm này. Bạn có thể bắt trẻ con phải học tập bất cứ điều gì mà bạn muốn –cũng chẳng khác gì công việc của B. F. Skinner (8) được tiếp tục ở trong phòng thí nghiệm. Ông ta dạy chim bồ câu đánh bóng bàn, cũng dùng một thủ đoạn như nhau: ban thưởng và trừng phạt. Nếu chúng chịu tham dự trò chơi, chúng sẽ được thưởng; nếu chúng từ chối hay miễn cưỡng, chúng sẽ bị trừng phạt. Nếu chúng làm đúng, chúng được thưởng -bằng cách cho ăn; nếu chúng làm sai người ta cho điện giật chúng. Ngay cả chim bồ câu cũng có thể được dạy để đánh bóng bàn.

Ðây cũng là cách thức được dùng trong những gánh xiệc. Bạn có thể đến đó và xem. Ngay cả sư tử, những con sư tử đẹp đẽ, cũng bị đem đi nhốt cũi, và những con voi thì đi nhịp nhàng theo lệnh của người quản trò. Bọn chúng đã bị bỏ đói rồi được thưởng công nếu làm trò tốt -trừng phạt và ban thưởng. Ðây là thủ đoạn muôn đời.

Ðiều mà người ta làm trong gánh xiệc với súc vật cũng là điều mà bạn đang làm với con cái mình. Thế nhưng bạn đã làm điều đó một cách vô thức bởi vì bạn cũng đã từng được đối xử như vậy; đây là phương cách duy nhất mà bạn biết trong việc huấn luyện và giáo dục cho trẻ nên người. Ðiều mà bạn gọi là làm chúng « nên người », thật ra, bạn đã hạ chúng xuống, thay vì nâng chúng lên một sinh thể cao hơn bạn lại đẩy chúng xuống thấp hơn. Tất cả những điều này đều là kỹ thuật và thủ đoạn của phương pháp Skinner - bởi vì chúng mà chúng ta bắt đầu ức chế mình một cách tự nguyện và chạy theo những cơ chế tự vệ què quặt.

Một đứa trẻ không hề biết đến chuyện đúng sai. Chúng ta đã dạy chúng điều này. Chúng ta dạy chúng theo tâm ý của chúng ta. Tuy nhiên một điều có thể đúng tại Tây Tạng không hẵn đã đúng ở Ấn Ðộ; một điều được coi là đúng tại nhà bạn nhưng có thể sai ở nhà hàng xóm. Thế nhưng bạn cứ bắt buộc trẻ con: Ðiều này là đúng, phải làm theo như vậy. Ðứa trẻ được sự tán trợ khi nó làm và khiển trách khi nó không chịu làm theo. Khi nó nghe lời bạn, bạn rất là hả dạ và vỗ về nó, còn ngược lại bạn sẽ nổi tam bành lên hành hạ nó, đánh đập, bỏ đói nó, không yêu thương chúng.

Một cách rất tự nhiên, đứa trẻ bắt đầu hiểu rằng sự sinh tồn của nó đang bị đe dọa. Nếu nó nghe lời cha mẹ thì mọi chuyện đều tốt đẹp; còn nếu không chắc là họ sẽ giết nó không chừng. Và như vậy, đứa trẻ có thể làm được gì đây? Làm sao nó có thể xác định được bản sắc của mình để đối phó với những người đầy quyền lực này? Họ là cái bóng hiện ra lù lù đầy đe dọa. Họ cực kỳ to lớn, khổng lồ, đầy quyền lực và có vẻ như có thể làm được bất cứ chuyện gì.

Ðến khi đứa trẻ trưởng thành thì nó đã bị điều kiện hóa. Cái điều kiện này đã ăn sâu vào người rồi cho nên bây giờ cha mẹ đâu còn cần phải đi kèm theo nó nữa. Cái tâm thức bị điều kiện hoá này, mà người ta gọi là lương tâm, vẫn sẽ không ngừng đày đọa y.

Một cách cụ thể, nếu một đứa con trai bắt đầu vọc chơi với bộ phận sinh dục của mình -trẻ con hay chơi nghịch như thế, một niềm vui hoàn toàn tự nhiên, bởi vì thân xác của trẻ con vô cùng nhạy cảm- thì đó không phải là một hành động mang ý nghĩa dục tình theo cái nhìn của người lớn. Trẻ con thường rất sinh động và một cách hết sức tự nhiên, bộ phận sinh dục của nó là nơi tràn đầy sức sống hơn bất cứ bộ phận nào khác của cơ thể. Ðây là nơi năng lượng đời sống tích lũy –và là nơi nhạy cảm nhất. Vọc chơi với bộ phận sinh dục, đứa trẻ cảm thấy rất vui thích –nhưng bạn thì lại rất lo lắng. Ðó chính là vấn nạn của bạn. Bạn bắt đầu lo sợ rằng đứa trẻ đang thủ dâm hoặc tương tự như thế. Thật ra không phải như vậy. Chẳng qua chỉ là niềm vui khi đùa nghịch với một phần của thân xác mình. Ðó chẳng phải là thủ dâm hay gì cả, chỉ là sự yêu thương thân xác của chính mình.

Ðó là tội lỗi của bạn, nỗi lo sợ của bạn. Có phải bạn đang lo lắng rằng có thể có ai đó đã trông thấy con trai của bạn đang làm như vậy rồi họ sẽ nghĩ xấu về chuyện giáo dục con cái trong gia đình bạn? Phải làm cho chúng văn minh hơn. Phải dạy chúng một cái gì đó. Thế là bạn rầy la đứa trẻ bắt phải chấm dứt ngay cái trò chơi này. Bạn la lên, «Chấm dứt !» một lần, hai lần, và nhiều lần như thế. Theo thời gian, chúng biến thành một phần của lương tâm. Chấm dứt, chấm dứt, chấm dứt -những tiếng này càng ngày càng thấm sâu hơn, trở thành một phần vô thức của đứa trẻ.

Bây giờ thì không cần có bạn ở bên cạnh nữa. Mỗi khi đứa trẻ bắt đầu vọc chơi bộ phận sinh dục của mình, sẽ có một tiếng nói nào đó từ bên trong dội lên « Chấm dứt ! » làm đứa bé sợ hãi –có thể cha mình hay mẹ mình đang dòm chừng ở đâu đây- và rồi nó cảm thấy mình đang phạm tội. Và rồi khi chúng ta dạy trẻ rằng Ðức Chúa Cha có mặt ở khắp mọi nơi, ngay cả ở trong phòng tắm, đang quan sát xem xét ta. Ðứa trẻ sẽ không ngừng lấm lét nhìn khắp mọi nơi.

Cái ý niệm về Thiên Chúa này làm cho con người què quặt. Thế là bạn không bao giờ còn có tự do dù là ở trong phòng tắm của bạn. Không có nơi nào bạn có tự do cả. Cái vị Thiên Chúa toàn năng này đã bám sát theo bạn như một người thám tử đi bắt kẻ gian. Ông ta hiện diện ngay cả khi bạn đang làm tình với phụ nữ. Ông ta không cho phép bạn làm chuyện này. Ông ta là một tay cảnh  sát siêu hạng -bổ túc thêm vào cái lương tâm mà các bậc cha mẹ đã tạo ra.

Ðó là lý do tại sao mà Ðức Phật bảo rằng trừ phi bạn giết chết cha mẹ, bạn sẽ không bao giờ có tự do. Giết chết cha mẹ ở đây có nghĩa là giết chết cái tiếng nói của cha mẹ ở trong bạn, giết chết cái lương tâm hằng đeo đuổi bạn, buông bỏ tất cả những ý tưởng vô nghĩa và bắt đầu sống một đời sống của riêng mình, phù hợp với ý thức của mình. Hãy nhớ rằng, phần ý thức phải được tăng dần, phần lương tâm phải được giảm bớt. Từng bước một, lương tâm sẽ phải hoàn toàn tan biến nhường chỗ cho dòng ý thức sinh động.

Dòng sinh thức này sẽ là quy luật –hãy để cho nó là quy luật duy nhất. Như thế bất cứ cái gì mà bạn cảm thụ, đó là đời sống của bạn. Bạn là người phải tự quyết định. Ðó là cuộc đời của bạn mà không phải của ai khác, họ không có quyền quyết định thay bạn.

Tôi không hề bảo rằng lúc nào bạn cũng có quyết định đúng đắn, đôi khi bạn cũng sai lầm. Nhưng đó cũng là một phần tự do của bạn, một phần của sự lớn khôn. Có nhiều khi bạn đi sai đường nhưng điều này hoàn toàn chẳng thành vấn đề -đi lạc lối cũng là một cách thức để quay trở về nhà. Một người không bao giờ lạc lối thì chẳng bao giờ có thể trở về nhà, y đã chết từ lâu. Một người không bao giờ làm điều gì lầm lẫn sẽ không bao giờ cảm thấy lạc thú khi mình làm chuyện đúng. Y chỉ là một tên nô lệ. Một trạng thái nô lệ tâm thần đã hình thành.

Một đứa trẻ đã phải nương tựa vào cha mẹ một thời gian khá dài -tối thiểu là hai mươi hay hai mươi lăm năm. Thật là dài đăng đẳng. Hết cả một phần ba đời người. Trong suốt một phần ba đời người đó y đã bị điều kiện hóa. Hãy suy nghĩ kỹ đi -một người với hai mươi lăm năm bị điều kiện hoá! Bao nhiêu áp lực đã đổ xuống đời y.

Và một khi mà bạn đã được dạy cho cái trò xảo trá này rồi, bạn khó mà quên được. Ðó là lý do tại sao thật là điều khó khăn khi phóng mình vào chân lý, khi trở thành một hành giả tầm đạo –sannyasin. Sannyas có nghĩa là làm một bước nhảy vượt thoát ra khỏi cấu trúc xã hội bao quanh bạn, đó là một bước nhảy quyết liệt -bởi vì bạn không thể nào thoát ra khỏi nó một cách từ từ, chậm rãi. Ðó là một bước nhảy lượng tử, bất chấp mọi rủi ro. Chẳng khác gì bạn đang nhảy ra khỏi một ngôi nhà đang cháy –mà quả là ngôi nhà đang cháy thật- để bắt đầu sống một cuộc sống của riêng mình. Dĩ nhiên, lúc ban đầu bạn sẽ không khỏi bị rúng động, bạn sẽ run rẩy rất nhiều lần bởi vì đó là điều tự nhiên khi bạn đối kháng lại cha mẹ, đối kháng lại xã hội. Xã hội chẳng qua cũng chỉ là quyền lực của cha mẹ được nhân rộng ra thôi; trong đó cha mẹ bạn không gì khác hơn là những nhân viên thừa hành. Tất cả chỉ là một tổ hợp đại âm mưu –cha mẹ, thầy giáo, cảnh sát, quan tòa, tổng thống- tất cả kết hợp cùng nhau trong một âm mưu lớn. Và họ đang nắm vận mệnh tương lai của toàn thể trẻ con.

Một khi mà bạn đã học được điều gì, giải trừ chúng quả thật rất khó khăn. Sau hai mươi lăm năm bị nhồi nhét lập đi lập lại nhiều lần, bạn đã hoàn toàn bị thôi miên. Sự giải trừ thôi miên là điều cần thiết; bạn phải xoá bỏ hoàn toàn những thiết định đã được phủ lên bạn.

Vâng, đó đơn giản chỉ là chuyện sống còn, nhu cầu được tồn tại. Ðứa trẻ muốn được sống. Ðó là lý do tại sao nó phải bắt đầu biết thỏa hiệp, mặc cả. Ðối diện với vấn đề sinh tử, bất cứ ai đều cũng phải mặc cả. Nếu bạn đang nằm chết khát trong sa mạc và ai đó đang có bình nước trong tay. Khi mà bạn đang khát, đang sắp chết đến nơi, y có thể đòi hỏi bạn phải trả với bất cứ giá nào. Y có thể ra lệnh, «Hãy bò đến và hôn chân ta» và bạn sẽ bò, sẽ hôn chân hắn. Y có thể sai khiến bất cứ chuyện gì, y có thể bắt buộc bạn nhiều thứ. Ðó là tất cả những gì mà chúng ta đang đối xử với trẻ con hiện nay.

Dĩ nhiên tôi không hề bảo bạn là nên đi tìm giết cha mẹ mình. Họ cũng chỉ là những nạn nhân như bạn thôi. Họ chỉ là những nạn nhân của xã hội này, của cha mẹ họ. Và những bậc cha mẹ này cũng là nạn nhân của cả một chuổi dây chuyền dài cay độc đó.

Thế nên những điều tôi nói ra không cố ý biến cha mẹ bạn trở thành những kẻ tội phạm. Hãy nên thương họ vì cùng với bạn họ cũng chỉ là những kẻ đồng hội đồng thuyền. Mà thật ra tình huống của bạn còn khá hơn họ -ít nhất là bạn cũng còn nghe được những tiếng nói khác, ít nhất là cánh cửa đời của bạn cũng được hé mở, ít nhất là có một chút tĩnh thức để bạn có thể thoát ra. Ðiều đó cha mẹ bạn đã không có được bởi vì họ đã đến với giáo hội, đến nhà thờ, đến Giáo hoàng, đến shankaracharya –trong khi đó bạn đã đến với tôi. Ðó là điều khác biệt lớn lao.

Giáo hội, Giáo hoàng, đang làm dịch vụ phục vụ xã hội; Chúa Giêsu không làm công việc này, hãy nhớ cho như vậy. Chúa Giêsu không phải là giáo hội, tôi không phải là giáo hội và Ðức Phật cũng thế. Lúc Ðức Phật còn tại thế, mọi người đã đến với Ngài, họ là những người may mắn. Khi Phật giáo trở thành một giáo hội, nó bắt đầu làm dịch vụ xã hội. Một khi tôn giáo đi vào dịch vụ phục vụ xã hội, một khi tôn giáo trở thành một cơ chế thiết định, nó không còn là một tôn giáo nữa, nó là chính trị. Nhà thờ, đền thờ, thánh đường Hồi giáo đang làm dịch cụ phục vụ xã hội. Mohammed không làm công việc này, các vị adi shankaracharya cũng thế, tôi muốn nói đến những vị shankaracharya nguyên thủy - thế nhưng những shankaracharyas của Puri và của các giáo phái khác cũng đang làm dịch vụ cho xã hội.

Chỉ mới vài hôm trước đây một vị bác sĩ ở Poona đã viết cho tôi một bức thư. Bằng cách nào đó mà ông ta đã thuyết phục được một trong những vị shankaracharyas -có bốn vị shankaracharyas như thế tiêu biểu cho bốn hướng; tôi không biết đó là vị nào đã được thuyết phục để đến gặp tôi. Dĩ nhiên là ông ta đã đến thăm tôi một cách miễn cưỡng. Ðiều này cho thấy là vị bác sĩ này rất có ảnh hưởng. Vị shankaracharya này chắc là đã trú ngụ tại nhà của ông ta và bằng cách nào đó mà ông bác sĩ đã tìm cách sắp xếp chuyện này.

Ông ta đưa vị shankaracharya đến cổng và trong khi đang trò chuyện với Sant, vị shankaracharya này trông thấy một hành giả sannyasin đang đi ngang qua, tay trong tay với một hành giả sannyasin khác -một người nam và một người nữ- rất là đằm thắm yêu thương. Ông ta bỗng nhiên nổi giận và bảo, «Ðưa tôi ra khỏi nơi đây ngay lập tức. Cái gì vậy? Trò gì đây ? Thế mà dám bảo là tôn giáo hả?» Thì ra chiến tranh thì được chấp nhận, chiến tranh thuộc về tôn giáo, còn yêu thương thì không. Nếu hai người đang giết chóc lẫn nhau thì không có vấn đề -có khi còn được vinh danh là ‘jihad’, là thánh chiến- còn nếu hai người đang hôn nhau, thì là có vấn đề, là không thể chấp nhận! Ðiều này không thể được khoan thứ!

Ông ta bảo, «Hãy đưa tôi ra khỏi đây ngay lập tức. Tôi không muốn gặp người này. Hãy nhìn cung cách những đệ tử của ông ta. Họ sẽ hủy diệt cả xã hội này!»

Ðúng như vậy! Ðó là những điều mà tôi đang nỗ lực để làm. Tôi muốn giật sập cái cấu trúc này. Tôi hết lòng tán trợ yêu thương và chống lại chiến tranh.

Trong những bộ kinh thánh chiến tranh đã được tuyên dương còn tình yêu thì không bao giờ -bởi vì chiến tranh là dịch vụ phục vụ xã hội còn tình yêu thì không. Tình yêu được coi như là cái gì đó cực kỳ nguy hiểm, rất mực nổi loạn. Những kẻ yêu nhau trở thành kẻ phản-xã-hội -bạn hãy nhìn kỹ mà xem. Khi người ta yêu nhau người ta mãi nhìn vào nhau mà quên bẵng đi cả cái thế giới bên ngoài. Họ quay lưng lại với xã hội. Tình yêu tự nó cũng đã chống-xã-hội. Những kẻ yêu nhau sẽ tan biến vào nhau và không còn bận tâm đến bất cứ điều gì khác. Họ sẽ không mất công đi đến nơi đầu phiếu để bỏ thăm cho bất cứ ai -tại sao lại phải bận tâm đến những chuyện này? Họ cũng không cần phải lắng nghe ông hay bà thủ tướng đang nói cái gì. Họ cũng không thèm ngó ngàng đến báo chí, chỉ là những chuyện xe cán chó diễn ra hàng ngày. Họ dùng thời gian đó để ca hát, nhảy múa và yêu thương –hay là chỉ ngồi với nhau nhìn lên bầu trời để cùng đếm trăng sao.

Ðôi mắt họ tràn đầy một năng lượng hoàn toàn khác biệt, một thứ năng lượng với phẩm chất khác biệt. Họ đã không còn hiện hữu trong thế giới này. Họ đã bay bổng đến một nơi nào đó.

Tình yêu luôn luôn là mối nguy cơ cho xã hội, thế nên xã hội đã tìm cách bóp chết nó, tiêu diệt nó bằng những phương cách tế vi. Xã hội còn lại những con người hoàn toàn xơ cứng không tình cảm yêu thương. Những con người này rất dễ dàng uốn nắn, có thể đẩy cho làm bất cứ chuyện gì. Bạn có thể làm cho họ sợ hãi một cách dễ dàng. Hãy nhìn vào cái cơ chế vận hành: Khi bạn đang yêu, không ai có thể làm cho bạn sợ hãi. Không có nỗi sợ trong tình yêu. Thế nhưng khi bạn không yêu ai, bạn đã ở trong nỗi sợ; không có tình yêu thì chỉ còn cái chết, không còn cái gì khác. Chỉ có tình yêu mới có thể vượt qua nỗi chết, chỉ có tình yêu là bất tử -tất cả những gì còn lại trên trái đất này đều không thể vượt qua cái chết.

Cái ông shankaracharya đó đã vô cùng phẫn nộ. Sự phẫn nộ này cho thấy rất nhiều điều. Trước hết, ông ta chắc là người bị ẩn ức tình dục. Nếu không, tại sao ông ta lại nổi giận khi thấy đôi trai gái nắm tay nhau? Cô ta có phải là tình nhân của bạn đâu? Tại sao bạn lại phải giận dữ như thế? Nó xúc phạm đến bạn chăng? Có gì sai lầm trong chuyện này? Ðây là vấn đề ẩn ức sinh lý. Ông ta chắc chắn có một nỗi sợ hãi tiềm ẩn ở bên trong, đó là nỗi ám ảnh thầm kín riêng tư. Chàng thanh niên kia đã đánh thức dậy nổi ám ảnh này.

Những người này đang phục vụ cho một cơ chế đã thiết định và lẽ dĩ nhiên được hỗ trợ bằng mọi phương cách. Ðó là điều chắc chắn. Còn những người như tôi thì không thể nào được hỗ trợ bởi những cơ chế như thế. Chúng ta không hề tham dự vào cái âm mưu của họ. Thật ra họ đã để cho chúng ta sống yên cũng đã là một phép lạ. Cũng chỉ là chuyện chẳng đặng đừng thôi vì thời buổi này người ta đâu có thể giết người theo cái kiểu mà họ đã đóng đinh Chúa Giêsu hay bắt Socrates uống thuốc độc.

Con người đã trưởng thành phần nào, ý thức con người phần nào đã trở nên cảnh giác, tỉnh thức hơn. Ðây là thế kỷ hai mươi. Tuy nhiên họ vẫn tìm đủ mọi cách để ngăn chặn, cản trở.

Ðây không phải là chuyện tự nguyện. Thoạt trông thì thấy giống như vậy, bởi vì vào thời điểm bạn trở nên cảnh giác thì nó đã thấm sâu vào tận máu huyết, xương tủy của bạn rồi. Thế nhưng đó không hề là chuyện tự nguyện. Không có đứa trẻ nào chịu học bất cứ cái gì một cách tự nguyện –chúng ta bắt buộc chúng và sử dụng cả bạo lực.

Bạn có thể quan sát bất kỳ đứa trẻ nào. Mọi đứa trẻ đều phản kháng, chúng đấu tranh cho đến tận cùng, chúng luôn tìm cách tạo ra những vấn nạn cho cha mẹ, chúng đã vận dụng tối đa phương cách này để thoát ra khỏi cái cơ chế què quặt đó. Nhưng cuối cùng thì cha mẹ cũng kiểm soát được tình thế, bởi vì họ có nhiều quyền lực hơn. Ðây chỉ là vần đề của quyền lực và vô quyền, chỉ đơn giản như thế.

Thế nên cũng không phải là điều trái tự nhiên khi đứa trẻ lớn lên chúng bắt đầu phục thù lại cha mẹ. Ðây là một phản ứng dễ hiểu. Thật khó mà có thể tha thứ cho cha mẹ -thế nên tất cả mọi xã hội đều dạy dỗ bạn phải kính trọng họ. Vâng, nếu bạn không thể tha thứ cho họ thì hãy kính trọng họ; nếu bạn không thể yêu thương họ thì ít ra cũng nên kính trọng họ. Nhưng cái sự kính trọng này cũng chỉ là chuyện hình thức, giả dối. Trong tận cùng của bạn, vẫn còn ẩn chứa nỗi oán giận.

Nếu những điều mà tôi nói đây được lắng nghe, nếu những điều mà tôi nói đây một ngày nào đó vang vọng đến khắp thế giới, trẻ con lúc đó sẽ yêu thương cha mẹ chúng thật tình, chúng sẽ cùng hòa điệu với cha mẹ bởi vì cha mẹ lúc đó sẽ không còn là kẻ thù của con cái, họ sẽ là những người bạn.

Câu hỏi thứ tư:

Ngài có thể chỉ trong một vài câu ngắn gọn cho chúng tôi biết cái chìa khóa bí mật nhất của Thiền là gì ?

Hãy buông xả.

Ðời sống chỉ hiện bày ra một cách rõ ràng nhất nếu bạn không bám chặt vào nó, khi bạn không còn dính mắc với nó, khi bạn không tích lũy, không là tên bủn xỉn, khi bạn thư giãn và sẳn sàng để buông bỏ, khi bàn tay rộng mở, không hề nắm chặt lại.

Ðời sống chỉ hiện bày một cách rõ ràng nhất nếu bạn không dính mắc với nó –dù là qua cảm xúc hay ý tưởng. Hãy chạm nhẹ vào và buông xả -đó là cái chìa khóa bí mật, là tất cả bí ẩn, tất cả nghệ thuật. Tất cả cái gì được giữ lại đều hư thối -tất cả mọi thứ, tôi bảo như vậy. Tích lũy cái gì tức là giết chết nó, bạn cứ tích trữ nó và rồi nó sẽ bay mùi sình thối. Lý do rất đơn giản là bất cứ cái gì sống, chuyển động đều chỉ có tính cách nhất thời. Trong khi giữ nó lại, bạn muốn biến nó thành thường hằng bất biến.

Khi yêu một người, bạn muốn chiếm hữu, bạn muốn nó thường hằng. Nó có thể vĩnh cữu nhưng không thường hằng. Phải hiểu rõ chuyện đó. Phải cố gắng để hiểu chuyện đó. Tuy nó chỉ là nhất thời nhưng nếu bạn sống trong một khoảnh khắc hoàn toàn buông bỏ, nó sẽ trở thành vĩnh cữu. Khoảnh khắc mà bạn sống trong trạng thái tâm thư giãn hoàn toàn đó chính là vĩnh cữu.Thế nhưng bạn đã không hề sống trong từng khoảnh khắc, bạn không hiểu thế nào là vĩnh cữu, nên bạn cứ muốn biến nó thành thưòng hằng, bạn cứ muốn giữ nó lại cho đến ngày mai, cho đến ngày mốt, cho đến năm tới, và đôi khi cho đến cả đời sau. Bạn chỉ muốn tích trữ nó.

Ba từ ngữ sau đây rất là quan trọng: nhất thời, thường hằng, và vĩnh cữu.  Trong các tự điển thông tục, tiếng vĩnh cữu có vẽ được định nghĩa như là vĩnh viễn. Ðiều này hoàn toàn sai. Ðây không phải là ý nghĩa của vĩnh cữu, mà là thường hằng. Theo định nghĩa này thì thường hằng trở nên vĩnh cữu. Không phải vậy. Vĩnh cửu không phải là một sự kéo dài, vĩnh cữu là sâu lắng trong một khoảnh khắc. Vĩnh cữu vì thế lại là một phần của nhất thời, nó không hề chống lại cái nhất thời -thường hằng thì đối lập lại. Nếu bạn thể nhập sâu xa vào trong khoảnh khắc, ngưng đọng lại trong khoảnh khắc này, tan biến hoàn toàn vào nó, bạn sẽ nếm được hương vị của vĩnh cữu. Từng khoảnh khắc bạn sống một cách trọn vẹn và thư giãn, đó chính là cuộc sống vĩnh cữu. Vĩnh cữu luôn luôn là hiện tại. Cái bây giờ là một phần của vĩnh cữu, không phải là một đơn vị của thời gian.

Hãy trôi đi – như một ngọn lá trôi theo suối nguồn.

Ba Tiêu (Basho) (9) há đã từng ngợi ca :

Khi ánh chớp bùng lên

Ðáng phục thay người đang sống trong vô niệm

Dòng đời như bóng câu

Một bài thơ tuyệt diệu. Ðây là nét đẹp tuyệt vời của Thiền gia -bạn không thể tìm được nó ở bất cứ nơi nào. Ðây là một cái gì đó rất nhất quán trong Thiền. Các giáo sĩ, tăng lữ bình thường cũng nói tương tự như thế, rằng cuộc đời là ngắn ngủi, trôi qua nhanh chóng, như bóng câu. Thế nhưng họ đã tạo ra một khao khát níu kéo lại ở trong bạn, họ tạo ra sự tham cầu ở trong bạn. Họ còn tạo ra sự tham cầu vào một thế giới khác: cõi trời, thiên đàng, niết bàn, và bao nhiêu thứ nữa. Cuộc sống này qua nhanh. Trước khi nó trôi qua, hãy dùng thời gian này và tích chứa một cái gì đó cho đời khác –một vài đức hạnh, công đức-punya.

Hãy lắng nghe Ba Tiêu:

Khi ánh chớp bùng lên

Ðáng phục thay người đang sống trong vô niệm

Dòng đời như bóng câu

Và cũng nhà thơ này :

Mới buổi sáng quạ kêu

Buổi tối đà chợt đến.

Hạt sương đời thoáng qua.

Như đoá hoa phù dung

Ðâu cần ai nhận biết

Vẫn tiếp tục đơm hoa

Một đời ngắn trọn vẹn

Hãy để cho câu thơ này thấm sâu vào bạn: Một đời ngắn trọn vẹn. Ngắn ngủi nhưng trọn vẹn. Ðoá hoa phù dung rất được Thiền gia ưa chuộng bởi vì nó nở vào buổi sáng và tàn lụi vào buổi chiều. Mới buổi sáng nó có mặt ở đó, tươi đẹp làm sao, chân thực nhường nào nhưng khi chiều đến thì cánh hoa đã tàn úa, rơi rụng xuống mặt đất, sẵn sàng tan biến vào hư không.

Hoa phù dung là một biểu tượng chân thực của đời sống. Vào buổi sáng nó nở hoa và trong cái mảnh đời nhỏ bé ngắn ngủi đó, nó đã sống rất là trọn vẹn, rất hoàn chỉnh. Không có bất kỳ một khiếm khuyết nào. Chỉ một vài khoảnh khắc như thế là đủ, là đạt đến vĩnh cữu.

Bạn có thể sống đến bảy mươi năm nhưng bạn không hề sống chút nào. Kẻ tích trữ không bao giờ sống, kẻ bủn xỉn không bao giờ sống.

Bạn hỏi tôi : Ngài có thể chỉ trong một vài câu ngắn gọn cho chúng tôi biết cái chìa khóa bí mật  nhất của Thiền là gì ? Hãy buông xả, Hãy chạm nhẹ vào và buông xả.

Dogen (10) trình với sư phụ: «Con đã thực chứng được việc buông bỏ thân tâm.»

Thiền sư Nayojo la lên, «Thế thì ngươi còn chờ đợi gì nữa mà không buông bỏ luôn cái buông bỏ đó ?»

Dogen thoáng một chút lưỡng lự, ông ta chưa hiểu nổi. Vị thiền sư gõ mạnh vào đầu ông ta –Thế là Dogen cười phá lên.  Dogen đã chứng ngộ. Ông ta qùy xuống trước sư phụ và vị Thiền sư tiếp, «Ðó là buông bỏ cả sự buông bỏ.»

«Ðó là buông bỏ cả sự  buông bỏ.» Ðấy mới là sự thư giãn hoàn toàn. Ðấy mới là sự buông xả hoàn toàn. Ngay cả niết bàn cũng phải được buông bỏ. Ngay cả Thượng đế cũng phải được buông bỏ. Buông bỏ luôn cả tinh thần, cả thiền quán. Thiền quán chỉ hoàn hảo khi nào thiền quán được buông bỏ. Khi bạn đạt ngộ bạn cũng quên luôn cả sự giác ngộ. Ðây mới đúng là hoàn toàn thư giản, là buông xả thật sự.

Ngay trước khi viên tịch, ở vào tuổi sáu mươi, thiền sư Bashui (11) bỗng ngồi dậy trong tư thế kiết già và nói với những người tụ tập chung quanh, «Ðừng để bị lừa dối. Cứ nhìn thẳng vào. Cái gì đây ?» Vị Thiền sư đang hấp hối. Mọi người đang ở trong tình trạng canh chừng. Họ nghĩ là ông sắp qua đời nhưng rồi bỗng dưng ông ngồi dậy trong tư thế kiết già. Ðây là điều không ai ngờ. Có thể họ đang ngủ gà ngủ gật, nhưng bây giờ thì hẵn là họ phải tỉnh người dậy, không còn lơ mơ nữa. Cái ông già này đang làm gì đây? Và họ nghe ông ta la lớn đến ba lần : «Ðừng để bị lừa dối. Cứ nhìn thẳng vào. Cái gì đây?» Rồi ông ta cười sảng khoái, hoàn toàn thư giản, té xuống và qua đời.

Chết trong một phong cách thư thái như thế và sống trong một phong cách thư thái như thế được gọi là Thiền –đó là tất cả bí ẩn, tất cả nghệ thuật.

Câu hỏi thứ sáu :

Như vậy một điều khá rõ ràng là Thượng Ðế không hiện hữu và những phù thủy cũng không hiện hữu. Thế còn một người giác ngộ ?

Tôi chưa hề được nghe nói đến bất cứ ai.

Câu hỏi thứ bảy :

Bhagwan, tại sao Ngài không đánh thức tôi ngay từ bây giờ ?

Bởi vì ngay lúc này bạn chưa phải là bạn. Nếu tôi đánh thức bạn có thể làm ai đó thức dậy.

Hãy nghe giai thoại sau đây.

Một người chào hàng đi ngang qua một thành phố lớn của miền Nam, đang tìm một khách sạn để trú chân qua đêm. Trời đã chạng vạng tối và y thì đã trải qua một ngày làm việc mệt nhọc, nhưng tìm đến khách sạn nào cũng đều bị hết chỗ. Y lội kiếm khắp nơi và cuối cùng, rất mực tuyệt vọng, lần đến một khách sạn tồi tàn nằm trong khu ổ chuột có tấm bảng treo trước cửa: “Chỉ dành cho người da màu.”

Viên quản lý từ chối thẳng thừng: “Yeah. Ở đây còn phòng nhưng ta không bao giờ cho cái bọn da trắng khốn nạn mướn đâu!”

Bước trở ra, lội bộ hơn cả dặm đường vẫn không tìm được chỗ nào, y nảy ra ý tưởng. Y chạy đi mua một hộp kem đánh giày màu đen, vào phòng vệ sinh, bôi trét lên mặt mũi và đôi tay, xong quay trở lại cái khách sạn hồi nảy, bảo người quản lý: “Này, người anh em, còn phòng nào trống không?”

Viên quản lý chấp nhận và y khoan khoái rơi vào giấc ngủ sau khi không quên nhờ người quản lý đánh thức mình dậy đúng vào lúc 6 giờ vì y sẽ phải đáp chuyến bay vào lúc 7 giờ.

Buổi sáng có tiếng dộng cửa phòng và tiếng người quản lý dội vào: “Thức dậy, thức dậy. Bảy giờ kém 15 rồi. Tôi quên mất việc đánh thức ông bạn.”

Thế là y hối hả chụp lấy túi xách, nhảy vội vào taxi phóng đến phi trường, võn vẹn chỉ còn đúng 3 phút trước khi phi cơ cất cánh. Chộp vội tấm thẻ lên tàu và khi chạy đến cửa y bị người tiếp viên chặn lại: “Chuyến bay này không có chỗ cho bọn đen.”

“Nhưng tôi không phải da đen! Tôi không phải da đen!” Người chào hàng kêu lên, “Rồi tôi sẽ chứng minh cho thấy!” Y đâm bổ vào phòng vệ sinh chùi tay và mặt như điên. Nhưng không dễ gì chùi sạch được màu đen. Y lại tiếp tục kỳ cọ và khi nhìn vào tấm gương, y rên lên: “Trời đất ơi! Chắc là lão quản lý đánh thức lộn người rồi!”

Thế nên cứ việc thong thả. Tất cả mọi chuyện đều đúng thời đúng lúc. Không có gì phải hấp tấp và không nên mất kiên nhẫn.

Ðã không thiếu những trường hợp xảy ra là một người ngẫu nhiên tỉnh thức. Thế là y phát khùng lên, y nhất định phải phát khùng. Y không có khả năng để tiếp thụ một điều lớn lao như thế. Nhưng mà chuyện này vẫn thỉnh thoảng xảy ra. Có không biết bao nhiêu người chung quanh thế giới này –ngay cả phút giây hiện tại- đã phát khùng lên như thế khi bị rơi vào một cái gì đó mà họ chưa sẵn sàng để tiếp thụ. Những nhà huyền môn Sufis biết rất rõ chuyện này.

Tại Ấn, những người này được gọi là mastas -những người khùng, “mát” giây -những người rất tuyệt vời nhưng bất định hướng. Thế giới đã rời xa, cơn ác mộng xưa đã tắt, nhưng một bình minh mới vẫn chưa xuất hiện. Bóng đêm qua rồi nhưng ngày còn chưa đến thế là họ lửng lơ ở khoảng giữa, trong một trạng thái u u minh minh.

Phải đúng thời và đúng lúc -vị Thiền sư là người không  ngừng tìm kiếm cái khoảnh khắc đúng lúc này. Chỉ ngay trong khoảnh khắc đó mới có thể có sự bùng vỡ, ngoài ra bộ thần kinh của bạn sẽ không có đủ khả năng để tiếp thụ nó. Nó quá mức cho một vụ nổ bùng trí tuệ, nó sẽ làm bạn vỡ tung ra thành từng mảnh. Trừ phi sự tỉnh thức xảy đến đưa bạn hòa điệu vào trong một thể thống nhất, nó sẽ không mang một ý nghĩa nào cả. Chỉ tỉnh thức đơn thuần sẽ không giúp gì cho bạn, nó đồng thời phải được biến thành một thể thống nhất. Bạn tỉnh thức và đồng thời trở thành trung tâm của tỉnh thức này. Còn nếu như sự tỉnh thức của bạn làm bạn vở vụn ra từng mảnh, đánh mất đi cái nhất thể của bạn, nó sẽ chẳng ích lợi gì cả, chẳng có giá trị gì cả.

Như vậy thà rằng sống  trong tình trạng cũ vẫn còn hơn bởi vì lúc đó bạn còn có thể vùng vẫy, còn có thể cố gắng để thử -bây giờ thì bạn còn cơ hội nào để thử nữa đâu.

Một trong những bậc Thầy vĩ đại của thế kỷ này, Meher Baba (12), đã làm việc không ngừng cho những người khùng này trong rất nhiều năm. Ông đã tới lui khắp cả xứ Ấn Ðộ. Ðây là một trong những công việc hiếm hoi mà ta ít thấy một vị Thầy nào đã làm –đi tìm kiếm những người khùng, những người không còn tự mình làm được bất cứ công việc gì, những người đã mất hết tất cả lý trí. Cái bản ngã của họ đã vỡ ra nhưng mà tâm thức vô ngã chưa xuất hiện. Một cách đơn giản, họ sống trong trạng thái thụ động, không biết mình là ai, không biết mình đang ở đâu, không biết mình đang làm gì.

Meher Baha đã đi khắp xứ Ấn Ðộ, suốt từ làng này qua làng khác, để tìm kiếm những người khùng này –ông ta đã tìm được rất nhiều người và cũng đã giúp đỡ rất nhiều người. Chỉ có những bậc Thầy mới có đủ khả năng để giúp đỡ những người này bởi vì họ hoàn toàn không thể tự lo liệu được, họ chẳng khác gì những đứa trẻ. Bạn phải đút cho họ ăn. Họ có thể ăn ở đó, bài tiết ở đó, và nằm lăn ra ngủ luôn cũng tại chỗ đó. Họ chẳng có ý thức phân biệt nào cả. Ðối với những người này, vị Thầy có thể kéo lùi họ trở lại với cuộc sống bình thường để họ có thể bắt đầu cuộc hành trình tâm linh trở lại hoặc cố gắng kéo họ lên một cung bậc cao hơn. Nhưng đây là những công việc vô cùng khó khăn, vô cùng phức tạp.

Bề nào thì bạn cũng không nên mất kiên nhẫn. Tin vào đời sống. Tin một cách sâu xa. Mọi chuyện rồi chắc chắn sẽ phải xảy ra ngay cái khoảnh khắc đúng lúc này. Không cần phải khao khát chuyện đó.

Câu hỏi thứ tám:

Tôi được nghe nói rằng người mà ta yêu thật sự không bao giờ hiện hữu mà chỉ là một sự phóng chiếu được nhìn qua lăng kính của tâm lên bất cứ cái gì mà nó thẩm tra cảm thấy phù hợp và ít méo mó nhất. Ngài có thể giải thích thêm về vấn đề này?(13)

Câu hỏi này từ Neeravo.

Câu hỏi này không cần để giải thích thêm. Ðiều bạn nghe tuyệt đối đúng. Chuyện nó là như vậy. Ðó là một sự thực khá đơn giản.

Chúng ta cứ tiếp tục phóng chiếu, chúng ta cứ tiếp tục nhìn những gì mà chúng ta muốn nhìn. Chúng ta không bao giờ chịu chấp nhận thực tại đúng y như vậy. Chúng ta không bao giờ chấp nhận nó được phản chiếu vào tấm gương soi của ta. Chúng ta cứ tiếp tục mang theo những ý nghĩ, ham muốn, tư tưởng, và tiếp tục phóng chiếu chúng.

Ðiều này xảy ra nhiều hơn trong tình yêu bởi vì khi yêu bạn hầu như đang phiêu du trên chín tầng mây. Bạn ở trong trạng thái lâng lâng như đang xài ma túy, trong bạn như có chất kích thích tố tuôn tràn, như có những phản ứng hóa học đang xảy ra. Bạn bị tác động bởi những phản ứng hóa học này và nhìn mọi việc khởi đi từ đó. Bạn trở thành một người hoang tưởng, một kẻ đang nằm mộng. Và người mà bạn đang yêu chẳng hề có trách nhiệm gì về chuyện này. Chàng hay nàng có thể chỉ là một tấm màn hình. Người gặp rắc rối chắc chắn là bạn mà không ai khác.

Khi tình yêu xảy đến với một tâm thức như thế thường mang đến khổ nạn –đó là lý do tại sao lại có quá nhiều khốn khổ trên thế gian này. Thế nên trước khi tình yêu thực sự xảy ra ta cần phải hết sức lưu tâm. Ta phải ở trong tình trạng tỉnh táo để không còn một áng mây mờ che phủ trước mắt ta và như vậy ta sẽ nhìn người ta yêu một cách trung thực.

Nhưng trước khi nhìn người trung thực ta cũng cần phải nhìn lại mình một cách trung thực như thế. Ðó là bước đầu tiên phải được thực hiện trong trạng thái tự phản tỉnh, đầy tự giác –có như vậy bạn mới không còn phóng chiếu. Và rồi một khi cái máy chiếu ngưng lại, không còn hoạt động, đó là lúc bạn nhìn người với những hình ảnh chân xác nhất. Lúc đó sẽ không bao giờ còn bực bội thất vọng nữa -bởi vì bạn đã  hiểu rõ người ấy. Bạn đã hiểu rất kỹ. Nếu bạn đi đến quyết định thì đó chính là chọn lựa của bạn, một chọn lựa đầy hiểu biết, cân nhắc với ý thức soi sáng. Và rồi bạn sẽ biết việc gì sẽ xảy ra. Tất cả đều đã được soi chiếu trong bạn. Bạn không còn phải chán nản thất vọng.

Chán nản thất vọng bắt nguồn từ hoài vọng mà hoài vọng chỉ là phóng chiếu của chúng ta. Tất cả mọi thứ tình yêu thương đều đưa đến chán nản thất vọng ngoại trừ tình yêu thương đặt căn bản trên quán tưởng.

Câu hỏi thứ chín:

Những hành trình tìm kiếm nào được xem là không do cái đầu phát khởi?

Tất cả mọi hành trình tìm kiếm đều phát khởi từ cái đầu. Những hành trình như thế đều là sản phẩm của trí óc. Trái tim không đi đâu hết. Nó không hề biết đến một cuộc hành trình, hành hương nào cả. Nó là BÂY GIỜ và Ở ÐÂY.

Khi tất cả mọi hành trình này tan biến đi, bạn đến đích. Hành trình tìm kiếm đưa bạn ngày càng rời xa chân lý. Thế nên bất cứ bạn đang đi đến nơi đâu, bạn đang đi với sự trợ lực của cái đầu. Cái đầu chẳng khác gì con ngựa. Bất cứ nơi nào mà bạn muốn đến –không cần biết đó là Ðề-Li, Hoa-Thịnh Ðốn hay thiên đàng- cái đầu là con ngựa, nó sẽ đưa bạn đến. Vâng, nó đưa bạn đến khắp hết mọi nơi ngoại trừ nơi mà bạn đang có mặt. Muốn đến chỗ này bạn không còn cách nào khác hơn là giết bỏ con ngựa, phải giết con ngựa này đi, phải là tên sát nhân loại trừ cái tâm viên ý mã này không thương tiếc.

Bạn phải sống trong vô niệm. Khi trí đã buông, tâm tĩnh lặng, bạn đâu còn có thể đi đến chỗ nào? Bạn là BÂY GIỜ và Ở ÐÂY, và đó cũng chính là Thượng Ðế, là niết bàn.

Câu hỏi thứ mười:

Ngài yêu thương chúng tôi nhưng mà thực ra Ngài có thích chúng tôi không?

Ðây đúng là một câu hỏi quái quỷ! Tôi yêu thương bạn chuyện hẵn nhiên rồi nhưng tôi không thể thích bạn bởi vì tôi không thể không thích bạn.

Thích và không thích là một phần của tâm phân biệt, của nhị nguyên tính –khi bạn đứng về một phía. Thích và không thích là một phần của sự lựa chọn. Tôi không lựa chọn. Tôi yêu thương bạn nhưng tôi không thể nói thích bạn bởi vì tôi không thể nói rằng tôi không thích bất kỳ ai đó. Thích và không thích luôn gắn chặt với nhau. Nếu tôi phải thích ai đó thì tôi cũng sẽ phải không thích ai đó, và như vậy luôn luôn có một cái giá phải trả.

Ðây là câu hỏi của Rakesh. Nếu tôi yêu thương Rakesh chuyện đó sẽ không có vấn đề với bất cứ ai khác. Tôi có thể yêu thương tất cả mọi người như nhau. Tôi có thể yêu thương tất cả mọi sinh thể. Yêu thương Rakesh không hề có sự cạnh tranh; yêu thương Rakesh tôi không bị buộc phải khước từ ai ra khỏi tình yêu thương của tôi. Tình thương yêu vô cùng bao la có thể chứa đựng được tất cả.

Trong khi “thích” thì rất là hạn hẹp. Nếu tôi thích Rakesh thì có thể tôi sẽ phải không thích Big Prenn –vì quả là điều khó khăn khi chọn lựa cả vợ lẫn chồng. Không, tôi không hề thích và cũng không hề không thích. Tôi yêu thưong bạn, chăc chắn là yôi yêu thương bạn.

Câu hỏi thứ mười một:

Không có thật, cũng không có giả,

Nó là gì, nó được hiện bày.

Ai cũng có thể đồng ý điều sau đây

rằng một cái cây là một cái cây,

nhưng con chó có nghĩ như thế?

Ðây là câu hỏi của Satprem.

Không có thật, cũng không có giả,

Nó là gì, nó được hiện bày.

Ðấy là chân lý. Nó là gì, nó được hiện bày. Ðó là tất cả ý nghĩa của chân lý.

Ai cũng có thể đồng ý điều sau đây

rằng một cái cây là một cái cây,

nhưng con chó có nghĩ như thế?

Con chó nghĩ rằng cái cây là nhà cầu để nó đi tiểu!

Và câu hỏi cuối cùng:

Bhagwan, làm sao chúng tôi có thể biết chắc lúc nào thì Ngài nói đùa còn lúc nào Ngài nói chuyện nghiêm túc?

Bất cứ lúc nào tôi đang nghiêm túc biết rất rõ là tôi đang đùa cợt và bất cứ lúc nào tôi đang đùa giỡn biết rất rõ là tôi đang nghiêm túc.

Tôi chỉ đùa vì vấn đề rất mực nghiêm túc và đó là cách thế duy nhất để nói về nó. Bằng không, quả thực là rất khó, vô cùng khó khăn. Mà tôi thì không phải là người bạo động.

Vâng tôi hiểu được những vấn nạn của bạn. Tôi đã làm bạn bối rối.

Tổng Thống Abraham Lincoln thường hay kể chuyện tếu sau đây về mình. Ông ta nổi tiếng là vị tổng thống khéo pha trò của Mỹ lúc đó.

Hai bà Tin Lành giáo phái Amish đang nói chuyện với nhau.

“Bồ nghĩ là ai sẽ thắng cuộc chiến tranh này?” một người hỏi.

“Miền Nam,” người bạn trả lời.

“Tại sao?”

“Bởi vì nghe đâu Jefferson Davis là người luôn cầu nguyện.”

“Nhưng mà ông già Abraham cũng luôn cầu nguyện mà?”

“Thì đúng như vậy. Nhưng mà Chúa sẽ nghĩ là ông già Abe đang đùa.”

Vâng, đó cũng là vấn nạn của tôi đối với Thượng Ðế. Thỉnh thoảng tôi cũng không thể làm cho Thượng Ðế tin là tôi đang nghiêm túc, còn bạn thì sao? Ðây là bản tính tự nhiên thôi. Nhưng mà tôi sẽ cho bạn sự gợi ý này: Bất cứ lúc nào mà tôi đang đùa cợt bạn có thể chắc chắn rằng lúc đó tôi đang nghiêm túc và bất cứ lúc nào tôi đang nghiêm túc bạn có thể chắc chắn rằng lúc đó tôi đang đùa cợt.

Chương 7.  Nhịp Ðập của Vũ Trụ

Xưa có một người đang đứng trên một đỉnh đồi cao. Ba người khách bộ hành đi ngang qua trông thấy ông ta từ đằng xa và bắt đầu lên tiếng tranh cãi. Một người cho rằng, “Có lẽ ông ta đang lạc mất con gia súc mà ông ta ưa chuộng.” Người kia cãi lại, “Không đâu, chắc là ông ta đang trông chờ người bạn đấy thôi.” Người thứ ba không đồng ý: “Ông ta lên đứng đó để thưởng thức không khí trong lành đó mà.”

Ba người bộ hành chẵng ai đồng ý với ai và tiếp tục cãi nhau cho đến khi họ lên đến đỉnh đồi chỗ người kia đang đứng. Người thứ nhất lên tiếng hỏi: “Này ông bạn, đứng trên đỉnh đồi trông ngóng, phải chăng ông bạn bị lạc mất con gia súc nào chăng?” “Thưa  Ngài, tôi không lạc mất con gia súc nào cả.”

Người kia hỏi tiếp: “Thế chắc là ông bị lạc mất người bạn chứ gì?” “Thưa Ngài, tôi cũng chẳng có người bạn nào bị lạc cả.”

Người thứ ba hỏi: “Như vậy chắc ông bạn đang đứng hóng gió ?” “Không phải vậy đâu, thưa Ngài.”

“Tất cả các câu hỏi của chúng tôi ông bạn đều trả lời là không phải, vậy ông bạn đứng đây làm gì vậy?”

Người đàn ông trên đồi trả lời: “Thì chỉ đứng chơi vậy thôi mà.”

Thiền là gì? Thiền là sống trong một sự hòa điệu -cả nội tại lẫn ngoại giới. Thiền là sống trong tình trạng chan hòa. Thiền là hoà điệu sống.

Con người lạc lối vì đã đánh mất sự hoà điệu này. Y ở trong tình trạng bị xâu xé; bị lôi đi mọi hướng khác nhau trong cùng một lúc. Y không còn là một cá thể mà đã trở thành người của đám đông. Ðám đông thì không còn ở trong thiền. Không là đám đông mà chỉ là một tức là ở trong thiền. Lúc đó chỉ có một thực thể duy nhất và ngay cả cái duy nhất này cũng không còn tồn tại nữa… Ðông phương gọi tình trạng này là bất nhị, không phải là nhất thể. Chúng ta đã phải tạo ra hai chữ “bất nhị” này để diễn tả, để chỉ rõ rằng đây không phải là nhị nguyên, thế thôi. Hai không còn hiện hữu, cái đám đông tan biến đi, và dĩ nhiên cùng với cái đám đông, cái nhất thể cũng ta biến theo. Cái một chỉ hiện hữu trong cái nhiều.

Thông thường con người là đám đông, là tập thể. Con người không hề là chính nó bởi vì ở hắn không có sự hợp nhất. Tất cả chỉ là những mảnh vụn, không được hợp thành, không bao giờ là một khối.

Thiền là trở thành một khối và khi bạn là một khối nguyên vẹn, bạn trở nên an lạc.

Thế nên điều trước tiên là người ta phải đạt đến sự hoà điệu này ngay chính từ trong nột tâm và rồi sau đó ra ngoại giới. Bản thân y trước hết phải trở thành một khối hòa điệu để có thể bắt đầu có cùng chung một nhịp đập với một khối hòa điệu lớn hơn của vạn hữu.

Như vậy Thiền bao gồm hai bước đi. Bước thứ nhất là không có sự xung đột nội tại, không cho phép một cuộc chiến nào kéo dài âm ỉ ở trong bạn -giữa tâm và thân, giữa lý trí và cảm xúc, giữa cảm xúc và dục tính. Thế nhưng cuộc chiến vẫn cứ tiếp tục không bao giờ ngưng nghỉ -bạn có để ý đến điều này không?  Một cuộc chiến cứ liên tục tiếp diễn không bao giờ ngừng.

Dĩ nhiên làm thế nào bạn có thể hạnh phúc được. Trừ phi những thành phần tranh chiến này ở trong bạn chịu ôm lấy nhau, chấm dứt chiến đấu, yêu thương nhau, tan hoà vào nhau, không cách gì bạn có thể có được hạnh phúc. Hạnh phúc lúc đó chỉ còn là một mối hy vọng. Phải nên hiểu rằng hạnh phúc luôn là chiếc bóng của sự hoà điệu, nó theo sát sự hòa điệu đến khắp mọi nơi. Ngoài ra không còn một cách thế nào khác để đạt đến hạnh phúc. Trừ phi bạn trở thành một khối hòa điệu, cho dù bạn có cố gắng cách mấy đi nữa rồi bạn cũng sẽ chỉ gặt lấy sự phiền toái bực bội ngày một nhiều hơn, rồi sẽ rơi vào những khổ đau bất tận. Giống như một cái bóng theo đuổi bạn, hạnh phúc chỉ theo sát khi bạn là một khối hòa điệu thống nhất.

Như vậy bước thứ nhất diễn ra ở ngay trong chính bạn –và khi bạn trở nên cùng chung một nhịp đập không còn sự chia cách, một luồng sóng năng lượng không còn sự đối kháng, không thấp hơn cũng không cao hơn, không chọn lựa, không đánh giá, cũng không phán xét, một cách đơn giản khi bạn chỉ là một, lúc đó bước thứ hai xảy đến. Khi bạn trở thành một, bạn mới có thể thấy được nhất thể -chỉ lúc đó nó mới có thể được nhìn thấy. Ðôi mắt của bạn đã trở nên sáng tỏ, mọi chuyện đều rõ ràng. Khi bạn là một bạn sẽ thấy được cái nhất thể bao quanh bạn. Bây gìờ thì bạn hiểu được ngôn ngữ của nhất thể. Cái ngôn ngữ của đám đông đã biến mất -tiếng động hỗn tạp kia không còn nữa, bạn đã thoát ra khỏi nhà thương điên, cơn ác mộng xưa đã chấm dứt. Bạn ở trong tĩnh lặng. Từ trong tĩnh lặng này bạn có thể tan hoà vào vạn hữu; và bây giờ thì bạn có thể hoà điệu với nhịp đập chung của toàn vũ trụ. Ðây là bước thứ hai của thiền.

Bước thứ nhất tương đối khó khăn, bước thứ hai thì dễ dàng hơn. Bước thứ nhất đòi hỏi nhiều cố gắng, một nỗ lực lớn lao; bước thứ hai hoàn toàn đơn giản, nó đến một cách hầu như tự động. Bước thứ nhất giống như một người mù đang được giải phẫu đôi mắt. Bước thứ hai là lúc giải phẩu xong: đôi mắt đã lành, người mù mở mắt ra và trông thấy ánh sáng, một thế giới tràn ngập ánh sáng, và hàng triệu niềm vui òa vỡ chung quanh y với màu sắc, ánh sáng, với bao nét diễm kiều, với thiên hình vạn trạng.

Bước thứ nhất cần nỗ lực, bước thứ hai đến một cách tự nhiên. Bước thứ nhất giống như yoga, bước thứ hai là Thiền -hoặc nếu so sánh một cách thời thượng, bước thứ nhất giống như Gurdjieff (1) và bước thứ hai giống như Krishnamurti (2). Ðó là lý do tại sao tôi gọi thiền là tuyệt đỉnh. Thiền là tiếng nói cuối cùng. Yoga chỉ mới là bước đầu của cuộc hành trình, Thiền là bước kết thúc.

Khi bạn trở thành một bỗng dưng bạn thấy được cái nhất thể bao quanh, tất cả mọi vật cản hoàn toàn biến mất. Lúc này chẳng còn “ta” cũng chẳng còn “ngươi”, chỉ còn duy nhất là Thượng Ðế hay chân lý hay đại định hay bất cứ danh từ nào mà bạn thích –niết bàn chẳng hạn. Thiền giả gọi tình trạng này là  konomama hay sonomama –đó là tình trạng như thị, là chân như, tagatha. Một chính là như thị, là vô tác, vô niệm, vô cảm thọ. Cái như thị này là kinh nghiệm rốt ráo về cực lạc. Ngoài ra không còn gì khác nữa. Ðấy là mục tiêu. Ðể đạt đến cái như thị này là một nỗ lực kiếm tìm không ngưng nghỉ của mọi con người.

Nhưng trước khi có thể biết được làm cách nào để đạt đến sự hoà điệu nội tâm này chúng ta cần phải nhìn một cách thấu đáo bằng cách nào chúng ta đã biến thành một cái đám đông bát nháo như thế. Bằng cách nào cái tai ương này lại đổ xuống đầu chúng ta như thế? Ai tạo ra chuyện đó và nó được tạo ra như thế nào. Trừ phi chúng ta biết nó được tạo ra như thế nào, không cách gì chúng ta có thể loại bỏ được nó.

Có một lần trong buổi thuyết pháp vào buổi sáng, Ðức Thế Tôn cầm trên tay một chiếc khăn tay. An vị trước mười ngàn tăng chúng, Ngài bắt đầu thắt nút chiếc khăn. Mọi người đều rất ngạc nhiên -họ chưa hề thấy Ngài làm như thế bao giờ. Phật đang làm gì vậy? Không lẽ Ngài đã quên mất buổi thuyết pháp sáng hay sao? Nhưng do lòng tôn kính Phật, tăng chúng đều yên lặng theo dõi việc làm của Ngài.

Ðến nút thứ năm thì Phật dừng tay rồi hỏi thính chúng: “Ta muốn tháo gỡ những nút buộc này ra, nhưng trước khi làm chuyện này ta muốn nêu lên hai câu hỏi: Thứ nhất, chiếc khăn này có phải cùng một chiếc khăn trước khi thắt nút hay không?”

Một trong những vị đại đệ tử của Phật, ngài A Nan thưa: “Bạch Ðức Thế Tôn, trên một phương diện nào đó, nó chẳng khác, bởi vì những nút thắt không làm thay đổi tánh chất của chiếc khăn. Chúng không thêm vào cũng không hủy diệt cái gì cả. Chiếc khăn vẫn giống y như cũ, phẩm chất của nó chẳng hề đổi thay, nó vẫn là chiếc khăn trước đây. Thế nhưng trên một phương diện khác nó không giống với chiếc khăn cũ, đã có một vài thay đổi. Giá trị căn bản của nó có thể vẫn y nguyên thế nhưng bây giờ có một vài yếu tố mới: năm cái nút thắt. Nó đã được cột chặt lại với nhau thế nên nó không còn tự do nữa. Tự do đã bị đánh mất. Chiếc khăn vẫn là chiếc khăn cũ nhưng là một kẻ nô lệ.”

“Ðúng vậy, A Nan,” Phật tiếp, “Ðó là điều mà ta muốn nói cùng đại chúng. Khi một người bị chia cách, trên phương diện nào đó thoạt trông chẳng có gì thay đổi nhưng thật ra y chẳng còn là con người cũ trước đây. Y đã mất đi tự do, mất đi sự hòa điệu –cơ bản thì chẳng có gì thay đổi. Các ngươi vẫn là những thượng đế, nữ thần, không gì thay đổi cả, nhưng đó là những thượng đế bị cầm tù. Một vài cái nút thắt đã đến trong đời. Trên cơ bản, ta và các ngươi đều hoàn toàn tự do, nhìn một cách hiện sinh ta và các ngươi đang ở cùng một chỗ, thế nhưng trên bình diện tâm lý ta và các ngươi không ở cùng một nơi, các ngươi không là ta. Trên mặt hiện sinh chúng ta đều là những vị Phật, trên mặt tâm lý chúng ta đang sống trong những thế giới khác biệt, riêng tư… những cái nút thắt.”

Rồi Phật hỏi tiếp câu hỏi thứ hai, “Này đại chúng, đây là câu hỏi khác: Nếu ta muốn tháo gỡ những nút thắt này ra, ta nên làm như thế nào?” Một vị đại đệ tử khác, Xá Lợi Phất, đứng dậy cung kính thưa, “Bạch Ðức Thế Tôn, nếu Ngài muốn tháo gỡ những nút thắt này hãy để cho con đến gần để quan sát chúng. Bởi vì trừ phi con biết chúng được thắt như thế nào thì mới có thể tháo gỡ chúng ra được. Phải hiểu  phương cách gì được dùng để thắt nút. Phải hiểu chúng được tạo ra như thế nào. Khi hiểu được như vậy rồi mới có thể tháo gỡ chúng. Hãy để cho con đến gần hơn. Thế Tôn đừng làm bất cứ điều gì trước khi con trông kỹ chúng, bởi vì nếu Ngài làm chuyện gì khác trước khi biết những cái nút thắt này đã hiện hữu như thế nào, có thể Ngài sẽ tạo ra thêm những nút thắt vi tế khác. Công chuyện sẽ khó khăn thêm và không chừng ta sẽ không thể tháo gỡ chúng ra được.”

“Ðúng vậy, Xá Lợi Phất,” Ðức Phật trả lời, “Ðó đúng là điều mà ta muốn nói.”

Trước khi một người muốn hiểu bằng cách nào để đạt đến đích, y phải hiểu rằng y đang thiếu cái gì. Những gì là nguyên nhân của khổ nạn? Tại sao ta lại trở thành bị phân liệt? Bằng cách nào chuyện bất khả này lại xảy ra –khi tình trạng bất khả phân lại trở thành phân liệt, khi cực lạc biến thành khổ đau, khi những thượng đế lại bị giam hảm? Nó đã xảy ra như thế nào?

Cái “thế nào” này cần phải được tìm hiểu thật thấu đáo, thế nên trước tiên ta sẽ đi sâu vào cái “thế nào”.

Chúng ta có thể bắt đầu với Plato (3). Ông ta là người xây đắp nền móng của ý thức hiện đại về lãnh vực này. Với Plato sự phân liệt bắt đầu một cách khá rõ ràng và đầy luận lý. Vấn đề này có thể đã hiện hữu từ trước nhưng chưa hề được nghiên cứu trên căn bản luận lý, chưa hề được hỗ trợ bởi một bậc kỳ tài như Plato. Kể từ đó, trong suốt hai ngàn năm, vấn đề phân liệt hầu như đã được mọi người tin tưởng. Và nếu bạn tin vào một cái gì đó trong suốt hai ngàn năm, nó trở thành hiện thực. Niềm tin có khuynh hướng biến thành thực tế. Ðược ru ngủ bởi niềm tin và rồi ngày qua ngày chúng vận hành cứ y như thật.

Theo Plato, cách ứng xử của con người được bắt nguồn từ ba nguồn mạch chính: Kiến thức, tình cảm và dục vọng. Ðây được xem như là chỉ dấu đầu tiên về sự phân liệt cụ thể trong con người. Con người được phân chia ra làm ba khu vực: Kiến thức, tình cảm và dục vọng. Kiến thức phát xuất từ cái đầu, tình cảm từ trái tim và dục vọng từ chỗ thắt lưng –cái đầu, trái tim và bộ phận sinh dục, đây là ba khu vực phân cách. Dĩ nhiên cái đầu là cao hơn hết, trái tim ở ngay giữa và bộ phận sinh dục là thấp nhất.

Con người sống với bản năng sinh dục được coi  là loại người thấp kém hơn cả; ở Ấn Ðộ, họ được gọi là shudra, kẻ tiện dân. Con ngưòi sống với trí óc được xem như là loại người cao quý nhất, họ được gọi là Brahmin, Bà La Môn. Còn tất cả những người khác ở lưng chừng khoảng giữa -với những cấp độ tình cảm khác nhau.

Ba khu vực này không phải đơn thuần là sự tin tưởng. Nó đã thấm sâu vào ý thức con người đến nỗi bây giờ ý thức con người xem như dược hiện hữu với ba bộ phận trên. Thế là bạn đã bị phân liệt, bạn không còn là một khối nguyên vẹn; bạn là ba, bạn trở thành ba ngôi nhất thể. Bạn mang ba khuôn mặt khác nhau. Một là khuôn mặt tính dục rất mực riêng tư mà bạn luôn dấu kín trong bóng tối. Thứ hai là khuôn mặt tình cảm tuy không đến nỗi riêng tư nhưng vẫn là riêng tư –vì rất hiếm khi mà bạn biểu lộ ra. Trước cái chết của ai đó, bạn than khóc, điều khả dĩ được chấp nhận, còn bình thường ra bạn không làm chuyện này, đôi khi còn xem như là chuyện đàn bà vì cho rằng đàn bà là sinh vật thấp kém hơn đàn ông.

Chủ nghĩa sô-vanh trọng nam hiện hữu khắp nơi. Người đàn bà không được xem là người bà la môn, nhiều tôn giáo khước từ vai trò của người phụ nữ -cho rằng họ không thể vào nước Trời như là một người nữ. Ðể được vào đây, trước tiên họ phải  sinh ra như một người nam, như vậy mới có đủ tư cách. Chỉ có người nam mới vào được nước thiên đàng. Phụ nữ là một sinh vật thấp kém. Người phụ nữ chỉ có hai trung tâm, tính dục và tình cảm -họ không có cái đầu, không có bộ não, không có trí óc. Như vậy, dĩ nhiên họ cứ việc tha hồ mà khóc lóc, cười giỡn, tỏ bày tình cảm một cách tự nhiên. Ðàn ông thì rất hiếm khi cho phép tình cảm của mình được biểu lộ như thế.

Tính dục hoàn toàn tuyệt đối riêng tư; tình cảm thì nửa công nửa tư, còn trí óc thì tuyệt đối công khai. Ðây là cái mà bạn luôn đem ra phô trương, trưng bày khắp mọi nơi. Lý trí, luận lý, kiến thức -tất cả những cái đó.

Sau hai ngàn năm, Sigmund Freud một lần nữa lại mang cái đề tài phân liệt này ra –Plato và Freud, đôi bạn đồng sàng. Thế nhưng con người như thế nào đó đã chấp nhận chuyện phân liệt này một cách sâu xa đến độ nó đã ăn sâu vào tiềm thức. Freud còn cho rằng lý trí là ông vua, tình cảm là bà hoàng còn tính dục là kẻ bầy tôi, và điều dĩ nhiên, ta cứ việc quân vương vạn tuế! Dẹp tính dục đi, dẹp luôn tình cảm và chuyển tất cả năng lượng của bạn lên cái đầu. Thế là những cặn cáu đã dính lại trong cái đầu này.

Không tình dục, con người không còn vui thú; không tình cảm, tất cả những gì êm ái dịu dàng, tế nhị biến mất. Thuần lý trí, bạn trở thành một sa mạc khô cằn, một vùng đất hoang dã. Không có gì gieo trồng được trên những mảnh đất này.

Tôi đang đọc cuốn tự truyện của Charles Darwin (4) ngang tới đoạn này. Thật là một khám phá thú vị. Charles Darwin viết rằng: “Lúc còn bé và ngay cả tuổi thanh niên, các loại hình thi ca đã mang đến cho tôi niềm thích thú lớn lao. Những hình ảnh thời xưa cũng gây ấn tượng trong tôi và âm nhạc quả thật đã tạo cho tôi niềm vui, sự khoái cảm vô biên. Thế nhưng bây giờ, trong nhiều năm qua tôi khó mà chịu đựng nỗi một câu thơ. Tôi đã hết sức cố gắng để rồi khám phá ra rằng nó nhàm chán đến độ làm tôi buồn nôn. Ðồng thời tôi cũng không còn cảm thấy thích thú ngắm nhìn tranh, thưởng thức âm nhạc. Tâm thức của tôi dường như đã biến thành một cổ máy ngấu nghiến các định luật tổng quát rút ra từ những bộ sưu tập các dữ kiện. Tại sao điều này đã gây nên sự tiêu mòn riêng phần não bộ nơi chủ trì các thưởng ngoạn cao cấp, tôi thật tình không thể hiểu được. Mất đi những thưởng ngoạn này cũng có nghĩa là mất đi hạnh phúc.”

Darwin đã viết những điều này lúc ông về già. Ông ta đã mất hết những cảm quan về thi ca, hay nói đúng ra, nó làm cho ông nôn mửa. Ông ta không chịu đựng nổi âm nhạc. Ông ta không hề nói đến tình yêu của mình -nếu thi ca làm nôn mửa và âm nhạc làm khó chịu, tình yêu cũng sẽ không còn chỗ đứng. Darwin đã biến thành loại người nào? Ông ta đã tự thú rằng mình đã biến thành một cổ máy.

Ðây là điều xảy ra cho nhân loại nói chung. Mọi người đều đã trở thành một cổ máy –máy lớn, máy nhỏ, máy tinh xảo, máy thô sơ –nhưng vẫn là những cổ máy.

Và rồi  những bộ phận nào bị khước từ sẽ nổi dậy chống lại bạn, cuộc chiến tiếp diễn liên tục là như vậy. Bạn không thể nào tiêu diệt được tính dục; bạn có thể vượt qua được nó, chắc chắn như vậy, nhưng bạn không thể tiêu diệt được nó. Bạn cũng không thể tiêu diệt được tình cảm. Trái tim vẫn tiếp tục vận hành, vẫn tiếp tục dệt ra những giấc mộng. Vì bạn đang chống lại chúng triệt để, chúng có thể rút lui vào hoạt động bí mật, hay là lặn khuất vào tiềm thức, tìm một hang động âm u sâu thẳm nào đó để ẩn trốn, thế nhưng chúng vẫn tồn tại. Tình cảm có thể được hoá thân nhưng không thể bị tiêu diệt. Không cách gì tiêu diệt được cả tính dục lẫn tình cảm.

Ðó là tất cả những gì mà cái đầu đang làm: Một cách tổng quát, nó hiện hữu bằng cái giá mà trái tim và xác thân phải trả. Nó giết chết trái tim, giết chết cái xác thân và sống lẩn quất như một bóng ma trong một cổ máy. Bạn có thể thấy điều này xảy ra ở khắp nơi trên thế giới này. Một người càng có học thức chừng nào, càng ít sống chừng nấy. Càng biết nhiều thì càng sống ít. Y càng thông thạo về những khái niệm, những vấn đề trừu tượng chừng nào, y càng khó mà thể nhập vào dòng sống sinh động. Một người chỉ quanh quẩn với cái đầu thì làm sao mà có thể thưởng thức được những niềm vui, những mật ngọt của cuộc đời. Ðiều nhận xét về mình của Charles Darwins rất thú vị. Ông ta nói rằng: “Cái gì đã xảy đến cho tôi? Tại sao tôi mất đi tất cả mọi lạc thú? Niềm vui, hạnh phúc của tôi biến đâu rồi?”

Thế là vì bạn đã chuyển toàn bộ năng lượng lên cái đầu, chẳng dành một tí nào cho tính dục, trong khi tất cả niềm vui đều được bắt nguồn từ tính dục, đó là điều mà tôi thấy cần phải nhắc lại cho bạn. Khi tôi dùng hai chữ “tính dục”, tôi không hề ám chỉ đến những hoạt động của bộ phận sinh dục. Ðây chỉ là một kinh nghiệm rất nhỏ nhoi, một biểu tỏ của dục tình, trong khi tính dục là cả một phạm trù bao quát lớn lao hơn. Nói đến tính dục có nghĩa là lúc nào mà xác thân của bạn còn sống động, còn cảm xúc, trái tim còn đập rộn ràng –là bạn đang sống trong tính dục. Nó có thể không nhất thiết liên hệ đến cái giống. Cụ thể như khi bạn đang khiêu vũ, dó là một hoạt động tính dục; một vũ công là một biểu hiện tính dục, năng lượng khiêu vũ là một năng lượng tính dục. Nó không phải là chuyện của bộ phận sinh dục, bạn có thể chẳng hề nghĩ gì đến chuyện tình dục cả, bạn có thể đã hoàn toàn quên bẳng chuyện đó đi; mà thật sự ra, khi bạn quên đi chuyện tình dục và tan biến vào trong một thể nhập sâu xa với thân xác bạn, thì đó chính là dục tính. Bạn có thể đang bơi lội, đang chạy bộ, chạy bộ vào buổi sáng chẳng hạn.

Trong suốt mười năm -từ 1947 đến 1957- tôi có thói quen chạy bộ tám dặm vào buổi sáng và tám dặm vào buổi chiều. Việc này đã trở thành như một thông lệ. Qua việc chạy bộ này tôi cũng đã học được lắm điều hay.

Trong mười năm đó, với mười sáu dặm một ngày, tính ra tôi đã có thể chạy bộ vòng quanh trái đất đến bảy lần. Sau khi chạy đến dặm thứ hai hay thứ ba, một khoảnh khắc chợt đến khi mọi chuyện bắt đầu cuốn trôi đi một cách tự nhiên, thoát ra khỏi tầm ảnh hưởng của cái đầu, lúc đó bạn bỗng trở nên một với thân xác, bạn là một cơ thể sống động. Bạn bắt đầu vận hành như một sinh thể -như một cái cây, một con thú vận hành. Ðó có thể là một con sư tử, con công hay con sói. Cái đầu lúc này đã hoàn toàn bị bỏ quên. Cả trường đại học, bằng cấp các thứ cũng không còn nhớ tới, bạn không còn biết đến cái gì khác, bạn là như thị.

Quả thật như thế, chạy được ba hay bốn dặm bạn sẽ không thể nào nhận ra mình còn liên hệ với cái đầu. Một tổng thể hiện khởi. Plato không còn, Freud cũng biến mất, tất cả mọi phân cách không còn tồn tại -bỏi vì tất cả chỉ là cái bề mặt –trong tận cùng thẳm sâu cái nhất thể của bạn bắt đầu tự khẳng định.

Chạy bộ dưới ngọn gió trong lành của buổi sáng sớm tinh khôi mà vạn hữu như chan hoà trong một niềm vui mới, chẳng khác gì được tắm gội trong nỗi hân hoan của một ngày mới bắt đầu, khi mọi vật đang phô bày nét trẻ trung tuơi mát qua một đêm dài say ngủ, quá khứ bỗng nhiên tan biến đi, tất cả trở nên hồn nhiên như thuở ban sơ –và rồi lúc bấy giờ ngay cả người đang chạy cũng bỗng nhiên không còn hiện hữu. Chỉ còn cái chạy. Không có người chạy mà chỉ còn cái chạy đang vận hành. Và rồi bạn sẽ thấy rằng một khúc luân vũ đang trổi dậy cùng với làn gió, với bầu trời, với những tia nắng ban mai, với cỏ cây, với trái đất thân yêu này. Bạn đang thể nhập vào khúc luân vũ đó. Bạn bắt đầu rung cảm cùng với nhịp đập của vũ trụ. Ðó là tính dục. Bơi trong giòng sông cũng là tính dục. Không phải chỉ giao hợp mới là hoạt động tính dục; bất cứ chuyện gì mà thể xác của bạn rung lên cùng một nhịp đập không bị ức chế đều là tính dục.

Thế nên khi tôi dùng hai tiếng ‘tính dục’ tôi muốn nói đến cái kinh nghiệm về sự hợp nhất này. Hoạt động của bộ phận sinh dục chỉ là một trong những chức năng của tính dục. Nó đã trở thành quan trọng bởi vì chúng ta đã quên đi tất cả toàn bộ chức năng của dục tính. Thật ra, cái mà bạn tôn xưng là bậc đại thánh đã làm cho bạn chỉ biết quanh quẩn chung quanh cái giống của bạn. Tất cả mọi thống trách nên được trút xuống đầu những ông thánh và đại thánh này -họ đều là những thủ phạm, những tên tội phạm. Họ chẳng bao giờ bảo cho bạn biết tính dục thực sự là cái gì.

Ngày qua ngày, tính dục đã bị gom lại vào trong cái giống; nó trở nên cục bộ, không còn là cái toàn thể. Hạn hẹp trong cái giống là điều tồi tệ, bởi vì cao nhất nó chỉ mang đến cho bạn sự khoan khoái; nó không bao giờ mang đến khoái cảm tuyệt đích. Sự xuất tinh không phải là một khoái cảm tuyệt đích; toàn bộ xuất tinh không là sự cực khoái và mỗi khoái cảm tuyệt đích không phải là một kinh nghiệm cực lạc. Sự xuất tinh là thuộc về cái giống, khoái cảm tuyệt đích là thuộc về tình dục, kinh nghiệm cực lạc thuộc lãnh vực tinh thần. Khi tính dục bị hạn chế vào cái giống, bạn chỉ có được sự khoan khoái, nhưng bạn mất đi năng lượng, bạn không thu nhận thêm vào được cái gì cả. Một cách đơn giản, đây là điều ngu xuẩn. Sự khoan khoái này cũng chẳng khác gì lúc bạn đang nhảy mũi một cái thật đả, không hơn không kém.

Ðó không phải là khoái cảm tuyệt đích bởi vì toàn cơ thể bạn không rung lên cùng một nhịp đập. Bạn không ở trong khúc luân vũ, bạn không hoà nhập vào tổng thể, bạn không được thánh hoá. Bởi vì nó mang tính cục bộ mà cục bộ thì không thể nào có được khoái cảm tuyệt đích vì khoái cảm này chỉ xuất hiện khi có sự dự phần của toàn thể cơ cấu. Chỉ khi nào từ cái đầu đến ngón chân cùng rung lên một nhịp, khi tất cả những sợi tơ mỏng manh trong sinh thể bạn cùng hoà điệu, khi tất cả mọi tế bào của thân xác bạn cùng hoà chung khúc luân vũ, khi mà trong bạn là một cuộc đại hoà tấu, cùng tham dự khúc luân vũ này –thì lúc đó là khoái cảm tuyệt đích. Tuy nhiên mỗi khoái cảm tuyệt đích không phải là một kinh nghiệm cực lạc. Khi mà tất cả những gì trong bạn cùng hoà chung một nhịp đập thì đó mới chỉ là khoái cảm tuyệt đích. Chỉ khi nào tổng thể của bạn hoà chung với tổng thể của vạn hữu thì lúc đó mới là kinh nghiệm cực lạc. Thế nhưng con người cứ mãi chạy theo sự xuất tinh mà quên đi khoái cảm tuyệt đích và hoàn toàn bỏ rơi kinh nghiệm cực lạc. Họ không hề biết đó là cái gì.

Và bởi vì họ đã không thể vươn tới cái cao hơn, họ bị giam hảm ở trong cái thấp hơn. Khi bạn có thể đạt đến cái cao hơn, cái tốt đẹp hơn, tự nhiên phần thấp kém hơn bắt đầu tan biến đi một cách tự động. Nếu bạn hiểu được những điều tôi nói... tình dục –mà không phải là dục tính- sẽ được chuyển hoá. Bạn sẽ trở nên khêu gợi hơn. Ðúng vậy, khi tình dục không còn bạn càng trở nên khêu gợi hơn. Thế nhưng tình dục sẽ đi đâu ? Nó sẽ trở thành tính dục. Bạn sẽ trở nên nhạy cảm hơn.  Bạn sẽ có sức sống mãnh liệt hơn, nhiều chất lửa hơn; bạn sẽ sống như cơn sóng lớn. Những luồng sóng nhỏ sẽ tan đi. Bạn sẽ trở thành một cơn bảo, một trận cuồng phong làm rung chuyển cỏ cây sông núi. Bạn sẽ là ngọn triều dâng, là cơn lũ. Ngọn đèn cầy của bạn sẽ cháy bùng lên một lúc cả hai đầu.

Trong khoảnh khắc đó -cho dù bạn chỉ được sống trong một phút giây ngắn ngủi cũng là quá đủ-  bạn đã nếm được mùi vị của vĩnh cữu.

Từ Plato đến Freud, sự phân liệt vẫn còn đeo đẳng mãi trong tâm trí của những triết gia, nhà sư phạm, chính khách, học giả. Sự phân liệt đó nay đã trở thành một thực tế. Bạn đâu có nghĩ rằng những bộ phận sinh dục của bạn là chính bạn -phải không? Bạn bắt đầu nghĩ như là chúng thuộc về bạn, là hai thực thể tách rời nhau.

Thậm chí có rất nhiều người còn đặt tên riêng cho cả cái giống của mình. Sự phân liệt đến đây là hoàn tất. Bây giờ thì bạn xem chúng chẳng khác gì là một dụng cụ của bạn. Bạn sử dụng chúng chứ không còn là chúng nữa. Một sự phân liệt trọn vẹn, hoàn toàn trọn vẹn.

Bạn luôn luôn nghĩ rằng mình là chúa tể còn thân xác là một cái gì đó tách biệt. Có bao giờ bạn nghĩ đến mình như là cái chân, cái tay, là cột sống, là máu huyết đang luân lưu trong huyết quản? Không bao giờ, cái căn cước của bạn vẫn là cái đầu; cái đầu vẫn là ông vua. Ðâu có ai muốn mình dính dấp với kẻ nô lệ, kẻ tôi tớ -hoặc ngay cả với bà hoàng?

Trên căn bản của sự phân liệt này một học thuyết thần học lớn lao đã được dựng lên –xin hãy cố gắng để hiểu chuyện này. Số một là cái đầu; số hai là trái tim; số ba là cái giống. Thượng Ðế chỉ có cái số một; cái số hai và số ba không hề hiện hữu. Thượng Ðế không hề có tình cảm và tính dục. Ðấy là định nghĩa về Thượng Ðế của hầu hết mọi tôn giáo ngoại trừ Thiền. Tiếp đó ta có những ông thánh. Ông thánh thì có cái số một và cái số hai, không có cái số ba. Ông ta có lý trí, trí khôn, thông minh, có tình cảm, trái tim nhưng không có tính dục. Kế đến là những con người bình thường. Y có đủ cả ba.  Cái số một, số hai và số ba. Tiếp đến là những người tội lỗi. Y không có cái số một –không có trí khôn, thông minh, không có lý trí, không có cái đầu- y chỉ có cái thứ hai và thứ ba, tình cảm và dục tính. Kế tiếp là Qủy Sứ. Y chỉ có cái thứ ba. Hai cái đầu tiên không hiện hữu –không lý  trí, không tình cảm, chỉ có dục tính. Thế nên ở Ðông phương, đặc biệt là ở Ấn Ðộ, tên của Qủy Sứ được gọi là Kam Deva, vị chúa tể của tình dục. Thật là đúng không chê vào đâu được.

Ðây là thần học về phân liệt: Thượng Ðế chỉ có cái đầu; Quỷ Sứ chỉ có tình dục. Kẻ tội lỗi gần hơn với Qủy Sứ nên chỉ có một con đường là đi xuống địa ngục; ông thánh gần với Thượng Ðế hơn nên sẽ lên nước thiên đàng. Bọn người khốn khổ ở giữa có đủ cả ba thứ nên tự nhiên là có nhiều xung đột hơn bốn loại kể trên. Khi bạn chứa đủ cả ba, bạn càng có nhiều xung đột.

Ðây không phải là quan điểm của Thiền. Ðây là ý niệm của Cơ Ðốc, của Hồi giáo, Ấn giáo chứ không phải của Thiền. Thiền có một nhận thức tiến bộ hơn về đời sống cho nên nó mang đến một nhận thức tươi mát về tất cả mọi chuyện. Thiền cho rằng Thượng Ðế là nhất thể thế nên Thượng Ðế gồm đủ cả ba, như vậy đâu còn có sự xung đột. Cả bộ ba này sẽ hoà điệu với nhau một cách tuyệt vời, tay trong tay trong cùng một vũ điệu. Chúng sẽ không tranh chiến mà ôm chầm lấy nhau thân tình. Từ đó có sự thăng hoa; khi không có sự xung đột tranh chấp, thăng hoa sẽ nẩy mầm. Trong Thượng Ðế tình dục trở thành cảm quan. Thượng Ðế là quan năng. Tình dục trở thành sống động; tình dục trở thành cuộc vui chơi. Tình cảm biến thành nhạy cảm, lòng từ, tình yêu thương. Và lý trí biến thành tri kiến, tỉnh thức, thiền.

Ðây là một viễn cảnh hoàn toàn khác biệt. Không có gì bị khước từ, không có gì bị loại bỏ. Thiền bao gồm tất cả. Nó không hề chối bỏ một ai, không hề nói «không» với bất cứ cái gì; nó chấp nhận tất cả và chuyển hoá chúng đến một thực tại cao hơn. Nó rất là tổng hợp, một hợp thành viên mãn. Tất cả mọi nguồn năng lượng đều được hội tụ để trở thành một nguồn năng lượng duy nhất. Không có cái gì bị khước từ bởi vì nếu bạn khước từ cái gì đó, bạn sẽ làm vơi đi sự phong phú vốn có.

Bây giờ hãy nghĩ đến một ông Thượng Ðế, một ông Thượng Ðế Cơ Ðốc chẳng hạn, không hề có dục tình lẫn tình cảm. Ông Thượng Ðế này thuộc loại gì vậy? Chỉ đơn thuần trí óc, ông ta giống như một tượng đá. Thế thì bạn nên đi thờ phượng một cái máy vi tính vẫn còn hơn. Một cái máy vi tính rất giống với một ông Thượng Ðế Cơ Ðốc -chỉ có cái đầu. Máy vi tính là một cái đầu được phóng đại ra. Không sớm thì muộn chúng ta sẽ sản xuất ra những chiếc máy vi tính ngày càng tối tân hơn. Ðến một ngày nào đó ta sẽ có được một cái máy vi tính rất hoàn chỉnh –nó sẽ hoàn toàn giống đúc khuôn một ông Thượng Ðế mà ta dự kiến -chỉ có cái đầu. Chiếc máy vi tính không hề có cảm quan, không tính dục, không tình cảm. Chiếc máy vi tính sẽ không hề biết nhỏ nước mắt cho ai đó mới qua đời, nó không hề biết cười, biết chúc tụng cho ai đó mới sinh ra, và một điều chắc chắn, chiếc máy vi tính sẽ không hề biết yêu –nó không bao giờ làm một chuyện ngu xuẩn như thế. Chiếc máy vi tính chỉ là cái bộ óc, thuần túy là một bộ óc. Hãy suy nghĩ đến chuyện đó... Cái đầu của bạn đã bị tách rời ra khỏi xác thân, ra khỏi tổng thể và bắt đầu tiếp tục đập một nhịp đập khác tại một nơi đầy cơ giới, được nuôi dưỡng bằng cơ giới. Bạn chỉ còn biết suy nghĩ, suy nghĩ và suy nghĩ, ngoài ra chẳng còn chuyện gì khác -vị Thượng Ðế đã hiện hữu như thế đó.

Nhưng Thiền thì không như thế. Cả vũ trụ, cái tổng thể phong phú đến mức bao gồm luôn tất cả. Thượng Ðế và con người -sự khác biệt không phải ở chỗ con người gồm đủ ba mà Thượng Ðế chỉ có một; sự khác biệt là ba thứ trong con người tranh chiến lẫn nhau, còn ba thứ trong Thượng Ðế thì sống chung hòa điệu. Ðó là sự khác biệt duy nhất. Bạn không biết làm thế nào để đưa chúng vào chung một tấu khúc. Ngày mà bạn biết cách, chính là ngày bạn trở thành Thượng Ðế. Bạn hội đủ tất cả nhũng yêu cầu cơ bản để trở thành một vị Thượng Ðế. Cũng giống như một nhà huyền môn Sufis đã nói: Bạn có đủ bột, đủ nước, đủ muối, đủ bơ và ngọn lửa thì đang cháy, trong khi bạn cứ ngồi đó chịu để cho cái đói dày vò, không biết cách nào để làm cái bánh chapattis. Nếu bạn không biết, bạn nên hỏi thẳng một hành giả của tôi, Paramahansa. Y có thể làm ra hàng ngàn cái bánh Chapatti chỉ trong vài giờ.

Cơn đói sẽ không bao giờ biến mất trừ phi bạn biết cách làm chapatti. Chapatti là cái gì? Nó là sản phẩm gồm nước, bột, bơ và muối, kể cả lửa ở trong đó. Bạn cứ việc nấu chúng lại thôi.

Nó cũng giống y như trưòng hợp của bạn vậy. Bạn có đủ tất cả các yếu tố cấu thành Thượng Ðế thế mà bạn vẫn cứ như người đói khát. Bạn có đủ những gì đòi hỏi, không thiếu một thứ gì, nhưng bạn không biết làm thế nào để đạt đến sự hợp thành viên mãn.

Với Thiền, hành trình tâm linh mang ý nghĩa tổng thể; với Thiền, hành trình thánh hoá mang ý nghĩa tổng thể. Tất cả đều phải được dự phần và chuyển hoá; tất cả đều phải được dự phần và vượt qua. Khi tất cả đều dự phần, có mặt, bấy giờ sự quân bình hiện khởi. Sự quân bình này cho thấy một điều rõ ràng rằng -mọi thành phần đều bình đẳng với nhau. Tình dục không là kẻ tôi tớ, trái tim không là bà hoàng, lý trí và cái đầu không là ông vua –không bao giờ. Tất cả đều hoàn toàn bình đẳng. Hãy để tôi lập lại điều này. Nếu không có một cái nhìn bình đẳng, bạn khó mà đạt đến tình trạng quân bình. Tất cả đều hoàn toàn bình đẳng. Không có ai là chủ cũng không có ai là tớ. Ðấy là cuộc cách mạng của Thiền.

Tất cả đều là chủ mà tất cả cũng đều là tớ. Có những khoảnh khắc mà tình dục lên ngôi, nhưng cũng có những khoảnh khắc mà tình cảm hay lý trí lên ngôi –nhưng không hề có ai là một chủ nhân ông cố định, chỉ là sự luân chuyển xoay vòng. Bạn là một cái bánh xe xoay vòng đó và bộ ba kia là những biểu hiện. Thỉnh thoảng cái biểu hiện này trổi lên và cái kia chìm xuống, nhưng cả bộ ba này đều hỗ trợ cho bánh xe kia. Ðây có thể được xem là ý nghĩa biểu trưng của Thiên chúa ba ngôi trong Cơ Ðốc giáo, hay cũng là ý nghĩa của khái niệm trimurti –ba diện mạo của Thượng Ðế trong Ấn giáo: một Thượng Ðế duy nhất ẩn ở đàng sau ba khuôn  mặt.

Không có ai là ông vua, không có ai là bà hoàng, cũng không có ai là quần thần tôi tớ -tất cả đều là những ông chủ và tất cả cũng đều là những người tớ. Ðiều này có nghĩa rằng không có ai là chủ và không có ai là tớ, tất cả đều sánh vai nhau, hỗ trợ lẫn nhau, sống chung hòa điệu cùng nhau trong một mối liên hệ thân hữu rộng lớn. Nên thân thiện với cả ba yếu tố này của bạn, đừng dính mắc vào với bất cứ một cái nào, bằng không có nghĩa là bạn đang ép buộc một anh chàng cứ ngự trị trên ngôi vĩnh viễn. Hãy thân thiện với cả ba, hãy tôn trọng cả ba và hãy nên nhớ rằng bạn vừa là cả ba đồng thời cũng là trung tâm điểm của tất cả.

Hãy tưởng tượng đến một cái hình tam giác với ba đỉnh: một đỉnh là dục tính, đỉnh kia là tình cảm và đỉnh còn lại là lý trí. Trong cái hình tam giác đó, ngay chính trung tâm là ý thức –là chính bạn. Khi tất cả bộ ba này đều quy chiếu về bạn, về ý thức, tuệ giác của bạn, cái đó được gọi là Thiền. Trong sự hoà điệu, thanh thoả đó, chính là lúc mà bạn trở về nguồn cội.

Như vậy hãy nhớ một điều rằng không nên loại trừ bất cứ cái gì trong bộ ba này. Ðời sống vốn là một sự phong phú, quân bình và siêu việt, là một hợp thành viên mãn. Tất cả những yếu tố trong bạn đều phải được thanh thoả, và nó chỉ được thanh thỏa khi nào chúng hòa điệu cùng nhau, trợ giúp lẫn nhau. Nếu chúng tách lìa nhau, sẽ không có một cơ phận nào được thanh thỏa. Ðó chính là vấn nạn đã và đang xảy ra –cái đầu không hề được thanh thoả, cả trái tim và dục tình cũng thế. Từ gốc đến ngọn bạn không là gì cả ngoài sự bực dọc, một sự không thanh thỏa, một niềm bất mãn, một kẻ đói khát. Bạn cứ mãi rơi chìm vào bóng tối, cứ tiếp tục chạy đi tìm kiếm một cái gì đó nhằm thoả mãn mình –nhưng sẽ không có cách gì làm bạn thoả mãn được trừ phi bạn đạt đến sự hòa điệu nội tâm.

Và đây là ba lộ trình để đạt đến. Một số ít người đi vào bằng con đường tình dục –đó cũng là con đường của mật tông (tantra). Một số ít người đi vào bằng con đường tín lý –đó là con đường của trái tim, của tình cảm, của bhaki yoga.  Những người thông qua ngỏ tình dục, họ lựa chọn đi vào tantra yoga, những người theo con đường tình cảm đi qua ngưởng cửa bhaki yoga, con đường của người tín hữu. Còn những ai đi vảo ngỏ hiểu biết, trí óc, họ lựa chọn con đường thể nhập bằng tri kiến –gyana yoga. Ðây là ba lộ trình. Tất cả các tôn giáo thế giới trên một phương diện nào đó đều nằm trong ba hướng đi này.

Cụ thể như Vedanta (Vệ Đà), Kỳ Na giáo, Phật giáo nhập đạo lộ bằng đầu óc, trí tuệ, tri kiến, tỉnh thức. Ðó là con đường của gyana, tri kiến. Ấn giáo, Cơ Ðốc, Hồi giáo lựa chọn con đường của tình cảm, bhaki yoga. Họ đi vào ngỏ trái tim. Mật tông lựa chọn con đường tình dục, đây là con đường của du già tình dục. Có tất cả ba khả năng như thế.

Còn Thiền là một tổng hợp của cả ba. Thiền là mật -tantra, là tín lý, và là tri kiến. Thiền cho rằng cả ba con đường này đều có thể kết hợp lại cùng nhau, bạn không cần phải lựa chọn một. Không có nhu cầu để phải lựa chọn, ta có thể sử dụng tất cả ba –toàn bộ cái bánh xe, toàn bộ cái tam giác- đều quy hướng nội tâm. Sẽ không có một phương tiện đơn lẻ nào và cũng không có một phương cách duy nhất nào. Cũng không có một lộ trình nào được xem là có giá trị hơn lộ trình khác. Bạn theo con đường nào cũng được, nhưng đừng để bị chia cắt; bạn có thể theo bất cứ lộ trình nào nhưng đừng để cho mình bị dính mắc vào đó. Hãy để cho mình mở rộng ra với mọi con đường.

Hãy luôn luôn ghi nhớ một điều là con người có thể đi vào đạo bằng ba ngả khác nhau. Thế nên bạn đừng vội lên án bất cứ ai. Nếu như ai đó đang lựa chọn con đường tantra, bạn cũng đừng nên chê trách họ, vì làm như vậy đâu có khác gì bạn đang lên án cái dục tính của chính mình. Nếu ai đó đang đi theo con đường của tín lý đức tin, cũng không có gì để bạn phải lên án họ, bởi vì sự chê trách lên án này chỉ nói lên một điều rằng: Bạn đang khước từ trái tim của mình trong cung cách thể hiện trọn vẹn của nó. Ðiều này sẽ là một cản trở, chướng ngại cho bạn.

Bây giờ chúng ta hãy trở lại với giai thoại tuyệt với ban đầu. Ðây là một trong những câu chuyện hay ho nhất. Thiền có nhiều giai thoại rất ý vị nhưng không có câu chuyện nào có thể so sánh được với chuyện này. Nếu bạn bị buộc phải chọn lựa một trong số những giai thoại về Thiền, tôi sẽ không ngần ngại lựa chọn câu chuyện này. Tôi đã yêu thích giai thoại này trong rất nhiều năm.

Xưa có một người đang đứng trên một đỉnh đồi cao.

Những câu chuyện Thiền thường là những ẩn dụ. Bạn phải cố gắng để lãnh hội những ẩn dụ đó. Một người đang đứng ở trên đỉnh đồi cao có nghĩa là một người đã đạt đến đích, đã đạt đạo. Ðồi cao cũng có nghĩa là đỉnh cao của đời sống và vạn hữu. Một người đứng ở trên đỉnh đồi có nghĩa là một người canh thức quan sát mà trên những đỉnh đồi cao y có thể nhìn thấu suốt mọi chuyện chung quanh. Những lũng sâu, những con đường dẫn đến đỉnh đồi đều trải dài trước mặt. Trong vị trí đó, tất cả đều ở trong tầm mắt, tia nhìn có thể phóng ra khắp  mọi hướng, không còn bị hạn chế. Khi bạn đang ở dưới lũng thấp, bạn không thể nào có được một tầm nhìn như thế; khi bạn đang đi trên đường bạn cũng chỉ có thể thấy được con đường đi của bạn mà thôi, bạn không thấy được những người đang đi trên những con đường khác –đó là điều hoàn  toàn tự nhiên. Bạn bị thu gọn lại trong một không gian chật hẹp. Nhưng khi bạn càng lên cao chừng nào, khoảng không gian càng mở rộng ra.

Khi bạn lên đến đỉnh cao nhất, khi bạn lên tận chóp núi Everest và đứng ở đó, nguyên cả dảy Hy Mã Lạp Sơn đều ở ngay trong tầm nhìn. Bây giờ thì không những bạn có thể trông rõ lộ trình của bạn mà còn có thể nhìn thấy được tất cả những lộ trình khác dẫn lên đỉnh núi. Bây giờ thì bạn có thể trông thấy ngay cả những ai đang đối lập với bạn cũng như bất cứ ai mà bạn đang đối kháng. Họ cũng đang trên hành trình tiến đến chung một đỉnh. Bây giờ bạn có thể nhìn thấy vì ở trên đỉnh cao này, tầm nhìn của bạn hoàn toàn bao quát. Bây giờ thì mọi phân cách đã biến mất, mọi triết thuyết đều cáo chung, mọi chấp trước đã không còn ý nghĩa. Con người được hoàn toàn tự do bởi vì thị kiến của y đã hoàn chỉnh.

Xưa có một người đang đứng trên một đỉnh đồi cao.

Ðây là ngọn đồi của tỉnh thức, ngọn đồi của thiền định - đỉnh núi của Thiền.

Ba người khách bộ hành đi ngang qua trông thấy ông ta từ đằng xa...

Ðây là ba người lữ hành mà tôi từng đề cập đến –ba khu vực trong một con người.

Ba người khách bộ hành đi ngang qua trông thấy ông ta từ đằng xa...

Họ đang ở xa đỉnh đồi và họ đang cãi nhau, đó là điều tự nhiên thôi. Khoảng cách khá  xa nên họ chỉ việc đoán mò, suy luận.

Ba người khách bộ hành đi ngang qua trông thấy ông ta từ đằng xa và bắt đầu lên tiếng tranh cãi.

Vâng, đúng như vậy, không thiếu gì người trong các bạn có lúc đã nhận ra một vị Phật, một vị Chúa Christ; cũng không thiếu gì người đã từng đi ngang qua Mahavira (5) hay Zarathustra (6) –và rồi các bạn đã không ngừng tranh cãi nhau về họ. Vẫn còn một khoảng cách khá xa. Khi tôi nói đến khoảng cách, nó không hề bao hàm ý nghĩa vật lý, có thể là đã không hề có một khoảng cách vật lý nào.

Khi Ðức Phật trở về lại hoàng cung thăm viếng phụ hoàng, họ đang đứng trước mặt nhau không hề cách xa gì cả. Thế nhưng giữa họ vẫn có một khoảng cách muôn trùng. Ðức Phật nói một đàng và phụ hoàng nói một ngả. Người cha không phải đang nói chuyện với một vị Phật mà là đang nói với đứa con trai nay đã không còn là con của ngài nữa. Ông ta đang trò chuyện với một quá khứ đã hoàn toàn mất dấu. Ðứa con rời bỏ hoàng cung ngày xưa nay đã chết –đã hoàn toàn quá vãng; đây là một sinh thức mới đã ra đời, một sự phục sinh. Thế nhưng người cha đã không thấy được điều đó; ông ta đã bị một đám mây mù bao phủ -đám mây mù của quá khứ, của giận hờn chồng chất, vì ông cho rằng đứa con này đã phản bội lại ông trong lúc tuổi già.

Ðức Phật là đứa con trai duy nhất, người con được sinh ra trong tuổi xế chiều của ngài. Thế nên có không biết bao nhiêu là kỳ vọng, gắn bó. Ðứa con này sẽ là người nối ngôi, sẽ thừa hưỏng tất cả những gì trong vương quốc mà ông để lại. Mà ông thì ngày càng già đi với bao niềm lo lắng. Bây giờ đứa con yêu của ông trở thành một kẻ đi ăn mày... Ông ta giận dữ là điều rất tự nhiên.

Thế rồi người con đã đạt đến bến bờ -không những thế người con còn thuyết phục người cha hãy nên đi theo bước chân mình. Bạn cũng có thể hình dung ra người cha đã giận dữ và bực bội như thế nào. Có thể ông đã la lên và cho rằng Ðức Phật đã phản bội mình.

Nhưng Ðức Phật vẫn từ tốn, «Thưa Ngài, ngài đang nói chuyện với ai đây?  Người thuở nào đã từng là con trai của ngài nay không còn nữa. Hãy nhìn kỹ đi. Ai đang đứng trước mặt ngài đây? Tôi đã không còn là con người cũ. Ðã có một sự đổi thay hoàn toàn. Ðây là một con người khác, thưa ngài.» Người cha chắc sẽ cười lên và bảo, «Này, con không tính gạt cha đấy chứ? Con đang nói cái gì vậy? Bộ con khùng lên rồi chắc? Con là con trai của cha, đứa con đã bỏ nhà ra đi độ nào –Ta còn có thể nhận ra được con mà. Máu huyết của cha đang chảy ở trong con. Ta biết con, biết từ ngày đầu tiên con mới mở mắt chào đời. Làm sao ta lại quên được? Làm sao lại có chuyện ngộ nhận được?» Thế nhưng sự ngộ nhận vẫn cứ tiếp tục.

Ðức Phật mĩm cười, "Thưa Ngài, hãy lắng nghe tôi nói. Vâng, đúng như thế, ngài đã sinh ra một đứa con trai và chúng ta vẫn còn chung huyết thống, thế nhưng tâm thức thì đã hoàn toàn khác xa. Tôi đang nói về tâm thức, về con người trước mặt ngài, về nội tâm của tôi. Một con người từ bóng tối vô minh đạt đến ánh sáng giác ngộ. Xin hãy lắng nghe tôi -tuổi già của ngài đã đến, tôi có thể thấy rõ điều đó. Bàn tay của ngài đang run rẩy, nay ngài đã không còn đứng vững một mình. Không sớm thì muộn, thần chết sẽ gõ cửa. Nhưng trước khi cái chết đến, hãy thiền định. Trước khi thần chết viếng thăm, hãy cố gắng quán chiếu về mình."

Câu chuyện sẽ vẫn cứ tiếp diễn theo cung cách như thế -khoảng cách vẫn muôn trùng. Thế nên khi tôi nói ‘khoảng cách’, tôi không hề nói đến cái khoảng cách vật lý. Bạn có thể đã từng đi ngang qua một vị Phật hay Chúa hay Raman (7) hay Ramakrishna (8) –vâng, đúng như thế- và có thể là bạn đã trông thấy họ một cách gần gũi, thế nhưng bạn vẫn không ngừng tranh cãi về họ. Họ đang đứng trên một đỉnh núi xa tít nào đó và bất cứ điều gì mà bạn nói ra đều chẳng có gì liên quan đến họ vì tất cả chỉ là những phỏng đoán.

Ba người khách bộ hành đi ngang qua trông thấy ông ta từ đằng xa và bắt đầu lên tiếng tranh cãi.

Ðó là điều mà chúng ta đang làm hiện nay đối với những vị Phật –chúng ta cãi nhau, kẻ phò người chống. Thế nhưng tất cả những gì mà chúng ta nói về các Ngài đều vô nghĩa. Bạn có ca tụng hay lên án cũng chẳng có gì khác nhau. Tất cả những lời ca tụng của bạn đều vô nghĩa, tất cả những lời lên án cũng thế -bởi vì bạn không thể nào hiểu được nhũng gì xảy ra đối với một vị Phật. Ðể hiểu được, bạn sẽ phải trở thành một vị Phật.

Không cách gì để nhìn cái vẻ khách quan bên ngoài của ai đó như là một đối tượng bằng tâm thức đầy chủ quan của ta. Với một hiện tượng nội giới, sâu sắc như thế bạn không thể nào nhìn từ bên ngoài. Bạn phải thể nhập vào trong, phải là chính nó.

Thế nên người ta cứ cãi nhau ỏm tỏi.

Một người cho rằng, “Có lẽ ông ta đang lạc mất con gia súc mà ông ta ưa chuộng.”

Đấy là lý trí, con người cứ luôn nghĩ đến những vật sở hữu: cái nhà, chiếc xe, gia súc, đồng ruộng, cơ xưởng, tiền bạc, quyền lực và thanh danh. Đấy là lý trí. Lý trí là một chướng ngại. Lý trí là một khổ nạn. Nó chỉ biết nghĩ đến chiếm hữu, thu góp.

Đây là một câu chuyện có ý nghĩa tượng trưng, ẩn dụ. Người thứ nhất cho rằng, “Có lẽ ông ta đang lạc mất con gia súc mà ông ta ưa chuộng.” –đó là tất cả những gì mà lý trí có thể suy luận ra.

Nếu bạn trông thấy một người đang ngồi thiền định một cách tĩnh lặng và bạn là người thuần lý, bạn sẽ nghĩ ông ta đang làm chuyện gì? Bạn sẽ nghĩ rằng có lẽ ông ta đang trù tính thiết lập một cơ xưởng mới hoặc là đang suy tính làm sao để có thể chiến thắng trong kỳ bầu cử sắp tới hay là làm sao để có tiền thêm nhiều hơn trong trương mục của mình –đó là tất cả những gì mà bạn có thể nghĩ đến. Đó là cái đang chi phối bạn. Còn nếu bạn đang lặng yên tĩnh tọa, bạn sẽ suy nghĩ đến cái gì? Chắc là bạn cũng  sẽ  suy đoán về ai đó. Không có cách thế nào khác. Bạn vẫn còn bị cầm tù trong cái thế giới của bạn. Ngay cả khi bạn nói điều gì về ai đó thì bạn cũng chỉ đang nói về chính mình mà thôi.

Người này nói rằng, “Có lẽ ông ta đang lạc mất con gia súc mà ông ta ưa chuộng.”  Nếu y đang đứng ở chỗ đó thì có thể là như vậy –y bị mất con bò và đang đứng trên đỉnh đồi ngó mông ra khắp phía để tìm kiếm nó. Có thể con bò đã đi lạc. Để tìm kiếm con bò này y mới phải đi lên đồi cao –không còn một lý do nào khác. Cho dù y có lên đến tận trên đỉnh Everest, y cũng chỉ sẽ nhìn khắp nơi tìm kiếm con bò lạc của y thôi –hãy nhớ như vậy, ngay cả đứng ở đó tâm của y cũng sẽ không bao giờ hướng về Thượng Đế.

Lúc Edmund Hillary leo lên đến tận đỉnh Everest, một điều chắc chắn là ông ta không hề nghĩ đến Thượng Đế. Trong một tình huống tuyệt vời như thế, là người đầu tiên đặt chân lên một mảnh đất trinh nguyên mà trước ông chưa hề có ai đến -phẩm chất trinh nguyên đó khó mà còn tìm ra được trên trái đất này. Lẽ ra ông ta nên ngồi xuống đó để quán niệm. Thế nhưng bạn biết ông ta đã làm gì không? Ông ta cắm xuống đó những lá cờ. Thật là một cái đầu ngu xuẩn. Leo lên đến một điểm cao như thế, một cao độ như thế, một khoảng vùng đất nguyên sơ chưa hề có dấu chân người như thế, nơi mà mọi luồng sóng tâm thức của con người chưa hề vươn đến, một không gian vẫn còn ở ngoài tầm tâm thức –đây có thể trở nên một tình huống lý tưởng giúp bạn đạt ngộ. Tuy nhiên Edmund  Hillary đã cắm lên đó những lá cờ và chắc là đang suy nghĩ, “Ta là người đầu tiên, người đầu tiên trong lịch sử nhân loại đã chinh phục cao điểm này. Bây giờ thành tích của ta chắc chắn sẽ được ghi lại trong sách sử. Ta đã làm nên chuyện phi thường.” Đây là một cái tâm đầy ngã chấp. Ông ta đâu có thể suy nghĩ điều gì khác hơn? Ông ta chắc sẽ vô cùng thích thú khi thấy tên tuổi mình vang dội khắp thế giới, chiếm đầy trang nhất của tất cả những tờ nhật báo. Ông ta chắc chỉ nghĩ đến bấy nhiêu đó, không có gì khác. Một tình huống như thế, vô giá như thế, đã bị đánh mất, đánh mất một cách vô nghĩa.

Khi người này cho rằng người đàn ông đứng trên đỉnh đồi đang trông tìm con gia súc của mình bị lạc –thì y cũng chỉ  đang nói chuyện về mình thôi. Nếu y đang đứng ở trên đỉnh đồi đó thì cũng chẳng có lý do nào khác hơn ngoài việc trông tìm con gia súc của y bị mất. Chỉ với lý do này y mới leo lên một điểm cao như vậy.

Có rất nhiều người chạy đến tôi và hỏi, “Nếu tôi tập thiền nó sẽ mang đến cho tôi lợi ích gì trong thế gian này?” Ngay cả việc thiền quán mà họ cũng hỏi là có mang đến lợi ích, lợi nhuận gì không! Một vài người khác còn nêu câu hỏi, “Tôi đang trải qua một giai đoạn khó khăn về tài chánh, tập thiền có giúp tôi thoát ra khỏi tình trạng này không?’ Thế là ngay cả leo lên đỉnh núi, bạn cũng mang theo với mình cái đầu óc hám tiền.

Đấy là lý trí, là cái đầu. Cái đầu là cái xuẩn động nhất trong sinh thể của bạn bởi vì nó được liên hệ với toàn là những thứ xuẩn động, với những thứ rác rưởi. Chẳng có cái gì quý giá lọt vào cái đầu của bạn. Nó chỉ là cái bải chứa đồ phế thải.

Người kia cãi lại, “Không đâu, chắc là ông ta đang trông chờ người bạn đấy thôi.”

Đây là con người của trái tim; đây là ẩn dụ về trái tim. Y bảo rằng, “Không phải đâu, không phải chuyện của cải đâu. Ông ta đang tìm kiếm người bạn.” Đây là khuynh hướng nghiêng về trái tim, tình yêu, tình bạn, lòng từ. Có thể là y đã mất một người bạn. Người này đang tỏ cho thấy tấm lòng của mình, đây là suy nghĩ của trái tim. Dĩ nhiên trái tim từ ái hơn cái đầu; cái đầu thì luôn cứng ngắt.

Cái đầu thì hay gây hấn, cái đầu là một tên hiếp dâm. Và chúng ta được huấn luyện để trở thành những tên hiếp dâm bởi vì chúng ta chỉ được huấn luyện những gì bên trong cái đầu –khát vọng, bản ngã, gây hấn. Tất cả hệ thống giáo dục của chúng ta không ngoài mục đích chuẩn bị cho con người đi hiếp dâm -hiếp dâm thiên nhiên, hiếp dâm kẻ khác, hiếp dâm mọi người, làm cách nào để gây hấn và làm thế nào để chứng tỏ rằng bạn là A Lịch Sơn Đại Đế hay Adolf Hitler hay những mẩu người xuẩn ngốc khác. Tất cả mọi nền giáo dục đều dạy cho con người khát vọng mà khát vọng là hiếp dâm –đó là lý do tại sao tôi nói rằng cái đầu là một tên hiếp dâm

Trái tim thì có lòng từ hơn, nhiều chất thơ hơn, mang tính ẩn dụ hơn, nó chứa đựng một chút thương yêu, thân hữu. Người thứ hai nói rằng, “Không đâu, chắc là ông ta đang trông chờ người bạn đấy thôi.” Có thể một người bạn của ông ta đã lạc đường và người này tự nhủ, “Nếu ta phải đi lên cái đồi đó  thì chắc là không phải chuyện đi tìm kiếm tài sản rồi, ta chỉ đến đó, chịu khổ chịu sở đến đó chẳng qua là vì muốn làm một cái gì đó cho bạn ta. Vâng, ta có thể chấp nhận một cuộc hành trình như thế chỉ là vì bạn, chỉ bởi tình yêu.”

Người thứ ba không đồng ý: “Ông ta lên đứng đó để thưởng thức không khí trong lành đó mà.”

Đấy là tính dục. Tính dục… Cố gằng để hiểu điều đó. Bạn cũng phải làm cho chức năng tính dục của bạn hoạt động. Người ta làm tình chẳng khác gì như đang làm tròn một bổn phận. Có rất nhiều những ông đại thánh –như ông thánh Gandhi chẳng hạn- bảo rằng bạn chỉ làm tình khi nào bạn muốn truyền sản. Thế là cái đầu lại làm chủ, nó muốn chế ngự dục tình. Chỉ làm tình khi nào bạn muốn truyền sản. Làm như tính dục không hề có một chức năng nào cả, y như một cái nhà máy sản xuất không bằng –khi nào mà bạn muốn truyền sản, tốt thôi, hãy đi làm tròn cái bổn phận ấy đi, hoàn tất cái nhiệm vụ đó một cách ngon lành và rồi kết thúc với nó.

Ðối với ông thánh Mahatma Gandhi và những người như ông ta, làm tình vì dục lạc là một điều tội lỗi; vâng, ông ta gọi đó là tội lỗi. Ðối với những người như vậy –mà những người này thường là những kẻ bạo dâm- bất cứ  cái gì thoảng mùi vị hoan lạc đều là tội lỗi. Họ không để cho bạn làm bất cứ chuyện gì chỉ mang đến niềm vui mà phải làm có chủ đích. Họ đều là những nhà doanh nghiệp. Mahatma Gandhi cũng xuất thân từ một gia đình thương buôn, pania; bản thân ông ta là một vaishya, nhà doanh nghiệp. Và ông ta vẫn mãi là một nhà doanh nghiệp cho đến cuối đời -rất tính toán và mưu lược.

Ðối với những người này, tất cả mọi chuyện đều phải có chủ đích, kể cả việc làm tình. Bạn không được yêu nàng hay chàng trong tràn ngập hân hoan, vì vầng trăng tròn lung linh trên bầu trời đêm nay, vì bải bể chiều hôm sao quá đổi tuyệt vời, vì sóng biển không ngừng âm vang réo gọi, vì cơn mưa quá thơ mộng êm đềm, vì bạn muốn chúc tụng nguồn năng lượng cuộc sống đang luân lưu. Không, ông thánh Gandhi sẽ không cho phép bạn làm chuyện này. Ðó là việc tội lỗi. Trừ phi bạn có một chủ đích nào đó -truyền sản chẳng hạn- thì đừng có làm tình nữa nhé.

Thế nhưng, chức năng của dục tính trên căn bản là lạc thú, niềm vui. Ðó là một cuộc vui chơi, không phải là thương vụ hay công việc. Nó hoàn toàn là một cuộc chơi. Ðó là sống hạnh phúc với năng lượng của bạn, là một sự chia xẻ, một chúc tụng cuộc đời.

“Ông ta lên đứng đó để thưởng thức không khí trong lành đó mà,” người thứ ba đã nói như thế. Ðối với người thứ nhất thì đây thật là một ý kiến ngu ngốc. Leo lên đỉnh đồi chỉ để thưởng thức không khí trong lành thôi à? Những người như Mahatma Gandhi, ngay cả lúc đang thả bộ cũng không phải là để tận hưởng niềm vui đi bộ -họ đi bộ chỉ vì lý do sức khoẻ. Ðây là những đầu óc con buôn –mà ở đâu cũng có. Họ đi bộ chỉ vì chuyện sức khoẻ.

Và hãy nhớ rằng, điều này đang trói buộc bạn vào những chuyện rất nhỏ nhặt. Ðừng nên định vị mình trong một chuyện nhỏ nhặt như thế. Sức khoẻ chỉ là một phó sản thôi. Nếu bạn đi bộ để tận hưởng không khí trong lành thì tự khắc sức khoẻ cũng sẽ từ đó mà có, bạn không cần phải lo lắng vì nó, không cần phải xem đó là một mục tiêu. Bạn cứ việc thong dong thưởng thức không khí trong lành, ánh nắng mặt trời, bầu trời cao rộng, cứ việc đi, cứ việc chạy và rồi sức khoẻ sẽ đến với bạn như là một phó sản. Bạn không cần phải đi tìm kiếm đâu cả. Bởi vì khi đi tìm kiếm nó, bạn sẽ đánh mất tất cả. Lúc đó nó trở thành một nghiệp vụ -và bạn sẽ không bao giờ còn hưởng được những thú vị của nó.

Ðâu có ai tận hưởng được cái thú vị của thể dục đâu, hãy nhớ điều đó. Ðừng bao giờ làm công chuyện TẬP thể dục. Hãy tận hưởng cái thú vị của nó, đừng hành xử như là một cuộc tập thể dục. Cái tiếng đó thật là tồi tệ. Cái gì là tập thể dục? Cứ việc nhảy múa, ca hát, chạy bộ, bơi lội nhưng đừng xem đó là chuyện tập thể dục. Tập thể dục phát xuất ra từ cái đầu, nhảy múa phát tiết từ trung tâm tình dục là trung tâm cảm quan sơ khai nhất của bạn. Cái nền móng cơ bản của bạn nằm ở chỗ đó. Cái đầu là kẻ đến sau. Trước khi cái đầu có mặt, trái tim đã có sẵn rồi; trước khi trái tim có mặt, tình dục đã hiện hữu.

Bạn được khai sinh ra từ trong tính dục. Do cha mẹ của bạn đã làm tình mà bạn được thụ thai. Bước chuyển động đầu tiên của bạn đi vào thế giới này đã thông qua tình dục và bước chuyển động cuối cùng của bạn trước khi từ giã thế giới này cũng thông qua tình dục. Khi năng lượng tính dục mà bạn được cha mẹ ban cấp khô kiệt, đó là lúc bạn kết thúc cuộc đời. Suốt bảy mươi năm trường bạn đã không ngừng tiêu thụ nó, nó đã là nguồn năng lực của bạn. Ngày qua ngày nó cứ tiêu mòn dần và đến một ngày nào đó nó biến mất hết -thế là bạn chết, bạn lại biến mất đi một lần nữa, và lại sẽ phải chờ đợi ai đó làm tình để bạn có cơ hội nhập vào một bào thai khác. Thông qua yêu thương mà bạn đi đến cõi đời này. Yêu thương là cánh cửa mà qua đó chúng ta nhập thế và cũng là cánh cửa mà chúng ta bước ra đi. Tình dục là kẻ đến sớm nhất; cái đầu là kẻ đến sau. Tình dục giống như cái tầng hầm trong nhà, trong khi cái đầu là rầm thượng.

Người thứ ba không đồng ý: “Ông ta lên đứng đó để thưởng thức không khí trong lành đó mà.”

Ba người bộ hành chẵng ai đồng ý với ai và tiếp tục cãi nhau …

Họ chẳng bao giờ đồng ý với nhau cả, họ không thể đồng ý với nhau.

… và tiếp tục cãi nhau cho đến khi họ lên đến đỉnh đồi chỗ người kia đang đứng.

Chỉ khi nào lên đến tận đỉnh đồi thì cuộc tranh cãi mới chấm dứt, nó không hề kết thúc trước đó -bởi vì chỉ khi nào bạn bắt đầu đối diện với chính thực tại, lúc đó mới hết tranh cãi, bằng không sự đồn đoán vẫn cứ được tiếp tục. Khoảng cách giữa bạn và thực tại càng xa chừng nào, càng gây ra lắm sự tranh cãi, càng nhiều thuyết lý được đưa ra chừng nấy. Khoảng cách càng ngắn, càng bớt được sự tranh cãi, cho đến khi nào đối mặt, đụng đầu với thực tại, cuộc tranh cãi mới chấm dứt. Chỉ khi nào ba người bộ hành gặp người đàn ông đang đứng ở trên đồi họ mới thôi cãi cọ.

Người thứ nhất lên tiếng hỏi: “Này ông bạn, đứng trên đỉnh đồi trông ngóng, phải chăng ông bạn bị lạc mất con gia súc nào chăng?”

“Thưa  Ngài, tôi không lạc mất con gia súc nào cả.”

Cuộc cãi vả ngưng nhưng tập quán, thói quen thì không dễ gì từ bỏ. Bây giờ thì họ không còn cãi nhau, bởi vì đâu còn gì để tranh cãi khi bạn có thể nêu câu hỏi trực tiếp với đối tượng –Ðã thấy tận mặt tỏ tường rồi thì đâu còn có điểm nào nữa để phải tranh cãi hay đồn đoán?

Tuy nhiên thói quen cũ vẫn cứ được tiếp tục. Thay vì hỏi trực tiếp ngay người đàn ông kia rằng ông ta đang đứng đó làm gì, người bộ hành thứ nhất lại nêu câu hỏi, “Này ông bạn, đứng trên đỉnh đồi trông ngóng, phải chăng ông bạn bị lạc mất con gia súc nào chăng?” Cái tập quán như vậy đã thâm căn cố đế. Ngay cả khi không còn điểm nào để tranh cãi, khi mà bạn có thể hỏi thẳng người kia là y đang làm gì, tâm thức của bạn cũng vẫn không chịu đi trực tiếp vào thực tại –nó vẫn chạy lòng vòng trên những lối mòn xưa cũ. Nó vẫn khoác lên mình cái cung cách, lề thói riêng của nó. Người này vẫn cố gắng để chứng tỏ rằng mình là đúng.

Tin tôi đi, ngay cả khi đối diện với Thượng Ðế bạn cũng luôn chứng tỏ rằng –“Chỉ có Cơ Ðốc của tôi là đúng, chỉ có Ấn giáo của tôi là đúng, chỉ có Hồi giáo của tôi là đúng.” Và rồi bạn cũng sẽ hỏi Thượng Ðế, “Ngài có phải đúng là Thượng Ðế của người Cơ Ðốc không?” Thế nào lúc đó bạn cũng vẫn còn mang theo bên mình cuốn Phúc Âm và cố gắng để buộc Ngài phải trả lời cho bạn rằng: “Vâng, ta đúng là ông Thượng Ðế trong Phúc Âm đây.” Và rồi người Ấn giáo sẽ nêu câu hỏi, “Thưa Ngài, con nay đứng trước mặt Ngài, phải chăng Ngài đúng là người đã viết nên kinh Vệ Ðà, là Thượng Ðế thực sự của người Ấn giáo?” câu chuyện cứ được tiếp diễn đại loại như thế…

Người thứ nhất lên tiếng hỏi: “Này ông bạn, đứng trên đỉnh đồi trông ngóng, phải chăng ông bạn bị lạc mất con gia súc nào chăng?”

“Thưa  Ngài, tôi không lạc mất con gia súc nào cả.”

Khi bạn không nêu một câu hỏi trực tiếp thông thường bạn sẽ nhận được một câu trả lời tiêu cực –hãy nhớ điều này. Thiền giả thường rất coi trọng vấn đề đi thẳng. Nếu bạn hỏi một cách trực tiếp bạn sẽ nhận được một kinh nghiệm tích cực; nếu bạn hỏi một cách gián tiếp, thông thường bạn nhận được một câu trả lời tiêu cực, chẳng liên hệ gì đến vấn đề. Thay vì hỏi, “Ông đang làm gì đó?” bạn lại hỏi, “Có phải ông đang tìm kiếm con gia súc bị lạc?” và thế nào bạn cũng nhận dược câu trả lời, “Không đâu, thưa Ngài.”

Không bao giờ đặt bất cứ câu hỏi gián tiếp nào với thực tại cũng không bao giờ nên nêu lên câu hỏi với thực tại bằng định kiến sẵn có của mình, nếu  bạn không muốn nhận được câu trả lời, “Không”. Hãy hỏi một cách trực tiếp. Buông bỏ ý thức của bạn, buông bỏ tất cả những định kiến, giả định, học thuyết và hỏi thẳng vấn đề. Ðó là những gì mà nhà Thiền gọi là “nhìn thẳng vào bản thể của vạn pháp.”

Người kia hỏi tiếp: “Thế chắc là ông bị lạc mất người bạn chứ gì?”

“Thưa Ngài, tôi cũng chẳng có người bạn nào bị lạc cả.”

Cái anh thứ hai này cũng chẳng học được bài học gì từ anh thứ nhất –cái anh vừa mới nhận được một câu trả lời tiêu cực. Chúng ta thường xuẩn động như thế vì không bao giờ chịu học. Chúng  ta cứ tiếp tục bước đi trên lối mòn có sẵn. Lẽ ra lúc này người thứ hai nên rút kinh nghiệm là không nên nêu lên một câu hỏi gián tiếp thế nhưng y cũng chẳng khác gì người thứ nhất. Người Cơ Ðốc đã thất bại, người Ấn giáo cũng không may mắn gì hơn, và rồi người Hồi giáo, người Kỳ Na cũng thế. Họ sẽ vẫn cứ tiếp tục lập lại một lỗi lầm giống nhau.

“Thưa Ngài, tôi cũng chẳng có người bạn nào bị lạc cả.”

Người thứ ba hỏi: “Như vậy chắc ông bạn đang đứng hóng gió ?”

Người thứ ba, thay vì học hỏi kinh nghiệm từ hai người trên, đã hy vọng rằng có nhiều cơ may là mình sẽ đúng – đây là điều tự nhiên và rất hợp luận lý. Câu hỏi của hai người kia đặt ra đã bị trả lời là không đúng, thế nên anh ta nghĩ là mình đang gần với chân lý hơn. Ðâu còn có xác suất nào khác? Chỉ có ba khả năng: lý trí đã thất bại, tình cảm đã thất bại, bây giờ chỉ còn lại một khả năng duy nhất -rẳng tình dục sẽ thành công. Con đường tri kiến đã thất bại, con đường đức tin cũng không may mắn gì hơn, bây giờ chỉ còn lại một con đường sau cùng -mật thừa. Mật thừa sẽ thành công.

Người thứ ba có vẻ rất chứa chan hy vọng. Hầu như y đã nắm chắc phần đúng trong tay-người đàn ông kia đâu còn có thể trả lời gì khác hơn. Ông ta đành phải nhìn nhận thôi. Thế nhưng bạn chẳng bao giờ nắm được thực tại. Thực tại quá đổi bao la rộng lớn không thể nào bị hạn chế vào một con đường nào, nó cũng không bao giờ bị hạn chế vào bất cứ một nhận định nào về nó. Chân lý bao hàm tổng thể thế nên không một bộ phận đơn lẽ nào trong bạn có thể nhận làm của riêng mình. Người thứ ba đã không học được một điều rằng hai chàng kia vốn khôn ngoan hơn nhưng đã thất bại. Anh chàng lý trí vốn thông minh nhất trong bộ ba này, đã không ngừng quán chiếu qua hằng bao thế kỷ, sáng tạo ra không biết bao nhiêu triết lý cao siêu, đã thất bại. Anh chàng trái tim, cao cấp hơn tình dục, gần gũi với cái đầu hơn, đứng ở giữa, cũng thất bại luôn.

Dĩ nhiên khi bạn đứng giữa hai cực bạn sẽ là người hiểu biết hơn vì bạn là điểm trung dung, chiết trung. Bạn có thể nhìn về cả hai phía, không hề cực đoan. Bạn có thể thấy được cái đầu, thấy được tình dục vì bạn ở ngay giữa trung tâm. Cái đầu không thể thấy được tình dục. Trái tim ở giữa có thể nhìn thấy cả hai phía thế nên trái tim có khả năng thông minh hơn cái đầu. Cái đầu có nhiều kiến thức hơn, trái tim khôn ngoan hơn -thế mà ngay cả kẻ ngôn ngoan hơn vẫn thất bại như thường. Còn tình dục, chẳng có trí thông minh nào cả, không có khả năng để trở thành khôn ngoan như trái tim… Thế nhưng thỉnh thoảng vẫn có chuyện xảy ra là những nơi mà thiên thần sợ hãi không dám bước vào, những anh chàng đần vẫn thản nhiên đâm xổ tới.

Người thứ ba hỏi: “Như vậy chắc ông bạn đang đứng hóng gió ?” “Không phải vậy đâu, thưa Ngài.”

“Tất cả các câu hỏi của chúng tôi ông bạn đều trả lời là không phải, vậy ông bạn đứng đây làm gì vậy?”

Người đàn ông trên đồi trả lời: “Thì chỉ đứng chơi vậy thôi mà.”

Chắc là họ đã cùng nhau nêu câu hỏi. Câu hỏi này lẽ ra nên được đặt ra đầu tiên thì lại là câu hỏi sau cùng.

Người đàn ông trên đồi trả lời: “Thì chỉ đứng chơi vậy thôi mà.”

“Tôi chỉ hiện hữu. Tôi chẳng làm bất cứ chuyện gì cả.” Người đàn ông trả lời một cách đơn giản, “Tôi là trung tâm của cái tam giác đó.”

Chỉ đứng vậy thôi. Ðây chính là thiền. Ðây là trạng thái vô tác –không suy tưởng, không cảm xúc, không tình dục; không ở trong thể xác, không ở trong trái tim, không ở trong cái đầu –không hề bị cột chặt vào bất cứ đâu, chỉ thong dong đứng ở giữa trung tâm của cái tam giác.

Cái tam giác này là Thiên Chúa ba ngôi, là ba khuôn mặt của Thượng Ðế, mà ngay giữa trung tâm chính là Thượng Ðế. Thượng Ðế là vô tác, Thượng Ðế chỉ hiện hữu. Sống là sống trong thiền. Và một khi bạn đạt đến cái trung tâm điểm này cũng là lúc mà ba người bộ hành trong bạn biết cách đặt câu hỏi một cách trực tiếp.

Câu chuyện được chấm dứt ở đây bởi vì câu chuyện thực sự phải được kết thúc ở điểm này –nó không thể đi xa hơn. Ba người kia phải rơi vào im lặng. Họ không hề nhận ra được cái khả năng này, cái khả năng thứ tư -mà Ấn giáo gọi là turiya, cái thứ tư- không thể được nhận ra bởi lý trí, trái tim hay dục tình, không hề được nhận ra. Nó hiện hữu nhưng không hề được nhận biết, không cách gì có thể nhìn thấy nó dù đứng ở bất cứ góc cạnh nào. Tuy nhiên khi mọi góc cạnh được buông bỏ, khi bạn tuyệt đối trần truồng, khi bạn không còn mang sẵn một định kiến, không còn những lớp vỏ y phục bao che, lúc bạn tuyệt đối chìm trong tĩnh lặng, lúc đó bạn sẽ thấy.

Hãy lắng nghe câu nói, “Tôi chỉ đứng thôi mà,” tất cả bộ ba lúc này đều rơi vào trong yên lặng. Ngay cả họ không thể nào tưởng tượng ra có một tình huống như thế. Bây giờ thì không còn chuyện gia súc, bạn bè, không còn việc thưởng thức không khí trong lành, hoặc những việc đại loại như thế -điều này chắc chắn đã gây nên một cú «sốc». Khi bạn lần đầu tiên đạt đến cảnh giới thiền, tất cả mọi trung tâm ở trong bạn đều chấn động trong yên lặng. Lý trí tĩnh lặng, ngôn ngữ không còn chuyển động; trái tim tĩnh lặng, cảm thọ không còn che mờ bạn; tình dục tĩnh lặng, dục tính không còn khởi hiện. Thấu đạt chân lý, tất cả đều trở nên tĩnh lặng.

Câu “Tôi chỉ đứng thôi mà,” chính là định nghĩa của Thiền. Một khi bạn đã đạt đến điểm này có nghĩa là bạn đã đạt đến một sự hoà điệu ỏ trong bạn. Ðây là bước đầu tiên, bước Yoga, bước Gurdijieff, bước nỗ lực, bước ý chí trong Thiền. Rồi thì bước kế tiếp sẽ tự động xảy đến, bạn không cần phải làm bất cứ chuyện gì cả; bước đầu vẫn còn cần đến tác hành, bước  tiếp theo chỉ là một hiện bày.

Bạn đã đi một đổi khá xa đủ để lên đến tận đỉnh đồi và đứng đó vượt lên trên tất cả những bóng tối của lũng sâu, vượt lên trên tất cả mọi ngả đường, mọi quan điểm, tôn giáo, triết học; bạn phải vượt qua chúng. Dĩ nhiên đây không phải là chuyện dễ dàng, mà rất là khó khăn gian khổ. Nhưng một khi bạn đã đạt đến đó, đứng ở đó, là Thượng Ðế hiện bày. Ngay chính trong khoảnh khắc khi mà thế đứng của bạn không còn bị nhiễu loạn, đột nhiên bạn hiệp thông với Thượng Ðế. Bạn tan biến đi, Thượng Ðế cũng tan biến đi; chỉ còn lại nhất thể.

Cái nhất thể đó là đại định –đó cũng là điểm khác biệt giữa đạt ngộ và đại định. Ðạt ngộ là đạt đến sự hoà điệu nội tại trong bạn, đó là bước đầu tiên. Ðại định là đạt đến sự hòa điệu với tổng thể, đó là bước cuối cùng. Trong đạt ngộ, những mối xung đột trong bạn tan biến đi; trong đại định ngay chính bạn đồng thời cũng tan biến luôn.

Ðạt đến lạc thú này là đạt đến tình trạng không còn xung đột nội tại; đạt đến cực lạc này cũng có nghĩa là hoà chung nhịp đập với vũ trụ. Ðó là lúc bạn nhảy múa cùng muôn vì sao, lớn dậy cùng cỏ cây, nở hoa cùng vạn thảo, hát ca cùng chim chóc, thét gào với sóng biển, chan hòa trong cát mịn. Bạn trải rộng ra muôn phương, hiện hữu khắp mọi chốn. Bạn có mặt ở khắp nơi và cũng không ở một nơi chốn nào cả -đấy là mục tiêu duy nhất.

Và cái mục tiêu này ẩn chứa một nét đẹp tuyệt vời... Nét tuyệt mỹ này chính là một niềm vui không mang tính bóc lột. Khi bạn muốn có thật nhiều tiền, bạn sẽ phải bóc lột kẻ khác. Bạn sẽ không thể nào có thêm tiền nếu như không làm cho những người khác ở đâu đó nghèo đi. Nếu bạn muốn tăng thêm quyền lực chính trị, bắt buộc bạn phải tước đoạt từ kẻ khác.

Tất cả mọi nguồn lạc thú ngoài thiền đều mang tính bóc lột. Ngay cả khi bạn đang yêu một cô gái đẹp, đó cũng là một bóc lột, bởi vì người đẹp này sẽ không còn sẵn sàng cho bất cứ ai khác nữa. Bạn đã chiếm hữu nàng, vạch ra một lằn ranh, và bây giờ nàng đã xem như thuộc về bạn. Bây giờ bất cứ ai yêu nàng, cũng sẽ không tránh khỏi được khổ đau hệ lụy, vì nàng đã có người yêu

Ngoại trừ thiền tất cả mọi lạc thú đều mang tính bóc lột. Chỉ có Thiền mới có niềm vui không mang tính bóc lột, chỉ có thiền là một niềm vui vô tranh. Bạn không hề dành lấy của ai bất cứ cái gì, mà đơn giản, chính bạn chỉ lớn dậy trong đó. Giác ngộ không hề là cái gì đó xảy ra từ bên ngoài, mà là cái gì đó được nẩy mầm từ trong bạn, nở hoa ở trong bạn. Ðó là một sự trưởng dưỡng, không phải là một thành quả.

Ðó là lý do tại sao giác ngộ không thể là một hành trình của bản ngã. Thiền là một hành trình vô ngã. Thiền là gì ? Thiền là hiện hữu trong hoà điệu nội tại lẫn ngoại tại. Thiền là hiện hữu trong hoà điệu. Thiền là sự hoà điệu.

Chương 8.  Ðến Từ Cái Bụng

Trong tiến trình Fischer-Hoffman (1), người ta khám phá ra rằng mỗi người đều có sẵn trong mình một kẻ khải đạo. Kẻ khải đạo của tôi là thẳng thắn, cởi mở, không làm điều quấy, không nhập nhằng.

Nàng bảo tôi rằng không nên trở thành một hành giả quy hướng theo ngài.

Câu hỏi của tôi là: Có nên và cần thiết hay không để trở thành một hành giả như thế? Có vết nhơ nào bám chặt vào những người không là một hành giả? Tôi cảm thấy không có gì trong tôi mâu thuẫn với những gì trong ngài và như thế tôi cảm thấy tôi không thể hay là không cần hoặc không nênquy hướng trở thành một hành giả -sannyasin, của ngài.

Ðây là câu hỏi của Richard Lee.

Câu trả lời của tôi là, ông Richard Lee ạ, đừng nên hèn nhát như thế!

Cái tâm vốn rất khôn lanh, rất thuần lý. Nó có đủ mọi phương cách để tự vệ; nó luôn ở trong thế phòng ngự.  Trở thành một hành giả -sannyasin, là kẻ thù sinh tử của nó. Tâm sẽ làm tất cả mọi chuyện để ngăn ngừa bạn làm một bước nhảy. Thế nên khi trông chờ sự hợp tác của tâm, bạn sẽ trông chờ vĩnh viễn. Tâm sẽ không bao giờ cộng tác.

Quyết định để chọn con đường trở thành một hành giả -sannyasin, không đến từ tâm mà đến từ một nơi nào khác, một nơi nào đó sâu thẳm hơn, cao xa hơn. Nó đến từ cái bụng, từ sinh thể của bạn. Ðó không phải là một hiện tượng thuộc về tâm. Bạn không thể nào đi vào con đường hành giả bằng quyết định, bằng cửa ngỏ của tâm. Nếu bạn đi vào bằng cách đó bạn sẽ mất nó ngay. Cho dù bạn có đạt được rồi bạn cũng sẽ mất. Trước tiên, tâm phải được buông bỏ, và khi tôi nói rằng tâm phải được buông bỏ, tôi muốn nói đến tính cách toàn bộ, nhất quán của vấn đề.

Tiến trình Fischer-Hoffman Process không giúp ích gì được cho bạn ở đây. Cái Tiến trình này rất tốt –và cho đến bây giờ, mang đến rất nhiều lợi ích, thế nhưng ở đây, thông qua Tiến trình này, bạn đã tạo ra một chướng ngại. Bởi vậy trước tiên hãy để tôi giải thích Tiến Trình này thực sự là gì và nó có thể giúp ích cho bạn đến mức nào. Bởi vì đôi lúc nó trở nên vô cùng khốc hại, vô cùng ức chế.

Tiến trình Fischer-Hoffman Process được gắn liền với tâm thức. Tâm có ba tầng. Cái tâm mà chúng ta thường biết đến là tâm thức. Nó cũng có hai tầng -một tầng ở dưới và một tầng ở trên- mà chúng ta không hề biết. Tầng ở dưới đáy là vô thức (hay tiềm thức), tầng ở trên là siêu thức. Tâm thức chỉ là một phần rất nhỏ của tổng thể nhưng bởi vì nó là ý thức nên nó tự coi mình là đầu não. Tâm thức được chia ra làm hai bộ phận và cả hai cái tâm kia cũng được phân ra làm hai như thế -bởi vì để hiện hữu mọi thứ đều cần phải có hai mặt: giống đực và giống cái, âm và dương, ngày và đêm. Tất cả mọi thứ được hiện hữu thông qua nghịch lý, thông qua đối cực. Nhưng đối cực thực ra không phải là đối nghịch mà chỉ là sự bù trừ bổ túc cho nhau.

Như vậy điều cần ghi nhớ đầu tiên là có tất cả  ba loại tâm, mỗi loại lại được chia ra làm hai phần, thế là ta có cả thảy sáu loại tâm.

Tâm thức được chia ra làm hai phần: tư duy và cảm thọ (tưởng và thọ). Phần tư duy được phát triển bằng cái giá của cảm thọ. Phần lý trí được phát triển bằng cái giá của trực giác. Nếu bạn là đàn ông  thì phần nam tính của bạn  được phát triển đầy đủ nhất, phần nữ tính chẳng hề phát triển tí nào. Nhưng thiếu phần nữ tính này bạn sẽ không bao giờ là một tổng thể.

Tiến trình Fischer-Hoffman là di chuyển cái trọng tâm của bạn từ phần tư duy qua phần cảm thọ -một chuyển động từ luận lý sang viễn mơ, từ ngày sang đêm. Nó rất là đơn giản. Nếu bạn trở nên thụ động, nếu bạn thư giản, nếu bạn bắt đầu tưởng tượng, nếu bạn bắt đầu sống trong mơ mộng, thế bạn đang thay đổi vị trí. Nó cũng chẳng khác gì bạn đang sang số xe. Phần tư duy của bạn quá đổi mệt mỏi bởi vì nó làm việc quá mức, thế nên khi bạn muốn đổi qua phần không tư duy, nó rất sẵn sàng. Ðó là lý do tại sao ta nằm mơ nhiều vào lúc ban đêm để lấy lại quân bình. Ban ngày bạn sử dụng tối đa phần tư duy làm cho nó mệt mỏi, nó đi ngủ vào ban đêm, và đây là lúc mà giấc mơ -vốn không hề mệt mỏi vì bạn chưa dùng tới nó- bắt đầu làm việc. Những gì hiện hữu trong những giấc mơ được sử dụng trong phương pháp trị liệu Fischer-Hoffman. Ðây là một phương pháp tuyệt vời, rất khoa học.

Nếu bạn bắt đầu tìm kiếm một kẻ khải đạo, bạn sẽ không kiếm thấy nó ở đâu ngoài trực giác. Richard Lee đã tìm thấy kẻ khải đạo này và gọi nó là ‘nàng’. Một điều khá tự nhiên, khi người đàn ông tìm kiếm kẻ khải đạo, nó sẽ đến trong dạng người nữ -cũng thế khi người phụ nữ tìm kiếm kẻ khải đạo, nó sẽ đến trong dạng người nam. Phần bị khước từ sẽ lên tiếng nói. Và như thế kẻ khải đạo, người chỉ hướng chẳng là gì cả ngoài cái phần nữ tính của bạn.

Thế nhưng Tiến trình Fischer-Hoffman được gắn liền với tâm thức. Từ tưởng thức bạn đổi hướng qua mộng mơ ý thức, nhưng hãy nhớ điều này, cái ý thức đó vẫn là cái tưởng thức cũ, không có gì thay đổi. Nó chỉ hổ trợ, nó chỉ bổ túc, nhưng cơ bản thì không có gì thay đổi. Trong tận cùng sâu thẳm nó vẫn sẽ đi theo cùng một mẫu mực mà phần tưởng thức đã vạch ra –nó sẽ cũng bước theo cùng một lộ trình. Có thể  nhìn trên bề mặt bạn không nghĩ như thế nhưng thực ra nó vẫn dùng chung cùng một bản đồ.  Sẽ không có một bản đồ nào khác.

Phần tưởng thức của bạn lo sợ trở thành một hành giả -sannyasin. Nỗi sợ hãi này được truyền đến cho phần cảm thức. Nhưng tưởng thức vẫn đứng ở đàng sau hậu trường. Bất cứ những rung động nào thấm sâu vào bạn cũng đều được chuyền đến đó. Nếu bạn đang giải một bài toán, có thể nó không gây ra một tác động nào, nhưng nếu bạn chú tâm quá mức vào bài toán, nó sẽ được chuyển tải đến đó. Và nếu là vấn đề sinh tử hơn, vấn nạn đó sẽ xuyên sâu hơn vào phần trực giác và đôi khi đáp số cũng sẽ được phát xuất từ đây. Nếu bạn đang yêu, tình yêu này sẽ lắng chìm vào phần sâu thẳm nhất trong bạn. Còn nếu bạn đang sợ hãi, nỗi sợ hãi cũng ăn sâu vào như thế.

Richard Lee là một giáo sư, một người rất thuần lý. Nỗi sợ hãi của ông ta đã thấm nhập vào phần nữ tính. Bây giờ ông ta đang tham vấn kẻ khải đạo của mình. Ông ta sẽ nhắm nghiền đôi mắt lại, sẽ di chuyển từ mặt tích cực sang thụ động, từ bán cầu não trái sang bán cầu não phải. Ông ta hình dung ra kẻ khải đạo ngay trước mắt mình, sẽ kêu cầu, sẽ đi theo, sẽ tham vấn với y. Nhưng kẻ khải đạo này không ai khác hơn lại chính là cái bóng của  Richard Lee. Ðấy là tình yêu, là nổi sợ, là đời sống, là cái chết của chính bạn. Một sự phản chiếu sâu đậm nhất của hình ảnh bạn.

Chỉ có ngôn ngữ là thay đổi. Nếu cái tâm thuần lý của bạn lên tiếng, “Ðừng có trở thành một hành giả -sannyasin”, nó sẽ cung cấp cho bạn đủ mọi lý lẽ, nó sẽ đưa ra những luận lý, sẽ cho bạn những lời tranh biện. Thế nhưng nếu bạn hỏi phần nữ tính trong bạn, nó sẽ không đưa ra bất cứ luận lý nào mà chỉ đơn giản kêu lên, “Không. Ðừng có làm chuyện đó,” giống như thường tình phụ nữ. Họ không cần phải tranh luận, họ chỉ đưa ra kết luận. Tranh luận không phải là đặc tính của phái nữ, tiến trình tranh biện không hề hấp dẫn họ. Họ chỉ việc nhảy ngay vào kết luận. Chỉ kết luận thôi. Trong khi lý trí đi vào chi tiết, trải qua một tiến trình suy nghĩ cân nhắc lâu dài, phân tích lợi hại rồi mới đi đến quyết định, trực giác quyết định ngay, nó chỉ đơn giản trả lời có hoặc không.

Bạn hỏi rằng, “Tôi có nên trở thành một hành giả -sannyasin?” và phần nữ tính trong bạn, cái mà bạn gọi là ‘kẻ khải đạo’, trả lời không. Nỗi sợ hãi của bạn đã ăn sâu vào khu vực bán cầu não phải. Bạn đúng là một kẻ chết nhát.

Phương pháp trị liệu Fischer-Hoffman chỉ đi đến được tới đây, không thể đi xa hơn. Vâng, nó sẽ cho ta một sự cân bằng nào đó, nhưng đó là sự cân bằng đối cực -biết lắng nghe tiếng nói của cả hai loại tâm, nhận thức rằng cái phần kia cũng là của chính bạn, và từ đó bạn sống một cuộc sống quân bình hơn. Cũng tốt thôi, không có gì sai lầm với chuyện này cả. Ðó là những gì xảy ra khi bạn đang nằm mơ, đang uống rượu, đang dùng ma túy -một sự đổi hệ. Lý trí được buông bỏ, luận lý được buông bỏ, tranh luận được buông bỏ -và bổng dưng bạn trôi chuồi vào trong một thế giới của những cơn mơ. Thế nhưng dĩ nhiên điều này chẳng giúp ích gì cho bạn trong hành trình tâm linh.

Bây giờ hãy nhìn vào cái thứ hai, cái tâm sâu thẳm hơn được gọi là vô thức hay tiềm thức. Nó cũng được phân ra làm hai -tưởng thức và trực giác. Thế nhưng phương pháp trị liệu Fischer-Hoffman chưa bao giờ đụng đến được phần vô thức, nó chỉ quanh quẩn trong phần ý thức, vốn rất là thuần nhất. Nếu ta xem ý thức như một thể rất rắn chắc, có một đường phân ranh giới rõ ràng giữa phần tưởng thức và cảm thức, thì vô thức như ở trong trạng thái lỏng, phần tưởng thức và trực giác đan quyện vào nhau, không hề có biên giới phân cách, như bất kỳ thể lỏng nào.

Và cái thứ ba, siêu thức, được xem như ở trạng thái hơi –nó không còn đan quyện vào nhau mà là một thể thống nhất. Cảm thức và tưởng thức là một, không có sự phân chia. Trong siêu thức không còn có sự phân chia -cảm thọ và lý trí là một. Cảm và nghĩ xuất hiện đồng thời, cùng nhau. Bạn suy tưởng, bạn cảm thọ đi đôi với nhau, cùng một lúc. Không hề có nhị nguyên tính. Trong vô thức còn có vấn đề nhị nguyên nhưng chỉ mờ nhạt, không rõ ràng. Ðây không phải là thể rắn mà là thể lỏng. Trong tâm thức thì nhị nguyên rất rõ ràng, với đồ bản và rào chắn đàng hoàng –có cả một bức Vạn Lý Trường Thành ngăn chia giữa tưởng thức và cảm thức.

Phương pháp trị liệu Fischer-Hoffman chỉ đứng ở bên ngoài bức tường vững chắc của vô thức. Muốn đi vào sâu hơn người ta sẽ phải dùng những phương pháp khác –yoga, tài chi, tantra, thái cực đạo, hiệp khí đạo, v.v… Chúng có khả năng đưa bạn vào sâu hơn là Fischer-Hoffman, đến tận phần vô thức. Một khi bạn đã ở trong trạng thái vô thức, lần đầu tiên bạn sẽ có được những cái nhìn thoáng qua về nhất thể -nhưng đây chỉ mới là những cái nhìn thoáng qua thôi. Một sự phân cách vi tế vẫn còn hiện hữu. Cũng giống như khi bạn trộn nước với dầu –không có một bức tường nào chia biệt chúng, vì cả hai đều là thể lỏng, thế nhưng vẫn còn phần nào phân cách giữa nước và dầu, giữa phần hoà trộn và phần chưa hòa trộn.

Trong phương pháp trị liệu Fischer-Hoffman  người ta không phải cần thêm gì cả. Bạn có thể thực hiện lấy một mình. Nó rất là đơn giản. Bạn có thể ngồi một cách thư giản trên chiếc ghế và chuyển hệ. Ðối với cái thứ hai, vô thức, bạn không thể nào làm lấy một mình, bạn cần một phương pháp quy mô hơn, yoga chẳng hạn –và được huấn luyện thực tập trong nhiều năm. Hoặc tài chi, hiệp khí đạo, thái cực đạo -bạn cần rất nhiều năm để luyện tập. Rất là có phương pháp. Trong cái thứ nhất, chỉ là sự chuyển hệ từ tưởng qua thọ -tưởng thức qua cảm thức-… Ðây là chuyện rất dễ dàng, bất cứ ai cũng làm được. Thật ra, ngay từ khoảnh khắc bạn ngồi thư giản trên chiếc ghế, nó đã bắt đầu xảy đến, bạn đã bắt đầu đi vào những giấc mơ của cơn mộng ngày rồi. Ðấy là Fischer-Hoffman. Cái thứ nhất như vậy rất đơn giản -những nhà thơ luôn luôn ở trong trạng thái như thế, những nhà họa sĩ, nghệ sĩ cũng thế, trẻ con cũng luôn ở trong tiến trình này. Bạn có thể thực hiện dễ dàng. Và đó cũng là điều hay, tôi không có gì để chống lại cả, nó cũng tốt thôi. Thay vì cứ mãi trói chặt mình vào phần tưởng thức ta để cho phần cảm thức được lên tiếng nói. Như vậy cái sinh thể của bạn sẽ phong phú hơn. Thế nhưng cái tâm thức của bạn chỉ là một mảng rất nhỏ. Nó có lớn hơn tưởng thức nhưng vẫn chưa đủ. Trong giới hạn của nó, nó khá tốt nhưng vẫn chưa đi đủ xa.

Trong cái thứ hai, người ta cần phương pháp. Không phương pháp bạn sẽ không làm gì được với cái này -bởi vì sự chuyển hệ từ tưởng qua thọ trong ý thức xảy ra trên một mặt bằng, nhưng sự chuyển hệ  từ ý thức sang vô thức diễn ra ở tận đáy tầng. Ðây là một hiện tượng phức tạp. Nó giống như là bạn đang nhảy lao đầu lặn sâu xuống nước. Bạn sẽ cần phải biết lội, bạn sẽ cần phải biết cách tích lũy dưỡng khí trong buồng phổi để dùng trong một khoảng thời gian dài và đồng thời bạn cũng phải có chút can đảm. Bạn đang chấp nhận chuyện rủi ro. Không ai có thể biết trước được những gì xảy ra ở dưới mặt nước, không ai biết được cái gì ở đó. Bạn đang đi sâu vào bóng tối, bạn đang đi vượt ra ngoài những biên giới của xã hội loài người, văn hoá.

Có đủ tất cả mọi khả năng tình huống sẽ xảy ra. Bạn có thể sẽ nổi điên lên. Bạn cần đến một phương pháp tốt đẹp để bảo vệ bạn, để làm cho bạn đủ tỉnh táo. Bạn đang di chuyển đến một vùng rất hoang dã, một sa mạc khô cằn. Có đủ  mọi hình thái áp bức ở đó, cả toàn bộ quá khứ nhân loại ở đó. Ðó là một cái hồ chứa vĩ đại –danh từ nhà Phật gọi là ale vigyan –A lại da thức. Ðó là cái hồ chứa ý thức. Tất cả những gì mà bạn biết được một cách có ý thức hay vô ý thức đều được tích chứa ở đó. Bạn đang dọn vào đó cả một đại dương của thông tin, cảm thọ, nhận thức, trực giác, dục tính, ức chế. Không ai biết được trong cái vô thức này đã tích lũy được bao nhiêu trong đó. Bạn sẽ cần một phương pháp tốt đẹp để đưa bạn đến đây.

Những phương pháp sẽ làm công việc này. Bạn không cần phải có một vị Thiền sư, bạn không cần đến một bậc giác ngộ. Phương pháp sẽ làm việc. Bạn có thể kiếm một ông thầy giáo, như vậy là đủ rồi. Người thầy giáo có thể chỉ dạy cho bạn phương pháp và rồi bạn sẽ trông cậy vào phương pháp này. Phương pháp sẽ giúp bạn.

Tuy nhiên trong chừng mức của cái thứ ba, nó sẽ khó khăn hơn -bởi vì với cái thứ nhất, bạn chuyển động trên cùng một mặt bằng, trong cái thứ hai bạn đi vào chiều sâu, nhưng đối với cái thứ ba thì bạn bắt đầu đi vào chiều cao. Bạn bắt đầu bay lên, bạn bắt đầu tháp cánh. Chuyện này chắc chắn là khó khăn hơn vì bạn đang leo ngược giốc. Bạn sẽ cần đến một vị Thầy, bạn cần ai đó đã trải qua những kinh nghiệm sống động nắm lấy tay bạn dẫn đi trong cuộc hành trình này.

Thế là trở thành một hành giả -sannyasin. Nếu bạn không muốn đi vào siêu thức bạn không cần phải trở thành một hành giả. Nếu bạn không cần đi vào cõi vô thức, bạn sẽ không cần đến bất cứ phương pháp nào –tài-chi hay yoga hay tantra. Và nếu bạn không cần chuyển từ tưởng thức qua cảm thức thì bạn cũng đâu cần đến cả phương pháp trị liệu Fischer-Hoffman. Tất cả đều tùy thuộc ở bạn.

Vấn đề là thực sự bạn có muốn trưởng thành hay không? Như vậy trước hết bạn có thể tự làm lấy một vài việc một mình. Bạn cũng có thể làm một vài việc với một phương pháp nào đó. Thế nhưng bạn chỉ có thể làm được việc cuối cùng trong tình yêu thẳm sâu nhất với ai đó đã đạt ngộ, đã nắm vững con đường đi lên đỉnh dốc. Bạn có thể níu tay y. Sự tin cậy vô cùng cần thiết. Ðối với cái thứ nhất, bạn chỉ cần kiến thức; với cái thứ hai, bạn cần phương pháp; còn cái thứ ba, bạn cần một Ðạo sư.

Con đường hành giả là khoa học của  synactics. Ðây là một danh từ mới được đặt ra bởi một ít người. Tối rất thích chữ này –synactics. Nó có nghĩa là khoa học về những kết nối. Hành giả là synatics; nó kết nối bạn với ai đó đã đạt đạo. Bằng kết nối với ai đó đã đạt đạo, cuộc hành trình tâm linh của bạn bắt đầu. Thật ra vị Ðạo sư sẽ chẳng làm bất cứ điều gì cho bạn cả, ông ta chỉ là một chất xúc tác. Tuy nhiên sự hiện hữu của ông ta đã cho bạn niềm tin, cho bạn sự can đảm, cho bạn sự tin cậy. Sự hiện diện của ông ta trở thành như một bằng chứng cho thấy có một cái gì đó ngoài tầm hiểu biết hiện hữu -rằng cái ngoài tầm hiện hữu.

D.T. Suzuki, một trong những nhân vật có tầm vóc nhất của thời đại này có nói rằng: «Không hề có sự truyền thừa những bí ẩn nào từ một vị Thiền sư đến đệ tử. Giảng dạy không phải là điều khó, lắng nghe càng không phải là việc khó khăn, tuy nhiên điều khó khăn thực sự là bạn nhận ra được những gì tiềm ẩn ở trong người và có khả năng sử dụng được nó như là của riêng mình. Sự thân chứng, tức là cái nhìn thấu suốt vào sinh thể bạn, được gọi là đạt ngộ. Ðạt ngộ là sự tỉnh thức từ một cơn mê dài.»

Thế nhưng quả thực đây là điều rất khó khăn trừ phi bạn được thân cận với ai đó đã tỉnh thức. Bởi vì có đôi khi bạn tưởng rằng mình đã giác ngộ -đây là phần khó khăn nhất trong hành trình tâm linh. Bạn có thể ngỡ là mình đã giác ngộ nếu như không có một vị đã giác ngộ ở kế bên bạn. Không có cách gì để phán đoán là mình đã thức tỉnh hay vẫn còn chìm trong cơn mơ. Bạn có nhớ lại những giấc mơ mà khi đang mơ bạn thấy là mình đang tỉnh. Chắc là bạn đã từng có những giấc mơ khi đang ngủ nhưng có cảm giác là mình đang thức và khi thức dậy bạn không khỏi bật cười. Lúc ấy bạn mới biết rằng đó chỉ là một giấc mơ.

Nhưng ai biết? Lúc bạn nghĩ rằng mình đang tỉnh thức biết đâu lại cũng chỉ là một giấc mơ. Một người có thể nằm mơ trong một giấc mơ của một cơn mơ và cứ tiếp diễn như thế. Bạn có thể đang mơ thấy bạn sắp sửa đi ngủ, đang sửa soạn giường chiếu, rồi bạn ngả xuống giường và cảm thấy buồn ngủ rồi bạn đi ngủ và nằm mơ trong giấc ngủ đó. Bạn cũng có thể nằm mơ thấy mình sắp đi ngủ, sửa soạn lêo lên giường và rồi bị té. Khi té xuống bạn lại bắt đầu nằm mơ -đại loại như vậy. Bạn có thể tiếp tục cho đến vô cùng, ad infinitum.

Một vị đã giác ngộ là một cần thiết cho bất cứ những ai đã quyết định bước đi trên hành trình rốt ráo.

Tại Nhật, giới Thiền gia có câu ngạn ngữ :

Kokoro koso,

kokoka mayowasi,

kokoro nare;

kokoro ni,

kokoro,

kokoro yurusu na.

“Ðây là cái tâm đang dối gạt cái tâm rằng không có một cái tâm nào khác. Này tâm, đừng để cho mình bị dối gạt bởi tâm.”

Vâng, bạn có thể dối gạt chính mình. Chính cái tâm của bạn cứ tiếp tục lừa dối tâm bạn. Cái tâm nhỏ của bạn lại đi gạt cái tâm lớn. Cái tâm  viết chữ thường, “t”, lại đi gạt cái Tâm viết chữ hoa “T”. Ngoài ra không ai khác.

Thế nên, Richard Lee, nếu bạn đang sợ hãi, bạn đâu cần phải trở thành một hành giả -sannyasin, nhưng hãy nên thẳng thắn với chính mình là bạn đang sợ hãi. Ðừng có quẳng cái gánh nặng trách nhiệm lên đầu cái Tiến trình Hoffman khốn khổ đó. Ðừng có quẳng cái gánh nặng trách nhiệm lên đầu cái cô nàng khốn khổ ở trong bạn mà bạn gọi là kẻ khải đạo của mình.

Và bạn nói rằng: Kẻ khải đạo của tôi là trực tiếp, cởi mở, không làm điều bậy bạ, không nhập nhằng… Chắc chắn như vậy rồi, bởi vì đó là kẻ khải đạo của bạn –làm sao mà nó làm điều bậy bạ được? Ðó là kẻ khải đạo của bạn mà. Bây giờ thì cái bản ngã của bạn lại trở thành một thành phần của kẻ khải đạo nữa rồi. Nếu lý trí của bạn chấp nhận cái quấy, cái cảm thọ của bạn còn chấp nhận nhiều hơn nữa -bởi vì lý trí trên một cách thế hạn hẹp nào đó có thể phán đoán cái gì là quấy cái gì là không. Còn cảm thọ thì không có cách gì để phán đoán. Cảm thọ chỉ là một kẻ mù. Nếu luận lý của bạn có thể trở thành một nạn nhân, hãy nhớ cho, tình yêu của bạn còn mù quáng hơn nữa. Nếu bộ phận hợp lý của bạn mà không thể tin cậy được thì làm sao lại có thể tin vào cái không hợp lý của bạn.

Trở thành một hành giả -sannyasin mang một ý nghĩa khá đơn giản rằng, bạn đã đi đến một nhận định tối thiểu là -chỉ một mình, bạn có thể dễ dàng tiếp tục tự dối gạt mình. Thế nên nếu bạn có thể kiếm được ai đó mà với người này bạn không thể nào tự lừa dối mình được nữa, tức là bạn đã tìm ra một vị Ðạo sư.

Tuy nhiên tôi không nói rằng bạn hãy trở thành một hành giả -sannyasin, của tôi. Ðây không hề là chuyện ép buộc. Tôi cũng không làm công việc thuyết phục bạn. Tôi chỉ nói với bạn một cách đơn giản rằng hãy thẳng thắn với chính mình. Ðừng chơi trò gian lận với mình nữa.

Bạn nói rằng: Nàng bảo tôi rằng không nên trở thành một hành giả quy hướng theo ngài.

Câu hỏi của tôi là: Có nên và cần thiết hay không để trở thành một hành giả như thế? Có vết nhơ nào bám chặt vào những người không là một hành giả? Vâng, có một số ít người không nên là một hành giả, những người mà tôi gọi là những kẻ chết nhát. Họ không nên vì đó là một hành trình nguy hiểm; nó không hề mang một ý nghĩa nào đối với họ cả. Họ sẽ vô cùng hối hận khi bước vào đó. Nó vô cùng gian khó. Tôi chỉ có thể hứa hẹn được một điều: Nó rất là cực kỳ nguy hiểm.

Mới đây tôi có đọc tài liệu của một chuyên viên khải đạo nêu đề nghị đến chính phủ của một số quốc gia rằng trẻ em nên được cho đi đến những vùng núi non để tập leo núi, trượt tuyết. Chúng cũng nên được cho đi đến những vùng biển để tập lặn, tập bơi, và nên cần có một chương trình quy mô toàn quốc -để cho những đứa trẻ được hướng dẫn đến đây có thể trở nên quen thuộc với những cuộc phiêu lưu như thế.

Ông ta đã được mời đến nói chuyện trước một ủy ban gồm những bậc phụ huynh và họ đã chất vấn một điểm duy nhất: Ông có thể bảo đảm là con em chúng tôi được an toàn không? Ông có thể bảo đảm rằng sẽ không có đứa trẻ nào bị mất mạng vì những chuyện nguy hiểm này? Vị khải đạo đã nhìn thẳng vào mặt họ và trả lời rằng, “Không. Tôi không hề bảo đảm rằng sẽ không có đứa trẻ nào bị chết chóc khi tham dự chương trình nguy hiểm này, nhưng tôi có thể bảo đảm một điều rằng”, với ánh mắt đầy từ ái ông ta tiếp, “Nếu quý vị cứ tiếp tục bảo vệ con cái theo cái kiểu của quý vị, chắc chắn là chúng sẽ sống, nhưng chúng sẽ sống những đời sống của một xác chết, chúng sẽ không bao giờ có được một cuộc sống tâm linh phong phú cả. Nhìn bề ngoài thì chúng đang sống, nhưng trong thẳm sâu nhất sẽ không hề có một mạch sống nào tuôn chảy trong chúng, sẽ không có một nguồn mật ngọt nào tuôn chảy trong chúng. Như vậy, thà là để cho chúng có một cái chết trong ngập tràn ánh sáng tâm linh.”

Ðó cũng là tất cả những gì mà tôi có thể hứa hẹn với bạn. Tôi chỉ có thể bảo đảm một điều duy nhất: Nếu bạn theo tôi thì rồi bạn cũng sẽ chết; chắc chắn là sẽ có những mối hiểm nguy. Ðiều mà tôi có thể hứa hẹn với bạn là sự rủi ro. Tôi không ở đây để hứa hẹn với bạn bất cứ chuyện an ninh, an toàn nào -chỉ một điều duy nhất: con người của bạn hôm nay sẽ chết, một cái gì đó mới mẻ sẽ khai sanh. Bạn sẽ được sinh ra hai lần. Tôi không hề cố gắng thuyết phục bạn trở thành một hành giả -sannyasin. Một cách đơn giản, tôi đang cố gắng để làm sáng tỏ vấn đề và tùy bạn muốn trở thành một hành giả hay  không mà khỏi cần phải mang theo bên người những kẻ khải đạo của bạn. Tất cả chúng đều là những chuyện bậy bạ. Ðừng lẫn tránh. Ðừng trốn trách nhiệm bằng những cách thế tế vi như vậy.

Tôi cảm thấy không có gì trong tôi mâu thuẫn với những gì trong ngài thế nhưng tôi cảm thấy tôi không thể hay là không cần hoặc không nên quy hướng trở thành một hành giả -sannyasin, của ngài.

Cái “thế nhưng” đó mâu thuẫn với tất cả những gì trong tôi.

Richard Lee là một người nhiều kiến thức –ông ta là một giáo sư, một chuyên gia trị liệu, hiểu biết nhiều chuyện. Thế nên trên mặt tri thức ông ta có thể đồng ý với tôi, nhưng đó không hề là một sự thỏa thuận, thưa ông, không bao giờ. Còn nếu bạn đồng ý với tôi bằng tâm cảm của một sinh thể thì lúc đó mới là chuyện đồng tình. Tri thức không mang một ý nghĩa nào cả vì tôi không phải là con người của kiến thức.

Nếu bạn muốn học một cái gì đó ở đây, cái đó không hề là kiến thức, mà là đời sống. Thế nên trên mặt tri thức bạn có thể gật đầu đồng ý và trả lời ‘Vâng’ -bởi vì bạn đã biết nó là cái gì rồi nên bạn đồng ý với tôi- tuy nhiên điều đó sẽ không ổn, sẽ không giúp ích gì cả. Chọn con đường hành giả là những gì thuộc về tâm cảm. Nếu bạn đồng thuận trong tâm cảm, lúc đó tức là bạn đã đồng tình với tôi, nếu không, cái “thế nhưng” sẽ hủy bỏ hết mọi chuyện.

Câu hỏi thứ hai:

Khi một người hành động một cách tự phát, có phải là họ đang đi trên đạo lộ hay chỉ nhằm để thỏa mãn cái dục vọng thầm kín của mình?

Không có gì mâu thuẫn cả. Dục vọng cũng là đạo lộ. Ðó là con đường mà bạn phải đi ngang qua, phải đi vào đó, một cách sâu sắc, hoàn toàn. Chỉ có cách đi vào đó, xuống đến tận đáy cuả nó, bạn mới có thể vượt qua khỏi nó. Dục là con đường dẫn đến vô dục.

Thế nên một chuyện mâu thuẫn như thế không hề hiện hữu trong tôi. Bạn hỏi tôi: Khi một người hành động một cách tự phát, có phải là họ đang đi trên đạo lộ hay chỉ nhằm để thỏa mãn cái dục vọng thầm kín của mình? Ðối với tôi chẳng có gì khác biệt cả. Dục vọng là đạo lộ. Ði vào dục tức là bước trên đạo lộ. Ðó là cuộc cách mạng mà tôi mang đến cho bạn, đó là quan điểm tiến bộ mà tôi muốn bạn phải thấu hiểu. Khi đi theo cái dục của bạn, bạn không hề lạc lối mà là đang đi về hướng Thượng Ðế. Dục đến từ Thượng Ðế, bạn không phải là người tạo ra nó. Bạn chỉ là người phát hiện ra. Nó là một tặng phẩm, một món quà. Nó hàm chứa nhiều ý nghĩa quan trọng –hãy đi vào nó và tìm hiểu ý nghĩa. Cái khoảnh khắc mà bạn khám phá ra được ý nghĩa của nó rồi, dục biến mất, và bỗng dưng bạn sẽ thấy được rằng dục đã mang bạn đến trạng thái vô dục.

Yagyu, một vị Thiền sư nói rằng, “Bạn hãy cứ để cho mình đi với dục. Sống với nó, làm bạn đồng hành với nó. Ðó cũng là một cách thế để loại trừ nó.”

Câu hỏi thứ ba:

Tôi muốn trở thành một bậc phạm hạnh và một đời sống thanh khiết thế nhưng hễ bất cứ lúc nào tỉnh tọa, những tưởng tượng về tình dục lại bắt đầu vây bủa lấy tôi. Thật là tồi tệ. Tôi muốn loại trừ cái ám ảnh tình dục này nhưng hình như không cách gì làm được. Tôi nên làm gì bây giờ?

Ðấy không phải là ám ảnh tình dục đâu, thưa ngài, đấy là ám ảnh phạm hạnh.

Thế nhưng ai đã bảo bạn rằng tình dục là điều dơ dáy? Tất cả mọi hình thái đời sống đều hiện hữu thông qua tình dục, tất cả mọi hình thái đời sống đều trưởng dưỡng cũng từ tình dục. Tất cả những gì đẹp đẽ đều hàm chứa dục tính. Con chim kêu “cúc cu” không phải thốt ra một lời cầu nguyện mà là để gọi tình. Những đóa hoa nở ra không phải để dành cho nhũng thây ma mà bạn gọi là thượng đế trong các đền thờ mà là một tình dục đơm hoa . Tất cả những gì tươi đẹp trong hiện hữu đều hàm chứa tình dục.

Mà hình như ngay cả bạn cũng chưa từng nghe đến tên tôi. Thế nên mới có một câu hỏi như vậy! Hình như bạn có vẻ là một người lạ ở đây. Bạn đã từng nghe đến tên tôi chưa nhỉ?

Bạn nói rằng, Tôi muốn trở thành một bậc phạm hạnh. Thế nhưng tại sao bạn lại muốn trở thành một bậc phạm hạnh? Tốt hơn là bạn nên cố gắng để hiểu biết về tính dục của bạn. Phạm hạnh sẽ đến như là một hệ quả đương nhiên. Ðấy không phải là một cái gì đó để đạt đến hay có thể đạt đến. Cái ám ảnh tình dục được cấu thành là do nơi bạn, bởi vì bạn muốn trở nên một bậc phạm hạnh. Thế nên bạn cứ mãi làm công việc ức chế dục tình.

Một điều hiển nhiên là bạn đang ức chế tình dục -bởi vì bạn cho nó là dơ dáy, là bất tịnh. Bạn nghĩ rằng một khi bạn vượt ra khỏi nó thế là bạn trở nên tinh khiết. Bạn hoàn toàn tinh khiết. Tôi tuyên bố rằng bạn hoàn toàn tinh khiết. Bạn như thế nào thì cứ như vậy là tuyệt hảo nhất. Từ tuyệt hảo đến tối hảo… cuộc hành trình không phải được bắt đầu từ khiếm khuyết đến tuyệt hảo mà là từ tuyệt hảo đến tối hảo. Cuộc hành trình không phải bắt đầu từ Qủy Sứ đến Thượng Ðế mà là bắt đầu từ Thượng Ðế đến một Thượng Ðế phong phú hơn. Bạn vẫn luôn tuyệt hảo, thánh thiện, tinh khiết.

Sự thực là không có gì tinh khiết hơn tình dục. Tình dục là một trong những kinh nghiệm thanh khiết nhất. Nếu nó có vẻ dơ dáy tục tỉu là do bạn diễn giải ra. Bạn làm cho nó trở nên dơ dáy bằng cách diễn giải nó. Vấn nạn này được tạo ra do chính những ông đại thánh của bạn đang quanh quẩn chung quanh bạn, không phải là do tình dục tạo ra. Thế nên một khi bạn ức chế nó, một cách tự nhiên, nó sẽ ẩn nhẫn chờ thời đợi đúng thời điểm lại trồi lên. Và bất cứ lúc nào mà bạn bắt đầu ngồi thiền, cảm thấy là mình đang thư giản, đang ở trong tình trạng khoan khoái dễ chịu, thế là nó bắt đầu xâm nhập vào những tưởng huống của bạn. Nhận thấy rằng một người hành thiền có thể sẽ là người biết điều hơn, nó tự khẳng định mình trước mặt bạn. Cảm thấy rằng có thể bạn bây giờ có một chút gì đó dễ thương hơn, từ ái hơn, những tưởng huống trổi dậy.

Ðây chính là phần vô thức đang kêu gào trước bạn –“Ðừng tiêu diệt tôi, đừng đầu độc tôi. Tôi không phải là kẻ thù. Tôi là người bạn. Hãy thân thiện với tôi. Và rồi tôi sẽ dẫn đưa bạn đến chỗ rốt ráo.”

Phải thấu hiểu chứ không phải bác khước tình dục, người ta mới có thể đạt đến phạm hạnh. Hãy lắng nghe nó. Những tưởng huống của bạn rất tràn đầy ý nghĩa. Hãy lắng nghe những thông điệp đó bằng không bạn sẽ mãi hoài cứ bị ám ảnh.

Con người thường cứ bị ám ảnh. Họ bị ám ảnh là do đã bị điều kiện hoá quá mức bởi những kẻ tín ngưỡng, bởi những ông giáo sĩ. Những ông giáo sĩ này đã tìm ra một trong những kỹ thuật lợi hại nhất để kiềm chế con người –làm cho họ cảm thấy tội lỗi trước tình dục. Một khi bạn bắt đầu cảm thấy tội lỗi trước tình dục bạn sẽ luôn cảm thấy tội lỗi trước mọi chuyện.  Một khi bạn bắt đầu cảm thấy tội lỗi trước tình dục –cho đó là một cái gì sai quấy- bạn sẽ không bao giờ trở thành được một vị Thầy, bạn vẫn sẽ mãi hoài là tên nô lệ. Một kẻ tội lỗi thường có khuynh hướng biến thành một tên nô lệ; một kẻ tội lỗi luôn luôn cảm thấy bất an giao động, luôn luôn cảm thấy mình đang làm một cái gì đó sai trái.

Và một khi bạn sai trái, làm sao bạn có thể thương yêu chính mình? Làm sao bạn có thể tự khẳng định chính mình? Làm sao bạn có thể có được cuộc sống tự do? Làm sao bạn có thể ứng xử như một người tự do? Không cách nào. Bạn cứ mãi luôn sống trong sợ hãi. Nếu bạn cho đi tự do… Hãy nhìn xem. Bạn đang tĩnh tọa –đang tận hưởng một chút tự do -thế rồi cơn dục tình trổi dậy, làm sao bạn có thể có tự do được? Ức chế tạo nên sợ hãi. Sợ hãi tạo nên nô lệ.

Và khi nỗi sợ hải trổi dậy cùng những tưởng huống về tình dục bắt đầu nổi lên, bạn sẽ chạy đi đâu bây giờ? Bạn chạy đến tìm một ông giáo sĩ để tham vấn xem phải nên làm gì. Thoạt tiên, ông ta chính là người tạo ra bệnh thái này; bây giờ bạn chạy đến kiếm ông ta để nhờ định bệnh và giúp đỡ. Và rồi bất cứ sự trợ giúp nào của ông ta cũng sẽ tạo thêm bệnh mà thôi. Thế là bạn đang bị cầm tù; trong tận cùng sâu thẳm nhất, bạn là một tù nhân.

Hai vợ chồng đang nằm trên giường cùng nhau. “Hễ ông mở miệng ra là chỉ nói chuyện về tình dục,” người vợ phàn nàn. “Trời đất ơi, ông không có chuyện gì khác để nói sao? Thế mà ông cũng là giáo sĩ!”

“Ví dụ như cái gì?” ông chồng cũng là một vị mục sư hỏi lại.

“Sao ông không đổi đề tài qua chuyện chính trị chẳng hạn!”

Bà ta chắc cũng đang chán ngấy về chuyện tôn giáo. Tôn giáo, chính trị và tình dục là ba đề tài mà người ta thường hay nói đến -hoặc giả nếu bạn là người Anh, thì có thêm chuyện thời tiết!

“Sao ông không đổi đề tài qua chuyện chính trị chẳng hạn!”

“OK,” người chồng trả lời, “Vậy thì bà nghĩ là ông tổng thống bao lâu mới làm tình một lần?”

Thì là ông ta đang nói chuyện chính trị!

Nếu bạn cứ ức chế, nó sẽ tìm cách khẳng định. Không có bản năng bị ức chế nào lại biến đi. Nó sẽ trở nên ngày càng sa đọa hơn, nguy hiểm hơn, khùng điên hơn. Bạn đang ngồi trên một ngọn núi lửa –và khi mà bạn đang thư giản trong thiền định, ngọn núi lửa phun khói.

Một vị giáo sư hỏi cô nữ sinh viên trong lớp học về cơ thể học, “Phần nào trong cơ thể con người thường tăng gấp mười lần kích thước của nó khi bị tình cảm tác động?”

Cô gái đỏ mặt, “Tôi không muốn trả lời một câu hỏi như thế.”

Vị giáo sư quay qua hỏi một cậu nam sinh viên ngồi cạnh và được trả lời một cách nhanh chóng, “Thưa, đó là con ngươi trong mắt.”

Vị giáo sư quay lại cô gái, “Sự bối rối của cô cho thấy: thứ nhất, cô đã không học bài; thứ hai, cô có một cái đầu óc dơ dáy; và thứ ba, cô sẽ luôn luôn thất vọng ê chề, thê thảm.”

Như vậy hãy làm ơn buông bỏ cái ám ảnh về phạm hạnh đi. Nếu bạn buông bỏ cái ám ảnh về phạm hạnh, cái ám ảnh về tình dục cũng sẽ biến mất. Nó chỉ là một phó sản.

Khi cho rằng tình dục là cái gì dơ dáy bạn đã làm cho nó trở nên dơ dáy; khi cho rằng tình dục là dơ dáy, bạn đang làm cho nó trở nên quyến rũ hơn. Và tâm của bạn sẽ tìm những phương cách để ứng xử bởi vì trên căn bản nó đem đến phúc lợi cho bạn. Nó cố gắng để trợ giúp bạn. Thấy rằng bạn đang hủy diệt những năng lực tự nhiên của chính mình, nó mang đến cho bạn những tưởng huống -những thông điệp đến từ vô thức.

Ðôi vợ chống mới cưới bị ở trong tình trạng suy nhược và sau khi chẩn bệnh, bác sĩ đưa ra lời khuyên, “Chẳng có gì là bất thường đối với người trẻ thường hay bị mất sức trong những tuần lễ đầu tiên sau khi kết hôn. Ðiều mà hai người cần chỉ là nghỉ ngơi. Tháng tới, tôi muốn hạn chế chuyện làm tình của các bạn chỉ nên diễn ra vào những ngày nào trong tuần có chữ ‘r’ trong đó. Tức là Thứ Năm, Thứ Sáu và Thứ Bảy (Thursday, Friday, Saturday).”

Với ngày cuối tuần đang đến, đôi vợ chồng trẻ không cảm thấy có gì khó khăn khi tuân thủ lời dặn của bác sĩ. Thế nhưng vào đêm đầu tiên theo lịch phải nghỉ ngơi, người vợ trẻ cảm thấy bị thúc dục đòi hỏi. Anh chồng thì đang ngủ khì, nhưng người vợ cứ lật qua lật lại anh ta và cuối cùng thúc cùi chỏ khiến anh chồng tỉnh dậy trong tình trạng còn đang ngái ngủ.

Cứ ngỡ rằng đã sáng, nhưng thấy chung quanh còn tối đen, anh ta hỏi vợ: “Hôm nay là ngày thứ mấy rồi vậy?”

“Mondray,” cô vợ vừa trả lời vừa vuốt ve chồng.

Thế là Monday đã biến thành Mondray ! Chữ ‘r’ đã tự động nhảy vào lúc nào không hay. Thiền định của bạn bổng biến thành một tưởng huống tình dục -chữ ‘r’ đã nhảy vào ! Cái bị chối bỏ đã lên tiếng nói, đã khẳng định như một sự phục thù. Ðừng bao giờ chối bỏ bất cứ cái gì của chính bạn. Ðừng trở nên tàn nhẫn với chính mình.

Tất cả đều tuyệt diệu, tất cả đều thánh thiện. Không có gì có thể sai lầm cả, không bao giờ có cái gì sai lầm cả. Sai lầm là tất cả những ông đại thánh của bạn đã cố nhồi nhét vào đầu bạn rằng chuyện này là sai, chuyện kia là quấy. Không bao giờ có cái gì sai lầm cả. Không bao giờ có cái gì có thể sai lầm cả. Thế giới này là một thế giới tuyệt hảo -bạn không thể hình dung ra một nơi nào tốt hơn, cái tốt hơn không bao giờ có. Bạn không thể nào áp đặt lên nó một sự cải thiện. Ðây là điều mà tôi gọi là tin cậy, đây là điều mà tôi gọi là shraddha vào đời sống –tin cậy vào đời sống, tin cậy vào Thượng Ðế.

Bạn không hề tin cậy. Bạn không tin vào cơn giận của bạn, bạn không hề tin cậy ở tình dục, bạn không hề tin cậy cái này cái kia, và bất cứ nơi đâu bạn không tin cậy, bạn tạo nên tình trạng thù địch. Và tình trạng thù địch đẻ ra những vấn nạn.

Tình dục có quyền được sống, có quyền được cảm thông, trở thành bậc phạm hạnh là trở thành kẻ độc thân. Tình dục đến một cách rất tự nhiên, rất yên lặng, không một tiếng động báo trước. Như một đoá hoa hé nở. Như một vì sao hiện ra trên bầu trời, không ồn ào, không ầm vang sấm chớp. Chỉ mới một giây phút trước đây nó không hề có mặt, chỉ một khoảnh khắc sau đó, nó bỗng hiện ra lóng lánh trên bầu trời như một vì sao.

Phạm hạnh không hình thành bởi nỗ lực mà là bởi cảm thông, hiểu biết. Nếu bạn thấu hiểu được cơn giận của mình và đi sâu vào nó một cách tỉnh thức, cơn giận sẽ toả ra những năng lượng biến thành lòng từ. Nếu bạn chối bỏ cơn giận bạn sẽ không bao giờ trở nên từ bi và nếu bạn chối bỏ tình dục, bạn sẽ không bao giờ đạt đến phạm hạnh.

Thế nên làm ơn đừng nói đến chuyện đạt đến phạm hạnh. Hãy quên nó đi, bởi vì ngay chính lúc này, bạn chưa chín mùi cho chuyện đó -cứ xem chuyện thiền định của bạn thì biết. Nó đã chỉ ra cho bạn một con đường đúng đắn. Bạn hãy sống với tình dục của bạn cho đến tận cùng. Rồi thì bạn sẽ vượt khỏi nó ngay. Nhưng vượt khỏi ở đây không bao hàm ý nghĩa chống lại, mà chỉ là đến bờ bên kia của một vấn đề. Ðó chỉ là sự chín mùi của cùng một hiện tượng.

Có thể bạn sẽ ngạc nhiên trước điều phát biểu của tôi: Phạm hạnh chỉ là sự chín mùi tính dục của bạn, một sự trưởng thành rốt ráo nhất. Phạm hạnh không hề chống lại tình dục, mà chính là tình dục tỏa mùi hương. Như một bông hoa nở và tàn lụi, những gì còn lại là mùi hương thoảng đưa.

Ðó là lý do mà những người bất lực không thể trở thành phạm hạnh. Lẽ ra những người bất lực có thể trở thành bậc phạm hạnh ngay lập tức –vì không có đời sống tình dục- thế nhưng họ không thể đạt đến bởi vì đời họ không thể nở hoa. Bất cứ lúc nào tôi đi ngang qua một người bất lực... Có rất nhiều người cứ  tưởng là mình bất lực nhưng sự thực là rất hiếm -rất hiếm khi có tình trạng này xảy ra. Ðối với y, tôi thật tình thương xót -bởi vì y đã mất hết nguồn năng lực để thăng hoa mình. Một cái gì đó mất mát. Y sẽ không bao giờ toả được mùi hương mà tôi gọi là phạm hạnh. Y hoàn toàn đánh mất niềm vui sống. Y đánh mất niềm vui từ dục tình mang lại và niềm vui vượt ra khỏi nó. Y thật là đáng thương.

Nhưng như tôi đã nói, đây là chuyện hiếm hoi. Trong số một trăm người bất lực có đến chín mươi chín phần trăm tin rằng mình đã bị bất lực. Một vài sự việc gì đó đã là nguyên nhân tạo ra niềm tin này. Rất có thể là họ đã chống lại dục tình, đã ức chế nó quá mức. Sự ức chế thường đi sâu vào toàn bộ cơ cấu không cho nó xúc cảm trước tình dục. Thể xác của họ đã bị cắt đứt liên lạc với năng lượng của họ, thế nên họ trở thành người bất lực. Hoặc giả họ có thể bị bất lực vì sống chung với một người chồng hay người vợ mà họ không yêu. Thế rồi ngày qua ngày họ bắt đầu cảm thấy không hứng thú, trở nên chán chường và thể xác không còn phản ứng nữa. Nhiều cặp vợ chồng đã trở thành bất lực. Chính hôn nhân đã tạo ra tình trạng này. Và cũng không thiếu những người bị bất lực do ức chế. Thế nhưng đây chỉ là những bất lực giả hiệu, chúng có thể được chuyển hoá, và dễ dàng thay đổi. Và họ nên thay đổi ngay trước khi thời gian qua mất.

Ngày hôm trước tôi có đề cập đến ba chiều kích: Lý trí, tình cảm và dục tính. Ðây là ba chiều kích nội tại trong sinh thể bạn. Và bây giờ có thêm một chiều kích thứ tư –phạm hạnh, brahmacharya. Cái danh từ ‘brahmacharya’ này rất là sâu sắc nên khó diễn dịch sang Anh ngữ. Nó không phải chỉ có ý nghĩa đơn thuần như là một kẻ sống độc thân; độc thân là một tiếng rất nghèo nàn. Ðộc thân rất là tiêu cực, nó chỉ một trạng thái đơn giản là không tình dục. Còn phạm hạnh thì rất tích cực; nó nói đến một đời sống thánh thiện. Phạm hạnh có ý nghĩa là ứng xử như một thượng đế, sống như một thượng đế. Brahma có nghĩa là thượng đế, phạm thiên còn charya có nghĩa là sống -sống như môt thượng đế, một bậc phạm thiên, hiện hữu như một thượng đế, ứng xử như thượng đế. Trở nên ngoan đạo là phạm hạnh, brahmacharya.

Brahmacharya là chiều kích thứ tư của sinh thể bạn. Ba chiều kích kia đều có đủ ở mọi người. Khi cả bộ ba này hoạt động hòa điệu cùng nhau, trong từng nhịp đi, trong cùng điệu nhảy, cái chiều kích thứ tư hiện khởi. Cái thứ tư này chính là lời ca trỗi lên khi bộ ba quyện vào nhau trong khúc luân vũ tuyệt vời, ôm lấy nhau, tan chảy và hoà nhập vào nhau. Lúc đó cái thứ tư hiện khởi –cái thứ tư chính là cái vượt ra ngoài, cái thăng hoa.

Bây giờ là một câu hỏi khác cùng loại đến từ một ông cực đoan khác :

Tôi chỉ mới sáu mươi lăm  mà đã mất hết mọi hứng thú trong chuyện tình dục. Tôi nên làm gì bây giờ ?

Câu hỏi này còn khó hơn cả câu hỏi trước. Khi lắng nghe tôi nói chắc là ông ta đã hiểu lầm tôi. Nghe tôi tán tụng chuyện tính dục chắc là ông ta bắt đầu cảm thấy một chút bồn chồn. Ông ta nói rằng, « Tôi chỉ mới sáu mươi lăm ». Chỉ mới sáu mươi lăm? Ðến tuổi nào thì bạn nghỉ là bạn sẽ buông bỏ tình dục –sáu trăm năm chục chắc? Khi nào bạn thấy đủ là đủ. Chuyện xuẩn động hãy để cho đám trẻ. Ðã tới thời điểm rồi.

Hãy nhớ rằng, một bí quyết cực kỳ bí mật của yoga là bất cứ lúc nào mọi điều hứng thú trong bạn biến mất một cách tự nhiên, không hề bị ức chế, khi mà tất cả mọi ham muốn tình dục cũng biến đi một cách tự nhiên, đó cũng là lúc mà bạn được báo động rằng bạn chỉ có thể sống thêm nhiều lắm là mười bốn năm nữa trên trái đất này, không hơn không kém.

Tình dục bắt đầu trưởng thành lúc bạn lên mười bốn. Từ sinh đến dục phải trải qua mười bốn năm. Và tình trạng này cũng xảy ra y như thế ở giai đoạn cuối đời, nó sẽ trải qua mười bốn năm từ dục đến tử. Thế nên nếu bạn bây giờ sáu mươi lăm và những hứng thú về chuyện tình dục biến mất –đó là điều tuyệt vời, quá tốt ! Bây giờ là lúc mà bạn chuẩn bị cho mình một chuyến hành trình khác để đến bờ bên kia. Có thể là bạn chỉ còn lại  mười bốn hay mười lăm năm nữa. Ðến cái tuổi tám mươi bạn sẽ ra đi vĩnh viễn.

Khi tình dục biến mất, nó cho ta một gợi ý -rằng đây là lúc mà bạn phải chuẩn bị cho cái chết. Ðây là một chu kỳ. Ðời sống là một chu kỳ. Tình dục xuất hiện ở một cái tuổi nào đó, nó cũng lại sẽ biến mất ở một cái tuổi nào đó, và nếu con người sống theo luật tự nhiên, sẽ không có gì để phải thắc mắc cả. Thực ra, một người đàn ông có thể biết được y còn sống thêm bao lâu nữa khi biết rằng lòng ham muốn tình dục đã biến mất.

Tuy nhiên chúng ta băn khoăn vì không biết rằng tình dục đã biến đi một cách tự nhiên hay là bị ức chế -Cơ Ðốc, Ấn giáo, cái này cái nọ- đã làm công việc này. Chúng ta bối rối mơ hồ vì chúng ta đã mất dấu thiên nhiên –trong khi thiên nhiên thì rất rõ ràng, sáng tỏ.

Sáu mươi lăm đã là quá đủ. Bây giờ bạn hãy để yên cho tình dục ra đi. Có rất nhiều việc khác phải làm.

Một trường đại học làm lễ mừng kỷ niệm năm mươi năm ngày lễ ra trường đã mời một vị thượng nghị sĩ, một sinh viên xuất thân của trường đã làm nên sự nghiệp, đến đọc diễn văn.

«Năm mươi năm trước đây lớp học chúng ta đã làm lễ tốt nghiệp, » ông ta bắt đầu. «Năm mươi năm đó đã bay đi trên những cánh chim bằng. Thế nhưng trong dịp này, với bạn bè cũ tụ tập quanh tôi, kim đồng hồ như quay ngược lại thời gian cũ, và tôi lại thấy tôi của một đêm trăng nào đó, ngồi dựa vào bức tường ở phía xa kia, cũng cùng bức tường mà các bạn đang thấy bây giờ. Cũng là cây táo của năm nào còn đó, tôi tin như vậy, cũng giống như tôi, nay già thêm một chút. Cái đêm của năm mươi năm trước đây, tôi ngồi tựa vào bức tường bên cạnh một cô gái xinh xắn dễ thương, dưới ánh trăng rằm mát dịu và trên đầu cây táo đang nở hoa tỏa mùi hương. Trước khung cảnh gợi tình như thế, tôi đã hôn nàng đắm đuối. Nếu cô gái trẻ này, bây giờ có thể đã già đi một chút với tháng năm, đã có mặt trong số những thính giả hôm nay, và nếu cô ấy không mắc cở hơn tôi trong dịp này, tôi ao ước được mời cô ấy đứng dậy. »

Mười chín bà tóc muối tiêu đồng đứng lên cái một!

Và một giai thoại khác...

Sau một buổi hội nghị tại một thành phố của vùng Trung Tây, một bà  trông thấy Alexander Woolcott (2) đang đứng thơ thẩn một mình ở ngoài hành lang. Như có sức đẩy, bà ta liền tiến đến để bày tỏ lòng hâm mộ về bài nói chuyện của ông vừa rồi –bà này cháu chắt đã lớn và cho biết là đã quá tuổi bảy mươi- “Tôi thấy có can đảm để nói chuyện với ông bởi vì ông bảo rằng ông thích những bà lớn tuổi.”

“Vâng, ” Woolcott trả lời, “Ðúng thế, nhưng đồng thời tôi cũng thích họ ở tuổi của bà!”

Bạn nói rằng bạn mới chỉ sáu mươi lăm. Và Woolcott cho biết, “Ðúng thế, nhưng đồng thời tôi cũng thích họ ở tuổi của bà!” Bởi vì có rất nhiều người không bao giờ nghĩ rằng mình đã già. Bảy mươi ư? Mới chỉ bảy mươi thôi hà! Tám mươi ư? Cũng mới chỉ tám mươi thôi! Chúng ta cứ tiếp tục triển hạn cái chết. Chúng ta cứ tiếp tục quên rằng cái chết đang đến gần, đang đi tới.

Và rồi bạn hỏi tôi: Tôi nên làm gì bây giờ? Thưa Ngài, hãy để cho nó ra đi. Tới lúc rồi.

Hãy thiền quán về câu chuyện tiếu lâm sau đây.

Một cặp vợ chồng già ở New Mexico đang lắng nghe chương trình của một trong những người chữa bệnh bằng đức tin trên làn sóng phát thanh. “Tôi sẽ chữa lành bạn,” y ngân nga. “Hỡi các bạn đang lắng nghe luồng sóng phát thanh này, Tôi sẽ chữa lành cho tất cả các bạn. Cứ tiếp tục gởi check và tiền về cho tôi. Và tiếp theo, đây là giai đoạn trị bịnh… Qúy vị hãy để một tay lên cái ra-dô còn một tay hãy để lên trên bộ phận cơ thể nào cần chữa trị, và tôi sẽ chữa lành căn bệnh ở tại chỗ đó.”

Bà già liền đặt một tay lên cái ra-dô còn tay kia lên trái tim mình. Ông già liền đặt một tay lên cái ra dô còn tay kia vào giữa háng.

“Ủa!” Bà già càm ràm, “người ta bảo là chữa lành bệnh… chứ người ta đâu có bảo dựng kẻ chết sống lại đâu!”

Câu hỏi thứ tư:

Tôi vô cùng vui thích

Khi thấy bạn vui thích

những hành động ‘như những con chim non trong tổ’ của bạn.

Nhưng những con chim non đều dễ dãi.

Bạn cũng có thể làm

một con hải sư?

Câu hỏi này là của Satprem.

Ðó là những gì mà tôi đang làm ở đây. Tôi không hề thấy bất kỳ con chim non nào ở đây cả -tất cả đều là những hải sư. Thế nhưng khó khăn đều như nhau, cho dù là những con chim non hay những hải sư.

Nỗi khó khăn giống nhau bởi vì nỗi sợ hãi đều giống nhau -nỗi sợ hãi cái chưa hề được biết. Một con chim nhỏ cũng sợ hãi như là một con hải sư. To con lớn xác cũng không có gì khác biệt. Nỗi sợ hãi vẫn tồn tại ở đó.

Tất cả mọi người đều sợ hãi bước vào nơi chưa hề biết trưóc. Ðó là điều rất tự nhiên. Tôi không cho rằng chuyện đó có điều gì sái quấy hay bất thường cả -ta thường cảm thấy bất an trước một cái gì chưa biết trước bởi vì ta không biết rằng mình đang đi đến đâu, đó là chuyện rất bình thường.

Ðứa bé cảm thấy sợ hãi khi ra khỏi bụng mẹ bởi vì suốt chín tháng nó đã sống trong một nơi rất an ổn bình yên, và bây giờ làm sao mà biết được nó sẽ đi đâu, đến chốn nào. Ðối với đứa hài nhi, nếu nó có thể suy nghĩ hay cảm nhận được trong một cách thế nào đó, sự ra đời của nó cũng giống như cái chết. Nó đang đi vào cõi chết. Nó đang bị bứng cả gốc rễ ra khỏi ngôi nhà của mình nơi nó đã từng sống an vui hạnh phúc, được che chở bảo vệ, và thoải mái làm sao. Các nhà khoa học cho rằng chúng ta đã không thể sáng tạo ra được một cái gì đó dễ chịu thoải mái như cái bào thai của người mẹ. Chín tháng đó là cả một thiên đường. Ðứa trẻ nay sắp bị mất cái thiên đường đó –nơi mà nó không cần phải có trách nhiệm, không cần phải lo nghĩ, kể cả lo nghĩ về chuyện thở. Người mẹ đã làm tất cả mọi chuyện. Người mẹ thở và nó có đầy đủ dưỡng khí, người mẹ ăn uống và nó có đầy đủ thực phẩm. Không có nơi cần phải đến, không có việc gì cần phải làm -chỉ có mặt ở đó.

Sigmund Freud đã đưa ra ý tưởng rằng ý niệm về niết bàn đã bắt nguồn từ kinh nghiệm có gốc rễ sâu xa từ trong bào thai của người mẹ với tất cả những thoải mái, an vui, cực lạc của nó. Và con người đã có một vài kinh nghiệm ở đó. Bây giờ người ta dành suốt đời mình đi tìm kiếm cái kinh nghiệm cực lạc này –và y sẽ không bao giờ tìm ra ở bất cứ nơi đâu trừ phi y trở thành một cái bào thai cho chính mình.

Ðứa bé rất sợ hãi, chắc chắn là phải sợ hãi.  Cái gì sẽ xảy đến cho y? Nếu đứa trẻ cứ mải đeo cứng vào cái bào thai thì đó là điều tự nhiên. Nếu hạt giống lo sợ chuyện nẩy mầm thì cũng là chuyện tự nhiên -bởi vì hạt giống không thể biết trước được cái gì sẽ xảy ra cho cái mầm tương lai. Hạt giống đang chết và không thể nào gặp lại được cái mầm của mình. Hạt giống sẽ chết cho cái mầm nẩy sinh và chúng chẳng bao giờ còn gặp gỡ nhau. Sẽ không bao giờ có một cái mầm nào nói chuyện với cái hạt giống cũ của mình rằng, «Này, không có gì để phải sợ hãi cả.» Hạt giống đã lìa đời. Tuyệt đối không có hạt giống nào có thể tin vào điều bạn nói vì nó đang đi vào cỏi chết.

Khi giòng sông sắp tuôn vào biển cả, nó dừng lại với đôi chút ngại ngần. Nó sẽ tan biến vào đại dương mênh mông, sẽ không còn là con sông Hằng ngày nào, sẽ không còn căn cước của riêng mình. Chắc chắn là nó sẽ thoáng chút lưỡng lự, sẽ nhìn lại phía sau, sẽ nghĩ đến những thung lũng trải dài, dãy Hy Mã Lạp Sơn hùng vĩ, những con người, chợ búa dọc ven sông, những đền chùa soi mình trên bóng nước, những hội hè và tất cả những gì nó đã trải qua.  Chắc chắn là nó sẽ nhìn lại đàng sau với đôi chút chần chờ nấn ná. Cái bao la, cái vô tận của đại dương đã làm nó sợ hãi. Làm thế nào mà một giòng sông nhỏ khốn khổ này biết trước được khi tuôn vào biển cả, tan biến vào đó, nó sẽ không bao giờ chết, nó sẽ sống một cuộc sống triệu lần vĩ đại hơn. Nó sẽ sống giàu có phong phú hơn. Nó sẽ trở thành biển cả. Làm sao mà nó biết được? Làm sao mà giòng sông nhỏ khốn khổ này có thể nhận thức được điều này? Ðó là điều quá sức tưởng tượng, thế là nó sợ hãi.

Cho dù bạn là con chim non hay một hải sư cũng chẳng có gì khác nhau -vẫn có mầm phản kháng.

Tuy nhiên trên căn bản, tôi chỉ làm việc vói những con hải sư.

Câu hỏi thứ năm :

Thế nào gọi là ‘đạt ngộ’? Khi nào thì hết mê? Thế nào gọi là tiểu ngộ, thế nào là đại ngộ? Và thế nào là đại định? Có phải tất cả những cái này là một phần của cùng đạo lộ?

Ðây là câu hỏi của Somendra.

‘Ðạt ngộ’ là có nghĩa bắt đầu hiểu được rằng  không có gì để đạt. ‘Ðạt ngộ’ có nghĩa là loại trừ được mọi tham ái, mọi khát vọng, mọi chủ đích. Ngày mà bạn nắm bắt được rằng vạn hữu đang ở trong một cách thế tuyệt hảo, là bạn đã đạt đến. Cái ngày mà bạn nhận thức được rằng vạn hữu không thể nào tốt đẹp hơn hiện trạng, thế là bỗng nhiên bạn bùng vỡ trong một nguồn sáng mới, trong một sinh thể mới, trong một tâm thức mới. ‘Ðạt ngộ’ là đạt được rằng sẽ không có một nơi nào để đạt đến. Thế là ta sống trong từng khoảnh khắc này đến khoảnh khắc khác. Ðấy là đại định.

Tuy nhiên rất nhiều lần bạn đã đạt đến và rồi nó mất đi. Bạn đạt đến lần nữa và bạn cũng lại mất đi lần nữa. Ðó là tiểu ngộ. Tiểu ngộ có nghĩa là chỉ mới thoáng qua. Có khả năng là bạn có thể sẽ mất nó.

Somendra đã có một thoáng chợt ngộ như thế vài ngày trước đây, do đó mới có câu hỏi này. Khi anh ta đến hỏi tôi và tôi bảo rằng đó là tiểu ngộ, thế nên chắc là anh ta muốn biết thế nào là tiểu ngộ, thế nào là đại ngộ và thế nào là đại định.

Tiểu ngộ là một phát biểu cẩn trọng về đạt ngộ, có nghĩa rằng, Somendra, bạn có thể mất nó. Nếu bạn không tuyệt đối tỉnh thức, bạn sẽ mất nó. Nếu bạn tuyệt đối tỉnh thức, nó sẽ chuyển thành đại ngộ. Ðại ngộ là một kinh nghiệm thân chứng đã trở nên thiết định và không cách gì có thể mất được. Tiểu ngộ chỉ là một kinh nghiệm đến với bạn như một thoáng hiện, như một làn gió thoảng qua. Bỗng dưng bạn thấy rằng mọi tri giác đều sẵn sàng, mọi biên độ đều rộng mở. Nhưng nó sẽ đóng lại ngay như một cái máy thu hình. Trước khi đạt ngộ, có thể sẽ xảy ra nhiều tiểu ngộ, cái đó cũng còn tùy, có khi hàng ngàn, có khi hàng trăm, có khi một vài, có khi chỉ một lần duy nhất. Tùy thuộc vào mỗi người. Có khi cái tiểu ngộ đầu tiên có thể biến thành đại ngộ, không nhất thiết luôn luôn lúc nào cũng phải bắt đầu bằng một tiểu ngộ -nó tùy thuộc ở bạn.

Tuy nhiên bất cứ lúc nào nó xảy đến cho bất cứ ai trong các bạn, tôi sẽ vẫn gọi đó là một tiểu ngộ bởi một lý do quan trọng. Ðó là tôi muốn làm cho các bạn trở nên cảnh giác để không bị mất nó. Nó có thể là một đại ngộ, nhưng nếu tôi gọi đích danh như thế lập tức bạn sẽ mất nó và nó có thể biến thành một tiểu ngộ. Bạn hiểu điều tôi nói không ? Tôi gọi là tiểu ngộ để nó có thể biến thành đại ngộ. Ðôi lúc bạn sẽ nghĩ rằng cái ông Baghwan này thật là khổ sở quá. Tại sao cứ phải gọi đó là tiểu ngộ mà không gọi là đại ngộ. Ðây là trạng thái canh thức. Tôi phải bảo vệ bạn bằng nhiều cách thế khác nhau trước những gì có thể gây nguy hại đến bạn. Ngay cả khi bạn đạt đến đại ngộ, tôi vẫn gọi đó là tiểu ngộ -hãy nhớ kỹ điều đó. Thật ra cái chữ « tiểu ngộ » này là do tôi sáng tác ra. Thiền gia không bao giờ gọi ngộ là tiểu ngộ.

Tôi gọi là tiểu ngộ với lý do rất đầy ý nghĩa. Tôi muốn các bạn phải rất cảnh giác, rất thận trọng. Một người đạt được tình trạng tiểu ngộ cũng giống như người đang mang thai. Y đang mang theo trong người một cái gì đó vô giá. Sẽ có khả năng bị sẩy thai. Ðể tránh tình trạng sẩy thai này, tôi gọi đó là tiểu ngộ. Còn nếu tôi gọi là đại ngộ, có thể bạn trở nên quá tự tin, trở nên ngã mạn. Trong tình trạng tự tin và ngã mạn như vậy, nó sẽ mất.

Tiểu ngộ chỉ là một thoáng hiện. Nó sẽ hoàn toàn tùy thuộc ở bạn. Nếu bạn nuôi dưỡng nó, bảo vệ nó, quan tâm đến nó, nó sẽ phát triển thành đại ngộ. Thế nhưng đây là một cái mầm rất là yếu ớt, mỏng manh, dễ vỡ. Nó có thể bị hủy diệt một cách rất dễ dàng. Bất cứ rủi ro nào cũng có thể làm nó tan biến đi. Hãy nhớ rằng, tất cả những gì cao qúy đều rất dễ vỡ. Những hiện thể cấp thấp thì cứng chắc hơn, những hiện thể cấp cao thì mỏng manh hơn. Một viên đá thì rất cứng, một đoá hồng thì mềm mại. Hòn đá cho dù bạn không săn sóc nó vẫn tồn tại thế nhưng một đoá hoa hồng đòi hỏi sự chăm sóc lớn lao. Nếu không chăm sóc, có khả năng là nó sẽ tan biến. Ðại ngộ cũng thế, giống như một đoá hoa hồng.

Vào cái ngày mà kinh nghiệm thoáng hiện xảy ra, bạn phải rất là có ý thức trách nhiệm ngay từ giây phút đó. Bạn đã được đáp ứng. Bây giờ bạn là người đang mắc nợ. Bạn đã nhận được tặng vật từ hiện hữu, bạn không có quyền quẳng nó đi. Quẳng nó đi là chuyện quá dễ dàng. Ðạt được nó thì rất khó, mất nó thì rất dễ. Nhũng phẩm vật cao quý thường là như thế. Chúng rất là vi tế. Thế nên tôi gọi nó là tiểu ngộ.

Ðôi khi có đến hàng trăm tiểu ngộ như vậy xảy ra. Theo với thời gian dần dần bạn trở nên tỉnh thức và rồi nó được thiết định ở trong bạn.  Tiểu ngộ như là một thị kiến, với đại ngộ thị kiến đó đã biến thành cốt cách của chính bạn.

Thế còn đại định thì sao ? Ðại ngộ xảy ra khi nội tâm bạn chan hoà ánh sáng thế nhưng vẫn còn sự chia cách giữa bạn và tổng thể. Ðại ngộ là một người đã giác ngộ; đại định là khi tất cả vạn hữu cũng đếu trở nên giác ngộ thông qua người đó. Bây giờ thì không còn sự chia cách nữa. Ðó chính là ý nghĩa câu tuyên bố có vẻ rất khác thường của Ðức Phật, rằng vào ngày mà Ngài đạt thành giác ngộ cả vạn hữu cũng trở nên giác ngộ. Nó rất khác thường bởi vì chúng ta biết rằng mình chưa hề giác ngộ trong khi Ngài lại nói rằng cả vạn hữu đều đã giác ngộ vào ngày hôm đó. Ðức Phật đã hoàn toàn đúng. Trong chừng mức mà Ngài  quán chiếu, tất cả vạn hữu đều đạt thành giác ngộ vào ngày hôm đó. Tôi muốn lập lại câu nói này một lần nữa: ngày mà ta đạt thành giác ngộ cả vạn hữu cũng đạt thành giác ngộ.

Ðại định như thế có nghĩa là bạn đã không còn là một cá thể nữa. Ðại ngộ cho bạn một sự cá tính hoá lớn lao. Hãy lắng nghe nó... Trước khi đại ngộ bạn là một con người –person, không phải là một cá thể. Từ ‘person’  gốc của nó có nghĩa là người (persona), một cái mặt nạ. Trước khi đại ngộ, bạn là một con người, một nhân cách, chứ không phải là một cá thể.

Và thật ra, một con người không bao giờ là một con người đích thực, một con người thường mang nhiều khuôn mặt khác nhau -bởi vì bạn không thể giữ một cái mặt nạ duy nhất, bạn phải giữ nhiều cái mặt nạ. Trong những tình huống khác nhau bạn sử dụng những mặt nạ khác nhau. Với vợ nhà bạn mang một khuôn mặt khác, với người tình bạn lại có khuôn mặt khác, và với kẻ ăn người ở, với cấp trên, chủ nhân,... luôn luôn thay đổi. Bạn cứ phải luôn thay đổi khuôn mặt mình như thế. Bạn mang rất nhiều nhân cách khác biệt –đa nhân cách. Nhân cách không bao giờ số ít, nhân cách luôn luôn là số nhiều. Bạn là cái đám đông. Khi là một con người, bạn là cái đám đông, cái tập thể. Ðại ngộ làm cho bạn trở thành nhất thể. Nó mang đến sự hợp nhất trong sinh thể bạn. Con người nhiều mặt của bạn biến mất, khuôn mặt nguyên thủy của bạn xuất hiện - bản lai diện mục, bạn trở thành một cá thể -individuality. Cái từ ‘individuality’ này có nghĩa là không thể chia cắt được –indivisible, không thể được chia ra. Bạn trở thành một nguyên khối.

Ðại ngộ làm cho bạn trở thành cá thể và đại định làm cho bạn trở thành phổ quát. Lúc đó ngay cả bạn cũng không còn là cá thể. Như vậy, đầu tiên bạn không hề là một cá thể bởi vì bạn là cái đám đông, bây giờ bạn cũng không còn là cá thể bởi vì bạn đã là tổng thể. Ðây là ba cấp độ: nhân cách, cá thể và phổ quát.

Tiểu ngộ là sự thoáng hiện tính cách thống nhất của bạn trong một khoảnh khắc và rồi nó biến mất, bạn lại trở thành con người đa nhân cách cũ. Ðúng vậy, khuôn mặt nguyên thủy của bạn hiện ra như trong một giấc mơ. Bạn trông thấy nó, bạn nhận ra nó, vâng, nó ở đó, bạn cảm thấy hân hoan, bạn cảm thấy như ngập tràn trong ân sủng -rồi bỗng nhiên nó biến mất, nó chỉ là một ảo tượng. Bạn rơi ngược trở lại với đời sống cũ. Cái cơ cấu cũ lại phủ vây quanh bạn. Những gì còn lại sẽ là những hồi ức, những mùi hương, bạn sẽ nhớ  mãi đến nó -thế nhưng nó đã không còn là một thực tại nữa, nó chỉ là một phần của hồi ức.

Nhưng một khi đại ngộ đã được thiết định, nó sẽ không bao giờ lìa bỏ bạn, nó luôn luôn có mặt ở đó; nó như là cái bóng của chính bạn. Và bạn trở thành một cá thể. Và rồi tính cách cá thể cũng biến mất đi. Bạn trở thành một từ cái số đông và rồi trở thành con số không từ cái một. Ðây là toàn bộ hệ thống toán học của tâm linh -từ đa nguyên thành nhất thể và từ nhất thể đến tánh không.

Plotinus (3), một trong những bậc thánh quan trọng của Tây phương có thể so sánh với một vị Phật, đã nói về kinh nghiệm đại định của ngài như sau: «Ðã không còn nhị nguyên đối đãi; người xem và đối tượng được xem là một; đó không phải là một ảo tượng vây quanh mà là một nắm bắt nhất thể. Y trở nên một nhất thể, không có gì ở nội tại hay ngoại tại gây ra sự phân tán. Cũng không còn chuyển động nữa. Tất cả đều trở nên tịch lặng, y không còn nhảy từ chỗ này đến chỗ khác, ngay cả quay ra ngoài hay vào trong. Trong lắng yên y trở nên ngưng nghỉ hoàn toàn. »

Cái ngưng nghỉ của Plotinian chính là đại định. Kẻ đã biến thành sự ngưng nghỉ.

Thông thường, khi bạn còn là một con người bạn không bao giờ được yên nghỉ. Bạn là kẻ hiếu động. Khi bạn đạt đại ngộ bạn trở nên vô cùng lắng yên. Bạn yên nghỉ, hoàn toàn yên nghỉ. Trong đại định, bạn biến mất, chỉ còn một khối tỉnh lặng, không có cả người đang yên nghỉ… đó là sự yên nghỉ vĩnh cửu.

Câu hỏi thứ sáu :

Tôi luôn luôn có mặc cảm phạm tội mặc dù chẳng có nguyên cớ nào rõ ràng cả. Tại sao như vậy ?

Thế là ngài rất may mắn. Chắc là bạn được nuôi dưỡng bởi những bậc cha mẹ rất tốt, và từ đó mặc cảm phạm tội phát sinh. Chắc là bạn đã có cơ hội rất gần gũi với những bậc cha mẹ đầy tín ngưỡng, với nhà thờ, đến chùa, giáo sĩ -từ đó mặc cảm phạm tội phát sinh. Bạn đang là nạn nhân của những ông đại thánh. Bạn đang khổ sở do những kẻ được gọi là những ông thánh.

Họ đã tạo ra vô số mặc cảm tội lỗi trong mọi con người –và với sự sáng tạo ra đủ thứ tội lỗi như thế cho nên bây giờ bạn nhìn đi đâu cũng thấy tội lỗi, bạn trở thành kẻ phạm tội không cần bất cứ một nguyên nhân nào cả. Mọi chuyện đều bị lên án, không có cái gì là được cảm kích. Và đặc biệt là những khi mà bạn vui vẻ nhất, phấn khởi nhất, hạnh phúc nhất, bạn lại càng bị mặc cảm phạm tội dày vò nhất. Ở trong tình trạng khốn nạn bạn có thể ít cảm thấy tội lỗi hơn là lúc hạnh phúc.

Và điều này đã xảy ra cho rất nhiều người có mặt ở đây bởi vì toàn bộ sự tiếp cận của tôi là khẳng định hạnh phúc như một thánh thiện và khổ đau như một tội lỗi. Quan niệm tổng quát của tôi là một người tín ngưỡng phải như là một người tham dự tiệc vui. Thế nhưng khi bạn bắt đầu nâng ly chúc tụng, cả một quá khứ níu tay bạn lại. Nó không ngừng khóc than, nó lớn tiếng với bạn, nó rầy la bạn, nó chữi mắng bạn, nó khiển trách bạn –‘Này, mày đang làm gì đó? Ai cho mày được hạnh phúc? Phải ở trong khổ đau.”

Bằng cách nào đó mà quan niệm cho rằng những ông thánh luôn luôn đau khổ còn những kẻ tội lỗi thì luôn luôn hạnh phúc đã đi vào tâm trí con người. Ðó là lý do tại sao bạn không thể tìm thấy những ông thánh biết cười. Người Cơ Ðốc nói rằng Chúa Giêsu không bao giờ cười. Ðiều này hoàn toàn sai lầm vì tôi biết Ngài. Thế nhưng người Cơ Ðốc cứ nói rằng Ngài không bao giờ cười. Bạn cũng không thể tin được là Mahavir (4) đang cười –ngay cả một cái nhếch mép cũng đã là quá mức. Bạn không thể nào quan niệm được những ông thánh của bạn đang nở nụ cười, tất cả họ đều được xem như rất điềm đạm, nghiêm chỉnh, trì độn, những xác chết.

Một hôm Chủ Nhật TT Coolidge trở lại toà Bạch Ốc sau khi dự thánh lễ tại nhà thờ mà không có bà Coolidge đi theo. Bà ta hỏi ông –cũng nên biết rằng TT Coolidge nổi tiếng là một vị TT ít nói nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, người chuyên môn nói nhát gừng.

Bà Coolidge hỏi, “Buổi thánh lễ có gì hay ho không?”

“Vâng,” Ông trả lời.

“Nói về chủ đề gì vậy?”

“Tội lỗi.”

“Vị mục sư đã nói gì vậy?”

“Ông ta chống lại nó.”

Ðó là tất cả những gì mà ông nói. Ðó cũng là tất cả những gì mà các vị được gọi là giáo sĩ của bạn, và các ông mục sư, giám mục và giáo hoàng đang làm. Toàn bộ những giảng thuyết của họ đều chỉ có một điểm duy nhất: những niềm vui đều phải được lên án. Và như thế họ đã tiếp tay tạo nên cái thế giới khốn nạn, cái thế giới thống khổ, điên khùng này. Họ đã hủy diệt tất cả mọi tiềm năng trong mỗi con người. Họ đã tạo nên một nhân loại vô cùng bệnh hoạn. Cái mặc cảm tội lỗi này tạo ra bệnh hoạn. Hãy buông bỏ cái mặc cảm tội lỗi đó. Và cũng không cần quan tâm đến những nguyên nhân.

Tuy nhiên nếu bạn thực sự muốn buông bỏ cái mặc cảm tội lỗi này, bạn đồng thời cũng phải buông bỏ luôn những tiếng nói của cha mẹ, của những ông giáo sĩ đã ăn sâu trong bạn. Bạn sẽ phải loại bỏ những ảnh hưởng của cha mẹ, những điều kiện hoá bạn.

Ðời sống  cho đến bây giờ vẫn quanh quẩn trong một cái bẩy như thế đến độ ngay cả một đứa bé con cũng bắt đầu cảm thấy mặc cảm tội lỗi. Chúng ta vẫn chưa đủ khả năng để phát triển một hệ thống giáo dục có thể giúp cho con người trưởng thành mà không hề mang mặc cảm tội lỗi. Trừ phi có một nền giáo dục như thế được hình thành, con người vẫn mãi còn ở trong vòng bệnh hoạn, bệnh hoạn một cách dễ dàng.

Có khi cái mặc cảm tội lỗi được tạo ra do bởi những lý do không đâu. Có khi hoàn toàn vô nghĩa. Khi đứa trẻ hỏi người mẹ, «Con có thể chạy ra ngoài chơi được không?» Ðó là một ngày đẹp trời với nắng vàng, hoa nở và chim hót líu lo và đứa trẻ yêu cầu «Con có thể chạy ra ngoài chơi được không?» để được nghe người mẹ trả lời bằng tiếng không cụt ngủn. Các bà mẹ thường cảm thấy rất dễ dàng khi trả lời không. Trả lời ‘vâng’ có vẻ nó khó khăn làm sao!

Bạn có nhận thấy điều đó không?  Tiếng ‘vâng’ thường là rất khó để nói. Tôi đã từng để ý đến chuyện này. Tôi đã từng sống trong nhiều gia đình đông người và đã liên tục để ý đến chuyện này. Người ta rất thiện nghệ trong việc sử dụng tiếng không, người ta sẽ tìm ra đủ mọi cách để nói không. Nếu chẳng đặng đừng phải trả lời ‘Vâng’, họ đã nói ra một cách rất miễn cưỡng, rất là không thoải mái. Lý do tại sao? Khi bạn trả lời không  bạn sẽ thấy mình có nhiều quyền lực hơn – đó là lý do giải thích tại sao. Khi trả lời ‘không’ bạn cảm thấy mình có nhiều quyền lực, bạn có quyền lực trong tay, và bạn có thể hành xử quyền lực ấy.

Có thể là đứa trẻ chỉ muốn ra ngoài để chạy đi bắt bướm, hái hoa hay chỉ là đi ra ngoài để giỡn chơi với khí trời, với mưa, với nắng, thế thôi. Nó có đòi hỏi gì nhiều đâu. Thế nhưng người mẹ trả lời không bởi vì chỉ trả lời như vậy bà ta cảm thấy mình có quyền lực. Bà ta đang ở trong một hành trình quyền lực.

Và bà ta đã tạo nên mặc cảm tội lỗi nơi đứa trẻ. Ðứa trẻ rồi sẽ vẫn chạy ra ngoài nhưng bà đã tạo nên một mặc cảm tội lỗi ở trong nó. Hãy nhìn xem, đứa trẻ sẽ chạy ra ngoài chơi thôi, và tôi tán đồng chuyện đó, nó nên được chạy ra ngoài chơi, không nên nghe theo những bà mẹ như thế -tuy nhiên bây giờ một vấn nạn đã được tạo ra. Ðứa trẻ sẽ chạy ra ngoài như một kẻ trộm, đầy mặc cảm tội lỗi, với trái tim hồi hộp, mình toát mồ hôi ra, và luôn lo sợ là ai đó có thể đã trông thấy nó. Mà nó thì chẳng có làm điều gì tội lỗi, chỉ chạy giỡn dưới ánh nắng mặt trời.

Với thời gian cái mặc cảm phạm tội này sẽ được định vị. Bất cứ lúc nào đứa trẻ xin đi ra ngoài chơi nó đều bị trả lời không và bất cứ lúc nào chơi đùa ở bên ngoài, đối với nó đều như là một tội ác chống lại người mẹ. Bây giờ thì mặc cảm phạm tội đã được định vị. Bây giờ bạn đã bốn mươi, một ngày đẹp trời nào đó bạn đang ngồi ngoài vườn, bỗng dưng bạn cảm thấy mình tội lỗi một cách vô duyên cớ -không có một lý do nào hiển nhiên cả. Mặt trời vẫn rực rỡ và đàn bướm bay lượn chung quanh, khu vườn mới cắt xong còn thơm mùi cỏ -chính cái mùi này, cái màu xanh đó, những âm thanh kia, và ánh nắng mặt trời ấm áp đã gợi nhớ đến những ký ức cũ của thời thơ ấu. Có rất nhiều cảm giác phạm tội đến với bạn mà không do một nguyên nhân nào cả -bạn không hề làm điều gì sai trái với bất cứ ai. Lúc này, nếu bạn đứng dậy đi vào nhà, bạn sẽ có cảm giác nhẹ nhàng thoải mái hơn.

Phải quăng bỏ những gánh nặng này nếu không bạn sẽ không bao giờ vui thú với bất cứ điều gì. Bạn đã không còn là một đứa trẻ nữa.

Một lần bà vợ bảo Mulla dẫn đứa con nhỏ đi dạo một vòng trong công viên. Trên đường đi Mulla gặp một số bạn bè và họ muốn ông cùng chơi bài với họ. Mulla từ chối, cho biết là đã hứa với vợ dắt đứa nhỏ đi chơi.

Những người bạn Mulla nhìn thằng bé và góp ý, «Hy vọng là nó sẽ được thoả mãn.» Một người bạn khác nói, «Cướp mất của bọn ta một tay chơi trước ván bài quyết định này chỉ vì cái cậu nhỏ này cần phải đi dạo trong cái xe đẩy thổ tả đó. Hy vọng là nó sẽ được thoả mãn.»

Thằng bé Mulla buồn rầu nhìn lên trời thầm nghĩ, «Chỉ mới năm đầu tiên trên thế giới này  mà mình đã cảm thấy phạm tội rồi.»

Mặc cảm phạm tội đã được hình thành như thế đó. Những sự việc rất nhỏ nhặt cứ tiếp tục được tích tụ lại, dần dần mặc cảm phạm tội biến thành một cái gì đó rất tự nhiên trong lối sống bạn. Con người trở nên tội lỗi một cách rất đơn giản. Ðừng hỏi tại sao. Cái tại sao đó chính là toàn bộ quá khứ của bạn. Và bạn phải quẳng bỏ cái gánh nặng quá khứ này nếu không, không bao giờ bạn có thể loại bỏ được cái mặc cảm phạm tội. Và trừ phi bạn loại bỏ được cái mặccảm phạm tội này, bạn sẽ không bao giờ tìm thấy Thượng Ðế. Một trái tim tội lỗi không thể cùng rung một nhịp đập với Thượng Ðế.

Ðây chính là những gì mà các giáo sĩ của bạn đã lên tiếng bài bác. Họ luôn luôn nói rằng một người tội lỗi, một người ăn năn sám hối, một người thú nhận tội lỗi của mình, đại loại như thế, sẽ được gần gũi với Thượng Ðế hơn. Không bao giờ, một người quẳng bỏ tất cả những ý niệm về tội lỗi và bắt đầu hưởng thụ đời sống như là chính nó, một người không hề có cái lương tâm tội lỗi cắn rứt mới có thể đến gần được Thượng Ðế. Không có chuyện xưng tội. Hãy quẳng bỏ cái ý tưởng về tội lỗi và bắt đầu sống.

Lúc mới ban đầu có thể là bạn rất sợ hãi. Lúc mới ban đầu cha mẹ bạn sẽ cố gắng lôi kéo bạn, nhưng nếu bạn cưỡng lại bạn có thể được tự do. Cái tự do này là điều bắt buộc. Nếu bạn thật sự muốn trở thành con người tín ngưỡng, bạn không thể thiếu được cái tự do căn bản này.

Một bà lớn tuổi ế chồng nuôi một con vẹt. Nó rất là bê bối, chữi thề nói tục đủ thứ. Khi vị Cha sở đến thăm bà ta liền bao cái lồng chim lại vì mắc cỡ. Vị Cha sở liền hỏi lý do.

«Tôi không thể nào lập lại được những điều nó nói,» bà ta trả lời, nhưng ông cha liền tháo bỏ cái bao ra và con vẹt hư đốn kia lập tức tuôn ra một tràng những thứ ngôn ngữ tục tỉu nhất.

«Chắc là tôi phải vặn cổ nó mất, đồ quỷ quái ! » Bà ta kêu lên.

Vị Cha sở an ủi: «Ðừng làm vậy, cô Tavvinitt ạ. Tôi có một con vẹt cái rất quý phái. Nó rất là đức hạnh, chỉ biết cầu kinh cả ngày lẫn đêm thôi. Tôi nghĩ là khi nhốt chung chúng với nhau, nó sẽ cải đổi cái anh chàng vẹt này.»

Sau khi hai bên đồng ý, hôm sau cô Tavvinitt mang con vẹt của mình đến nhà Cha sở và ông ta liền bỏ nó vào cái lồng của con vẹt quý phái ngoan đạo kia.

Vừa vào lồng là con vẹt đực liền trổ cái giọng du côn của nó ra, la lên, «Này, mày cong cái đuôi của mày lên nhé. Ta sắp làm tình với mày đấy, mày còn chờ đợi gì nữa ! »

Trước khi vị Cha sở và bà kia kịp thời can thiệp, con vẹt cái quý phái ngoan đạo đã trả lời, «Lạy Chúa tôi, đó là điều mà tôi đã cầu nguyện suốt cả bao năm nay. »

Ðừng cầu nguyện nữa –hãy sống. Sống một đời sống như Thượng Ðế đã ban cho bạn, sống một đời sống không mặc cảm tội lỗi, sống một cách can đảm.

Và câu hỏi cuối cùng :

Bhagwan, ngài có dùng rượu không ?

Làm sao tôi có thể trả lời câu hỏi này được? -bởi vì trước khi trả lời tôi phải biết rằng đây là một câu hỏi hay là một lời mời!

Chương 9.  Dấu Hiệu Chán Chường Mệt Mỏi Của Con Người

Một học tăng đến kiếm vị Thiền sư thầy mình để nhờ giúp đỡ về một công án cổ điển mà ông đang tập trung giải quyết: “Ý nghĩa của việc Bồ Ðề Ðạt Ma đến từ Phương Tây là gì?”

Vị Thầy bảo rằng trước khi đi vào vấn nạn này, vị học tăng nên lạy ông một cái lạy thật sâu.

Trong khi vị học tăng đang thực hiện nghi lễ, ông Thầy nhanh chân phóng cho ông một cú đá đích đáng.

Cú đá bất ngờ này đã giải quyết tất cả  những mối mê mờ từ lâu đã làm cho ông lúng túng. Khi té nhủi xuống chân vị Thầy, ông ta hoát nhiên đạt ngộ.

Sau này gặp bất cứ ai ông cũng nói: “Từ khi nhận được cái đá của Mã Tổ, tôi đã không thể nào nhịn được cười.”

Một câu chuyện ngụ ngôn cổ điển…

Chuyện xưa kể rằng có một người cố đi qua những rặng núi để tìm cho được điểm tận cùng của thế giới. Ông này chắc phải là một đại triết gia -những triết gia được biết thường có những ý tưởng rất điên rồ. Ðâu có nhu cầu phải mở một cuộc tìm kiếm quy mô để tìm cho được điểm tận cùng của thế giới, trong khi thế giới vẫn tươi đẹp xiết bao. Ðâu có nhu cầu phải đi tìm cho được điểm bắt đầu và điểm tận cùng.Khoảng giữa tuyệt diệu như thế -tại sao lại không tận hưởng nó?

Tuy nhiên đây là một đại triết gia. Y không cảm thấy hạnh phúc ở ngay chỗ này. Triết gia chẳng bao giờ cảm thấy hạnh phúc ở đây. BÂY GIỜ không phải là thời gian của họ và Ở ÐÂY không phải là không gian của họ. Họ sống ở một nơi nào đó, họ sống ở một nơi khác.

Y rời bỏ gia đình -vợ con, cha mẹ - để lên đường thực hiện cuộc tìm kiếm điên rồ này, điểm tận cùng của thế giới. Y đã vượt qua không biết bao nhiêu núi non, biển cả. Ðây là một cuộc hành trình rất lâu dài mà có không biết bao nhiêu lần y tưởng rằng mình đã đạt đến. Bất cứ lúc nào bắt đầu thấm mệt y lại nghĩ rằng mình đã đến đích. Bất cứ lúc nào kiệt sức, y lại tự lừa dối mình như thế. Tuy nhiên không sớm thì muộn, sau khi nghỉ ngơi đầy đủ, y lại nhìn rõ vấn đề và cái ý tưởng cũ lại bắt đầu dai dẳng: chưa đến được điểm cuối, y vẫn còn ở khoảng giữa -bởi vì khi nhìn xa về phía trước, chân trời vẫn còn hiện ra ở đó, vẫn xa xôi như trước đây. Thế là y lại bắt đầu tiếp tục cuộc hành trình của mình.

Cứ tiếp tục như thế y nhận ra rằng bất cứ lúc nào y nghĩ rằng mình đã đạt đến đích thật ra chỉ là sự tự lừa dối mình. Và một khi y biết được sự lừa dối -tự dối mình, cuộc hành trình càng trở nên khổ nhọc hơn -bởi vì có khi y cảm nhận rằng mình đã đi đến đích, nhưng trong tận cùng sâu thẳm nhất y vẫn biết rằng đó chỉ là sự lừa dối. Thế là y lại phải tiếp tục lên đường.

Trên cuộc hành trình này y đã đi qua không biết bao nhiêu đền thờ, gặp không biết bao nhiêu những vị thầy -những người đã đạt đến và những người tưởng là mình đã đạt đến. Tất cả họ đều cho rằng họ là điểm tận cùng của thế giới. Thế thì y còn đi đâu nữa làm gì? Y tin vào họ, ở lại với họ một thời gian nhưng rồi sớm hay muộn mọi ảo tưởng đều tan vỡ. Những người này -những vị thầy- cũng chưa có ai đi đến điểm tận cùng. Và những đền thờ này cũng chỉ là những biểu trưng cho sự mệt mỏi của con người, những hạn chế, những giới hạn của kiếp người -những giới hạn của tâm thức, lý trí và cảm thọ. Thế nên đây vẫn không phải là điểm tận cùng. Và rồi y đã phải bắt đầu lên đường tiếp tục cuộc hành hương.

Câu chuyện kể rằng trải qua không biết bao nhiêu kiếp –có thể là a tăng tỳ kiếp- cuối cùng y đã đến được một nơi trông có vẻ như là điểm tận cùng. Ðặc biệt lần này y đã không cảm thấy mệt mỏi, không bị kiệt sức và như vậy không có dấu hiệu gì là y đã tự dối gạt mình. Hơn thế nữa, ở đây không có đền thờ, không có ai là thầy, tuyệt đối chỉ có một mình y. Và cái đường chân trời cũng bỗng dưng biến mất. Ðã không còn một mục tiêu nào khác nữa. Ngay cả bây giờ nếu muốn tiếp tục cuộc hành trình y cũng không còn phải biết đi đâu. Y đang đối đầu với khoảng không vô tận.

Dĩ nhiên cũng có một tấm bảng viết rằng: “Ðây là điểm tận cùng của thế giới”, mà ai đó đến trước do lòng từ bi đã dựng lên cho bất cứ ai dám đến chốn này.

Người đàn ông đứng đó, trên bờ vực của thế giới –trên một chót đỉnh cao mà bên ngoài không còn gì khác hơn là một khối hỗn mang, là tánh không, là một trống không vĩ đại, một con số không mịt mù. Dĩ nhiên y cảm thấy kinh hoàng. Y đã không bao giờ tưởng tượng ra khối hỗn mang này –có nghĩa là nếu bạn đi đến điểm tận cùng, hoặc cũng có thể là điểm khởi đầu, bạn sẽ  phải đụng đầu với một khối hỗn mang như thế. Y đã không hề nghĩ đến chuyện này, một chuyện khá bất ngờ. Không hề có Chúa hay có Phật ở đây, không có niết bàn, không có thiên đàng -chỉ là một khối hỗn mang, hoàn toàn hỗn mang, trống rỗng. Bạn có thể hình dung ra y đang đứng trên cái mỏm đá cuối cùng, không ngớt run rẩy, lảo đảo như một chiếc lá trong ngày gió lớn.

Y đã không thể bước thêm một bước nào nữa. Y quá kinh hoàng đến độ nhảy lùi lại đàng sau để thoát thân, nhảy trở lại cái thế gian này, quên cả việc nhìn những gì ở phía bên kia tấm bảng. Dĩ nhiên ở phía bên kia cũng có một thông điệp. Ở bên này tấm bảng viết: “Ðây là điểm tận cùng của thế giới”, còn ở phía bên kia ghi: “Ðây là điểm khởi đầu của một thế giới khác.”

Nhưng vì quá kinh hoàng y đã quên rằng phía bên kia của tấm bảng có thể cũng chứa một thông điệp nào đó. Y chỉ nghĩ đến chuyện đào thoát, đào thoát ngay lập tức. Y không dám quay đầu nhìn lại. Y trở về lại với thế giới này, với thế gian, và rồi chìm ngập vào với những hệ lụy của cuộc sống đời thường không còn nhớ đến chuyện xưa, cơn ác mộng về mỏm núi cheo leo kia cũng đã xoá nhòa.

Bạn có thể là người đàn ông đó. Ðây là cảm nghĩ chân thật của tôi về mọi người. Bạn đã sống ở đây qua bao thời đại đến vĩnh cữu. Không thể nào lại không có chuyện trong một khoảnh khắc nào đó chính bạn đã đi ngang qua cái tánh không này. Không thể nào không có chuyện trong một khoảnh khắc nào đó bạn đã đi đến điểm tận cùng của thế giới. Và cũng giống như người đàn ông kia, bạn đã nhảy lùi lại, đào thoát. Bởi vì nó quá đổi kinh hoàng, quá dễ sợ. Thế nhưng nếu bạn mạnh dạn bước tới một bước nữa bạn sẽ trở thành người giác ngộ -chỉ thêm một bước nữa thôi, một bước đơn thuần.

Giáo lý của Thiền không có gì khác hơn là những lời dạy làm sao để bước thêm một bước, một bước nhảy vào tánh không. Cái tánh không đó chính là niết bàn, là Thượng Ðế. Cái khối hỗn mang đó không phải chỉ là khối hỗn mang –đó chỉ là một phía của tấm bảng. Ở phía bên kia cái khối hỗn mang kia là cả một biển sáng tạo. Những vì sao đã được khai sinh ra từ những khối hỗn mang này. Những sáng tạo xảy ra từ những hỗn mang. Hỗn mang chỉ là một mặt của cùng một năng lượng. Hỗn mang là tiềm năng sáng tạo. Tánh không là bề mặt bên kia của cái tất cả.

Thiền là một bước đơn thuần –hành trình của một bước đơn thuần. Bạn có thể gọi đó là bước cuối cùng hay cũng có thể là bước đầu tiên, điều đó không có gì quan trọng. Ðây là cái đầu tiên và cũng là cái cuối cùng – alpha và cũng là omega. Toàn bộ giáo lý của Thiền chỉ bao gồm một điểm: bằng cách nào để làm một bước nhảy vào tánh không; làm cách nào để vươn tới điểm tận cùng của tâm thức bạn –cũng là điểm tận cùng của thế giới; làm sao để đứng vững trên chóp đỉnh kia và đối mặt với vực thẳm  mà không hề sợ hãi; làm sao để thu hết can đảm và làm một bước nhảy cuối cùng. Như nhảy vào nổi chết. Như một hành động tự sát. Thế nhưng chính từ chỗ tự sát này mà tâm linh lớn dậy, và cũng chính từ chỗ bị đóng đinh trên thập giá đã dẫn đến sự phục sinh.

Nếu bạn hiểu thấu vấn đề, thì cái biểu tượng của cây thập giá, biểu tượng của người Cơ Ðốc, có thể mang một ý nghĩa vô cùng lớn lao. Chúa Giêsu bị đóng đinh trên cây thập giá –và đó cũng tức là cái chóp đỉnh. Trong khoảnh khắc cuối cùng ngài cũng sợ hãi như người đàn ông kia. Và ở cái khoảnh khắc cuối cùng đó ngài ngước nhìn lên trời kêu lớn tiếng  rằng, “Ðức Chúa Trời đang làm gì với tôi đây? Ðức Chúa Trời tôi ơi! Ðức Chúa Trời tôi ơi! Sao Ngài lìa bỏ tôi?” Một nỗi run sợ rất người, một nỗi thống khổ lớn lao. Ðối diện với cái chết, đối diện với sự hủy diệt.

Nhưng rồi Ngài đã thu hết can đảm. Ngài hiểu những gì mà mình sắp làm. Ngài đã cố trốn lánh vào với thế gian, ngài đã cố trốn lánh vào tâm thức. Tâm của ngài đã bắt đầu làm việc -“Ðức Chúa Trời đang làm gì với tôi đây?” Ðây là lời thống trách với Thiên Chúa. “Ðức Chúa Trời tôi ơi! Ðức Chúa Trời tôi ơi! Sao Ngài lìa bỏ tôi?” Hình như có một cái gì đó đang đi ngược lại những trông chờ của Chúa Giêsu. Ngài đã hiểu được điều này. Ngài là người cực kỳ thông minh. Nhìn sâu vào đó Ngài không khỏi bật cười cho sự khờ khạo của chính mình. Ta đã nói gì với Thiên Chúa vậy?

Thế rồi chỉ trong một khoảnh khắc, đã có sự chuyển hoá… Ngài thư giãn và thốt lên, “Nước Cha trị đến. Ý Cha thể hiện.” Ngài thư giản. Ðây chính là bước cuối cùng. Ngài đã chết và đã được phục sinh –trong một tâm thức mới, một sinh thể mới.

Khi bạn chết trong tâm thức bạn được sinh vào cõi ý thức. Khi bạn chết trong thể xác bạn được sinh vào một cái thể xác phổ quát. Khi bạn chết như là bản ngã bạn được sinh ra như một Thượng Ðế, như là Thượng Ðế. Khi bạn chết trong cái lãnh địa nhỏ bé của mình, bạn trải rộng ra cùng vạn hữu –chính bạn cũng trở thành cái vạn hữu đó.

Thế nên cái bước quan trọng này cần phải được thấu hiểu và tôi xin được lập lại lần nữa: điểm cuối của tâm cũng là điểm tận cùng của thế giới -bởi vì Thiền gia nói rằng thế giới do tâm tạo. Bình thường, chúng ta nuôi dưỡng cái tâm, chúng ta củng cố cái tâm, chúng ta làm cho nó trở nên có khả năng, thiện xảo, hữu hiệu. Ðó chính là những gì mà chúng ta đang làm trong các trường học, trường cao đẳng, đại học. Ðó là những gì mà chúng ta gọi là giáo dục, học vấn.

Thiền là sự giải trừ giáo dục, giải trừ học vấn. Nó dạy bạn cách làm thế nào để quẳng bỏ những gì mà bạn đã học được, trở lại là người không còn kỷ năng thiện xảo, trở lại như một đứa trẻ thơ, làm thế nào để bắt đầu hiện hữu trở lại như kẻ không tâm, ngay tại đây và không mang một cái tâm nào cả.

Tâm mang đến cho ta đủ loại khổ nạn. Trước tiên: Tâm không bao giờ an trú ở hiện tại, nó luôn đánh mất hiện tại. Thế nhưng chỉ có hiện tại mới hiện hữu. Cái tâm luôn an trú ở quá khứ -luôn luôn và luôn luôn ở quá khứ. Hoặc luôn luôn an trú ở tương lai –luôn luôn và luôn luôn ở tương lai. Cái tâm cứ tiếp tục nhảy tới nhảy lui từ quá khứ đến tương lai, từ tương lai đến quá khứ. Nó không bao giờ chịu dừng lại NGAY BÂY GIỜ và TẠI ÐÂY. Tâm chẳng khác gì cái quả lắc của chiếc đồng hồ -nó cứ tiếp tục di chuyển từ cực này sang cực khác mà không bao giờ chịu đứng yên ở ngay quảng giữa.

Thiền khẳng định rằng ta phải làm sao loại trừ được chiếc bẩy sập của quá khứ và tương lai này -bởi vì cánh cửa chỉ được mở ra trong thời hiện tại, cánh cửa chỉ được mở ra ngay trong khoảnh khắc này, ngay BÂY GIỜ hoặc là KHÔNG BAO GIỜ. Và cánh cửa đã được mở ra nhưng đôi mắt của ta cứ mờ mờ nhân ảnh như người đi đêm. Chúng ta cứ mãi nhìn vào quá khứ, chúng ta cứ mãi nhìn vào tương lai trong khi cái hiện tại nằm ở giữa cực kỳ nhỏ bé mà chúng ta không hề nhìn thấy.

Thiền khẳng định rằng trừ phi bạn buông bỏ cái tâm, bạn sẽ không bao giờ hoà điệu được với vạn hữu, bạn sẽ không thể nào rung lên cùng một nhịp đập của vũ trụ. Nếu bạn không buông bỏ cái tâm, bạn sẽ cứ mãi tiếp tục sống trong cái thế giới riêng tư do bạn tạo ra; bạn không bao giờ sống trong thế giới của thực tại, bạn vẫn mãi hoài u mê –idiotic.

Ðó chính là ý nghĩa của chữ ‘idiot’. Idiot có nghĩa là sống trong cái thế giới riêng tư biệt lập của mình. Một tên xuẩn động bao giờ cũng sống trong cái thế giới riêng tư của y. Y có ngôn ngữ riêng. Y có cung cách riêng và tự nhốt mình trong cái cung cách riêng biệt đó. Y không bao giờ chịu theo cái chung, cái đã lưu tồn. Y cứ mãi tiếp tục phóng chiếu những ý tưởng riêng của mình. Tâm là tên xuẩn động … cho dù có thông minh đến mức nào, hãy nhớ như vậy. Tên xuẩn động có thể rất là thông minh, có thể là một nhà chuyên môn, có thể tích lũy rất nhiều kiến thức, có thể có rất nhiều bằng cấp -Tiến sĩ, Thạc sĩ, v.v… - nhưng xuẩn động vẫn là xuẩn động. Chẳng có gì khác biệt cả. Tên xuẩn động chỉ có thể trở thành nguy hiểm hơn.

Trí tuệ không đến từ tâm. Trí tuệ chỉ phát khởi khi nào tâm đã bị liệng bỏ. Khi tâm bị dẹp qua một bên, trí tuệ hiện khởi. Tâm như một viên đá tảng chặn đứng suối nguồn trí tuệ. Tâm luôn luôn là một thứ đồ tồi, ngu xuẩn, thiếu trí tuệ. Hiện hữu gắn liền với tâm là một hiện hữu thiếu trí tuệ. Hiện hữu vượt ra ngoài tâm là một hiện hữu trí tuệ. Trí tuệ không hề là phẩm chất của tâm.

Tất cả nỗ lực của thiền định là đi tìm kiếm cái trí tuệ này –làm thế nào để giải trừ học vấn, làm thế nào để giải trừ kiến thức, làm thế nào để giải trừ tất cả cái quá khứ tích lũy của bạn. Một khi đã được tích lũy, nó càng trở nên rất khó khăn để giải trừ, và mỗi ngày nó lại càng lớn mãi thêm ra. Sự chồng chất cứ tăng dần. Gánh nặng trên lưng bạn cứ tiếp tục tăng trưởng trong từng khoảnh khắc. Không phải là tuổi tác đã giết chết bạn mà chính là cái gánh nặng này.

Một người không-tâm sống vượt ra ngoài cái chết bởi vì y chết trong từng khoảnh khắc. Y không hề tóm thu, y không hề nhìn lại đằng sau, y không hề nhìn về phía trước –y an trú ngay tại đây, y an trú ngay tại đây cùng với tiếng gáy “cúc-cu” của con chim cu ở ngoài kia. Y an trú ngay tại đây. Cái sinh thể của y hiện hữu ở ngay khoảnh khắc này. Y tuôn chảy trong từng khoảnh khắc. Y không hề bị đóng băng, không bị nhốt cứng vào quá khứ. Sự thực, y không có quá trình và cũng không hề mơ mộng về tương lai. Y sống như là đang sống.

Thiền cũng khẳng định một điều rằng tâm có thể hữu dụng cho thế gian nhưng không hề ích lợi gì đối với thực tại rốt ráo. Tâm hữu dụng cho cuộc sống đời thường nhưng thực tại tuyệt đối thì không. Thực tại rốt ráo là không thể nghĩ bàn bởi vì nó ở dưới và vượt ra ngoài trí tưởng. Bạn chính là cái thực tại rốt ráo đó thì làm sao mà bạn suy tưởng về nó được? Trước khi trí tưởng có mặt bạn đã là nó rồi. Trí tưởng chỉ mới được thêm vào sau này. Khi một đứa trẻ được sinh ra –nó là một thực tại rốt ráo. Rồi theo thời gian, trí tưởng xuất hiện dần; nó sẽ bắt đầu tích lũy kiến thức; nó sẽ bắt đầu viết đủ thứ lên trang sách đời của mình. Và rồi nó sẽ trở thành một người có kiến thức -biết cái này cái nọ- sẽ được gắn chặt với một cái danh hiệu nào đó, một bác sĩ, kỹ sư hay giáo sư… Thế nhưng cái giây phút mới sinh ra đời, nó là một tỉnh thức, mới mẻ, một trang giấy trắng chưa hề được viết lên chữ nào, ngay cả cái tên của chính mình. Nó không tên không tuổi và không hề có ý niệm mình là ai.

Ðây là sự trong sáng thơ ngây nguyên thủy, và đó chính là bản thể rốt ráo của chúng ta. Cái bản thể rốt ráo này hiện hữu trước và sau trí tưởng. Không phải là nó biến mất khi trí tưởng xuất hiện, nó chỉ bị che mờ -cũng giống như mặt trời bị bao quanh bởi quá nhiều đám mây, những đám mây đen. Ta tưởng như mặt trời biến mất. Chúng ta không bao giờ mất cái bản thể rốt ráo của mình, không thể nào. Ðó là ý nghĩa của bản thể rốt ráo –nó không thể bị mất. Ðó là cái bản tánh sâu sắc nhất của chúng ta. Không cách gì để mất được nó. Thế nhưng nó có thể đã bị những đám mây mờ bao phủ. Ngọn lửa có thể bị khói che và ta tưởng rằng đã mất ngọn lửa. Mặt trời có thể bị mây che khiến ta có cảm tưởng như đang ở trong đêm đen. Tình huống là như thế. Chúng ta hiện hữu trước khi có trí tưởng, đồng thời và sau khi nó biến mất –chúng ta luôn hiện hữu ở đó. Thế nhưng khi trí tưỏng xuất hiện, quả là điều khó khăn để biết rằng ta là ai, cái ý thức này đích xác là gì. Trí tưởng đã làm cho phân tâm, một loạn động.

Chỉ khi nào trí tưởng không còn có mặt ở đó ta mới có thể nối lại mối liên lạc với cái bản thể rốt ráo này. Còn nếu như chúng ta cứ suy nghĩ về nó, chúng ta cứ việc suy nghĩ suốt đời nó vẫn tránh né trí tưởng. Nó vẫn tiếp tục tìm cách tuột ra ngoài. Rồi khi thấy rằng suy nghĩ mãi cũng chẳng dẫn đi đến đâu, nó tự động ngưng lại.Nếu một người cứ tiếp tục suy nghĩ cho đến tận cùng, trạng thái ngưng suy tưởng sẽ tự động xuất hiện. Sự chấm dứt suy tưởng sẽ đến một cách rốt ráo và tự nhiên –đó là những gì mà Thiền đề xuất.

Phương pháp của Thiền được gọi là công án. Ðây là một phương pháp rất đặc biệt, một công hiến lớn lao nhất của Thiền cho thế gian này. Công án là một phương pháp đặc biệt của Thiền cũng giống như những phương pháp khác của các trường phái khác -cụ thể như, thiền minh sát, tuệ giác, đều là những phương pháp của Ðức Phật mà Ngài đã cống hiến cho thế gian -sự chú tâm cao độ. Jalaluddin, môt bậc thánh của giáo phái Sufi, cũng đã cống hiến một phương pháp khác -sự thẩm thấu, hòa nhập vào Thượng Ðế, đánh mất giác quan cuả một sinh thể. Sufi cũng còn nhiều phương pháp khác –jikra chẳng hạn, sụ nhớ tưởng đến danh hiệu của Thượng Ðế hay là quay về, xoáy vào. Những phương pháp này rất giống với tư thế Patanjali của yoga -một cống hiến đặc biệt khác. Tất cả những tôn giáo lớn đều có những cống hiến cách này hay cách khác.

Cống hiến đặc biệt của Thiền là công án. Công án là một loại câu đố bí hiểm, một loại câu đố rất đặc biệt -một loại câu đố mà xem chừng như không thể nào giải đáp được, đặc biệt là giải đáp theo cách thức thông thường.  Bạn cứ việc tiếp tục suy nghĩ. Bạn cứ vẫn phải suy nghĩ, đào sâu, và không ngừng quán tưởng về nó.

Hãy lấy một thí dụ, một thiền sinh nhận được một công án là quán  tưởng về tiếng vỗ của một bàn tay. Nhưng một bàn tay thì không thể nào vỗ được -thế là ngay từ khởi thủy, lời giải xem như đã bị chặn lại, đã bị bác khước. Một bàn tay không thể nào gây ra tiếng vỗ. Muốn vỗ phải cần tối thiểu hai bàn tay. Vỗ có nghĩa là hai cái chạm vào nhau, nó cần một sự  xung đột, nó không thể nào xảy ra với chỉ một bàn tay.

Câu đố, như thế, đã đưa ra một vấn đề không thể giải quyết. Ðây không phải là loại câu đố thông thường mà người ta chỉ cần bỏ thời gian ra suy nghĩ là có thể tìm ra lời giải đáp, không phải như vậy. Lời giải đáp không hề hiện hữu. Nó đã bị phủ định ngay từ lúc ban đầu. Một công án thường được kết cấu theo cách thức như thế để cho tâm của bạn không có cách gì nghĩ về nó được. Thế nhưng bạn bị buộc phải suy nghĩ về nó.

Thế là thiền sinh cứ phải ngồi thiền và tiếp tục suy nghĩ. Y chỉ có một việc duy nhất là suy nghĩ, suy nghĩ và suy nghĩ. Tháng này tiếp nối tháng kia và y bắt đầu khùng lên thấy rõ -tiếng vỗ của một bàn tay? Thế rồi y mang đến trình Thầy không biết bao nhiêu là kiến giải và chắc chắn là sẽ bị ông Thầy cho ăn đòn. Ðiều này cũng khá đặc biệt trong Thiền. Với tâm từ lớn lao, ông Thầy thấy rằng nếu đánh mà có thể giúp được cho học trò là ông cũng đánh ngay. Nếu ông Thầy cảm thấy cần đá, ông ta cũng sẽ sẵn sàng đá liền. Hoặc giả nếu ông Thầy thấy cần phải liệng người học trò qua khỏi cửa sổ, ông cũng không ngần ngại làm chuyện đó. Ông ta sẽ làm tất cả mọi chuyện mà ông nghĩ là có thể giúp cho người học trò đạt ngộ. Những hành động của ông thường là không hề chuẩn bị trước –ông ta nhìn suốt vào người học trò và bất cứ chuyện gì xảy ra trong tâm thức của y, ngay trong khoảnh khắc đó, ông liền ra tay tức thời. Thái độ của ông Thầy tuyệt đối sẽ không bao giờ biết trước.

Một vị Thiền sư thường rất khó đoán trước việc ông ta sẽ ứng xử ra sao. Nếu bạn đến với một ông swami Ấn giáo, bạn có thể dự đoán được những gì xảy ra. Nếu bạn nêu một câu hỏi, bạn cũng có thể đoán biết được phần nào câu trả lời.  Ông ta sẽ trích dẫn kinh Vệ Ðà, Upanishads, chẳng khác gì một con vẹt. Bạn có thể biết trước được câu trả lời của ông ta. Với một vị Thiền sư thì không như thế. Nếu bạn đến với một vị Thiền sư bạn sẽ không bao giờ biết trước được chuyện gì sẽ xảy đến. Không ai có thể biết trước được. Ngay cả sau hàng ngàn năm, họ cũng vẫn có cái thái độ đột xuất đó cho nên không có gì có thể nói trước được về chuyện họ sẽ phản ứng như thế nào trước câu hỏi, câu trả lời của bạn. Môn đồ thì thường đưa ra rất nhiều kiến giải. Nhưng những kiến giải của họ cũng chỉ thuộc loại bình thường -bởi vì hầu như không thể có lời giải đáp cho một công án. Thế nên thỉnh thoảng ngay cả khi chưa kịp nghe những kiến giải mà môn sinh mang lại, ông Thầy đã tặng cho học trò một trận đòn.

Có một lần xảy ra… Một anh môn sinh đến gặp Thầy. Trong suốt ba tháng qua mỗi ngày anh ta đều mang đến trình Thầy một vài kiến giải về công án. Hôm nay anh ta mang đến Thầy lời giải đáp rằng anh ta sẽ đập tay mình vào bức tường. Dĩ nhiên đây cũng không thể là lời giải đáp. Anh ta cũng vẫn cần đến hai –bàn tay và bức tường- tuy rằng không phải là hai bàn tay nhưng đây cũng không phải là trọng điểm của công án. Và anh ta lại bị ăn đòn.

Câu chuyện cứ tiếp tục như thế… Mỗi ngày anh ta đều trình lên Thầy một kiến giải mới, cách này hay cách khác. Lần nào anh ta cũng tưởng là kiến giải này sẽ là lời giải đáp, nhưng không. Ba tháng lại tiếp tục trôi qua và lần này anh ta đến gặp Thầy, hoàn toàn im lặng không nói một lời nào cả. Lần này ông Thầy lại tặng cho anh một cái tát đích đáng. Anh ta ngạc nhiên: “Bạch Thầy, con chưa nói gì cả mà!” Vị Thầy trả lời: “Như vậy sẽ muộn rồi. Nếu ngươi nói cái gì đó, nó sẽ muộn quá rồi.”

Ngày hôm đó, có một cái gì đó đã xảy ra cho người môn sinh. Anh ta đã không hề nói gì cả. Trước đây, mỗi ngày anh ta đều đã nói một cái gì đó và dĩ nhiên, bị đánh –đây là điều hợp lý. Bởi vì anh ta đã nghĩ rằng bất cứ điều gì mình nói ra đều sai lầm cả, thế nên mới bị ông Thầy đánh. Bây giờ thì cái lý do đó không còn nữa. Anh ta đã không nói một lời nào -tức là không còn sợ bị sai lầm- nhưng lần này vẫn cứ bị ông Thầy đánh, coi bộ còn nặng hơn. Thật là hoàn toàn vô lý, tuyệt đối vô lý. Bây giờ thì tâm của anh ta không thể nào đương đầu nổi nữa.

Khi cái tâm không còn đương đầu nổi với một cái gì đó, nó buông xuôi. Khi cái tâm cho thấy là bất lực về một vấn đề gì đó, nó buông xuôi.

Công án là câu đố bí hiểm không lời giải đáp -thế nhưng bạn bị buộc phải quán tưởng về nó. Bạn phải vật lộn với nó trong một thời gian –sáu giờ, tám giờ, mười giờ, mươi hai giờ, có khi mười tám giờ- người môn sinh chỉ ngồi đó nghiền ngẫm, nhìn vấn nạn trên mọi góc cạnh, mọi khả năng; cố gắng tìm cách nhập vào bằng ngỏ này hay ngỏ khác. Từ mọi hướng nhìn, thông qua các chiều kích khác nhau, y cố gắng giải quyết cái vấn nạn, tìm kiếm lời giải đáp. Y đến trình Thầy, và rồi bị quăng ngược trở lại với chính mình… Cái gì sẽ xảy ra?

Ngày qua ngày, những lời giải của y sẽ cạn kiệt dần. Tất cả những gì có thể là đáp số y đều đã nghĩ qua. Bây giờ có vẻ như không còn một lời giải đáp nào nữa, không còn một nơi nào để đi đến nữa. Vào cái ngày đó, y nhìn vào cái bài toán bí hiểm và chẳng còn thấy một ý tưởng nào khơi dậy ở trong đầu. Ðây chính là lằn mức –khi bạn đang nhìn vào công án và không còn một ý tưởng nào trổi dậy. Và khi không còn một ý tưởng nào khởi dậy bạn có thể nhìn xuyên suốt vào công án –đó chính là sự phi lý.

Vâng, đúng thế. Trước đây rất nhiều lần bạn cũng đã có cảm giác rằng đó là sự phi lý -thật ra, bạn đã biết hai năm rõ mười rằng đó là chuyện phi lý, rằng nó không thể nào có được lời giải đáp- nhưng đó là cái biết đến từ tâm bạn, không phải từ tuệ giác. Ðó là giải đáp của tâm bạn –rằng, nó không thể nào giải quyết được, tại sao lại phải bận tâm? Hãy quẳng nó đi. Hãy quên nó đi. Nó sẽ không bao giờ được giải quyết. Nhưng đây cũng là chuyện của tâm. Cho đến một ngày, khi cái tâm không còn gì để lên tiếng, khi nó ngưng hoạt động vì mọi nguồn mạch hoàn toàn cạn kiệt, khi nó mất đi tất cả những sở trường chuyên môn, tất cả những hiệu năng của nó, khi mà tất cả những gì là thông minh của nó cho thấy chỉ là vô dụng, lúc đó cái tâm biến mất. Trong cái lỗ hổng đó… tuệ giác. Trong cái lỗ hổng đó bạn nhìn xuyên suốt vấn đề, bạn chứng nghiệm lần đầu tiên. Trong cái lỗ hổng đó, suy nghĩ không còn có mặt nhưng tuệ giác xuất hiện –đó chính là điểm thăng hoa.

Khi suy tưởng ngừng và tuệ giác xuất hiện, khi ý tưởng biến mất và mọi sự trở nên trong suốt là lúc bạn có thể thấy được chân lý không phải là một cái gì đó có thể nghĩ bàn, chân lý phải được nhìn thấy. Ðó là lý do tại sao chúng ta gọi những người đạt đến chân lý là những kẻ giác ngộ -không phải là những nhà tư duy. Họ đã được thấy vấn đề. Họ đã nhìn xuyên suốt vào đó chứ không phải là suy nghĩ về nó -họ không phải là những đại triết gia, những nhà luận lý. Họ là những người không tâm, họ vượt ra ngoài tâm. Họ nhìn một cách trực tiếp. Không có một ý tưởng nào chen lẩn giữa họ và thực tại. Thực tại là gì, nó sẽ được phơi bày ra y như thế, như thị. Tâm của họ không còn ở đó để thực hiện chức năng thông qua tư duy. Tâm sẽ không còn gợn lên những làn sóng lăn tăn mà là một tấm gương trong suốt. Nó chỉ đơn thuần phản chiếu; dội lại nguyên dạng những gì được soi.

Nếu một người còn có một cái gì đó để suy tưởng thì chưa phải là một kết thúc đích thực. Nếu bạn nghĩ rằng vẫn còn lại một cái gì đó để nghĩ đến thì đây không phải là điểm cuối thực sự, tâm vẫn sẽ không chịu bỏ đi. Bạn không thể làm công việc đó một cách cố ý; bạn không thể nói rằng, “OK, nếu không còn gì để có thể suy nghĩ nữa tôi sẽ để tâm của tôi qua một bên và sẽ cố gắng để nhìn.” Bạn không thể nào làm được như vậy. Cái tâm vẫn còn ở đó. Ðiều này phải để cho tâm tự làm lấy và bất cứ cái gì do tâm thực hiện chỉ củng cố nó thêm. Nếu bạn vẫn còn một cái gì đó để suy nghĩ, nếu bạn nghĩ rằng tâm của bạn vẫn còn cho bạn những lời giải đáp, và ngay cả một niềm tin mỏng manh còn sót lại trong tâm, thì đấy vẫn chưa là điểm tận cùng thực sự.

Khi một người đi đến điểm tận cùng thực sự, suy tưởng chấm dứt và tuệ giác bắt đầu. Trong tuệ giác này là cả một cuộc cách mạng, một sự thay đổi đến tận gốc rễ, là sự đột biến, một sự tỉnh thức.

Cũng giống như khi bạn dùng một cái khoan máy. Bạn có thể hỏi những anh bạn thợ mộc của chúng ta ở đây –Asheesh, Christos, Siddhesh. Thiền gia ví von việc hành thiền cũng chẳng khác gì dùng cái khoan. Bao lâu mà bạn còn khoan được thì có nghĩa là chưa đến điểm tận cùng. Khi nào không còn gặp phản ứng, khi bạn không còn gì để khoan nữa –nó kêu zzzzzzzz- thì đó mới là tới mức. Tôi không phải là thợ mộc nhưng tôi biết nó đã đi xuyên sâu vào trong như thế nào. Tôi chưa hề dùng cái khoan nhưng đây là là cách mà mũi khoan đi sâu vào trong. Và đột nhiên cái khoan không còn gặp sức đối kháng. Thế là không còn gì để khoan nữa. Tư duy trở nên bất lực.

Khi bạn không còn khoan được nữa, có nghĩa là đã tới điểm tận cùng; khi bạn không thể suy tưởng được nữa, điểm cuối đã đạt đến. Lúc đó sẽ không còn lời, không còn ý tưởng, không còn hình ảnh, không còn gì cả, chỉ là tánh không. Bạn đã đến điểm tận cùng của tâm, hay cũng có thể gọi là điểm tận cùng của thế giới. Bạn sẽ đi ngang qua tấm bảng ở đấy có hàng chữ: “Ðây là điểm tận cùng của thế giới” –nhưng tới chỗ đó rồi bạn chớ vội bỏ chạy. Còn có phía bên kia của nó nữa.

Cái phía bên kia mới là thực. Cái phía tận cùng thế giới ở bên này là ảo. Khởi đầu Thượng Ðế là thực. Tận cùng thế giới chỉ có nghĩa là giai đoạn bệnh hoạn kết thúc; ở phía bên kia lành mạnh bắt đầu. Ðây là lần đầu tiên bạn khỏe mạnh thực sự, là một tổng thể, thánh thiện.

Thế nên đừng bỏ chạy. Ðây là một kinh nghiệm kinh hoàng. Khi cái mũi khoan của tâm  không còn khoan được nữa thì quả là một mối kinh hoàng. Từ lâu bạn đã quá gắn bó với tâm đến độ bạn nghĩ rằng tâm với bạn là một. Thế nên bây giờ cái tâm không còn làm việc nữa, không thể hoạt động nữa, bạn cảm thấy như mất mát cái gì –“Phải chăng ta đã khùng rồi hay cũng gần như thế?”

Vâng, nó gần giống như khùng. Tôi nói ‘giống như khùng’ thế nhưng nó không tương tự, không giống y hệt như khùng.  Khi khùng, tâm vẫn tiếp tục làm việc. Thật ra, khi khùng tâm còn hoạt động hơn mức bình thường –nó làm việc không ngưng nghỉ trong suốt hai mươi bốn tiếng. Nó bắt đầu hoạt động một cách nghịch lý. Nó trở nên khác thường. Nó không còn ở trong vòng luận lý, lý trí, ngay cả không theo những gì mà người ta gọi là hợp lý. Cái tâm đó như tỏa ra khắp mọi hướng; nó trở nên mâu thuẫn, nó mất hết tất cả những mối liên hệ với thực tại –nhưng nó vẫn thực hiện chức năng của mình. Hãy để ý điểm này: người khùng có cái tâm phong phú hơn là của bạn. Thế nên bạn sống với tâm mình quá mức, một ngày nào đó bạn cũng sẽ phát khùng. Người khùng chỉ đứng ở trước bạn một tí trong cái hàng người sắp hàng  nối đuôi đó. Họ đã dùng đến cái tâm quá nhiều hơn là bạn. Họ đã sử dụng nó tối đa cho nên mới phát khùng. Họ là những người có cái tâm cực kỳ phong phú.

Khi đại ngộ xảy ra hay là khi mũi khoan tâm dừng lại không còn hoạt động nữa, ngay khoảnh khắc đó có thể là bạn có cảm giác mình đang phát khùng; nhưng thực ra sẽ không bao giờ có chuyện như vậy bởi vì khi bạn còn mang một cái tâm thì mới có chuyện phát khùng. Bây giờ không còn tâm nữa thì làm sao bạn có thể khùng được? Vâng, ngay trong khoảnh khắc đó ý tưởng bị phát khùng có thể đến với bạn –cũng dễ hiểu thôi, bởi vì bạn sống gắn bó với cái tâm trong một khoảng thời gian dài, bây giờ bỗng dưng nó ngưng hoạt động. Bạn sẽ rơi hụt hẩng vào một khoảng trống không. Khoảng trống không này rất là kinh khiếp. Nó giống như cái chết. Tự dưng bạn biến mất, mất hết mọi ý niệm về gốc nguồn. Một sự tê liệt hoàn toàn –trong khoảnh khắc đó.

Ðây chính là trọng điểm mà bạn cần một vị Thầy để đẩy bạn vượt qua. Nếu ông ta cảm thấy cần đá, ông ta sẽ đá. Nếu ông ta cảm thấy cần đánh, ông ta sẽ đánh. Nếu cần ôm hôn bạn, ông ta sẽ ôm hôn. Không ai biết trước được. Ngay cả chính vị Thầy cũng không biết được một cách chính xác cái gì cần thiết cho cái khoảnh khắc đó. Chính cái khoảnh khắc đó sẽ quyết định. Rồi chỉ với một cử chỉ nhỏ thế là bạn được đẩy qua bờ. Bạn đã thực hiện bước đầu tiên và cũng là bước cuối. Và một khi bạn đã thực hiện bước nhảy này, thấy rõ được bờ bên kia của hiện tượng và đọc được phía bên kia của tấm bảng, tại khởi điểm này là bắt đầu Thượng Ðế. Bạn an lạc. Không còn một vấn nạn nào.

Mọi vấn nạn đã rời xa. Thật ra, những đầu mối của tất cả mọi vấn nạn –cái tâm của bạn- đã rời xa. Bạn bắt đầu khởi sự sống một đời sống không vướng mắc hệ lụy. Bạn bắt đầu được sống lần đầu tiên.

Tuy nhiên nếu bạn còn tìm kiếm Thượng Ðế, hay Phật, hay Chúa Giêsu hay bất cứ cái gì khác thì như vậy bạn vẫn chưa đến được điểm cuối, hãy nhớ như vậy. Nếu bạn đã tới được điểm này rồi bỗng dưng bạn thấy Chúa Giêsu đứng trước mặt mình ban rải lòng từ và yêu thương của Ngài đến bạn, thì có nghĩa là bạn vẫn chưa đến được điểm cuối cùng thực sự. Tâm của bạn vẫn còn cố gạt gẫm bạn một lần cuối cùng. Hoặc giả bạn trông thấy Krishna với cái ống sáo quen thuộc đang tấu lên một bản nhạc tuyệt vời… Ðây vẫn là những nỗ lực cuối cùng của tâm nhằm cám dỗ, đánh lạc hưóng bạn. Hoặc giả bạn trông thấy Thiên Chúa đang ngự trên chiếc ngai vàng, chung quanh là những thiên thần, thế là bạn lạc lối rồi. Ðây vẫn chưa là điểm cuối thực sự.

Ðây cũng vẫn là những phóng chiếu của ý tưởng. Bạn phải hiểu rõ điều này bởi vì Thiền không dung thứ những chuyện như vậy. Bởi vì nếu bạn còn có một cái gì đó để thấy, có nghĩa là bạn vẫn còn đối tượng để nhắm đến, và như vậy bạn vẫn chưa đến đích thật sự. Vẫn còn một cái gì đó để bạn tiếp tục khoan.

Ðó là lý do tại sao mà Huệ Năng, một vị đại Thiền sư từng nói rằng, “Trên hành trình của bạn, nếu gặp Phật, hãy giết Phật ngay lập tức. Nếu gặp Tổ, Bồ Ðề Ðạt Ma, bạn phải giết Tổ ngay lập tức.” –Phùng Phật sát Phật, phùng Tổ sát Tổ.

Không nên có sự khoan dung nào. Cứ tiếp tục khoan tới. Khoan luôn cả Phật. Trừ phi bạn đạt đến tánh không, vẫn cứ phải tiếp tục khoan.

Ở cái đất nước này, đây là điều vô cùng khó khăn bởi vì đất nước này đã từng đạt đến điểm này không biết bao nhiêu lần nhưng rồi vẫn bị kẹt cứng ở đó. Chỉ có một mình Ðức Phật là người đã đi được bước đầu tiên và là bước cuối cùng -chẳng có ai đi đến được điểm cuối ngoại trừ một người. Người ta dừng lại khi thấy Thượng Ðế đứng ở đó tuyệt vời biết bao… Quá đổi tuyệt vời! Ðâu có ân sủng nào bằng khi được thấy Thượng Ðế ban rãi thánh sủng khắp nơi hay thấy kundalini khởi hiện. Ðó là một kinh nghiệm tuyệt vời, quá đổi tuyệt vời, bạn chưa hề trãi qua những gì như thế trước dây. Hoặc giả ánh sáng đang tràn ngập trong bạn, luồng ánh sáng vô tận như có hàng ngàn mặt trời đang chiếu soi cùng một lúc. Những luồng ánh sáng thật huy hoàng, thật chói lọi, thật khó tưởng tượng nổi. Hoặc giả bạn trông thấy đoá sen, một đoá sen ngàn cánh đang nở ra trong huyệt sahastrar của bạn, trong đầu bạn. Bạn như được chuyển nhập vào một thế giới khác.

Nhưng Thiền bảo rằng bạn cứ vẫn phải tiếp tục khoan. Kudalini khai mở, chưa phải là điểm cuối. Bạn trông thấy ánh sáng, chưa phải là điểm cuối. Ðoá sen mở ra, chưa phải là điểm cuối. Vẫn cứ phải tiếp tục khoan. Cho đến khi nào không còn gì để khoan. Những kinh nghiệm vừa qua là một trở ngại bởi vì những kinh nghiệm đó chỉ là những trò chơi do tâm tạo. Mà tâm thì cực kỳ thông minh thế nên nếu nó thấy bạn đang tìm kiếm Thượng Ðế, nó cung cấp Thượng Ðế. Ðó là luật cung cầu. Nếu thấy bạn đang mê đắm Krishna, tâm sẽ mang Krishna đến. Tâm sẽ bảo bạn, “OK. Này đây là Krishna. Hãy giữ lấy.” Thế nên chớ vội dừng lại, bằng không bạn sẽ không bao giờ đi được đến đích cuối cùng -bạn lại đánh mất mình trong Krishna lần nữa.

Bởi vì không sớm thì muộn Krishna cũng sẽ ra đi. Khi cái tâm dừng lại, Krishna sẽ không còn. Vấn đề có thể xảy ra như thế này: Bạn trông thấy Krishna với cái ống sáo quen thuộc đang cất tiếng hát cùng với một đàn thiên nữ xinh đẹp tuyệt trần đang nhảy múa chung quanh Ngài, những gopis -thế rồi sớm muộn gì  bạn cũng sẽ quên luôn Krishna và phải lòng một cô thiên nữ gopi xinh xắn nào đó. Thế là bạn lại trở lại thế gian. Bạn lại trở về nhà.

Cái tâm rất thông minh lém lỉnh nên khi nó đối diện với một vấn đề sinh tử của chính nó –khi bạn nhập thiền, đó là vấn đề sinh tử của nó- cái tâm sẽ cố gắng tìm mọi cách để tự bảo vệ mình. Ðó là vấn đề sống còn. Cho nên đừng bao giờ lắng nghe nó.

Ngài Huệ Năng dạy rằng, “Các ngươi thường được dạy là hãy quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, nhưng ta bảo các ngươi rằng phải tự quy y chính mình.” Nếu bạn quy y Phật thế rồi Phật sẽ khởi hiện ra như một đoá hoa sen -thật tuyệt vời, thật cực kỳ tươi đẹp, thật thanh thoát, thật thánh thiện- và ngài Huệ Năng bảo, “Hãy giết ông ta ngay lập tức.” Không nên chậm trễ một phút giây nào cả bởi vì Huệ Năng lo rằng bạn có thể sẽ lạc lối. Hãy tiêu diệt ông ta. Hãy từ biệt ông ta ngay tức khắc. Hãy nói rằng, “Rất cảm ơn, nhưng làm ơn đừng cản lối tôi.” “Ðừng quy y Phật,” đó là câu nói của ngài Huệ Năng, một đệ tử của Phật gia. “Ðừng quy y Pháp, dharma. Ðừng quy y Tăng, sangha. Ta bảo các ngươi rằng, hãy quy y chính mình.”

Khi bạn được bỏ lại trơ trọi một mình, hoàn toàn một mình, bạn sẽ đến bến bờ. Một khi còn một cái gì khác, có nghĩa là vẫn còn đối tượng, như vậy bạn sẽ  không bao giờ đạt đến. Bạn vẫn còn ở trong nhị nguyên. Nó vẫn tìm một cách thế mới mẻ để sinh tồn. Khi chỉ còn lại một, lúc đó bạn sẽ đến bến bờ -thế nên hãy quy y chính mình.

Ngài Huệ Năng dạy tiếp, “Lời khuyên của ta với các ngươi là, vô tác, yên nghĩ. Ngay cả cái lão mắt xanh man di mọi rợ Bồ Ðề Ðạt Ma kia có đến đây, ông ta cũng dạy các ngươi chừng đó chuyện -vô tác. Mặc y phục, ăn uống, đi cầu –như thế. Không chết, nên không sợ hãi, bởi vì có ai đâu mà chết. Không đầu thai luân hồi, nên không sợ hãi, bởi vì có ai đâu mà đầu thai luân hồi. Luôn luôn ở tại đây. Không có chốn nào để đến.”

Khi ngài Huệ Năng sắp viên tịch, có người hỏi, “Bạch Thầy, Thầy sắp đi đến đâu?” Ngài Huệ Năng mở mắt, bảo: “Sao lại có một câu hỏi đần độn như thế? Người ta đi chỗ nào?  Không có chốn nào để đến cả. Người ta chỉ có một chỗ là NƠI ÐÂY – BÂY GIỜ.”

Bạn có nhìn thấy cái phẩm chất của ý thức này không? Bạn luôn luôn BÂY GIỜ và Ở ÐÂY, bạn không thể nào là LÚC ẤY và Ở ÐÓ được. Làm thế nào mà bạn có thể hiện hữu lúc ấy và ở đó? Khi cái ngày mai kia đến, nó luôn luôn đến như là ngày hôm nay; nó không bao giờ đến như là một ngày mai. Khi nó trôi qua người ta gọi đó là ngày hôm qua, khi nó chưa đến, người ta gọi đó là ngày mai, thế nhưng bất cứ lúc nào nó có mặt cũng vẫn là ngày hôm nay và bạn chỉ có thể hiện hữu trong ngày hôm nay. Bạn không thể có mặt vào ngày hôm qua –nó không hiện hữu. Bạn cũng không thể có mặt ở ngày mai –nó chưa đến. Bạn luôn luôn BÂY GIỜ và Ở ÐÂY. Bạn có để ý đến cái ý niệm này không? Bạn không thể ở bất cứ nơi nào khác được. Như ngài Huệ Năng đã nói, “Ta có thể đi đâu bây giờ? Trước tiên, không có chốn nào để đến cả và cũng không có ai để đi đến bất cứ nơi đâu. Ta đã là một với tất cả. Không có cái chết để phải sợ, không có luân hồi để phải kinh hãi, không có niết bàn để vươn tới, không có ai giác ngộ để đạt đến. Cố gắng để sống một cách bình thường, và vô tác.”

Ðó là cách tiếp cận của Thiền: Không có gì ở đó để hoàn tất. Không có gì để làm. Ta cứ là ta. Yên nghỉ, sống bình thường, sống tự nhiên. Ðói thì ăn, mệt thì ngủ, cần thì bài tiết.

Thiền là cách sống tự nhiên. “Sống tự nhiên là hợp đạo. Hãy để tâm thong dong tự tại. Không niệm ác, không niệm thiện. Không bám víu vào bất cứ cái gì. Ðó là đạo.”

Như vậy là đủ. “Không bám víu vào bất cứ cái gì.” Bên ngoài cũng như bên trong,  phải luôn ghi nhớ như vậy. “Không bám víu vào bất cứ cái gì.” Có lúc bạn bám vào tiền, vào chồng, vào vợ, và có lúc trong nội tâm bạn bắt đầu bám vào Krishna, vào Christ,…-bạn cứ không ngừng bám víu. “Không bám víu vào bất cứ cái gì.”  Chỉ như vậy bạn mới có thể đạt tới điểm tận cùng của thế giới. Tận cùng cũng là bắt đầu và hỗn mang là sáng tạo.

Một vị Thiền sư khác, Hoàng Chiến, có nói, “Tại đây, ngay chỗ này, ta không có chân lý nào để truyền dạy các ngươi. Công việc của ta chỉ là làm nhẹ bớt gánh nặng của cái chết đang đeo cứng trên lưng các ngươi. Sứ mệnh của ta là hủy diệt tất cả những gì đã trói buộc và biến các ngươi thành tên nô lệ, nhiệm vụ của ta là giết chết bất cứ cái gì và bất cứ ai đang đứng chặn giữa các ngươi và chính mình.”

Thiền giả như thế là những người thực sự có phẩm chất khác biệt. Những phát biểu kiểu này bạn không thể tìm thấy ở bất cứ nơi đâu -những cách nói nổi loạn, những phát biểu như thế nó bốc lửa, rực rỡ và sống động làm sao. Cả ngàn năm đã trôi qua, Huệ Năng vẫn còn mang vóc dáng của một người nổi loạn. Bạn không thể tạo dựng nên một truyền thống từ ngài. Thiền là một tôn giáo đã không bị biến thành một truyền thống -bản chất của nó là không thể. Nó không cho phép  bất cứ cái gì trở nên ổn cố, kể cả một ông Phật ở trong bạn. Nó cũng không hề nói đến chân lý. Nó tuyên bố, “Tại đây, ngay chỗ này, ta  không có chân lý nào để truyền dạy các ngươi. Ta lấy đi tất cả các thứ.” Và khi không còn lại bất cứ cái gì, đó là chân lý –khi bạn bị bóc trần, hoàn toàn trần trụi. Khi không còn gì lại ở bạn, chỉ là một sinh thể tinh khôi, đó là chân lý.

Vâng, ông Hoàng Chiến này đã nói rất đúng -“Tại đây, ngay chỗ này, ta  không có chân lý nào để truyền dạy các ngươi.” Và đó cũng là những gì mà tôi đang làm ở đây. Tại đây, ngay chỗ này, tôi cũng  không ban phát cho bạn bất cứ thứ chân lý nào, tôi chỉ lấy đi những dối trá ở trong bạn -những dối trá mà bạn đã tích tụ từ hằng bao thế kỷ, những nhãn quan sai lầm, những ý niệm phi lý. Tôi sẽ lấy chúng ra từ từ. Tôi chỉ lấy đi của bạn mà không hề cho bạn cái gì cả. Khi bạn đã buông bỏ tất cả các thứ và không còn bám víu vào bất cứ cái gì, bỗng dưng nó hiện ra. Nó vẫn luôn có mặt ở đó, nhưng mãi đến bây giờ đôi mắt của bạn mới được mở ra hoàn toàn.

Thiền, khi diệt cái tâm, cũng diệt luôn cái ngã của bạn -bởi vì đây chỉ là hai tên gọi khác nhau của cùng một thứ.

Bây giờ hãy lắng nghe câu chuyện của Suzuki viết về Ryokan, một vị đại Thiền sư.

Ryokan đã dùng phép ám tỷ trong một bài thơ nói về một bụi tre trồng chung quanh thảo am của ông, với rất nhiều nụ măng đã mọc lên ở đó. Ngoài chuyện thực phẩm, ông đặc biệt rất thích chúng ở chỗ chúng mọc thẳng, và xanh tươi quanh năm. Rễ của chúng bám chặt vào đất và thân rỗng, một biểu tượng của tánh không.

Thiền gia luôn luôn ưa thích cây tre. Có thể nói rằng cây tre là một biểu tượng của họ. Lý do tại sao? Bởi vì nó xanh tươi quanh năm, xanh suốt bốn mùa –mùa mưa đến, rồi mùa hạ, rồi mùa đông, nó vẫn cứ xanh. Không có gì làm nó thay đổi. Nó sống như là vĩnh cữu. Màu xanh của tre mang ý nghĩa của tươi mát, trẻ trung, lộng lẫy, sống động. Có vẻ như nó không mang sức nặng của cái chết.

Thứ hai nữa, rễ của chúng bám rất chặt vào đất, nó đứng vững vàng trên mặt đất. Ðây là một điểm rất có ý nghĩa cần phải lưu ý. Con người cần phải bám vững trên mặt đất. Chúng ta đang sống trên trái đất này, chúng ta thuộc về trái đất và là sản phẩm của trái đất. Chúng ta cần phải bám vững trên mặt đất này. Thế nhưng có rất ít người như vậy; họ như là những thân cây bị trốc rễ. Và một đìều đặc biệt là, chính những cái gọi là tôn giáo của bạn đã làm cho bạn bị bật gốc. Bạn bắt đầu sống ở trên trời cao, ở một cõi thiên đàng nào đó, và quên bẳng đi cái trái đất này. Mà thật ra, không phải chỉ quên, bạn còn được dạy để chống lại nó. Bạn lên án nó. Như vậy làm thế nào bạn có thể bám chân trên mặt đất trong khi không ngừng lên án nó?

Thiền rao truyền những hiểu biết vững chắc về thế gian. Nó không hề chống lại thế gian, nó vượt ra ngoài cõi thế -hãy nhớ điều này. Nó không hề mang đến cho bạn một thứ tôn giáo phi thế gian, nó dạy bạn một tôn giáo rất thế gian thế nhưng cũng rất không thế gian. Nó bảo bạn: cứ sống trong thế gian này nhưng không để bị cột chặt vào đó. Nó không hề bảo bạn: hãy lìa bỏ thế gian.

Ðó cũng chính là quan điểm của tôi, thế nên tôi rất tâm đắc với Thiền. Chúng tôi rung động cùng chung một tần số.

Cây tre bám rất chặt vào đất. Nó vươn cao lên  bầu trời. Nó vươn cao hết mức. Tre chỉ là một loại cây gầy guộc nhưng nó đánh bại rất nhiều loại cây khác. Nó vượt lên rất cao. Nó chuyển động trong gió bảo mà không một chút sợ hãi vì đã bám chặt vào đất. Nó cất lên hàng ngàn lời ca trong trời cao nhưng không làm phiền lòng mặt đất. Nó có cánh nhưng mà cũng có rễ.

Và một điểm thứ ba có ý nghĩa hơn cả là: Nó rỗng không ở bên trong. Ðó là điều mà con người nên như thế. Bám chặt trên mặt đất, luôn xanh tươi, trẻ trung, tươi mát, sống động, rung động, tuôn chảy cùng với năng lượng, nhảy múa, chúc tụng cuộc đời, nhưng trống rỗng ở bên trong -trống rỗng như một cây tre.

Ryokan chắc là rất yêu tre bởi vì ông không ngừng ngợi ca nó trong những bài hát; và vẽ về tre trong rất nhiều họa phẩm.

Ryokan rất thích đặc tính này của cây tre.

-đặc tính rỗng không.

Một lần, người ta kể lại, có một mụt măng vừa mới đâm chồi ra khỏi lòng đất ngay trong phòng riêng của ông. Ông tỏ ra rất thích thú về chuyện này. Cuối cùng, khi thấy cây măng tre ngày càng cao, ông bắt đầu tìm cách mở cái nóc nhà cho nó có đủ chỗ để phát triển.

Hãy suy nghĩ điểm này. Một mụt măng bắt đầu mọc lên trong chòi của Ryokan. Ông ta chẳng những không cắt mụt măng đi, mà bắt đầu tìm cách dở nóc nhà vì cây tre cần trời cao, cần không gian để tăng trưởng. Cái nhà không quan trọng bằng cây tre -một cây tre rỗng đã mọc lên trong đó, một cây tre sinh động đang mọc lên trong đó.

Và rồi một chuyện đã xảy ra...

Ryokan đã tìm cách đốt một cái lỗ ở trên mái nhà bằng cây đèn cầy.

Suzuki viết :

Có phải ông ta đã nghĩ rằng đó là cách thức dễ nhất để hoàn thành công việc? Có thể là ông ta đã không hoạch định trước như thế, đơn giản là ông ta chỉ muốn có một khoảng trống cho cây tre con phát triển và bỗng thấy cây đèn cầy trong lúc này có thể làm được chuyện này.

Không phải vậy. Tôi không nghĩ như thế. Ðây là cung cách của các Thiền gia. Nếu cần phải hủy diệt cái gì, họ sẽ hủy diệt nó hoàn toàn. Họ thường dùng những bước rất quyết liệt. Và đây là một bước quyết liệt -đốt cái mái nhà.

Suzuki viết tiếp:

Thế nhưng bất hạnh thay, cái mái nhà bắt lửa nhiều hơn là chỗ ông dự tính ban đầu, và toàn bộ cái nhà, cùng với cây tre đều bị thiêu rụi.

Ở đây Suzuki nói rằng ‘bất hạnh thay’. Không, không đúng như vậy. Ryokan biết rằng đó chẳng phải là chuyện bất hạnh gì cả. Cái mái nhà phải được dẹp bỏ, nguyên cả cái nhà phải được dẹp bỏ.

Khi một cây tre bắt đầu mọc lên ở trong bạn, khi một cái gì đó mới mẻ khởi hiện ở trong bạn -gọi đó là thiền định, toạ thiền- khi nó bắt đầu nẩy mầm trong bạn thì tâm chính là cái ngôi nhà bao quanh -bởi vì ngay từ điểm khởi đầu bạn luôn luôn bắt đầu bằng cái tâm, ngoài ra không còn một cách thế nào khác để bắt đầu. Nếu bạn tìm đến với tôi thì cũng do cái tâm đó. Nếu bạn bắt đầu thiền định, sự bắt đầu này cũng khởi đi từ cái tâm của bạn. Ngay cả khi bạn đang lắng nghe tôi chống lại cái tâm này thì bạn cũng đang lắng nghe từ cái tâm đó, thế nên tất cả mọi chuyện đều ở trong vòng ngôi nhà của cái tâm này. Cái mái, cái sườn, cái ngôi nhà này là cái tâm và một cây tre đang mọc lên trong đó.

Ryokan đốt cái mái. Suzuki nói rằng « bất hạnh thay » ngọn lửa đã vượt ra ngoài sự kiểm soát, không những đã thiêu rụi ngôi nhà mà luôn cả cây tre ở trong đó. Suzuki nghĩ rằng khi cây tre cũng bị cháy tiêu luôn thì đó là một tai nạn. Không, không phải như vậy.

Trước tiên, để bảo vệ thiền định của bạn tôi sẽ phải thiêu hủy cái ngôi nhà tâm của bạn, thế nhưng cái thiền định do bạn khởi sự lại là một phần của cái tâm đó. Khi cái tâm bị thiêu hủy thì cái thiền định này cũng sẽ bị hủy diệt theo. Cái tâm này và sự thiền định này gắn chặt với nhau như bóng với hình. Sự thiền định này phát xuất từ tâm; nó phải gắn bó với cái tâm này. Một loại thiền định khác sẽ đến khi cả cái tâm và sự thiền định này, cả hai đều biến đi.

Vâng, đấy là ý nghĩa của câu chuyện tuyệt vời này. Tôi hoàn toàn không đồng ý với Suzuki. Suzuki đã không nắm vững trọng điểm của câu chuyện. Ông ta đã quan tâm quá mức về chuyện cây tre. Thế nên ông ta lạc lối. Thật ra, không phải ‘bất hạnh’ mà là điều may mắn khi đám cháy lan rộng -nó đã được nhắm đến mục đích như vậy. Khi một vị Ðại Thiền sư như Ryokan làm bất cứ công việc gì, ông ta đều biết là mình đang làm gì. Câu chuyện vì thế không phải là một tai nạn. Trong suốt cuộc đời của một vị Thiền sư như Ryokan, không hề có chuyện tai nạn xảy ra. Tất cả đều được hành động trong tỉnh thức, hoàn toàn và tuyệt đối có ý thức.

Ðây là dụng ý của Ryokan. Cái nhà sẽ phải được dẹp bỏ cùng với cây tre trong đó. Cũng vậy, cái tâm phải được dẹp bỏ và luôn cả cái thiền định đã khởi đầu với cái tâm đó cũng phải được dẹp bỏ luôn.

Từ đó một loại thiền định khác sẽ đến không liên hệ gì với bạn cả -một cái gì đó hoàn toàn tách biệt.  Ðó là sự cắt lìa, không còn liên tục với bạn nữa. Nó đến từ Thượng Ðế, từ cái tổng thể -đó là một tặng phẩm.  Nó không do bạn tạo ra, nó xảy đến.

Bây giờ chúng ta trở lại với giai thoại ban đầu.

Một học tăng đến kiếm vị Thiền sư thầy mình để nhờ giúp đỡ về một công án cổ điển mà ông đang tập trung giải quyết: “Ý nghĩa của việc Bồ Ðề Ðạt Ma đến từ Phương Tây là gì?”

Ðây là một công án mà tôi đã từng giải thích cùng các bạn. Ðặt câu hỏi như thế cũng chẳng khác gì hỏi rằng: Mặt trời mọc ở phương Ðông có ý nghĩa gì? Hoặc: Trăng tròn có ý nghĩa gì?

Có người đã hỏi nhà danh họa Picasso... người này đã chăm chú quan sát Picasso làm việc. Y theo dõi công việc của Picasso từ đầu đến cuối và khi bức tranh hoàn tất liền lên tiếng hỏi, «Bức tranh của ông có ý nghĩa gì vậy?» Câu hỏi này đã làm cho Picasso vô cùng tức giận muốn điên người, ông la lên, «Ði mà hỏi cái hoa hồng trong vườn này ý nghĩa của nó là gì ! Tại sao người ta cứ chạy đến hỏi tôi về ý nghĩa? Nếu đóa hồng kia hiện hữu ở đó mà không cần phải mang một ý nghĩa gì thì tại sao bức tranh của tôi lại không thể có mặt ở đó mà không cần một ý nghĩa gì cả?»

Tại sao lại cần thiết chuyện đó, tại sao lại cứ luôn bị ám ảnh bởi chuyện ý nghĩa? Ý nghĩa là chuyện của tâm. Ðó là một trò chơi của tâm. Nó luôn luôn nêu câu hỏi, «Ý nghĩa là gì?»

Bây giờ cũng một câu hỏi nêu lên như thế... Bồ Ðề Ðạt Ma đã từ Ấn Ðộ đến Trung Hoa. Ông ta vào Trung Hoa từ phía Tây. Dĩ nhiên là ông ta phải vào từ một nơi nào đó. Bây giờ vị Thiền sư đưa công án này cho các môn sinh -“Ý nghĩa của Bồ Ðề Ðạt Ma đến từ Phương Tây là gì? Tại sao? Nhưng trước tiên tại sao ông ta lại đến Trung Hoa? Tại sao?»

Bạn sẽ không hỏi một đám mây trời, «Tại sao ngươi lại đến Trung Hoa?» Bạn không hỏi một ngôi sao, «Tại sao ngươi có mặt ở đó?»

Những con người như Bồ Ðề Ðạt Ma rất là thuần khiết, họ không hiện hữu thông qua ý nghĩa, họ chỉ đơn giản có mặt mà không cần mang một ý nghĩa nào cả. Họ hiện hữu không vì một mục đích nào. Họ không phải là những nhà buôn, họ như là những đóa hoa, những đóa hoa người. Họ hiện hữu mà không cần mang một ý nghĩa nào -chỉ có mặt, đơn giản như thế. Ðâu có chuyện gì khác hơn để làm? Sự hiện hữu của họ đâu có phải là chuyện duy lợi, đó là ý nghĩa -tức là không hề có một ý nghĩa nào cả.

Bây giờ thì câu hỏi được nêu ra, công án được nêu ra cho các môn sinh. Hãy suy nghĩ về nó.

Một học tăng đến kiếm vị Thiền sư thầy mình để nhờ giúp đỡ về một công án cổ điển mà ông đang tập trung giải quyết: “Ý nghĩa của việc Bồ Ðề Ðạt Ma đến từ Phương Tây là gì?”

Cái ông Bồ Ðề Ðạt Ma này mới thật là người vô nghĩa nhất đã đặt chân trên trái đất này. Bạn không thể nào tưởng tượng được có một người nào đó vô nghĩa hơn là ông Bồ Ðề Ðạt Ma. Có lúc ông ta còn qua mặt luôn cả Phật Tổ Cồ Ðàm! Trong nhiều phương diện, ông ta thật là hết mức –quá cở!

Khi ông ta đến Trung Quốc, vị Hoàng Ðế đã đích thân đến tận biên giới đón tiếp vì trong rất nhiều năm, tin tức, đồn đãi đã bay đến triều đình: Bồ Ðề Ðạt Ma đang trên đường đến đây, Bồ Ðề Ðạt Ma đang trên đường đến đây, và ông là một nhân vật rất hiếm có.

Ngay cả vị Hoàng Ðế cũng rất lấy làm thích thú. Vũ Hoàng Ðế đã đích thân đón tiếp ông. Và vị Hoàng Ðế đã không khỏi bối rối trong lần gặp gỡ lần đầu tiên này vì Bồ Ðề Ðạt Ma đã đi đến với một chiếc giày trong chân và một chiếc giày đội trên đầu.

Thật là quá mức! Vâng, vị Hoàng Ðế đã từng được nghe rằng đây là một con người rất kỳ quái nhưng mà vẫn không thể nào hình dung ra ông ta lại kỳ quái đến mức như thế. Có ý nghĩa gì đây? Cái ý tưởng đầu tiên thoáng qua tâm trí của vị Hoàng Ðế -Bồ Ðề Ðạt Ma đội giày lên đầu mang ý nghĩa gì? Thế nhưng vua cảm thấy nếu hỏi ngay thì hơi thất lễ trước khi long trọng cử hành đại lễ đón rước -với hơn một vạn vị đại tăng từ khắp đất nước Trung Quốc đển chào đón nhân vật quan trọng này. Ông ta là truyền nhân chính thức của Ðức Phật. Những gì mà Ðức Phật trao truyền cho Ma Ha Ca Diếp nay đã được truyền đến cho ông. Ông ta là truyền nhân, là người kế thừa Ðức Phật Tổ.

Ngay cả những vị sư đón tiếp cũng cảm thấy bồn chồn đứng ngồi không yên -bởi vì họ lo lắng không biết vị Hoàng Ðế sẽ nghĩ gì đây? Không chừng cái lão Bồ Ðề Ðạt Ma này sẽ làm hủy diệt mất danh tiếng của họ hoàn toàn. Coi thật là mất lịch sự và chẳng khác gì tên khùng! Hay có gì sai lầm chăng? Vị Hoàng Ðế cũng đã sửa soạn để nói vài điều nhưng quả thật là khó khăn khi phát biểu trước mặt người này. Vua đã sửa soạn bài nói chuyện rất công phu và cả triều đình đã tốn nhiều thời gian để soạn thảo và tập dượt. Bây giờ thì mọi chuyện đã trở nên vô nghĩa. Cái lão này đang đứng trân trân ra đó –ngay cả ngồi cũng không chịu ngồi nữa- chỉ đứng đó với chiếc giày đang đội trên đầu. Các bạn hãy tưởng tượng ra hoạt cảnh này!

Cuối cùng vị Hoàng Ðế lên tiếng, « Bạch Sư, trẫm xin thất lễ nhưng xin được hỏi sư một điều. Tại sao sư lại đội chiếc giày lên đầu ? » Bồ Ðề Ðạt Ma trả lời, «Tại sao lại không nhỉ? Chiếc giày này đã thấm mệt rồi, nó đỡ bước ta bao lâu nay -tại sao ta lại không thể đỡ bước nó?»

Bồ Ðề Ðạt Ma đang nói gì vậy? Ông ta muốn nói rằng, «Ðừng có hỏi về  ý nghĩa nữa.»

Thời gian qua người ta mới quen dần cái cung cách của ông, mới hiểu được những điều ông nói. Người ta kể lại ông đã bảo các môn đệ rằng, «Ta chỉ mới cho ông vua ấy nếm thử qua cái mùi vị của ta để ông ấy không bao giờ còn hỏi về cái ý nghĩa. Vạn hữu an trụ ngay từ thuở ban sơ. Ta đã phải làm những chuyện vô nghĩa lý vì ta là người không mang trong mình một ý nghĩa nào cả -như một đóa hoa, như một đám mây, không cần phải mang một ý nghĩa nào cả.»

Hãy suy nghĩ về điều này. Sự hiện hữu không mang một ý nghĩa nào cả. Hãy trông kỹ đi. Không có vấn đề ý nghĩa trong hiện hữu. Ý nghĩa chỉ là sản phẩm của con người. Và bởi vì bạn cứ luôn luôn chạy đi tìm kiếm ý nghĩa, bạn bắt đầu cảm nhận sự vô nghĩa. Hãy nhớ như thế... Bởi vì bạn luôn tìm kiếm ý nghĩa –«Cái này có ý nghĩa gì?» -không sớm thì muộn rồi bạn cũng sẽ nhận ra rằng nó không mang một ý nghĩa nào cả. Lúc đó là cả một đại họa! Cái đại họa này đang xảy ra ở phương Tây. Những nhà tư tưởng lớn của phương Tây hiện đang ở trong khổ nạn. Cái khổ nạn đó là: Ý nghĩa của đời sống là gì? Nó có vẻ như rất vô nghĩa. Thế nhưng họ đã được huấn luyện rằng con người chỉ có thể sống một đời sống có ý nghĩa. Bây giờ tốt nhất là họ nên lắng nghe Bồ Ðề Ðạt Ma. Họ nên tìm đến Thiền là vừa.

Thiền cho rằng không có gì ý nghĩa cả. Không cần thiết phải tìm kiếm nó. Hãy tận hưởng cái vô nghĩa vĩ đại này. Không hề có mục đích. Vạn hữu không đi đến bất cứ nơi đâu, nó không hề có mục đích để hướng đến. Nó là Ở ÐÂY; nó là một lễ hội; nó là niềm vui; nó là một chuyện đùa. Ðó là ý nghĩa của những gì mà Ấn Giáo gọi là leela. Ðó là một cuộc chơi. Cái danh xưng này được dùng rất chỉnh. Leela có nghĩa là một cuộc chơi. Trong trò chơi bạn không cần phải hỏi cái ý nghĩa. Không có ý nghĩa trong đó. Cuộc chơi tự nó là để vui, phải cho thật vui.

Thế nên từ đó đã có không biết bao nhiêu công án tập trung chung quanh Bồ Ðề Ðạt Ma: Ý nghĩa của ông ta là gì ? Ý nghĩa của việc Bồ Ðề Ðạt Ma đến từ Phương Tây là gì ?

Vị Thầy bảo rằng trước khi đi vào vấn nạn này, vị học tăng nên lạy ông một cái lạy thật sâu.

Ðây là những gì mà tôi rất muốn các bạn hiểu một cách thấu đáo. Vị học tăng này đến với một câu hỏi. Ông ta chắc chắn là cần đến sự giúp đỡ của Thầy. Ông ta đã đánh vật với cái công án này trong rất nhiều tháng, có thể trong nhiều năm. Bạn không hiểu được sự kiên nhẫn của kẻ học Thiền. Nhiều khi mất cả đến hai chục năm. Một người cứ tiếp tục đánh vật với cùng một vấn nạn qua hằng bao năm tháng, hết ngày này đến ngày khác, hết năm nọ qua năm kia. Bao nhiêu mùa qua đi và y chỉ tập trung vào một chuyện duy nhất. Y mất tất cả những ý niệm về thế giới chung quanh. Tất cả ý thức của y đều đổ dồn vào một vấn nạn –mà y biết tận cùng của nó cũng chỉ là sự vô nghĩa. Nhưng y phải không ngừng làm việc, phải tiếp tục khoan –cho đến khi nào không còn gặp sự phản kháng lại.

Người học tăng này có thể đã tập trung suy nghĩ trên công án này trong rất nhiều năm và chẳng lãnh hội được điều gì cả. Thế nên cuối cùng ông ta phải tìm đến Thầy để nhờ giúp đỡ. Ông ta muốn có những giúp đỡ cụ thể. Ông Thầy sẽ làm gì đây? Chắc sẽ đưa ra một vài gợi ý. Một vài lộ trình. Một vài hướng dẫn.

Và rồi ông Thầy trả lời như thế nào? Ta sẽ thấy đây là cung cách của những vị Thiền sư. Ông ta làm những chuyện hoàn toàn không ăn nhập gì với vấn đề cả. Người học trò tìm đến để xin giúp đỡ và ông Thầy bảo –

Vị Thầy bảo rằng trước khi đi vào vấn nạn này, vị học tăng nên lạy ông một cái lạy thật sâu.

Tại sao ông ta lại đòi hỏi một cái lạy thật sâu? Tại sao ông lại đòi hỏi người học trò phải quỳ mọp xuống chân mình. Thật không ai hiểu nỗi. Vị Thầy chắc đã nhìn xuyên suốt vào người học trò và chắc đã nhìn thấy vấn nạn đang nằm ở chỗ nào. Cái vấn nạn này không phải nằm ở trong vấn nạn mà là nằm ở một nơi nào đó trong cái bản ngã của người học trò. Người học tăng này chắc chắn là đã có một cái bản ngã vô cùng vi tế. Vị Thầy đã thấy rõ được cái vấn nạn này. Trong khi đó người học tăng cứ mãi đánh vật với cái công án. Ông ta có thể cứ tiếp tục quán chiếu hết đời này đến đời khác nhưng vẫn sẽ không có chuyện gì xảy ra bởi vì cái vấn nạn đang nằm ở một nơi nào khác. Ông này có thể là rất cống cao ngã mạn. Thật ra, khi bạn đến với một vị Thầy, nghi lễ thông thường là bạn qùy xuống sờ chân Thầy. Người học tăng này đã không làm chuyện đó. Khi bạn đến với một bậc Chân Sư thông thường là bạn qùy xuống lạy. Ðằng này người học trò chỉ đến để nhờ giúp đỡ.

Cái cúi lạy này chẳng là gì cả, chỉ là một động tác. Thế nhưng cánh cửa học vấn chỉ mở ra khi nào bạn buông bỏ cái bản ngã của mình. Vâng, có rất nhiều loại học vấn. Bạn có thể đi vào trường đại học, ở đó bạn không cần phải buông bỏ bản ngã. Thực ra ở đây bạn càng ngã mạn bao nhiêu bạn càng có cơ hội thành công bấy nhiêu -Ðây là nơi tranh đua của những cái ngã, những cái ngã đầy khát vọng, ganh ghét tỵ hiềm, những cái ngã đấu tranh lẫn nhau. Bạn sẽ thành công hơn với cái ngã của mình. Nếu bạn khiêm nhường thì sẽ không thể nào dành được chỗ đứng ở trong trường đại học, không bao giờ. Bạn phải tranh đua một cách hung bạo, phải có tinh thần lấn chiếm đầy bạo động, phải rất là cống cao ngã mạn, bạn phải nghĩ rằng mình là người số một trên thế giới. Như vậy may ra bạn mới có cơ may dành được cái huy chương vàng, bằng không thì không bao giờ.

Khi bạn đi vào trường đại học bạn đi vào với cái ngã, thế nhưng khi bạn đến với một vị Thầy thì đây là một loại học vấn hoàn toàn khác biệt –cái học giải trừ học vấn. Ở đây bạn phải hạ mình xuống.

Nhìn ngoài mặt thì có vẻ như người học tăng đang nêu một câu hỏi –giúp ông ta giải quyết vấn nạn của mình. Nhìn ngoài mặt thì có vẻ như ông Thầy rất tự cao tự đại. Tại sao ông ta lại đòi phải lạy mình một cái lạy thật sâu? Phải chăng đây là vấn nạn của một cái tâm cống cao ngã mạn? Vâng, nếu bạn nhìn vấn đề với cái tâm ngã chấp, bạn sẽ cho rằng ông Thầy này rất là cao ngạo. Như vậy làm sao ông ta lại có thể giúp đỡ người khác được? Người học tăng đang gặp khó khăn, thay vì tỏ tâm từ bi của mình trước vấn nạn của người học trò, ông Thầy lại đòi hỏi trước tiên phải thực hiện nghi lễ. Ông Thầy này thuộc loại gì vậy? Tuy nhiên, nếu nhìn bằng một cái tâm như thế bạn sẽ đánh mất toàn bộ trọng điểm của vấn đề.

Những câu chuyện như thế mang ý nghĩa rất sâu sắc mà bạn không thể nào hiểu nổi với cái tâm đầy ngã chấp. Vị Thầy này tuyệt đối không còn ngã chấp đó là lý do tại sao mà ông ta có thể nhìn thấy và chỉ đúng ngay vào vấn nạn. Chắc chắn là ông ta đã có một cái nhìn thấu suốt. Nhanh như một làn chớp.

Khi bạn đến với tôi cũng thế, tôi có thể thấy ngay lập tức đâu là vấn nạn. Có lúc tôi không nói ra, có lúc tôi nêu lên một vài câu hỏi... Bởi vì thế giới đổi thay không ngừng. Bây giờ nếu đòi hỏi ai đó phải qùy lạy có thể chẳng giúp đỡ gì được y mà còn cản trở y nữa là khác. Thế giới đã đổi thay. Ðây là một thế giới hoàn toàn khác biệt khi câu chuyện này xảy ra -một khung cảnh khác biệt. Bây giờ cả thế giới đã được rèn luyện, rèn luyện theo những cung cách của bản ngã.

Có lúc tôi hỏi bạn vấn nạn của bạn là gì. Tôi thấy cái vấn nạn đó và nêu câu hỏi với bạn, «Vấn nạn của bạn là gì ? Tôi muốn được nói đôi điều về nó. » Nếu tôi cảm thấy bạn tiếp cận gần với nó, tôi sẽ cho bạn một vài gợi ý, tôi sẽ đưa bạn đến gần hơn. Thế nên thay vì nói thẳng ra, « Ðây là vấn nạn của bạn, » thay vì chỉ ngay vào vấn nạn này, tôi muốn bạn tự khám phá lấy và cho tôi biết. Ðiều này sẽ giúp bạn tiếp tục duy trì cái ngã của mình. Bạn sẽ cảm  thấy là bạn đang giải thích nó với tôi, bạn cảm thấy bạn đang nói chuyện về nó với tôi, và như vậy bạn cảm thấy cái bản ngã của bạn được thỏa mãn. Tôi đã phải thuyết phục những cái ngã của bạn trước. Dĩ nhiên, cuối cùng rồi tôi cũng sẽ thuyết phục chúng tự sát, nhưng đó là giai đoạn cuối. Việc này không thể được thực hiện ngay từ đầu. Ngay khởi đầu tôi phải làm mọi chuyện để hổ trợ cho cái ngã của bạn trước đã. Khi bất cứ ai mới đến đây, tôi đặc biệt vô cùng quan tâm đến họ. Bạn càng ở đây lâu chừng nào, tôi sẽ bắt đầu quên bạn dần đi.

Trong khi vị học tăng đang thực hiện nghi lễ, ông Thầy nhanh chân phóng cho ông một cú đá đích đáng.

Thật là bẽ bàng! Ðầu tiên bạn đòi hỏi y phải qùy lạy, thế rồi bạn đánh y, bạn đá y, bạn coi y như một trái banh hay như một viên đá cản đường.

Thế nhưng ông Thầy đã đá đúng lúc. Ông đã đá đúng ngay vào cái vấn nạn của người học trò. Thế là một cái gì đó đã xảy ra sau cú đá này. Cú đá đã có tác dụng như một cú điện giật.

Cú đá bất ngờ này đã giải quyết tất cả  những mối mê mờ từ lâu đã làm cho ông lúng túng.

Cú đá hoàn toàn bất ngờ đối với người học trò. Khi bạn đang quỳ lạy một người hết sức cung kính bạn sẽ không thể nào ngờ được là người đó sẽ đá bạn. Tại sao bạn cung kính như vậy mà người ta lại đá bạn? Vâng, khi bạn đang đánh nhau với ai đó, họ sẽ đá bạn, đó là điều đương nhiên, thế nhưng khi bạn đầu hàng –sao họ lại còn đá bạn ? Thật là bất ngờ, thật là hoàn toàn phi lý.

Thế nhưng đó là luận lý của Thiền, rất luận lý. Bởi vì cái tâm không được chuẩn bị cho một cái gì đó có thể xảy đến, nó không có khả năng để xử trí trước tình huống bất ngờ, cái tâm hoàn toàn bị « sốc ». Nó không thể nào hiểu nổi, nó không thể nào lý giải được. Nó ở trong trạng thái hoàn toàn sửng sốt. Nó không thể làm gì được cả. Thật là bất ngờ, nó phát khùng lên. Thế là cái tâm ngưng làm việc, đã có một lỗ hổng, một khoảng hở khởi hiện. Cú đá đó đã mang lại cái lỗ hổng này.

Nhưng cú đá này không phải có thể ban phát cho bất cứ ai hay cho tất cả mọi người. Người học tăng kia mới xứng đáng để nhận lãnh. Ông ta đã làm việc không ngừng trong suốt bao nhiêu năm trên cái công án. Ông ta đã đi đến cái điểm mà chỉ cần một cái đẩy nhẹ, một cú đá là giải quyết vấn nạn. Tất cả những mối thắc mắc mê mờ của ông ta tan biến đi trong khoảnh khắc. Bỗng dưng y trở thành nhất thể. Tất cả mọi nghi nan biến mất. Từ cái lỗ hổng đó ánh sáng chiếu rọi, từ cái lỗ hỗng đó mọi sự trở nên sáng tỏ như ban ngày. Với cú đá bất ngờ này, một cái gì đó như một mũi tên đã xuyên thẳng vào tim ông ta.

Khi té nhủi xuống chân vị Thầy, ông ta hoát nhiên đạt ngộ.

Thiền là tôn giáo duy nhất trên thế giới giảng dạy về sự hoát nhiên đạt ngộ. Nó cho rằng sự giác ngộ xảy đến không đòi hỏi thời gian, nó có thể xảy ra trong vòng một sát na, chỉ trong một khoảnh khắc đơn thuần. Có thể bạn đã chuẩn bị hằng bao nhiêu năm trời, nhưng bất kỳ lúc nào nó xảy đến, nó xảy đến trong một chớp mắt. Nó không xảy ra từ từ, từng phần. Nó không xảy ra từng lúc, hết mảng này đến mảng khác... Nó không phát triển một cách chậm chạp. Nó là một bước nhảy. Có thể dùng một danh từ vật lý để diễn tả tình trạng này khá đúng -đó là một bước nhảy lượng tử. Một bước nhảy đột biến. Chỉ trong một khoảnh khắc đơn thuần, bạn không còn là con người cũ trước đây; toàn bộ tâm thức bạn hoàn toàn thay đổi.

Nhưng hãy nhớ một điều, nó đòi hỏi một sự chuẩn bị rất chu đáo. Tôi không hề nói rằng nếu bạn đến với tôi và rồi tôi đá vào đầu bạn thì chuyện ấy sẽ xảy ra.. Trước khi tôi đá vào đầu bạn, mũi khoan tâm của bạn phải khoan cho đến điểm tận cùng. Ðến cái mức này, khi chỉ còn lại cái cốt lõi cuối cùng, chỉ còn một chút đối kháng mỏng manh, khi mà bạn đang đứng ngay trên bờ vực, chỉ khi đó cái đá mới có hiệu quả. Chỉ một cú đá thôi và rồi rrrrrrrr... mọi chuyện giải quyết !

Sau này gặp bất cứ ai ông cũng nói: “Từ khi nhận được cái đá của Mã Tổ, tôi đã không thể nào nhịn được cười.”

Vâng, khi bạn thực chứng lần đầu, trong bạn sẽ khởi hiện một nụ cười -cười cho nỗi khốn khổ của bạn sao mà quá lố bịch, cười cho những vấn nạn của bạn sao mà quá xuẩn động, cười cho những khổ đau của bạn sao mà quá phi lý. Ðâu cần phải như thế, cũng không hề có điểm ý nghĩa nào trong những khổ đau đó. Bạn đã sống trong cơn ác mộng do chính mình tạo ra. Bạn là tác giả của nó đồng thời cũng là diễn viên; bạn là giám đốc sản xuất  và cũng là cái màn ảnh, cái máy chiếu, đồng thời cũng là khán giả và là tất cả trong tất cả. Chính bạn là tác giả mà không ai khác. Ðó là một cơn ác mộng. Như vậy đâu có nhu cầu phải sống ở trong đó cho dù là một khoảnh khắc ngắn ngủi, thế nhưng bạn đã sống ở trong đó cả hàng triệu kiếp qua –cho đến khi bừng nở nụ cười giác ngộ.

Người học tăng đã rất đúng khi nói rằng, “Từ khi nhận được cái đá của Mã Tổ, tôi đã không thể nào nhịn được cười.” Vâng, đúng như vậy. Khổ nạn của bạn thật là ngu xuẩn, thật là khôi hài. Bạn đã đeo cứng vào nó và đó là lý do tại sao mà nó có mặt. Thế mà bạn cứ không ngừng la lên, «Tôi không muốn. Tôi không muốn,» và vẫn cứ bám chặt vào. Cho đến một ngày khi bạn thực chứng, khi nhận được cú đá, khi đôi mắt của bạn mở ra và thấy được rõ ràng, bạn sẽ không thể nào tin được rằng bằng cách nào mà cái chuyện này nó kéo dài đến như thế!

Khi Ðức Phật chứng đắc xong, có người đã hỏi Ngài: «Ngài đã chứng đắc được cái gì thế?» Ðức Phật đã mĩm cười, «Không có gì cả, hoàn toàn không có gì cả. Ðúng ra ta đã đánh mất một cái gì đó; Ta không chứng đắc cái gì cả.» Người kia nói rằng, «Chúng tôi cứ luôn luôn nghĩ rằng một người giác ngộ tức là đã chứng đắc một cái gì đó.» Ðức Phật bảo, « Hoàn toàn sai lầm, tuyệt đối sai lầm. Ta không được mà chỉ mất đi – ta đã mất đi nỗi khổ đau- bởi vì vì bất cứ cái gì mà các ngươi nghĩ là ta chứng đắc, đạt đến, luôn luôn phải ở một nơi nào đó. Bây giờ ta không khỏi bật cười trước chuyện hoàn toàn lố bịch này. Tại sao ngay từ đầu ta đã để cho nó mất đi? Nó đã hiện hữu ở đó mà. Nó đã hiện hữu ở trong ta. Tại sao ta đã để lạc mất nó?»

Làm thế nào nà bạn đánh mất được Thượng Ðế. Bạn chính là Thượng Ðế, tại sao lại cứ mãi chạy đi tìm kiếm Thương Ðế ?

Như vầy tôi nghe...

Một lần có một vị Tăng hỏi ngài Huệ Năng, « Bằng cách nào để đạt thành Phật quả, bạch Thầy?» Huệ Năng đã cho ông ta một trận đòn nên thân rồi bảo, «Nếu ta không đánh  ngươi, cả thế giới này sẽ cười vào mặt ta.» Cái ông Huệ Năng này đang muốn nói gì vậy? Ý ông ta muốn nói rằng, «Cố gắng để đạt thành Phật quả là một việc làm ngu xuẩn, bởi vì bạn chính là một vị Phật. Nếu ta không đánh ngươi, mọi người sẽ cười ta –ít nhất là những kẻ hiểu chuyện, họ sẽ cười. Ta không thể nào giúp ngươi trở thành một ông Phật, trong khi ngươi chính là một vị Phật.»

Bạn đã là cái mà bạn đang tìm kiếm –cho đến khi bật ra nụ cười giác ngộ.

Hãy quán tưởng về giai thoại ngắn này. Nó mang một ý nghĩa vô cùng lớn lao. Và rồi hãy làm việc cật lực, hãy khoan vào tâm một cách triệt để, để đến một ngày nào đó, may ra bạn sẽ hưởng được một cú đá.

Chương 10.  Ðứa con hoang của những nền triết học lai căng

Câu hỏi thứ nhất:

Triết học Ðông phương đặt tính chất con người vào vị trí của một khách bàng quan trước cuộc đời. Triết học Tây phương kể từ khi khoa học phát triển, đặt phẩm cách hàng đầu của con người trong khả năng chinh phục thế giới, trong hành động. Với phân tâm học tổng hợp, Assagioli đã thực hiện một cuộc hôn phối giữa Ðông và Tây bằng cách thừa nhận cả hai, một chứng nhân thụ động và một kẻ mang ý chí tích cực. Cuộc hôn phối tạp loại này có mang lại kết quả gì không?

Vâng, nó có kết quả. Nó sản xuất ra những đứa con hoang, những nền triết học lai căng! Và những chuyện như vậy cứ không ngừng tiếp diễn.

Không có cuộc hôn phối nào có thể giúp ích gì cho con người. Chúng ta cần hợp nhất, không cần hôn nhân. Hôn nhân cũng vẫn còn mang nhị nguyên tính, hai cứ vẫn là hai. Và cả hai vẫn cứ tiếp tục đấu tranh lẫn nhau –trong tận cùng, mối xung đột vẫn cứ tiếp tục. Nó tiếp tục xảy ra trong tất cả  mọi hình thái hôn nhân bởi vì cơ bản vẫn là vấn đề thống trị. Người chồng muốn thống trị, người vợ cũng muốn thống trị. Có rất nhiều cách thức tinh vi để mè nheo, để chiếm hữu –và nó cứ  tiếp tục diễn ra như thế. Nếu bạn đang cố gắng để hình thành một cuộc hôn phối giữa Ðông và Tây, kết quả rồi ra cũng sẽ như vậy, không hơn không kém.

Hai chữ Ðông và Tây phải được xoá bỏ. Ðó là những danh từ tồi tệ. Trái đất chỉ là một thế nên đâu cần một cuộc hôn phối nào? Quả đất tròn và là một thể thống nhất, nó không hề bị chia cắt ở bất cứ nơi đâu. Không có một lằn ranh nào phân chia giữa Ðông và Tây, tất cả đều chỉ ở trong tâm thức con người, tất cả đều chỉ là chuyện chính trị. Hai chữ Ðông và Tây đã tồn tại khá lâu và gây ra không biết bao nhiêu tai họa, trở nên vô cùng độc hại. Ðã không biết bao nhiêu lần người ta cố gắng tạo ra một cuộc hôn phối nhưng không thành công bởi vì hôn nhân chẳng những đã không thể nào làm phân hủy được nhị nguyên tính; mà lại còn chấp nhận và tôn trọng nó. Người ta buộc phải nhìn vào sự phân chia này và những sai lầm của nó. Ðây là một điều sai lầm hoàn toàn, không bao giờ phản ảnh đúng sự thật.

Tâm thức con người ở đâu cũng thế –chúng ta phải thấy rõ điều đó. Tôi không bao giờ ủng hộ một cuộc hôn phối nào. Có lắm người đã cố gắng tạo nên một cuộc hôn phối giữa Ấn giáo và Hồi giáo, Cơ Ðốc và Ấn giáo, Ðông và Tây, cái nọ và cái kia. Ðiều này chẳng bao giờ thành công cả. Nó luôn luôn tạo nên một khuôn mặt giả dối rằng mọi chuyện đều tốt đẹp. Nhưng đó chỉ là cái mặt bên ngoài, không bao giờ là sự thật.  Ẩn dấu ở đằng sau vẫn là bạo động và xung đột, và cái trò chơi cũ kỹ này vẫn cứ được tiếp diễn dưới nhiều tên mới. Cũng chỉ là chuyện bình mới rượu cũ, và khi người ta chỉ thay cái bình mà không thay rượu thì có gì thay đổi đâu? Chỉ là một việc làm vô ích. Con người hôm nay cần phải nên chín chắn hơn, cần phải nhìn sâu vào mọi chuyện, và nếu thấy những việc làm này vô nghĩa thì nên liệng bỏ chúng đi.

Tại sao lại phải cần một cuộc hôn phối? Vấn đề đơn giản là chỉ quẳng bỏ toàn bộ cái ý thức đã làm phân cách nhân loại –những tôn giáo, những bán cầu, những địa lý, những quốc gia. Tất cả mọi chia cắt đều phải được biến mất. Chỉ như vậy thì thế giới này mới có thể sống trong hoà bình an ổn.

Tại Tây phương đâu thiếu gì những người mang tinh thần Ðông phương không kém gì những người phương Ðông -cụ thể như các vị: Eckhart, Jacob Boehme, Plotinus, Pythagoras, Heraclitus. Họ Ðông phương cũng không khác gì Ðức Phật, Long Thọ, Sankhara, Lão Tử. Và cũng không thiếu những người mang tâm hồn Tây phương tại phương Ðông không kém gì những người Tây phương tại phương Tây: một Charvaka cũng Tây phương đâu khác gì Bertrand Russell.

Vấn đề không phải là Ðông, Tây. Ðủ mọi hạng người hiện hữu ở những nơi chốn khác nhau. Những người duy ngã vị kỷ có mặt ở Ðông cũng nhiều như ở Tây. Ý tưởng chinh phục –chinh phục thiên nhiên, chinh phục Thượng Ðế -Ðông phương hay Tây phương cũng đều giống hệt nhau. Ý niệm về buông bỏ, buông bỏ một cách hoàn toàn, Tây phuơng cũng không hề nhường bước Ðông phương. Ðiểm khác nhau nhất vẫn là ở chỗ nổi bật ra, thế thôi –đó là điểm bộc lộ ra bên ngoài còn bản chất không có gì khác nhau. Khác nhau là điểm nổi bật lên –mà cái này thường chỉ là chuyện tình cờ.

Thế là bạn thấy được rằng bản chất đều giống nhau… Nếu không thế làm sao bạn có thể giải thích được việc Lão Tử được Tây phương ái mộ? Cũng như tại sao Karl Marx có thể phát triển được ở phương Ðông? Làm thế nào để bạn giải thích được điều này? Tại sao Ðức Phật càng ngày càng trở thành một khuôn mặt nổi bật ở phương Tây? Tại sao Thiền càng ngày càng trở nên có ý nghĩa lớn lao đối với Tây phương? Tại sao  khoa học kỹ thuật trở nên quan trọng đối với phương Ðông. Phương Ðông đổ đồn đến phương Tây để học hỏi về khoa học kỹ thuật, để trau dồi kỹ năng về khoa học kỹ thuật. Trong khi đó phương Tây tìm đến phương Ðông để tìm hiểu thiền định là gì.

Những khát khao nguyện vọng của con người đều giống nhau -nếu có khác nhau chăng chỉ là điểm nổi bật lên. Ðó không hề là chuyện  phương Ðông hay phương Tây. Tại phương Ðông không thiếu gì những người duy vật như phương Tây, cũng vậy tại phương Tây không thiếu gì những người hữu thần như ở phương Ðông. Một khi bạn đã trông thấy điểm này, bạn đừng cố gắng tạo nên một sự dung hợp -một cách đơn giản, bạn thấy rằng không cần thiết phải có bất cứ sự dung hợp nào bởi vì nó đã là một.

Nó giống y như là tính cách lưỡng tính của một con ngưòi. Một người nam đồng thời cũng là một người nữ và một người nữ đồng thời cũng là một người nam. Khác nhau là ở chỗ nổi bật ra. Có thể là người đàn ông mang năm mươi mốt phần trăm nam và bốn mươi chín phần trăm nữ, thế thôi. Hoặc giả y mang năm mươi lăm hay sáu chục phần trăm nam -thế nhưng bốn mươi phần trăm nữ kia vẫn hiện diện ở đó. Sự khác biệt này không phải lúc nào cũng y nguyên, cố định, nó thay đổi. Vào buổi sáng có thể bạn  mang nhiều chất nữ tính hơn buổi chiều. Ðôi khi bạn thấy một người phụ nữ nổi giận điên lên, bà ta có thể còn hung bạo hơn bất cứ một người đàn ông nào khác. Cũng vậy khi một người đàn ông đang yêu, đang từ ái, tâm hồn y trở nên tràn ngập yêu thương còn hơn cả một người đàn bà. Ðiều này không phải là không có lý do. Khi một người đàn ông yêu thương, tình yêu thương phát xuất từ cái phần mà y thường không dùng đến  và bởi vì nó ít khi được dùng đến nên rất phong phú. Nó chẳng khác gì một mảnh đất hoang. Trải qua một thời gian dài không ai canh tác nên hoa màu được thu gặt nhiều hơn. Khi một người phụ nữ giận dữ, cũng rất tự nhiên là bà ta trở nên nguy hiểm hơn bất cứ một người đàn ông nào, bởi vì phần nam tính của bà ta chưa bao giờ được dùng đến. Thế nên nó rất sắc bén, nó mới tinh, y như là còn ở phòng trưng bày. Nó sẽ rất cực kỳ nguy hiểm.

Thế nên điều này cần phải được nhận thức rõ: một người nam đều mang phần nữ tính ở trong người, cũng vậy, một người nữ đều có mang sẵn phần nam tính. Tính cách hợp nhất đã có sẵn ở đó.

Trường hợp Ðông và Tây cũng y như thế.

Và rồi bạn thay đổi. Bạn có thể quan sát thấy cái bầu khí thay đổi đó ở trong bạn. Những người ăn mày thường đi xin ăn vào buổi sáng bởi vì họ biết rằng con người mang nhiều chất nữ tính hơn vào buổi sáng, và như vậy sẽ có nhiều cơ may hơn là họ sẽ mở rộng lòng từ, họ sẽ dễ dàng gật đầu trong bố thí. Buổi chiều lòng họ trở nên khô cứng đi. Họ đã trải qua một ngày dài đau khổ. Họ đã chứng kiến đủ mọi trò láu cá, gian xảo, đã gặp gỡ đủ các bộ mặt chính trị, ngoại giao, ba que xỏ lá, và họ trở nên chai cứng đi. Ăn  mày vì thế  không đi làm ăn vào buổi chiều. Vào buổi chiều rất khó mà thuyết phục người ta ban phát cho ai bất cứ cái gì. Vào buổi chiều mọi người trở nên chai đá và chẳng những không cho, không chừng họ còn trấn lột luôn cả kẻ ăn mày.

Buổi sáng bạn dễ dãi dịu dàng hơn. Sau một đêm dài yên nghỉ, trong sâu lắng của tiềm thức, bạn như được chan hoà cùng Thượng Ðế. Trong suốt đêm dài đó, bạn là một hiện hữu chân thật, không giả dối, không bị ức chế. Tất cả những gì mà bạn muốn làm, bạn đã thực hiện nó trong những giấc mơ. Không ai đè nén bạn. Bạn không hề phải đấu tranh với bất cứ người nào. Không hề có bất cứ ai ở đó, bạn hoàn toàn một mình -bạn hoàn toàn tự do. Ðó là tính cách quan trọng của giấc mơ: nó cho bạn thưởng thức hương vị của tự do. Nếu không chắc bạn sẽ phát khùng lên mất. Thế giới này đã biến bạn thành một tên nô lệ; những giấc mơ đã giải phóng bạn thành kẻ tự do. Lúc đó bạn có thể bay lượn trên bầu trời, rong chơi lên mặt trăng, làm bất cứ điều gì mà bạn muốn. Không ai cản ngăn được bạn. Bạn có tự do hoàn toàn, tự do của bạn là tuyệt đối. Không hề có bất cứ giới hạn nào.

Ðó là lý do tại sao giấc mơ lại vô cùng quan trọng đối với con người –nó giữ cho bạn ở trong tình trạng tỉnh táo quân bình. Nếu một người bị ngăn cấm không cho nằm mơ trong vòng ba tuần, y sẽ trở thành người mất trí. Thoạt tiên người ta nghĩ rằng nhờ giấc ngủ mà con người lành mạnh tỉnh táo. Bây giờ thì không còn như thế. Các nhà nghiên cứu cho biết rằng một người không khổ sở nhiều vì bị mất ngủ mà là vì thiếu những giấc mơ. Rất nhiều cuộc thí nghiệm đã được thực hiện để chứng minh khía cạnh khoa học này. Người ta cho bạn ngủ nhưng nếu tìm cách cắt đứt những giấc mơ của bạn, trong khoảng ba tuần lễ bạn sẽ phát điên. Ngay chỉ một tuần lễ bạn cũng đã khó mà chịu nỗi.

Tại sao giấc mơ lại hữu ích như vậy? Tại sao nó có thể giữ cho bạn được an tịnh? Bởi vì nó cho bạn tự do. Tự do là một nhu cầu nội tâm, thế nên tất cả những người thực chứng được chân lý rốt ráo đã gọi nó là tự do, là moksha, là niết bàn -một tự do tuyệt đối. Ðó là một khẩn thiết, một khát vọng, một mơ ước lớn lao: được trở nên tự do tuyệt đối. Thực tại không cho bạn tự do nhưng giấc mơ đã cho bạn.

Và như vậy, vào buổi sáng bạn dễ dãi, bạn an bình, bạn dễ dàng cỡi mở, hoà hợp hơn. Lòng từ ái của bạn sống lại, những giòng mật ngọt tuôn chảy trở lại, và bạn trôi theo cùng với nhịp đời đang tuôn chảy. Lúc này lắc đầu từ chối quả là chuyện khó khăn, gật đầu đồng ý là chuyện dễ dàng hơn. Vào buổi sáng con người ít duy ngã hơn, ít hung bạo, ít tham vọng hơn là vào buổi tối. Vào buổi sáng con người tín ngưỡng hơn -buổi tối họ biến thành những  nhà chính trị.

Thế nên cầu kinh vào buổi sáng rất là quan trọng… Khi đôi mắt bạn vừa mở ra, việc đầu tiên nên làm là thiền định hoặc cầu nguyện, bởi vì khoảnh khắc đó vô cùng quý giá. Trong suốt ngày bạn sẽ không bao giờ còn có được phút giây này mà phải chờ đến hai mươi bốn giờ sau. Ðây là một khoảnh khắc trọng đại, có ý nghĩa, có tiềm năng lớn lao. Hãy tận dụng nó, đừng làm vẩn đục nó.  Hãy thể nhập vào nó, thể nhập vào sự minh mẫn của hiện sinh, vào cái ân sủng của mạch đời đang tuôn chảy chung quanh bạn.

Không, Tôi chẳng hề bao giờ tán đồng chuyện dung hợp, tôi luôn luôn cổ xúy cho một sự hợp nhất thuần khiết trước khi có sự chia cắt.

Assagioli đã cố gắng làm chuyện dung hợp. Dung hợp luôn luôn là một xác chết. Bạn đã từng chấp nhận chuyện chia cắt, chấp nhận chuyện Ðông là Ðông và Tây là Tây, xem đó như là một tiền đề, bây giờ bạn lại cố gắng đi làm chuyện tổng hợp. Ðấy là điểm sai lầm của Assagioli. Ðừng chấp nhận cái tiền đề này. Hủy bỏ cái tiền đề này đi và nhìn thẳng vào thực tại. Ðông không phải là Ðông và Tây không phải là Tây –chúng cùng nhau, tuy hai mà  một. Trong mỗi người đều có cả Tây lẫn Ðông –Tây là phần nam tính và Ðông là phần nữ tính. Trong một vài cách thế triết học, sự hợp nhất này đã không được thực hiện, thế nên sự hợp nhất này phải được thể hiện một cách thiết thân trong mỗi con người.

Khi bạn đang cầu nguyện, bạn đang tọa thiền, bạn là Ðông; khi bạn đang đấu tranh, bạn đang ganh đua, bạn là Tây. Bất cứ lúc nào phần nam tính được khẳng định là lúc bạn đang ở phía Tây. Ðây không phải là những phân chia địa lý. Bất cứ bạn đang ở đâu, nếu phần nam tính ở trong bạn trội bật thì bạn là con người nam hay con người nữ của phương Tây. Bất cứ bạn đang ở chỗ nào, nếu phần nữ tính, phần dịu dàng ở trong bạn trở thành chủ yếu, như một dòng nước đang tuôn chảy, không cứng rắn như viên đá tảng, thế là bạn Ðông phương. Và mỗi người đều có thể là cả hai. Ðúng vậy, nước cũng có thể đông lại thành đá và đá cũng có thể tan chảy thành nước.

Với tôi, sự tổng hợp phải được thể hiện trong mỗi cá thể, trong từng cá nhân; nó phải được xảy ra trong mỗi trái tim người. Ngay cái danh từ ‘tổng hợp’ này xem chừng cũng không được ổn. Phải là sự khám phá về mối hợp nhất thuần khiết trước khi bạn đã nghĩ rằng Ðông và Tây, nam và nữ, âm và dương, là hoàn toàn tách biệt. Phải rơi chìm vào khối hỗn mang nguyên thủy, vào sự hợp nhất này khi mà mọi chuyện còn là một nhất thể. Trong tận cùng của bạn chúng vẫn luôn là một, thế nhưng bạn đã không đi đến được, không đụng tới được chỗ sâu thẳm này, và đó chính là chân lý. Bạn vẫn còn ở trên bề mặt. Tất cả mọi chia cắt đều chỉ là mặt nổi. Nếu bạn đi sâu vào chính mình, cuộc gặp gỡ đầu tiên -nếu bạn là người nam- sẽ là với một con người nam, cuộc gặp gỡ thứ hai sẽ là với một con người nữ, và cuộc gặp gỡ thứ ba sẽ là một cái gì đó vượt qua cả hai. Ðó chính là thực tại.

Câu hỏi thứ hai:

Ðiểm khác nhau giữa Triết học, Tâm lý học, và tôn giáo là gì?

Ý thức có thể hướng ngoại hay hướng nội; đây là hai con đường mở ra cho ý thức. Khi ý thức hướng ngoại, nó suy nghĩ về đối thể, về tha nhân, về cái ngươi. Khi ý thức hướng nội, suy tư biến mất -bởi vì không còn tha nhân, đối thể. Nó trở thành chủ thể.

Khi ý thức hướng ngoại, triết học được sáng tạo.Triết học là tư duy về đối thể. Triết học hướng ra bên ngoài. Khi  ý thức hướng nội, nó quên hết tất cả mọi đối thể, nó bắt đầu an vui với chủ thể hiện sinh, với nội tâm. Bạn an trú ở đó với cảm nhận là mình đang sống, đang tỉnh thức. Không còn đối thể, bạn là một chủ thể hoàn toàn tự do. Không còn tư duy, bạn là một khối ý thức thuần khiết.

Hướng ra ngoài là triết học, hướng vào bên trong là tâm lý học và vượt lên trên cả hai là tôn giáo.

Đức Phật dùng hai từ. Ngài dùng dhatu để nói về hướng ngoại, đối thể. Triết học liên quan đến đối thể. Nó bỏ qua một bên người quan sát, nó chỉ biết đến đối tượng quan sát. Mũi tên được nhắm đến bên ngoài, dhatu, đối thể. Về hành trình tâm linh Đức Phật dùng từ chitta, chủ thể. Khi bạn hướng nội, tâm lý học được sáng tạo, khi bạn hướng ngoại, triết học được sáng tạo. Và khoa học chính là sự trưởng thành của triết học.

Tuy nhiên nền tâm lý học hiện đại, cái-gọi-là tâm lý học, không mang cùng một ý nghĩa như Đức Phật đã dùng trong tiếng 'tâm lý' bởi vì nền tâm lý học hiện đại cũng chỉ là những suy nghĩ về tâm trong một cách thế hoàn toàn khách quan. Nó dùng phương pháp triết học. Và như vậy nó đã lạc mất trọng điểm. Đó là sự khác nhau giữa tâm lý học hiện đại và tâm lý học thực sự.

Gurdjieff đã từng nói rằng nền tâm lý học thật sự chưa hề được khai sanh. Ông ta muốn bao hàm ý nghĩa gì khi nói đến tâm lý học thực sự? Phải chăng Freud không phải là một nhà tâm lý hoc thật sự? Kể cả Carl Gustav Jung và Adler?  Không, tất cả họ đều suy nghĩ trong một vị thế hoàn toàn khách quan. Tâm lý học của họ không gì khác hơn là triết học. Đó chỉ là sự suy nghĩ về tâm; coi tâm như một đối tượng. Họ chỉ đứng ngoài và nghĩ về tâm. Họ nhìn. Họ quan sát. Họ phân tích. Họ chẻ sợi tóc ra làm tư. Nhưng kẻ quan sát luôn luôn là người ngoại cuộc; họ chỉ suy nghĩ về.

Gurdjieff nói rằng nền tâm lý học thật sự chưa hề được khai sanh. Nhận định này có điểm đúng mà cũng có điểm sai. Điều này đúng đối với những trường hợp như Freud, Jung, Adler và những người tương tự, tuy nhiên nếu áp dụng cho Pantajali, Đức Phật, Lão Tử, Huệ Năng thì nó hoàn toàn sai. Tâm lý học thật sự đã hiện hữu cả hàng ngàn năm. Tâm lý học thật sự có mặt lâu đến độ mà hầu như người ta đã quên bẵng nó đi. Còn cái mới bây giờ, cái được gọi là tâm lý học, thật ra chưa được chín chắn lắm. Nó xuất hiện rất trễ -chỉ mới khoảng chừng một trăm năm trở lại đây. Nó còn rất non trẻ.

Nền tâm lý học thật sự là tâm lý học của chư Phật. Nền tâm lý học thật sự là đi sâu vào sinh thể của bạn -chứ không phải là quan sát xem những con chuột ứng xử như thế nào, không phải là nhìn ở cái bề mặt bên ngoài, mà là đi sâu vào trong bằng đôi mắt nhắm, sâu lắng, thiền quán, tỉnh thức, hoàn toàn tỉnh thức, nhìn xem những gì xảy ra ở bên trong. Buông bỏ bên ngoài để đi sâu vào trong, vào nội tâm của bạn. Quên đi cái thế giới của khách thể, rồi tới cái thế giới của suy tưởng, của cảm thọ -buông bỏ hết, buông bỏ tất cả. Và rồi cái khoảnh khắc đó sẽ đến khi tâm thức của bạn an trú ở đó mà không còn chứa đựng bất cứ thứ gì.

Hiểu biết được cái tâm thức này tức là hiểu được tâm lý học thật sự là gì -nền tâm lý học của chư Phật.

Bây giờ bạn hỏi: Tôn giáo là gì? Sự chia cách giữa cái "ngoài" và cái "trong" vẫn là một sự chia cắt, Thế nên cái "trong" này cũng chưa hẵn là "trong" mà chỉ là môt phần của "cái ngoài", chỉ là cái mặt bên kia của một đồng tiền. Một mặt ghi là "ngoài", mặt kia ghi là "trong". Triết học và Tâm lý học cũng thế, cũng chỉ là hai mặt của một đồng tiền: một cái hướng ngoại, một cái hướng nội.

Như vậy tôn giáo là gì? Tôn giáo tức là quẳng bỏ toàn bộ cái đồng tiền này đi. Không còn chuyện đi ra ngoài hay đi vào trong, ngay cả chuyện "đi" cũng không còn. Khi cái đi không còn, khi cuộc hành hương chấm dứt, lúc đó bạn thực sự là bạn -không còn là một đối thể cũng không là một chủ thể. Không còn người biết và đối tượng được biết, không còn người quan sát và vật được quan sát -lúc đó chỉ còn là một nhất thể, một biển cảm thụ của nhất thể. Lúc đó bạn có mặt khắp nơi. Trong đoá hồng, trong cây cỏ, trong đất đá, trong con người. Bạn chan hoà cùng vạn hữu. Đấy là tôn giáo.

Triết học là hướng ngoại, tâm lý học là hướng nội, còn tôn giáo thì không hướng vào đâu cả. Mọi hành trình đều được quẳng bỏ, không còn vướng mắc vào bất cứ cái gì, trong cũng như ngoài. Cái siêu việt này chính là tôn giáo.

Còn một cách khác... Nếu bạn đặt vấn đề này với Thiền gia, họ có một lối trả lời theo cung cách của họ. Họ bảo triết lý là cái đó, tâm lý học là cái này và tôn giáo chỉ là cái như thị, tathata. Cái đó là đối thể; cái này là chủ thể; cái như thị, tathata, hiện hữu, isness, konomama hoặc sonomama, chỉ là như thị không mang bất cứ dấu ấn nào, không có nhãn hiệu nào được gắn vào, không căn cước lý lịch, chỉ là một sinh thể tinh khôi -đó là tôn giáo.

Thế nên chuyển động đầu tiên là từ cái đó đến cái này, rồi từ cái này đến cái như thị. Tathata là danh từ rốt ráo cuả Thiền gia. Một người đạt đến cái như như -tathata- này thì được gọi là Như Lai. Đó là lý do tại sao Như Lai là một trong những danh hiệu của Đức Phật -người đã đạt đến tình trạng như như.

Một khi bạn được giải phóng ra khỏi cái này và cái đó, bạn hoàn toàn tự do.

Như một bài Thiền thi:

Xuân đến trăm hoa nở

Thu về mảnh trăng tròn

Hạ nồng cơn gió mát

Mùa Đông tuyết theo chân

Nếu những chuyện đời vô nghĩa không còn vướng tâm

Thì bất cứ mùa nào cũng đều tốt đẹp cả.

Xuân đến trăm hoa nở -chân như.

Bạn là những đoá hoa kia, là chim chóc hát ca, là những tinh cầu lấp lánh, là những giòng sông tuôn chảy.

Xuân đến trăm hoa nở

Thu về mảnh trăng tròn

-bạn là mảnh trăng đó.

Hạ nồng, cơn gió mát

-bạn là cơn gió kia.

Mùa Đông tuyết theo chân

- bạn là tuyết trắng kia.

Nếu những chuyện đời vô nghĩa không còn vướng tâm

-những chuyện vô nghĩa, cái này cái nọ,

nếu chúng không vướng mắc trong tâm

và bạn an trú trong chân như,

thì bất cứ mùa nào cũng đều tốt đẹp cả.

Phương pháp của triết học là tư duy, luận lý; phương pháp của tâm lý học là quán chiếu, vô niệm; còn tôn giáo không hề có phương pháp. Cứ ngồi tĩnh lặng, vô tác, và cây cỏ tự nó sẽ đâm chồi.

Câu hỏi thứ ba:

Thiền có đối kháng với chính trị không?

Thiền rất đối lập với chính trị đến độ nó không bao giờ đề cập đến chính trị. Nó chống chính trị đến độ không còn cả chống đối. Nếu bạn chống đối có nghĩa là nó sẽ vẫn còn tác động lên bạn, và như vậy, trên một phương diện nào đó, bạn sẽ vẫn còn liên hệ đến nó. Chống đối tức là liên quan. Khi bạn cực kỳ chống đối cái gì, bạn càng dính dấp triệt để với nó. Đó là một cách thế liên hệ -bạn liên hệ với cả kẻ thù của bạn, đôi khi còn hơn cả với bạn bè.

Thiền rất đối lập với chính trị đến độ nó không bao giờ đề cập đến chính trị, nhưng nó chống chính trị. Bất kỳ tôn giáo nào để đáng được gọi là tôn giáo, đều có khuynh hướng chống lại chính trị bởi vì tôn giáo trên cơ bản là vô chính trị.

Chính trị là gì? Chính trị là khát vọng, là ngã chấp, là gây hấn, là bạo động, là một cuộc phiêu lưu của bạn ngã? Làm thế nào mà một con người tín ngưỡng lại có thể bị chính trị hoá? Làm thế nào mà một con người chính trị lại có thể trở thành tín ngưỡng được? Y có thể làm bộ tín ngưỡng nhưng y không bao giờ có thể là một người tín ngưỡng.

Hai chuyện này không thể nào đi đôi với nhau bởi vì để là người tín ngưỡng, bạn phải buông bỏ khát vọng. Và một khi bạn buông bỏ khát vọng, chính trị cũng biến mất. Để là người tín ngưỡng, bạn phải buông bỏ cái ngã, và một khi bạn buông bỏ cái ngã, chính trị cũng biến mất theo. Một con nguời tín ngưỡng luôn luôn phải là một người vô ngã.

Tôn giáo như thế thường là chống chính trị hay vô chính trị. Thế nhưng những tôn giáo mà bạn thấy chung quanh mình -Ấn giáo, Hồi giáo, Cơ Đốc, Kỳ Na giáo, Phật giáo- tất cả đều là chính trị. Chúng đã không còn là những tín ngưỡng. Bất cứ lúc nào tôn giáo trở thành môt hệ thống tổ chức, trở nên một thiết định, bất cứ lúc nào tôn giáo rơi vào những quyền lợi được đảm bảo trong xã hội, trong một tầng lớp đặc biệt nào đó, trong một thực tế chính trị nào đó, lúc bấy giờ nó sẽ không còn là một tín ngưỡng. Một vị Phật là một tín ngưỡng, nhưng Phật giáo không phải là tín ngưỡng. Chúa Giêsu là một tín ngưỡng -đó là lý do tại sao ngài bị những chính trị gia đóng đinh lên thánh giá -tuy nhiên những người Cơ Đốc không phải là những con người tín ngưỡng, họ rất chính trị.

Trong một buổi tụ tập chính trị đông đảo, một cậu bé tìm cách gạ bán bốn con chó con còn chưa mở mắt. Cuối cùng, một người đàn ông đến gần hỏi đùa: "Những con chó con này có chính trị không hả cưng?"

"Vâng, đúng vậy, thưa ông."

"OK. Vây thì ta sẽ mua hai con."

Cũng tại địa điểm này vào tuần lễ sau có một cuộc tụ tập tôn giáo và người ta lại thấy cậu bé kia xuất hiện tìm cách gạ bán hai con chó còn lại. Một người đàn ông đến gần hỏi, “Này cưng, mấy con chó con này của cưng thuộc loại gì vậy?»

«Ðây là những con chó con rất thuần thành tín ngưỡng.»

Người đàn ông mua hai con chó đầu tiên bất ngờ cũng có mặt hôm đó, nghe được mẩu đối thoại này liền chất vấn, «Này em, có phải lần trước em đã nói với tôi rằng những con chó mà tôi mua của em tuần rồi là chính trị mà?»

«Vâng, thưa ngài đúng thế,» cậu bé bán chó trả lời, «Thế nhưng những con này thì không -bởi vì bây giờ chúng đã mở mắt rồi. »

Chính trị là mù lòa. Nói rõ ra, đó là một cuộc hành trình mù lòa của bản ngã. Người ta cứ mãi bon chen chạy đi tìm kiếm những mối manh chính trị để tạo cho mình cái cảm giác rằng, «tôi là một cái gì đó.» Chính trị phát xuất từ một mặc cảm tự ti. Từ nơi sâu thẳm nhất bạn mang cảm giác rằng mình chẳng là cái gì cả, bạn sợ hãi khi cảm thấy rằng mình chỉ là một con số không. Bạn không thể nào chấp nhận một chuyện như thế. Bạn phải phủ nhận nó với bất cứ giá nào. Chính trị chính là chuyện chối bỏ cái không này, trong khi tôn giáo lại chấp nhận nó một cách vui vẻ.

Hãy để tôi lập lại điều này. Chính trị là một nỗ lực nhằm chối bỏ cái trống rỗng ở trong bạn. Dĩ nhiên bạn sẽ chẳng bao giờ thành công trong việc này bởi vì cái tánh không này chính là cái bản thể rốt ráo của bạn, nó không thể bị chối bỏ. Ðiều diễn giải của bạn hoàn toàn sai lầm. Cái tánh không ở trong bạn chẳng liên hệ gì đến cái mặc cảm tự ti, chính sự lý giải của bạn đã tạo ra cái mặc cảm này. Và cũng chính từ cái mặc cảm tự ti này bạn bắt đầu muốn mình trở thành siêu nhân -muốn trở thành một ông thủ tướng, muốn trở thành một ông tổng thống hoặc là một cái gì đó. Cái tâm trạng mình không là cái gì cả này thúc đẩy bạn chạy lung tung đi tìm kiếm khắp nơi –có thể là tiền bạc, là quyền lực, là danh vọng, là kiến thức, và ngay cả việc lẩn tránh cuộc đời; nó thúc đẩy bạn đi tìm một cách thế nào đó để quên đi rằng bạn là không cái gì cả, để bắt đầu cảm thấy rằng mình là một cái gì đó, rất quan trọng, rất đáng giá, rất có ý nghĩa, rằng trái đất này sẽ rất thua thiệt nếu như không có mặt bạn.

Cái trống rỗng ở trong bạn chính là cái lực đẩy hướng đến chính trị, thế nhưng không ai có thể thành công trong việc chối bỏ nó. Bạn có thể tìm cách để trì hoãn nhưng rồi nó sẽ lại tự khẳng định, nó sẽ lại lên ngôi, và rồi bất cứ lúc nào bạn nghĩ rằng bạn đã đạt đến điều gì bạn sẽ lại nhận thức được rằng, trong thẳm sâu của bạn, nếu bạn nhìn vào bên trong, bạn chẳng bao giờ đạt đến cái gì cả. Cái trống rỗng ở trong bạn không hề được chạm tới cho dù  bạn làm bất cứ chuyện gì, tích lũy được bất cứ cái gì, thành tựu được bất cứ chuyện gì –nó vẫn không hề được chạm tới, cái tánh không vẫn luôn ở đó. Ðó chính là cái khổ nạn của một người thành công. Không có gì thất bại thảm hại bằng sự thành công. Sự thất bại không hề là thất bại như là sự thành công bởi vì trong thất bại người ta vẫn còn hy vọng, trong thất bại bạn vẫn còn nuôi hy vọng rằng  một ngày nào đó mình sẽ thành công, thế nhưng trong thành công, tất cả các mối hy vọng đều tan biến.

Tôi đã được nghe một câu chuyện về Tổng Thống Coolidge, một trong những vị tổng thống vĩ đại của Hoa Kỳ. Khi nhiệm kỳ đầu tiên chấm dứt, ông đã từ chối ra tái tranh cử mặc dù ông có rất nhiều triển vọng để đắc cử. Ông là người rất được quần chúng ái mộ -ông là người có bản tính trầm lặng.

Thế rồi người ta đã tiếp xúc với ông và nêu câu hỏi, «Tại sao? Tại sao ngài lại không tái tranh cử? Chắc chắn là ngài sẽ được đắc cử mà.» Tuy nhiên ông ta vẫn khăng khăng trả lời không với đôi mắt sâu thẳm đượm buồn. Cuối cùng có người đã cố gắng tìm hiểu lý do sâu xa tại sao ông ta cứ mãi từ chối chuyện tái tranh cử. Ông đã trả lời, «Bởi vì tôi đã nhận chân được một điều rằng chẳng có gì ở trong đó cả và bây giờ phải lập lại một lần thứ hai nữa thì quả là chuyện ngu xuẩn. Tôi nhận chân một điều rằng tôi cũng chẳng được thêm cái gì cả khi đạt được vai trò đó. Tôi vẫn là tôi.»

Một chiếc ghế làm sao có thể thay đổi được con người? Bạn có thể ngự trên chiếc ngai vàng hay ngồi trên một chiếc ghế đẩu, có gì khác biệt đâu -bạn vẫn là con  người cũ. Chiếc ghế đâu có thể thay đổi được con người bạn? Thế nhưng đây là cung cách mà các nhà chính trị cứ thường tìm cách lừa dối chính mình.

Không bao giờ. Một con người tín ngưỡng không thể nào dính dấp với chính trị. Bản chất tín ngưỡng của y là phi chính trị. Y tiếp cận đời sống trong một cách thế hoàn toàn khác biệt. Sự khác biệt đó là gì? Ðâu là sự khác biệt cơ bản? Sự khác biệt cơ bản là y đã không diễn giải cái trống rỗng của mình như là một mặc cảm tự ti. Ðây là một cuộc cách mạng. Nó xảy ra vào cái ngày mà bạn nhận thức được rằng cái trống rỗng ở trong bạn không còn là chuyện mặc cảm tự ti, rằng cái tánh không của bạn chính là sinh thể của bạn... Đó cũng là cách thế mà Thượng Đế hiện hữu trong bạn. Cách thế có mặt của Thượng đế là vắng mặt -đó là cách mà Thượng Đế đã hiện hữu trong thế gian này. Thượng Đế bất bạo động đến độ luôn ở trong tình trạng khiếm diện.

Trong tận cùng của bạn là cái hố thẳm mà bạn có cảm giác như là một cái hố thẳm đen ngòm, thật ra nó không đen tối như thế. Nó tỏa chiếu với ánh sáng. Hãy đi vào đó. Đó không phải là cái trống không, mà là cái bí ẩn của toàn bộ đời sống, của vạn hữu. Đó là tất cả. Cái trống không đó chính là cách thế mà Thượng Đế xuất hiện đối với những ai không chịu nhìn sâu vào mình. Đó là một sự ngộ nhận.

Con người tín ngưỡng gắn bó với cái tánh không của mình. Đó là tất cả những gì mà thiền định muốn vươn đến: gắn bó với cái tánh không của bạn. Y an vui với nó, chúc tụng nó, ca hát và nhảy múa với nó. Y thể nhập vào nó. Bất cứ lúc nào mà y có cơ hội, có dịp may, y nhắm nghiền đôi mắt lại, thể nhập vào cái tánh không của mình, biến mất vào đó. Đó chính là cánh cửa của Thượng Đế. Từ đó bạn nối liền mình với dòng thánh.

Một khi bạn đã bắt đầu an vui với cái tánh không của mình, bạn đâu còn quan tâm gì đến chuyện chính trị?

TT Nixon đang đi dạo dọc theo bải biển San Clemente và quyết định xuống biển lội một vòng. Ông bị những cơn sóng cuốn ra xa và sắp sửa bị chết đuối. Ba thanh niên tình cờ đi ngang qua liền phóng xuống và cứu Nixon lên bờ.

Sau khi tỉnh lại, Nixon cảm ơn đám trẻ và nói, "Với lòng cảm kích, tôi sẽ dùng ảnh hưởng của tôi để giúp đỡ các cậu trong khả năng của mình. Có gì đặc biệt mà các cậu muốn không?"

"Tôi muốn được vào học trường West Point!" một thanh niên yêu cầu.

"Tôi nghĩ là tôi có thể sắp xếp được chuyện này," vị cựu tổng thống hứa.

"Tôi thì thích vào trường Annapolis!" một thanh niên khác trả lời.

"Tôi sẽ thực hiện việc này ngay," Nixon tuyên bố.

"Còn tôi thì muốn được an táng tại Nghĩa Trang Quốc Gia Arlington." người thanh niên thứ ba yêu cầu.

"Điều yêu cầu này quả là lạ lùng," Cựu TT Nixon hỏi tiếp, "Nhưng tại sao cậu lại muốn được an táng tại Nghĩa Trang Quốc Gia Arlington?"

"Dà," người thanh niên trẻ nhất trong đám trả lời, "bố tôi là một người rất tín ngưỡng và ông ta sẽ giết tôi ngay lập tức nếu khi về nhà tôi kể cho ông ta nghe rằng tôi đã cứu ai khỏi bị chết đuối!”

Hãy nhớ một điều rằng con người chính trị luôn có mặt ở đó. Cho đến khi nào cái ngã hoàn toàn bị liệng bỏ, nó vẫn có mặt ở đó. Cái bản ngã chính là nhà chính trị. Nếu bạn là người vị kỷ, bạn là chính trị. Có thể là bạn không ra ứng cử, có thể là bạn không đi tìm kiếm một quyền lực chính trị nào, thế nhưng nếu còn cái ngã, bạn vẫn làm chính trị dưới những hình thức rất vi tế. Có thể là bạn đang thống trị vợ hay chồng mình, có thể là bạn đang thống trị con cái, kẻ ăn người ở. Bạn vẫn luôn thủ đoạn và không để lỡ bất cứ cơ hội nào để thống trị.

Thế nên khi dùng hai chữ “chính trị” không phải là tôi chỉ đề cập đến chuyện đại sự quốc gia, không phải thế, tôi muốn nói đến tất cả mọi thứ có dính dấp đến chuyện thống trị. Cụ thể như nếu bạn muốn có nhiều tiền hơn, bạn vẫn đang làm chính trị bởi vì muốn có nhiều tiền hơn, bạn phải bóc lột kẻ khác. Nếu bạn muốn có nhiều quyền lực hơn, bạn phải chiến đấu. Bạn muốn có nhiều danh vọng hơn, bạn sẽ phải tranh đua. Cái mà bạn gọi là những ông thánh, tất cả đều là chính trị. Họ chứa đầy khát vọng. Mỗi ông thánh đều muốn trở thành một vị đại thánh -thế nên ông ta cũng làm chính trị, ông ta sẽ phải chiến đấu với những ông thánh khác, những người đang cạnh tranh với mình.

Con người tín ngưỡng là vô tranh thế  nên đó là lý do tại sao tôi cứ phải lập đi lập lại nhiều lần với bạn –tôi không hề cảm thấy mệt mỏi trong chuyện này - về chuyện hành thiền, bởi vì duy chỉ có thiền định là mang đến cho bạn niềm an lạc mà vô tranh, một niềm vui duy nhất mà khi bạn đạt đến không làm cho ai bị mất mát điều gì. Không hề có ai là kẻ thua cuộc.

Nếu bạn có nhiều tiền hơn có nghĩa là có người sẽ phải nghèo hơn; nếu bạn có nhiều quyền lực hơn tức là có người sẽ bị giảm mất quyền lực; nếu Morarji trở thành thủ tướng, Indra sẽ không còn là thủ tướng nữa. Sẽ có người thua cuộc, mất mát. Người này được tức là sẽ có kẻ khác mất.

Tuy nhiên một người tín ngưỡng sẽ không làm bất cứ điều gì biến kẻ khác trở thành người mất mát, thua cuộc. Những chuyện bạo động, những chuyện ghê tởm, những chuyện phi nhân. Thế thì sẽ còn lại những gì cho một người tín ngưỡng? Y đi làm cái công việc chúc tụng sự hiện hữu của mình. Y có thể hành thiền. Trong thiền định bạn chỉ được mà không làm ai mất. Chỉ có Thượng Ðế là vô hạn, tất cả những thứ khác đều hữu hạn. Tiền bạc, quyền lực,… đều có giới hạn. Nếu bạn được tức là sẽ có người mất. Chỉ có Thượng Ðế là vô cùng. Bạn muốn có bao nhiêu cũng được. Bạn có thể có nguyên cả Thượng Ðế mà không ai bi mất mát cái gì. Ðó là tất cả những gì tuyệt với nhất của tôn giáo –đó là niềm vui bất bạo động và vô tranh.

Một tên ăn mày chặn một dân biểu Quốc hội trên đường phố thủ đô Washington và hỏi xin 10 xu.

“Mười xu đâu mua được cái gì trong thời buổi này,” nhà chính trị góp ý, “Bạn có muốn 25 xu không?”

“Không bao giờ,” tên ăn mày trả lời, “với quá nhiều bóng dáng các nhà chính trị chung quanh đây, mang nhiều tiền mặt như thế quả là điều nguy hiểm!”

Y hoàn toàn có lý.

Và đây là một câu chuyện xảy ra ở đâu đó trong thế kỷ hai mươi...

Người phụ trách một kênh truyền hình giáo dục trong chương trình về khuya đã làm ngạc nhiên thính giả với lời thông báo sau đây:

Chúng tôi xin loan báo đến qúy vị một số tin vui và tin buồn. Trước tiên là tin buồn: Người sao Hoả đã xâm chiếm địa cầu. Và sau đây là tin vui: Chúng ngốn hết các chính trị gia và đái ra... xăng.»

Cây hỏi thứ tư :

Ichazo (1) cho rằng mức độ ý thức của nền văn hoá chúng ta, của toàn thể xã hội, hiện đang gia tăng, rằng chúng ta không còn trên hành trình đơn lẻ mà cả nhân loại đang bắt đầu tỉnh thức. Ông ta cũng nói rằng cái viễn kiến không tưởng xem nhân loại như một đại gia đình bây giờ là một thực tế cần yếu.

Đây là cách mà chính trị đã xâm nhập vào tôn giáo như thế nào. Và điều này cũng chẳng có gì mới mẻ. Trải qua bao thời đại đã không thiếu gì những người lập đi lập lại câu nói này. Đây cũng là cách mà chủ nghĩa phát xít xâm nhập vào tôn giáo. Đây cũng là điều mà Friedrick Nietzsche phát biểu và trở thành người tiên khởi cuả Adolf Hitler và chủ thuyết của ông ta. Nietzsche đã nói rằng bây giờ nhân loại đã đến một thời điểm bắt đầu bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên siêu nhân loại, kỷ nguyên của những siêu nhân.

Đây cũng là những gì mà Sri Aurobindo (2) đã từng nói tại Ấn Độ -ông ta trên cơ bản là một nhà chính trị và vẫn là nhà chính trị cho đến cuối đời. Ông ta cũng đã từng nói rằng bây giờ chúng ta đã đến một thời điểm mà một nỗ lực tập thể chứ không phải cá nhân đã trở nên cần thiết.

Hãy nhớ rằng những ý tưởng về nỗ lực tập thể rất là nguy hiểm. Đó là cách thế mà chính trị đã xâm nhập vào tôn giáo như. Tôn giáo là hoàn toàn cá thể và vẫn luôn là cá thể. Chỉ cá nhân mới có thể đi vào thiền định. Khi bạn hành thiền, bạn biến mất ra khỏi cái cộng đồng thế giới. Cụ thể như nếu bạn bắt đầu hành thiền ở đây với năm trăm người tham dự, bạn có thể bắt đầu với năm trăm người, nhưng một khi bạn nhập thiền, bạn chỉ còn lại một mình. Bốn trăm chín mươi chín người kia không còn có mặt.  Thiền định là một chuyển động cực kỳ đơn độc. Nó chẳng dính dấp gì đến tập thể. Bạn có thể hành thiền cùng nhau nhưng khi nhập thiền bạn chỉ một mình.

Có ba từ ngữ cần phải được thông suốt: tập thể, cá thể, và phổ quát. Ichazo đã tỏ ra rất mơ hồ giữa hai khái niệm tập thể và phổ quát. Cá thể đứng ở chặng giữa, thấp ở dưới là tập thể và cao hơn là phổ quát. Nếu cá thể trở thành một thành phần của tập thể, y đã đánh mất một cái gì đó, y không còn có ý thức như lúc trước, y không còn tỉnh táo. Ðó là lý do tại sao trong đám đông bạn không còn gánh chịu trách nhiệm như là khi bạn đang ở một mình. Ðám đông có thể gây ra những chuyện đại ác. Trong đám đông bạn cảm thấy mình không có trách nhiệm. Tập thể thấp kém hơn cá thể là thế -tất cả những tội ác lớn lao nhất trong lịch sử đều có thể được quy trách cho tập thể. Cá thể vẫn luôn tốt đẹp hơn tập thể.

Bạn chứng kiến một đám đông hỗn loạn đang đốt phá một đền thờ Ấn giáo hay một thánh đường Hồi giáo. Nếu bạn lôi từng cá nhân trong đám đông này ra và chất vấn, y sẽ nói rằng, «Thực tình tôi không muốn làm chuyện như vậy, nhưng những người khác đang làm chuyện này và tôi có mặt ở đó thế là tôi cũng làm theo.» Sẽ không có một người Hồi giáo nào có thể nói bằng một lương tâm thanh thản rằng mình đã làm được một việc lớn lao, một công tác trọng đại, một hành động tín ngưỡng khi đốt phá một đền thờ Ấn giáo. Cũng sẽ không có một người Ấn giáo nào nói rằng họ làm một chuyện đại sự khi giết môt người Hồi giáo hay đốt phá một thánh đường. Thế nhưng y sẽ nói như vậy một khi đã chìm ngập vào cái đám đông này.

Bạn cũng có thể đã cảm nhận được điều đó. Trong đám đông bạn biến thành nhỏ bé hơn lúc bình thường. Trong đám đông bạn trở nên hèn hạ hơn, thấp kém hơn; bạn súc vật hơn là con người. Tập thể là một bầy súc vật, cá thể mới là con người, và phổ quát là thánh thiện. Khi một người nhập thiền, y không còn là một bộ phận của tập thể, y tan biến chan hòa vào trong phổ quát, vượt lên trên khỏi cá thể của mình.

Tuy nhiên những chính trị gia thì không ngừng nói đến chuyện tập thể. Họ rất thích thú trong việc làm thay đổi xã hội -bởi vì với việc thay đổi xã hội, với những nỗ lực làm đổi thay cấu trúc xã hội thế này thế nọ, họ trở nên có quyền lực. Xã hội không bao giờ thay đổi. Nó vẫn luôn y như cũ –cũng vẫn những gì thối rửa đó. Và nó sẽ vẫn mãi hoài như thế trừ phi nó hiểu được rằng tất cả ý thức giác ngộ chỉ xảy ra trong mỗi cá nhân. Và khi điều đó xảy ra, cá thể trở thành phổ quát. Nếu nó xảy ra cho nhiều cá nhân lúc đó xã hội sẽ được thay đổi –nhưng đó không phải như là một sự kiện xã hội có tính tập thể.

Hãy để tôi giải thích điều này rõ ràng hơn với bạn. Có năm trăm người hiện đang hiện diện ở đây. Không thể nào có chuyện cả năm trăm người này được thay đổi như một đơn vị tập thể, không bao giờ. Bạn không thể nào biến thành thánh thiện như một đơn vị tập thể, không bao giờ. Linh hồn của bạn là cá thể, tâm thức của bạn là cá thể.

Tuy nhiên nếu ba trăm trong số năm trăm người này được chuyển hoá thì lúc đó cả tập thể này sẽ mang một phẩm chất mới. Nhưng ba trăm người này sẽ phải tự mình trải qua những biến chuyển cá nhân, thông qua những biến đổi cá nhân. Lúc đó cả tập thể này sẽ có một trình độ tâm thức cao hơn bởi vì ba trăm người này đã chan hòa tâm thức của họ vào tập thể, họ có mặt ở trong đó. Khi một người giác ngộ thành một vị Phật, cả vạn hữu đều trở nên tỉnh giác hơn -chỉ với sự hiện diện của vị Phật. Ngay cả nếu ông ta chỉ là một giọt nước trong đại dương, thì cái đại dương đó, tối thiểu cũng sẽ tỉnh thức hơn, giác ngộ hơn. Khi cái giọt nước đó tan biến vào trong đại dương, nó sẽ nâng cao cái phẩm chất của cả đại dương này. Mỗi cá nhân được chuyển hoá sẽ làm đổi thay xã hội. Khi càng có nhiều cá nhân được chuyển hoá, xã hội cũng sẽ được biến cải theo. Ðây là con đường duy nhất để thay đổi xã hội, ngoài ra không còn một con đường nào khác. Bạn không thể nào làm thay đổi được xã hội này. Nếu bạn muốn thay đổi nó một cách trực tiếp, những nỗ lực đó tức là chính trị.

Ichazo chắc là đã dính vào chính trị. Chuyện thường xảy ra như thế. Khi bạn trở thành một nhân vật thế lực trong tôn giáo, khi bạn bắt đầu dẫn dắt nhiều người, khi bạn trở thành một nhà lãnh đạo, lúc đó những ý tưởng lớn lao bắt đầu khởi dậy ở trong tâm. Cái tâm sẽ bảo rằng bây giờ cả nhân loại này có thể được biến đổi, bây giờ chúng ta nên hoạch định cho một sự thay đổi lớn lao. Thế rồi tham lam trổi dậy, tham vọng trổi dậy, bản ngã lên ngôi.

Ðừng bao giờ trở thành một nạn nhân của ý niệm về tập thể; tập thể ở vị trí thấp kém hơn bạn. Bạn phải trở thành phổ quát. Phổ quát không phải là xã hội, phổ quát là hiện sinh. Bạn phải hoà điệu cùng với vạn hữu, bắt nhịp cùng với khúc luân vũ của cả vũ trụ này –không phải chỉ với xã hội, không phải chỉ với một cộng đồng nhỏ bé hay giáo phái của mình, không phải chỉ với người Cơ Ðốc, Ấn giáo hay Hồi giáo, cũng không phải chỉ với trái đất này, với Ðông phương, Tây phương, với thế kỷ. Bạn phải bắt nhịp với cả nguyên khối, với vạn hữu.

Nhưng đây là mức độ cao hơn đối với cá nhân. Cái đám đông vẫn luôn là một cạm bẫy. Cái đám đông bát nháo vẫn luôn có mặt ở đó để kéo bạn nhập bọn. Ðiều này cũng xảy ra với cái gọi là những người tín ngưỡng. Tuy nhiên Ichazo, đối với tôi, thực ra không phải là con người tôn giáo. Ông ta chỉ thu nhặt một số kỹ thuật ở chỗ này chỗ khác, và chiết trung lại. Của Gurdjieff, của Sufis. Ông ta là một chuyên viên. Ông ta biết kỹ thuật nhưng không biết mục tiêu và ngay cả chính ông ta cũng chưa hề giác ngộ. Tuy nhiên ông ta là một chuyên viên rất lành nghề, thiện xảo. Phong trào của ông ta, Arica, có thể biến thành một phong trào phát xít bất cứ lúc nào. Nó tạo nên một kiểu cách phát xít trong hàng ngũ môn đệ.

Tôi biết hiện có một vài người đó ở đây -những người cựu Arica. Phương cách của những người Arica rất là chính trị. Chỉ mới một vài tháng trước đây, Amida -một nhân vật rất thân cận với Ichazo trong bao nhiêu năm- nhận được một lá thư thông báo rằng bà ta đã bị trục xuất ra khỏi Arica. Trục xuất, trên căn bản là một hành động chính trị. Làm sao bạn trục xuất được? Thế nào gọi là trục xuất? Ðây là chuyện độc quyền. Bà ta đã đến với tôi và thế là bà ta bị trục xuất ra khỏi Arica. Bây giờ sách và băng của tôi bị cấm phổ biến ở đó. Không có một người Arica nào được phép đọc sách của tôi. Thật là một chuyện hoàn toàn chính trị. Nó vô nghĩa làm sao! Ðây là chuyện độc quyền, chuyện chiếm hữu. Ðây là cách thế mà chính trị đi vào con người.

Tâm tôn giáo là một cái tâm rộng mở. Bạn phải thấy, bạn phải lắng nghe, phải học hỏi từ mọi người. Bạn không nên khép kín. Hiện hữu với một vị Thầy thực sự giác ngộ bạn sẽ mở rộng tâm mình ra với vạn hữu, hoàn toàn  rộng mở. Bạn cũng mở rộng ra cả với Qủy Sa tăng nếu y tìm cách đến để dạy bạn điều gì. Bạn sẽ được khai mở, sẽ được học hỏi và sẽ tin cậy vào chính mình. Không có gì để phải sợ hãi bởi vì đâu có ai hiểu bạn bằng chính bạn –nó không hề lừa dối bạn.

Những người này đã lo sợ rằng các con chiên của mình có thể sẽ bỏ đàn, sẽ cuốn gói theo người khác, và như vậy, trên cơ bản họ đã thực sự hoài nghi chủ thuyết của chính mình. Họ không hề tin tưởng vào chủ thuyết của họ. Họ biết rằng ở một nơi nào khác có thể có điều gì tốt đẹp hơn, có người có trình độ phẩm cách cao hơn, và rồi người ta sẽ từ bỏ mình để tìm đến đó. Mối lo sợ của họ là lo sợ bị mất tín đồ, thế nên họ đã dựng lên những bức Vạn Lý Trường Thành chung quanh mình.

Không, chuyện này sẽ không bao giờ xảy ra đối với một con người tôn giáo thực sự. Y cho bạn tình yêu thương, sinh thể, trí tuệ của y, và để cho bạn hoàn toàn tự do. Như thế bạn cứ việc tìm cầu học hỏi và mỗi lần học hỏi sẽ càng chứng tỏ rằng vị Thầy của bạn là đúng. Ðó là sự tin cậy. Bạn có thể đi đến bất cứ nơi đâu, ngay cả đến với những người đang chống lại tôi và lắng nghe, nếu tôi đúng, khi lắng nghe họ sẽ càng minh chứng rằng tôi đúng. Chẳng có gì mất mát cả, ngược lại bạn sẽ càng trở nên phong phú hơn.

Sự tin cậy không đặt căn bản trên sợ hãi, tình thương yêu không đặt căn bản trên sợ hãi. Thế nhưng ở đây ta thấy chẳng hề có yêu thương, chẳng hề có tin cậy, chỉ có nỗi sợ hãi -một mối lo sợ đã được tạo ra, rằng, nếu bạn đi đến nơi khác, bạn sẽ bị trục xuất. Và rồi người ta sợ hãi về những chuyện đại loại như thế. Phải chăng đây là cái đảng cộng sản hay gì đó? Trục xuất? Con người thường rất lo sợ bị trục xuất bởi vì họ muốn mình thuộc về một phe nhóm, bởi vì họ không có cái hồn riêng. Ở trong một phe nhóm họ cảm thấy thoải mái, họ thấy mình thuộc về một cộng đồng nào đó –một thiểu số được lựa chọn, là bộ phận ưu tú, là những sứ giả của một thế giới mới đang hình thành, những nhà lãnh đạo của thế giới tương lai, những siêu nhân,  giòng giống đầu tiên của những siêu nhân...  Thế là họ cảm thấy vô cùng thoải mái.

Nhưng những cảm giác này chỉ đến với bạn khi bạn còn ở trong nhóm; khi  còn lại một mình bạn sẽ không dấu được nỗi nghi ngờ. Và khi còn ở trong nhóm bạn không cảm thấy mình có trách nhiệm. Tổ chức đã lấy nó ra khỏi bạn, đã chu toàn cho bạn, bạn hoàn toàn thư giãn.

Bạn đã được nuôi dưỡng trong một bầu khí lệ thuộc như thế. Ðầu tiên bạn lệ thuộc vào cha mẹ, lớn lên bạn lệ thuộc vào gia đình của chính mình –vào chồng, vào vợ- rồi thì lệ thuộc vào con cái. Bạn luôn sống một cuộc sống đầy lệ thuộc -vào xã hội, vào quốc gia, vào nhà thờ, vào gia đình, xã hội, cộng đồng. Một đời sống của loại cây chùm gởi.

Thế rồi khi bạn tìm đến một vị Thầy bạn cũng muốn có ai đó để núp bóng. Tuy nhiên một vị Thầy thực sự sẽ không bao giờ giúp bạn dựa vào ông ta, một vị Thầy thực sự sẽ cố gắng tìm cách làm cho bạn trở thành độc lập. Toàn bộ nỗ lực của ông ta sẽ là tạo điều kiện để cho bạn có thể đứng vững trên đôi chân mình, bạn trở thành chính bạn. Ðó là những gì mà Thiền gia đang làm.

Tôi mới đọc một câu chuyện vào ngày hôm kia....

Có một người trẻ tuổi đã không ngừng tìm đến Huệ Năng để cầu đạo. Ngài Huệ Năng nổi tiếng là rất thô lỗ. Chỉ có những vị Thiền sư mới thường thô lỗ như thế. Tại sao? Bởi vì nếu họ thực sự muốn bạn trở thành độc lập, họ thường đối xử rất mực thô bạo với bạn. Ngài Huệ Năng  cũng thế. Ông ta tát vào mặt người thanh niên, ông ta đóng sầm cửa lại, ông ta la hét mắng chữi –và có một lần ông ta liệng người thanh niên ra khỏi cửa sổ, y rơi khoảng mười lăm bộ và rớt xuống một đường mương. Chưa thôi, ngài Huệ Năng còn mở cửa sổ nhìn theo và cười lớn tiếng.

Thế là người thanh niên dứt khoát bỏ đi. Ðây là giọt nước sau cùng của chiếc ly đầy. Thế là quá đủ. Y bỏ đi ngay tức khắc, và đã không trở lại cho đến một năm sau. Y tìm đến những vị Thiền sư khác, học được rất nhiều điều, rồi lại vân du đi khắp nơi, cuối cùng vào một ngày, trong lúc ngồi tĩnh tọa trong một hang động, y đạt đến giác ngộ -hoát nhiên đạt ngộ. Và rồi bạn biết chuyện gì xảy ra không? Y hối hả quay trở về tìm kiếm Huệ Năng để cảm tạ ngài. Cái ngày mà y hoát nhiên đạt ngộ, y biết là mình đang ở trong một trạng huống giống y như đã được tạo ra vào ngày mà y bị ngài Huệ Năng liệng xuống đường mương. Lần đó y đã để lỡ mất cơ hội.

Tuy nhiên bây giờ y biết được bởi vì bây giờ y đã đạt tới điểm đó, y đã đạt đến cái trạng huống nội tâm đó. Ngay khoảnh khắc trước khi đạt ngộ, y đã ngạc nhiên khi thấy rằng trạng huống nội tâm của mình lúc này hoàn toàn giống với lúc mà ngài Huệ Năng đã cố tình tạo ra khi liệng y ra khỏi cửa sổ và nhìn xuống cả cười. Và y đã  lỡ mất dịp này! Ðó là một con người thật đại từ bi.

Y chạy vội đến Huệ Năng, sờ vào chân ông ta, và thốt lên lời biết ơn, «Bạch Thầy, cảm ơn Thầy. Cảm ơn về những đối xử thô lỗ với con. Cảm ơn về chuyện Thầy đã không dạy dỗ điều gì ngoài việc đánh mắng con. Cảm ơn tất cả những gì mà Thầy đã làm cho con.»

Một vị Thầy thực sự luôn luôn mong muốn cho đệ tử của mình trở thành những vị Thầy thực sự. Thế nhưng thông thường bạn không muốn tự mình độc lập, bạn muốn có ai đó để tựa vào. Bạn là một tên bám víu. Bạn muốn có một ai đó đầy quyền năng ngự ở trên ngai cao và phán cùng bạn, « Ðừng lo lắng nữa. Ta sẽ lo hết mọi chuyện. Ngươi hãy quên hết tất cả mọi việc. Ta có mặt ở đây sẽ giải quyết tất cả. Ngươi chỉ đến đây và đi theo ta, đơn giản như thế. » Tuy nhiên nếu quả thật có những người như thế -đầy quyền năng, có thể gánh hết trách nhiệm của kẻ khác- thì bạn nhớ cho rằng đây là một dấu hiệu chắc chắn là chính bản thân ông ta chỉ muốn cho người khác lệ thuộc vào mình. Và chính ông ta cũng lại nương tựa vào những người đang nương tựa vào ông ta. Bản thân y cũng vẫn là một kẻ lệ thuộc, hãy nhớ như vậy; y cũng chẳng khác hơn gì bạn. Ðây cũng chỉ là một cuộc hành trình giống nhau xuất phát từ phía đối diện. Nếu tất cả các bạn lìa bỏ y, y cũng sẽ khổ đau như chính bạn khổ đau. Ðôi khi y còn đau đớn hơn bạn nữa vì y đã đầu tư vào đó quá nhiều. Nếu bạn lìa bỏ một người như Ichazo, nếu tất cả những môn đệ của ông ta biến mất, có thể ông ta sẽ phát khùng hay tự tử mất. Ông ta sẽ vô cùng rúng động, run rẩy, sẽ không biết điều gì đã xảy ra, sẽ mất hết tất cả lòng tự tin. Tất cả những niềm tự tin mà ông ta có được là khi ông ta nhìn vào mắt bạn và thấy rằng bạn đang hướng vọng đến ông ta, cảm nhận rằng ông ta ở một vị trí cao hơn, ông ta là chân lý, ông ta là bậc Thầy. Khi ông ta thấy được đôi mắt hướng vọng của bạn, những phản chiếu ở trong đó, niềm tin của ông ta được củng cố. Vâng. Sự thực là như thế. Ðây chỉ là một sự đồng lõa trong dối gạt.

Cách tiếp cận của tôi tuyệt đối là phi chính trị, trên căn bản hoàn toàn cá nhân. Và đó cũng chính là cách tiếp cận của tôn giáo. Tôn giáo vẫn luôn là chuyện của từng cá thể, nó không bao giờ trở thành một hiện tượng tập thể, không thể như thế. Chính trị thì khác, nó sẽ luôn là chuyện tập thể, và sẽ không bao giờ trở thành cá thể.

Chính trị là tập thể, tôn giáo là cá thể, và tâm linh là phổ quát. Hãy nhớ như vậy.

Câu hỏi thứ năm :

Tại sao lại không thể có một tôn giáo duy nhất cho toàn thể nhân loại ?

Bởi vì con người luôn khùng điên. Bởi vì con người luôn mê ngủ.

Một ngày nào đó có thể chỉ có một tôn giáo duy nhất, chúng ta có thể hy vọng như vậy -thế nhưng cái tôn giáo duy nhất này sẽ không giống như Cơ Ðốc khi tất cả mọi người trở thành những người Cơ Ðốc, không bao giờ như thế; nó cũng sẽ không giống như Ấn giáo, khi tất cả mọi người cải đạo thành Ấn giáo; cái tôn giáo duy nhất này cũng sẽ không hề giống như Do Thái giáo, không bao giờ.

Khi tôi nói rằng một tôn giáo duy nhất có nghĩa là sẽ không có một tôn giáo như kiểu Cơ Ðốc giáo, Ấn giáo, Hồi giáo, Kỳ Na giáo hay Phật giáo. Sẽ có một loại hình tín ngưỡng phổ biến. Có thể như thế và nên như thế. Tuy nhiên hãy nhớ rằng, hãy lưu ý rằng –khi tôi nói một tôn giáo duy nhất không có nghĩa là chỉ còn lại một tôn giáo, một tổ chức, tôi muốn nói đến một tôn giáo phổ quát... một tôn giáo không mang một nhãn hiệu nào, không có một thánh đường riêng biệt nào, không có một học thuyết hay Thánh kinh đặc thù nào, chỉ là một loại hình tôn giáo, một cách thức quán tưởng, cầu nguyện. Chỉ như thế, may ra.

Trong quá khứ, con người đã từng cố gắng để tạo nên một tôn giáo duy nhất. Những người Cơ Ðốc đã nỗ lực tối đa và đã làm thiệt mạng hàng triệu người. Hồi giáo cũng đã có những cố gắng tương tự để quy tôn giáo về một mối. Nhưng một tôn giáo theo kiểu này đã là một hình thái chính trị. Người ta muốn rằng tất cả mọi người đều ở chung cùng dưới một mái nhà. Thế nên khi tôi nói một tôn giáo duy nhất, có nghĩa là sẽ không có một mái nhà nào cả. Tất cả mọi người nên được tự do theo đuổi tín ngưỡng riêng của mình, làm những chuyện của riêng mình. Con người vốn khác nhau. Thế nên tôi có kiểu cách cầu nguyện của riêng tôi. Tại sao lại chỉ có một lối cầu nguyện duy nhất ? Vì con người vốn khác nhau, những nhu cầu của họ cũng khác nhau –đây chính là điểm hợp nhất.

Có thể có người thờ phượng một cái cây và sẽ có người chế diễu về chuyện này. Họ sẽ cho rằng đó là chuyện ngu xuẩn, vô nghĩa -tại sao lại đi thờ phượng một cái cây? Có thể có người thuộc khuynh hướng đa thần –với việc thờ phượng một cái cây họ thể nhập vào Thượng Ðế, thông qua màu xanh, thông qua những nụ hoa, thông qua tàn lá. Ðối với một nhà thẩm mỹ học, cái cây có thể là một biểu hiện tuyệt vời của Thượng Ðế; đối với người không có óc thẩm mỹ, một nhà toán học chẳng hạn, đó giống như là chuyện diễu chơi. Bạn đang làm gì vậy? Với một cái đầu óc toán học nó chẳng có vẻ như là chuyện tín ngưỡng tí nào. Có rất nhiều những bộ óc toán học và với họ, toán học chính là lời kinh nguyện.

Albert Einstein đã từng nói rằng, «Toán học đối với tôi là kinh nguyện và tôi đã thể nhập vào Thượng Ðế qua ngõ Toán học,» Vâng, có thể như thế, và ông ta ngày càng trở nên một con người tín ngưỡng. Khi cái chết gần kề ông ta đã trở nên một người tín ngưỡng thuần thành; thực ra, ngay trước phút lâm chung, hầu như ông đã trở thành một vị thánh. Ðiều đáng nói là ông không hề đến một nhà thờ nào, không bao giờ tin vào những Bible, Koran hay Upanishads. Những Koran, Bible, Upanishads của Einstein là vũ trụ, không gian, thời gian, những tinh cầu và tất cả những gì vượt khỏi những tinh cầu này.

Ði sâu vào những bí mật này, liên tục không mỏi mệt, ông đã trở thành một vị thánh. Ông bắt đầu cảm nhận được cái hiện hữu của vô ảnh, vô hình; cái diễn tả được đã không còn ý nghĩa, cái không diễn tả được, không nói ra được ngày càng trở nên có ý nghĩa hơn. Cái nhìn thấy được đã biến mất, cái không thể thấy được bằng mắt thường hiện ra. Ông ta trở thành một thánh nhân.

Tâm thức của một vài người có thể chuyển khoa học thành tôn giáo nhưng với một số người khác thì khoa học là loại rất khó nuốt, toán học chẳng hạn, đối với họ quả thật rắc rối -thi ca may ra có thể là tôn giáo của họ. Con người không hề giống nhau.

Thế nên khi tôi nói chỉ một tôn giáo không có nghĩa là sẽ chỉ có một lời kinh nguyện chung và mọi người sẽ cầu nguyện trong một cách thế giống nhau, những tiếng kinh cầu sẽ được rập khuôn như nhau, không phải như thế. Khi tôi nói rằng có thể chỉ có một tôn giáo duy nhất, tôi muốn nói đến chuyện tín ngưỡng -có người sẽ cầu nguyện trước một hình tượng, có người không cần hình tượng, có người cầu nguyện trước một cái cây, có người cúi mình xuống trước một dòng sông, có người cầu nguyện thông qua khoá lễ, có người đi vào chốn núi non và biến mất vào trong chốn hoang dã, thế nhưng tất cả họ đều cầu nguyện. Và tất cả phẩm chất của sự nguyện cầu đều giống nhau; không nhất thiết là bạn nguyện cầu trước một bức tượng, trước một cái cây, hay trong căn phòng trống. Sẽ không có vấn đề bởi vì sự cầu nguyện không dính dấp gì đến một vật thể hình tượng. Vật thể chỉ là một cái cớ.

Có người sẽ cầu nguyện bằng tiếng Tàu, có người sẽ cầu nguyện bằng tiếng Đức, tiếng Anh -ngôn ngữ cũng không thành vấn đề. Có người có thể yêu thích những lời của Chúa Giêsu và dùng đó làm lời kinh nguyện, cũng có người có thể thích những lời của Mohammed. Mọi người dều có những yêu thích khác nhau... nhưng đều chỉ có thể có một tín ngưỡng duy nhất.

Bây giờ đã có đến khoảng ba trăm tôn giáo trên hoàn cầu và ba trăm tôn giáo này, tất cả đều chống lại cái tôn giáo mà tôi vừa nói đến. Đây là những kẻ thù thực sự.

Một người bất ngờ phải kẹt lại ở một thành phố nọ vào hôm Chủ Nhật, y bắt đầu đi ra phố để dự khoá lễ tại một nhà thờ thuộc truyền thống tín ngưỡng của mình. Nhưng bị lạc đường và khi trông thấy một ngôi nhà thờ ở bên kia đường đang mở cửa, y vội bước vào và quên nhìn cả dấu hiệu của ngôi nhà thờ này thuộc về phái nào. Khi khoá lễ diễn tiến đến một lúc mà tình cảm tôn giáo trở nên nồng đượm hơn, không dằn được, y thốt lên, "Cầu nguyện Thượng Đế!" Ngay lập tức một trong những người hướng dẫn gõ vào vai y nhắc nhở, "Thưa ngài, không thể làm điều đó ở đây."

Y chỉ nói một câu rất đơn giản, "Cầu nguyện Thượng Đế!" Thế nhưng có thể đó không phải là cách thức của nhà thờ này. Và người hướng dẫn nhắc nhở, "Thưa ngài, không thể làm như vậy ở đây." Bạn có thấy chuyện khôi hài chưa? Cầu nguyện Thượng Đế lại không được phép thể hiện tại nhà thờ?

Con người không hề giống nhau. Có người cầu nguyện bằng cách nhảy múa và cũng có người có thể chỉ muốn ngồi lặng yên và không làm gì cả. Tất cả đều nên được tôn trọng. Trong thế giới của một tôn giáo, với một tín ngưỡng chan hoà khắp nhân loại, tất cả đều được tôn trọng như nhau. Không có vấn nạn gì cả. Nếu bạn đang đọc kinh Koran và cảm thấy thích thú hứng khởi, cứ việc vui thú, hoà điệu với thực tại này. Một số người khác có thể có cùng một cảm giác như vậy thông qua Thánh Kinh, thông qua “Bài Giảng ở trên Núi”. Có gì sai lầm đâu? Cũng có thể có những người khác đạt đến sự phấn khích khi nhảy múa hát ca bài hát của Meera (3). Ðâu có gì sai trái?

Thế nhưng ba trăm cái được gọi là tôn giáo này mà trên căn bản thực ra là những tổ chức chính trị lại đang kình chống lẫn nhau.

Một bà Công giáo rất thuần thành trở về từ phố chính New York trông có vẻ nhếch nhác và rối trí.

Một bà bạn Công giáo khác liền hỏi, “Có chuyện gì xảy ra với bồ vậy?”

“Tôi vừa mới ở khu phố Garment vào lúc mà những người Tin Lành đang tụ tập tại đây. Cái đám bát nháo này thật là đông và vô trật tự. Bất thình lình hai thằng khốn nạn chụp lấy tôi và kéo vào ngỏ hẽm. Chúng xé quần áo tôi ra và hiếp tôi. Thật là kinh khủng.”

“Thế bà có la lên không?” Một người khác hỏi.

“Cái gì? Làm như vậy để bọn Tin Lành tưởng là tôi đang la lên ủng hộ chúng hả?”

Ðây là những gì đang thực sự xảy ra. Con người đang kình chống lẫn nhau về mặt tín ngưỡng. Ðiều này cho ta thấy rằng họ chẳng hiểu gì hết về tôn giáo, nếu không tại sao họ lại có thể kình chống nhau về chuyện tín ngưỡng? Ðây cũng chỉ là những kiểu cách của bản ngã.

Con người không hề giống nhau. Họ khác nhau về đủ mọi thứ chuyện. Họ khác nhau về những gì yêu thích, họ cũng sẽ khác nhau về cầu nguyện, về cung cách ứng xử, giao tiếp, một cách đơn giản là họ hoàn toàn khác nhau. Ðây là một điều tốt. Thế giới phong phú đa dạng hơn bởi vì con người không ai giống ai. Ðiều này phải được chấp nhận. Thế giới có thể chỉ có một tôn giáo, nhưng không phải như là một tổ chức, một khuôn mẫu, mà là một bầu khí chan hoà tín ngưỡng.

Câu hỏi thứ sáu:

Bhagwan, Tôi lại cứ quên hết những gì ông đã nói. Tôi phải làm gì bây giờ?

Ðúng ra là phải nên như vậy, chính xác là như vậy. Ai bảo bạn phải ghi nhớ những gì tôi nói? Bạn phải quên đi những lời nói của tôi; bạn phải nhớ cái ý, chứ không phải lời. Mà cái ý cũng không cần phải nhớ, nó phải được thấu hiểu.

Nếu bạn lắng nghe tôi một cách đúng đắn bạn không cần phải ghi nhớ những gì tôi nói ra. Mà thực ra, nếu bạn chỉ cố gắng để nhớ lời, bạn sẽ đánh mất toàn bộ trọng điểm. Thế rồi lời còn mà ý mất. Hãy quên hết lời đi nếu không nó sẽ trở thành gánh nặng cho bạn và rồi bạn sẽ lạc lối.

Bạn chỉ cần cố gắng để lãnh hội. Khi tôi nói “cố gắng để lãnh hội” có nghĩa là hãy lắng nghe một cách yên lặng, thụ động và tỉnh thức. Ðừng phán đoán, tranh luận hay đi đến quyết định cho dù tôi đang nói điều gì đó đúng hay sai. Chỉ lắng nghe một cách yên lặng. Nếu bạn trở nên quá lo lắng về chuyện đúng sai của những gì tôi đang nói ra, tức là bạn chẳng hề lắng nghe. Tôi cũng không hề bảo rằng bạn phải tin tưởng vào những gì tôi đang nói ra, không bao giờ. Chỉ việc lắng nghe. Và đấy là sự tuyệt vời của lắng nghe thuần khiết -nếu bạn có thể lắng nghe một cách đơn thuần, những gì là chân lý sẽ lắng sâu vào lòng bạn và những gì sai lạc sẽ bị loại bỏ. Không có gì để bạn phải lo lắng chuyện này. Trái tim của bạn sẽ nhận ra một cách hầu như tự nhiên. Chẳng khác gì khi bạn đang được tiếp huyết, máu của bạn sẽ khước từ nếu như không cùng chung một loại máu. Nó cần một loại máu nào đó, một số lượng tương xứng nào đó. Nếu bạn đang được giải phẫu và cần phải vá da, không phải da của bất cứ người nào cũng dùng được. Cơ thể của bạn sẽ không chấp nhận, nó biết rất rõ. Nó sẽ chỉ chấp nhận da của chính bạn được lấy ra từ một nơi nào đó trên cơ thể.

Vấn đề là như thế. Chân lý là thực phẩm của tâm hồn. Khi nghe được chân lý, trái tim sẽ chấp nhận nó một cách tự nhiên. Ðây không phải là vấn đề quyết định đúng hay sai –đây là cung cách của tâm. Cái tâm cứ không ngừng lo lắng về chuyện đúng sai, và do sự lo lắng này, nó không hề lắng nghe. Cái tâm đã bị điếc. Nó giả vờ lắng nghe nhưng thực ra không bao giờ. Bây giờ bạn chỉ việc để tâm thức của bạn qua một bên và hãy để trái tim bạn lắng nghe tôi, chan hoà cùng tôi, hoà điệu cùng tôi. Và rồi cái gì là chân lý nó sẽ tự động trở về nhà –trái tim. Nếu không phải là chân lý, bạn cũng không cần phải lo lắng, nó sẽ tự động biến mất.

Bạn không cần phải lo lắng về những lời tôi nói. Hãy lo lắng về tôi, không phải về lời. Tôi không đề xuất ra một triết thuyết ở đây, mà một cách đơn giản, tôi dâng hiến chính tôi cho bạn.

Có một câu nói khá nổi tiếng của Trang Tử -chắc là ông ta đã nói ra để trả lời một câu hỏi tương tự như câu hỏi này.

Cái lưới để bắt cá.

Ðược cá hãy quên lưới.

Cái bẩy để bắt thỏ.

Ðược thỏ hãy quên bẩy.

Câu hỏi thứ bảy:

Tôi thực hiện năm thiền khoá mỗi ngày một cách thường xuyên trong ba năm và vì vậy tôi đã không làm điều gì khác được. Tôi cảm thấy rất hạnh phúc, nhưng gia đình của tôi rất lo lắng. Tôi phải làm gì bây giờ?

Thế là quá độ rồi đó, thưa ngài. Bạn chỉ cần chọn một thời khoá thôi. Một là đủ rồi. Năm là quá mức. Dĩ nhiên bạn sẽ cảm thấy hạnh phúc bởi vì bạn không có việc gì khác để làm. Nhưng nếu gia đình trở nên lo lắng thì đó cũng là điều tự nhiên, và họ có lý khi lo lắng.

Một ông trại chủ lớn ở Yorkshire có việc cần phải đi London trong vài tháng và quyết định chọn một trong những người làm công giỏi nhất của mình chịu trách nhiệm về công việc của trang trại. «Ta muốn ngươi săn sóc hết tất cả mọi chuyện, Harry, như chính ta đang có mặt ở đây vậy. Hiểu không? » Harry gật đầu.

Bốn tháng sau ông chủ trở về và thấy mọi chuyện đều rất ổn cố. Harry chỉ hết mọi thứ và giải thích, «Ông chủ thấy không, mọi chuyện đâu vào đó cả. Bầy gà đẻ rất nhiều trứng, cánh đồng luá mì nay đã lớn gấp đôi, rau cải bây giờ tốt tươi hơn trước nhiều, và ngay cả kinh nguyệt của vợ ông, tôi cũng đã cho nó ngưng luôn. »

Như vậy là quá mức. Như vậy là đi quá xa.

Xin bạn làm ơn nên hành một khoá thiền thôi. Ðây có thể là chuyện khó khăn, tôi biết vậy, sau khi bạn đã trải qua ba năm. Có lẽ bạn nên hỏi tôi trước. Sẽ là một chuyện khó khăn khi quay trở lại đời thường và làm việc, đó sẽ là chuyện tương đối nặng nề đối với bạn, nhưng phải làm như thế. Ở đây tôi không dạy bạn chủ nghĩa thoát ly –đây là một hình thức trốn chạy đời sống vì bạn đã không còn làm bất cứ việc nào khác.

Bạn đã quẳng bỏ tất cả những trách nhiệm của bạn, và tôi không hề ủng hộ chuyện này. Những trách nhiệm đó bạn phải hoàn thành –hoàn thành trong niềm vui lớn lao. Những vợ dại, con thơ, cha già, mẹ yếu đều rất cần bạn. Ðó là tất cả những gì mà Thượng Ðế đã đặt lên vai bạn -một trách nhiệm nào đó. Bạn phải hoàn thành chúng.

Tôi hoàn toàn chống lại những kẻ thoát ly chạy trốn đời sống và trở thành kẻ hành thiền hai-mươi-bốn-giờ-trong-ngày. Tôi chống lại những người này. Hoàn toàn chống đối. Một giờ thiền định là đủ rồi. Thiền định có một năng lực lớn lao mà chỉ cần một giờ trong hai mươi bốn giờ là đủ. Ðủ để thắp sáng cả cuộc đời bạn.

Và đó cũng chính là phương cách trắc nghiệm sự thành công hay thất bại của thiền trong cuộc sống của bạn. Khi bạn hành thiền, bạn đi vào chợ và rồi sẽ biết được là mình thành công trong thiền định hay không. Bạn có còn tham đắm như trước đây khi bạn đi vào cửa hàng? Bạn có còn nổi giận khi ai đó nói trái ý bạn? Người ta có còn bấm nút bạn dễ dàng như trước đây? Chợ búa hay chợ đời chính là nơi để trắc nghiệm tất cả những công phu hành thiền của bạn.

Nếu bạn chỉ hành thiền thôi mà không chịu làm chuyện gì khác thì cũng chẳng khác gì bạn cứ học hành chuẩn bị mãi mà chẳng bao giờ chịu đi thi cử. Ðây là điều sai lầm. Bạn phải đi thi -một giờ thiền, hai mươi ba giờ còn lại là thi cử. Như vậy bạn sẽ càng ngày càng lớn mạnh thêm.

Và câu hỏi cuối cùng :

Zen là gì ?

Ði tới, vượt qua. Ðúng như những gì mà Kinh Kim Cương đã nói. Yết đế, Yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế bồ đề, tát bà ha. Gate, gate, para gate, para samgate bodhi svaha –đi tới, đi tới cùng với toàn thể chúng sinh, đi từ vô minh đến giác ngộ.

Ði tới, vượt qua. Ðó là Thiền.

Ðó không phải là triết lý để được thấu hiểu, đó không phải là sự thay đổi để kinh qua. Ðó không phải là một cái gì giống như kiến thức, ngay cả cũng không phải là sự cải tổ; đây là sự chuyển hoá, hoàn toàn thay đổi, tuyệt đối thay đổi đến tận nguồn gốc. Là chết và  phục sinh. Chết trong Thiền và tái sanh trong Thiền.

Tiếng ‘Zen’ có nghĩa là dhyana -thiền định, nó bắt nguồn từ chữ dhyana. Ðến Trung quốc nó biến thành chan -Thiền, và tại Nhật bản nó trở thành Zen –nhưng tựu trung nó phát xuất từ ngôn từ của Phật dhyana. Zen có nghĩa là dhyana, thiền định.

--------------------------  CHÚ THÍCH

Chương mở đầu

(1) Tánh Và Tướng. Vấn Ðề Nhị Ðế trong Tứ Ðại Thuyết Phái Phật Giáo. Prof. Guy Newland, Ph.D.

(2) Từ Thượng Ðế ở đây không mang ý nghĩa của Thượng Ðế trong các tôn giáo độc thần. Ðây là một khái niệm để chỉ cái bản tánh của muôn loài. Ðối tượng giảng pháp của Osho là người Tây phương, ông dùng từ Thượng Ðế để cho họ dễ hiểu hơn.

(3&4) Zen, The Path of Paradox. Osho. P. 67.

Chương 1 :

Roberto Assagioli (1888-1974): Triết gia và đồng thời là chuyên gia về bệnh tâm thần người Ý, sinh tại Venice. Ông là người sáng lập thuyết Phân tâm học Tổng hợp.

Sigmund Freud (1856-1939): Sinh quán tại Freiberg, Áo –nay là Cộng hoà Tiệp. Nguyên là một chuyên gia thần kinh trị liệu sau này ông khai sáng khoa Phân tâm học, cho rằng vô thức là động lực chính tác động lên mọi thái độ ứng xử của con người. Ông đi sâu vào lãnh vực nghiên cứu, phân tích những giấc mơ và xem đó là nền tảng của khoa phân tâm học. Năm 1938, khi Ðức Quốc Xã lên nắm quyền, ông và gia đình đào thoát qua Anh rồi mất vào năm sau, 1939.

Buckminster Fuller (7-12-1895 – Jul1, 1983): Richard Buckminster "Bucky" Fuller sinh quán tại Milton, bang Massachusetts, HK. Ông được coi như là một "guru" trong lãnh vực kỹ sư kiến trúc, thiết kế, và đồng thời cũng là một nhà phát minh, một nhà văn Hoa Kỳ. Ông nổi tiếng với việc thiết kế cấu trúc hình vòm trắc địa (geodesics domes) hiện được dùng thiết kế các khung trạm ra-đa, các mái vòm của trung tâm thể thao,… Tháng 7 năm 2004, Bưu Ðiện HK đã cho phát hành tem mang hình ông, kỷ niệm lần thứ 109 ngày sinh của bậc thiên tài này.

Chương 2 :

(1)   August Rodin (1840-1917): Nhà điêu khắc nổi tiếng người Pháp với hai bức tượng “Người Tư Duy –La Penseur” và “Nụ hôn –La Baiser” được xem như là hai công trình điêu khắc tiêu biểu của truyền thông nghệ thuật Tây phương. Bảo tang viện Rodin tại Paris, Pháp hiện trưng bày khá đầy đủ tất cả các công trình nghệ thuật của ông.

(2)   Shankara (788-820): Adi Shankara là triết gia nổi tiếng của truyền thống Vệ Ðà, Ấn Ðộ giáo. Tuy có một cuộc sống khá ngắn ngủi, nhưng ông đã đi bộ khắp cả lãnh thổ Ấn Ðộ để rao giảng và tạo nên một sức sống mới cho kinh Vệ Ðà, đặc biệt là lý thuyết bất nhị, lúc này đang bị lu mờ trước ảnh hưởng của Phật giáo. Ông cho rằng nguyên nhân của vô minh là do chấp ngã, trong khi thực sự bản ngã không hề hiện hữu. Chân lý rốt ráo theo ông là đấng Phạm thiên –Brahman, vượt ra ngoài thời gian, không gian và nguyên nhân. Ông phủ nhận triết học Tánh Không của Phật giáo đồng thời chối bỏ sự phân chia giai cấp và các nghi lễ vô nghĩa và cho đó là sự xuẩn động.

(3)   Socrates (470-399 BC):  Triết gia Hy Lạp, một trong những khuôn mặt hàng đầu của nền triết học Tây phương và được coi như là cha đẻ của bộ môn đạo đức học. Ông sống trong buổi giao thời giữa hai  giai đoạn hưng thịnh và suy tàn của đế quốc Athenian, sau khi bị Sparta đánh bại. Cố gắng để hồi phục sau trận thảm bại này, do sự xúi bẩy của ba khuôn mặt lãnh đạo đương thời, công chúng đã đưa ông ra xử về các tội ngịch đạo và làm hư hỏng giới trẻ. Ông bị kết án tử hình bằng cách uống thuốc độc.

(4)   Michelangelo (1475-1564):  Tên thật là Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, sinh quán tại Tuscany, Ý Ðại Lợi. Ông là một nhà danh hoạ lừng lẫy của thời Phục Hưng, với các bức họa nổi tiếng bậc nhất trong truyền thống nghệ thuật Tây phương, cụ thể như bức “Ngày Phán Xét Cuối Cùng – the Last Judgment” và các bức bích họa trên trần các thánh đường danh tiếng tại La Mã. Ông cũng là một nhà thơ, nhà điêu khắc và kiến trúc sư tài hoa.

(5)   Các vị linh mục Thiên chúa giáo thường mang một cái cổ cồn trắng quanh cổ.

(6)   Swami Sivananda (1887-1963): Sinh quán tại Ấn Ðộ, Swami Sivananda Sarawati là một nhà du già và là một đạo sư. Tốt nghiệp Y khoa Bác sĩ, thoạt tiên ông làm việc tại Mandalay, sau đó tu theo pháp khổ hạnh và giúp đỡ các người đau yếu. Năm 1936 ông thành lập một phong trào tôn giáo mới lấy tên là “Divine Life Society” và năm 1945 sáng lập tổ chức “All-world Religions Federation”.

(7)   Vatsyayana : Người sáng tác bộ Dục Kinh –Vatsyayana kama sutra, phỏng đoán là sống trong khoảng thế kỷ thứ nhất đến thứ sáu. Ðây là bộ kinh cổ nhất của Ấn Ðộ liên quan đến tình dục, gồm 35 chương, chứa đựng 64 tư thế làm tình -khoảng 20% cuốn sách, phần còn lại là những kim chỉ nam để trở thành một người công dân tốt và những cái nhìn thấu đáo về mối liên hệ nam nữ.

Một vị Thiền sư đã phẩm bình một cách vắn tắt về một môn đồ ưa lý thuyết dông dài về Thiền học, “Bạn có quá nhiều Thiền.”

“Thế nhưng có gì là trái tự nhiên khi một Thiền sinh nói chuyện về Thiền?”, người học trò bối rối hỏi thầy. “Tại sao Thầy lại ghét người ta nói về Thiền?”

“Bởi vì”, vị Thiền sư trả lời một cách thẳng thắn, “nó làm cái bụng ta khó chịu.”

Chương  3

(1)    Kinh Thánh Tân Ước: Phúc Âm theo Thánh Gioan, đoạn I, câu 1, linh mục Nguyễn Thế Thuấn dịch: “Lúc khởi nguyên đã có Ngôi Lời và Lời ở nơi Thiên Chúa, và Lời là Thiên Chúa.”

(2)    John Donne (1572-1631): Một giáo sĩ và cũng là một nhà thơ thuộc khuynh hướng siêu hình của Anh.

(3)    William Wordsworth (1770-1850): Nhà thơ lãng mạn Anh, mà một trong những thi phẩm được biết đến nhiều nhất là  Lyrical Ballards lấy cảm hứng chính từ vùng quê mà ông sinh sống.

(4)    Leonardo Da Vinci (1452-1519): Là một hoạ sĩ, nhạc sĩ đồng thời cũng là một kỹ sư, một nhà khoa học nổi tiếng người Ý. Ông là người đa tài trên nhiều lãnh vực. Tác giả của hai bức họa danh tiếng “Buổi Ăn Tối Cuối Cùng –The Last Supper,” 1495 và “Mona Lisa,” 1503. Về lãnh vực khoa học, ông là người có viễn kiến đi trước thời đại cả hàng thế kỹ, cụ thể như ông là người đầu tiên đã vẽ kiểu máy bay mà hàng trăm năm sau mới được thực hiện.

Chương 4 :

(1)   Norman Oliver Brown (1913-2002): Triết gia, học giả Hoa Kỳ. Tốt nghiệp Ðại Học Oxford (1936) và Tiến sĩ tại Ðh. Univ. of Wisconsin. Chịu ảnh hưởng bởi Freud, các tác phẩm của ông là sự pha trộn của tâm lý học Freud, chủ nghĩa Mác, những tư liệu tôn giáo và văn chương nhằm đưa con người đến những chân trời mới. Những tác phẩm tiêu biểu của ông gồm: Life against Death: The Psychoanalytical Meaning of History (1959) , Love's Body (1966), Hermes the Thief (1969), Closing Time (1973), and Apocalypse and/or Metamorphosis (1991).

(2)   Kalidas: Ðược xem như là một trong những nhà thơ và đồng thời cũng là kịch tác gia vĩ đại nhất của Ấn Ðộ thuộc hệ ngôn ngữ Sanskrit, được phỏng đoán là sống vào thế kỷ thứ I trước Tây lịch.

(3)   Rabindranath Tagore (1861-1941): Giải thưởng Nobel Văn Chương (1913), được coi như là nhà thơ lớn nhất của Ấn Ðộ thời hiện đại và cũng là tác giả của bản quốc thiều Ấn Ðộ.

(4)   Mulla Nasruddin: Nhà huyền môn Sufi -một nhánh của đạo Hồi- sống vào khoảng thế kỷ thứ 13 tại Trung Ðông, nổi tiếng về việc sử dụng những câu chuyện khôi hài để dẫn dắt môn sinh đi đến giác ngộ. Tương truyền đi đâu ông cũng vác theo một cánh cửa. Ðược hỏi lý do. Ông trả lời: «Chỉ là một biện pháp an ninh thôi mà. Người ta đi vào nhà tôi bằng cánh cửa này. Nay tôi mang nó theo, làm sao người ta vào nhà tôi được?» Sau khi mất, môn đồ theo lời trăn trối của ông, đã để cánh cửa này cùng chùm chìa khóa bên cạnh mộ ông.

(5)   Immanuel Kant  (1724-1804) : Triết gia người Phổ, sinh quán tại Konigsberg, nay là Kaliningrad thuộc Nga. Ông là một nhà luận lý học, đạo đức học có tác động lớn trên các trào lưu triết học của thế kỷ thứ 19 và là một nhà tư tưởng có ảnh hưởng lớn trong lịch sử nhân loại. Ông cũng rất yêu thích khoa học và được xem như là người đầu tiên đưa ra giả thuyết về sự cấu tạo của thái dương hệ của nền khoa học đương đại, cho rằng vũ trụ này là một đám hơi được đông cứng lại do ảnh hưởng của trọng lực.

(6)   Heisenberg (1901-1976) – Nhà vật lý toán học người Ðức được biết đến qua nguyên lý bất định.

(7)   Kurt Godel (1906-1978) : Nhà toán học người Áo, sinh quán tại Brno, vùng đất  Áo –Hung (nay là Tiệp Khắc). Tốt nghiệp Tiến sĩ Toán (1929) và Tiến sĩ Triết học (1930) tại Ðại học Vienna. Khi Ðức Quốc Xã lên nắm chính quyền, tháng Giêng năm 1940, ông cùng vợ tìm cách trốn qua Hoa Kỳ bằng cách vượt qua Nga, đến Nhật Bản và đến San Francisco vào tháng 3-1940 rồi trở thành Giáo sư thực thụ tại Ðại học Princeton. Sự nghiệp Toán học của ông được biết đến với một định lý mang tên ông, Godel’s completeness Theorem, trong toán học tích phân và những công trình khác như Godel numbers, Continuum hypothesis...

(8)   William Blake (1757-1827) : Nhà thơ và họa sĩ người Anh.

Chương 5 :

(1)   Nguyên văn: “No noose is good news”, nhại theo câu ngạn ngữ “No news is good news”. Chơi chữ giữa hai tiếng “noose” v à “news”, có phát âm gần giống nhau.

(2)   Tức là truyện Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân.

(3)   Basho (Ba Tiêu) là bút hiệu của Matsuo Munefusa (1644-94), một thi sĩ nổi tiếng về thể loại thơ hài cú (haiku) trong văn học Nhật Bản. Ông nguyên là một võ sĩ đạo, nhưng kể từ năm 1466 (22 tuổi), ông đã từ bỏ tất cả để trở thành một thi sĩ. Chịu ảnh hưởng Phật giáo, thơ hài cú của ông phản ảnh màu sắc thiền quán. Những khi cần yên tĩnh một mình, ông rút vào cái chòi làm bằng lá ba tiêu (cây chuối lá) và từ đó có bút hiệu là Ba Tiêu.

Chương 6:

(1)   Henri-Louis Bergson (18-10-1859, 1941) Triết gia nổi tiếng và có nhiều ảnh hưởng của Pháp. Viện sĩ Viện Hàn Lâm Pháp Quốc và giải thưởng Nobel về Văn chương năm 1927.

(2)   Martin Heidegger (1889-1976) Triết gia người Ðức, được xem như là người khai sáng chủ thuyết “hiện sinh hiện tượng học” và là một triết gia lớn của thế kỷ 20. Ông sinh ngày 22-9-1889 tại Messkirch, Baden. Theo học Thần học Thiên Chúa giáo và Triết học tại Ðại học Freiburg và bắt đầu giảng dạy tại đây năm 1915 và trở thành giáo sư thực thụ vào năm 1928. Ông mất tại Messkirch vào ngày 26-5-1976.

(3)   Indira Gandhi (1917-1984): Là con gái duy nhất của Thủ tướng Nehru, bà Gandhi sinh ngày 19-11-1917 tại Allahabad. Tốt nghiệp DH Oxford, bà được coi như là một cố vấn thân cận của thân phụ nhưng chỉ chính thức tham gia vào hoạt động chính trị năm 1964 sau khi đắc cử vào Quốc Hội và nắm giữ chức vụ Bộ Trưởng Truyền Thông rồi trở thành vị nữ thủ tướng đầu tiên của Ấn Ðộ. (1966-1977 và 1980-1984). Bà bị ám sát vào ngày 31-10-1984 bởi hai vệ sĩ thân tín người Sikh trong khi đang còn tại chức.

(4)   Vinoba Bhave (1895-1982): Sinh ngày 11-9-1895 tại Maharashtra, ông được xem như là  một nhà lãnh đạo tinh thần (Ấn Ðộ giáo), một học giả và cũng là một chiến sĩ đấu tranh cho tự do rất nổi tiếng tại Ấn Ðộ. Sau khi gặp gỡ Thánh Gandhi (7-6-1916) ông đã trở thành người ủng hộ nhiệt thành và sát cánh cùng Gandhi trong công cuộc đấu tranh bất bạo động dành độc lập cho Ấn Ðộ. Từ năm 1966, ông từ bỏ các hoạt động thế tục, chuyên về tu dưỡng tinh thần và mất vào ngày 15-11-1982.

(5)   Carl Gustav Jung (1875-1961): Jung sinh ngày 26-7-1875, tại ngôi làng nhỏ Kessewil của Thụy Sĩ. Ông theo học Y Khoa tại University of Basel dưới sự hướng dẫn của nhà thần kinh học nổi danh Krafft-Ebing và đó là lý do mà Jung quyết định đi hẵn vào ngành phân tâm học. Ảnh hưởng sâu đậm bởi Freud nhưng sau đó Jung tách rời Freud và đi sâu vào lãnh vực mà ông gọi là phân tâm học tổng hợp Sau cuộc gặp gỡ với Sigmund Freud năm 1907, ông đã chịu ảnh hưởng sâu đậm bởi Freud và được Freud xem như là kẻ kế thừa.  Nhưng vào khoảng đầu năm 1909, nảy sinh sự bất đồng ý kiến giữa hai người về khái niệm vô thức. Theo quan điểm của Freud, vô thức cốt yếu là trung tâm của phi lý tính, phần lớn gồm những cái bị dồn ép, những dục vọng bản năng như những động lực loạn luân, ham muốn về xác thịt. Đó là một cái hầm phần lớn chứa những thói xấu của con người. Trong tư tưởng của Jung, vô thức cốt yếu là trung tâm của những căn nguồn thâm trầm nhất của trí huệ, của những tiềm năng sáng tạo. Khác với Freud khảo cứu căn cứ trên trí năng và khoa học truyền thống, Jung thiên về tâm thần luận, chú trọng khía cạnh tâm linh, huyễn ảo, và quan tâm đến ý nghĩa hàm chứa trong các hình ảnh kỳ lạ do bệnh nhân của ông phác họa và mộng tưởng. Ông mất vào ngày 6-6-1961 tại Zurich.

(6)   Ramana Maharshi (1879-1950) được xem là một bậc thánh vĩ đại của Ấn Ðộ giáo trong thời cận đại. Sinh tại Madurai, nam Ấn Ðộ, ban đầu Maharshi theo học Trung học tại một trường truyền giáo Hoa Kỳ, nhưng đến tuổi 16, bỗng dưng ông mặc khải một năng lực huyền nhiệm và bắt đầu đi sâu vào lãnh vực tôn giáo, tín ngưỡng, và được tuyên xưng như là một bậc tôn sư Ấn giáo trong truyền thống Vệ Ðà. Ông đưa ra phương pháp tự-vấn bằng cách quán từng niệm của mình để tìm nguồn gốc. Ban đầu hành giả cần nhiều công phu, nhưng khi đi sâu vào, cái ngã sẽ dần biến mất, lúc đó tâm và trí hoà điệu thành nhất thể.

(7)   G. K. Chesterton (1874-1936):  Sinh ngày 29-5-1874 tại London, Anh. Là một ký giả chuyên nghiệp đồng thời cũng là nhà văn nổi tiếng trong mọi thể loại văn chương, bạn thân của các nhà văn George Bernard Shaw và H. G. Wells. Tuy không thiên về chính trị, nhưng một bài báo nổi tiếng của ông đã gợi ý cho việc hình thành chủ nghĩa ái quốc của Thánh Gandhi. Chesterton mất vào ngày 14 tháng 6, 1936 tại Beaconsfield, Buckinghamshire để lại một sự nghiệp văn chương với 69 tác phẩm.

(8)   B. F. Skinner (1904- 1990): Burrhus Frederic Skinner sinh ngày 20-3, 1904 tại Pensylvania (HK). Tốt nghiệp Tiến sĩ Tâm Lý học tại Harvard (1931). Sau một thời gian dạy học tại DH Minesota, ông được mời làm Khoa Trưởng Phân Khoa Tâm Lý học tại Indiana University (1945), rồi DH Harvard (1948) mời ông trở lại làm công tác nghiên cứu cho đến cuối đời. Ông nổi tiếng về những thí nghiệm liên quan đến điều kiện hoá tác động lên hành vi của con người và là tác giả của rất nhiều tác phẩm về Tâm lý học. Ông mất vào ngày 18-8-1990 vì bệnh hoại huyết và đưọc xem như là nhà Tâm lý học nổi danh không kém gì Freud của thế kỷ 20.

(9)   Basho (Ba Tiêu) là bút hiệu của Matsuo Munefusa (1644-94), một thi sĩ nổi tiếng về thể loại thơ hài cú (haiku) trong văn học Nhật Bản. Ông nguyên là một võ sĩ đạo, nhưng kể từ năm 1466 (22 tuổi), ông đã từ bỏ tất cả để trở thành một thi sĩ. Chịu ảnh hưởng Phật giáo, thơ hài cú của ông phản ảnh màu sắc thiền quán. Những khi cần yên tĩnh một mình, ông rút vào cái chòi làm bằng lá ba tiêu (cây chuối lá) và từ đó có bút hiệu là Ba Tiêu.

(10)                       Eihei Dogen zenji - Thiền Sư Ðạo Nguyên (1200-1253):  Sáng lập dòng Thiền Tào Ðộng Nhật Bản. Năm 13 tuổi  Ngài thụ giới Tỳ kheo theo phái Thiên Thai với Thiền sư Yosai (Eisai) và sau đó với người thừa kế, Thiền sư Myozen. Năm 1223 Myozen cùng với Dogen hành hương thăm viếng Trung Quốc, Thiền sư Myozen viên tịch tại đây còn Dogen thì theo học với Ngài Rujing và được truyền tâm ấn của phái Tào Ðộng. Ngài trở về Nhật Bản năm 1227 và thiết lập dòng Thiền Tào Ðộng tại đây.

(11)                       Bashui hay Bassui Tokusho -Bạt Ðội Ðắc Thắng (1327-1387) là một vị Ðại Thiền sư Nhật Bản. Mẹ Ngài được tiên đoán rằng Ngài là ma qủy đầu thai, sau này sẽ giết cha giết mẹ, nên khi vừa mới sinh ra Ngài đã đem đi liệng bỏ ngoài đồng, nhưng rồi một người đầy tớ đã bí mật cứu Ngài đem về nuôi dưỡng.  Mới 7 tuổi Ngài đã tỏ ra thông minh đĩnh ngộ phi thường, thường đưa ra những câu chất vấn về triết học và tôn giáo mà không ai trả lời nổi. Theo học đạo với ngài Cô Phong (Koho) một danh tăng lỗi lạc đương thời và được đặt pháp hiệu là Bassui (hơn mức trung bình), nhưng với bản tính độc lập, Ngài thường vào chốn rừng rậm núi cao và đôi khi treo mình vào cành cây cao để có thể tỉnh ngủ suốt đêm và thiền quán. Ban đầu Ngài không thâu nhận đệ tử, nhưng rồi trước sự thỉnh cầu của hàng ngàn tăng chúng, Ngài đành phải nhượng bộ. Thiền sư Bassui nổi tiếng với công án: “Ai là ông chủ?”. Muốn biết thêm về Thiền sư Bassui, độc giả có thể tìm đọc Philip Kapleau's Three Pillars of Zen, trang 155-186.

(12)                       Meher Baba (1894 - 1969) có nghĩa là “Con Người Từ Bi Vô Lượng”, tên thật là Merwan S. Irani. Ðược xem như là một vị tôn sư lớn của nhân loại. Sau khi chứng ngộ, trong suốt 44 năm hành hoạt cho đến ngày nhắm mắt, Meher Baba hoàn toàn tịnh khẩu. Bên cạnh những hoạt động tinh thần ông còn dấn thân tích cực vào các hoạt động xã hội cứu giúp những người khùng, tàn tật và nghèo khổ. Tuyên bố rằng sứ mệnh của ông đã hoàn tất 100%, ông lìa bỏ xác thân vào ngày 31-1-1969. Thi hài của ông được an táng tại Meherabad Hill ngoại ô Ahmednagar, India (khoảng 200 dặm Ðông Bắc Bombay (Mumbai).

(13)                       Một nhà thơ Việt Nam đã diễn tả ý nghĩa này trong 2 câu thơ:

“Có phải em là người không bao giờ tôi gặp

Mới là người tôi ấp ủ trong tim…”

Chương 7.

(1) Gurdjieff (1866-1949): George Ivanovitch Gurdjieff là người Armenian gốc Hy Lạp, sinh quán tại Alexandropol gần biên giới Nga-Thổ. Trong hành trình tìm đạo, ông đã đến Ðông phương để nghiên cứu học hỏi về mật tông. Năm 1922, ông đến Pháp và định cư tại Paris, thành lập học viện “Institute for the Harmonious Development of Man”, giới thiệu với phương Tây một giáo lý cổ truyền của mật tông chưa hề được biết đến về phát triển và tỉnh thức tâm linh, biến cuộc sống đời thường thành đời sống chân lý một cách sáng tạo. Ðây là một giáo lý nhất quán và đầy năng lực của mật tông, độc lập với tất cả các trường phái khác, để giúp con người tự chuyển hoá, và ông gọi đó là Ðệ Tứ Ðạo Lộ, “the Fourth Way.” Gurdjieff cũng lên tiếng cảnh báo rằng nhân loại có thể bị hủy diệt, trừ phi “minh triết” của phương Ðông và «năng lượng» của phương Tây được kết hợp và sử dụng hài hoà. Ông đã đào tạo được nhiều môn sinh tài giỏi.

(2)   Krishnamurti (1895-1986): Jiddu Krishnamurti thoạt tiên được «khám phá», nuôi dưỡng và đào tạo bởi Hội Thông Thiên Học Adyar, Ấn Ðộ và người ta tin ông là một nhà tiên tri hoá thân của Thượng Ðế hay Messiah. Nhưng kể từ năm 1929, Krishnamurti đã từ bỏ tất cả để bắt đầu giảng dạy triết thuyết riêng của mình. Ông tin rằng thiền định mang lại trật tự ổn định cho những hoạt động tư duy, từ đó tâm hoàn toàn tĩnh lặng và đây chính là chìa khoá để chấm dứt những khổ đau, phiền não của nhân loại.

(3)   Plato (427 – 347 BC) : Triết gia Hy Lạp, môn sinh của Socrates và là thầy của Aristotle. Sinh trưởng trong một gia đình thuộc giòng dõi quý tộc tại Nhã Ðiễn, ông đã chứng kiến phiên xử tội của thầy mình và sự kiện này đã lưu lại một dấu ấn sâu đậm trong suốt đời ông. Ở tuổi 40, ông thành lập một học viện đầu tiên của nền văn minh Tây phương, Academus –The Academy, và dành rất nhiều thì giờ để giảng dạy tại đây. Một trong những lý thuyết nổi bật của ông, cho rằng thực tại chung quanh ta chỉ là những phản chiếu của một chân lý ở một cõi cao hơn. Plato đã chiếm một vị trí quan trọng trong lịch sử Triết học Tây phương. Những tác phẩm của ông, đa phần dưới dạng đối thoại hiện vẫn còn tồn tại.

(4)    Charles Darwin (1809-1882): Người Anh, cha đẻ của thuyết tiến hoá. Thoạt tiên theo học Ðại học Y khoa tại Edinburg, nhưng sau đó từ bỏ và theo học ngành địa chất tại Cambridge. Sau khi tốt nghiệp, ông tham dự một chương trình thám hiểm vùng duyên hải Nam Mỹ trong năm năm và trở về Anh quốc vào tháng 10, 1936. Do việc khảo sát những mẫu phẩm vật mang về từ cuộc hành trình này mà lý thuyết tiến hoá ra đời, trong đó kể cả việc cho rằng nhân loại là kết quả của một tiến trình tiến hoá tự nhiên chứ không do ai sáng tạo. Lý thuyết của Darwin ngày càng được kiểm chứng bởi sự tiến bộ của khoa Sinh vật học và sự khám phá DNA.

(5)    Mahavira (599-527 BC): Ðược xem là Ðấng Giác Ngộ thứ 24 và cũng là cuối cùng của Kỳ Na Giáo. Mahavira hay Mahavir là một hoàng tử, sinh tại tiểu quốc Bihar, Ấn Ðộ. Ðến năm 30 tuổi, Mahavira từ bỏ tất cả tài sản, tước vị, kể cả y phục để trở thành một hành giả. Sau hơn 12 năm chìm sâu trong thiền định, Mahavira đạt thành giác ngộ và sau đó đã đi bộ khắp cả Ấn Ðộ để rao truyền chân lý mà ông đã tìm ra mà mục tiêu tối hậu là đạt đến Moksha, một tình trạng cực lạc hoàn toàn, giải phóng khỏi vòng sinh, diệt, khổ đau. Mahavira nhập Moksha năm 72 tuổi.

(6)   Zarathustra :  Zarathustra hay là Zoroaster là một trong những vị thầy vĩ đại của Đông phương, người khai sáng Bái Hỏa giáo -Zoroastrianism, được coi như là quốc giáo của Ba Tư dưới vương triều Achaemenid, trong khoảng từ 1400 đến 1200 BC (về thời điểm xuất hiện của tôn giáo này, một số học giả khác ước định tối thiểu cũng phải khoảng năm 600 BC).Học thuyết của Zarathustra hay của Bái Hỏa giáo có thể tóm tắt như sau: Từ buổi ban sơ của vạn hữu đã có sự hiện hữu cuả hai vị thần linh đại biểu cho thiện và ác. Sự hiện hữu của cái ác, như thế đã được thiết định ngay từ đầu. Cả hai vị thần linh này đều có nhũng quyền năng đặc biệt và đối chọi nhau trên mọi lãnh vực. Vi thiện thần, Ormazd, là ánh sáng, đời sống, sáng tạo ra tất cả những gì là tinh khiết, tốt đẹp -cụ thể như môt thế giới đạo đức, công chính, trật tự, chân lý. Vị ác thần đối đầu là bóng tối, là cái chết và tạo ra tất cả những gì xấu xa nhất trên thế gian này. Hai thế lực tinh thần này tranh đấu lẫn nhau. Sự chiến thắng tối hậu của vị thiện thần là một nhu cầu đạo lý của lương tâm tôn giáo và là yếu tính của Bái Hỏa giáo.

(7)   Raman: Xem Ramana Maharshi (1879-1950)

(8)   Ramakrishna: Sri Ramakrishna Paramhansa (1836-1886), là một đạo sư Ấn giáo quan trọng của thế kỷ thứ 19, thuộc trường phái Advaita Vedanta, nêu bật tính cách bất nhị giữa Tiểu Ngã (Atman) và Đại Ngã (Brahman). Ông cho rằng tất cả mọi tôn giáo đều có một mục tiêu giống nhau, và xem trọng vai trò của tín ngưỡng tinh thần hơn là chủ nghĩa lễ nghi mù quáng. Giáo lý của Ramakrishna có thể được thu gọn trong bốn trọng điểm: Tính cách nhất thể của vạn hữu; sự thánh hoá của mọi chúng sanh; sự hợp nhất của Thượng Đế; và sự hoà điệu của các tôn giáo. Giáo lý của ông đã được kết tập bởi một đệ tử xuất sắc là Đạo sư Vivekanada, người thành lập giáo phái RamakrishnaMission.

Chương 8.

(1) Fischer-Hoffman Process: Robert Hoffman (1921-1997), một người có khả năng đặc biệt về trực giác, cho rằng tình yêu thương được kế thừa từ khi con người mới chào đời và chủ trương đưa con người đến tỉnh thức thông qua yêu thương. Để đạt đến tuệ giác này, Hoffman vạch ra một tiến trình được gọi là Fischer-Hoffman Process, cũng là để vinh danh một người có công đóng góp trong lãnh vực này, vị Bác sĩ quá cố Siegfried Fischer. Năm 1972, với sự trợ giúp của BS phân tâm Claudio Naranjo, phương pháp này được thực hiện thành một khoá học kéo dài trong 13 tuần lễ. Đến năm 1985, Hoffman thu gọn lại trong một chương trình tu học 8 ngày và đổi tên thành Hoffman Quadrinity Process. Tư tưởng của ông được thể hiện qua tác phẩm xuất bản năm1976, "Getting Divorced from Mother and Dad." Phương pháp này hiện được giảng dạy tại các trung tâm Hoffman trên thế giới. Độc giả muốn biết chi tiết có thể vào website: http://www.hoffmaninstitute.org.

(2) Alexander Woollcott (1887-1942): Nhà bỉnh bút và phê bình gia của tạp chí The New Yorker. Ông sống độc thân suốt đời, và là người cổo võ cho sự sống chung hòa bình giữa Hoa Kỳ và Liên Bang Sô Viết..

(3) Plotinus (mất khoảng 270): Là cha đẻ của trường phái Tân-Plato, Plotinus được mô tả là người không thích mình "có một xác thân" nên đã không hề đề cập đến gia thế, tiểu sử của mình. Tuy nhiên một môn đệ thân cận của ông, Porphyry, cho biết ông là người Ai Cập và sinh vào khoảng năm 205. Ông cho rằng có một Đấng Thượng Đế Nhất Thể mà ta không có khả năng mô tả được. Ngài không trực tiếp tạo ra thế giới này nhưng giao công việc đó cho những vị thần thấp hơn. Học thuyết Tân-Plato được coi như là nền tảng cho chủ nghĩa đa thần và có nhiều ảnh hưởng đối với các truyền thống triết học, tôn giáo phương Tây.

(4) Mahavir: Tức Mahavira, xem phần chú thích trước.

Chương 10.

(1)   Ichazo : Oscar Ichazo, người Chí Lợi, chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi tư tưởng của Gurdjieff. Ông cũng đã đến tận Ấn Ðộ, Tây Tạng và Hồng Kông học hỏi về mật tông, đồng thời nghiên cứu thêm về Thiền, yoga, thuật thôi miên... Ông tự xem mình là một Ðạo Sư, có khả năng giao tiếp với tất cả các Ðạo sư của các trường phái mật tông, kể cả những người đã chết. Ông cho biết là đã nhận được những chỉ dẫn của một đấng ở cõi trên, Metatron, còn những đệ tử của ông thì có thể giao tiếp với những linh hồn ở cõi thấp hơn thông qua thiền định và thần chú. Ichazo sáng lập phong trào tâm linh Arica, lấy tên một thành phố nhỏ tại Chí Lợi, nơi phát khởi phong trào.

(2)   Sri Aurobindo (1872-1950): Một học giả và đồng thời cũng là một nhà chính trị có khuynh hướng quốc gia cực đoan trong phong trào đấu tranh dành độc lập của Ấn Ðộ. Về sau ông đi sâu vào lãnh vực tâm linh và được xem như là một đạo sư, một vị thánh của Ấn giáo. Ông cổ võ cho sự chuyển hoá tâm linh của toàn thể nhân loại và được môn đệ tin tưởng là người đã khám phá ra một nguồn năng lực tinh thần mới mà ông gọi là "Supramental" –Chân Thức. Bằng phương pháp Yoga, ông và các môn đệ có thể mang nguồn năng lực này vào thế giới, vào tâm thức của mỗi cá nhân, xây dựng một bình minh mới cho nhân loại, một «đời sống thánh hoá » trên trái đất này.

(3)    Meera (1498-1547):  Là một công chúa thuộc đẳng cắp qúy phái sắc dân Raiput, bắc Ấn. Là một tín đố Ấn giáo ngoan đạo, bà chấp nhận bị đầu độc để bày tỏ niềm tin tuyệt đối vào Thượng Ðế Krishna.  Bà sáng tác rất nhiều thánh ca ca tụng Thượng Ðế còn phổ biến cho đến ngày nay.