Ông lão đánh giày

Phan Quế

Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Mục lục

Phần I

Phần II

Phan Quế

Ông lão đánh giày

Phần I

Lão nhìn tôi. Đôi mắt như tan hết sương khói, ánh lên màu kim loại được mài sáng. Tôi nhìn đôi mắt người đã từng cầm cuốc, cầm súng, cầm chìa khóa giữ kho bây giờ thì cầm giày, quết lên đấy cái màu xi pha trộn, tự tạo, cùng cái miệng ngọt ngào tiếp thị để rồi “có được là bao đâu” như lời lão thường nói.

Không biết ông lão có biệt tài gì trong pha chế để được một loại xi đặc biệt đến thế. Xi của lão vừa bóng lại vừa bền. Ai có giày nhờ lão đánh xi chỉ một lần là có thể nhớ lâu, nhớ đời. Cách đây mấy năm tôi có mua một đôi giày da nâu, đế cao su đỏ, đồ nội thôi nhưng sau lần nhờ lão đánh xi đi đến đâu người ta cũng chỉ trỏ, bàn tán. Bạn thân thì bảo: “Con mày vừa gửi ở Tây về đấy à?”. Người lạ thì ý tứ trầm trồ: “Đôi giày của ông giá chắc đắt lắm?”. Tôi nói thật, chả ai tin lại còn nở nụ cười khen tặng nữa. Lúc ấy, chỉ nghĩ do tính chững chạc của mình mà người ta suy ra, cứ cái gì tôi dùng đều cho là đồ quý, đồ ngoại cả.

Như vậy là trên đời này cũng có loại người làm cho đồ đạc của mình sang lên. Tỷ như tôi chẳng hạn. Cái áo mua ở vỉa hè có 18.000 đồng nói vống lên 120.000 đồng cũng có người tin. Đấy là chuyện của một lần, tôi nói phét và xấu hổ mãi đến bây giờ. Thực ra, cái áo ấy, tôi mua của một hãng gia công có cửa hàng tại vỉa hè. Còn lần này, về cái đôi giày da nâu ấy, cố nói thật lại chả ai tin. Vậy thì cái sự kỳ diệu ấy hẳn phải có từ ông lão đánh giày, bởi ai nhìn cũng bảo cái đồ của anh vừa bóng, vừa mịn, mắt đi dép lê của tụi tôi còn nhìn ra chất ngoại của nó nữa là các vị đi dép có quai hậu, đi sục có tất, đi giày có dây.

Tôi đã phát hiện ra cái sự có được của mình là từ tay lão. Mà cái sự có được ấy của ông lão là nhờ vào chất nâu nâu sền sệt của chất xi gia truyền đựng trong hộp sắt tây gỉ. Tôi được sang trọng vì đôi giày mặc dù cố tình không muốn có và không muốn chấp nhận. Dẫu sao thì sự đã rồi. Và chính ông lão đánh giày và sửa chữa giày ấy đã làm tôi sáng dạ dần về sự đời biến hóa so với cái cố chấp cổ lỗ của gã đồ tân thời như tôi.

Sau tiếng vang của đôi giày nâu tôi đến tâm sự với lão. Lần này tôi mang đến biếu lão một bao thuốc Thăng Long và một lon bia nội nhưng có đề chữ ngoại:

- Biếu cụ lon nước có men và bao thuốc mà cụ thích.

- Cảm ơn chú. Có lộc gì mà đem cho lão đậm thế này?

Tôi cười:

- Lộc giày cụ ạ!

Lão hóm hỉnh:

- Lạ. Xưa nay thường nói lộc miệng, lộc tay chứ mấy khi người ta nói đến lộc chân.

Tôi như đùa, như thật:

- Thời buổi bây giờ cái gì cũng có cả. Đâu chỉ đến lộc chân, còn lộc lưng, lộc gối nữa cụ ạ. Cái thứ tôi mang biếu cụ là lấy từ lộc chữ để mừng cái lộc giày cụ ban cho đấy.

Lão cười. Nụ cười thiếu răng nên có khoảng tối, khoảng sáng, trông tồi tội và thương vô cùng. Tôi nói rõ cái sự thật về đôi giày nội được phong mác ngoại. Ông lão nhướng mắt ngạc nhiên rồi chụm miệng, gật gù. Tôi muốn nghe lão nói một câu gì đó với mình mà sao lão cứ giữ nguyên cái động tác ấy.

Bao thuốc tôi biếu lão tự bóc rút ra một điếu, châm lửa. Lon bia tôi mời, lão lấy ngón tay gầy khô, bật nắp, nhấp một ngụm. Với cách thưởng thức này là lão không chê mình. Khi tôi thanh thản lại cũng là lúc lão thôi gật gù, nở nụ cười thiếu sáng, hỏi:

- Ông chú không thích chuyện ấy à?

- Không!

- Lạ!

- Lão bảo sao?

- Tôi nói là lạ, ông chú lạ. Đời này, người ta thích được khen, được nịnh. Còn ông chú khi được cả hai điều ấy lại ra vẻ khó chịu là cớ làm sao? Có Trâu Quỳ không thế?

Lão hơ hớ cười. Lon bia được đặt mạnh xuống mặt hè, sánh men ra ngoài. Lão lắc lắc người rồi lấy tay đập đập vào vai tôi. Lúc này thì chỉ mắt lão nói. Đôi mắt đã vào độ sương khói như vần vụ cơn giông và lóe lóe những tia sáng như tia chớp. Trông lão như đang ngồi trên sóng nước.

- Số một chứ không phải phải là số hai đâu, ông chú ạ!

- Thì lão cứ nói toẹt ra là tôi hâm có được không?

- Dễ thế kia à? Hâm mà như chú rồi khối người muốn. Tỉnh mà như tôi liệu mai mốt còn mấy đứa thèm? T

iếng nói của lão sầm xuống, u tối. Giọng lão như có nước mắt.

- Tay nghề tốt như anh liệu được mấy người?

- Chú khen anh thế là bằng chửi vào mặt anh còn hơn. Cái nghề đánh giày nó vậy. Hay đấy, dở đấy.

- Nhưng...

- Tôi biết chú định nói gì rồi!

- Không!

- Thế thì ông chú lại phải càng tự hào chứ! Giả như thật mà.

- Nhưng…

- Lại nhưng…? Mấy cậu có chữ nghĩa bây giờ là chúa ba phải. Còn lão, tôm là tôm, tép là tép. Lão làm một hơi nữa hết lon bia. Thuốc Thăng Long lão đã hút đến điếu thứ hai.

Có một người đàn ông ăn mặc là lượt từ xa đi lại:

- Này ông cụ, đánh giúp đôi giày…

- Mời ông ngồi ghế đây. Ông đợi cho một lát?

Tôi biết lão vì tôi mà từ chối khách, nên nói:

- Xin phép lão…

- Chú cứ ngồi. Tôi chưa nói hết.

Lão vẻ dứt khoát. Ông khách đánh giày tỏ ra khó chịu:

- Không nhớ tôi là ai à? Người ta cần là cần ngay lúc này?… Được rồi!...

Người khách quay ngoắt đi với dáng vẻ khinh khi, dọa dẫm. Tôi biết vì tôi mà lão bị khách giận. Tuy vậy lão vẫn bình thản xếp đồ vào hộp như thể sắp nghỉ làm việc:

- Tôi thì chả lạ gì cha này. Loại có máu mặt đấy. Có đôi lần qua lại gã ta nhắc nhở tôi ngồi dẹp dẹp vào lấy lối đi. Chú tính, lưng đã dựa vào cái gốc cây bàng này thì còn lùi vào đâu được nữa.

- Thế sao lão không đánh luôn cho người ta để đỡ phải mất lòng…

- Tôi là tôi chúa ghét cái câu này ông cụ…

Và rồi như lẽ tự nhiên của cảm xúc có đà ông lão đánh giày kể cho tôi nghe về lai lịch của mình

Phan Quế

Ông lão đánh giày

Phần II

Lão vốn là trai quê. Bố lão xưa nghèo phải bỏ làng ra phố đánh giày, lúc có vợ mới đưa về làng xoay nghề làm ruộng. Nghề làm ruộng chỉ phải hầu đất chứ không phải hầu ai. Đến đời lão, từng là dân quân xã rồi đi đánh giăc, bị thương được ưu tiên cho chuyển sang nghề giữ kho. Ngày ấy người nhiều của hiếm. Ai cũng đói, ai cũng thiếu vậy mà Thủ trưởng của lão coi kho nhà nước như kho nhà mình. Nay cái này, mai cái nọ, lúc lái xe, lúc nhân viên hành chính... đứa nào cũng có giấy viết tay do Thủ trướng ký. Cũng nhiều lần Thủ trưởng, rồi cả vợ ông ta nữa thân chinh vào kho, ngắm cái nọ, sờ cái kia, rồi thì “cậu chuẩn bị cho mình cái này, cái này….”. Sau dần, chịu không nổi, bực mình quá, lại vốn nóng tính không giữ được trong bụng lâu lão uất ức bật lên:

- Thủ trưởng cứ làm như kho nhà nước là cái vại gạo nhà mình không bằng...

- Cậu nói ai?

- Tôi bảo ông ấy. Cái đồ cường hào bốn túi!

Và dĩ nhiên lão bị cho về một cục. Bạn bè lão bảo lão dại. Có đứa còn mắng lão ngu. “Nó ăn mình cũng ăn. Tội đếch đâu mà trong trắng đến nỗi phải trắng tay…”. Vợ lão chỉ biết khóc. Lão thét to với cả nhà:

- Có im đi không! Chết làm sao được thằng này. Còn hòm đồ nghề đánh giày ông cụ bàn giao cho đây.

Vợ lão bực quá:

- Làm ông không muốn lại đi làm thằng, đồ dở người ạ.

- Làm thằng mà tâm trong còn hơn làm ông mà bẩn bụng, mẹ mày hiểu không?

- Trời ơi…

Vợ lão chỉ biết ôm mặt hờ trời. Lão nghĩ, cao xanh ở xa, mấy khi nghe thấy lòng trần. Âu đó cũng là lẽ đời thường nhật. Được cái này mất cái kia. Muốn tâm trong thì làm sao nặng bụng được. Đời này cũng có kẻ đang ông bỗng chốc hóa thằng. Còn lão, chỉ ở hơn thằng một tí nay xuống thằng đã làm sao?…

Và từ đấy lão nối nghiệp cha. Lão cũng nổi tiếng cả vùng về tài đánh xi đẹp và đặc biệt rất ít nói với người lạ. Một bận, có ông khách ăn mặc sang trọng tìm đến đánh giày, muốn trò chuyện thấy lão chỉ gật gù, mới hỏi bằng một thứ tiếng lơ lớ:

- Cụ bị câm lâu chưa?

Lão cười xòa:

- Đâu có. Tính tôi nó thế. Lúc nào miệng cũng như bị khâu.

Vậy mà, sao hôm nay lão nói với tôi nhiều đến vậy. Lão như muốn dốc bầu cùng “tri kỷ”. Lão gọi tôi là thế và sẵn sàng hy sinh cả công việc sinh nhai để ngồi tiếp cái anh dở người vì không chịu nhận đôi giày của mình là giày ngoại.

- Thôi thì kệ sự đời - Tôi mời lão hút tiếp điếu thuốc nữa - Bây giờ ông bác - Tôi gọi thân tình - Ông bác cho em biết, có sự tài tình gì trong cái ống bơ gỉ kia mà xi của bác bền và bóng đến thế.

Lão hà hà, nín lặng chốc lát sau đó mới bật ra:

- Có nói chú cũng không biết. Từ ông cụ tôi kia. Vì miếng cơm đút miệng cả thôi. Khách đến, nhìn đôi giày, chưa biết đầu cua tai nheo là gì bao giờ tôi cũng có đôi câu rào đầu: Giày Đức hay I - ta đây? Cha cha tuyệt quá! Hoặc có phải đây là Pháp không… tôi đoán không nhầm mà! Cũng có khi... Tàu cao cấp, Hồng Công xịn đây thêm xi của tôi vào nữa cứ gọi là siêu ngoại!... Ngần ấy câu, nhìn mặt người rồi mặt giày mà nói, cộng với loại xi gia truyền… Thế là khách sướng rơn. Mình cũng có cái lợi ở đấy chứ. Cơm áo có đùa với ai bao giờ. Lạ? Khi được khen ai cũng rạng rỡ cả lên chỉ có riêng ông chú là tôi thấy càu nhàu.

- Ông bác thấy em lạ lắm à?

- Không lạ! Cũng chẳng quen. Con ễnh ương bé thân nên to miệng. Tôi nghề hèn nên lấy nói phét làm sang. Hơn nữa, nói phét mà người ta tin là thật thì càng sang. Nhưng thú thật với chú nó tài là ở cái này đây này…

Lão lại giơ ra trước mặt tôi cái ống bơ gỉ, cái ống sắt dị mọ, xấu xí mà như có phép lạ. Tôi cầm nó trên tay, mở nắp ra ngửi. Vẫn cái mùi hăng hắc bình thường mà sao khi nó phết lên mặt da lại khiến người ta tưởng là giày ngoại.

- Cũng cần cả cái phom nữa ông chú ạ. Bây giờ phom của Ta, của Tây, của Tàu cũng lơ lớ nhau - lão nói tiếp.

- Còn xi ạ?

- Xi thì cũng vậy. Đấy là bí quyết. Cũng Tây, Tàu lẫn lộn. Mỗi thứ một tí. Ta nhiều hơn. Làm lâu mà sinh kinh nghiệm. Bao giờ ông chú phải hành cái nghề đánh giày như tôi ông chú sẽ biết. Chả phải dạy cũng ra. Chú ngẫm mà xem. Đời mà…

Lão nhìn tôi. Đôi mắt như tan hết sương khói, ánh lên màu kim loại được mài sáng. Tôi nhìn đôi mắt người đã từng cầm cuốc, cầm súng, cầm chìa khóa giữ kho bây giờ thì cầm giày, quết lên đấy cái màu xi pha trộn, tự tạo, cùng cái miệng ngọt ngào tiếp thị để rồi “có được là bao đâu” như lời lão thường nói.

Đời mà…

Lão đã cho tôi một câu trả lời như ngàn đời nay con người ta vẫn thường nói với nhau như thế. Mà đã như thế rồi thì còn có gì phải hỏi nhau nữa. Bằng lòng vậy, cầm lòng vậy. Tôi như chẳng còn điều gì để hỏi. Thâm tâm tôi cầu chúc cho lão bình an với một chỗ ngồi nho nhỏ, khiêm nhường ở cuối phố. Nơi ấy có một gốc cây bàng già nhưng nhiều lá và cái bệ xây bằng gạch chung quanh làm chỗ cho lão ngồi, cho lão xếp đồ…

“Ông lão đánh giày và sửa giày cũ kỹ, lem luốc của tôi ơi! Làm sao sạch sẽ được khi suốt ngày phải sờ mó vào bụi bặm, giày dép. Được cái, sau đôi tay tần tảo, chuyên cần của lão mọi cái lại bóng bảy tinh tươm...”.

Bẵng đi một thời gian sau, tôi có việc phiền đến lão. Đôi giày da nâu vì đi đường nắng nhiều mà bạc mốc ra đang cần được chăm sóc. Lão không còn ở đấy nữa. Nơi gốc bàng ai đó đã treo vào đấy đôi cái lốp xe rách. Tôi hỏi thăm bà cụ hàng nước thì bà cụ bảo nghe đâu ông lão đánh giày mắc lỗi “ tiêu thụ của gian” vì có liên quan đến một kẻ chuyên ăn cắp giày của người khách nước ngoài nên bỏ nghề rồi. Bà lão hàng nước còn nói:“ Cái thằng đến đánh giày ấy thật tệ. Nghe đâu lần nào đến nó cũng nói ngon nói ngọt rằng xi ở đây tốt lắm. Ông đánh cho thật đẹp vào. Đây là đôi giày ngoại của bạn con vừa mang ở bên Tây về đấy, nay muốn thay đổi mốt đi nên nhờ ông xem có ai thích thì bán giúp. Thế là…”.

Tôi giật mình. Lẽ nào ông lão đánh giày của tôi lại đổ đốn đến thế! Có thể ông bị lừa chăng?

Mang nỗi hoài nghi tôi loanh quanh đi tìm ông. Cũng phải tự trách mình trước. Quen lâu mà nhà ông lão ở đâu tôi không biết. Lại phải nhờ bà cụ hàng nước mách cho. Vẫn là cái câu nghe đâu muôn thuở của bà cụ dẫn tôi đi tìm. Ngõ to ngách nhỏ. Nhà cao nhà thấp. Giàu sang có. Tầm tầm có. Nói nghề rồi nói tên. Người lắc đầu. Người ngờ ngợ. Vào lúc sắp thất vọng thì tôi gặp được người mách. Đó là một người ở ngoài phố lớn vào ngõ lấy hàng về bán. Hàng của ông là những đôi giày gia công làm kỹ và hợp mốt. Nhìn màu xi trên mặt giày tôi giật mình. Thế là người muốn tìm lại đã gặp!

- Ông bác làm em toát mồ hôi...

Tôi kể lại những điều đã nghe được cho ông lão đánh giày của mình nghe. Ông gật gù bảo tôi:

- Nghe gì cái thông tin của các hãng vỉa hè nghễnh ngãng ấy. Có, có chuyện đó nhưng không phải là việc đó. Tôi lên công an là để báo cáo lại toàn bộ sự việc. Thật hú vía. Còn được lập công nữa nhá. Bọn ăn cắp đồ tốt của thiên hạ làm đồ sang cho mình bị bắt cả nút. Thật đáng đời lũ xấu bụng. Cũng nhờ việc này mà tôi dứt khoát bỏ cái nghề ngồi phơi mặt ra giữa thiên hạ để đánh bóng cho cái bọn mất dạy ấy. Tôi đây thì ông chú hiểu rõ quá đi rồi còn gì. Đời nào lại đi làm cái việc xấu xa. Mình là người cơ mà. Nhưng được rồi...

Ông lão đánh giày và sửa chữa giày thân yêu của tôi đã thực hiện cái nhưng được rồi ấy bằng cách trở lại nơi gốc bàng thân thuộc cùng nghề cũ của mình. Nhiều khách quen lại tìm đến. Bà cụ hàng nước đã xuê xoa, hể hả trò chuyện với ông và thôi nghe đâu khi nói về ông nữa. Nhưng được đúng một tháng sau cái quán đánh giày và sửa chữa giày dân dã ấy được “đóng cửa” với hàng chữ thông báo viết trên tấm bìa cứng treo ở thân cây về lý do nghỉ việc của nó.

Trong một ngôi nhà cấp bốn còn tuềnh toàng ở một ngõ phố nọ có một xưởng thợ nhỏ chuyên môn đóng những đôi giày nội chất lượng cao. Ông lão đánh giày thân yêu của tôi, người thợ đóng giày bây giờ mong muốn với những sản phẩm tự thân ấy sẽ không bao giờ làm hổ mặt mình...

Vũng Tàu - Hà Nội, 2005 - 2006

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Sưu tầm: ABCD

Nguồn: CAND

Được bạn: Ct.Ly đưa lên

vào ngày: 6 tháng 7 năm 2006