Đá dế

Burtler, Robert O.

Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Mục lục

Đá dế

Burtler, Robert O.

Đá dế

Dịch giả: Thiên Nhất Phương

LGT. " A Good Scent From A Strange Mountain" (Hương Thơm Từ Núi Lạ) là một tác phẩm viết về người Việt Nam của Robert Olen Burtler. Phần lớn các nhân vật được tác giả lựa chọn đều là những người Việt di tản và định cư tại vùng Lake Charles, New Orleans, Gretna thuộc tiểu bang Lousiana. Tác phẩm " A Good Scent From A Strange Mountain" đã đem lại cho Butler giải văn chương Pulitzer năm 1993. Trong lịch sử văn học Hoa Kỳ, đây là tuyển tập truyện ngắn thứ hai được trao giải Pulitzer. Tuyển tập được khởi đầu từ truyện " Ðá Dế" mà tác giả được yêu cầu viết để đọc trên đài phát thanh Hoa Kỳ.

Ở sở người ta gọi tôi là Ted và họ đã gọi tôi như thế đã hơn mười năm nay, điều này vẫn còn làm tôi khó chịu, mặc dầu tôi cũng chẳng thích gì cái tên thật của tôi, vì nó trùng tên với cái tên của cựu tổng thống nước Việt Nam Cộng Hòa hồi xưa. Thiệu không phải là một cái tên hiếm có ở quê hương tôi, và mẹ tôi không có tên gì khác để đặt cho tôi ngoài tên một ông bác đã qua đời từ lâu. Nhưng ở vùng Lake Charles, Louisiana, tôi là Ted. Tôi đoán rằng ông Thiệu kia chắc cũng đã mang được khá nhiều vàng ra khỏi Việt Nam, nên khi lưu trú tại Luân Ðôn, một nơi mà có lẽ ông đội mũ quả dưa, tay cầm dù, nơi mà không ai gọi ông tên gì khác ngoài "Ông Thiệu" .

Ðôi khi tôi tự nghe mình nói và giọng nói của tôi đượm vẻ chua chát, tôi đoán thế. Nhưng tôi không biểu lộ sự chua chát đó tại xưởng lọc dầu, nơi đó người ta coi tôi là kỹ sư hóa học giỏi nhất mà họ mướn được và lâu lâu lại xác nhận như vậỵ Thật thế, họ cũng là những người có lòng tốt. Tôi đã tranh đấu quá nhiều trong đời tôị Khi Saigon sụp đổ tôi mới 18 tuổi đầu, vừa nhập ngũ. Khi đơn vị tôi tan rã, mọi người tẩu thoát, tôi trút bỏ quân phục, mặc lại thường phục, tôi ném đá vào các xe tăng Bắc Việt khi thấy chúng lăn bánh trên đường phố. Rất ít người làm như thế. Tôi đứng ở đầu các ngõ hẻm để dễ đường chạy rồi quay lại ném đá thêm, nhưng tôi thấy tôi hành động đơn độc, với cử chỉ thuần xúc động nên các xạ thủ trên xe thiết giáp chẳng thèm lưu ý. Nhưng tôi bất chấp sự khinh khi của bọn chúng. Ít nhất cánh tay phải của tôi đã vung lên đả đảo bọn chúng.

Thế rồi đến vụ hải tặc Thái Lan ở biển Nam Hải, và mấy tên ngu quản trị các trung tâm tị nạn, nhiều kẻ dốt nữa điều hành các cơ quan Hoa Kỳ để tìm nơi định cư cho tôi và vợ mới cưới của tôi, người đã can đảm cùng tôi tẩu thoát bằng thuyền lúc nửa đêm, chống chọi với biển cả khủng khiếp và mọi thử thách cho đến cuối cùng. Cuối cùng chúng tôi đã đặt chân lên đây, trong miền đồng lầy bằng phẳng của Louisiana, nơi có nhiều ruộng lúa, nơi mà biển cả và đất liền giao hợp với nhau trong một thế rất quân bình, thật giống miền châu thổ sông Cửu Long, nơi tôi đã trưởng thành. Những người làm việc quanh tôi đều có lòng tốt, có thể họ gọi tôi là Ted vì họ muốn coi tôi như một người trong bọn, tuy đôi lúc tôi ngán ngẩm khi thấy họ to lớn hơn tôi nhiều. Tôi có kích thước của một người đàn bà xứ nàỵ Còn các tên đàn ông Mỹ thì đều to lớn kềnh càng, nói năng chậm rãi, kể cả khi họ nói chuyện với nhau, mặc dù Anh Ngữ là tiếng mẹ đẻ của họ. Tôi đã nghe dân New York nói trên truyền hình và tôi cũng nói nhanh như họ.

Con trai tôi bắt đầu nói như mọi cư dân Louisiana. Nó mới 10 tuổi, sản phẩm của hai vợ chồng tôi trong đêm đầu tiên ở Lake Charles, tại một khách sạn rẻ tiền, nhìn ra ngoài bầu trời đỏ rực vì ánh sáng của xưởng lọc dầụ Nó hãnh diện vì ra đời tại Mỹ, và vào buổi sáng khi chào chúng tôi trước khi đi bộ đến trường Công Giáo, nó nói " Chúc bố mẹ một ngày vui!" Thỉnh thoảng tôi từ biệt nó bằng tiếng Việt thì mũi nó chun lại với tiếng trả lời, " ừa bố" , làm như tôi vừa thốt ra một câu đùa vô duyên. Nó không nói được một chút tiếng Việt nào, và vợ tôi thì lại bảo đừng lo gì chuyện đó. Nó là Mỹ mà !

Nhưng tôi cứ âu lo về chuyện đó, mặc dầu tôi hiểu tại sao tôi phải bằng lòng như vậỵ Chả là 10 năm trước đây tôi đã hiểu rõ hoàn cảnh, cho nên tôi mới đồng ý với nhà tôi đặt tên Mỹ cho đứa con traị Tên nó là Bill.

Thằng Bill và bố Ted. Nhưng hè vừa qua, tôi thấy thằng con tôi đi vơ vẩn quanh nhà buồn chán, vào khoảng giữa trưa mùa hè, và tôi bỗng trở thành bố Thiệu của thằng bé với một sáng kiến tuyệt diệu cho nó. Ý tưởng cứ lởn vởn trở về vào mỗi tuần lễ đầu tiên của tháng 2 kể từ khi chúng tôi đến cư ngụ tại vùng Lake Charles, bởi vì đó là lúc các chú dế mèn thường khởi đầu ca hát tại đâỵ Khu vực này có rất nhiều dế, khiến tôi thường nhớ lại thời thơ ấu ở Việt Nam. Nhưng tôi chưa hề nói gì với con tôi về chuyện này cho tới mùa hè năm sau.

Vào một ngày chủ nhật, tôi quan sát nó đi lang thang trong sân, cạo rêu đóng trên những cành thấp lè tè của cây sồi cổ thụ, rồi ném đá vào tấm bảng STOP ở góc đường gần nhà chúng tôị Tôi lại gần hỏi nó:

" Con có muốn chơi một trò gì vui không ?"

" Muốn chứ, bố," , nó đáp, mặc dầu giọng nó đượm vẻ nghi ngờ, làm như nó không tin là tôi lại có thể bàn về chuyện chơi đùa với nó. Nó liệng ngay tất cả những cục đá còn lại trong lòng tay vào tấm bảng STOP làm tấm bảng rung chuyển khi bị đụng mạnh.

Tôi nói, " Nếu con cứ làm như thế, người ta sẽ bắt bố về tội phá hoại tài sản thành phố, rồi họ sẽ trục xuất cả nhà mình ra khỏi xứ nàỵ"

Con tôi nghe thế bật cười. Dĩ nhiên tôi cũng hiểu thằng nhóc biết là tôi muốn bịp nó. Tôi không muốn quá nghiêm khắc với con tôi vì những hành vi trẻ con mà chính tôi khi còn trẻ đã lấy làm thích thú, nhất là lúc này đây tôi đang sắp sửa chia xẻ với nó một trò chơi thời thơ ấu của tôi.

" Trò chơi gì bố?" con tôi hỏi.

" Dế chọi" , tôi trả lời.

" Cái gì bố?"

Giờ đây con trai tôi chẳng khác gì những đứa trẻ ở lứa tuổi lên mười, rất mê thích các siêu anh hùng cũng như những vụ đụng độ nảy lửa giữa thiện và ác được lồng khuôn vào những hình thức kỹ thuật cao của các phim hoạt họa được chiếu mỗi sáng thứ bảỵ Muốn chắc để thằng nhỏ biết suy tưởng đúng cách, tôi giải thích bằng vỏn vẹn một chữ " Người dế" và nghĩ rằng đó là chiến lược khá công hiệụ Thằng nhỏ nghếch đầu lên tỏ vẻ chú ý, tôi bèn đưa nó ra cửa bên hông nhà, bảo nó ngồi xuống và bắt đầu giải thích.

Tôi kể với nó là hồi tôi còn nhỏ, các bạn tôi và tôi thường bới đất để bắt dế nhốt chúng vào những hộp diêm. Chúng tôi nuôi dế bằng lá cây, dưa hấu cắt nhỏ và giá sống, huấn luyện chúng đá nhau bằng cách thổi phù phù vào chúng khiến chúng bị kích động, rồi dùng chút gỗ mỏng dính khều nhẹ vào râu dế. Như thế mỗi đứa đều có một chuồng dế và dế được chia ra hai loaị.

Tới đây, con tôi hơi vặn mình, hướng mắt nhìn ra ngoài sân. Tôi biết thế là màn dế mèn của tôi bắt đầu tiến hành. Tôi cố tự kiềm chế không so sánh môn chơi này với các trò chơi khác của con tôi. Tại sao các cuộc giao tranh cứng nhắc điên khùng của các nhân vật hoạt họa lại làm cho nó mê mẩn, trong khi canh đụng độ tự nhiên giữa sự sống và sự chết hàng ngày lại không lôi cuốn được nó ?

Tôi thấy là tôi phải vào đề ngay, như người ta thường nói trên truyền hình. " Chúng nó đá nhau chết thôi" , tôi cố nói bằng một giọng thật nghiêm trọng, làm như tôi là James Earl Jones vậỵ

Lời tuyên bố đó khiến thằng bé liếc nhanh về phía tôi, mày hơi cau laị. Tôi hơi hoảng vì chưa nói cho nó rõ về hai loại dế và tôi chợt hiểu đó là một phần thật quan trọng cho tôị Tôi cố tránh không để lộ nỗi thất vọng về tầm hiểu biết của nó, tôi đặt bàn tay lên vai nó, xoay mặt nó về phía tôi và nói: " Nghe đây con" , tôi nói, " Con cần phải hiểu điều này nếu con muốn có dế chọị Có hai loại dế và mỗi đứa trẻ chơi dế đều có vài con cho mỗi loaị. Một loại gọi là dế than. Dế này rất to và khỏe, nhưng lại chậm, có thể dễ bị mất tinh thần. Còn loại kia nhỏ, màu nâu được gọi là dế lửa. Nó không khỏe bằng dế than, nhưng rất khôn và lanh lẹn."

- Vậy thì loại nào thắng ? - Con tôi hỏị

" Khi thì loại này, khi thì loại kiạ Cuộc chơi dế kéo dài rất lâu và đầy thử thách gay cấn. Bố và các bạn làm một con đường hầm nhỏ bằng giấy, nhét chút cíu gỗ dưới vỏ đầu dế khiến dế điên tiết, rồi cầm râu nó quay tròn, xong rồi mỗi đứa thả dế vào đường hầm ở hai đầu đối diện. Ở bên trong, dế xáp lại và chúng bắt đầu đá nhau, cả bọn chỉ việc nhấc nắp hầm giấy lên để coi. "

" Có vẻ hay đấy" , con tôi lên tiếng, mặc dù sự hăng hái của nó cũng chỉ tới mức trung bình. Tôi biết là tôi phải hành động cấp thờị

Hai bố con tôi bèn lấy một hộp đựng giầy và bắt đầu đi bắt dế. Chờ đến tối thì tốt hơn, nhưng tôi biết chắc sự thích thú của con tôi không kéo dài được lâu. Nhà chúng tôi xây bằng gạch lốc, vì mực nước so với mặt đất lại hơi cao trong thành phố. Hai bố con tôi bò dọc theo sườn nhà, kéo từng đám cỏ lớn sát xuống mặt đất, lật từng cục đá lên. Chúng tôi kiếm được mấy con dế đầu tiên, rồi một con khác, vứt chúng vào hộp giầỵ Tôi cảm thấy hơi thất vọng, lý do chính không phải vì rõ ràng là con tôi không muốn sờ vào côn trùng, nhưng vì cả hai con đều thuộc loại dế đen to, giống dế than. Chúng tôi tiếp tục bò và bắt được một con khác trong bụi cỏ; một con khác nữa đang đậu trong vũng bùn hơi tối bên hông nhà phía sau vòi nước, rồi chúng tôi lại tóm được hai con nữa dưới bụi hoa đỗ quyên.

" Ðủ chưa bố?" con tôi hỏị " Mình cần độ bao nhiêu con nữa ?"

Tôi ngồi dựa lưng vào nhà, để hộp giầy trên lòng; con tôi ngồi cạnh tôi, vươn đầu ra nhìn vào trong hộp.

Cảm tưởng của tôi lúc này không còn mơ hồ nữa. Bây giờ tôi cảm thấy thật là rã rời thất vọng, sáu con đều thuộc giống dế than, to xác và đờ đẫn, chỉ nhìn quanh quẩn, không hiểu sự gì lộn xộn đã xảy ra.

" Trời ơi!" con tôi bỗng kêu thất thanh, trong giây phút tôi tưởng nó đã đọc hết ý nghĩ và cùng chia xẻ cảm tưởng với tôi, nhưng khi tôi nhìn nó thì nó đang chỉ vào mũi giày cao su trắng của nó. " Giày Reeboks của con hư hết rồi," nó khóc và tôi thấy trên mũi mỗi chiếc giày là một nhúm cỏ bám vào.

Tôi nhìn lại vào trong hộp giầy thì thấy lũ dế vẫn không cục cựa, còn con tôi thì đang chăm chú nhìn đôi giày của nó. " Nghe đây con," tôi nói với thằng bé, " thật là một sự lầm lẫn tai haị. Thôi con muốn làm gì thì làm đi. " Nó nhảy cẫng lên. " Bố nghĩ xem mẹ có thể cọ sạch giày cho con không ?" nó hỏi .

" Ðược chứ," tôi đáp. " Ðược chứ."

Nó bỏ đi ngay lập tức, cánh cửa hông đóng xập lại và tôi đặt hộp dế lên cỏ. Nhưng tôi không vào nhà. Tôi bò lê quanh nhà, lật từng hòn đá trong sân, đào chung quanh các gốc câỵ Có lẽ tôi bắt được hơn hai tá dế nữa, nhưng toàn một loạị Ở Louisiana có ruộng lúa và một vài lưu vực giống như miền châu thổ, có nhiều thứ chim muông khác nhau, tại sao lại không có các loại sâu bọ khác nhau ? Dù sao đây cũng là một nước khác. Thật là thích thú về loại dế lửạ Trẻ con chúng tôi đều cổ súy nó, dù có phải dùng dế than để thay thế. Dế lửa rất quý và đáng được khen ngơi

Sáng hôm sau, con tôi đứng trước mặt tôi khi tôi vừa ăn điểm tâm xong, và khi đã được tôi chú ý, nó nhìn xuống chân nó khiến mắt tôi cũng nhìn theọ " Bố thấy chưa," nó nói. " Mẹ cọ sạch cho con rồi. "

Rồi nó chạy ra cửa và tôi chạy với theo, " Chiều gặp lại con, nghe không Bill ?"

Thiên Nhất Phương chuyển ngữ

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Đánh máy : VVN

Nguồn: Vnthuquan - Thư viện Online

Được bạn: Ct.Ly đưa lên

vào ngày: 10 tháng 10 năm 2005