LOGIC TRONG TRANH LUẬN

Tác giả: Nguyễn Trường Giang

Nguồn : http://vn.myblog.yahoo.com/tuan-cathay

PHẦN 1 : CÁC QUY LUẬT VÀ HÌNH THỨC CƠ BẢN CỦA TƯ DUY

I- Các quy luật của tư duy:
1- Quy luật đồng nhất:
"Một sự vật chính là nó"
Qui luật này phản ánh tính tương đối của sự vật và hiện tượng.

2- Quy luật phi mâu thuẩn:
"Một sự vật không thể vừa là nó vừa không phải là nó"
Qui luật này giúp cho tư duy không chứa đựng mâu thuẩn.

3- Quy luật triệt tam
"Một sự vật có hoặc không có chứ không có trường hợp thứ 3"
Trong logic học qui luật này là cơ sở cho phép chứng minh phản chứng. Qui luật này giúp cho tư duy được rõ ràng chính xác.

4- Qui luật lí do đầy đủ:
a- Qui luật nhân quả:
"Mọi sự vật đều có nguyên nhân. Trong cùng một điều kiện và cùng một nguyên nhân, sinh ra cùng một kết quả"
b- Qui luật cứu cánh (còn gọi là quy luật hướng đích)
"Mọi sự vật đều có hoặc đều hướng về một mục đích".

II- Các hình thức của tư duy:
1- Khái niệm:
Là một hình thức của tư duy, phản ánh những thuộc tính chung, chủ yếu, bản chất của sự vật và hiện tượng".

2- Phán đoán:
Là một hình thức cơ bản của tư duy, dưới dạng khẳng định và phủ định, thể hiện nhận thức của con người về những đối tượng trong thế giới khách quan. Một phán đoán chỉ có một và chỉ một trong 2 giá trị đúng hoặc sai.

3- Suy luận:
Là một hình thức của tư duy, từ một hay nhiều phán đoán có quan hệ logic với nhau làm tiền đề, ta rút ra được một phán đoán mới làm kết luận.

PHẦN 2: PHẦN TAM ĐOẠN LUẬN

Theo Aristote, "Tam đoạn luận là một loại suy luận gồm 3 mệnh đề: trong đó có 2 mệnh đề đặt ra trước, mệnh đề thứ 3 do chúng mà ra một cách tất nhiên, mệnh đề thứ 3 này đã ngầm chứa trong 2 mệnh đề trên".

Các dạng của tam đoạn luận.(phần này có lượt bớt)

1- Dạng thứ 1:

Mọi kim loại đều dẫn điện.
Sắt là kim loại.
Vậy sắt dẫn điện.

Cá sống dưới nước.
Vài động vật là cá.
Vậy vài động vật sống dưới nước.

2- Dạng thứ 2:

Cá không sống trên cạn.
Những con này sống trên cạn.
Vậy những con này không là cá.

Kim loại dẫn điện.
Vài chất ở đây không dẫn điện.
Vậy, vài chất ở đây không là kim loại.

3- Dạng thứ 3:

Mọi kim loại đều có ánh kim.
Mọi kim loại đều dẫn điện.
Vậy, vài chất dẫn điện có ánh kim.

Cá không sống trên cạn.
Tất cả các con cá đều có vây.
Vậy, vài loài có vây không sống trên cạn.

4- Dạng thứ 4:

Cá sống dưới nước.
Mọi loài sống dưới nước không biết leo cây.
Vậy, cá không biết leo cây.

Mọi kim loại đều dẫn điện.
Mọi chất dẫn điện đều dẫn nhiệt.
Vậy, mọi kim loại đều dẫn nhiệt.

MỘT SỐ ỨNG DỤNG CỦA ÁNH XẠ TRONG LOGIC (vì chổ này có mấy cái sơ đồ phức tạp quá nên xin được bỏ qua  :)  )

PHẦN NGỤY BIỆN

Kiểu sai 1: Đứng trong tập hợp phát biểu cho cả tập hợp

Chúng ta đang ngồi trên cành cây thì chỉ có thể cưa những cành khác, nhưng nếu cưa luôn cành mà mình đang ngồi thì quả là tai hoạ. Trong phát biểu logic cũng vậy nếu đứng trong một tập hợp mà phát biểu cho cả tập hợp thì sẽ gặp các trường hợp mâu thuẫn và lẩn quẩn.

Nghe nói làng Sa-Uây có một thợ cạo. Do đang trong thời điểm tết nên mọi người đến cắt tóc rất đông, vậy là đặt ra quy định"Tôi chỉ cạo mặt cho người trong làng tự mình không cạo mặt".
Vất vả một ngày tối đến thợ cạo đang soi gương cạo mặt cho mình. Lúc này con anh ta nói:
"Bố chỉ cạo mặt cho người tự mình không cạo mặt, thế mà giờ đây bố tự cạo mặt thế là vi phạm quy định".
Thế là ông thợ cạo đành phải bỏ dao cạo xuống. Nhưng rồi nghĩ lại, ta không cạo mặt cho ta há chẳng phải là thuộc loại người không cạo mặt cho mình, lại có thể cạo mặt cho mình đó sao? Cạo, lại không nên cạo. Không nên cạo lại nên cạo. Cứ như vậy cầm dao lên lại đặt dao xuống, đặt xuống lại cầm lên. Không biết phải làm sao.

Do đó, nếu đứng trong tập hợp mà phát biểu cho cả tập hợp thì phải lưu ý là loại bỏ cá thể phát biểu cho tập hợp ấy. Câu phát biểu của anh thợ cạo phải trừ anh ta ra. Nếu ông thầy đứng trong lớp mà nói rằng: "Tôi lớn tuổi hơn tất cả mọi người trong phòng này". Mới nghe qua ta thấy câu nói đó có vẻ đúng nhưng suy xét kĩ thì câu nói đó là câu nói sai. Bởi vì ông thầy giáo cũng là người đứng trong lớp học, vậy thì ông ta không thể lớn tuổi hơn ông ta được. Câu nói đúng phải là : " Tôi lớn tuổi hơn tất cả mọi người trong phòng này trừ tôi ra".

Kiểu sai 2: Lý luận không có mối liên hệ nhân quả

Diderot là lãnh tụ trứ danh của phái Bách khoa toàn thư nước Pháp. Theo lời mời của nữ hoàng ông đi thăm nước Nga và từng tuyên truyền cho quan điểm vô thần luận của mình. Nữ hoàng vui mừng còn một vị cố vấn của bà thì không, y ngầm tính kế với nhà toán học Euler có mặt lúc đó. Euler vốn là một tín đồ, ông ta tuyên bố có sự chứng minh về sự tồn tại của thượng đế, nếu Diderot muốn nghe thì ông ta sẽ giảng giải ngay trước mặt mọi người có mặt tại cung đình. Euler thúc bách Diderot với giọng nghiêm nghị.
"A bình phương trừ B bình phương thì bằng A trừ B nhân A cộng B. Cho nên thượng đế tồn tại. Hãy trả lời đi!".
Diderot đành bó tay, tâu xin lập tức quay về Pháp và được phép.
(Leonard Euler (1707-1783), nhà toán học, nhà thiên văn học, vật lí học người Thụy Sĩ. Denis Diderot (1713-1784) nhà triết học, văn học, mỹ học, vô thần luận người Pháp).

Euler đưa ra mệnh đề hoàn toàn không có mối nhân quả. Nếu bác bỏ một cách trực tiếp thì thật là khó khăn. Dân gian ta có câu "nói ngang như cua" để ám chỉ những người nói mà không có chứng cứ, nói một cách vô lý. Do đó lẽ ra Didirot có thể chữa lại như sau:
"Tại vì một cộng một bằng hai cho nên thượng đế không tồn tại".
Đây là cách suy luận hoàn toàn tương tự như đối phương. Chỉ cần dùng vũ khí của đối phương để đánh lại đối phương là một trong những cách tuyệt hảo nhất. Euler đưa ra mệnh đề không có mối quan hệ nhân quả nên ta cũng có thể đưa ra mệnh đề không có mối quan hệ nhân quả để bác bỏ. Trong tranh luận nếu gặp trường hợp như vậy mà giải thích một cách trực tiếp sẽ tốn rất nhiều thời gian mà đôi khi giải thích không tường tận, không đủ sức thuyết phục thì sẽ mất ưu thế, không bảo vệ được ý kiến của mình. Do đó, yêu cầu đưa ra là phải bác bỏ một cách ngắn gọn, mạnh mẽ mà phải có sức thuyết phục nhất. Điều này có nghĩa là ta phải biết "đi với Phật mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giấy".

Kiểu 3: Nhìn nhận phiến diện
Truyện dân gian có câu "vừa cả" như sau:

Có người đến mua giày. Sau khi thử giày người đó nói:
- Giày này đẹp thật nhưng hơi rộng.
Chủ giày trả lời:
- Không sao đâu, cứ mua đi, trời lạnh nó co vào là vừa.
Một lát sau có người khác đến mua giày. Sau khi thử giày người đó nói:
- Giày bị chật rồi.
Chủ giày trả lời:
- Không sau đâu, đến khi trời hanh nó giãn ra là vừa.
Hôm sau có người khác đến mua giày và nói:
- Ồ, vừa quá.
Chủ giày xuýt xoa:
- Giày của tôi bán chẳng bao giờ co, chẳng bao giờ giản. Vừa cả.

Trong trường hợp nào ông chủ giày cũng nêu ra trường hợp thuận lợi nhất để giải thích. Sự vật luôn tồn tại bởi hai mặt đối lập và chỉ giải thích một sự vật bằng một mặt thuận lợi là một ngụy biện. Muốn phá bỏ ngụy biện này tốt nhất là nên tập trung vào mặt còn lại của sự vật. Chẳng hạn khi ông chủ nói "trời lạnh thì nó co lại" thì khách hàng nên hỏi lại ông ta "Khi trời hanh thì sao?". Lúc đó ông ta chẳng còn đường nào để biện bạch nữa.

Kiểu 4: Đánh tráo khái niệm
Một cô gái lần đầu tiên đi tắm hồ bơi. Ông chủ hồ bơi hỏi cô ta:
- Cô muốn mướn đồ tắm hả?
- Dạ
- Cô muốn mướn đồ hai mảnh hay một mảnh?
Cô ta mắc cở nói:
- Ơ, mặt đồ hai mảnh kì chết, tôi mướn đồ một mảnh thôi.
Ông chủ ranh mãnh hỏi:
- Cô muốn mảnh trên hay mảnh dưới?
Cô gái đỏ mặt chẳng biết trả lời sao.

Ông chủ đúng là một gã ranh mãnh, lén đánh tráo khái niệm loại áo tắm một mảnh thành một mảnh của áo tắm hai mảnh. Muốn bác bỏ loại ngụy biện này thì chỉ cần tập trung nói về thuật ngữ bị đánh tráo. Cô gái có thể chữa lại như sau: "Không phải, tôi không muốn một mảnh trên hay một mảnh dưới mà tôi chỉ muốn một mảnh mà che cả trên lẫn dưới".

NHỮNG SUY NGHĨ SAI LẦM
Trong thực tế ta thường gặp những cách suy luận sai, và các kiểu suy luận sau đây thường rất phổ biến:

Lý luận sai kiểu "Tại vì ai cũng làm vậy"
Có người lái xe phạm luật giao thông nên cảnh sát phạt anh ta. Anh ta quả quyết không chịu và cải lại như sau:
"Sao lúc nãy nhiều người chạy sai y như tôi mà anh chỉ phạt có một mình tôi? Như vậy không hợp tình hợp lí chút nào cả!"

Anh ta cải như vậy thật không đúng. Hành động vi phạm của những người khác không liên quan đến hành động vi phạm luật giao thông của anh ta, và đó không phải là lí do để anh ta vi phạm. Lẽ ra anh ta phải nêu ra những lí do đúng đắn khác như: sơ ý, bất khả kháng, hoàn cảnh đặc biệt nên phải làm vậy,...Xin nói thêm rằng lí luận sai kiểu như anh lái xe này là rất phổ biến (quá phổ biến nữa là đằng khác).

Trong hội nghị "thanh niên với vấn đề sách văn học", mọi người đều lo lắng cho tình trạng thanh niên thờ ơ với sách văn học nhưng có một diễn giả cho rằng ông ta đã đi nhiều nước trong khu vực và tìm kiếm được một hiệu sách lớn ở các thành phố lớn là rất khó, trong khi đó các siêu thị cửa hàng thì rất nhiều, điều này hoàn toàn trái ngược với nước ta. Ngay tại thành phố Hồ Chí Minh có rất nhiều hiệu sách lớn, đi đâu cũng bắt gặp. Từ đó ông cho rằng thực trạng ở nước ta là không nghiêm trọng lắm...Nhưng chúng ta cần phải biết rằng cái dở của người khác không liên quan gì đến ta, tại sao chúng ta chỉ so sánh những cái dở của người với cái dở của ta mà biết bao cái hay của người hơn cái hay của ta mà ta không chịu so sánh?
Tư tưởng "tại ai cũng vậy" không chỉ thể hiện ở lời nói mà còn ở tư tưởng và hành động. Đây là một kiểu tâm lý bầy đàn còn sót lại, nó tồn tại một phần cũng là do suy nghĩ "số đông bao giờ cũng đúng". Tuy con người có lí trí nhưng nó chi phối chúng ta không ít.

Lý luận sai kiểu: "Nếu không phải vậy thì chứng minh đi".
A: "Mày ăn cắp đồ của tao phải không?"
B: "Tôi không có lấy đồ của anh".
A: "Mày không lấy đồ của tao thì ai lấy hả? Nếu mày không lấy đồ của tao thì mày hãy chứng minh rằng mày vô tội đi!".
...
Lý luận của A là hoàn toàn sai lầm. B không lấy không nhất thiết phải chỉ ra người nào lấy để chứng minh rằng mình vô tội. Lẽ ra A phải chứng minh rằng B có tội, đằng này A lại bắt B chứng minh rằng B vô tội. Chừng nào A đưa ra chứng cớ rằng B có tội thì lúc đó mới cần B chứng minh rằng mình vô tội.

Suy luận sai do ám thị
Ám thị là dùng lời nói hoặc cử chỉ làm cho đối tượng tin theo. Chẳng hạn như quảng cáo luôn phóng đại rằng sản phẩm của mình là tốt nhất. Và hành động này cứ lặp đi lặp lại đến một lúc nào đó ta không còn phân biệt thật giả nữa và cho rằng sản phẩm đó là tốt nhất. Việc ám thị một sự việc mà ta hoàn toàn không thể chứng minh được đó là đúng hay sai thì sự việc đó khắc sâu vào đầu của ta như một định kiến vững chắc và không bao giờ thay đổi, chẳng hạn như có hay không thiên đàng, địa ngục,...Ví dụ một đứa bé từ khi sinh ra và lớn lên đều được người ta nhắc đến thiên đàng và địa ngục rồi đến một lúc nào đó nó tin rằng thiên đàng và địa ngục là hoàn toàn có thật, và chắc chắn điều đó sẽ tồn tại trong nó mãi mãi. Một số nhà nước thường hay dùng trò ám thị để dễ bề quản lí xã hội, bảo vệ nhà nước của mình. Ví dụ như thời phong kiến có câu "quân xử thần tử, thần bất tử bất trung", hoặc người dân lúc đó phải gọi vua là thiên tử (con trời), mà vua là con trời thì ai dám chống đối. Thời Phát xít, Hitle có chủ trương rằng :"dân tộc Đức là dân tộc thông minh nhất và có quyền thống trị các dân tộc khác..." đẩy hàng triệu thanh niên Đức lao vào bộ máy chiến tranh điên rồ nhất lịch sử...
Ám thị là một căn bệnh của tư duy và có vài cái tên khác nhau như bảo thủ, định kiến...Một khi đã mắc vào căn bệnh như thế thì tư duy luôn bị lệch lạc khi gặp phải vấn đề đã bị ám thị. Căn bệnh trong tư tưởng là căn bệnh nguy hiểm nhất vì nó là một định kiến nằm trong tư duy mà không dễ gì phá vỡ được. Một khi chúng ta bị ám thị thì vô hình chúng ta đã nhốt trí tượng tượng, tư duy của mình vào một chiếc hộp. Muốn thoát khỏi cái hộp ấy chúng ta phải luôn đặt những câu hỏi và tự trả lời những sự việc mà ta không biết chắc là nó đúng hay sai, và ta phải tìm lời giải cho cả những vấn đề mà ta vẫn tự cho là đúng. Thật đáng tiếc là nền giáo dục hiện nay không khuyến khích học sinh đặt câu hỏi để có thể tư duy và sáng tạo mà chỉ là nhồi nhét cho đầy kiến thức. Kiến thức tuy nhiều nhưng không thể tư duy sáng tạo thì chẳng khác nào cuốn từ điển bách khoa sẳn sàng truy cập ra những thông tin mà không biết phải xử lí thông tin như thế nào. Nếu chịu khó nhìn qua chóp mũi của mình một tí thì ta sẽ thấy đại học Havard đã đào tạo ra hàng loạt nhân tài như thế nào (đã đào tạo ra hàng loạt vị tổng thống cho nước Mỹ, hàng loạt nhà văn, nhà thơ nổi tiếng), họ cho rằng giáo dục không phải là đào tạo ra những con mọt sách hay những chú vẹt mà hướng dẫn sinh viên tới những lĩnh vực khác nhau, có những nghiên cứu theo chiều sâu...

CÁC TRƯỜNG HỢP TRANH LUẬN

Trả lời lẩn quẩn

Một người đi đường vừa đói vừa khát đến một quán nhỏ
- Ông chủ, xin hỏi bánh mì kẹp thịt bao nhiêu tiền một suất?
- 5 đồng một suất, thưa ngài.
- Xin lấy cho tôi 2 suất! Tôi đói ngấu đây!
- Hai suất là 10 đồng, xin cầm lấy!
- Xin hỏi bia đen bao nhiêu tiền một chai?
- 10 đồng một chai, thưa ngài.
- Giờ đây tôi thấy khát còn khó chịu hơn cả đói, tôi muốn đổi 2 suất bánh mì kẹp thịt này lấy một suất bia đen, có được không? Ông chủ.
- Đương nhiên là được, đợi một chút xíu, thưa ngài!

Người khách cầm lấy chai bia đen uống cạn một hơi rồi nhấc ba lô định đi.
- Xin lỗi, thưa ngài, ngài chưa trả tiền bia.
- Đúng vậy! Thế nhưng bia được đổi bằng bánh mì kẹp thịt, và được ông đồng ý rồi!
- Nhưng tiền bánh ngài cũng chưa trả, thưa ngài.
- Tôi có ăn bánh mì của ông đâu, sao tôi phải trả tiền bánh cho ông?
Ông chủ lúc đó không biết trả lời ra sao, đành chịu cho người khách lên đường.
(Theo "Phương pháp biện luận" của Triệu Truyền Đống)

Ông chủ quán ăn rõ ràng đã bị lừa đảo, nhưng ông ta hoàn toàn không thể biện hộ cho mình. Trong trường hợp này ông chủ không phản bác được những lí lẽ của người khách, nhưng không hẳn là người khách đúng. Về tình thì ông chủ quán ăn thật đáng thương, nhưng về lí thì ông ta không thể tự giúp mình được. Chúng ta cần phải phân tích để hiểu rõ bản chất của vấn đề trên, tóm tắt lại quá trình như sau:
Mua bánh (chưa trả tiền)
Đổi bánh bằng bia
Uống bia.

Khi người chủ hỏi tiền bia thì người khách nói bia đã đổi bằng bánh. Đến khi hỏi tiền bánh ông ta lại nói rằng mình không ăn bánh nên không phải trả tiền. Ông ta cứ trả lời lẩn quẩn giữa bia đã đổi bằng bánh và không ăn bánh nên không trả tiền bánh. Điều này phải hiểu như thế nào đây?
Lấy bánh mì không trả tiền để đổi với bia không trả tiền tức là bằng với không trả tiền bia. Thế nhưng, người khách nọ đã cố tình thay đổi hàm nghĩa giữa bia không trả tiền với bia không trả tiền.
Người khách đã ngụy biện bằng cách chỉ đề cập đến bia và bánh mì mà không đề cập đến tính chất của nó là đã trả tiền hay chưa. Khi đã thấy được điểm mấu chốt của vấn đề thì ta cần tập trung vào thuật ngữ đã bị thay đổi hàm nghĩa. Câu nói của ta phải xoay quanh vấn đề đã bị đối phương ngụy biện vá cách chữa lại như sau:
Ông chủ:"Ngài đã đổi bánh không trả tiền bằng bia không trả tiền. Vậy ngài đã uống bia không trả tiền. Xin mời ngài trả tiền bia cho!". Như vậy thì vị khách kia hết đường trốn tránh.
Điều cần lưu ý là thấy được điểm mấu chốt của vấn đề mới khó, còn việc phải đối phó như thế nào chỉ là sự nhanh nhạy của ta mà thôi. Khi hiểu được bài toán thì lời giải đáp không còn khó khăn lắm.

Con lừa là ai?

Một hôm giám đốc một công ty ở thủ đô Mexico hỏi:
- Có ai biết tại sao Armando lại vắng mặt trong cuộc họp không? Đây là lần thứ 3 liên tiếp.
- Dạ, tôi biết tại sao anh ấy vắng mặt. Anh ấy đi với ba của anh ấy đến Chihuahua để mua lừa - Một trong những người bạn của Armado nói.
- Được. Họ không cần phải đến tận Chihuahua để kiếm lừa khi chúng ta có khá nhiều lừa ở trong phòng này - Giám đốc trả lời với một nụ cười trên khuôn mặt.
Mọi người cùng cười. Rồi bạn của Armado lại nói:
- Nhưng thưa xếp họ sẽ không lừa hết tất cả những con lừa ra khỏi phòng này được. Chúng tôi cần một ít trong số đó để lãnh đạo chúng tôi chứ.

Con lừa là ai? Có thể hiểu là các nhân viên hay là bất kì ai đó trong phòng nhưng anh nhân viên nọ thật là thông minh, vì tính mơ hồ của "con lừa" nên cho rằng con lừa chính là các ông giám đốc của mình. Cái hay ở đây là biết nắm bắt thời cơ, biết tận dụng những cái đối phương đang tấn công mà quay ngược trở lại tấn công đối phương. Bất kì cái gì đó "mơ hồ" thì có thể hiểu thế này nhưng cũng có thể hiểu thế kia và nên giả vờ theo cách hiểu bất lợi nhất cho đối phương. Ngôn ngữ trong giao tiếp hằng ngày nếu suy xét kĩ thì nó vô cùng phức tạp, một từ ngữ rõ ràng vẫn có thể bị suy nghĩ méo mó huống gì một từ ngữ nêu ra đã mập mờ và mơ hồ.

Dick sống ở Oxford, anh có một cô bạn gái mới, cô tên là Daisy, Dick rất thích cô. Một ngày chủ nhật họ đi picnic ở miền quê. Khi đang dạo bước đến một nơi có phong cảnh thật đẹp cạnh một con sông, họ thấy một con bò cái và một con bê con.
Dick nói: "Daisy em nhìn này! Con bò đang hôn con bê con của nó. Em không thấy dễ thương sao?"
Daisy nhìn lại nhìn rồi cô mỉm cười và nói:"Vâng quả thế Dick ạ. Thật đẹp!"
Dick nhìn Daisy và nói: "Cảnh ấy cũng không làm em muốn nhận một cái hôn sao Daisy?"
Daisy nghĩ giây lái rồi trả lời:"Thực ra không hẳn đâu, anh Dick. Việc đó có làm anh muốn hôn không?"
Dick cầm tay cô và trả lời:"Phải có chứ. Daisy ạ."
Daisy trả lời:"Được rồi, thế thì anh đi đến đó để hôn đi. Em đợi anh ở đây. Con bò đó dễ thương và trầm lặng đấy".

Không biết ở đây cô Daisy giả vờ ngóc nghếch hay ngốc nghếch thật. Nhưng rõ ràng cô ta giả vờ ngốc nghếch để đùa với anh chàng Dick thôi. Cô đã từ chối nụ hôn của chàng trai một cách độc đáo. Một từ ngữ ám chỉ lẽ ra phải hiểu theo nghĩa bóng thì cô đã cố tình hiểu theo nghĩa đen.

Từ ngữ xảo trá
Có một anh bán rùa trong một chợ náo nhiệt nọ. Chàng ta rao to:
- Rùa đây! Rùa đây! Rùa sống một vạn năm, giá rất rẻ đây!
Một người nghe nói rùa sống được vạn năm, liền mua một con. Nhưng chẳng may hôm sau rùa chết. Và ông ta liền chạy ra chợ tìm người bán rùa, bực tức nói:
- Này thằng lừa đảo! Mày bảo rùa sống được vạn năm, sao tao mua về mới đêm qua đã chết?
Anh bán rùa cười ha hả trả lời:
- Thưa ông, như vậy thì xem ra đúng vào đêm qua rùa vừa tròn một vạn năm tuổi.
(Truyện cười Nhật Bản)

Thật ra hai người hiểu "sống một vạn năm" theo hai nghĩa khác nhau. Người bán rùa cố tình dùng từ ngữ mơ hồ, làm cho người mua hiểu rằng "sống một vạn năm" là kể từ ngày mua, rùa sẽ sống thêm một vạn năm nữa. Nhưng đến khi người mua rùa trách mắng thì người bán rùa lại lí giải "sống một vạn năm" có nghĩa là rùa từ lúc mới sinh ra cho đến lúc chết. Như vậy người bán gian xảo bán con rùa sống chỉ sống được có một đêm thì làm sao có thể hiểu câu "sống một vạn năm" theo cách giải thích của anh ta được. Tuy nhiên người mua rùa thì "tình ngay nhưng mà thua lý", khó có thể biện bác cho mình được. Xem ra thì chẳng còn cách nào để biện hộ dùm cho người mua rùa một cách toàn mỹ. Anh ta hoàn toàn bị mắc bẫy và không thể gỡ ra được.
Trong cuộc sống chúng ta hiện nay, hành vi cố tình dùng thuật ngữ mơ hồ để lừa đảo là vi phạm pháp luật. Mặc dù pháp luật bảo vệ những hành động lương thiện, nhưng nếu mắc phải sự lừa đảo như trên thì dù có được xử thắng đi nữa ta cũng bị thiệt thòi không nhỏ. Do đó, những hợp đồng, mà nhất là những hợp đồng kinh tế, ta phải yêu cầu đối tác giải thích rõ ràng những thuật ngữ còn chưa rõ ràng bằng văn bản để khi xảy ra tranh chấp ta không bị thiệt thòi.

Tiền đề sai lầm
Có một năm Hồng Kông tổ chức thi hoa hậu. Cuộc thi bước vào vòng chung kết và người chủ trì muốn thử tài ứng đối của cô Dương, ông đề ra câu hỏi:
- Xin hỏi cô Dương nếu cô phải chọn trong 2 người bạn nam một người bạn đời thì cô sẽ chọn ai? Hai người này một người là nhà soạn nhạc lừng danh người Ba Lan: Sôpanh, và một là trùm phát xít Hitle.
Thật bất ngờ cô Dương thông minh xinh đẹp đã trả lời như sau:
- Tôi sẽ lấy Hitle.
Quan khách bỗng xao động hẳn lên và dồn dập hỏi:
- Tại sao cô lại chọn Hitle?
Cô Dương mỉm cười trả lời:
- Tôi hi vọng mình sẽ cảm hóa được Hitle. Nếu tôi lấy Hitle thì đại chiến lần thứ hai không chết nhiều người như vậy, cũng có thể đảm bảo không để Hitle phát động đại chiến thế giới lần thứ 2.

Cô Dương biết chắc rằng Sô panh và Hitle đều là những nhân vật lịch sử, dù muốn lấy ai cũng không thể được. Vì điều kiện là giả, cho nên cô ta có thể tùy ý chọn lựa mà không cần thực hiện ý định này. Trả lời lấy Sô panh thì quá bình thường, trả lời lấy Hitle mới là điều lạ. Và với sự giải thích khéo léo cô đã giành được tràng pháo tay cuồng nhiệt của quan khách.
( Theo phương pháp biện luận của Triệu Truyền Đống)

q nếu p sai thì dù q đúng hay sai thì mệnh đề đều đúng.Tuy nhiên đây là cuộc thi hoa hậu, người ta không chỉ chấm điểm trả lời đúng hay sai mà chấm cả về vấn đề đạo đức. Vậy là cách trả lời như thế nào cũng được miển phù hợp với đạo đức mà thôi. Cô Dương đã có một cách chọn lựa thật bất ngờ, nhưng càng bất ngờ hơn khi cô Dương đã lí giải vấn đề hợp tình hợp lý. Cách trả lời của cô không những chứng tỏ được khả năng ứng xử tình huống một cách độc đáo mà còn chứng tỏ cô là người am hiểu về môn logic. Cách trả lời của cô đã thu hút sự chú ý của ban giám khảo và khán giả, cũng chính điều đó khẳng định cô không phải là người tầm thường như bao nhiêu người trong cuộc thi này.
Trong nhân gian ta có câu:
"Bao giờ chạch đẻ ngọn đa
Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình"

Câu ca dao trên là một mệnh đề hoàn toàn đúng.
Trong thực tế ở các kì thi, không ít trường hợp cho đề sai. Giả sử đề có 4 câu, mỗi câu 2,5 điểm, như vậy trường hợp đề cho sai một câu thì thí sinh được trọn vẹn số điểm câu đó (được trọn 2,5 đ). Tiền đề sai thì kết luận như thế nào cũng đúng, cho trọn số điểm cho các thí sinh là phù hợp với logic. Tuy nhiên, một số trường hợp người ta lờ đi, không tính điểm câu sai mà cộng dồn số điểm đó vào các câu khác.

Nhiều khi từ tiền đề sai dẫn đến kết luận thật là thú vị.
Người mẹ hỏi con:
- Nếu con có 3 điều ước thì con ước gì?
- Có thật sự là con ước gì cũng được phải không mẹ?
- Ừ, thật chứ!
- Điều ước thứ nhất, con ước có một que kem thật to.
-?
- Điều ước thứ hai, con ước có một túi kẹo to ơi là to!
- ?
- Điều ước thứ ba, con ước có thêm 3 điều ước nữa!
-?!
Đứa bé ban đầu trả lời có vẻ ngờ nghệch, nhưng câu trả lời cuối cùng cho ta thấy đứa bé ấy thật là thông minh. Nếu như cứ đệ quy như vậy thì chẳng bao giờ kết thúc được các điều ước. Cái vô lý là điều ước sẽ trở thành hiện thực đã lộ rõ.

Lại một câu chuyện khác như sau:
- Bố ơi, nếu bố có 2 cái nhà bố sẽ cho con một cái chứ?
- Được, bố sẽ cho con.
- Nếu bố có 2 chiếc xe hơi bố sẽ cho con một cái chứ?
- Tất nhiên rồi.
- Bây giờ bố có 2 cái áo măng tô. Bố cho con một cái nhé!
- Không được con à! Bây giờ chuyện cái áo là có thực. Bố không thể cho con được.

Người bố rất thông minh, hóm hỉnh. Hai câu hỏi trên của đứa bé xuất phát từ tiền đề sai nên ông bố đồng ý. Nhưng đến câu thứ 3, em bé đưa ra tiền đề đúng nên ông bố không trả lời một cách tùy tiện được và từ chối một cách khéo léo.

Ví dụ không phải là chứng minh

Có hai người tranh luận xem cây và đêm cái nào dài hơn. Thế là cuộc tranh luận bắt đầu sôi nổi diễn ra. Không ai chịu ai, cuối cùng có một người xen vào:
- Theo tôi thì cây dài hơn đêm.
Hai người kia lao nhao lên:
- Sao ông biết được chứ? Không thể tin được!
Người này cười khì khì mà nói:
- Người ta hay nói "Đời người có một gang tay, ai hay ngủ ngày còn được nửa gang". Như vậy rõ là đời người chỉ có một gang tay, đời người thì có nhiều ngày nên ngày dù có dài mấy đi nữa cũng không quá một gang tay đúng không? Vậy thì cây dài hơn đêm là đúng quá đi rồi còn gì.
Hai người kia nghe lý luận như vậy thì đành chịu.

Rốt cục thì cây có thực sự dài hơn đêm không? Hai cái không cùng đơn vị mà cuối cùng cũng so sánh được? Câu tục ngữ so sánh đời người với một gang tay chỉ là một ví dụ để ta có thể hiểu rõ thêm về đời người. Lênin có nói :"Thí dụ không phải là chứng minh. Mọi sự so sánh đều khập khiễng. Đó là những chân lý không còn phải bàn cải nữa và mọi người đều biết, nhưng nhắc lại chân lý đó chỉ để ra một cách cụ thể hơn nữa giới hạn của ý nghĩa của mọi sự so sánh nói chung, thì cũng không phải là không tốt".
Ví dụ chỉ có giá trị như một ví dụ! Và lấy ví dụ như một cơ sở để chứng minh cho một cái khác là sai lầm.

Nếu ta biết cách sử dụng ví dụ trong nói chuyện thì lời nói của ta có sức thuyết phục rất lớn vì nó gợi cho người nghe một sự liên tưởng về hình ảnh đã được ví dụ và hình ảnh ở hiện thực.

Nhà Trang Tử rất nghèo, có một lần đến Giám Hà Hầu mượn thóc.
Giám Hà Hầu nói:"Tốt lắm, nhưng bây giờ tôi chưa có tiền, chờ sau khi tôi thu tiền thuế của bá tánh, anh trở lại tôi cho vay ba trăm tiền được không?"
Trang Tử nói:"Hôm qua, khi tôi đang đi đến giữa đường thì nghe có tiếng gọi. Tôi quay đầu lại nhìn, hóa ra là một con cá trong một cái vũng hết nước bên đường. Nó sắp chết vì bị khát. Nó nói:"Anh cho tôi một chút nước uống được không?". Tôi trả lời là được, nhưng hiện giờ tôi không có nước, chờ tôi đi du lịch ở phía Nam Ngô Việt, tôi thỉnh cầu vua Ngô, vua Việt dẫn nước từ Tây Nam đến đón anh về biển có được không?". Con cá ấy nghe hầm hầm nổi giận mà rằng:"Vậy chi bằng sáng sớm mai ông đến tiệm cá khô mà tìm tôi có hơn không?".
Giám Hà Hầu nghe xong chợt hiểu ra và cho Trang Tử vay thóc.
(Trang Tử (khoảng 369-268 TCN) là nhà triết học thuộc trường phái Đạo gia. Tác phẩm còn lưu truyền đến nay chỉ có bộ Nam Hoa Kinh với 33 thiên còn lại).

Trang Tử đã so sánh một cách độc đáo hình ảnh của mình đang cần sự giúp đỡ với hình ảnh con cá đang cần một ít nước. Giám Hà Hầu nhận ra rằng nếu sự giúp đỡ muộn thì cũng chẳng có ý nghĩa gì nữa, từ đó ông hiểu ra là Trang Tử cần sự giúp đỡ bây giờ chứ không phải là một ngày nào đó.

Kẻ nói dối

Trong bài "Tìm ra bí ẩn của phương pháp nịn hót" của Lỗ Tấn có đoạn như sau:
"Kiếc-cơ-ga là một người Đan Mạch u uất, tác phẩm của ông bao giờ cũng hàm giọng bi phẫn. Có điều trong đó cũng có rất nhiều cái thú vị, tôi thấy mấy câu như thế này:
Rạp hát cháy. Anh hề ra trước sân khấu, tin cho người xem biết. Ai cũng tưởng anh hề đùa, cứ vỗ tay. Anh ta lại nói rạp hát cháy thật rồi. Người ta lại càng cười phá lên, càng vỗ tay mạnh. Tôi nghĩ đời người sẽ kết thúc giữa những tiếng hoan hô của những kẻ tưởng là đùa cho vui."
(Lỗ Tấn (1881-1936) là nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc)

Anh hề đang đứng trên lập trường của "kẻ nói dối" nên người ta nghĩ rằng "mọi lời nói của anh ta đều giả dối cả". Nhưng khi anh ta thay đổi lập trường của mình để thông báo một thông tin thật sự thì mọi người cũng cho rằng anh ta đang đứng trên lập trường của "kẻ nói dối" và cũng không tin. Như vậy xem ra nếu lọt vào cảnh đó thì chẳng có cách nào để vứt bỏ cái lập trường kia được.

Câu chuyện ở trên khiến ta nhớ lại câu chuyện "Thằng nói dối" trong tác phẩm "Kiến và chim bồ câu".

Anh chàng nọ đi chăn cừu hơi xa làng và thỉnh thoảng anh ta muốn bày trò giải trí. Anh ta la hoảng lên là có chó sói xông vào đàn cừu, để gọi dân làng đến cứu...
Hai, ba lần gì đó, bà con vẫn chạy ra với anh ta nhưng bực mình quay về. Anh ta được một mẻ cười.
Cuối cùng rồi cũng có sói xuất hiện thật. Lần này anh chăn cừu la to hơn nhưng mọi người đều nghĩ đó là trò đùa của anh ta như mọi lần trước, và họ chẳng thèm chú ý. Bởi vậy mà cả đàn cừu của anh ta bị thiệt hại.

Khen quá mức

Có ba tiệm may trên một con đường nọ, tiệm nào cũng muống chứng tỏ rằng tiệm của mình là giỏi hơn 2 tiệm kia. Vậy là cuộc chiến về quảng cáo bắt đầu.
Tiệm thứ nhất treo trước cửa tiệm mình một tấm bảng quảng cáo như sau:
"Tiệm may chúng tôi giỏi nhất thành phố này."
Tiệm thứ hai cũng chẳng vừa, treo ngay một tấm bảng thật to như sau:
"Tiệm may chúng tôi giỏi nhất nước."
Người ta nghĩ rằng tiệm may mà may giỏi nhất nước thì tiệm thứ ba cũng chẳng có cách nào quảng cáo hơn được nữa. Nhưng thật bất ngờ, người ta thấy trước cửa tiệm thứ ba có treo một tấm bảng:
"Tiệm may của chúng tôi giỏi nhất đường này."

Thật đơn giản mà hữu hiệu biết bao.
Như vậy thì tiệm may nào may giỏi hơn? Thật khó mà biết được, đây là kiểu ngụy biện đứng trong tập hợp phát biểu cho cả tập hợp. Câu chuyện này làm ta nhớ đến bài đồng dao trong dân gian nói về sự rối rắm, phức tạp của thế gian:
Kì nhông là ông kì đà
Kì đà là cha cắc ké
Cắc ké là mẹ kì nhông
Nó cứ lẩn quẩn thành một vòng tròn mà ta không biết điểm nào là điểm đầu, điểm nào là điểm cuối.

Quảng cáo thường đưa ra những lời khen về sản phẩm của mình một cách quá sự thật làm cho người ta chẳng biết điều đó là đúng hay sai nữa.

Suy luận tương tự

Nhạc sĩ vĩ cầm Paganini đi biểu diễn muộn giờ. Khi thuê xe ngựa, ông yêu cầu người xà ích chạy cho thật nhanh đến nhà hát.
- Anh lấy bao nhiêu? Ông hỏi người xà ích.
- Mười Phrăng ạ.
- Anh không đùa đấy chứ?
- Rất nghiêm chỉnh. Ngài biểu diển trên một dây đàn violong mà vé đã 10 Phrăng rồi ạ.
- Thôi được. Tôi cũng sẽ trả đủ cho anh 10 Phrăng với điều kiện anh chở tôi đến nhà hát bằng một bánh xe thôi.
(Paganini (1782-1840) nhạc sĩ Italia, nghệ thuật biểu diễn của ông không những chinh phục khán giả Ý mà còn chinh phục hàng triệu con tim của công chúng yêu âm nhạc ở châu Âu).

Lí do người xà ích đưa ra thật không có cơ sở, biểu diễn bằng một dây đàn violon và giá mười đồng hoàn toàn không có mối liên hệ gì với nhau. Mới nghe qua lời của người xà ích thấy cũng có lí, nhưng bên trong nó đã ẩn chứa một ngụy biện. Và một lý do vô lí đưa ra thì cũng có thể bác bỏ bằng một lí do hoàn toàn tương tự. Lý do để ta bác bỏ thường được phóng đại lên đến mức người nghe có thể suy ra được sự vô lí của họ.

Một hôm, ông Swift, một nhà văn Anh lỗi lạc, cùng một người hầu đi chu du bằng ngựa. Vì trời mưa nên đường lầy lội. Một buổi tối, hai thầy trò đến quán trọ, và trước khi đi ngủ, Swift bảo người hầu:"Giày bốt của ta bẩn, hãy đem lau chùi!". Tên hầu khá lười, phần vì mệt nên anh ta đi ngủ không làm điều chủ dặn.
Sáng hôm sau, khi Swift trông đến đôi giày, ông la lên:
- Hả! Anh không lau chùi giày bẩn của ta.
- Dạ, thưa thầy, vì thời tiết xấu, vả lại chúng ta lại sắp lên đường, nếu con lau giày bây giờ, chẳng bao lâu nó sẽ bẩn như trước.
- Được lắm! Hãy thắng yên cương chúng ta phải khởi hành ngay.
- Nhưng thưa thầy, chúng ta chưa ăn sáng mà!
- Ồ, không hề chi. Nếu bây giờ anh ăn sáng, chẳng bao lâu anh sẽ đói lại thôi.
(Swift (1667-1745) nhà văn châm biếm của nước Anh. Ông là người Anh, nhưng lại được người Ireland mến mộ, bởi ông dùng ngòi bút đấu tranh chống lại sự tàn bạo của người Anh)

Chùi giày, sau đó một thời gian giày bẩn rồi lại phải chùi...Sự việc cứ thế tiếp diễn, hai hành động trên cứ luân phiên và tuần tự nhau. Nếu hành động chùi giày bị gián đoạn thì giày hoặc người mang giày tỏ ra không lịch sự. Hành động tuần hoàn trên cũng giống như người ta ăn cơm rồi đói, rồi lại ăn cơm. Swift lấy ngay nét tương đồng đó để phản đối sự lười biếng của anh hầu.

Suy luận tương tự

Nhạc sĩ vĩ cầm Paganini đi biểu diễn muộn giờ. Khi thuê xe ngựa, ông yêu cầu người xà ích chạy cho thật nhanh đến nhà hát.
- Anh lấy bao nhiêu? Ông hỏi người xà ích.
- Mười Frăng ạ.
- Anh không đùa đấy chứ?
- Rất nghiêm chỉnh. Ngài biểu diễn trên một dây đàn violong mà vé đã mười Frăng rồi ạ.
- Thôi được. Tôi cũng sẽ trả đủ cho anh 10 Frăng với điều kiện anh chở tôi đến nhà hát chỉ bằng một bánh xe thôi.

Lý do người xà ích đưa ra thật không có cơ sở, biểu diễn bằng một dây đàn violon và giá mười đồng hòan tòan không có mối liên hệ gì với nhau. Mới nghe qua lời người xà ích thấy cũng có lý, nhưng bên trong nó ẩn chứa một ngụy biện. Và một lý do vô lí đưa ra thì cũng có thể bác bỏ bằng một lí do hòan tòan tương tự. Lý do để ta bác bỏ thường đựơc phóng đại lên đến mức người nghe có thể suy ra được sự vô lý của họ.

Một hôm, ông Swift, một nhà văn Anh lỗi lạc, cùng một người hầu đi chu du bằng ngựa. Vì trời mưa nên đường lầy lội. Một buổi tối, hai thầy trò đến quán trọ, và trước khi đi ngủ, Swift bảo người hầu: "Giày bốt của ta bẩn, hãy đem lau chùi". Tên hầu khá lười, phần vì mệt nên anh ta không làm điều chủ dặn.
Sáng hôm sau, khi Swift trông đến đôi giày, ông la lên:
- Hả! Anh không lau chùi giày bẩn của ta.
- Dạ, thưa thầy, vì thời tiết xấu, vả lại chúng ta lại sắp lên đường, nếu con lau giày bây giờ, chẳng bao lâu nó sẽ bẩn như trước.
- Được lắm! Hãy thắng yên cương. Chúng ta phải khởi hành ngay.
- Nhưng thưa thầy, chúng ta chưa ăn sáng mà!
- Ồ, không hề chi. Nếu bây giờ anh ăn sáng, chẳng bao lâu anh sẽ đói lại thôi.

Chùi giầy sau đó một thời gian giầy lại bẩn rồi lại phải chùi...Sự việc cứ thế tiếp diễn, 2 hành động trên cứ luân phiên và tuần tự nhau. Nếu hành động chùi giày bị gián đọan thì người mang giày tỏ ra không lịch sự...Hành động tuần hòan trên cũng gần giống như người ta ăn cơm rồi đói và phải ăn cơm...Swift lấy ngay nét tương đồng đó để phản đối sự lười biếng của anh hầu.

Suy luận cùng kiểu

Ngày lễ người ta mua hoa rất nhiều. Một người bạn của tôi tên là An, là sinh viên, muốn kiếm chút đỉnh tiền nên cũng đi bán hoa.
Đang bán chợt có một cô đến mua hoa. Cô ta muốn ghẹo An nên mới nói với điệu bộ trêu ghẹo:
- Con trai mà cũng đi "bán hoa" à?
An giật mình, thầm nghĩ nếu phân bua thì cũng khó, nên mỉm cười nói:
- Con gái mà cũng đi mua hoa à?
Cô gái đỏ mặt không biết trả lời như thế nào đành lủi đi mất.

Con trai nếu "bán hoa" là chuyện quái dị, nhưng con gái mà "mua hoa" thì cũng không kém phần nhố nhăng. Một cách nghĩ méo mó bị trả đũa một cách thích đáng.

Câu chuyện khác như sau:
Andecxen rất cần kiệm, thường đội mũ cũ ra đường. Có mấy đứa du đãng cười nhạo ông:
- Ê! Cái thứ trên đầu ông là của khỉ gì vậy, có còn là mũ nửa không?
Andecxen hỏi vặn lại:
- Thế cái thứ ở dưới mũ các anh là của khỉ gì vậy? Có còn là cái đầu nữa không?
Mấy cậu thanh niên cười cái mũ của Andecxen. Andecxen phỏng theo lời của bọn họ nhưng lần này mang một ý nghĩa khác, cười cái đầu tối tăm của họ. Ta nhận thấy sự suy luận cùng kiểu mang lại hiệu quả bất ngờ và đầy thuyết phục.
Có một lần một thanh niên hỏi Becnaso:
- Ông là nhà văn hài hước nổi tiếng nhưng bố ông lại là một thợ may phải không?
- Đúng vậy.
- Thế tại sao ông không trở thành thợ may?
- Điều đó thật khó nói. Có thể là tiền định hay số phận trớ trêu. Chẳng hạn như bố anh, chắc là một người lịch sự chứ?
- Dĩ nhiên. Chàng trai xác nhận.
- Thế sao anh không được như bố anh. Becnaso nói luôn.

Những cách suy luận tương tự như đối phương trong nhiều trừơng hợp tỏ ra rất hiệu quả bởi vì nếu đối phương trả lời được thì chính đối phương lại gỡ rối cho ta, còn nếu đối phương không trả lời được thì chính câu đó khiến cho đối phương lúng túng. Đối phương phải tìm câu trả lời sao cho không ngược lại ý ban đầu của mình mà vừa phản bác lại, nhưng rõ ràng là dung hòa cả hai điều ấy thì rất khó.

Cái bẫy ngôn ngữ

Có một hôm, ông đọc giả Phật học tranh luận với con gái.
Susan: "Cha là tên đại bịp. Cha hòan tòan không thể dự báo được tương lai"
Học giả: "Ta khẳng định có thể"
Susan:"Không. Cha không thể. Con sẽ chứng minh đây"
Susan viết một chữ lên tờ giấy, gấp lại, chặn dưới quả cầu thủy tinh. Rồi cô nói:"Con viết một việc nó có thể xảy ra trước 3 giờ chiều, cũng có thể không xảy ra. Xin cha tiên đóan nó có xảy ra không, và viết lên tấm bìa này chữ có hoặc không. Nếu cha viết sai thì cha phải mua cho con chiếc xe đua ngay hôm nay, mà không được hõan sang hôm sau. Vậy nhé!"
"Được. Quân tử nhất ngôn". Học giả nói rồi viết ngay chữ có lên tấm bìa.
Lúc 3 giờ, Susan rút giấy dưới quả cầu thủy tinh đọc to lên:"Trước 3 giờ chiều cha sẽ viết một chữ không lên tấm bìa, mà cha lại viết chữ có, lời tiên tri của cha là sai rồi. Bởi vì việc trước 3 giờ, cha sẽ viết chữ không lên tấm bìa đã không xảy ra".
"Nếu cha viết chữ không thì xong rồi". Học giả nói.
"Nếu cha víêt chữ không thì cũng sai mà. Bởi vì viết chữ không sẽ chỉ ý lời tiên đóan về việc viết trên tấm bìa sẽ không xảy ra. Dù là thế nào cha cũng sai cả. Cha, con cần mua một chiếc xe đua màu đỏ. Mua cho con ngay hôm nay nhé."

Nhà học giả kia rơi đúng vào cái bẫy ngôn ngữ do người con đặt ra. Khi ông ta viết chữ không lên tấm bìa thì nó có nghĩa là chữ không nhưng cũng có nghĩa là không làm một cái gì đó (ở đây là không viết chữ không). Đây là cái bẫy dùng thuật ngữ không đồng nhất. Nhà học giả kia đã bị lừa vì từ ngữ được định nghĩa không rõ ràng.