PHỎNG VẤN MỘT ANH HỀ

Nguồn: http://tusach.tuoitre.vn/BookDetails.aspx?BookID=146&ComponentID=1

Chuyển sang Ebook: hungnvkh. Ngày hoàn thành: 19/10/2010 tại Quy Nhơn.

Mục lục

Lời giới thiệu - Phỏng vấn…một anh hề. 2

Tìm trẻ lạc. 4

Siêu ngoại 6

Người bán mình. 8

Giấc mộng đêm hè. 10

Thế là con bước vào nghệ thuật 12

Định giá! 14

Phải sống. 16

Phỏng vấn một…anh hề. 17

Lời giới thiệu - Phỏng vấn…một anh hề

- Giữa rừng báo chí bạt ngàn tên tuổi, có một cái tên… chẳng bao giờ thay đổi, cả bút danh lẫn giọng điệu (giễu cợt, châm chích, mỉa mai, hệt như cái cười nhếch môi “đểu đểu” của “đương sự” ngoài đời) cho dù xuất hiện trên bất kỳ tờ báo nào: Lê Thị Liên Hoan.

Lê Thị Liên Hoan - “siêu phóng viên” chuyên phỏng vấn…tuốt tuột, từ ông Trời đến…con ếch, từ cục gạch đến…cái lọ mực.

Tất nhiên, chỉ là tưởng tượng. Nhưng bởi tưởng tượng, cho nên “cơ động” hơn ngàn lần phóng viên thứ thiệt. Muốn “gặp” ai thì “gặp”, muốn “hỏi” ai là hỏi. Những câu hỏi cắc cớ mà phóng viên thật nhiều khi chẳng dám đưa ra… Cứ thế, Lê Thị Liên Hoan làm thành một “thể loại riêng” trên mặt báo, với giọng điệu riêng không trộn lẫn vào đâu, và nếu chọn ra một kỷ lục Guinness Việt Nam về thể loại… phỏng vấn tùm lum này, Lê Thị Liên Hoan hẳn chiếm giải xứng đáng.

Khởi đi bằng một sự tình cờ vào khoảng năm 1990, khi họa sĩ Nhốp của Tuổi Trẻ Cười một hôm than phiền là báo nhà thiếu người viết, Lê Thị Liên Hoan bèn hăng hái: “Thế thì để tôi!”. Cho đến nay, cây bút biếm Lê thị  Liên Hoan một lúc “cày” cho 10 tờ báo, mỗi ngày có thể viết… 5 bài, đến nỗi đã có lúc có thể tuyên bố cái nghề tay trái này là… thu nhập chính. Đề tài ư? Làm sao mà bí được. Ai, việc gì, con gì, thậm chí… cái gì mà chẳng có thể biến thành đề tài? Lê Thị Liên Hoan viết về Vụ án CG, BC lâm ly chẳng khác một vụ án của Sơlốc Hôm, nhưng đến cuối mới biết đấy chỉ là chuyện tầm phào của mấy tay đầu nậu, “đôn đốc” mấy văn sĩ ba xu viết nhăng viết cuội móc túi độc giả. Hay vụ cô Méo béo trục béo tròn đi thi hoa hậu quốc tế tổ chức ở… miền Trung. Ra đến nơi đoạt giải nhất, chỉ vì mấy hoa hậu nước khác không biết, đi xe đò, bị nhốt liên tục vào các quán… cơm tù trên đường, ăn riết thành… mập hơn cô Méo.

Chưa đọc đã cười - vì lắm cái tựa oái oăm Răng xào hành, Rồi khi sâu lớn… - vừa đọc vừa cười, hoặc đọc đến cuối thì cười ngất…, bài viết của Lê Thị Liên Hoan luôn gây bất ngờ. Bất ngờ ngay khi đang đọc, bởi phỏng vấn hay trả lời cũng chỉ là một, mà hỏi ngoắt ngoéo, trả lời ngoằn ngoèo, có khi… bù trất, mà rốt cuộc rất ra một ý gì đó của tác giả, rất châm chích, rất đóng góp, nên rất… mang tính công dân. Suy ra thì cũng là để phê phán cái sự học giả dối, cái sự vô trách nhiệm, bệnh hình thức, thói đạo đức giả… nhưng nói “đàng hoàng nghiêm túc” đôi khi không thể “épphê” bằng.

Bao quát hết mọi lĩnh vực xã hội, dù viết dưới dạng phóng sự, vụ án hay phỏng vấn… các bài viết của Lê Thị Liên Hoan đều có cấu tứ chắc chắn. Đặc biệt giọng điệu cho mỗi nhân vật trong bài đều riêng biệt, rất ra tính cách của từng loại người, từng giới tính, độ tuổi, như thể một vở kịch nhỏ, hoàn chỉnh. Không lạ. Bởi Lê Thị Liên Hoan chính là người “trong nghề”, một tác giả kịch bản và đạo diễn quen tên của giới sân khấu - điện ảnh cả nước: đạo diễn Lê Hoàng.

Tủ sách Tuổi Trẻ và NXB Văn Nghệ lần này giới thiệu tới bạn đọc tuyển tập tiểu phẩm hài của anh đã đăng trên Tuổi Trẻ Chủ Nhật (nay là Tuổi Trẻ Cuối Tuần) và Tuổi Trẻ Cười từ 1999 đến nay, nhằm cung cấp cho bạn đọc một cái nhìn tương đối tổng quát về bút lực của anh trong lĩnh vực này, một tập sách vừa đúng nghĩa thư giãn, đồng thời cười mà thấm, mà đau, khơi gợi những trách nhiệm nghiêm túc với xã hội. Một tập sách đáng đọc.

Tủ sách Tuổi Trẻ - NXB Văn Nghệ

Tìm trẻ lạc

- Trong cuộc sống, con người có bao nhiêu tên gọi thì trong kinh doanh cũng có bấy nhiêu. Nếu có những cô gái yêu kiều mang các tên thơ mộng Ngọc Lan, Tuyết Thu, Thúy Liễu… thì cũng nhiều giám đốc gọi công ty mình là Hoa Sữa, Ráng Chiều, Tàn Hạ…

Trong tình hình đó, việc mở một văn phòng với danh xưng dễ hiểu “ Tìm Trẻ Lạc” là hiếm hoi và đáng ngợi khen.

Càng hiếm hoi hơn khi ngày hôm nay, cô thư ký tới nơi làm việc thấy giám đốc đang sốt ruột chờ mình chứ không phải ngồi đánh bài như thường lệ.

- Chúng ta có một hợp đồng phải không, thưa sếp? - Nữ thư ký hỏi cố làm ra vẻ như dưới sự điều hành của sếp, chuyện đó là dĩ nhiên.

Giám đốc nở một nụ cười tưởng chừng xé rách mang tai:

- Chúng ta không có một hợp đồng. Chúng ta có gần hai ngàn cái!

Nữ thư ký lảo đảo. Trong đầu cô, cùng một lúc vang lên tiếng nổ của sâm banh, tiếng còi của xe hơi, tiếng kêu của nồi bún ốc vàng giòn mà lâu rồi cô chưa có dịp tới.

Giám đốc không đợi cho cô bừng tỉnh, tiếp lời:

- Ngày 17-4-1998, ban chỉ đạo tổng kiểm tra thành phố đã phát hiện ra 1.927 doanh nghiệp và công ty trách nhiệm hữu hạn biến mất không để lại dấu vết gì.

Nữ thư ký nhăn mặt:

- Thưa sếp, điều ấy không thể có được. Thủ tục lập công ty là vô cùng phiền phức với hàng chục loại giấy tờ, hàng tháng chờ đợi, bao nhiêu lệ phí, lại có nhiều ngành quản lý như Sở Tài chính, Cục Thuế, Cục Thống kê, Sở Công nghiệp, Sở Thương mại, Sở Kế hoạch, Sở Y tế… Không thể mất đi gần 2.000 “trách nhiệm hữu hạn” đơn giản vậy.

Sếp vỗ bàn:

- Thế mới lạ. Họ đâu có buôn thúng, bán mẹt, hôm nay ngồi chỗ này, ngày mai ngồi chỗ khác. Họ có tên tuổi, địa chỉ, giấy phép, tài khoản rõ ràng. Thế mà vừa rồi trong 7.787 cơ sở chỉ tìm thấy có 5.860. Số còn lại không ai biết. Đúng là bị lạc rồi. Vì thế mình mới có việc, nhiệm vụ của chúng mình là “tìm trẻ lạc”, tức là tìm ra họ.

Nữ thư ký định cãi với sếp là đây không phải “trẻ”. Nhưng kinh nghiệm và bản năng mách bảo cô rằng im đi thì hơn.

Giám đốc vẫn say sưa:

- Tìm ra một công ty, ta được hoa hồng một triệu đồng. Hãy nhân lên đi… Ôi, ta tiếc rằng sao họ không lạc sớm lên một chút, ta đã có thể thanh toán tiền điện của tháng rồi.

- “Và trả lương cho tôi nữa” - Thư ký định nói thế, nhưng lại im. Quên đi quá khứ là bài học mà sếp cô hay nhắc. Hãy nhìn về tương lai.

- Bây giờ chúng ta sẽ tìm bằng cách nào, thưa giám đốc?

- Cách thông thường. Tôi đã kiểm tra các bệnh viện, các địa điểm xảy ra ngộ độc thức ăn, tôi đã xem xét những lái xe ôm bị mất tích, kết quả không thấy tên doanh nghiệp nào.

Nữ thư ký hăng hái:

- Chúng ta hãy dò xét các thân nhân.

Giám đốc lắc đầu:

- Tôi đã làm. Lạ một điều là các thân nhân đều có vẻ vui, không thấy họ buồn gì cả. Lạ thật!

- Chúng ta hãy đăng lên truyền hình, mục tìm trẻ lạc. - Nữ thư ký reo to.

- Đúng. - Giám đốc phấn khởi - Tôi cũng đang nghĩ như thế. Tôi chờ cô vào để thảo nội dung tìm kiếm đây. Nó phải ngắn gọn, nhưng thiết tha và khẩn cấp.

Nữ thư ký ngồi vào chiếc máy vi tính sau khi thổi lớp bụi trên màn hình. Bàn tay cô thoăn thoắt gõ trên bàn phím để một dòng chữ hiện ra:

“Cần tìm 1.927 cháu trai tên Doanh Nghiệp đi lạc từ lúc tổng kết. Khi đi mặc quần đùi, áo thun, tay cầm con dấu, lưng đeo giấy phép kinh doanh…”

Sếp lắc đầu:

- Như thế còn chưa ấn tượng.

Nữ thư ký soạn ngay văn bản khác:

“1.927 cháu trai khoảng năm tuổi, họ Công tên Ty, đãng trí, hay cười không lý do, tai dài vì hay bị xách, đi lạc ngày…”

Thấy giám đốc vẫn lắc đầu, cô soạn liên tiếp rất nhiều nội dung mà không dừng lại:

“Cha Sở Tài Chính nhắn con Sở Hữu Hạn: con ở đâu về gấp, mẹ Sở Thuế đang bệnh, mọi lỗi lầm cha mẹ tha thứ”.

“Chị Trần Thống Kê, anh Trần Thương Mại tìm 1.927 em Trần đăng ký lạc tại ga Sài Gòn. Đặc điểm: răng to, sẹo dưới mũi phải, nằm mơ hay nói chữ nộp. Ông bà nào biết các cháu ở đâu…”

“Ngày 17-4-1998 trên đường về nhà tôi có đánh rơi một bao bố trong đựng 1.927 doanh nghiệp cộng một biên lai nộp phạt, một giấy chứng nhận ly hôn, một phiếu chích ngừa… Ai nhặt được…”

“1.927 cơ sở bỏ nhà đi từ mấy tháng nay, khi đi mang theo một đầu video, một khúc bánh mì và một số giấy báo nợ quá hạn…”

Thấy giám đốc có vẻ vẫn chưa vừa lòng, cô thư ký đánh văn bản quyết định:

“Ông Trần Công Nghiệp, bà Trần Y Tế, chị Trần Xây Dựng từ 1.927 đứa con, cháu, dâu, rể là Trần Hữu Hạn. Kể từ ngày ra thông báo này không còn chịu trách nhiệm về hành động của 1.927 đứa con trên. Ai chứa chấp sẽ bị hoàn toàn trách nhiệm. Thông báo này thay cho bản tự kiểm”. (3-5-1998)

Siêu ngoại

- Bữa trước, cu Tí phải làm bài tập làm văn tại lớp ba, trường điểm. Cô giáo ra đề: “Bằng kiến thức đã học, em hãy kể lại một buổi bà ngoại ở quê lên chơi”.

Cu Tí say sưa viết, rồi nộp bài như sau:

“Buổi tối hôm đó, hành tinh nhà em đột nhiên trở nên lạnh lẽo. Má tung người từ trong bếp ra, tay trái cầm một mâm cơm lấp lánh mới nấu theo phái liên hoàn kiếm pháp hệ Avanđê, tay phải múa ngọn thiết trảo kim cương vô ảnh. Thét lên tiếng hô xung trận “Avansutô lamsusu”, má phóng mâm cơm vào giữa bàn.

Ba khoác trên mình bộ giáp trụ Lade May Ô hình kim kê có chữ U mãnh hổ cùng đường thêu vàng trước ngực, ung dung khoát tay mời quần thần ngự yến. Vừa ăn ba vừa chỉ giáo:

- Ngày mai phải đưa thằng Tí tới thọ bài ở nhà lão gia đại sư, để nó luyện thêm ít kiếm pháp Anh văn, vi tính.

Má xẹt lửa:

- Đòn thế nó còn non quá. Tôi e không chịu nổi mười thành công lực.

Vừa lúc ấy thì bà ngoại từ cửa phi vô như một tia chớp xanh lè, kèm theo một tiếng nổ muốn vỡ tung vũ trụ. Lưng đeo bịch trái cây dệt bằng sợi cacbon, tay xách đòn bánh tét treo trên khúc kim kê thần trượng, đầu đội khăn rằn theo kiểu mãnh long quá giang. Ngoại cất tiếng cười sang sảng làm rung chuyển mấy dãy nhà lầu:

- Chào các sư đệ.

Cả ba và má đều vội vàng đứng dậy chắp tay:

- Đa tạ, đa tạ.

Riêng em bay thẳng vào lòng ngoại, miệng thét vang câu xung trận “Alamakasusu”. Ngoại đảo người bốn vòng theo thế liên hoàn phi đao, hai tay giương lên như cánh đại bàng, chụp lấy em rồi trói lại, nhét bánh tét và trái cây đầy miệng muốn tắt thở.

Ba hỏi:

- Đại vương đi từ hành tinh nào tới?

Má kêu:

- Bản thể có được bình an không?

Ngoại đáp xuống ghế, phun bã trầu ra như phun lửa rồi phán truyền:

- Ta thay mặt nhân loại lên đây để thăm các con cháu trong Hệ mặt trời, không hề có chút tà tâm gì. Vậy mà mới tới bến xe bọn ác ma đã vây kín. Chúng liên tiếp phóng ra những luồng điện khủng khiếp hy vọng ta bất tỉnh để tăng giá vé.

Mới nghe đến nay má bỗng dưng đứng phắt dậy, hô một tiếng người cao tới mái nhà, hai tay nắm lại như hai quả tạ ngàn cân muốn hủy diệt cả bến xe. Còn ba rút thanh bảo kiếm từ túi quần ra, vung thành vòng tròn sáng quắc nhanh tới độ một con muỗi bay ngang bị cứa làm tám mảnh mà vẫn không hay biết gì, tiếp tục bay tiếp.

Ngoại cả cười:

- Các dũng sĩ cứ bình tĩnh. Ta nay tuy quê mùa nhưng đã trải mấy trăm năm tu luyện theo sách Thọ mai tân gia lễ, trong cơ thể luôn chứa mấy ngàn viên pin nguyên tử không sợ cúp điện, lẽ nào lại chịu thua lũ hậu sinh đó. Ta bay người lên nóc xe như mãnh thú xổng chuồng, quơ hai tên lơ ném mạnh khiến chúng biến mất tăm vào vô cực, chân tay ốc vít rời hết cả ra, không thể nào còn lắp ráp được. Sau đó ta nhấc bổng xe lên, mang tất cả hành khách và hàng hóa hạ cánh xuống đầu hẻm trong nháy mắt.

Cả nhà vỗ tay thành những tiếng nổ như sét. Ngoại vươn vai khiến các đốt xương va vào nhau loảng xoảng, hỏi:

- Cơm nguội ở đâu?

Má vội vàng xới ra chén dâng lên. Ngoại nhìn vô, mắt phát ra hào quang hủy diệt khiến cơm biến thành bột nhão trong phần ngàn giây. Ba cung kính thưa:

- Tình hình thế giới ra sao ạ?

Ngoại tu một hơi hết nửa bình rượu quí rồi đáp:

- Cũng thường. Chỉ thỉnh thoảng phải đấu vài hiệp khi thiếu nước hoặc khi giá lúa tăng cao. Nhưng về tinh thần thì karaoke và bida lan tỏa mạnh lắm. Chỗ các đệ ra sao?

Má thưa:

- Không có chi đặc biệt. Nhưng gần đây các loại sách báo dũng sĩ, siêu nhân, rồng thiêng, quái vật bỗng nhan nhản thị trường, ào vô đầu óc trẻ con, nội dung toàn đâm, chặt, chém; lời lẽ toàn quát, mắng, chửi… không sao giữ gìn nổi.

Ngoại vỗ bàn làm nền nhà lún tới đầu gối:

- Thế các nhà văn thần thánh của ta đâu? Lướt tới hành tinh nào?

Ba khoanh tay:

- Bẩm, họ còn nguyên cả. Nhưng lớp lo viết kịch bản phim, lớp dự thi truyện ngắn, một số chuyển sang phê bình nhau, không ai lo cho bọn thằng Tí hết.

Ngoại xoa đầu em, nước mắt rưng rưng:

- Con ơi, phải ra sức tu luyện mới thành chánh quả, nếu có sổ thiên tào (tức sổ liên lạc) của giáo chủ gửi về nhà cũng đừng phù phép giấu đi. Bỏ bớt thời gian cung kiếm, tăng nội lực vào ngữ pháp hay giáo dục công dân, coi thi cử là nhất thời, khổ luyện là vĩnh cửu. Mỗi học trò thành người siêu kiện thì đất nước mới thành siêu cường được.

Em vâng lời, bay lên hôn vào má ngoại trong tiếng “Alamakasusu" vang rền! (10-5-1998)

Người bán mình

- Tối nào vợ tôi cũng nhăn nhó. Nếu không “vàng bữa nay lên” thì “đô sắp tăng giá”, hoặc “mình mua chiếc xe gắn máy thế là lỗ rồi!”. Cho tới một hôm tôi không chịu đựng nổi nữa:

- Xin em lưu ý cho, em đang sống với một người chồng vô giá, có nhiều đức tính quí báu hơn cả vàng bạc. Em cần lấy thế làm hạnh phúc và đừng quan tâm tới những thứ lẻ tẻ tầm thường.

Nàng nhìn tôi, ngạc nhiên pha giễu cợt:

- Thế à? Anh là một nhà khoa học, anh hiểu rằng mọi kết luận đều phải có chứng minh. Anh hãy thử đi.

Tôi vùng lên:

- Được ngay. Rồi cô sẽ biết.

Thế là tôi quyết định thử bán mình. Thú thực là công việc này không phải là kém hấp dẫn. Tôi cũng muốn thẩm định giá trị bản thân, bởi nhiều lúc tôi biết chắc là mình cao quí, hiếm, sang trọng, nhưng cũng có lắm khi tôi cảm thấy… ngược lại. Vậy đây là cơ hội kiểm tra xem cái gì là đúng, cái gì là sai.

Việc đầu tiên là nghiên cứu luật. Tôi không phải là hàng lậu  (dù không dán tem), cũng không phải hàng giả hay hàng gian, mà cùng lắm chỉ là hàng “đã xài sơ”. Tôi lại còn nguyên giấy khai sinh, sổ hộ khẩu, giấy khám bệnh… nghĩa là đủ chứng từ gốc. Vậy tôi được phép kinh doanh, dĩ nhiên.

Sau đó tôi nghiên cứu chỗ bán. Vào siêu thị chắc họ không nhận mình. Vả lại tôi cũng không thích cảnh bị sờ nắn, bị xếp chung vào ngăn có chữ “thực phẩm tươi sống” hoặc “chất tẩy rửa”. Đấy là chưa kể bị bán với giá hạ hôm khai trương, hoặc tệ hơn nữa, bị đánh cắp. Vào các “sốp" thì phải trả tiền mặt bằng cao, mà ngồi vào xe trái cây đẩy ngoài đường thì tầm thường quá. Tôi quyết định tự bán ở nơi trung tâm, mặt tiền. Tuy có “lấn chiếm lòng lề đường”, nhưng chắc sẽ được thông cảm vì diện tích không bao nhiêu.

Thế là hôm sau tôi chọn bộ quần áo đẹp nhất, chải đầu đánh răng cẩn thận, đeo vào cổ tấm biển “Bán mình - giá 10 triệu - thanh toán bằng chuyển khoản và tiền mặt”.

Mới đứng được nửa tiếng đã có một thanh niên đến nhìn, sau đó thêm hai, ba tay nữa. Rồi sau đó họ đứng cách tôi vài chục mét, ngực đeo bảng “Bán một người đàn ông khỏe mạnh, giấy tờ hợp lệ, nước sơn “zin”, máy chạy êm, một đời chủ, liên hệ tại đây". Cáu quá, tôi đi sang đường khác đứng và thêm vào tấm bảng trên cổ dòng chữ “miễn trung gian”.

Được chốc lát thì có hai cô đi tới. Họ nhìn tôi từ đầu đến chân rồi trao đổi với nhau:

- Ông này là hàng hiệu.

- Không, hàng nhái. Chị coi kỹ tóc và lông mày kia. Em bảo đảm đồ đây lên.

- Hôm trước cũng mua được một ông y chang mà có hai triệu rưỡi, nghe nói là hàng cầm tay mang về. Thứ này đắt.

Họ bỏ đi. Tôi giận quá. Họ không hiểu giá trị của mình. Hay là đăng quảng cáo nhỉ? Đưa ảnh mình lên báo kèm theo các chữ “luôn sảng khoái”, “đỉnh cao của thời đại mới”, hoặc “hãy dùng tôi như dùng mãnh lực của cọp”? Không, quảng cáo tivi chắc ấn tượng hơn. Tôi sẽ “óng mượt như tơ”, “khỏe như lực sĩ và rất nhạy cảm”, hay ít ra cũng “nhiều hơn, rẻ hơn, bổ hơn”. Nhưng đến khi đi hỏi giá quảng cáo thì tôi thất kinh: còn đắt hơn tôi nữa. Tối hôm đó về nhà, vợ tôi châm chọc:

- Sao, anh bán được anh chưa?

Tôi xạo:

- Có người mua ngay. Anh biết là hớ nên để mai tăng giá.

Mai, tôi đứng đường, ngực đeo tấm biển: “Bán mình. Biết Anh văn, vi tính”.

Chả ma nào hỏi. Thôi chết rồi. Anh văn, vi tính lúc này thiếu gì, mình lại không phải là con gái trẻ đẹp. Sau vài tiếng đứng suông, tôi lấy bút viết thêm: “Bán mình, biết Anh văn, vi tính, rửa bát, quét nhà, luyện thi đại học”.

Bây giờ thì có một đám đông tụ tập. Họ bàn tán với nhau:

- Thứ này không tồn kho cũng tân trang. Coi răng kìa, rõ ràng là làm lại.

- Hôm trước tôi cũng mua một ông, coi ngoài ngon lành không ngờ bên trong bị “luộc” cả.

- Bậy. Đây là hàng CKD chớ đâu phải lắp ráp trong nước!

Cáu quá, tôi lấy phấn viết thêm vào tấm bảng: “Bán mình, bao sang tên, bảo hành sáu tháng, kể cả phụ tùng. Thay nhớt miễn phí”.

Vẫn chẳng ma nào mua. À, hiểu rồi, bay giờ kinh doanh phải có khuyến mãi. Tôi về tóm cổ con mèo, xách nó theo cùng với lời quảng cáo mới: “Bán mình. Ngày khai trương tặng thêm một con mèo, một bao da và một bộ sạc nhanh”.

Giờ thì hình như có kết quả. Một ông coi bộ sang trọng cứ đi qua, đi lại trước mặt tôi, vẻ cân nhắc, suy nghĩ. Tôi vênh váo đứng chờ. Nếu ông ta mua thì tốt quá, sợ nhất là gặp các bà hay các cô trẻ đẹp, họ mua mình về rồi bắt ngồi sơn móng tay hay sai giặt đồ thì tan nát đời giai!

Cuối cùng, cái ông đáng kính kia cũng dừng lại, nhìn tôi:

- Anh không cần tiền. Anh chỉ muốn khẳng định giá trị của mình, đúng chứ?

- Sao ông biết?

Ông ta thì thầm:

-Vì tôi cũng thế! Mấy năm rồi chả có ai mua. Quê quá! Vậy thế này nhé. Tôi sẽ mua anh hẳn một trăm triệu đồng. Anh cầm tiền đó về khoe với bà con, hôm sau lại tới mua tôi cũng giá đó. Thế là tiền tôi không mất mà giá trị của hai đứa mình lại tăng lên. Bằng lòng chứ?

(30-8-1998)

Giấc mộng đêm hè

- Đêm khuya, năm chàng sinh viên nằm trên sân thượng ký túc xá ngắm nhìn bầu trời lấp lánh đầy sao. Gió từ sông Sài Gòn dịu dàng thổi từng cơn. Một chàng bỗng nói:

- Hôm qua ba má dưới quê bán lúa gởi cho tao một tỷ đồng. Ba tao viết trong thư:

“Dạo này gia đình khó khăn vì phải dành dụm sắm thêm bốn chiếc xe hơi nữa vì ba bắt đầu lớn tuổi, đi cày ruộng mà không ngồi xe máy lạnh thấy bực bội lắm.

Bữa trước trời không chịu mưa, em gái mày phải liên hệ với nhà máy mua nước ngọt Coca Cola về tưới ruộng, chưa biết lúa mọc ra sao nhưng kiến làng mình uống nước ấy nhiều quá, chỉ cần bắt một con thả vào nồi cơm là tất cả ngọt như chè.

Không hiểu tại sao độ rày dân thành phố đổ dồn về quê, người thì cắt cỏ, người thì chăn trâu, họ nói vậy vẫn sướng hơn thành thị bị kẹt xe mà chật chội. Nhiều cô đẹp lắm, mặc váy đầm, phấn son đầy mình cứ giành cấy lúa với phun thuốc trừ sâu; nhà ta cũng có mấy hoa hậu xin được nấu cám heo mà ba còn hỏi xem có trình độ Anh văn bằng C không đã.

Tôi nghiệp em trai mày khóc quá trời, nó học xong nhà trường đày sang Pháp thực tập, nó nhờ ba chạy để được về làng nhưng ba nghĩ ai cũng thế thì bao giờ những dân ở đấy mới có văn hóa nên lại thôi.

Số tiền một tỷ này gửi cho mày là lấy tạm ở tiền ăn trầu của bà ngoại, ba biết như thế là ít nhưng con chịu khó, nếu thiếu mượn đỡ bạn bè, tuần sau ba gửi tiếp”.

Cả bọn nghe xong, an ủi:

- Tội nghiệp mày ghê!

- Càng nghèo càng ráng học nghe em.

Chàng thứ hai thổ lộ:

- Chưa khổ bằng tao. Sáng nay thầy hiệu trưởng gọi lên cảnh cáo vì bỏ cơm ở nhà ăn tập thể sinh viên. Chán quá, quanh đi quẩn lại cũng mấy chục món đó: heo quay, vịt bát bửu, gà nhồi hạt sen, cá lóc đút lò, cua rút xương, tôm càng hấp rượu… ai mà nuốt cho được. Đề nghị bao nhiêu lần là thực đơn phải có rau muống nấu cà, nhà trường hứa sẽ giải quyết rồi đâu lại hoàn đó. Tuần trước anh thằng bạn bên Mỹ gửi về một hũ mắm nêm, cả lớp thèm quá phải trùm chăn chấm với bánh mì vì sợ giáo vụ phát hiện tịch thu.

Những tiếng kêu phẫn nộ vang lên:

- Sao trắng trợn thế nhỉ?

- Đúng là miếng ăn là miếng nhục rồi.

- Để tao kể tiếp. Đã thế đồ ăn họ chế biến rất bừa bãi. Ví dụ như món canh chua, rau được thái nhỏ như sợi tóc, ướp với nước cốt me bảy ngày, rồi họ đem từng sợi nhồi vào củ nhân sâm, hấp lên. Sau đó lấy ra cho vào bụng cá, mang cá ấy thả xuống nước mưa hứng trên là sen vào những đêm trăng rằm, tiếp theo cá được các thiếu nữ câu lên bằng cần câu vàng, sau đó cho vào máy vi tính xử lý nửa ngày, lôi cá ra bắt làm bản kiểm điểm, bắt cá xem chương trình ca nhạc thời trang. Cuối cùng cho cá vào chậu vẽ các cô mặc áo tắm rồi mới mổ bụng cá lấy rau ra. Chế biến cẩu thả như thế mà lại trách tao không chịu ăn thì có dã man không?

Cả bọn gào lên:

- Dã man quá!

Chàng thứ ba thét:

- Tớ mới thực sự bi kịch. Vừa rồi tớ lò mò xuống khu vệ sinh định tắm thì chả gặp một ai. Nước nóng, nước lạnh, xà bông thơm, khăn bông, dầu gội đầu, máy sấy tóc, kem dưỡng da để ngổn ngang, thứ nào cũng còn nguyên trong hộp. Chưa kịp làm gì đã bị những người phục vụ đổ xô ra hỏi có giặt đồ không, có kỳ lưng không, nếu đồng ý họ sẽ cho tớ tiền “boa”, nhưng các cậu biết đấy, đời nào tớ chịu bán mình. Phòng tắm sinh viên được xây rất tồi, gạch men của Ý, gương soi của Đức, còn thảm chùi chân của Ănggôla, bồn rửa mặt bằng ngọc bích, còn bồn tắm bằng cẩm thạch. Tớ đòi phải có gáo dừa và xơ mướp để kỳ thì tất cả đều gãi đầu gãi tai xin lỗi vì những thứ đó phải đặt riêng. Bực nhất là đang tắm họ cứ bấm chuông hỏi có dùng trà thơm không, có ăn bánh hoa cúc không, có gội đầu bằng sữa ong chúa không. Ra khỏi cửa còn bắt làm móng chân, bắt nhúng mình vào bể dầu thơm. Tàn ác đến thế là cùng.

Tất cả nghẹn ngào thông cảm. Chàng thư tư vừa khóc, vừa nói:

- Nỗi khổ của các anh suy cho cùng vẫn là cái khổ vật chất, còn em khổ tinh thần mới bi kịch. Em mới vào năm thứ nhất mà vài chục công ty cứ kiên quyết bắt làm giám đốc, họ nói nếu chờ em ra trường sợ các công ty khác tranh mất. Từ chối cũng mệt vì đích thân các giám đốc đang tại chức đến năn nỉ suốt ngày, họ bảo chỉ cần em ừ một cái là họ có cớ về hưu, chẳng lẽ em không biết thương người lớn tuổi sao? Trong khi chờ đợi, cái gì họ cũng hỏi ý kiến, thành ra vừa học vừa ký các quyết định bổ nhiệm, duyệt chi vài triệu đôla, hoặc phải nghiến răng cho ra nước ngoài ký kết các hợp đồng đến kiệt sức. Đã thế nhiều cô tài tử xinê đòi yêu em. Họ đứng dưới cửa sổ, trèo lên mái nhà hoặc đánh đu trên cành cây hy vọng em để ý, hễ gió thổi là rớt lộp độp như mít rụng, rồi lại leo lên. Em có tấm hình trong thẻ sinh viên bị một cô trộm được phóng to bằng cái nhà treo giữa ngã tư với dòng chữ: “Sinh viên, người mẫu gọi là yêu”.

Tất cả ứa nước mắt. Chàng thứ năm lấy chiếc khăn tay màu cháo lòng lau mặt cho các bạn, vắt mạnh xuống sàn gạch rồi nói:

- Kể khổ mãi rồi. Để tớ kể một cái sướng nghe.

- Kể đi!

- Sáng nay tao nằm chơi trên đường, tự nhiên có chiếc xe tải chạy qua rồi de lại đưa tiền, vì tài xế thấy bụng tao sát vào da nên tưởng đã cán qua, vội vã bồi thường. Sướng chưa?

(20-9-1998)

Thế là con bước vào nghệ thuật

- Má và các em thương yêu, Con lên Sài Gòn được gần một năm rồi. Thời gian trôi nhanh quá! Nhớ ngày cả nhà tiễn con ra bến xe, xe chuyển bánh, hai tay nắm chặt gói xôi đến mức nó cứng lại như sắt, con nhìn qua cửa sổ thấy má và em khuất dần sau lớp bụi mờ mờ, lòng con trào lên niềm thương nhớ không nguôi.

Lên trên này mới biết là những giọng ca đoạt giải huyện như con nhiều như sao trên trời. Muốn trở thành ca sĩ thành phố phải đi một quãng dài cũng bằng đường đến các vì sao, nhưng con rất quyết tâm và cố gắng. Với số tiền bán vịt mang theo, con và mấy chị làm quen trên xe mướn chung một căn phòng để tá túc. Phòng dễ thương lắm, có mái, có sàn, có vách đàng hoàng. Vách chạm trổ thủng vô số lỗ nên rất tiện lợi, chẳng cần đi ra ngoài cũng nói chuyện được với người trọ kế bên. Bà chủ rất hiền những hôm mình nộp tiền nhà, bà thương tụi con lắm, dặn nếu có gì giá trị thì đưa bà cất dùm cho. Có điều bà không nhai trầu như má mà nhai một loại nhựa trắng, ở đây gọi là trầu “xanhgum”, và dùng bã trầu hàn những lỗ thủng ở vách rất đẹp.

Con xin đăng ký hát ở một tụ điểm. Nó cũng gần giống như hát ở sân banh quê mình nhưng có ghế ngoài trời và có sân khấu bằng ximăng đàng hoàng. Ông chủ ở đây rất mập, cổ đeo một dây chuyền vàng to như sợi thừng, ân cần hỏi con bao nhiêu tuổi, đã đi tắm biển bao giờ chưa (hình như phải đi tắm biển rồi hát mới hay má à). Ổng nói cho con biết là cô A, chị B, anh C, những ca sĩ nổi tiếng, có người đã từng về hát ở quê mình trẻ con bu theo như kiến bu khúc mía, đều xuất thân từ lò của ông cả.

Từ đó con được ngồi sau cánh gà của sân khấu với bảy tám anh chị nữa. Đêm đầu run lắm vì khán giả rất đông. Họ huýt sáo và dậm chân liên tục nên con đoán họ bị muỗi cắn. May quá con không phải ra hát và ba bốn ngày sau cũng vậy. Hỏi thì được trả lời rằng loại ca sĩ như con phải chờ các anh, các chị lớn đi trễ, đau bụng hoặc kẹt xe thì mới được xông lên hát để lấp chỗ trống. Mỗi lần như vậy sẽ được hai chục ngàn.

Rồi cũng đến bữa trời mưa, ca sĩ X không tới (hình như là cô ấy vì bao giờ con cũng chỉ nhìn thấy cái lưng thôi) và con được giới thiệu rất sang là “giọng ca trẻ đang được ái mộ”. Con ra, khán giả la ó ầm trời, nhưng vốn đã được dặn trước con cố giữ bình tĩnh hát một hơi bài Chiếc áo bà ba là bài mà cả làng mình đều nói con ca chẳng kém gì trên tivi. Không hiểu sao mới cất được mấy câu khán giả đã vỗ tay rồi, và khi con đến đoạn cao trào thì có vài cậu nhảy lên như trúng gió. Hát xong thì ông chủ hầm hầm đi đến, ổng nói may mà con mới hát tới cái áo chứ nếu hát tiếp thì chắc ổng phải bán tụ điểm. Ổng đưa ra một xấp nhạc tiếng Anh bắt phải học thuộc, con nói rằng mình không biết chữ nào thì ổng trấn an nói là phần lớn những người hát khác cũng không biết, có sao đâu. Nếu tập chưa quen ổng sẽ giới thiệu đây là tiếng Apganixtăng hay là tiếng Thổ Nhĩ Kỳ thì có trời biết. Sau đó ổng phê phán phần trang phục, nói là áo con quá dài.

Đêm về con buồn lắm, tiện kể cho má biết là làm nghề này trên thành phố bao giờ cũng về rất khuya, nhiều khi đường vắng chẳng còn ai, nghe tiếng guốc mình như tiếng trống, tiếng kèn. Các chị cùng trọ phải động viên nói là được làm ca sĩ ở đó còn sướng chán, vì có chị còn phải hát ở nhà hàng, khách vừa ăn vừa nghe, có lúc vui quá hát theo bắn cả cục xương ra mình vẫn phải coi như không. Có ông khách chạy lên ấn tiền vào tay, sau đó về chỗ bị vợ ấn vào đầu, mình vẫn ca tiếp. Nghe các chị kể lể con thấy con sướng thật.

Hôm sau, ông chủ mua dùm một cái đầm thủng lưng có gắn những hạt lấp lánh. Ông còn đưa băng video cho con xem các cô ca sĩ nước ngoài vừa hát vừa tung chân hoặc tung vai lên cho rơi áo xuống đầu khán giả, bảo con học theo. Con mới thử vài động tác ở trong phòng đã nghe bảo vệ chạy tới rầm rầm vì họ tưởng có đánh lộn. Ông chủ còn nói cái tên Đỗ Bé Xoài của con nghe khó quảng cáo lắm, phải đổi là Julia Bô thì bước đường trở thành ngôi sao ca nhạc mới rộng mở.

Và thế là con bước hẳn vào nghệ thuật. Nếu má và các em có lên Sài Gòn cứ tìm đến chỗ nào buổi tối kẹt xe, có tiếng thình thình và tiếng xoảng xoảng là con đang đứng sau cánh gà ở đó. Chỉ một bước nữa là ra sân khấu, nhưng nghe nói có nhiều người đưa chân cả đời cũng không bước nổi, con hy vọng mình sẽ khá hơn. Má nên giữ gìn sức khỏe, các em nhớ học cho ngoan, bao giờ chị về sẽ mua cho mỗi đứa một cái bánh mì thiệt bự. Thương nhiều lắm.

Julia Bô. (27-9-1998)

Định giá!

- Chắc các bạn còn nhớ do muốn khẳng định giá trị với vợ, tôi đã bán mình mà không có ai mua cả, hay nói theo ngôn ngữ kinh doanh thì thương vụ đã không thực hiện được. Đêm về trằn trọc suy nghĩ, tự kiểm điểm, rút kinh nghiệm, phê và tự phê, tôi chợt nhận ra lý do chính là mình đã định giá mình không chính xác.

Vậy tôi đáng giá bao nhiêu?

Đấy là một câu hỏi bức thiết cần phải trả lời nhanh, chính xác, trung thực. Ai cũng đánh giá mình cao hơn thực tế, đó là căn bệnh muôn thuở của loài người nói chung và tôi nói riêng. Vậy cần phải đến một địa điểm có chuyên môn, có uy tín và… có giấy phép để thẩm định bản thân.

Trước hết, tôi đến tiệm cầm đồ.

Hùng dũng bước qua đám xe đạp cũ, bàn ghế tủ giường, bình gas, bếp điện…, thậm chí cả một chiếc bánh cưới chưa kịp ăn mà chú rể cô dâu nào đó đã đem cầm, tôi gặp bà chủ đang ngồi bệ vệ trên chiếc ghế bố với những vòng vàng lủng lẳng ở cổ.

- Tôi muốn cầm thân mình, xin bà cho biết giá bao nhiêu?

Liếc đôi mắt mỏng như miếng chả lụa rắc trên những tô mì bán vào ban đêm, bà buông một câu chắc nịch:

- Có gì thế chấp không?

Tôi hốt hoảng sờ túi quần, túi áo.

- Thưa bà không. Tôi chỉ có bản thân mình thôi.

- Thế thì không có giá.

Tôi lảo đảo ra ngoài và trách mình ngớ ngẩn. Học thức như ta, tình cảm như ta, khỏe mạnh như ta thì giá trị phải được quyết định ở những chỗ xứng đáng với ta, nghĩa là trong… siêu thị. Tôi gặp ông giám đốc siêu thị trình bày nguyện vọng. Ông rất vui vẻ:

- Rất sẵn lòng giúp ngài. Nhưng đấy là một mặt hàng quá mới, chúng tôi cần phải tham khảo.

Ông dẫn tôi tới các quầy. Phong phú vô cùng: điện tử, may mặc, đồ chơi trẻ em, dụng cụ gia đình… Ông băn khoăn:

- Muốn căn cứ vào “thực phẩm chế biến sẵn” thì giá ngài cao quá. Còn nếu dựa theo “thức ăn tươi sống” thì giá ngài lại quá rẻ.

Tôi khiêm tốn:

- Xin ông khảo giá ở quầy “chất tẩy rửa” thôi.

- Ồ, quầy này đóng cửa rồi vì bà con hiện nay tẩy rửa bằng tay là chủ yếu.

Thất vọng, tôi tìm tới một cửa hàng không to cũng không nhỏ, nằm trên một con đường không chính cũng không phụ.

- Thưa cô tôi giá bao nhiêu?

Cô chủ hớn hở:

- Có dán tem không?

- Dạ không. Tôi đâu phải đồ nhập khẩu?

- Thế thì so với hôm qua anh xuống ba giá.

Tôi cảm thấy vớ được cái phao:

- Dạ, hôm qua là bao nhiêu ạ?

Cô ta giở sổ:

- Hôm qua cao hơn hôm kia một giá rưỡi, hôm kia kém hôm nọ… hôm nọ vào lúc mười giờ khác lúc năm giờ…

Tôi gào lên:

- Xin cô cho biết giá gốc.

- Loại hàng như anh không bao giờ có gốc vì thiếu chứng từ.

Thất thểu, tôi lê bước tới chợ. Vào nơi bán gà vịt:

- Bà mua tôi không?

- Mua. Xin ông bước lên cân.

Tôi bước lên, bà ta phán:

- Mười ba ký, vị chi là…

Tôi quạu:

- Ăn gian vừa thôi… Tôi cân ở nhà là 60kg.

- Vậy thì về nhà mà bán.

Ra hàng vải, họ cũng đồng ý mua, nhưng lấy thước đo thì một người cao 1m70 như tôi không hiểu sao chỉ còn có năm tấc. Họ đo gian, vậy thì giá họ đưa ra làm sao tin?

Cuối cùng tôi quyết định vào một tụ điểm. Nghe nói các danh hài có giá lắm. Mà hình như tôi có khiếu hài. Đã vài lần tôi kể chuyện mình thấy bạn bè vừa cười vừa lau nước mắt. Liều thôi! Tôi bước vô gặp ông chủ, tự giới thiệu. Ông ta ra lệnh ngắn gọn:

- Hãy kể một chuyện tiếu lâm.

Tôi kể. Và tôi thấy ông cười. Sướng quá.

Ông phán ngay:

- Anh đáng giá 200.000 đồng/suất. Nếu diễn hai xuất thì ba trăm. Tối nay bắt đầu.

Thế là tôi biết giá của mình. Đúng tám giờ tôi bước ra sân khấu. Khán giả cười. Tôi hăng quá làm mấy trò liền một lúc. Hình như cũng không đến nỗi nào. Lúc xuống lĩnh tiền họ bảo chờ đã. Tôi kinh ngạc:

- Buổi sáng nói hai trăm rồi mà.

- Buổi sáng nói thế mà không biết giá khán giả, thưa ông.

- Vậy bao giờ biết?

- Bao giờ tất cả họ đã ra về.

Tôi nhẫn nhục:

- Tôi có thể chờ đến nửa đêm.

- Nửa đêm cũng không xong. Vì cần phải biết hôm sau bao nhiêu người quay trở lại!

(11-10-1998)

Phải sống

- Trong kỳ kiểm tra kiến thức văn học cuối năm ở một trường phổ thông, đề bài là: “Bằng kiến thức đã học và kinh nghiệm thực tế, em hãy phân tích hình tượng nhân vật Thúy Kiều và liên hệ với hoàn cảnh hiện đại”.

Dưới đây là một trong những bài mà cô chủ nhiệm nhận được:

“Nguyễn Du là một đại văn hào của đất nước, và tác phẩm Kiều là một kiệt tác bất hủ của văn học VN đã liên tục nhiều thế kỷ lọt vào top ten những tiểu thuyết được yêu thích nhất trong tuần của MTV. Chỉ tính riêng trong tháng mười một, nhân vật Kiều cũng như  Sở Khanh đã được lên trang bìa và trang giữa của nhiều báo với số lượng hơn hẳn các diễn viên Hàn quốc trong phim Anh em nhà bác sĩ. Hằng ngày hiện nay Kim Trọng, Mã Giám Sinh, Từ Hải, Thúy Vân… đều dành hết thời gian trả lời thư ái mộ của bạn đọc mà cũng không đủ. Riêng các áo in hình Vương ông và Hoạn Thư trong dịp Noel vừa qua đã bán được với số lượng kỷ lục với giá 15.000 đồng, có khuyến mãi cho người mua số lượng lớn.

Bản thân em rất quí mến Kiều vì cô ấy dễ thương, sinh ra trong một gia đình hoàn cảnh khó khăn, cuộc sống gặp nhiều éo le, trắc trở, nhưng Kiều vẫn phấn đấu vươn lên. Chỉ tiếc khi Kiều bán mình chuộc cha không chịu coi kỹ giá cả, đúng vào lúc thị trường nhiều biến động nên bị lừa đảo, tư thương ép giá quá trời.

Riêng về vấn đề Kiều nhảy xuống sông tìm đường tự vẫn thì đó là một hành động nông nỗi, thiếu suy nghĩ và cũng chứng tỏ thời kỳ này còn lạc hậu về kỹ thuật, không có nhiều phương án để chọn như chọn số điện thoại di động trong đợt giảm giá vừa qua. Với kinh nghiệm thực tế của em, vào lúc này nếu có xảy ra chuyện gì thì Kiều vẫn phải sống bởi các lý do chủ quan và khách quan như sau:

1. Nhảy xuống sông thì hiện nay nước ngập, lòng đường hoặc vỉa hè sau cơn mưa cũng có thể thành sông, nhưng độ sâu rất thất thường, Kiều mà không biết chỗ (mà làm gì có ai biết) nhảy bừa vào chỗ cạn thì có thể sứt trán hoặc trầy đầu gối chứ chết đuối là rất khó khăn.

2. Tất nhiên là Kiều có thể nhảy lầu. Nhưng hiện nay dưới các lầu đều có dây điện thoại hoặc dây phơi quần áo chằng chịt. Kiều gieo mình xuống mắc vào những sợi dây này sẽ bị phơi nắng, dẫn tới việc phải mua kem dưỡng da chứ không thể chết được. Đã có trường hợp nhảy lầu mười ngày sau mới tới đất.

3. Sau đó Kiều có thể chọn cách lao vào ôtô đang chạy. Cách này có lợi là có thể bẹp dí như bánh tráng trong thời hạn rất nhanh, không sợ bị cứu chữa ngoài ý muốn, và hình như Kiều đã áp dụng thí điểm ở một số ngã tư. Nhưng ôi chao, Kiều cứ thử chỗ nào thì chỗ ấy lại kẹt xe cả ngày trời.

4. Có cách tự vẫn hiện đại nhất là cho điện giật, nhưng Kiều bị lừa đảo đúng vào mùa khô, mực nước các hồ đều cạn kiệt ngoài dự đoán của sở điện lực nên Kiều cứ dùng dây điện châm vào người mấy lần mà điện vẫn bị cúp hoặc tệ hơn nữa, điện yếu khiến Kiều bị giật tê tê chứ toàn thân vẫn nguyên vẹn “rõ ràng trong ngọc trắng ngà”.

5. Cuối cùng, Kiều sẽ áp dụng phương pháp phổ biến và rẻ tiền nhất là uống thuốc trừ sâu. Nhưng số Kiều quả là lận đận, nàng đã cẩn thận uống đến muời chai mà vẫn phây phây tăng trọng. Về sau mới biết đó là loại thuốc trừ sâu dởm pha bằng nước đường.

Kết luận là trong bất kỳ hoàn cảnh nào em thấy Kiều cũng cần phải sống. Sống để nhìn thẳng vào sự thật, để lạc quan yêu đời và để xem cho hết các bộ phim nhiều tập rất hay đang được chiếu trên tivi. Kiều cũng cần bắt chước Củng Lợi, phải sống, phải sống và phải sống!”

Tin sau cùng cho biết bài luận văn trên đây được cho điểm rất thấp. Bởi lẽ nếu Kiều sống bình thường, đơn điệu, kém văn học như thế thì sẽ rất khó… chuyển thể điện ảnh.

(13-12-1998)

Phỏng vấn một…anh hề

- * PV: Thưa anh, xin cho biết… Hề: Đáng lẽ tôi không cho cô gì cả. Tôi biết là cô đã từng phỏng vấn Sạclô.

* Nhưng ông ấy là vua hề mà!

- Vâng. Nhưng tôi không thích những qui trình bắt đầu từ vua.

* Anh đừng giận.

- Tôi giận hay tôi vui không dễ phân biệt đâu nhé.

* Nhân nói tới vua, xin anh cho biết phải chăng ngày xưa ở Châu Âu triều đình nào cũng có hề?

- Chẳng dám chắc. Nhưng không phải triều đình nào cũng có đao phủ.

* ???

- Đơn giản là vì hề có thể kiêm luôn việc ấy.

* Hề có thể kiêm gì nữa?

- Nhiều. Nhưng hề chân chính không bao giờ kiêm đầu bếp.

* Đồ nghề của hề là gì, thưa anh?

- Phong phú lắm. Có người dùng cái chổi. Có người dùng bộ dạng của mình.

* Còn bản thân anh?

- Tôi dùng số phận tôi.

* Trong nghệ thuật hiện nay có nhiều hề không?

- Không. Chúng ta có nhiều sự đả kích mà lại có ít hề.

* Có nghĩa hề là một vị thuốc đắng bọc đường?

- Sai. Hề chỉ kê đơn thuốc.

* Trên sân khấu hiện nay, các tiết mục hài vừa ăn khách nhất lại vừa bị chê nhiều nhất, tại sao vậy?

- Như tất cả mọi thứ, luôn luôn tồn tại hề rẻ tiền. Đáng lẽ phải chọc vào trí não thì lại chọc vào bản năng.

* Xin lỗi. Trong đám ma một anh hề, bạn bè làm gì?

- Diễn lại những trò nổi tiếng nhất của anh ấy nhưng không cười.

* Có tồn tại những nghệ sĩ hài khi biểu diễn rất có duyên nhưng trong đời thường lại tẻ nhạt?

- Cuộc đời là một sân khấu vĩ đại. Có điều là cảm giác của người xem phụ thuộc vào vị trí họ ngồi sẽ thấy lưng hay mặt của anh hề.

* Ồ, Sạclô thì cái lưng cũng biểu diễn.

- Đã nói rồi, Sạclô là vua. Than ôi, nhiều ông vua bất tài thì có truyền ngôi, ông vua này lại không thế.

* Đỉnh cao nhất của hề là gì?

- Là làm cho khán giả nhìn thấy nhau mà cười, mặc dù hề không có mặt ở đó.

* Còn điểm thấp nhất?

- Là hề cười trước tiên.

* Phải chăng ở đâu có đám đông, ở đó một anh chàng thuộc nhiều chuyện tiếu lâm sẽ làm cho bà con chú ý.

- Đúng vậy. Tuy những chàng kể tiếu lâm chỉ là một thứ phó hề.

* Hề có nên mang bạn bè ra cười không?

- Nguyên tắc của hề là không trừ một ai hết. Mọi công dân đều bình đẳng trước hề.

* Không có ngoại lệ sao?

- Nếu có, đấy là nghĩa địa của hề.

* Trong các liên hoan xiếc quốc tế, những anh hề đoạt huy chương vàng là những anh hề thế nào?

- Là học trò của những anh hề có thể khiến ban giám khảo cười mà không mở miệng.

* Khi anh yêu một cô gái, anh có làm trò cười?

- Cái đó rất riêng tư không thể trả lời. Có điều chắc chắn lúc ghét ai tôi thường làm ra vẻ khúm núm.

* Thuở ấu thơ, tôi có xem phim về một chú gấu trong rạp xiếc đã quen được ăn sau khi biểu diễn. Chẳng may lạc vào rừng, nó cũng đi bằng hai chân, xoay tròn và nhào lộn trong trời mưa rét mà không được ăn gì cả.

- Tội nghiệp con gấu quá. Họ dạy nó đủ thứ mà quên dạy là đừng làm trò với chính bản thân. Nhưng mà này, kết phim thế nào?

* Thú thực là tôi không nhìn thấy gì cả. Tôi khóc, nước mắt làm nhòe mọi thứ. Chẳng hiểu lúc này mà xem lại phim đó tôi sẽ thế nào?

- À, con gấu vẫn thế thôi, nhưng cô đã già. Người già khó khóc hơn nhưng cũng khó cười hơn.

* Do mắt kém hay sao?

- Chỉ vì họ có thể nhìn xuyên qua màn ảnh.

* Anh học nghề ở trường nào?

- Lạy chúa, tôi chưa bao giờ nghe một câu hỏi ngớ ngẩn hơn thế. Những người dạy hề là những người không bao giờ chịu vào trường cả.

* Tại sao hầu như không có phụ nữ làm hề?

- Có lẽ vì lòng thương hại. Họ nhường một góc cho đàn ông có ảo tưởng là mình sâu sắc.

(14-3-1999)

Vàng!

- Một phát hiện làm chấn động thành phố văn minh và hiện đại của chúng ta: trong bánh phở có vàng!

Vào lúc cuối năm, một số tiệm phở quét dọn, lau chùi, giặt giũ và cạo rửa các dụng cụ hành nghề. (Phải nói ngay là việc này rất ít khi phải làm vì bình thường đã có mồm, mông và khuỷu tay khách hàng thi hành). Trong khi nghiêng những thùng nước lèo to bằng thùng phuy để xúc, mọi người khám phá dưới đáy thùng có một lớp vàng đọng lại, chừng vài kilô! Thế là cả thành phố nổi chuyện rầm rầm.

Hội chăn nuôi bò ra tuyên bố số vàng này phải thuộc quyền quản lý của họ vì xưa nay trong nước lèo chủ yếu là thịt và xương bò. Có thể bò no ăn một loại cỏ nào đó mọc trên một vùng đất đặc biệt có vàng. Nhưng lập luận này của hội chăn nuôi bò bị hội chăn nuôi trâu phản đối vì rất nhiều hàng phở tuy treo thịt bò nhưng lại nấu xương trâu. Đóng góp của trâu trong việc hình thành bát phở là rất to lớn, không thể phủ nhận. Đó là chưa kể nếu xét về quá trình công tác thì “ngu như bò” là một thuộc tính đã được khẳng định, chả có lý do gì mà bò có thể chọn được loại cỏ có vàng mà ăn. Tóm lại, lượng vàng dưới đáy nồi phải thuộc chức năng quản lý của hội nuôi trâu mới là chính đáng.

Các chủ trại gà phản đối nhao nhao. Bởi vì xét theo số lượng hiện nay phở gà chả kém gì phở trâu hay bò, thậm chí còn có vẻ hơn vì ăn phở gà được tiếng là “thanh lịch”. Gà hay ăn thóc, mà cả thế giới đều biết thóc màu vàng, ai dám bảo là màu vàng đó với màu vàng kim loại không có gì chung?

Nhưng diều bất lợi nhất của hội chăn nuôi gà trong việc tranh chấp “bản quyền” là nội bộ của họ không đoàn kết vì hội chia làm quá nhiều bộ phận: da gà, lông gà, mề gà, mỏ gà, mào gà, đuôi gà… Đấy là chưa kể một số cục: cục cánh gà, cục phao câu… Các bộ phận này đều cho rằng họ đóng góp chính trong việc cấu tạo nên lớp vàng trong thùng nước lèo. Quả tình rất khó phân giải.

Lộ vàng lộ ra đủ thứ. Hội nuôi mèo, hội nuôi chim và cả hội nuôi… ruồi đều lên tiếng đòi quyền lợi; và bây giờ thì bà con mới biết là trong phở đã từng có sự tham gia chặt chẽ của các loài ấy. Các hội đều kiên quyết thề rằng chính nhờ vai trò đặc biệt của mình mà vàng mới kết tủa trong hàng phở. Cuối cùng người ta đã quyết định chỉ xét đơn của những hội nào có đăng ký chính thức.

Phần xương thịt còn đang rối mù thì những phần khác đã lên tiếng. Bằng một bài báo nảy lửa, ban bột ngọt phát biểu là không bát phở nào mà không có họ trong vài chục năm qua, và vàng ở trong bột ngọt là một công trình khoa học đã được xác nhận. Ban hành tây phản ứng tức khắc đúng là phở có bột ngọt và bột ngọt có vàng, nhưng khách hàng thường nuốt hết bột ngọt mà mổ ra chưa ai thấy vàng đóng trong dạ dày cả, có nghĩa là tỷ lệ vàng cực thấp. Vả lại, bột ngọt hiện nay cho thẳng vào tô, chỉ có hành tây được nhúng vào thùng cho nên vàng trong hành mới là vàng chín tuổi chín. Tranh luận còn đang om sòm thì công ty xà bông bột cũng lên tiếng rằng chính họ mới là tác giả của các lớp cặn vàng!

Vấn đề đã ở bình diện xã hội, tranh luận đang cực kỳ quyết liệt, báo chí tivi đều hăng hái vào cuộc và khi vụ việc đang ở cao trào thì bất ngờ Ủy ban kiểm tra an toàn và vệ sinh thực phẩm lên tiếng. Theo họ dù vàng đã có mặt ở đâu, vào thời gian nào, với số lượng bao nhiêu nhưng nếu thời gian qua họ khắt khe kiểm tra kỹ thì làm sao có thứ gì đọng lại được. Vàng phải thuộc về họ.

Cực kỳ chí lý! Không còn ai dám tranh cãi nữa!

Thế là xã hội chúng ta lại yên bình như cũ.

(23-1-2000)