Tuyển Tập William Shakespeare

Mục Lục

Thông tin ebook

Chàng Lái Buôn Thành Venise

Chuyện Về Sir John Falstaff

Cô Nàng Đanh Ác Bị Buộc Phải Biết Điều

Cơn Bão

Cymbeline

Giấc Mộng Đêm Hè

Hamlet,Hoàng Tử Đan Mạch

Macbeth

Othello

Roméo Và Juliette

Vua Lear

Xin Tùy Ý Thích

Thông tin ebook

Tên truyện : Tuyển Tập William Shakespeare

Dịch giả : Nguyễn Bích Như , Trương Tùng

Nguồn : http://vnthuquan.net

Convert : Bùi Xuân Huy (santseiya_TVE)

Ngày hoàn thành : 26/03/2007

Nơi hoàn thành : Hà Nội

Chàng Lái Buôn Thành Venise

Trên cầu Rialto của thành phố Venise phồn thịnh, hằng ngày tề tựu đủ mặt các chủ tàu giàu có, các thương nhân, các giám đốc ngân hàng và những nhà buôn lớn. Họ hối hả làm việc. Họ bàn cãi giá cả hàng nghìn sản phẩm quí báu mà những con tàu mang hiệu nữ hoàng Adriatique, đi tìm tòi từ những xứ sở xa xôi. Họ xì xầm về tình trạng tài chính của người này kẻ khác. Đó là chỗ hẹn hò hầu hết những ai có chút tên tuổi ở Venise.

Nơi đó, người lái buôn giàu có Antonio, vẻ mặt buồn bã thất vọng, một buổi sáng, cùng đi dạo với mấy người bạn. Như mọi hôm, câu chuyện cũng xoay quanh những nỗi bấp bênh nguy hiểm của các cơ nghiệp còn lênh đênh trên mặt biển xa xăm, và chẳng ai ngạc nhiên trước vẻ u sầu của người lái buôn, dù ông có đoan quyết là chẳng hề lo lắng tí nào về số phận những con tàu của ông.

- Tôi thì, -gã trẻ tuổi Salanio nói-, cứ mỗi lần thổi bát canh cho chóng nguội, tôi lại nghĩ đến cái tai họa khủng khiếp của một trận gió dữ dội có thể gây ra trên biển. Tôi không thể nhìn cát rơi mà chẳng liên tưởng đến những đụn cát, nơi bao thương thuyền của tôi sẽ phải đâm vào. Đá hoa trong nhà thờ nhắc tôi nhớ đến những tảng đá ngầm khiến tàu tôi vỡ nát tan tành. Tôi như trông thấy bao nhiêu hàng hóa trôi lều bều trên sóng, lụa là gấm vóc của tôi phủ kín mặt biển xôn xao. A! Tôi tin chắc rằng sở dĩ Antonio buồn là vì ông nghĩ đến hàng hóa của mình đấy thôi.

- Không đâu, -ông ta nói-, tôi vẫn phó mặc hết cho thời vận. Hy vọng của tôi chẳng phải đặt vào mỗi một con tàu, tài sản của tôi không tùy thuộc rủi ro bất trắc của một năm. Không, tôi đang ưu phiền vì một nỗi ray rứt không đâu, thật tôi chẳng còn hiểu nổi mình nữa. Nhưng kìa Bassanio, em họ tôi! Thôi bọn mình tạm biệt nhé, các bạn? Chúng ta sẽ gặp lại nhau trong buổi cơm tối.

- Này, Bassanio, nghe nói chú định làm một chuyến du lịch thăm bà nào phải không? Hôm nay, anh em mình trao đổi chuyện ấy nhé!

- Chắc anh thừa biết tài sản của em hầu như khánh kiệt vì những sự hoang phí vô độ. Em mắc nợ như chúa chổm, và em đã chịu ơn anh qua nhiều, tiền bạc cũng như tình thương mến. Giờ đây, em lại phải cầu cứu đến anh lần nữa, mới mong trang trải nổi mọi chi phí.

- Tiền của anh cũng như của chú, bao giờ anh cũng sẵn lòng. Nào kể đi.

- Ở Belmont có cô gái mồ côi rất giàu, nàng đẹp khôn tả và đức hạnh tuyệt vời. Đôi mắt nàng như đã ngầm trao ước hẹn với em. Nàng tên là Portia, tiếng tăm nàng vang dội khắp nơi, nên gần xa nô nức, nhiều kẻ hâm mộ nàng tìm đến. Bên thái dương nàng, mái tóc hung óng ánh xõa xuống từng lọn như bộ lông cừu vàng. Như Jason (1) hăm hở trên đường đến Colchide, những kẻ cầu hôn dập dìu đến Belmont để chinh phục lòng nàng. Anh Antonio ơi! Nếu em có đủ phương tiện đến đó tranh đua với họ. Cõi lòng em mách rằng, sự thành công chắc chắn sẽ mang lại hạnh phúc cho đời em.

- Chú cũng biết hiện giờ tất cả cơ nghiệp của anh đều còn trên mặt biển và lúc này, anh không có sẵn một số tiền lớn. Nhưng anh có nhiều uy tín ở Venise. Nếu cần, anh sẽ dùng đến nó, để chú mày có vinh dự hiện diện ở Belmont, mà tán tỉnh cô nàng Portia xinh đẹp. Hãy dọ hỏi xem nơi nào cho vay tiền, anh cam đoan sẽ mượn đủ cho chú.

Vay hỏi ai để có đủ tiền mặt, sắm sửa một bộ cánh lịch sự cho một kẻ phong lưu quí phái? Ai? Nếu chẳng phải là ông chủ nhà băng giàu có, chuyên cho vay nặng lãi, lão Do Thái Shylock mà thiên hạ vẫn thấy rình rập cơ hội mỗi ngày trên cầu Rialto, xúng xính trong bộ áo rộng, vàng ệch, y phục bắt buộc của con dân Do Thái, đội cái mũ dạ hoặc lông thú, râu dài thậm thượt và tóc quăn tít mang tai. Bộ điệu xoàng xĩnh như thế, nhưng lão có bạc triệu. Nhà lão nằm trong khu xóm nhớp nhúa, cứ tối đến là xích chặt lối vào, che mắt thiên hạ vô vàn báu vật: kim cương, châu ngọc quí báu và một cô gái đẹp, cô bé Jessica đỏm dáng. Cô ả láu lỉnh, đã biết cách kết giao với chàng quí tộc cơ đốc Lorenzo, kẻ đã nhìn thấy nàng qua khung cửa sổ, mở xuống dòng kênh. Lão Shylock thù ghét và hoài nghi tất cả những tín đồ cơ đốc giáo, lại vừa khinh bỉ họ. Khi Bassanio đề cập đến chuyện vay tiền, Shylock xin được suy nghĩ lại:

- Ba nghìn đuy-ca(2), thưa ngài Bassanio. Phải thế không!

- Đúng thế. Trong thời hạn ba tháng.

- Trong ba tháng à? Tốt!

- Như tôi đã nói, Antonio sẽ đứng ra đảm bảo số tiền đó.

- Antonio đảm bảo à? Tốt!

- Ông có thể giúp tôi không? Ông có thỏa mãn tôi không? Kìa, sao ông không trả lời?

- Ba nghìn đuy-ca, trong ba tháng với sự đảm bảo của Antonio, Antoniô tốt lắm!

- Thế nào? Có bao giờ ông nghe nói khác về ông ta đâu?

- Không, không. Thế này nhé. Khi tôi nói rằng ông ta tốt, tôi nghĩ là ông ta dư sức trả nợ, tuy nhiên sản nghiệp của ông ta bấp bênh quá: ông ta có một chiếc tàu cất hàng đi Tripoli, một chiếc khác bên Ấn Độ; trên cầu Rialto, tôi được biết ông ta có một chiếc thứ ba ở Mễ-Tây-Cơ, chiếc thứ tư bên Anh và nhiều chiếc khác nữa rải rác thật xa. Nhưng mấy chiếc tàu, xét cho cùng chỉ là những mảnh ván, và thủy thủ chỉ là những con người. Có chuột đồng thì cũng có chuột nước, trộm cạn và trộm biển, tôi muốn nói lũ hải tặc ấy mà, không kể những hiểm nguy trên đại dương, bão tố, đá ngầm. Song lẽ, người ấy dư sức trả đủ. Ba nghìn đuy-ca. Tôi nghĩ sự đảm bảo của ông ta có thể chấp nhận được. Tôi sẽ tính lại. Tôi có thể trao đổi với ông Antonio không?

- Nếu ông vui lòng đến dự cơm tối với chúng tôi, Bassanio đáp, lòng mừng khấp khởi, quên mất vẻ khinh thị chàng vẫn dành cho lão trước đây.

- Sao, để ngửi mùi thịt lợn à!-Shylock hét lên giận dữ- Tôi thích mua bán với các người, bàn chuyện với các người và làm các thứ khác. Nhưng tôi không muốn ăn uống cùng các người, cầu nguyện cùng các người. Mà ai đến kia nhỉ?

- Chắc hẳn là Antonio,-Bassanio đáp.

- Hắn ta có vẻ đạo đức giả quá! –Shylock lầm bầm trong miệng. Ta ghét hắn ta chỉ vì hắn là tín đồ cơ đốc, nhưng cũng vì hắn cho vay không lấy lãi, làm hạ phân suất lãi ở Venise. Nếu ta nắm được hắn trong tay, ta sẽ mặc tình thao túng hắn cho bõ ghét. Hắn nhạo báng ta, chuyện làm ăn của ta và những món lợi ta thu được một cách chân chính. Mẹ kiếp! Ta mà tha hắn thì trời đày bộ tộc ta đi!

- Ông nghe tôi chứ, Shylock?

- Tôi đang nhẩm tính các số vốn có sẵn và thấy chắc phải mượn thêm phần nào đó của gã Do Thái trong bộ tộc tôi. Nhưng ngài hãy yên lòng,-lão hướng về Antonio nói tiếp-, Ba nghìn đuy-ca trong ba tháng! Tính thử tiền lời xem nào.

- Thế thì chúng tôi có thể trông cậy vào ông phải không Shylock? –Antonio hỏi gặng.

- Thưa ngài Antonio, biết bao lần, trên cầu Rialto, ngài đã trách móc tôi cho vay nặng lãi, lần nào tôi cũng nhún vai không buồn trả lời, vì sự nhẫn nhục là đặc tính riêng biệt của dân tộc tôi. Ngài đã cho tôi là phản giáo, chó ghẻ, ngài nhổ toẹt vào áo chủng Do Thái của tôi, tất cả chỉ vì tôi toan tính theo ý mình, những cái thuộc về tôi. Nhưng hôm nay, hình như ngài cần đến tôi và ngài phán: “Shylock, chúng tôi cần tiền”. Lời ngài sao mà ngọt ngào, thế mà chính ngài đã nhổ vào râu tôi, đạp vào người tôi, như đạp một con chó hoang lởn vởn trước cửa nhà ngài. Hẳn tôi phải trả lời ngài: “một con chó có tiền không, thưa ngài? Chó mà có thể cho ngài vay ba nghìn đuy-ca à?” Hay tôi phải cúi gập người xuống chào ngài và khép nép thưa: “Bẩm ngài nhân từ, thứ tư rồi, ngài khạc vào mặt tôi, ngày kia, ngài đấm đá tôi túi bụi, một lần khác, ngài mắng tôi là đồ chó: đáp lại những cách đối đối xử dịu dàng đó, tôi rất lấy làm sung sướng được cho ngài vay thật nhiều tiền!”

- Nếu ông cho tôi vay số bạc đó,-Antonio ngạo mạn nói-, đừng xem như cho một người bạn vay mà cứ cho là với kẻ thù. Như thế, nếu ta trễ hạn, ông sẽ có được cái thích thú đưa ta ra pháp luật.

- Ta ta ta! Ngài lại nổi nóng rồi! Tôi bao giờ cũng ao ước được làm bạn các ngài! Được các ngài ưu ái, và quên hết mọi nỗi nhục nhã trước công chúng mà ngài đã gây ra, cung phụng cho yêu cầu hiện tại của ngài, và tất cả chẳng tính một xu lời. Ngài nghĩ sao về đề nghị của tôi?

- Nó có vẻ lương thiện đấy, Antonio trả lời sửng sốt.

- Vậy thì ngài hãy cùng tôi đến phòng chưởng khế kí giấy tờ, có điều… ồ! Hoàn toàn chỉ để vui đùa thôi! Tôi sẽ ghi vào văn bản rằng, nếu ngài không hoàn đủ lại tôi món tiền đó, tại nơi nào, vào ngày nào, ngài sẽ được xóa sạch nợ, khi để tôi xẻo một khoảnh thịt chỉ bằng một livre(3) thôi. Trên phần nào của cơ thể ngài mà tôi thích!

- Sẵn lòng, Antonio nói, tôi còn cho rằng người Do Thái thật tốt bụng!

- Anh không thể ký mảnh giấy như thế để giúp đỡ em, Bassanio xúc động, phản đối. Thà cứ để mặc em thiếu thốn còn hơn.

- Bậy nào! Đừng lo gì cả. Tàu sẽ cặp bến một tháng trước khi mãn hạn giao kèo và sẽ mang đến cho anh chín lần trị giá tờ giấy này.

- Thánh Abraham ơi! –Shylock tức giận cầu khẩn- Ngài thấy bọn tín đồ Thiên Chúa giáo đấy! Tôi sẽ được gì nào, khi đòi hỏi điều kiện kia? Một livre thịt, lấy từ một người, nào có đáng giá bằng ngần ấy thịt cừu, thịt bò hay thịt dê. Điều tôi làm chính là để mua ân phúc của ngài đấy, Abraham ạ!

- Được rồi, Shylock, ta sẽ ký giấy.

- Nếu thế, cứ đến chờ tôi ở phòng chưởng khế, tôi tạt qua nhà, lấy tiền và sẽ gặp lại ngài trong giây lát.

Trong khu vườn lớn với những thảm cỏ lấm tấm hoa, với bóng cây rậm mát, thấp thoáng ngôi biệt thự Belmont xinh xắn, Portia thơ thẩn đi dạo, nét mặt buồn, theo sau là cô hầu trung thành và tinh ranh Nerissa.

- Thực ra, Nerissa à, nàng nói, con người nhỏ bé của ta đã chán ngán cõi đời bao la này rồi. Thật khổ cho ta, đã không thể lựa chọn hay từ chối một người chồng, bởi vì ước mơ của một cô gái đang sống phải chiều theo ý nguyện của người cha đã chết.

- Cha của tiểu thư là người đức hạnh, Nérissa lý luận, và người tốt, lúc sắp chết đều có những linh cảm đúng đắn, hãy yên lòng về cuộc xổ số mà phụ thân tiểu thư đã nghỉ ra với ba cái tráp vàng, bạc và chì. Trong đó có một cái đựng chân dung tiểu thư, sẽ mang đến cho tiểu thư một người chồng xứng đáng. Tiểu thư có thấy linh cảm nghiêng về ai chưa, trong số những kẻ cầu hôn vừa mới đến?

- Hoàng tử thành Naples chỉ nghĩ đến bầy ngựa của chàng, bá tước Palata lúc nào cũng nhăn nhó, vị nam tước trẻ tuổi người Anh chỉ biết bày tỏ lòng mình bằng tiếng mẹ đẻ, gã Êcốt chẳng một xu dính túi, nhà quí tộc Đức say sưa cả ngày, đúng là cái hũ chìm(4). Tóm lại, tôi chỉ mong họ sớm cút đi cho rảnh!

- Hẳn tiểu thư còn nhớ một chàng người Venise, nét mặt khôi ngô có đến đây, thuở sinh thời phụ thân tiểu thư.

- Có nhớ, Portia nói, giọng cố làm ra vẻ lãnh đạm, hình như chàng tên là Bassanio.

- Chàng ta thật xứng với một tiểu thư diễm lệ đài các,-Nérissa nói bóng gió

- Thưa tiểu thư, -một tên nô bộc chen vào-, hoang tử Maroc vừa báo tin sắp đến và thái tử Aragon chiều nay sẽ hiện diện nơi đây.

Portia với quả tim hơi se thắt, nhưng đã nhất quyết chiều theo ý nguyện sau cùng của cha, nặng nề bước ra chủ tọa cuộc gieo cầu.

Hoàng tử Maroc kiêu hùng không sao tin rằng bức chân dung tuyệt trần của nàng, phần thưởng cho kẻ nào tinh ý và tài năng, lại có thể cất giữ nơi nào khác hơn là trong cái tráp bằng vàng ròng. Nhưng hắn ta chỉ thấy hình ảnh một thi hài nhăn dúm, hung tợn. Thái tử Aragon, muốn chứng tỏ mình có đầu óc khác thường, nghĩ rằng nên chọn cái tráp bằng bạc: một bức biếm họa dị hợm như gởi gã lời chào tinh quái.

Ngay lúc đó, tên nô bộc báo tin có một kỵ sỹ trẻ tuổi, thanh lịch và hào hoa vừa đến thử thời vận. Chính là Bassanio và người hầu thân tín, Gratiano, cùng đoàn tùy tùng, tất cả hớn hở trong những bộ quần áo chải chuốt hợp thời trang: gấm thêu vàng dát bạc, nhung hoa, tay áo sa-lanh sặc sỡ, đeo vòng vàng và chuỗi ngọc trân châu, cưỡi trên con ngựa hung hăng, lộng lẫy trong bộ yên cương bằng lụa. Lần này, ray rứt vì buộc phải câm lặng trước điều bí mật, cô bồn chồn muốn lùi lại cái phút giây mà Bassanio có thể mất nàng vĩnh viễn. Nhưng kẻ si tình đòi được chọn ngay tức khắc.

- Tôi chẳng muốn –chàng nói sau một thoáng tầm tư- đụng đến vàng, thức ăn khô cứng của Midas(5) hay mó đến bạc, thường vụ lợi và ti tiện. Còn chì, cái màu xanh bình dị, làm ta xúc động. Cầu mong sự lựa chọn của ta gặp hái được hạnh phúc!

Portia vui mừng tột độ, mở lấy tráp, lấy bức chân dung của mình ra. Bassanio cũgn mê mẫn cả tâm hồn! Hai kẻ tâm phúc, Nérissa và Gratiano liền chúc mừng hạng phúc cho đôi vợ chồng tương lai. Bassanio, với sự nhạy cảm của người tình thỏa nguyện, đã ngờ ngợ rằng việc kết hợp giữa chàng và Portia nhất định không phải là lễ cưới duy nhất ở Belmont. Gratiano thú nhận đã trót nói lời thề non hẹn biển với cô nàng Nérissa ranh mãnh nhiều đến rát khô cổ họng.

- Được rồi -chủ anh ân cần nói- hôn lễ của chúng tôi sẽ rộn rịp tưng bừng hơn nhờ tiệc cưới của các người.

- Tất cả những gì thuộc về em –Portia nói giọng thật nồng nàn- giờ đây đều là của chàng. Lúc này, em là chủ nhân cái dinh thự tráng lệ này, đám người hầu hạ và chính bản thân em. Bây giờ, ngôi nhà này, những nô bộc kia và cả bản thân em đều thuộc về chàng. Em xin trao thân gửi phận cho chàng, cùng với chiếc nhẫn này. Nếu chàng trao nó cho ai, hoặc đánh mất đi, điều đó báo hiệu cho sự đổ vỡ của tình yêu chúng ta.

Bassanio cuống quít tuôn ra bao lời ước hẹn chân thành và thề rằng, thà chết chứ chẳng khi nào rời chiếc nhẫn của Portia.

Trong lúc đó, Shylock lúc nào cũng nghi nan ngờ vực, chú tâm lo toan công việc của mình.

-Jessica, con gái của cha, -lão nói-, chùm chìa khóa đây; hãy trông chừng nhà cửa nhé! Chẳng hiểu vì sao chiều nay cha ớn xuống phố thế nào ấy! Nghe này Jessica! Đóng chặt các cửa lại và đừng vì lẽ gì mà đứng phất phơ ở cửa sổ, hoặc chường mặt ra với mấy thằng cơ đốc điên rồ. Ôi! Ta chả muốn rời khỏi nhà tí nào. Nhớ khóa hai tua đấy, Jessica! Cái gì ta giữ chặt sẽ còn, câu tục ngữ đó chẳng bao giờ cổ hủ cả.

Trời vừa sụp tối, một đám vũ hội hóa trang đi ngang qua. Chẳng phải là chúng ta đang ở Venise, nơi các cuộc hòa nhạc buổi tối hay ban mai, đeo mặt nạ cải trang xuất hiện từng góc phố đó sao? Sau một ám hiệu, cửa sổ nhà Shylock dè dặt hé mở; một gã thanh niên mảnh khảnh và nhanh nhẹn hiện ra với trang phục của một tên thị đồng hào hoa, mang một lẵng hoa nặng trĩu. Bọn trẻ đeo mặt nạ (qua trò chuyện và giọng nói của họ, ta nhận ra gã Lorenzo nông nỗi và bè bạn, đang thích thú chơi khăm lão Do Thái một vố tệ hại) theo sau họ là một người cầm đuốc có vẻ hơi xúc động, đó chẳng ai khác hơn là Jessica. Họ cùng đến dự liên hoan của Bassanio. Sau đó, hai người tình trốn lên một du thuyền, cuỗm theo phần gia sản quí báu của Shylock gồm kim cương, ngọc thạch và những đồng đuy-ca rủng rỉnh.

Bọn trẻ trong thành phố Venise hớn hở xiết bao, khi được trông thấy lão Shylock râu tóc rối tung trước gió, mắt long lên sòng sọc, rảo bước khắp các nẻo đường, tru tréo nguyền rủa đứa con gái bội bạc:

- Con gái của ta ơi! Những đồng đuy-ca của ta ơi! Ôi! Con gái cảu ta ơi! Một thằng cơ đốc đã cướp mất chúng rồi! Ôi! Những đồng đuy-ca thánh thiện của ta! Công lý ở đâu? Pháp luật ở đâu? Những đồng đuy-ca của ta, con gái của ta! Một bao, hai bao tiền vàng, con gái tôi lấy tất. Rồi nữ trang, hai hạt kim cương nữa! Hai hạt kim cương hiếm quí, con gái tôi cũng đoạt mất! Công lý ở đâu? Hãy tìm cho ra con bé, nó mang trên người nhiều kim cương và đuy-ca của tôi! Máu thịt của tôi lại nổi lên chống lại tôi! Nó sẽ bị đày mãn kiếp vì tội đó.

Những thương nhân ở Venise, chẳng mấy động lòng vì cơn điên của lão Shylock: họ xầm xì với nhau về tin đồn: một chiếc tàu của Antonio vừa bị đắm ở một chỗ cạn hiểm nghèo, giữa eo biển cách biệt hai nước Pháp và Anh. Những chiếc khác ở Mexico, Tripoli, Barbarie và Ấn Độ thì bặt tin tức. Rồi họ bàn tán cãi vã về sự phá sản có cơ xảy ra. Shylock đâm khùng vì giận tủi, phun ra toàn những lời dữ tợn:

- Tên Antonio khốn kiếp! Quen miệng khoe khoang ngoài phố lại gọi ta là thằng cắt cổ thiên hạ! Hãy coi chừng tờ giấy nợ. A! Hắn cho vay không cần lãi, vì lòng nhân ái cơ đốc giáo! Liệu mà coi chừng tấm giấy nợ!

- Nhưng cho dù hắn khánh tận đi nữa –có người vặn lại- ông cũng sẽ chẳng lóc thịt hắn. Ích gì nào?

- Để làm mồi cho cá! –Shylock cười khẩy- Nếu thịt của hắn chẳng nuôi được gì hơn, thì có nuôi được mối hận của tôi. Hắn cười cợt những lần tôi thua lỗ, hắn chế nhạo các món lợi của tôi, hắn nhục mạ xứ sở tôi., hắn chen vào cuộc làm ăn của tôi. Vì lý do nào chứ? Chỉ vì tôi là một người Do Thái. Chẳng lẽ người Do Thái lại không có mắt, có tay, có đầy đủ giác quan với mọi thứ tình cảm và những nỗi say mê à? Họ chẳng ăn cùng một loại thực phẩm như người Cơ đốc hay sao? Chẳng phải người Do Thái cũng bị thương tích bởi cùng những loại vũ khí, cũng mắc phải những căn bệnh và được chữa trị bằng những vị thuốc giống như người Cơ đốc đó sao? Chẳng phải mùa hè người Do Thái cũgn nóng bức, mùa đông cũng lạnh buốt y như các tín đồ Cơ đốc đó sao? Nếu các người đâm chúng tôi không chảy máu à? Nếu các người cù chúng tôi không cười à? Nếu các người đầu độc chúng tôi không chết à? Nếu các người xúc phạm chúng tôi, chúng tôi lại không trả thù à? Nếu các người giống chúng tôi những cái đó, thì bất luận cái gì chúng tôi cũng giống các người hết. Kìa, anh bạn Tubal, có tìm thấy con gái tôi không?

- Tôi nghe nói nhiều về cô ấy, nhưng chẳng làm sao gặp được, bác Shylock ạ!

- Chưa bao giờ -Shylock kêu lên- chưa bao giờ dân tộc tôi lại đáng nguyền rủa như hôm nay! Hai nghìn đồng đuy-ca và biết bao tư trang quí giá của tôi! Tôi muốn thấy đứa con gái ngỗ nghịch gục chết dưới chân, tai còn đeo nữ trang. Sao nó chẳng bị chôn vùi dưới chân tôi với những đồng đuy-ca của tôi trong quan tài của nó. Chẳng biết tôi còn phải hao tốn bao nhiêu tiền nữa mới tìm ra được nó. Thật là họa vô đơn chí! Chẳng chút thỏa nguyện! Mà cũng chẳng báo được thù! Chẳng có tiếng thở than nào như tiếng than thở của ta, chẳng nước mắt nào như nước mắt của ta!

- Còn nhiều kẻ khác đau khổ -Tubal an ủi- lão Antonio, theo như tôi được biết ở Gênes …

- Gì thế! Một tai họa? Một tai họa thảm khốc à?

- Lão ta vừa mất chiếc tàu từ Tripoli về.

- Tạ ơn chúa! Có thật không đấy? Ối! Tin đáng mừng!

- Thiên hạ đồn rằng ở Gênes, con gái ông tiêu phí trong một đêm mười tám đồng đuy-ca.

- Ngươi cắm dao găm vào ngực ta đó! Ôi! chẳng bao giờ còn được thấy lại vàng của ta!

- Tôi vừa tới Venise –Tubal nói tiếp- với các chủ nợ của Antonio, họ quả quyết rằng hắn chỉ còn cách tuyên bố phá sản thôi.

- Thật hả dạ. Ta sẽ làm cho hắn đau đớn. Ta sẽ hành hạ hắn.

- Có kẻ đưa cho tôi xem chiếc nhẫn mà con gái ông đánh đổi với y để lấy một chú khỉ.

- Con đốn mạt! Đó là chiếc nhẫn lam ngọc của ta. Ta mua hồi thời còn trẻ. Ta chẳng bao giờ chịu mất nó, dù để đổi lấy cả một sa mạc đầy những khỉ.

- Chắc chắn lão Antonio sẽ bị khánh kiệt.

- Thông báo ngay cho một viên quan tư pháp, trước mười lăm ngày. Nếu hắn không trả được nợ, ta sẽ lóc tim của hắn. Nếu hắn trốn khỏi Venise, ta sẽ tiến hành mọi việc theo ý ta. Nào nhanh lên, Tubal, rồi trở lại gặp đi. Đi đi, bạn chí thiết của ta!

Thời gian trôi qua, kỳ hạn đã tới. Antonio không trả được nợ, nhưng Bassanio đã chiếm được Portia. Chính đang lúc tràn trề hạnh phúc, tin tức về nguy cơ của người bạn đã nổ ra. Lorenzo trình diện với Portia a cô vợ mới cưới Jessica, trao cho Bassanio một lá thư khiến anh tái mặt khi đọc qua. Portia, người vợ yêu thương và quả cảm, đã ngăn lại những lời chúc mừng của các bạn mới đến, và tỏ ra lo lắng về nỗi khốn quẫn của chồng.

- Này, Portia hiền dịu –Bassanio thành thực tỏ bày- anh có nói khi ngỏ lời yêu em, rằng anh là một vương tôn, nhưng tài sản duy nhất của anh là dòng máu lưu thông trong huyết quản. Anh là thằng bịp, vì của cải của anh chẳng đáng một đồng xu! Anh bạn hiền từ, quảng đại Antonio của anh đã tự khép mình dưới quyền lực một kẻ thù hiểm ác nhất của anh ấy để yểm trợ cho anh.

Thư này báo tin vụ thất lạc tàu bè của anh ấy, còn tên Do Thái từ chối không nhận tiền, trị giá tờ giấy nợ, vì trễ hạn. Hai mươi thương gia, bạn của Antonio, cả vị đại thống lĩnh(5) nữa và các bạn nhân sĩ, đã hết lời thuyết phục lão. Lão nói lão thích một lirve thịt của Antonio hơn là hai mươi lần số nợ.

Chỉ nghĩ đến điều đó, Portia đã kinh khiếp rụng rời.

- Anh ấy nợ lão Do Thái bao nhiêu? –nàng hỏi.

- Ba nghìn đuy-ca, vay cho anh.

- Sao không hơn à? Hãy trả lão sáu nghìn, gấp hai, gấp ba lần còn hơn là phải thấy người bạn thân thiết mất đi, dù chỉ một sợi tóc, Bassanio ạ! Chúng ta hãy đến nhà thờ ngay, chịu phép lễ cưới, để em chính thức là vợ anh, rồi anh hãy tức tốc trở về Venise. Em sẽ đưa anh đủ số vàng để trả gấp hai mươi lần món nợ cỏn con ấy. Nhanh lên, anh yêu, hãy lên đường.

Lễ cưới vừa xong, Bassanio lên xe và ra đi. Portia chẳng nói với ai lời nào, đã ngầm nghĩ ra giải pháp. Giao biệt thự cho Lorenzo và Jessica trông nom, nàng bảo rằng sẽ rút vào tu viện để chờ đợi chồng về.

Ta gặp lại Bassanio bên cạnh Antonio, trước phiên tòa trang nghiêm, dưới quyền chủ tọa của vị đại thống lĩnh. Người ta đưa Shylock vào và vị Đại thống lĩnh đi ngay vào vấn đề, vừa giả vờ tin chắc rằng lão Do Thái chẳng thiết nghĩ đến việc thưa kiện Antonio để đòi hỏi việc trả nợ vô nhân đạo, như đã ghi trong giấy. Shylock chẳng chút bận tâm gì đến tình cảm. Lão chỉ cần biết lão có đủ quyền không? Nếu lão vẫn thích được một lirve thịt thay vì ba nghìn đuy-ca, hay sáu nghìn đuy-ca do Bassanio đưa, hay thậm chí sáu lần số tiền sáu nghìn đó, thì luật pháp ở Venise có quyền chống lại không? Đó là câu hỏi duy nhất lão đặt ra trước tòa.

Đại thống lĩnh cho đòi nhà thông thái, cố vấn pháp luật nổi tiếng Bellario, để giải quyết vấn đề hóc búa này. Người ta nóng lòng chờ ông. Ngay lúc đó, trong khi Antonio cam chịu xin cứ để lão Do Thái thỏa mãn lòng thù hận và Shylock thì mài con dao sắc. Người ta loan báo có một sứ giả từ Padoue đến, mang theo lá thư của vị bác học. Một viên thư ký luật sư mặt non choẹt dưới chiếc mũ vải đen gấp nếp, bước vào trình thư lên đại thống lĩnh.

- Ngài Bellario -Đại thống lĩnh tuyên bố- tiến cử trwóc tòa một nhà bác học trẻ, đồng nghiệp của ngài. Ông ấy đâu?

- Gần đây thôi, đang chờ đức ngài phúc đáp –viên thư ký kính cẩn thưa, và chúng ta nhận ra viên thư ký đó chính là cô hầu Nérissa.

- Cho mời vào, nhà bác học Balthazar sẽ thay thế Bellario, hiện đang lâm bệnh. Chưa bao giờ người ta được thấy một nhà bác học uyên thâm mà lại trẻ măng như thế này. Ông ấy kia! Xin chúc mừng. Mời tôn ông an vị. Tôn ông đã có thẩm cứu vấn đề làm bận trí phiên tòa hôm nay rồi chứ?

- Tôi biết rõ vụ kiện trong từng chi tiết –Balthazar nói, giọng sao giống giọng Portia đến kỳ lạ- Ở đây, ai là lái buôn và ai là người Do Thái?

- Antonio và Shylock, cả hai đến gần đây.

- Shylock, ông đã khởi tố trước tòa một vụ kiện lạ lùng hi hữu, nhưng ông đã làm đúng thủ tục đến nỗi pháp luật ở Venise không thể nào ngăn cản ông đeo đuổi vụ kiện. Còn ông, Antonio, ông có nhìn nhận giấy nợ này không?

- Tôi thừa nhận, người lái buôn trả lời, giọng uể oải.

- Như vậy thì người Do Thái này phải có lòng khoan dung mới được.

- Nhưng ai có quyền buộc tôi phải khoan dung kia chứ?

- Không thể cưỡng ép sự khoan dung được, ông Shylock ạ. Như cơn mưa ấm trên cánh đồng, nó rơi xuống để mang lại hạnh phúc cho kẻ nhận, cũng như người cho. Đó là một trong những biểu hiện của thượng đế. Ông nghĩ xem, nếu không có khoan dung, chẳng có ai trong chúng ta mong được cứu rỗi. Hãy giảm bớt tính nghiêm khắc trong lời truy tố, nếu ông cứ cương quyết, buộc lòng pháp đình phải nghị án, chống người lái buôn.

- Tôi chịu trách nhiệm hoàn toàn về hành động của tôi, tôi yêu cầu luật pháp.

- Antonio lâm vào tình trạng không trả nổi nợ à? –Bathazar dò hỏi.

- Sao? –Bassanio nóng nảy chen vào- Tôi xin trả cho Shylock, có cả phiên tòa chứng kiến, hai lần, mười lần số nợ. Hiển nhiên ở đây sự độc ác đang bóp chết sự vô tội. Tôi xin thỉnh cầu các ngài, hãy đặt pháp luật dưới uy quyền của ngài. Xin hãy chọn một bất công nhỏ để mang lại một sự công bằng cao cả. Xin hãy bác lời yêu sách của con quỉ độc ác kia.

- Không một quyền lực nào ở Venise, -Bathazar trịnh trọng nói-, có thể sửa đổi một sắc lệnh đã ban hành.

- Chính một Daniel(6) đến đây phán xử chúng ta, Shylock kêu lên hồ hỡi. Ôi, vị pháp quan trẻ trung và sáng suốt, xin được kính cẩn nghiêng mình bái phục tôn ông.

- Đưa văn tự ta xem.

- Đây ạ, thưa nhà bác học vô cùng đáng kính.

- Này, Shylock, người ta trả ông gấp ba lần số nợ nhé!

- Tôi đã trót thề với trời đất. Chẳng lẽ lại để lương tâm ray rứt vì sự bội ước. Dù cho được cả Venise, tôi sẽ chẳng bao giờ làm thế. Khi giấy nợ được thanh toán đúng như điều kiện trong đó, tôn ông có thể xé bỏ. Tôn ông là một quan tòa công minh, tôn ông đã trần thuật chính xác sự việc của tôi, tôi yêu cầu tôn ông phán quyết ngay.

- Tôi khẩn thiết van nài quí tòa cứ tiến hành xét xử. Antonio đáng thương nhẫn nại lên tiếng.

- Vậy thì –Portia hạ lệnh với giọng buồn bãp- ông chuẩn bi đưa ngực ra mà nhận phát dao.

- Ồ! Vị thẩm phán cao quí! Ồ! người trai trẻ tài ba. Ôi! Bậc thánh hiền, liêm khiết! Tôn ông già giặn hơn vẻ mặt bề ngoài. Văn tự đã ghi rõ, ngực hắn! Gần sát bên tim hắn. Chữ nghĩa thật minh bạch.

- Ông có sẵn cân ở đấy chứ, để cân thịt?

- Tất cả đã sẵn sàng –Shylock vội vã nói.

- Và một chuyên viên phẫu thuật do ông đài thọ chi phí, để băng vết thương lại, vì chỉ e rằng con nợ của ông sẽ chết vì mất máu.

- Điều này không hề ghi trong văn tự. Tôi cố tìm nhưng chẳng thấy điều đó trong văn tự.

- Tôi đã sẵn sàng và có đủ can đảm –Antonio cất giọng ão não. Bassanio, đưa tay đây! Đừng đau khổ làm gì, định mệnh đã muốn anh thoát khỏi nỗi nhọc nhằn và ray rứt của tuổi già. Hãy kể với người vợ cao quí của chú về anh, nói với nàng anh thương chú biết bao. Anh bằng lòng trả cho lão Do Thái tất cả máu của tim anh.

- Anh Antonio ơi –Bassanio cuống cuồng hét lên- em đã cưới được một người vợ mà em yêu quí hơn cả cuộc đời em, nhưng em bằng lòng mất tất cả, vợ em, đời em và cả thế gian này để giải thoát anh khỏi conquỉ khát máu kia.

- Vợ nhà ngươi –Portia dịu dàng nói- chắc chẳng ơn ngươi chút nào, nếu ngàng nghe ngươi nói.

- Tôi cũng rất yêu vợ tôi –Gratiano phụ họa thêm- Nhưng tôi muốn thấy nàng trên trời để nàng có thể cầu xin đấng vạn năng nào đó làm động lòng tên Do Thái ác độc này.

- Ngươi nói thế trong lúc vắng nàng là đúng –Nérissa cất giọng khô khan, lãnh đạm- nếu không, độc nguyện của ngươi chắc sẽ gây sóng gió trong gia đình ngươi đó.

- Chúng ta mất quá nhiều thời giờ! –lão Shylock cắt ngang- Tuyên án đi, tôi van tôn ông.

- Một lirve thịt thuộc về ông! Tòa án đã tuyên xử, luật pháp cho phép ông. Và ông phải xẻo giữa ngực.

- Ồ! Quan tòa công minh! Quan tòa thông thái! Đó là phán quyết. Nào, chuẩn bị đi.

- Khoan đã. Chưa hết đâu. Văn tự không chấp nhận cho ông giọt máu nào cả; lời lẽ thật rõ ràng. Hãy nhận cái gì thuộc về ông, một lirve thịt, nhưng nếu ông làm rơi một giọt máu Cơ đốc, luật pháp ở Venise sẽ truyền lệnh tịch thu toàn bộ tài sản của ông cho nhà nước cộng hòa.

- Ồ! Vị thẩm phán công minh! –Gratiano thở ra nhẹ nhõm, trút bỏ được mối ưu tư- Này lão Do Thái! Quan tòa thông thái đấy chứ!

- Luật pháp thế à? –Shylock kinh hoàng, hỏi lại- Nếu thế tôi xin nhận số tiền của hắn. Ba lần số nợ, rồi cứ mà tha cho tên Cơ đốc.

- Thong thả đã! –Portia nói với Bassanio, chực đưa tiền ngay cho Shylock. Chớ hấp tấp! Những điều khoản trong văn tự phải được thực hiện từng chữ.

- Ồ! Lão Do Thái! Quan tòa thông minh thật! –Gratiano nhấn mạnh.

- Chuẩn bị cắt thịt đi. Đừng cho rơi máu đấy. Nếu ngươi cắt quá hay kém một lirve, dù chỉ bằng một phần hai mươi hột thóc hay sức nặng một sợi tóc, ngươi phải chịu tử hình và tài sản bị tịch thu.

- Một Daniel thứ hai, lão Do Thái ơi, đúng là một Daniel!

- Trao cho tôi phần nợ chính để tôi đi, Shylock hầm hừ.

- Đương sự đã từ chối trước tòa –Portia dõng dạc nói-. Hắn sẽ nhận được những gì hắn xứng được như vậy. Hắn phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về hành động của hắn.

- Sao cơ? Tôi không được nhận cả phần nợ chính nữa à? Thế thì để quỉ ma trả cho hắn tờ giấy nợ. Tôi chẳng muốn lưu lại đây làm gì cho mất cả thì giờ.

- Khoan đã Shylock! Luật pháp Venise qui định rằng, nếu một người ngoài xâm phạm đến tính mạng một công dân, dù dưới hình thức nào, phân nửa tài sản kẻ đó phải giao cho đối thủ hắn, phân nửa kia sung vào công quỹ. Chỉ có Đại thống lĩnh mới có quyền ân xá tội chết. Ngươi đã phạm đủ các tội đã viện dẫn. Hãy quì xuống mà thỉnh cầu sự khoan dung của Đại thống lĩnh.

- Để ngươi hiểu rõ sự khác biệt giữa tâm hồn chúng ta -Đại thống lĩnh phán với lòng bao dung- ,ta không đợi ngươi cầu xin rồi mới ban cho ngươi mạng sống. Phân nửa tài sản của ngươi giao thẳng về Antonio, còn phân nửa kia, nhà nước sẽ chỉ thu tiền phạt, nếu ngươi chấp hành nghiêm chỉnh.

- Xin lấy cả mạng sống tôi đi –lão Do Thái ủ rũ nói- Đức ngài lấy đi mọi phương tiện mưu sinh, khác nào đức ngài lấy đi mạng sống của tôi.

- Xin cứ để lại cho lão phân nửa gia sản –Antonio hào hiệp nói- Tôi đủ hài lòng rồi. Phân nửa kia tôi xin được quyền lấy làm của hồi môn cho con gái lão.

- Tôi bằng lòng –Shylock cuống quít, hả hê vì lại thoát nạn dễ dàng đến thế. Nhưng cho phép tôi lui. Cứ gởi giấy tờ đến nhà, tôi ký tất. Tôi cảm thấy trong người không được khỏe.

- Xin đức ngài miễn thứ cho -bấy giờ Bathazar mới lên tiếng cáo từ Đại thống lĩnh-. Ngay tối nay, tôi phải về đến Padoue.

- Cho phép tôi được trả thù lao tôn ông bằng tất cả số ba nghìn đuy-ca tiền nợ của lão Do Thái –Bassanio vui mừng quá đỗi bèn đề nghị.

- Cứu được bạn ông là tôi mãn nguyện lắm rồi . Nhưng nếu ông khăng khăng đòi đền ơn đáp nghĩa, hãy trao tôi chiếc nhẫn ông đang đeo trên tay, để chứng tỏ chút thâm tình.

- Ơ kìa! Có đáng gì đâu, cái món vật này. Tôi sẽ tìm chiếc nhẫn đẹp nhất Venise để kính dâng tôn ông. Còn cái này, mong tôn ông vui lòng miễn thứ.

- Tôi thấy rõ ông chỉ rộng rãi trong lời hứa nhưng thôi được, thưa ông. Chúc ông được bình an.

- Portia bước đi với vẻ đường hoàng, nhưng hơi phật ý. Antonio áy náy, tha thiết van nài Bassanio: ta chẳng làm được gì để đền ơn xứng đáng cho vị cứu tinh của mình sao? Đến nỗi Bassanio ríu rít cởi nhẫn trao cho tên hầu tâm phúc Gratiano mang đến trao cho nhà thông thái Bathazar, rồi hồi hộp nghĩ đến lúc về đến Belmont.

Trong khu vườn vằng vặc ánh trăng, tiếng nhạc êm dịu từ lâu đài vẳng đến: người ta đang chờ Portia vì nàng có báo trước ngày về. Đôi vợ chồng son, Jessica và Lorenzo, ngồi trên thảm cỏ nhung, nhìn bầu trời lấp lánh muôn sao, vừa đùa nghịch nhau, vừa nhớ lại những chuyện tình đẹp nhất, rồi Lorenzo say sưa giải thích cho Jessica nghe về sự hài hòa giữa các tinh cầu và mớ lý thuyết về âm nhạc của anh. Chính lúc đó, Portia bắt gặp họ. Suốt quãng đường về, mỗi lần gặp một mô đất có dựng thập tự, nàng đều thành tâm quì xuống, cầu nguyện xin trời ban phúc cho cuộc hôn nhân của mình.

Khoảnh khắc sau đó, Bassanio về tới, giới thiệu anh bạn Antonio với vợ, được nàng đón tiếp thật ân cần, nông hậu. Buổi tiệc hội ngộ bỗng gián đoạn vì những lời qua tiếng lại dấm dẳng giữa Nérissa và Gratiano: họ to tiếng và ta nghe Nérissa kịch liệt đòi lại chiếc nhẫn cô đã trao cho Gratiano mà anh chàng thề thốt sẽ giữ mãi. Thế mà giờ đây anh chàng lại bảo rằng biếu nó cho viên thư ký của nhà bác học Balthazar, để đền đáp công lao khó nhọc.

Portia nghiêm nghị lắc đầu:

- Gratiano, cậu thực đáng trách, cậu đã xử sự nông nổi đối với kỷ vật đầu tiên của vợ mình. Ta cũng có tặng ngài Bassanio của ta một chiếc nhẫn và ta có thể nói thay chàng rằng chẳng bao giờ chàng lại chịu để mất nó vì bất cứ cái gì trên đời.

- Ấy đấy, -Gratiano kêu lên, quá đỗi mừng rỡ vì đã có dịp tự biện hộ- chính ngài đã tặng cho bác học Bathazar chiếc nhẫn; kể ra ông ấy cũng rất xứng đáng, vả chăng, ông ta chẳng chịu nhận cái gì khác cả.

Bassanio rụng rời, loay hoay tìm đủ cách bào chữa, giải thích hoàn cảnh éo le của mình, nhưng Portia, kiêu hãnh, lạnh lùng chẳng muốn nghe gì cả. Antonio quá khổ sở, vì chính mình là nguyên nhân của mối bất hòa, muốn làm trung gian hàn gắn hai người. Portia giả vờ xiêu lòng và nhờ anh trao lại cho Bassanio chiếc nhẫn khác. Lần này Bassanio rối rít thề thốt, quyết giữ gìn nó đến hơi thở cuối cùng. Khỏi phải nói, hẳn ta cũng biết rằng, Bassanio đã nhận ra chiếc nhẫn còn Portia nói rõ trò giả trá và vai trò của mình trong việc bảo vệ cho Antonio; Nérissa và Gratiano, những nô bộc trung tín, đã vui vẻ giảng hòa và đêm tàn theo tiệc cưới, trước đây đã bị đình hoãn vì câu chuyện bi thảm của người lái buôn thành Venise.

Chú thích

1) Jason : bị chú là Pelias cướp ngôi vua, Jason đen đòi chú thì chú chàn hứa sẽ trao lại với điều kiện chàng phải đến Colchide lấy cho được bộ lông cừu vàng. Trong thần thoại “Những thủy thủ của con tàu Ac-gô” của Hy-lạp cổ.

2) Đuy-ca: đồng tiền đúc bằng vàng.

3) Lirve: một đơn vị đo trọng lượng gần bằng nửa kilô.

4) Nguyên bản: éponge :bọt biển

5) Midas: vua xứ Phrygie (716-676 Trước CN) theo truyền thuyết có khả năng sờ vật gì cũng thành vàng.

6) Doge: người đứng đầu nhà nước cộng hòa Venise và cộng hòa Genes do bầu cử.

7) Nhân vật chính quyển thánh kinh cùng tên. Bị lưu đày ở Babilone, ông một mực tuân hành luật pháp. Ông được xem như tiền thân của Christ và nhà tiên tri đại tài nhờ khoa học đoán mộng

Nguyễn Bích Như và Trương Tùng dịch

Chuyện Về Sir John Falstaff

Nếu có một thần dân nào của cái nước Anh vui vẻ này đáng bị treo cổ một trăm lần nhưng lại chẳng bao giờ bị thì đó chính là xơ John Falstaff. Xơ John Falstaff là một gã cao lớn, to béo, lông màu hung và da màu đỏ, đổ mồ hôi, thở hổn hển, nhát gan, khoác lác, say rượu và tham ăn, là kẻ mà người ta luôn bắt gặp trong tất cả các quán rượu, quán ăn, cao lâu, nhà thổ. Thay vì tu tỉnh khi trở nên có tuổi tác, chưa bao giờ ngài sống cuồng nhiệt như vào lúc ngài sắp được lục tuần và thấy trên đầu mình nhiều sợi tóc bạc. Không có gì khiến ta có thể hình dung nổi sự đam mê của ngài đối với môn ẩm, thực. Bạn bè của ngài thường nói rằng cái bụng của ngài to bằng cả một khoang tàu và chứa cả chuyến hàng của một bác lái buôn rượu Bordeaux(2).

Chế độ ăn uống đó không chỉ làm cho ngài bị bệnh thống phong làm cho ngài đau nhói khi đánh nhau mà còn làm cho ngài phì nộn khác thường, và về cái khoản này, bạn bè của ngài cũng tặng cho ngài những lời châm chọc không bao giờ dứt. Nào là từ nhiều năm nay, ngài không thể nào nhìn được hai cái đầu gối của mình dù rằng ngài cả quyết một cách tỉnh bơ rằng ngày trước, ngài gầy như que củi(3); rằng cái khối thịt nhão nhẹt của ngài làm sập hàng đống giường và ngã quỵ không biết bao nhiêu con ngựa. Ngài cũng là kẻ say mê trò chơi xúc xắc và chí ít một tuần chơi đủ cả bảy ngày. Gian xảo và nịnh hót, ăn trộm và cướp giật dọc đường, đi trấn lột mà lại hèn nhát, ngài có thể mỗi tuần lễ hứa hươu hứa vượn với một bà gái già rằng ngài sẽ cưới bà ta, để rồi đục khoét túi tiền của bà già trong khi “chờ đợi ngày cử hành hôn lễ”. Cái bụng của ngài sống nhờ cái lưỡi ngài, khoác lác một tấc đến trời -chỉ chùn lại khi bị ăn đòn- dù là để khỏa lấp sự hèn nhát của ngài và huyênh hoang rằng ngài là người lính dũng cảm nhất trong thời hiện đại, vì ngài “khiêm tốn” chỉ nhượng bộ trước Jules César(4) là vị tiền bối lừng danh của ngài.

Là vĩ nhân theo cung cách của ngài, xơ John là đầu đảng một băng cướp. Bốn, năm thằng vô lại, những tên chí cốt với ngài; giúp ngài đêm sáng trăng thì cướp giật túi tiền, trấn lột những lái buôn giàu có, đánh lính tuần tra, còn ban ngày thì đi xài tiền và nốc rượu, ngốn gà thiến, chim trĩ, bánh bao và ba-tê.

Và không như người ta tưởng, bọn chúng không phải là bọn khố rách áo ôm đâu, bởi vì tên thứ nhất trong bọn chúng, Hal, không phải ai khác mà chính là con trai của vua Henri đệ tứ và là người sẽ kế vị ngai vàng. Và chúng ta cũng phải thừa nhận rằng cuộc sống mà anh ta theo đuổi cùng với xơ John quả là một sự chuẩn bị tốt đẹp cho công cuộc trị vì. Vả chàng, không hiếm những vị minh quân đã bắt đầu cuộc đời mình không ra gì, và về sau Hal cũng đã biết chuộc lại lỗi lầm của thời thanh niên cuồng dại. Vào thời kỳ này, anh ta có phần khinh thường ông bạn to béo của mình; những lời nói dí dỏm, những câu bông đùa tục tĩu và những trò tinh quái của xơ John luôn làm cho vị hoàng tử trẻ tuổi dẹp đi niềm kiêu hãnh về dòng dõi của mình cùng những nỗi ngại ngùng khác. Hơn nữa, Hal cũng bắt xơ John đền đáp lại sự độ lượng của mình bằng cách để cho anh ta luôn châm chọc về cái bụng phệ, sự tham ăn và lười biếng của xơ.

Theo lời xơ John, Ned Poins là tên gian ác toàn năng nhất, chưa hề bao giờ hô “hãy đứng lại” trước khi giết một khách bộ hành vô tội; thế mà hắn lại là con út của một gia đình tử tế. Hắn quý mến hoàng tử Hal; đầu óc hài hước của hắn chứa đầy những trò hề và những trò đùa của hắn đối với xơ John làm cho cả bọn -nhất là hoàng tử- vui cười thỏa thích. Còn Bardolph, tên giữ ngựa của xơ John, là một kẻ vui nhộn và cái lỗ mũi phập phồng chín đỏ của hắn ta do rượu vang Malvoisie(5) đã cho thấy rằng khi chết hắn sẽ sa xuống địa ngục. Ngoài ra, trong băng còn có Pistol và Peto, hai tên ăn cắp cứng cựa với một tên người hầu trẻ tuổi tuy còn ngốc nghếch đấy, nhưng hứa hẹn sẽ trở thành một thằng ăn trộm và nhậu nhẹt có cỡ nhờ cái trường đào tạo tốt lành dường ấy.

CHUYỆN XƠ JOHN FALSTAFF ĐI TRẤN LỘT BỌN LÁI BUÔN.

Vào một buổi sáng đẹp trời, xơ John, có cả bọn cùng đi, đến phục trên con đường Kent(6) ở một nơi gọi là Gadshill, rất tốt cho một trận tập kích. Ngài đã được báo trước rằng một nhóm khách bộ hành giàu có ở Luân Đôn đã rời quán trọ Rochester từ sáng sớm. Tất nhiên hai cái xe, một cái chở đầy những giỏ gà tây, cái kia thì chất nặng giăm-bông và gừng, chạy về vùng Charing Croos cũng đáng đánh cướp rồi; nhưng viên quản lý các cánh đồng vùng Kent với ba trăm đồng mác vàng và một tay thanh tra nào đó với một đống hành lý, mang theo những tay nải đầy ắp và những túi căng phồng tiền bạc để nộp cho ngân khố nhà vua càng đáng công đánh cướp hơn.

Nhưng sự việc lại mở màn bằng một trò đùa: Poins tìm cách dắt đi và giấu biệt con ngựa của Falstaff. Do vậy, xơ John phải đi bộ, và khi cái bị thịt chỉ mới đặt lên đôi chân của ngài là ngài đã đứt hơi, và ngài vừa thở vừa la:

- Quỷ tha ma bắt ta đi, sao lại luôn luôn đánh bạn với cái thằng đểu đó. Đã hai mươi năm nay, từng ngày từng giờ, ta tự nhủ với mình rằng phải xa lánh hắn, thế mà ta lại bị nó phù phép, hoặc giả cái thằng khốn kiếp đã cho ta uống vài thứ mà túy nào đó để buộc ta thương yêu hắn! Poins! Bardolph! Này, ta thà mất mẹ hết răng còn hơn là đánh bạn với bọn chúng mày; đối với tao thì sáu thước đường gập ghềnh cũng bằng sáu mươi dặm, và những thằng chó đểu tàn nhẫn chúng bay hẳn cũng biết điều đó chứ?

Khi đoàn bộ hành xuất hiện, lúc bọn vô lại mang mặt nạ lên thì hoàng tử và Poins tuyên bố rằng họ đi phục kích ở dưới xa kia rồi biến mất. Xơ John hỏi:

- Bọn chúng có bao nhiêu đứa?

- Khoảng tám hoặc mười.

- Chết chửa, thế này không khéo chính bọn chúng lại ăn cướp bọn ta mất!

Nhưng những người khách đi đường đã xuống xe để đỡ tê chân trong khi người đánh xe cầm cương dắt ngựa lên đồi. Cả bọn cướp nhảy xổ vào họ, xơ John la hét to hơn hết, nhưng đương nhiên là làm ít hơn cả:

- Nào, đánh đi! Quật ngã bọn chúng đi! Cắt cổ bọn đểu đó đi! A! Lũ sâu bọ, lũ ngốn giăm-bông khốn kiếp này! Chúng nó căm ghét chúng ta đây, hỡi các anh em! Hãy quật chúng nó xuống, lột trần chúng ra! Này, hỡi bọn nhà giàu sụ kia, hãy tự treo cổ lên đi! Nào, những thằng keo kiệt già kia! Tao muốn tất cả tài sản của bọn bay phải nằm lại cả đây.

Khi những người khách qua đường đã bị trấn lột và bị trói đặt nằm dưới đất, Falstaff bắt đầu chia của ăn cướp được; nhưng đúng vào lúc ngài chửi rủa hoàng tử và Poins là đồ hèn nhát, đồ thỏ đế thì ngài cảm thấy như có một cơn lốc ập xuống đầu và ngài bỏ chạy, vừa hét lên vì sợ, vừa toát mồ hôi hột mà không nhận ra những kẻ tấn công ngài là ai. Thế nhưng chính đó là hoàng tử Hal và Poins. Biết tỏng giá trị của toán cướp, họ tìm cách tránh đi, rồi trở lại đánh tan bọn cướp, hết sức thích thú trước sự kinh hoàng của bọn kẻ cướp lại bị ăn cướp lại.

Trở về trước tiên tại quán rượu “Con heo rừng” ở Eastcheap, hoàng tử và Poins vừa nhậu vừa cười, giữa lúc đó, xơ John xuất hiện, nổi giận đùng đùng:

- Bọn nhát gan khốn kiếp! Bồi! Đem lại cho ta một cốc vang Tây Ban Nha! Ta thích cầm kim đi đan, đi mạn, đi khâu bít-tất còn hơn là kéo dài hơn nữa cuộc sống này! Bọn nhát gan khốn kiếp! Đem cho ta thêm một cốc vang Tây Ban Nha nữa! Chẳng lẽ trên trái đất này không còn đức hạnh nữa sao? Trong nước Anh này không có đến ba con người trung hậu mà không bị treo cổ, và trong ba người ấy có một người béo ụ và ngày càng già đi; xin Chúa hãy xót thương chúng con! Bọn nhát gan thật là khốn kiếp; ta xin khẳng định lại một lần nữa điều đó.

- Này đồ bị thịt, anh lúng túng cái gì thế? –hoàng tử Henry hỏi.

- Thế mà chú mày cũng là con vua đấy ư? –Falstaff tiếp tục- Nếu ta không đuổi được chú ra khỏi vương quốc của chú với một thanh kiếm gỗ, nếu ta không dẫn được các thần dân của chú đến yết kiến chú như dẫn một bầy ngỗng trời thì ta xin thề rằng dưới cằm của ta sẽ chẳng mọc một sợi lông nào nữa. Chẳng phải chú là một thằng hèn đấy ư? Chú hãy trả lời đi, cũng như thằng Poins kia kìa!

- Này, anh bụng bự! –Hal nói- Nếu anh mà còn gọi tôi là thằng hèn nữa, tôi sẽ cho anh một nhát dao!

- Ta ấy à, ta mà gọi chú là thằng hèn à? Ta thà thấy chú chết tiệt đi trước khi dám gọi chú là thằng hèn nhát. Nhưng ta sẵn sàng tặng chú một nghìn đồng “ghi-nê”(7) để có được cái hạnh phúc chạy nhanh như chú. Chú có đôi vai cứng cáp, do đó chú không sợ phô cái lưng của chú ra. Chú hãy nói cho ta biết về những người mà người ta nhìn chính diện đi.

Hal nói ngay:

- Anh muốn nói về việc gì vậy?

- Về việc gì ấy à? Bốn người chúng tôi ở đây sáng nay đã cướp được một nghìn đồng ghi-nê.

- Thế món tiền đó ở đâu rồi, John?

- Ở đâu đấy à? Nó đã bị một trăm thằng đểu ập xuống đầu chúng tôi cướp lại rồi!

- Thế nào, một trăm thằng kia à?

- Ta xin thề rằng nếu trong suốt hai giờ đồng hồ liền, ta không đấu kiếm với một tá những thằng ăn cướp đó thì ta sẽ là một thằng đểu. Ta thoát được là một điều thần diệu. Ta đã phải nhận tám nhát kiếm đâm xuyên qua áo chẽn, bốn nhát ở quần, cái mộc của ta bị đâm thủng lỗ chỗ, còn thanh kiếm của ta bị băm như một lưỡi cưa. Hãy xem thì hơn! Cầu cho bệnh dịch giết chết tất cả bọn hèn nhát đi!

- Thế nào? Anh đã đánh nhau với bao nhiêu người như vậy à?

Falstaff nổi sùng:

- Bao nhiêu người ấy à? Ta không hiểu chú nói “bao nhiêu người” là chú muốn nói cái gì? Nhưng ta ấy à, nếu ta không đánh nhau với năm chục mạng, thì ta chỉ là đồ củ cải. Nếu như không có năm mươi hai hoặc năm mươi ba đứa xông vào thằng John già này thì ta thề rằng ta không còn là con vật hai chân nữa!

- Xin cầu Chúa là anh đã không giết một tên nào.

- Ồ, lời cầu nguyện của chú chậm mất rồi! Ta đã cắt cổ hai thằng rồi! Ta đang xuống tấn, mũi kiếm của ta chĩa ra như thế này này! Bốn thằng khốn đó xông vào ta.

- Thế nào? Bốn à? Anh vừa mới nói có hai!

- Bốn! Hal, ta xin nói với chú là bốn.

Và Poins, vừa chết cười vừa tán thành:

- Vâng, vâng, anh ấy nói là bốn.

- Cả bốn tên đó ùa đến trước mặt ta, rồi xông vào ta. Ta chẳng hề lúng túng chút nào. Ta đã dồn cả bảy mũi kiếm của chúng vào trong cái mộc của ta thế này này…

Hoàng tử Hal ngắt lời:

- Bảy à? Sao vậy? Mới vừa có bốn thôi mà?

- Đúng là bảy, ta xin thề với lưỡi kiếm này là bảy, nếu không thì ta là thằng đểu. Vậy thì khi chín thằng đó…

- Lại thêm hai thằng nữa! –hoàng tử vui vẻ, lẩm bẩm.

- “… Bắt đầu lùi lại, ta theo sát chúng và đánh xáp lá cà, và nhanh như chớp, ta quật ngã bảy tên xuống đất. Nhưng ma quỷ xúi dục thế nào mà ba thằng khốn kiếp ăn mặc quần áo màu xanh lục lại mò đến sau lưng ta, nhảy xổ vào ta, bởi vì trời tối đến nỗi ta không thấy cả bàn tay ta, Hal ạ”.

Nhưng Hal không nhịn được nữa, cười phá lên:

- Những trò nói dối này quả là giống anh như hệt! Thế nào? Hỡi ông bị thịt, làm sao ông lại có thể phân biệt được những người bận quần áo màu xanh lục, khi ông anh không thấy được bàn tay mình? Này thôi, tôi không muốn để ông anh chồng chất lỗi lầm này lên lỗi lầm khác nữa. Cái anh thỏ đế nổi tiếng, cái núi thịt này…

- Thôi đi! –Falstaff nói- Còn chú là đồ ngựa gầy, là da cá chình, là lưỡi bò khô, là cây sào dài, là cá thu phơi khô. Ôi Chao, ta không còn đủ sức để chỉ ra những thứ giống như chú, chú là cái thước của thợ may, là cái vỏ kiếm, là cái túi cùng…

- Nào, hãy can đảm lên và lấy hơi lại đi, ông anh ơi! –Hal nói- Và tôi xin phép nói với ông anh vài lời. Poins và tôi, chúng tôi đã thấy bốn người các anh xông vào bốn người khách bộ hành và cướp được tài sản của họ. Thế là hai chúng tôi lại xông vào bốn người các anh và tước mất chiến lợi phẩm của các anh, và bây giờ thì chúng tôi đang giữ số của cải đó và sẽ đưa cho các anh xem. Còn ông anh Falstaff ạ, ông anh đã cứu cái bị thịt của ông anh cũng nhanh không kém gì những thằng kia và đã la hét cầu cứu om sòm. Làm sao ông anh lại khốn nạn đến nỗi đập nát lưỡi kiếm của mình như ông anh đã làm, để rồi về kể lại với chúng tôi là ông anh đã đánh nhau và chống đỡ các mũi kiếm của đối phương? Ông anh ăn làm sao, nói làm sao bây giờ nào?

Nhưng Falstaff chẳng có bối rối chút nào:

- Ta xin nói thật rằng ta đã nhận ta ngay các chú, những chủ nhân của ta. Nhưng làm sao ta lại đang tâm giết người sắp nối ngôi vua? Làm sao ta dám chống lại hoàng tử chính thống? Đấy, chú biết rõ là ta cũng dũng cảm như Hercule(8), nhưng bản năng là một điều không tránh được. Chính do bản năng mà ta trở thành hèn nhát đấy. Nhưng nhờ vậy mà chừng nào ta còn sống trên đời, ta sẽ càng đánh giá cao cả chú lẫn ta. Nhưng mẹ kiếp! Các chú ạ, ta rất khoái thấy rằng chính các chú có tiền! Bà chủ quán đâu! Cài cửa tiệm lại đi, đừng tiếp ai nữa! Tối nay chúng ta vui chơi một bữa chứ? Chúng ta cương ra một vở hài kịch chứ?

- Đồng ý hài kịch! Đề tài là sự nhát gan! –vị hoàng tử vui vẻ nói.

Và Falstaff thảm hại, chỉ có thể đáp lại:

- Thôi, xin đừng nói đến chuyện đó nữa, Hal, nếu chú còn tình nghĩa bạn bè với tôi.

Chú thích:

1) Xơ (sir): ngài

2) Bordeaux: một thành phố ở Pháp, rượu vang vùng này rất nổi tiếng.

3) Nguyên văn: ngài có thể chui qua cái nhẫn của vị phán quan.

4) Jules César(101-41 trước CN) vị tướng nổi tiếng của La Mã.

5) Một bán đảo nhỏ ở Hy Lạp nổi tiếng về rượu vang.

6) Kent: một quận ở nước Anh.

7) Ghi-nê: một đơn vị tiền tệ cổ ở Anh bằng 21 si-linh

8) Hercule: nhân vật thần thoại La Mã (Héraclès trong thần thoại Hy-Lạp) nổi tiếng về sức khỏe và lòng dũng cảm.

CHUYỆN XƠ JOHN FALSTAFF RA CHIẾN TRẬN

Bấy giờ phải đánh nhau với Percy, bá tước Northumberland, cầm đầu một đội quân khởi loạn. Chiến tranh bùng nổ và hoàng tử Henry (tức Hal) phải đi chỉ huy quân đội của nước Anh. Hoàng tử có nhã ý trao cho xơ John một chức vụ trong bộ binh. Xơ John thì thích kỵ binh hơn, nhất là thích cứ đi ăn trộm và ăn cướp hơn. Cực chẳng đã, ngài mới đi ăn trưa và than thở: “Ôi chao! Ta muốn sao cho cái quán rượu này biến thành chiếc trống trận mà ta có thể mang theo”. Dù sao, ngài cũng tìm được những thứ để đền bù lại. Chức vụ sĩ quan tuyển mộ lính không phải là không mang lại cho ngài lợi lộc. Chính ngài đã kể ra điều đó khi ngài uống cạn một cốc rượu vang Tây Ban Nha:

- Nếu bọn lính mà ta tuyển mộ không làm ta xấu hổ thì ta đến kiết xác mất thôi. Ta đã lạm dụng một cách triệt để lệnh mộ lính của nhà vua. Để đổi lấy một trăm năm chục thằng lính, ta thu trên ba trăm đồng lirve(1). Ta chỉ thúc ép những thằng có máu mặt, con cái những nhà giàu có, ta chỉ sục tìm những thằng búng ra sữa mà đã hứa hôn, những thằng đã công bố kết hôn thà nghe quỷ gào còn hơn nghe tiếng trống trận; những kẻ sợ tiếng súng thần công còn hơn con hoẵng hay con chim giẻ bị thương. Ta chỉ thúc ép những kẻ có bông và có bơ lại nhát gan như thỏ đế(2) và chúng phải bỏ tiền ra để mua lấy kỳ nghỉ phép. Đến nỗi hiện nay đám quân của ta gồm có những tên cầm cờ, những viên cai đội, những thiếu úy, trung úy v.v… cả một đống những tên khốn khổ ăn mặc rách bướm, hệt như ông thánh Lazare trên hình vẽ, lúc bầy chó liếm các vết thương của ngài, tóm lại là những kẻ chưa từng ở trong quân ngũ, bị thải vì không có khả năng phục vụ, những thằng lưu manh, những thằng oắt con, những tay quán rượu sa sút, những anh chủ khách sạn phá sản, phục trang còn rách rưới hơn là lá cờ rách. Có một tay hay chế giễu mà ta gặp dọc đường đã nói với ta rằng ta vừa tóm về tất cả những kẻ bị treo cổ, đã tuyển mộ tất cả thi hài ở các nghĩa trang; rằng người ta chưa hề trông thấy những con hình nhân như thế bao giờ. Hơn thế nữa, những thằng ăn mày ấy lại đi vòng kiềng, y như chúng mang xiềng dưới chân, mà thật vậy, ta đã lấy phần lớn bọn chúng từ trong các nhà tù. Trong toàn đại đội của ta, chỉ có một cái rưỡi sơ mi, và hơn nữa, nửa cái sơ mi ấy là do khâu hai cái khăn mặt lại, không có tay và khoác lên vai giống như cái áo chẽn lấy cắp của một viên sĩ quan thông tin; còn về cái áo sơ mi toàn vẹn kia thì nói cho đúng, người ta đã lấy cắp nó ở nhà người cho ta trọ lại ở Saint Albans hoặc là ở nhà lão chủ quán có cái mũi đỏ ở Daintry. Nhưng mà chẳng hề gì, bọn chúng sẽ tìm ra quần áo trên các hàng rào.

Và khi một vị phán quan nhận xét với xơ John rằng ngài đã giữ lại trong quân ngũ bốn thằng khố rách áo ôm ẻo lả mà lại cho về hai thằng cha cao lớn, khỏe mạnh (đúng là hai gã này đã lén đút cho ngài sáu chục si-linh) thì ngài thốt lên đầy tin tưởng rằng:

- Ông lại muốn dạy tôi cách chọn người à? Tôi mà lại đi quân tâm đến tay chân, bắp thịt, đến sự vạm vỡ, đến chiều rộng, chiều cao của một con người à? Xin ông hãy nói với tôi về lòng dũng cảm thì hay hơn! Ví dụ như thằng gù lưng này. Hình dạng của hắn phát khiếp lên được đi chứ! Thế nhưng đó là môt người có thể nạp đạn, tháo đạn cái súng “mútkê’ của hắn cũng nhanh như anh thợ đúc nồi quai búa ấy chứ! Và cả cái thằng vô lại xứ Lombre này nữa! Đây lại là một con người mà tôi cần, hắn không có bề rộng, không là cái bia cho quân thù nhắm bắn, nhắm hắn có khác gì nhắm cái lưỡi con dao nhíp! Xin ngài cứ cho tôi những người bỏ đi, và hãy thải đi những người ưu tú của ngài.

Khi hoàng tử trông thấy đám quân mới tuyển mộ, ngài thốt lên:

- Trong đời ta, chưa trông thấy những thằng vô lại thảm hại đến như vậy.

- Ối dào! –Falstaff nói- cũng đã là khá tốt để ăn đạn rồi. Thịt nhồi đại bác ấy mà! Bọn này để lấp các huyệt chôn chung cũng tốt như những thằng lính tốt nhất. Thưa hoàng tử, chúng đều là những con người trần tục cả thôi. Kẻ hèn này không biết chúng học được cái nghèo khổ ở đâu, nhưng về cái khoản gầy guộc đó thì xin đoan chắc rằng không phải chúng học được ở kẻ hèn này.

- Nếu như người ta không gọi một người ba lớp mỡ ở bên sườn là người gầy chứ gì? –hoàng tử Henry nói lại.

Ngài Falstaff hèn nhát của chúng ta tìm mọi cách để đến Shrewsbury sau cuộc chiến chấm dứt, nhưng bất chấp những điều đề phòng cẩn thận, ngài vẫn phải dự vào trận đánh và trong tâm trạng như thế nào!

- Ta chưa đến số phải chết! Phải trả nợ trời trước thời hạn thì đáng giận biết bao! Ta cần gì phải vội vã chường mặt trước ông chủ nợ khi ông ta chẳng hề đi tìm ta? Dẫu sao, danh dự cũng kích thích ta, thúc giục ta xông lên phía trước.Nhưng mà nếu danh dự lại đẩy ta đến chỗ chết thì sao? Bấy giờ ta sẽ trở thành cái gì nào? Liệu danh dự có trả lại cho ta một cái chân, một cánh tay? Hẳn là không! Liệu danh dự có làm cho vết thương của ta khỏi đâu? Cũng hẳn là không! Danh dự là cái quái gì? Chỉ là một từ thôi! Mà từ là cái gì? Là gió, cứ tính toán như thế, ta chẳng thèm danh dự! Và giáo lý của ta chấm hết như vậy đấy.

Vì vậy, hoàng tử vừa đánh nhau và giết được Percy, đã sửng sốt xiết bao khi trông thấy ông bạn cũ của mình nằm chết một đống trên mặt đất. Hoàng tử không khóc thương gì ông bạn bởi vì theo người nghĩ, đấy không phải là điều tồi tệ nhất trong ngày. Nhưng khi hoàng tử vừa quay lưng bỏ đi thì xơ John to béo ra khỏi cơn chết giả, sung sướng vì đã thoát chết. Đứng trước thi thể của Percy, ngài bỗng nảy ra một ý nghĩ:

- Ta sợ thằng cha này giả vờ chết còn giỏi hơn ta. Do vậy, ta muốn chắc được đảm bảo rằng hắn chết thật và làm cho hắn không còn có thể làm hại được nữa. Với lại ta sẽ thề thốt rằng chính ta sẽ giết hắn. Chẳng có ma nào trông thấy ta. “Này thằng đểu, ta cho mi thêm một nhát nữa vào đùi”.

Sau đó, Falstaff gặp hoàng tử Henry và hoàng tử tưởng là gặp ma.

- Percy đấy! Nếu đức vua, thân phụ của ngài muốn khen thưởng kẻ hèn này thì hay quá. Kẻ hèn này mong được tước công hay tước bá.

- Sao lại thế này? –Hoàng tử hỏi- Chính ta đã giết Percy và trông thấy nhà ngươi chết rồi mà?

- Lạy Chúa! –Falstaff rên rỉ- Cái thế giới này đầy dẫy những điều dối trá. Kẻ hèn này đồng ý là kẻ hèn này đã nằm dài xuống đất, không còn hơi thở nữa. Nhưng (và Falstaff chỉ vào cái xác của Percy) cả hai chúng tôi đều đứng dậy cùng một lúc và chúng tôi đã đánh nhau chí tử suốt một giờ liền, tính theo đồng hồ của Shrewsbury. Kẻ hèn này xin thề, nếu nói sai thì chết, rằng chính kẻ hèn này đã gây ra cái vết thương ở đùi hắn mà hoàng tử thấy đấy!

- Thôi được, -hoàng tử nói một cách độ lượng- nhà ngươi cứ giữ ý kiến của nhà ngươi. Nếu một điều dối trá có thể có lợi cho nhà ngươi, ta hứa là ta sẽ tô vẽ cho nó bằng mọi màu sắc mà ta có thể tìm được.

Và xơ Falstaff đã nổi tiếng là vị anh hùng của trận Shrewsbury như vậy đấy.

Chú thích:

1) Lirve: Đơn vị tiền tệ của nước Anh.

2) Nguyên văn: có trái tim trong bụng không lớn hơn cái đầu kim.

CHUYỆN XƠ JOHN FALSTAFF VÀ CÁC BÀ LẮM ĐIỀU VUI VẺ Ở WINDSOR

Xơ John Falstaff, vẫn béo phị và phục phịch, đến cư trú ở Windsor(1) tại khách sạn Jarretière, nơi mà một cơn dông tố tài chính nào đó đã xô đẩy ngài đến, y như một con cá voi bụng đầy hàng tấn dầu bị dạt trên bãi biển. Không tiền, ngài phải nhượng tên giám mã Baldolph cho chủ quán để làm anh hầu rượu. Bản thân ngài cũng buộc phải đi tìm vài kẻ khù khờ để kiếm chác. Cuối cùng, ngài cho rằng ngài đã nắm được hai: bà Page và bà Ford, những bà mà với cái tính tự phụ cố hữu của ngài, ngài cho rằng họ sững sờ thán phục cái dáng vẻ sĩ quan oai vệ, cái tiếng tăm ăn to uống lớn, cái phong thái ung dung của ngài trong cung đình, cái tật ba hoa tán phét của ngài. Cả hai bà đều nắm giữ quỹ chi tiêu trong gia đình, nên ngài chỉ tính đến chuyện đào mỏ vàng thôi.

Ngài bảo: “Ta đã tóm cả đôi và họ sẽ trở thành những bà thủ quỹ cho ta. Họ sẽ là Ấn Độ của ta và ta muốn buôn bán với cả hai nước Ấn(2).

Và ngài viết cho mỗi bà một lá thư tình quyến rũ.

Thế nhưng, hai bà lại suốt ngày ba hoa chích chòe với nhau; bà nào cũng một nửa thích thú vì không ngờ được có người đem lòng yêu dấu, một nửa bất bình vì kẻ đem lòng yêu dấu mình lại là kẻ phì nộn thảm hại; vì vậy họ đi đến chỗ trao đổi với nhau những lá thư tình và nhận ra rằng chúng giống hệt nhau. Phẫn nộ vì bị xúc phạm, hai bà mới trù tính một cuộc trả thù mà hai bà muốn giữ bí mật bởi vì các đức ông chồng của hai bà vốn là những thị dân đáng kính, sẽ không đùa khi danh dự của họ bị xúc phạm.

Cả hai bà thỏa thuận với nhau sẽ trả lời xơ John một cách nhã nhặn và hẹn với xơ một cuộc gặp gỡ, và một bà bạn của họ -bà Quickly- được giao công việc này. Bà mối lái này giải thích cho xơ John rằng ngài sẽ được tiếp đón ở nhà bà Ford vào lúc từ mười đến mười một giờ sáng, rằng cần phải tránh mặt ông Ford là người đa nghi và ghen tuông; rằng về phần mình, bà Page cũng tiếp xơ John khi bà có thể tiếp được, rằng chính bà ta nắm giữ tất cả tiền bạc và mọi món chi tiêu trong nhà.

Xơ John dương dương tự đắc và tự cho mình đã ở trong tư thế có thể moi được tiền trong các tủ sắt của các vị tư sản ở Windsor. Trong cơn hứng khởi, ngài háo hức muốn gởi niềm tâm sự với một người nào đó, và ngài đã dại dột chọn một kẻ tự xưng tên là Brook, một người mới quen biết mà xơ muốn dùng làm thủ quỹ. Anh chàng này ngỏ ý rất muốn được làm quen với vài nhà tư sản ở Windsor và anh ta xin ý kiến của xơ John:

- Ngài là một người có địa vị cao sang, được giáo dục hoàn chỉnh, nói năng hết sức hoạt bát, giao du với xã hội thượng lưu, được tuyên dương vì công trạng trong chiến tranh, có phong thái cung đình và những kiến thức sâu sắc…

- Bác Brook ạ, trước hết là tôi xin được tự tiện sử dụng cái túi tiền của bác, sau đó thì bác cứ nắm lấy tay tôi. Và với tư cách là một người quân tử, tôi xin hứa là nếu nhà của các bà ấy làm cho bác thích thú, tôi sẽ giới thiệu bác vào -xơ John vênh váo nói, và như vậy là xơ đã sa vào bẫy, bởi vì cái anh chàng tự xưng là Brook ấy chẳng ai khác, mà chính là ông Ford. Ông này sinh nghi và lo ngại, muốn tự tìm ra manh mối và bố trí đón tiếp vị khách của vợ mình theo cung cách của ông ta.

Xơ John đến nhà bà Ford đúng giờ hẹn, bằng cửa sau, và ngài lịch sự giãi bày:

- Thưa bà Ford, tôi không biết ba hoa mà cũng chẳng biết nịnh bợ. Dù có nguy cơ mắc phải trọng tội, tôi cũng xin thú thật ước vọng của tôi: cầu Chúa cho chồng bà chết đi! Bấy giờ tôi sẽ lấy bà làm phu nhân của tôi. Ngay cả triều đình nước Pháp cũng không thể nào có được một vị phu nhân như vậy. Tôi như đã nhìn thấy đôi mắt đẹp này át đi ánh nhấp nháy của kim cương, thấy hai hàng mi cong của bà dưới cái mũ vẽ trong các bức chân dung, mũ có giải, mũ hình bướm, tất cả các loại mũ thêu của Venise(3).

Nhưng lúc đó bà Ford nhà ta lại đội một chiếc mùi xoa bên trên cái mũ vải xô!

Giữa lúc ngài đang thao thao tán tụng như vậy thì bà Page đâm bổ vào, hoảng hốt, hổn hển báo tin ông chồng đa nghi đang đến cùng với nhân viên tư pháp được điều động đến để bắt kẻ gian xâm nhập. Làm như tình cờ phải gấp rút tìm ra chỗ để che giấu xơ John, hai bà tìm được một cái sọt lớn dùng để đựng quần áo bẩn mà người ta đã cố ý để sẵn đó. Hai bà khó khăn lắm mới đặt được cái thân hình đồ sộ của xơ John vào sọt rồi sau đó cẩn thận phủ lên trên –mà không sợ ngài ngạt thở- ra phủ giường, khăn bàn, sơ mi, mùi xoa để đưa đi giặt. Rồi, Hấp! Hai tên gia nhân cho một cái đòn xuyên qua hai quai của cái sọt, khó nhọc cho lên vai, khập khà khập khiễng, vừa đi vừa chạy, khiêng đến chỗ các cô thợ giặt ở bãi Datchet. Ở đây, bên bờ một con sông, lúc ngài còn đang toát mồ hôi vì sợ, vì cuộc tháo chạy cuống cuồng, người ta đã vất ngài xuống nước; cái thân hình phì nộn của ngài đã chìm y như một lứa chó con bị người ta buộc đá vào cổ để dìm chết. Cố thoát lên, mình đầy bùn, người lạnh cóng, ngạt thở và bực tức, ngài đi thẳng một mạch về quán trọ, nhấp nháp chén rượu để tiêu sầu(4).

Trong khi đó, ông Ford trở về nhà thật, vừa đúng lúc để bắt gặp cái sọt quần áo mà ông chẳng nghi ngờ gì; ông đã sục sạo khắp cả nhà mà chẳng tìm thấy ông khách quí, làm cho hai bà càng vui mừng hớn hở vì một lúc đã đánh lừa được hai đấng mày râu. Nhưng các bà chưa muốn dừng lại ở đó và lại tiếp tục trò đùa của họ. Bà Quickly lại đến năn nỉ, hết lời xin lỗi anh chàng tán gái đang âu sầu và đề nghị một lần hội ngộ khác, lần này vào khoảng từ tám đến chín giờ sáng vì vào giờ đó, ông Ford đi săn chim. Sau bà Quickly, lại đến lượt ông Brook đến thăm và một lần nữa, xơ John vừa khoác lác về vận may của mình, vừa thuật lại cho ông chủ nợ của mình biết về điều xúi quẩy ngày hôm qua cũng như về mưu toan trả thù sắp đến, nhờ vậy ông chồng bà Ford mới biết được là ông ta bị lừa vào ngày hôm trước, và quyết trở về coi chừng mọi sự trong nhà.

Hôm sau, xơ John chỉ vừa mới đến thì đã thấy bà Page –con người luôn đem tin dữ- chạy đến, trước cả ông Ford, báo rằng ông Ford “y như thuở xưa” đang kéo đến cùng với anh em, bạn bè và …súng lục. Làm sao bây giờ với xơ John, khó che giấu như một cái thùng tôn-no, ngóc nghách nào cũng chẳng có thể giúp xơ ẩn náu được. Người ta nói đến lò sưởi, hầm rượu, kho thóc, nhưng không nơi nào không có nguy cơ bị phát hiện. Bà Page bèn nghĩ ra cách cải trang xơ John thành phụ nữ, nếu như trên thế giới này; -theo bà nói- có một cái váy đủ rộng để ngài mặc cho vừa. Mà vừa hay như các bạn thấy đấy, các bà nhà ta đã dự liệu mọi thứ -bà cô của cô hầu phòng, bà Brentford to béo đã để lại một cái váy trên kia. Các bà khoác chiếc áo đó cho xơ John, làm cho nó phồng ra, đội cho xơ cái mặt nạ, đưa cho xơ cái mùi xoa rồi đẩy xơ xuống cầu thang.

Ông Ford đi vào lên giọng ông chủ, ngây ngô đi bởi trong cái sọt chứa quần áo bẩn, làm như các bà tinh ranh đến vậy lại đi lặp lại cái trò ma mãnh của họ lần thứ hai. Và ông ta điên tiết lên vì chẳng tìm thấy cái gì cảxơ John. Do vậy, khi ông ta trông thấy bà lão Brentford, người mà ông ta vốn không ưa, cho là một mụ phù thủy, mà ông ta đã nhiều lần hăm dọa sẽ đập cho vỡ sọ nếu ông ta thấy bén mảng đến nhà –(và bà Ford biết rõ điều này, đấy là cái láu cá của bà!)- ông ta nổi giận lên, đánh cho “bà già” một trận, trước khi tống cổ bà ra ngoài.

Thế là xơ John khốn khổ ăn mặc như vậy, bị ăn đòn như vậy, tiu nghỉu trở lại khách sạn Jarretière để nhận ra rằng toàn bộ diện tích da của mình được trang điểm bằng bảy sắc cầu vồng! Một giờ sau, ông chủ khách sạn ngạc nhiên sao không thấy bà lão cao lớn và to béo đã lên phòng của xơ John Falstaff trở xuống.

Nhưng hai bà nhà ta vẫn còn chưa lấy thế làm đủ và trù tính, lần này có sự đồng ý của các đức ông chồng của họ, chơi cho xơ John một vố cuối để cho bàn dân thiên hạ biết sự hỗn láo và thất sủng của ngài. Một lần nữa, bà Quickly lại được phái đến làm mối lái và khó khăn lắm mới thuyết phục được “nhà hiệp sĩ to béo” chấp nhận một cuộc hội kiến thứ ba. Nhưng rồi bà ta cũng thành công trong việc làm cho xơ John tin vào một kế hoạch huyển hoặc. Đó là lợi dụng một câu chuyện hoang đường cũ. Ngày xưa, có một tên Herne nào đó được trao nhiệm vụ canh giữ khu rừng Windsor. Các ông già bà lão trong vùng kể lại rằng bóng ma của hắn đêm nào cũng hiện về vào lúc nửa đêm. Con ma ấy có hai cái sừng, lượn quanh một gốc cây, vừa đi vừa rung một sợi dây xích phát ra tiếng kêu khủng khiếp. Không một ai dám bén mảng gần gốc cây của Herne vào ban đêm.

Tuy vậy, chính là tại nơi đó mà bà Ford chờ đợi xơ John, và để tránh bị bắt gặp, bà yêu cầu ngài cải trang thành Herne, người đi săn, con ngáo ộp đối với những người qua đường. Bà Quickly tốt bụng cung cấp cho ngài một đôi sừng lớn mà ngài đeo lên trán và một sợi dây xích nặng kêu loảng xoảng rất to.

Nhưng đêm hôm đó không phải chỉ một mình Falstaff cải trang. Người ta tổ chức một cuộc hội hóa trang để trêu chọc ngài, và đám thanh niên ở Windsor đã có một đêm hội vui vẻ kèm theo một cuộc đánh lừa tao nhã. Khi nửa đêm đã điểm, trời tối như mực, ngài Falstaff của chúng ta lò dò tiến đến, ngồi dưới gốc cây sồi, miệng cười duyên, thì một bầy ác ma, yêu quái, tiên nữ từ các bụi rậm ùa ra và xông vào ngài. Tất cả bọn trẻ ở thành phố mặc quần áo màu trắng, màu xanh, đầu đeo những ngọn bấc cháy đỏ, tay mang đuốc sáp, lồng đèn hoặc lục lạc, đã cử hành chung quanh ngài một trận náo động khủng khiếp. Chúng thốt lên những tiếng kêu hoang dã, đè lên và cấu véo vị “hiệp sĩ phì nộn” đã nghẹt thở vì sợ, chúng lấy đuốc đốt ngài, lấy kim chích ngài, trêu ghẹo ngài; quấy rầy ngài và gào lên những đoạn thơ đả kích được sáng tác riêng cho ngài. Ngài hiệp sĩ vốn chẳng dũng cảm gì, đêm hôm ấy cảm thấy mình có phần nào mê tín dị đoan, đứng lặng im trước hết vì không chắc rằng mình bị những con người trần tục trêu đùa và cuối cùng lại tin rằng các tiên nữ đã bỏ công để đánh lừa ngài.

Cuối cùng người ta đốt đèn lên, để cho ngài thở và ngài thấy mình ở giữa một đám các nhà tư sản đang chế nhạo ngài, còn bà Page thì hỏi: “bây giờ thì ông nghĩ thế nào về các bà phụ nữ Windsor?”. Nhưng ngài còn phật ý hơn khi nghe những người vừa khiêu vũ gọi ngài là đồ cá voi, đồ thùng rượu, đồ bị thịt, thằng già hụt hơi cùng những lời chửi rủa khó chịu khác nữa.

Tuy vậy, nói cho cùng, người vùng Windsor là những người tốt bụng. Sau khi đã nhạo báng ngài như vậy, họ lại tha thứ cho ngài; ông Ford biếu hẳn ngài số tiền mà ông ta đã cho ngài vay dưới cái tên Brook, rồi còn mời ngài cùng với những người khác đến ăn nhậu thân mật ở nhà ông. Và xơ John, chắc hẳn vẫn không có đủ can đảm từ chối một bữa ăn ngon. Do vậy, ngài đến dự cùng với họ và còn uống nhiều hơn bọn họ để quên đi cái câu chuyện rủi ro mà chẳng bao giờ ngài đem ra khoác lác.

Chú thích

1) Windsor: một thành phố trên sông Thames ở Anh.

2) Một lối dùng hình ảnh: Ấn Độ hồi thế kỷ 17 là nơi thương nhân Anh (công ty Đông Ấn Độ) đến buôn bán kiếm được nhiều lãi. Đây ý nói Falstaff muốn đào mỏ cả hai bà.

3) Venise: thành phố ở Ý nổi tiếng về nghề thêu ren, hàng thủy tinh.

4) Nguyên văn: Để hòa một ít rượu vang Tây Ban Nha vào nước sông Tamis.

NHỮNG CHUYỆN KHỐN KHỔ CUỐI CÙNG CỦA XƠ JOHN FALSTAFF

Một ngày nào đó, xơ John gặp lại một trong những người bạn học cũ ở trường Saint Clément, quan tòa Shallow. Cả hai đều hết sức vui mừng gặp lại nhau và tán gẫu về thời xa xưa, về những “chiến công” thời học sinh và về những cuộc phiêu lưu của những người bạn khác. Trong khi nghe Shallow ba hoa về thời kỳ học sinh của anh ta, xơ John đã nhận ra rằng: “quả thật là cánh già bọn mình thích nói phét”. Tuy vậy, điều đó vẫn không giảm chút nào tính khoác lác một tấc đến trời của ngài. Ngài chủ tâm lòe viên quan tòa tỉnh lẻ đã bị sự ba hoa của ngài hiệp sĩ to béo làm cho lóa mắt. Ngài được mời đến lưu lại vài ngày ở nhà Shallow tại quận Gloster và Shallow đã phá tan gia sản để thết đãi ông bạn vàng. Ngài hiệp sĩ “cao quý” đã ngốn một cách ngon lành chim câu, gà mái béo, đùi cừu và bánh kẹo, nốc từng vại rượu vang ngon Tây Ban Nha và trong thâm tâm, ngài vui mừng khi nhớ đến hoàng tử Henry, tự nhủ rằng mình sẽ làm cho hoàng tử cười đến nôn ruột khi miêu tả cho hoàng tử hình của Shallow, một con sếu có râu, gầy đến nỗi nếu người ta xẻ thịt mình ra thì có thể nặn được bốn tá “con sếu” như vậy.

Thế rồi, vào một buổi tối, giữa lúc ngài đang hóng mát ở trong vườn của viên quan tòa, một chiến hữu cũ của ngài là Pistol hộc tốc chạy đến, nói rằng anh ta mang theo một cái tin quý như vàng, rồi sau khi nhăn nhăn nhó nhó mới nói ra điều bí mật: vua Henry đệ tứ vừa mới băng hà.

- Xơ John ơi! Bây giờ con cừu non của xơ đã thành vua rồi. Đó là Henry đệ ngũ.

Xơ John đứng phắt dậy, đầy vẻ kiêu kỳ ra lệnh cho dắt ngựa đến và bắt đầu hứa hươu hứa vượn với kẻ này người khác:

- Ta chắc chắn đức vua trẻ đang héo hon mong chờ ta. Bây giờ thì các huân tước của nước Anh phải tuân lệnh ta. Những người nào từng là bạn cũ của ta sẽ sung sướng bao nhiêu. Này, bác Shallow, bác hãy chọn những chức vụ nào mà bác thích nhất trong nước đi, bác sẽ được cử vào những chức vụ đó; còn chú, Pistol, ta sẽ làm cho chú ngợp đầu vì chức tước!

Xơ John đến Luân Đôn, cùng đi có viên quan tòa, Pistol và một số người khác. Họ đi vào trung tâm thành phố đúng vào lúc đám gia nhân đang rải lau sậy ra đường và dẹp chỗ, bởi vì theo tiếng kèn đồng, đoàn xa giá sắp rời nhà thờ Westminster, nơi mà Henry đệ ngũ vừa làm lễ đăng quang. Shallow choáng ngợp vì biến cố này, đã cho Falstaff vay một nghìn đồng Pix-tôn(1) để chi phí cho cuộc hành trình và xơ John than thở rằng không đủ thì giờ để sửa sang lại trang phục, để mua sắm quần áo mới. Ngài tiếc phải ăn mặc theo trang phục đi đường, nhưng lại tự an ủi:

- Việc ăn mặc luộm thuộm để bệ kiến đức vua càng thích hợp. Nó chứng tỏ ta đã vội vàng biết bao để gặp người. Ta sẽ có cái dáng dấp của một kẻ chạy trạm suốt ngày, suốt đêm, không có ý nghĩa nào khác hơn, công việc nào khác hơn là đến gặp người.

Tiếng kèn đồng rú lên và họ xếp hàng đứng trên lề đường. Nhưng xơ John khốn khổ được biết rằng vua Henry đệ ngũ không trả các món nợ của hoàng tử Henry, rằng người không còn biết đến những chiến hữu vui vẻ thuở nào của chàng Hal! Đáp lại những lời thắm thiết của ngài hiệp sĩ to béo, đức vua mớI, nói một cách nghiêm khắc:

- Ta không biết đến nhà ngươi, hỡi lão già kia! Lão hãy nghĩ đến việc cầu nguyện đi! Những sợi tóc bạc kia chẳng thích hợp chút nào với một thằng hề! Trong cơn mộng của một giấc ngủ dài ta đã thấy một người giống thằng hề ấy, cũng to béo quái dị như thế, cũng già như thế, cũng ba hoa độ như hắn. Nhưng khi tỉnh dậy, ta đã quên giấc mộng đó. Hãy từ bỏ cuộc sống phàm ăn phàm uống của ngươi đi! Ngươi hãy nhớ rằng nấm mồ sẽ mở ra cho nhà ngươi một lỗ huyệt rộng gấp ba lần so với người khác. Nhà ngươi đừng đáp lại ta bằng những lỡi giễu cợt. Nhà ngươi chớ có nghĩ rằng ngày nay ta vẫn là con người của ngày hôm qua. Trời đất biết và vũ trụ cũng sẽ biết rằng con người của ta vào thời trai trẻ đã trở thành hoàn toàn xa lạ với ta bây giờ. Ta sẽ trừ khử tất cả những kẻ trước đây đánh bạn với ta và đã làm cho ta lầm lạc, ta nghiêm cấm nhà ngươi được đến gần ta, dù là ở ngoài vạn dặm. Còn về phần cuộc sống của ngươi, ta sẽ đảm bảo để cho ngươi không túng quẫn mà đi làm bậy. Khi nào ta biết được rằng nhà ngươi đã cải tà quy chánh, lúc đó ta sẵn sàng hứa rằng sẽ cho ngươi việc làm tùy theo năng lực và phẩm giá của ngươi.

Bị bỏ tù vì những tội lỗi đã phạm rồi được thả ra, ngài Falstaff to béo uất ức vì bị nhà vua bỏ rơi, không sống được bao lâu nữa. Ngài lê thân xác về quán trọ Eastcheap, ốm liệt giường vì bị sốt, rồi như một đứa trẻ con, giữa chính ngọ và một giờ, vào lúc nước triều xuống, ngài đã qua đời một cách nhẹ nhàng, vừa nhìn những ngón tay của mình vừa nói đến những cánh đồng xanh:

Phàm ăn, say rượu, nói dối quẩn quanh,

Lừa đảo, ăn sương, báng bổ thần linh

Giá treo cổ, đáng tội chết trăm lần,

Nhưng chung quy lại là người tốt trên cõi trần.

Không nghi ngờ gì nữa, chính một nhà thơ già người Pháp chúng ta đã viết nên bài điếu văn tốt nhất như vậy về xơ John to béo.

Chú thích:

1) Pix-tôn: đơn vị tiền tệ cũ ở một số nước châu Âu (Anh, Pháp, Ý…)

Trương Tùng dịch

Cô Nàng Đanh Ác Bị Buộc Phải Biết Điều

Có một người cha khá là lúng túng: đó là ông Baptista, một nhà quý phái giàu có ở Padoue(1). Hai cô con gái của ông xinh đẹp và có nhiều của hồi môn, lẽ ra đã có thể gã bán dễ dàng, và nói đúng ra, những kẻ cầu hôn vây ve chung quanh Bianca, cô em khá đông. Nhưng ông Baptista đã quyết định –và quyết tâm của ông thì không có gì có thể lay chuyển nổi- rằng ông sẽ không gả chồng cho Bianca trước khi cô chị, cô nàng Catarina, tìm được một đấng lang quân. Thế nhưng tiếng xấu về Catarina thì đã “sâu gốc bền rễ” rồi: cô nàng cảu nhảu, thô bạo, bất trị và cũng chưa ai trị được, thường ghen tị với những thành tựu của cô em, và do đó ả càng tỏ ra đanh ác hơn nếu đem so với cô em dịu dàng, dễ thương, biết phục tùng, lại yêu thích âm nhạc, văn thơ. Ông Baptista khốn khổ cố gắng –nhưng vô hiệu- làm cho một vài anh chàng đeo đuổi Bianca, chú ý đến Catarina: đó là Gremio và Hortensio là hai anh chàng đã từng bị Catarina chửi mắng và đều từng cầu chúa giải thoát cho họ khỏi rơi vào tay một con quỷ như thế. Cái cảnh này diễn ra giữa thanh thiên bạch nhật, dưới con mắt thích thú của một thanh niên nước ngoài, Lucentio, là kẻ mà vẻ khiêm nhường, cùng đôi mắt đẹp khép hàng mi và giọng nói du dương của Bianca chẳng mấy chốc thổi bùng dậy trong lòng một tình yêu mãnh liệt. Chàng từng nghe ông Baptista nói là sẽ gả con gái của mình cho một nhạc sư, thế là chàng quyết định ngay: chàng sẽ biến mình thành giáo sư và nhờ đó sẽ đến được gần Bianca. Trong khi đó, Gremio và Hortensio, hai kẻ kình địch nhau đẻ chiếm tái tim và lời hứa hôn của Bianca, lại tạm thời thỏa thuận với nhau: họ cố tìm cho nàng Catarina quạu quọ kia một ông chồng, tuy rằng Gremio đã nói oang oang lên rằng về phần mình, anh ta thà mỗi buổi sáng bị lôi ra công viên đánh đòn(2) còn hơn là lấy cô ả có món hồi môn kếch xù.

Thế nhưng, trên đường đi, Hortensia lại gặp một trong những ông bạn người thành phố Vérone, chàng Petruchio sôi nổi. Petruchio đã nói về mục đích chuyến đi của anh ta như sau:

- Bố tớ, cụ Antonio, vừa mới từ trần, tớ hưởng được cái gia tài cũng khối, tớ quyết định là phải tìm một đám vợ giàu và gia tăng tài sản mình lên, và thế là tớ đi chu du thiên hạ

- Cậu là bạn tớ -Hortensio sôi nói ngay- Tớ có thể giới thiệu cho cậu một phụ nữ đanh đá nhưng mà giàu sụ; thế nhưng chắc là cậu chẳng cảm ơn tớ về việc mối mai này đâu. Do vậy, tớ sẽ chẳng là gì sất.

Petruchio cãi lại rằng cho dù cô ả có xấu như Sibylle, có đanh ác như bà Xanthippe(3) vợ Socrate; thậm chí còn tệ hơn nữa, thì chàng vẫn cứ chấp nhận bất cứ một phụ nữ nào, miễn là cô ta giàu có, bởi vì chàng chỉ cốt tìm ra tiền trong hôn thú thôi mà! Nhưng Hortensio muốn nói về cô ả nào vậy? Về cô con gái của Baptista à? Thế thì tốt. Chàng quen biết cha cô ả và chẳng mấy quan tâm đến tính tình con gái ông ta. Chàng sẽ tự lo liệu để đi đến thắng lợi! Nhân đấy, Hortensio thú nhận mối tình của mình với Bianca và yêu cầu Petruchio –(tôi giúp anh việc này, anh giúp tôi việc kia) giới thiệu anh ta vớii ông Baptista rằng anh ta là giáo sư âm nhạc để dạy các cô con gái của ông. Hortensio hy vọng, làm như vậy sẽ tán tỉnh được Bianca. Thế là cô này sẽ không thiếu gì những bài học tốt, bởi trong lúc đó Petruchio và Hortensio rút lui để tránh mặt, Grémio -một anh chàng khác cũng say mê Bianca-, thì anh này lại đang thuyết phục một anh gia sư trẻ mà Grémio muốn đưa vào trong gia đình Bianca. Anh gia sư này, với chiêu bài giảng dạy văn chương, sẽ vận động cho mối tình của Grémio bằng cách giới thiệu với Bianca những cuốn truyện tình thơm phức mùi nước hoa. Anh gia sư này chính là Lucentio, cải trang thành một nhà thông thái nghèo khó, và anh ta lại quyết định một khi đã lọt được vào nhà Bianca, cũng sẽ lo liệu lấy công chuyện của chính bản thân mình.

Ông Baptista khốn khổ, vừa mới cãi vã nhau với Catarina, đã phải tiếp Petruchio có Hortensio, cải trang thành nhạc công theo, hai người này cùng bước vào đồng thời với Grémio có Lucentio, ăn mặc tồi tàn, hộ tống.

Chẳng cần phải nói vòng vo gì, Petruchio đi ngay vào đích:

- Thưa bác(4) Baptista, có phải bác có một người con gái tên là Catarina rất đẹp và đức hạnh không?

- Vâng, đúng là tôi có một đứa con gái tên là Catarina –ông Baptista còn đang sướt mướt khóc- trả lời.

- Được đấy! Tôi là nhà quý phái ở Vérone, tôi từng nghe nói đến sắc đẹp, đến sự nhã nhặn, đức khiêm nhường và tính nết dịu dàng của tiểu thư, nên tôi mạo muội ra mắt bác để được cầu thân với nàng. Và để đền đáp lòng mến khách của bác, tôi xin biếu bác một trong những người thuộc hạ của tôi, rất giỏi về âm nhạc và toán học. Anh ta có thể giúp con gái bác học tập các môn khoa học đó, mà theo tôi được biết, tiểu thư chẳng lạ lẫm gì với những môn học đó.

- Xin đa tạ -ông Baptista tội nghiệp, chưa dám tin ở hạng phúc của mình, nói thầm- nhưng tôi sợ rằng –và tôi rất phiền lòng- con Catarina của tôi không xứng với ngài.

Thế là, anh chàng Grémio phục phịch lên tiếng:

- Đến lượt tôi, tôi cũng xin được giãi bày tâm sự. Thưa bác Baptista láng giềng, bác đã biết đến khát vọng của tôi đối với cô Bianca của bác. Để cảm ơn bác về mối cảm tình đó, tôi dẫn đến cho bác nhà bác học trẻ tuổi này, người đã từng du học lâu năm ở Pháp. Anh ta biết tiếng Hy-lạp, tiếng La-tinh và các ngôn ngữ khác, thông thạo cả âm nhạc và toán học. Xin bác hãy chấp nhận để anh ta được phục vụ.

- Xin đa tạ, anh bạn láng giềng. Xin một trong hai anh cầm lấy cái đàn luýt này, còn anh kia thì ôm những cuốn sách kia. Một tên gia nhân sẽ đưa các anh đến chỗ các cô học trò của các anh! Này, gia đồng, mày hãy nói cho hai tiểu thư biết đây là giáo sư của hai cô và ta muốn hai vị phải được tiếp đãi tử tế.

- Thưa bác Baptista –Petruchio hăng hái nói tiếp- công việc của tôi không thể trì hoãn được và tôi cũng không thể hằng ngày đến tán tỉnh được. Tôi có một tài sản lớn, nếu như tôi làm cho con gái bác yêu tôi thì tôi sẽ nhận được bao nhiêu của hồi môn khi cưới nàng?

Bất chấp thái độ sỗ sàng của chàng vị hôn phu này, ông Baptista mừng rơn. gả chồng cho Catarina! Ông sẵn sàng chấp nhận mọi nhượng bộ. Ông rụt rè dè chừng Petruchio, nhưng anh chàng này vội tuyên bố rằng anh ta cũng cứng đầu cứng cổ y như Catarina chua ngoa vậy; rằng anh ta không phải là người dễ tính và anh ta chắc sẽ thành công.

Lời phát biểu này bị gián đoạn vì Hortensio quay lại, vẻ mặt thảm hại và bầm dập –Catarina đã nện chiếc đàn luýt lên đầu anh ta và mắng anh ta bằng những tiếng thô lỗ chỉ vì anh ta muốn sửa ngón đàn của cô ả.

Petruchio lại tỏ ra hớn hở:

- Thế đấy! Quả là một cô gái phóng túng nổi tiếng. Như thế tôi lại yêu nàng gấp mười. Tôi muốn được tiếp chuyện với nàng ngay.

Ông Baptista còn chưa dám tin ở lỗ tai mình, cho người đi tìm Catarina, trong khi Petruchio phác qua kế hoạch tác chiến của mình:

- Ta sẽ tán tỉnh nàng theo cung cách của ta! Nếu nàng chửi ta, ta sẽ nói rằng tiếng của nàng réo rắt như tiếng họa mi; nếu nàng nhíu lông mày, thì ta sẽ nói rằng cái nhìn của nàng cũng trong suốt như hoa hồng buổi sáng đẫm sương; nếu nàng im hơi lặng tiếng thì ta ca ngợi tài hùng biện của nàng; nếu nàng không chịu kết hôn với ta, ta sẽ hỏi nàng ngày nào thì sẽ công bố hôn lễ và lễ cưới sẽ tổ chức vào lúc nào! À, nàng đến đây rồi!

Petruchio ra tay đi!

- Xin chào Cattie, vì anh được nghe tên cô em là như vậy!

- Ông tưởng ông nghe như vậy, nhưng ông nặng tai đấy. Tôi tên là Catarina.

- Tất nhiên là em nói dối. Người ta chỉ giản đơn gọi em là Cattie, cô Cattie tốt bụng. Cattie, nàng Cattie tuyệt vời của anh, bởi vì tất cả các cô Cattie đều thật sự là ngọt ngào như kẹo.

Không hề bị bao nhiêu lời dịu ngọt như vậy phỉnh nịnh, Catarina vẫn tiếp tục cuộc nói chuyện theo cung cách thường ngày của cô ả: sỉ nhục, mắng nhiếc, thậm chí vài cái bạt tai. Petruchio đáp lại những cái đó bằng những lời tán tụng quá mức về thái độ lịch sự, dễ thương của cô ả:

- Anh thấy em quả là rất dễ mến.

Người ta từng khẳng định với anh rằng em quạu quọ, thô lỗ và cáu kỉnh, bấy giờ anh mới thấy rõ đó là những lời láo toét. Anh thấy em thật dễ thương, vui vẻ hồn nhiên, em nói chuyện dè dặt, em ngọt ngào như hoa mùa xuân, em không biết bĩu môi cũng như không hề nhìn ngang nhìn ngửa, em không hề cắn môi như những con mụ ba hoa khi tức khí thường làm, không hề thích nói lên những điều khó chịu, em tiếp những người tình của em, khiêm tốn và dễ thương. Ôi, thiên hạ vu khống! Cattie hiền dịu như hạt dẻ và còn ngon lành hơn cả hột hạnh nhân!

- Ông tìm ở đâu ra những cái của quý ấy thế? –Catarina hơi bối rối, hỏi lại.

- Anh ứng khẩu –Petruchio đáp lại một cách rất tình tứ. Và với ông Baptista vừa trở lại, có hơi lo lắng về diễn biến của cuộc đàm luận có thể diễn ra, chàng nói ngay:

- Thưa nhạc phụ, tất cả những kẻ đã nói về em đây đều là bất công. Đây thật sự là một con chim bồ câu, thanh tịnh như buổi sớm mai, và để kết thúc, chúng con đã tâm đầu ý hợp với nhau đến mức chúng con đã quyết định cử hành hôn lễ vào ngày chủ nhật này.

- Mày sẽ bị treo cổ trước ngày chủ nhật! –Catarina phản ứng lại một cách “dễ thương”.

- Giữa chúng tôi, chúng tôi đã thỏa thuận với nhau là nàng sẽ tỏ ra hung ác trước mọi người! Nhưng không ai có thể tưởng tượng là nàng yêu tôi đến mức nào! Hôn anh đi Cattie, chúng ta sẽ cưới nhau vào chủ nhật này –Petruchio nói với đám cử tọa rất đỗi ngạc nhiên.

Điên tiết, Catarina bỏ đi như một cơn lốc trong khi ông Baptista mừng rơn, so sánh giá trị của hai người cầu hôn Bianca mà ông muốn gả chồng một tuần lễ sau đám cưới của cô chị. Bianca có phing thái khiêm tốn lại muốn lấy chồng theo ý riêng của mình. Trong khi chờ đợi, những vị giáo sư mà cha cô giới thiệu tranh nhau xun xoe chung quanh cô. Trong khi Hortensio so dây đàn để chuẩn bị cho bài dạy âm nhạc thì Lucentio tranh thủ với môn tiếng La-tinh.

- Chúng ta đã đến với bài nào rồi? Bianca hỏi với vẻ ngây thơ.

- Đến đây rồi, thưa tiểu thư. Tôi xin dịch –Lucentio ngân nga: “Hic ibat, tôi đã nói với tiểu thư rồi, Simois, tôi là Lucentio, hic est, Sigeiatellus con của cụ Vincentio thành Pise –Hic steterat, cải trang như thế này, Priami regia celsa senio, để được tiểu thư thương đến.

- Thưa tiểu thư –Hortensio vội vàng nói- cây đàn của tôi đã so dây xong rồi.

Bianca chắc đã thích thú nghe Lucentio nói, kêu lên:

- Dào! Phần trên lạc giọng rồi!

Và trong khi anh chàng Hortensio khốn khổ cố sức lên dây đàn, cô gái ranh mãnh lại tiếp tục:

- Này, xem nào nếu tôi dịch: Hic ibat Simois, tôi không quen biết công tử; hic est Sigeia tellus, tôi không tin công tử; Hic steteral Priami, hãy đề phòng anh chàng kia nghe lỏm chúng ta; regia, xin công tử chớ quá tự phụ; celsa senio, nhưng cũng xin công tử đừng có ngã lòng.

- Thưa tiểu thư, bây giờ thì đàn đã so dây, hòa âm tốt rồi –Hortensio nhắc lại và làu bàu qua kẽ răng: “Thằng thầy đồ này cả gan thật! Nó dám qua mặt mình, tán tỉnh người tình của mình”. Rồi cất cao giọng;

- Anh có thể đi dạo một vòng, tôi không có nhạc hát ba bè đâu.

Về phần Lucentio anh ta tự nhủ: “Mình phải giám sát họ mới được. Nếu mình không lầm thì anh chàng nhạc sĩ này cũng đang trồng cây si đây!”

- Thưa tiểu thư –Hortensio bắt đầu nói một cách thông thái rởm- Trước hết, tôi xin trình bày với tiểu thư những yếu tố sơ đẳng nhất của nghệ thuật âm nhạc và xin dạy tiểu thư về thang âm. Phương pháp của tôi đã ghi trên mảnh giấy này.

Bianca nói lại:

- Nhưng mà tôi đã học xong các thang âm từ lâu rồi.

- Dầu vậy, xin tiểu thư hãy đọc thang âm Hortensio. Và Bianca đọc thấy:

Đô: -Tôi là toàn bộ các thang âm.

Rê: -Để biện hộ cho mối tình của Hortensio.

Mi: -Hỡi Bianca, hãy chấp nhận anh ta làm thầy học của mình.

Fa: -Anh ấy yêu cô nương với tất cả tấm lòng.

Sol: -Hãy rủ lòng thương.

La: -Không thì tôi chết.

Bianca đã quyết định sự lựa chọn của mình xong rồi, nhưng vẫn còn giấu kín ý đồ, nói:

- Ngài gọi cái này là thang âm à? Tôi thích những phương pháp cổ hơn. Những kẻ lù đù thế mà sâu sắc!

Ngày cưới Catarina đã đến. Chẳng có tin tức gì của chàng rễ tương lai. Catarina giận dữ như điên: đi hứa hôn với một thằng cha thô lỗ, tính khí thất thường, kẻ sau khi đã tán tỉnh cô nàng một cách vội vàng, lại còn tự cho mình cái quyền cưới nàng! Cô ả vừa bỏ đi vừa khóc vì tức giận, để mặc ông bố sửng sốt ở lại một mình. Việc Petruchio đến muộn càng làm cho tình thế trầm trọng thêm, bởi vì trang phục của anh chàng quá ư tồi tàn: cái quần nịt vá đụp, đôi ủng vốn là đôi ủng cũ đựng đèn cầy, chiếc thì cài khuy, chiếc thì buộc dây, một thanh gươm đã hoen gỉ, sứt mũi và không có vỏ, con ngựa của chàng ta đeo một cái yên cổ lỗ sĩ bị mọt nhấm mà hai bàn đạp thì lại so le, cái con nghẽo này mang một chứng bịnh của sự “sáng tạo”: cái đai thì vá víu chằng chịt, cái khâu đuôi bằng nhung vốn dành cho phụ nữ ngồi thì được đánh dấu bằng hai mẫu tự vạch bằng đinh và được buộc túm ở nhiều chỗ bằng chỉ khâu. Còn tên gia nhân của Petruchio thì đội một cái mũ cũ mèm, mang một đôi bít tất, chiếc bằng sợi, chiếc bằng len, giây nịt tất thì cái màu xanh, cái màu đỏ. Ông Baptista sung sướng khi trông thấy Petruchio, còn chàng ta thì giả bộ vô tâm:

- Con cũng muốn đến nhanh đấy chứ! Cô vị hôn thê xinh đẹp của con đâu rồi? Thưa nhạc phụ, người làm sao thế? Hình như người có điều gì phật ý? Cattie đâu rồi? Trưa rồi, cần phải đến nhà thờ ngay.

- Chúng tôi buồn phiền vì thấy anh ăn mặc quá ư luộm thuộm. Anh hãy vào phòng của ta, ta sẽ cho anh mượn tạm quần áo.

- Không cần! Cô ấy lấy con chứ có phải lấy quần áo của con đâu. Thôi, xuất phát!

Hôn lễ cử hành xong, một vài quan khách sửng sốt, trao đổi cảm tưởng với nhau: Catarina chỉ còn là con bồ câu bên cạnh đức lang quân của mình, giữa lúc xưng tội, chàng ta thề thốt oang oang, chàng lấy sách kinh đập ông linh mục, lấy chân đá và đổ rượu cưới lên người giữ đồ thờ. Rồi anh ta vịt lấy cổ cô vợ, run như cầy sấy, để hôn chụt cô ta một cái, vang khắp cả nhà thờ.

Sau đó, đoàn người rời nhà thờ về nhà ông Baptista. Vừa về đến nơi, Petruchio ngõ ý muốn ra đi ngay. Với một sự hiền dịu khác thường, Catarina xin ở lại, rồi bị từ chối một cách phũ phàng, cô ả lại trở lại thói cũ, la lối om sòm:

- Tôi không đi đâu hết, hôm nay không đi, mà ngày mai cũng không đi, chừng nào tôi chưa thích đi! Cửa mở rồi đấy, anh cứ đi đi. Sau một sự bắt đầu thú vị như thế này, nếu cứ kéo dài mãi, anh sẽ thành một đấng ông chồng đẹp mặt đấy. Thưa các vị, chúng ta đi dự tiệc đi! Một người phụ nữ sẽ hóa điên nếu chị ta không có tinh thần phản kháng.

- Này, Cattie, họ sẽ đi ăn tiệc, nếu cô muốn thế. Nhưng về phần cô, cô phải theo tôi. Tôi muốn là chủ nhân cái gì thuộc quyền sở hữu của tôi. Cô là tài sản của tôi, đồ vật của tôi, kẻ nào muốn động chạm đến, hãy thử động đến xem! Đừng sợ, cô em thân mến! Chẳng có ai dám động đến đâu! Ta sẽ là chiếc mộc che chở cho cô chống lại hàng triệu kẻ thù.

Thế là Petruchio lôi Catarina -đã ê chề- ra đi, để lại đám quan khách đang cười ngặt, vừa sửa soạn bước vào bữa tiệc vừa không ngớt bàn tán về cặp vợ chồng quá đỗi lố lăng này.

Trong khi đó, tại nhà Petruchio, tất cả đám gia nhân đều đã sẵn sàng để nghênh đón các chủ nhân: tên gia đồng Grémio đến trước với tư cách người tiền trạm, mọi người đều hỏi hắn ta về tính nết của Catarina mà họ đã từng nghe nói đến. Với khá nhiều chi tiết kệch cỡm, Grémio kể lại rằng Catarina đã ngã ngựa rơi tõm vào một vũng bùn sâu, Petruchio thì cứ để mặc cho cô ả giãy giụa trong bùn, còn chàng thì quất roi túi bụi tay lái xe vì tội đã để rơi bà chủ; rằng bà chủ, suốt cả đời chưa từng van nài ai, đã phải thốt lên những tiếng kêu thảm thiết, vừa bì bõm trong bùn vừa xin tha tội cho tên lái xe khốn khổ; rằng những chiếc dây thắng ngựa đã đứt ra làm sao, ngựa bỏ chạy như thế nào cùng một lô những chuyện trái khoáy khó có thể quên khác nữa. Giữa lúc đó, những tiếng la ó ầm ĩ báo tin cô dâu chú rễ đến nơi.

Petruchio gào thét gọi gia nhân, chửi mắng họ, ra lệnh mang bữa cơm tối đến, rồi lại hát oang oang, đánh tên người hầu đến cởi giày cho mình, lơ đãng chúc mừng Catarina, rồi cuối cùng mời cô ả ngồi vào bàn ăn. Nhưng lại xảy ra chuyện khác! -Bọn đầy tớ này thật quả là đồ chó! Món thịt nướng cháy khét! Dao, thớt, bát, dĩa chẳng có cái nào vừa ý. Chàng ném cái món ăn xuống đất- trong khi Catarina bụng đói meo nhỏ nhẹ thưa:

- Thưa anh, xin anh đừng quá nóng giận như vậy. Món này ngon lắm, anh thử nếm qua thì biết.

- Cattie, hãy kiên trì, ngày mai mọi việc rồi sẽ ổn thỏa. Còn tối nay, cô với tôi, chúng ta cùng nhịn đói vậy. Nào, tôi sẽ đưa cô đến căn phòng dành cho cô.

Catarina để chồng đưa đi như một giấc mộng, và chẳng mấy chốc Petruchio trở lại, xoa tay:

- Thế đấy, ta đã bắt đầu nền thống trị của ta một cách khéo léo và ta hy vọng mọi việc sẽ kết thúc một cách tốt đẹp. Con chim cắt của ta đó rồi, dạ dày của nó lép kẹp rồi và chừng nào nó chưa được thuần dưỡng thì vấn đề là không nên cho nó ăn no. Ta lại còn một cách khác để thuần hóa nó: đó là buộc nó thức luôn như cách người ta thường làm đối với những con chim mà người ta dạy để làm chim mồi đi săn. Khi chúng hoảng sợ, dãy dụa và không chịu vâng lời. Suốt ngày nay, cô nàng chưa được ăn và cũng sẽ chẳng được ăn gì hết. Đêm hôn qua, cô nàng không được ngủ và đêm nay cũng sẽ không ngủ. Ta sẽ làm điều mà ta đã làm trong bữa ăn tối. Ta sẽ cho rằng cái giường nằm không được sửa soạn tử tế, ta sẽ quẳng gối xếp ra một bên, gối dài ra một phía, vất chăn chỗ này, ra phủ giường chỗ khác, mà luôn luôn là vì tôn trọng nàng, ta sẽ trách mắng, sẽ làm ầm ĩ, cô nàng sẽ không thể nào chợp mắt được. Ấy, với cách quá thương yêu như vậy, người ta có thể giết chết một phụ nữ. Nếu có ai đó biết một phương sách nào tốt hơn để thuần hóa một phụ nữ đanh đá, xin cứ cho ta biết. Đó sẽ là điều làm phúc cho ta!

Nhưng chàng nào có cần gì đến lời cố vấn của người khác. Phương sách mà chàng nghĩ ra có vẻ nhất định thành công, vấn đề chỉ là kiên trì thôi.

Sáng hôm sau, Catarina xuất hiện, tái đi vì đói, rã rời vì mất ngủ. Cô nàng năn nỉ một tên gia nhân:

- Ông ấy càng ngược đãi ta, ta càng cảm thấy hình như ông ấy ghét bỏ ta. Phải chăng ông ấy cưới ta để rồi bỏ ta chết đói? Những câu chửi rủa của ông ấy làm ta thức suốt, tiếng ồn ào thay cho bữa ăn tối. Và điều làm ta điên tiết nhất là ông ta làm tất cả những điều đó với lý do là ông ấy sủng ái ta. Ta xin chú hãy đi tìm cho ta cái gì để lót dạ.

Anh gia nhân đã biết bài học của ông chủ, hỏi lại:

- Thưa bà, bà có thích một chiếc giò bò không ạ?

- Tuyệt lắm! hãy cho ta một cái.

- Con sợ cái món giò bò lại kích thích quá. Hay là bà xơi món lòng nướng vậy.

- Ta thích món ấy lắm –Hãy mang đến cho ta mau.

- Nhưng con còn phân vân. Có lẽ một miếng thịt bò chấm tương hạt cải lại hơn chăng?

- Đấy là món ăn mà ta sẵn lòng ăn ngay. Nhưng mà mày lại cười, thằng đểu, mày chế nhạo tao à? Xem đây!

Rồi Catarina dậm chân và đánh cho tên gia nhân một trận.

Giữa lúc ấy Petruchio bước vào, tay bưng một đĩa thức ăn bốc khói:

- Em Cattie thân yêu, sức khỏe em ra sao? Thế nào, đuối sức ra rồi à? Hãy nhìn anh một cách dễ thương đi nào! Em thấy anh quan tâm em biết chừng nào. Chính anh nấu cái món này cho em đây. Sao, em không nói gì à? Thế ra em không yêu anh à? Thế ra anh đã hoài công phí sức à? Được thôi! Vậy thì hãy mang đĩa thức ăn này đi.

- Em xin chàng hãy để lại –Catarina van vỉ- Nhưng đã quá muộn rồi.

- Vì em đã ăn tối qua rồi, Cattie, em hãy trang sức cho thật lộng lẫy, rồi chúng ta sẽ quay về chỗ cha em, em sẽ có áo dài lụa, mũ, nhẫn vàng, áo cổ bông, váy xòe, đó là chưa kể khăn quàng, vòng hổ phách, kiềng và các thứ linh tinh khác. Đây rồi, bác phó may và người bán kim chỉ đã đến. Cho tôi xem cái mũ nào? Xì, người ta sẽ nói đây là cái tô, cái đĩa bằng nhung; và cái vỏ hạt dẻ, là đồ chơi, là cái mũ trẻ con. Cất nó đi và hãy đem đến một cái to hơn.

- Không nhỏ đâu –Catarina cãi lại- Cái mũ này hợp mốt lắm và em muốn đội nó.

- Nếu em tỏ ra dễ thương, em sẽ có một cái như vậy, nhưng bây giờ thì chưa!

Catarina nổi đóa:

- Thưa ông, ông nên biết là tôi không còn là trẻ con nữa đâu. Nhiều kẻ còn giàu sang hơn ông đã phải chịu đựng cung cách của tôi, tôi muốn được tự do và nói theo ý thích của tôi.

- Em có lý đấy, Cattie thân mến! Cái mũ này trông phát khiếp, đấy là cái khuôn làm bánh. Anh yêu em, nếu em không yêu cái mũ ấy.

- Ông có yêu tôi hay không, tôi vẫn thích cái mũ đó và tôi sẽ có được nó; nếu không, tôi sẽ từ chối mọi thứ khác!

- Em muốn nói đến cái áo “rốp” ấy à? Được rồi! Này bác thợ, đưa áo cho chúng tôi xem nào.

Và màn kịch lại tái diễn chung quanh cái áo “rốp”: vải thì là vải rởm, tay áo thì cũn cỡn và rách. Phải mang nó đi thôi! Catarina rên siết, nhưng chẳng ăn thua. Bác thợ may ra về, sau khi đã bị chửi mắng thậm tệ, hết lời, còn Petruchio, đầy vẻ hiền từ,an ủi Catarina:

- Nào, Cattie của anh, chúng ta sẽ về thăm cha em với những bộ quần áo giảndị này thôi. Túi tiền của chúng ta thì đầy nhưng trang phục của chúng ta thì nghèo hèn. Chính tinh thần làm cho thể xác phong phú. Cũng như mặt trời xuyên thủng những đám mây dày nhất, phẩm giá con người lấp lánh dưới những bộ quần áo tả tơi nhất. Lẽ nào con chim trĩ lại quí hơn sơn ca chỉ vì lông nó sặc sỡ hơn? Lẽ nào con rắn lục lại đáng trọng hơn con lươn chỉ vì những cái sọc trên da nó thích mắt hơn? Không, em Cattie thân mến, em sẽ không mất đi một chút giá trị nào do em ăn mặc xuềnh xoàng đâu… Thôi, lên đường thôi! Chắc là đã bảy giờ rồi. Chúng ta sẽ đến nơi kịp bữa ăn tối.

- Thưa ông, tôi dám đoan chắc rằng bây giờ đã là hai giờ chiều rồi. Khi chúng ta đến nơi người ta đã dùng bữa tối xong rồi.

- Xem kìa, em cứ luôn luôn nói ngược lại anh! Hôm nay, chúng ta không đi nữa và khi anh lên đường thì đó là vào giờ mà anh đã nói.

Catarina bị dồn nén, bực mình lắm, nhưng im lặng. Phương sách của Petruchio có hiệu quả. Cô nàng sẽ còn chống đối chút ít, nhưng cũng chẳng bao lâu. Trong chuyến trở về nhà của Catarina, Petruchio cũng có thêm vài kinh nghiệm nhỏ.

- Nào tiến lên, tiến lên! Trời tốt thật. Sáng trăng đẹp quá!

- Trăng à? –Catarina nói lại và cô nàng nói đúng-. Đó là mặt trời. Giờ này làm gì có trăng?

- Tất nhiên rồi! Đó là trăng hay là sao hoặc bất cứ cái gì mà anh muốn, trước khi anh bước thêm một bước nữa. Lúc nào cũng phản bác! Lúc nào cũng nói ngược lại!

Catarina sốt ruột đáp:

- Xin anh hãy tiếp tục lên đường bởi vì đường còn xa lắm. Đó là mặt trời, mặt trăng, tất thảy cái gì mà anh muốn cũng được đi. Nếu anh muốn đó là ngọn nến giá hai xu thì đó là ngọn nến hai xu vậy.

- Anh nói đó là sáng trăng –Petruchio giữ ý kiến của mình.

- Thì em nhận đó là sáng trăng.

- Thế thì em nói dối rồi. Đó là mặt trời, ban phúc cho chúng ta.

- Lạy chúa! Thế thì đó là mặt trời ban phúc cho chúng ta. Anh muốn nó là cái gì thì nó là cái đó, và từ đây về sau, đối với Catarina này, luôn luôn sẽ là như vậy.

- Ta đã thắng một trận rồi đấy! Petruchio lẩm bẩm và chàng lại bày ra một cuộc thử thách mới.

Họ gặp một ông khách bộ hành trên đường.

- Xin chào quý nương xinh đẹp –Petruchio đầy hứng khởi nói- Này Cattie, em có bao giờ thấy một người phụ nữ tươi tắn hơn quý nương đây không? Má thì như hoa huệ, hoa hồng, mắt thì như sao! Cattie , em hãy ôm hôn quý nương ấy đi để cho anh vui lòng.

Catarina lập tức nói không chút do dự:

- Hỡi cô gái mới lớn lên, vừa đẹp, vừa tươi và hiền dịu! Cô đi đâu đấy? Những người sinh ra được một cô gái thế này hạnh phúc biết dường nào! Người nào được kết hôn với cô lại càng sung sướng hơn nữa!

- Này Cattie, em không điên đấy chứ? Đây là một cụ già má nhăn nheo, tàn tạ và gầy guộc chứ không phải là một thiếu nữ như em tưởng đâu.

- Xin cụ tha lỗi cho, đôi mắt của cháu bị chói mặt trời. Bây giờ thì cháu thấy rõ rồi, cụ là một cụ già đáng kính.

Như vậy là mưu toan của Petruchio đã thành công. Người ta kéo đến nhà ông Baptista để gặp những người vui như hội. Bianca đã bí mật kết hôn với Lucentio, là người đã có thể chứng tỏ rằng mình là chủ nhân một tài sản lớn. Một bữa tiệc lớn tập họp tất cả bạn bè của gia đình, kể cả một bà quả phụ dễ ưa mà Hortensio đã cưới để tự an ủi về những thất vọng trong mối tình với Bianca.

Khi các bà đã ra khỏi phòng tiệc, cánh nam giới có mặt trêu chọc Petruchio và người nào cũng khoe khoang sự hiền dịu của vợ mình so với Catarina. Có gì mà phải dè chừng? Catarina chẳng phải là cô ả đanh đá bất trị đó sao? Petruchio thản nhiên, đã đề nghị đánh cuộc: mỗi người cho đi gọi vợ mình đến. Người nào được vợ vâng lời là người thắng cuộc. Lucentio chắc mẫm thành công, lệnh cho một tên gia nhân đi thưa với Bianca rằng chồng gọi cô ta đến. Tên gia nhân trở lại thưa: Bà chỉ trả lời rằng bà đang bận và không thể đến được. Hortensio thấy cần phải dè dặt hơn:

- Hãy đến van nài xin vợ tôi đến ngay!

- Hà! Hà! Van nài bà ấy à? Hẳn là bà ấy phải đến thôi! –Petruchio nói.

Bà quả phụ, vợ Hortensio, sai người đáp lại rằng ông chồng bà ta là một người đùa tếu và bà ta đã ra lệnh cho chồng phải đến gặp bà.

Petruchio mừng khôn xiết, lạp tức ra lệnh cho người hầu:

- Grémio, hãy đi thưa với bà chủ là ta muốn gặp bà.

Giây lát trôi qua. Mọi người đang trêu chọc Petruchio. Bỗng nhiên, ông Baptista thốt lên:

- Ôi! Lạy đức bà! Catarina đến kia kìa!

Nàng dịu dàng hỏi:

- Anh cần gì em?

- Cô em của em và bà vợ của Hortensio ở đâu rồi?

- Họ đang ngồi tán gẫu bên lò sưởi.

- Đi tìm họ đi. Nếu cần thì phải cưỡng bức họ đến gặp các đức ông chồng của họ.

Mọi người nín thở. Kỳ diệu sao! Catarina cúi đầu vâng lời và bước ra. Ông Baptista hớn hở:

- Petruchio, mong rằng hạnh phúc đi với anh. Ta muốn tặng anh thêm hai vạn cua-rôn, như là món hồi môn của đứa con gái khác, vì đây hoàn toàn không phải là con Catarina nữa.

Catarina trở lại, sau là hai người phụ nữ phân vân. Đột nhiên, Petruchio bảo:

- Này Cattie, cái mũ em đang đội không hợp với em chút nào. Em hãy bỏ cái của ghớm ghiếc ấy và lấy chân giẫm lên nó đi!

Catarina giở cái mũ không chút đắn đo, và vất xuống đất. Bianca và bà quả phụ đều cao giọng phản đối sự lạm dụng quyền hành đó.

- Catarina, anh giao cho em nhiệm vụ nói cho mấy người ương bướng này biết rằng họ phải có bổn phận như thế nào đối với chồng và cũng là chúa của mình.

Catarina nói ngay:

- Eo ôi! Các bà hãy làm cho cái trán đầy hăm dọa dữ dằn sáng rạng ra đi. Hãy đừng có những cái nhìn độc ác, làm như các bà muốn đâm thủng chồng mình, cũng là vị chúa tể của mình. Điều đó làm lu mờ sắc đẹp của các bà như sương muối làm đồng cỏ tàn lụi. Một người nổi nóng giống như một giếng nước bị vẩn bùn. Không một người khách bộ hành nào, dù khát nước đến mấy, muốn đến giải khát ở đó. Đức ông chồng của các bà cũng là ông chủ, người bảo vệ cho các bà: chính các ông ấy chăm sóc các bà. Đối với chồng, người vợ cũng phải cam đoan có những bổn phận như chư hầu đối với bá vương. Nếu người vợ tỏ ra gắt gỏng, buồn bã, tức giận, quạu quọ thì tức là nổi loạn chống lại đấng quân vương yêu quý của mình. Tôi cũng vậy, tôi đã từng xấu tính, xấu nết, kiêu kỳ, cao ngạo. Giờ đây, tôi nhận ra rằng những mũi lao của chúng ta chỉ là những cọng rơm, rằng sức mạnh của chúng ta chỉ là sự yếu đuối. Nếu chồng tôi ra lệnh tôi sẵn sàng phục xuống dưới chân chàng, miễn là chàng lấy thế làm vui.

- Đấy, thế mới gọi là một cô gái đảm! Cattie, lại hôn anh đi! Tôi đã thắng cuộc. Với tư cách là người chiến thắng, tôi xin chúc tất cả các vị ngủ ngon.

Hortensio và Lucentio nhìn nhau, lòng nặng trĩu. Chỉ có một tay loại Petruchio mới có thể tự hào là mình đã buộc được một cô ả đanh ác trở nên biết điều.

Chú thích:

1) Tên Ý là Pa-đô-va, một thành phố ở phía Bắc nước Ý gần Vơ-ni-dơ,

2) Một lối hình phạt thời trung cổ.

3) Vợ Socrate (nàh hiền triết cổ đại Hy-lạp)(470-399 trước CN): nổI tiếng đanh đá.

4) Nguyên văn: signor (ngài)

Cơn Bão

Prospéro , công tước Milan, là một vị quân vương lạ lùng. Cả đời, ngài vùi đầu sống giữa đống sách vở và các ống nghiệm, đắm hồn trong những cuộc nghiên cứu huyền bí, bỏ mặc việc triều chính cho người em trai là Antonio. Hậu quả thật tai hại. Gã Antonio đầy tham vọng, lợi dụng việc rời xa binh quyền và lòng tin cậy mù quáng của ngài để chiếm đoạt, trước tiên là mọi quyền lợi của công quốc, sau đó là lòng dân Milan. Tên gian tặc nghĩ mình mới thực sự là đấng quân vương, thu tóm mọi đặc quyền của Prospéro, là người vẫn cho rằng cái thư viện thênh thang là một công quốc vừa đủ cho nhà bác học. Vua xứ Naples, kẻ thù của Prospéro, tự xem mình là thượng quốc, hạ cố liên kết với Antonio. Cả hai âm mưu phế trừ Prospéro. Vào một đêm ghê rợn, lũ côn đồ theo lệnh Antonio xông vào Milan. Chúng bắt cóc Prospéro, vị công tước hợp pháp, cùng cô con gái ba tuổi Miranda, mang xuống thuyền, dông tuốt ra khơi. Gặp xác một con tàu đắm chỏng chơ giữa biển, đến loài chuột cũng chẳng thèm bén mảng đến, để tránh đổ máu, chúng quăng họ lên đó, bỏ mặc cho số phận đẩy đưa. Hồn nhiên, Miranda nhoẻn miệng cười, chính nụ cười đó giúp Prospéro có đủ nghị lực chống lại định mệnh khắc khe. Một công dân Naples tên là Gonzalo, mủi lòng trước cảnh hoạn nạn đó, dù lãnh nhiệm vụ thi hành mưu đồ độc ác, đã mang theo ít thực phẩm, nước uống, quần áo, chăn màn và số lớn sách vở mà Prospéro quí hơn cả công quốc của mình. Lênh đênh theo triều sóng, họ đến được một hòn đảo hoang vu, tưởng chừng như chưa có bóng người. Prospéro rời tàu, thực ra là mấy mảnh ván trôi giạt, dìu Miranda, ôm mớ hàng hóa quí hiếm lên bờ. Ngài sắp xếp chỗ ở trong một hang động thênh thang, chia ra làm nhiều ngăn. Nhà bác học kiêm pháp sư Prospéro nhận ra ngay trên đảo, có lai vãng những hồn ma Thiện và Ác. Bọn thủy thủ Alger đã vứt lên đấy mụ phù thủy hiểm ác Sycorax, hòng thoát khỏi sự trù yểm của mụ. Mụ ta có đứa con trai tên là Caliban, một con quái vật tóc hung gớm ghiếc, một tên súc sinh hung dữ, chỉ biết nói bập bẹ tiếng người. Để đảm bảo quyền cai quản hòn đảo cho con, trước khi chết, mụ ta đã nhốt trong các thân cây đại thụ các hồn ma đã không chịu tuân lệnh con mụ, Prospéro giải thoát cho họ và chiếm được lòng trung thành tuyệt đối của họ. Ariel hồn ma cầm đầu, nhất mực phục tùng ngài, luôn ngoan ngoãn làm điều thiện.

Mặt khác, Prospéro cũng nổ lực cải hóa tên Caliban gớm ghiếc, mong mang lại tính người cho hắn. Ngài đã dạy cho hắn nói, cho hắn uống nước và ăn quả ngọt, dạy cho hắn tên các vị tinh tú, -cái to sáng rực ban ngày và cái nhỏ lấp lánh trong đêm. Nhưng Caliban thừa hưởng của mẹ toàn bản năng xấu, hắn ta đã chẳng có lần hành hung cô bé Miranda đó sao? Bởi thế, hắn bị đày dưới hốc đá tối tăm và giáng xuống hàng nô lệ, phải gánh củi, đốt lửa, và luôn bị Ariel canh chừng. Gã này vô hình trước mắt mọi người, trừ ngài Prospéro. Cái hồn ma tinh nghịch ấy, nhớ lại cách cư xử tàn tệ khi xưa của mụ Sycorax đối với mình, đã tỏ ra khắc khe trong nhiệm vụ, gã kiềm kẹp Caliban, xô hắn ngã huỳnh huỵch trong các vũng nước, đôi khi biến thành khỉ, từ nhành cây cao, nhăn bộ mặt kinh dị với hắn, hay hóa ra con nhím, lăn tròn dưới chân hắn và tên đần độn, vụng về cất chân lên, để khỏi bị nhím đâm.

Trong lúc đó, thời gian vùn vụt trôi qua. Miranda lớn lên, càng thêm xinh đẹp và duyên dáng. Đến năm mười lăm tuổi, nàng chưa hề biết một người nào khác ngoài cha nàng, nên bao tâm tưởng, nàng đều gởi trọn cho cha. Hơn nữa, nhờ môn khoa học huyền bí đã trở nên điêu luyện sau mười hai năm ẩn dật và nghiền ngẫm, ngài có thể đọc mọi ý nghĩ giấu kín trong đầu con gái như trên trang sách. Ngài xét thấy thời gian đã chín muồi để có thể sử dụng sở trường khoa học của mình mà làm chủ mọi biến cố.

Ông em Antonio, thay ngài làm công tước Milan tháp tùng đức vua Naples và hoàng tử Ferdinand, đang lênh đênh trên biển với đám thuộc hạ. Họ vừa mang công chúa Claribelle sang châu Phi và đang trên đường về Italia, sau khi dự hôn lễ của nàng với vua Tunis. Chính lúc đó, họ lâm vào một trận đồ bát quái của Prospéro. Theo lệnh ngài, Ariel gây ra cơn bão lạ lùng, chưa bao giờ xảy ra trên Địa Trung Hải. Gió thổi khi thì trước mũi, khi thì sau lái, ma trơi chập chờn tứ phía, đỉnh cột buồm gãy ngang rồi trụ buồm, cột buồm cái thi nhau vặn mình răng rắc và đổ ập xuống. Giữa cảnh náo loạn, khi lưu hoàng theo sóng biển tràn lên, cả đoàn người đi tàu như lên cơn điên vì sợ hãi. Viên thuyền trưởng hoài công giữ chặt tay lái, họ nhảy bừa xuống biển đang ầm ầm cuộn sóng.

Chúng ta đắm tàu mất! -họ hét lên. Giờ này, ta xin đổi ngàn dặm biển để lấy một mảnh đất khô cằn, một bờ thạch thảo hay một bụi kim-tước chi gai góc. Chết trên khô vẫn sướng hơn!

Hoàng tử Ferdinand kinh hoàng nhảy khỏi tàu, thốt lên:

- Tất cả yêu tinh quỷ quái đều tề tựu về đây, chắc địa ngục vắng không!

Và đức vua Naples, cha chàng, ngỡ chàng bị sóng cuốn mất.

Nhưng Ariel đã cẩn thận chọn nơi đắm tàu thật gần bờ. Vẫn theo lệnh Prospéro, gã phân tán nạn nhân ra từng nhóm, cho họ trôi dạt vào nhiều điểm khác nhau trên đảo, rồi về báo cáo với chủ:

- Chả thiếu mặt ai trong đoàn người trên tàu cả, dù rằng ai cũng ngỡ rằng mình là người duy nhất sống sót: họ mệt nhoài nên ngủ cả, bùa mê của ta sẽ khiến họ còn ngủ lâu: con tàu đỗ an toàn dưới bến, dù chẳng ai thấy được nó. Công tước và vua Naples đều đang tìm hoàng tử Ferdinand, nhưng chẳng mong gì gặp lại. Phần chàng vẫn bình an vô sự, khoanh tay trước ngực, khóc than cho cái chết của phụ vương mà chàng ngỡ đã chìm sâu dưới đáy biển. Chàng chẳng bị thương tích gì, quần áo tuy hơi ướt đẫm nước biển, lại thấy mát mẻ hơn bao giờ. Đoàn tàu còn lại, tiếp tục cuộc hành trình, buồn bã giương buồm về Naples, tất cả đều quả quyết, đã trông thấy tàu nhà vua chìm lỉm và đức vua đã băng hà.

Ariel nhận lệnh mới, lại hóa ra nữ thần hải dương, ra biển hát một ca khúc của mỹ nhân ngư:

Hãy chạy lên bãi cát vàng

Nẵm chặt tay nhau

Nếu các ngươi đã gặp và hôn phải làn sóng dữ

Cứ tưng bừng nhảy múa đó đây

Hãy đến đây, những tâm hồn kỳ diệu, cùng cất tiếng hát với ta.

Bài ca đánh thức hoàng tử Ferdinand, đang còn thiếp ngủ vì mệt.

Ariel hát tiếp:

Dưới năm sải nước, cha ngươi vừa gục ngã

Xương ngài sẽ biến thành san hô

Mắt ngài sẽ là hai viên ngọc

Chẳng có gì của ngài mất đi

Nhưng đại dương sẽ biến tất cả thành những vật hiếm hoi và quí báu

Các nữ thủy thần sẽ từng giờ đổ chuông gọi hồn Ngài

Kia! Hãy chăm chú lắng nghe: Đinh, đong, đinh, đong!

Choàng dậy, Ferdinand cảm thấy nỗi khổ đau cơ hồ nguôi dần. Chàng bước lần theo tiếng hát đang bay xa. Tiếng hát đưa chàng đến một lùm cây rậm rạp: dưới bóng mát, Prospéro và Miranda đang ngồi. Miranda ngước mắt lên:

- Con nhìn gì đấy? –cha nàng hỏi

- Chắc hẳn đó là một con ma, -cô gái khẽ đáp- Nó nhìn quanh quất. Nó đẹp quá, chỉ có thể là một con ma thôi.

- Không đâu, con ạ! Đó là một con người, cũng ăn, ngủ và sống như chúng ta. Đó là một chàng trai trẻ, trên chiếc tàu vừa bị đắm. Chàng lạc mất cả bạn đồng hành và đang tìm kiếm họ khắp nơi.

Miranda vẫn tưởng rằng: mọi con người đều phải có bộ mặt trịnh trọng và chòm râu dài như Prospéro. Yên lòng và thích thú, nàng tiến lại gần. Hoàng tử Ferdinand, vẫn còn mê mẫn bởi tiếng hát Ariel, chợt ngất ngây trước tấm nhan sắc kỳ diệu, ngỡ mình đã lọt vào hòn đảo thần tiên. Miranda không thể là người trần. Nên chàng rụt rè hỏi: phải chăng nàng là thần nữ chốn này?

- Tôi chỉ là một cô gái bình thường –Miranda bẽn lẽn đáp. Nàng sắp sửa kể lại chuện đời mình, bởi nàng đâu đã biết đến tính đa nghi và lòng ngờ vực. Nhưng Prospéro kịp ngăn lại, ngài thấy rõ hai trẻ ngây thơ đã yêu nhau, ngay phút đầu gặp gỡ, -như người đời vẫn nói. Để thử thách Ferdinand, ngài vờ nghi chàng dối trá và đối xử hết sức khắt khe. Phải chăng chàng đến đây là để chiếm đảo của Ngài.

- Hãy theo ta –ngài cất giọng nghiêm khắc- Ta sẽ giam ngươi lại và trói chặt tay chân, ngươi sẽ phải uống nước biển, ăn vỏ sò, rễ khô và dẻ rừng.

- Ta chẳng cần làm gì cả! –Ferdinand hiên ngang cự lại, tay đặt vào chuôi kiếm.

Nhưng Prospéro chỉ cần vung đũa thần lên, là hoàng tử đã bị trói chặt.

Miranda thấy động lòng trắc ẩn.

- Thưa phụ thân, hãy thương xót chàng. Con xin đảm bảo cho chàng đấy! Chàng là người thứ hai mà con được thấy, nhưng con tin chàng ngay thẳng và chân thực.

- Sao? -Cha nàng hầm hừ- Con thấy hắn đẹp à, vì con chỉ biết có mỗi mình hắn và Caliban. Nhưng cha nói cho con rõ, này cô bé khờ khạo của cha, sánh với bao kẻ khác, hắn cũng chỉ là một tên Caliban thôi.

- Chắc là con quá khiêm tốn trong tình yêu, –cô gái nhỏ nhẹ nói- bởi lẽ con chẳng mong ước người nào khác quyến rũ hơn.

- Ngươi không có quyền cãi lệnh ta, nào theo ta ngay! –Prospéro quát lên, và vị hoàng tử sững sờ riu ríu bước theo.

- Linh hồn ta bị ràng buộc, -hoàng tử thầm thì- Nhưng cái chết của cha ta, sự yếu đuối và mệt mỏi của ta, tai nạn đắm tàu của lũ bạn, sự đe dọa của lão chủ, tất cả đều vô nghĩa, nếu mỗi ngày từ ngục tối ta được trông thấy nàng một lần, sá gì cái tự do nơi khác?

Prospéro quan sát rồi mỉm cười, vì bão tố, đắm tàu gặp gỡ buổi đầu, tình yêu chớm nở, tất cả đều là công trình trí tuệ của ngài. Ngài truyền dạy tên tù phải chất hàng đống củi cho thật nhanh. Ferdinand hầu như bị kiệt sức bởi công việc nặng nhọc đó; Miranda, ràn rụa nước mắt, cảm thương:

- Than ôi! –nàng khóc thút thít- đừng làm nhiều thế. Cha em đang vùi đầu trong sách vở, ít ra cũng đến ba tiếng. Anh hãy nghỉ đi! Em sẽ ôm củi thay anh một lát.

Ferdinand hốt hoảng ngăn lại, sau đó, quên mọi lời căn dặn của Prospéro, cả hai âu yếm chuyện trò. Nhà thông thái vô hình, thích thú chứng kiến từ đầu chí cuối. Miranda quên bẵng nghiêm lệnh của cha, thổ lộ tên mình và trả lời mọi câu hỏi của Ferdinand. Nàng say sưa lắng nghe những lời ngợi ca sắc đẹp của nàng. Gã trai trẻ si tình bảo rằng: nàng là người đàn bà đẹp nhất trần gian.

- Em chẳng còn nhớ nổi gương mặt một người phụ nữ nào, -Miranda từ tốn nói- em cũng chưa bao giờ trông thấy người đàn ông nào khác, ngoài chàng và phụ thân em. Nhưng cứ tin em đi, em không sao hình dung nổi nét mặt nào khác, có thể khiến lòng em xao động, cũng chẳng mong người bạn nào khác ngoài chàng.

Cảm kích trước tấm lòng chân thực của Mirand, Ferdinand cũng kể chuyện đời mình, cho biết chàng là thái tử Naples. Nàng có muốn làm hoàng hậu và có hứa sẽ thành hôn với chàng không? Cô bé tội nghiệp, rưng rưng nước mắt mừng vui, chưa kịp trả lời thì Prospéro đã hiện ra và ban phúc cho đôi lứa. Ngài chỉ giả vờ nghiêm khắc thôi, Ferdinand đã hiên ngang và dũng cảm vượt qua mọi thử thách. Cầu mong chúng được hạnh phúc với nhau. Phần ngài, công trình vẫn còn dang dở.

Lúc đó, vài hành khách đắm tàu đã gặp lại nhau ở ven bờ. Họ ngạc nhiên chẳng biết vì sao quần áo thấm nước biển, đến lúc khô, vẫn giữ được vẻ tươi mát và lộng lẫy. Chưa chi họ đã cãi vã nhau ỏm tỏi, người thì bảo khí hậu nơi đây dịu mát và không khí thoảng mùi hương; kẻ lại phàn nàn có mùi bùn lầy, nhớp nhúa. Có người bảo trông thấy hoàng tử Ferdinand lội vào bờ, nhưng vua Naples không tin, cứ tức tưởi khóc con. Ông em Sébastien phiền trách ngài về đường lối chính trị nói chung và chuyến đi này nói riêng. Lão Gonzalo, với con tim hiền dịu và khối óc hão huyền, mười hai năm trước đây đã cứu mạng Prospéro, tuyên bố sẽ ban hành hiến pháp trên hòn đảo man dại và hoang vắng này:

- Trong nước cộng hòa của tôi –ông trầm tư- tôi sẽ làm ngược lại những điều nơi khác làm. Tôi hủy bỏ mậu dịch. Chẳng có tổ chức hành chánh, trường học, không nô lệ, không giàu sang, không nghèo khó, chẳng giao kèo, của cải hay di sản gì cả. Dứt bỏ mọi ưu tư, thần dân của tôi sẽ không biết công dụng của sắt thép hay thóc lúa, dầu hay rượu; các nguồn lợi thiên nhiên sẽ thuộc về mọi người, chẳng mảy may khổ nhọc. Sự bội phản, lừa đảo, gươm giáo, dao găm, súng hỏa mai, nhục hình sẽ bị hủy diệt tất. Được thiên nhiên cung ứng mọi thứ, đám dân làng của tôi sẽ sống trong một thời đại hoàng kim.

Bọn họ cười chế giễu ông ta rồi tất cả chìm vào giấc ngủ, ngẩn ngơ bởi tiếng nhạc của Ariel vô hình. Khi thức dậy, bọn họ túa ra khắp đảo, cố gắng tìm dấu vết Ferdinand. Các cụ già chẳng mấy chốc đã mệt rũ, bởi Ariel luôn tìm cách bỡn cợt họ. Họ lạc lối trong mê cung, nghe như có tiếng gầm rú của sư tử, thế là họ tuốt kiếm đâm loạn xạ vào khoảng không. Họ thấy từ đâu thoắt hiện một bàn tiệc linh đình, do những người quái dị như con rối chiêu đãi, nhưng đúng vào lúc họ sắp sửa ngồi vào bàn, thì một nữ ác thần hiện ra. Vẫn chính là Ariel, chê trách họ yếu đuối và bất lực, nhắc họ nhớ đến tội ác, mà giờ đây họ phải chịu quả báo; chẳng phải họ đã đày ải Prospéro và cô con gái nhỏ vào cơn cuồng nộ của biển cả như vừa qua chính họ phải chịu đựng hay sao?

- Dù đi tới đâu, sự hủy diệt vẫn âm ỉ bám riết các người. Chỉ còn dành cho các người chút hy vọng mong manh trong niềm sám hối và một cuộc sống nhơ bẩn.

Nữ ác thần biến mất trong khoảng không. Những kẻ có tội bàng hoàng, kinh khiếp, chạy tán loạn. Prospéro thầm nhủ:

- Linh phù đang ra oai. Tất cả bọn họ đều nằm dưới quyền lực của ta.

Đoàn người trên tàu bị đưa đẩy đến một bến bờ khác, nơi tên Caliban ghớm ghiếc đang đốn củi, vừa hậm hực chửi bới và nguyền rủa chủ nhân mình. Vì Prospéro, tuy dạy tên súc sinh nói được, nhưng hắn chỉ biết nói toàn những lời mắng nhiếc và trù ẻo.

Một thủy thủ, gã Trinculo, thấy hắn trước tiên, nhạo báng hắn, chê hắn hôi mùi cá và chắc người ta sẽ vớ bở nếu mang hắn triển lãm ở hội chợ. Stéphano, một thủy thủ khác, cho rằng hắn đội lốt rừng rú để làm họ hoảng vía chơi. Họ thuần dưỡng hắn rất nhanh, vì lúc đắm tàu họ cứu thoát được một thùng rượu vang Cérès, giờ đây, họ trút cả chai vào miệng Caliban, vừa thích thú bảo cho Caliban biết rằng theo họ, đó là thứ tuyệt nhất trần gian.

- Mấy người này đẹp đẽ quá! –Caliban làu bàu- Rượu của họ tuyệt diệu. Có phải họ từ trên trời rơi xuống không?

Rồi do cứ vòi mãi chai rượu thần, đầu óc khốn khổ của hắn ta bỗng chốc quay cuồng. Hắn quị xuống trước trước mặt các chủ nhân thứ nước uống kỳ diệu và trở thành nô lệ của họ:

- Ôi con người kỳ diệu! Tôi sẽ chỉ cho ngài dòng suối mát trong, tôi sẽ hái quả ngọt, sẽ câu cá cho ngài. Để tôi đưa ngài đến nơi có những quả táo hoang, tôi sẽ dùng móng tay nắm lên, tôi sẽ chỉ ngài tổ chim cà cưỡng và cách bẫy sóc ra sao.

Rồi Caliban say khướt, lôi hai người bạn mới, vừa đi ngất ngưỡng, vừa ngêu ngao:

Tớ chẳng thèm làm lờ bắt cá

Tớ chẳng thèm gom củi đốt lửa

Tớ chẳng thèm cọ rửa chén bát

Tớ chẳng thèm lau dĩa nữa

Ban! Ban! Caliban!

Tự do! Thịnh vượng! Tự do! Tự do!

Tên cục súc không thấy rằng, khi ngỡ đã thoát khỏi cái ách nhân hậu của Prospéro, hắn lại dâng mình cho vị chủ mới bạo ngược, đần độn và dốt nát. Hai gã thủy thủ hỏi dò Caliban:

- Nếu trên đảo chỉ có Prospéro và con gái, thì cả ba chúng ta có thể dễ dàng khống chế được ngay.

Caliban thấy như mình đã vượt khỏi quyền lực của Prospéro, kẻ chiếm đoạt gia sản của hắn, cái hòn đảo do Sycorax, mẹ hắn để lại.

- Khi nào lão ta ngủ, tôi sẽ bắt nộp các ngài –tên độc ác hí hởn nói- các ngài có thể đóng đinh vào đầu, hay đập vỡ sọ bằng gậy, mổ bụng bằng cọc nhọn, hay cắt cổ với dao bản. Không còn sách vở, lão cũng chỉ là thằng ngốc như tôi thôi, và lão sẽ chẳng còn điều khiển được âm binh nữa.

Caliban cũng quả quyết với Stéphano rằng hắn sẽ cưới nàng Miranda xinh đẹp, và sẽ làm chúa đảo. Ba gã say rượu hát vang:

Chế nhạo chúng! Canh giữ chúng!

Tư tưởng luôn tự do!

Nhưng một giọng nói từ trên không lặp lại điệp khúc đó, chính Ariel vừa khua chiếc trống con. Ba gã say, tâm hồn mê mẫn, mù quáng bước theo tiếng nhạc, băng qua bụi ngấy nhọn, khóm kim-tước chi gai góc và lùm kim-tước hoa sắc bén, họ rơi tõm xuống một cái ao bùn dơ đặc sệt, ngập tận cằm.

Hài lòng trước hạnh phúc của hai trẻ, Prospéro tặng họ một tiết mục nhạc hào hứng Cérès, Junon và iris (1) cùng đến ca hát chúc mừng họ.

Ferdinand ca ngợi đảo là một thiên đàng. Prospéro giải thích cho chàng biết cả buổi trình diễn ngoạn mục kia là do các hồn ma dựng nên, và những ảo ảnh êm đềm ấy rồi sẽ tan biến đi, không để lại dấu vết:

- Chúng ta được tạo ra cùng một thứ với chiêm bao, và cuộc sống phù du của chúng ta khác nào một giấc mơ.

Qua tin tức Ariel mang về, Prospéro thấy khó mà tìm ra một điểm tốt nào nơi Caliban, đó là một quái vật mà sự giáo dục đã tỏ ra vô hiệu. Các hồn ma biến thành chó săn. Ariel buông dây, thế là Caliban bỏ chạy, Stéphano chạy vắt giò lên cổ. Trinculo phi như ngựa, bị bầy quỉ rượt theo.

Từ nay, Prospéro là chủ đảo, không còn chối cãi vào đâu được, và giây phút chiến thắng cũng đã gần kề. Ariel giam giữ đức vua, công tước và đám tùy tùng trong khu vườn chanh huyền bí, khiến họ không thể nào thoát ra được, và tuyệt vọng, họ òa lên khóc.

- Nếu thấy họ, ngài hẳn sẽ rũ lòng thương hại, gã nói với Prospéro.

- Ngươi tin thế à?

- Nếu tôi là người, tôi sẽ tội nghiệp cho họ lắm.

- Ta cũng xót thương cho họ như vậy –nhà bác học Prospéro ôn tồn đáp- Lòng khoan dung bao giờ cũng cao cả hơn sự báo thù. Bởi họ đã khóc than và hối hận, ta đã đạt được mục đích. Hãy trả tự do cho họ, Ariel! Ta thu hồi bùa phép. Hãy để họ hoàn hồn lại.

Prospéro, còn lại một mình, chào giã biệt hòn đảo và từ bỏ mọi ma thuật:

- Thiên tinh của các giòng suối, của những ngọn đồi, của những ao hồ yên tĩnh và lùm cây xanh tươi! Bước chân thoáng nhẹ của các người không in vết trên cát, các ngươi hãy theo thần Neptune(2) khi ngài rút xuống và bỏ chạy khi ngài tràn lên, và các ngươi, bọn quỷ yêu, vẽ trên cỏ từng vòng tròn huyền diệu; dưới trăng khuya, các ngươi tiêu khiển bằng cách nửa đêm cho nấm dưới đất mọc lên, để các tiên nữ ngồi lên mà quây quần tụ hội. Các ngươi thức dậy trong giờ giới nghiêm. Các ngươi đã giúp ta làm mặt trời tối lại giữa trưa, nổi phong ba và dâng trào sóng bể, khiến sấm sét vang rền và nhổ bật rễ nào thông, nào bách hương, các ngươi hãy chứng giám cho ta! Ta nguyện từ bỏ yêu pháp. Theo tiếng nhạc lả lướt của các ngươi, ta bẻ gẫy chiếc đũa thần. Ta chôn vùi nó dưới đất đen, và ta sẽ dìm tất cả sách vở xuống tận đáy biển sâu!

Tất cả những nạn nhân đắm tàu đều tụ hội đông đủ, theo sự hướng dẫn của Ariel. Prospéro cởi chiếc áo dài phù thủy ra, mặc áo ngắn vào, đội mũ lên, đeo gươm lại “như thuở nào ở Milan”, Ariel vừa giúp ngài vừa rầm rĩ bài hát:

Ong hút mật nơi nào, ta hút nơi ấy

Ta ngủ giữa lòng cây anh thảo

Ta ẩn náu khi chim cú cất tiếng kêu ai oán

Ta cởi trên lưng dơi

Mùa hè trôi qua vui vẻ

Vui thay, vui thay, từ đây ta sống giữa đóa hoa đong đưa dưới cuống

Sững sờ, họ ngại ngùgn chưa nhận ta Prospéro. Lão Gonzalo tốt bụng, là người đầu tiên trấn tĩnh, há chẳng phải nhờ lão mà Prospéro được bảo toàn tính mạng đó sao? Công tước Antonio và đức vua Naples ăn năn hối lỗi, tha thiết thỉnh cầu được dung thứ, ngài Prospéro quảng đại bèn hoan hỉ chấp nhận ngay. Đoạn ngài mở hé vách ngăn hang động, mọi người trông thấy đôi trai gái Ferdinand và Miranda đang bình thản chơi cờ.

Hãy hình dung niềm vui của hai cha con khi gặp lại nhau. Phần Miranda, nàng bàng hoàng trước một thế giới chưa hề quen biết, có những con người cũng đẹp đẽ như kẻ vừa đến với nàng.

Đức vua Naples không quên tấm tắc khen nàng là một nhân vật siêu phàm, còn Ferdinand kiêu hãnh và vui sướng, trình diện với phụ vương người vợ tương lai, ái nữ của nhà bác học Prospéro.

- Ôi chẳng có nguồn vui nào sánh nổi –lão Gonzalo la to- Chúng ta đều gặp lại nhau cả, trong khi tất cả chúng ta ngỡ đã cùng đường, nghẽn lối.

Chỉ có hai gã thủy thủ say rượu và tên cục súc Caliban là không mấy vui. Hắn sợ bị trừng phạt, hứa sẽ triệt để phục tùng, nên được ân xá.

Ariel đánh thức toàn bộ thủy thủ đoàn, sửa sang và trang bị lại con tàu bằng phép lạ, để sẵn sàng đưa mọi người về Naples, nơi sẽ tổ chức hôn lễ thật huy hoàng. Prospéro đảm bảo chuyến đi sẽ nhanh chóng, thuận buồm xuôi gió trên mặt biển yên tĩnh. Ngài giải thoát cho Ariel, để linh hồn gã được phiêu diêu nơi miền cực lạc.

- Từ đây –Prospéro nói- gỡ bỏ hết bùa linh, ta cũng trở nên yếu đuối như tất cả mọi người.

Chú thích

1) Cérès: nông thần

Junon: nữ thần, Jupiter Iris, được xem như là sứ giả của các vị thần, có nhiệm vụ đưa các linh hồn xuống hỏa ngục, chiếc khăn choàng bảy màu của nàng trùng hợp với bảy sắc cầu vồng

2) Neptune: hải thần

Cymbeline

Cymbeline là vua Anh quốc, đó là một ông vua bất hạnh, vì sau khi các binh đoàn của Jules César rút đi, triều đại ngài luôn bị phá rối, bọn lính La Mã thường xuyên quấy nhiễu, hai đứa con trai ngài, đã khôn lớn và tỏ ra dũng cảm, đã bị bắt đi cùng với bà vú, trong trường hợp rất bí ẩn, hoàng hậu lại qua đời. Tuy nhiên, dù bao hoạn nạn dồn dập xảy ra, tuổi già của ngài cũng cảm thấy được an ủi. Ngài đã tục nguyền với một góa phụ, biết hết lòng lo lắng cho ngài, mẹ của một chàng trai to lớn, mà Cymbeline rất quí mến, trong khi mọi người đều ghét cay ghét đắng cái gã Cloten hợm hĩnh. Nhưng phần lớn niềm vui của vị vua già là do công chúa Imogène, đứa con duy nhất còn lại của ngài, cô gái sắc nước hương trời và là người kế nghiệp của vương quốc.

Cymbeline, nhu nhược và cả tin, hoàn toàn tin cẩn bà thứ phi, bà ta lúc nào cũng chăm chú nghiên cứu các loài dược thảo và đặc tính của chúng, khảo sát các tính chất, cho bọn tì nữ hái các cây lá có thể chữa bệnh, cũng như có thể giết người. Chỉ có mỗi nhà vua là không rõ bà thù hận Imogène đến mức nào, và sự mù quáng đó đã gây ra biết bao tai họa.

Để chiều ý hoàng hậu và cũng vì ngài tưởng lầm Cloten đứng đắn và dũng cảm, ngài muốn gả Imogène cho anh ta. Cô công chúa trẻ đẹp, sáng suốt và tinh tế hơn, rất khinh ghét kẻ cầu hôn ấy, vả lại tim nàng đã hướng về người khác, chàng Posthumus. Sau khi cha mẹ qua đời, chàng được nuôi dưỡng trong triều cùng với nàng. Cha chàng nổi tiếng dũng liệt đến mức thiên hạ tặng cho biệt danh là Léonatus, sư tử. Dù thuộc dòng quý tộc và thừa hưởng danh vọng của thân quyến, Posthumus rất nghèo, và vua Cymbeline đã đón chàng về nuôi dưỡng thật chu đáo. Chàng đã trở thành một hiệp sĩ toàn diện, và người ta chỉ có thể phiền trách chàng về sự nghèo túng mà thôi. Nhưng Imogène chẳng mấy quan tâm đến sự nghèo khổ của chàng, vì cô yêu chàng, và bởi e ngại cơn phẫn nộ của vua cha, và sự theo đuổi ráo riết của Cloten, cô đã bí mật thành hôn với Posthumus.

Nhưng mọi việc đều vỡ lẽ ngay, do các thủ đoạn của hoàng hậu. Cymbeline, bị bà vợ yêu xúi dục, đã ra lệnh trục xuất Posthumus ra khỏi vương quốc, và quản thúc Imogène trong lâu đài. Tuy nhiên, đôi vợ chồng trẻ vẫn tìm cách gặp lại nhau giây lát, trước khi Posthumus xuống tàu rời khỏi Anh quốc. Đó là một cuộc gặp gỡ ngắn ngủi và đau buồn.

- Điều duy nhất có thể giúp em chịu đựng nổi cuộc sống –Imogène tha thiết nói- đó là ý nghĩ trên đời này còn có một kho tàng mà đôi mắt em có ngày sẽ được thấy lại.

- Nữ hoàng của anh, người yêu quí nhất đời anh –Posthumus đáp, giọng thật nồng nàn- em đừng khóc nữa. Anh sẽ là người chồng chung thủy như vẫn hằng nguyện ước. Nhưng giờ đây, em yêu ơi! Phải để anh ra đi! Nếu những lời từ biệt cứ kéo dài mãi, trong suốt khoảnh khắc còn lại giữa đôi ta, thì niềm đau chia cách sẽ càng tăng lên nhiều. Thôi, xin giã từ em!

- Không hãy nán lại giây phút. -Imogène rên rỉ- Dẫu anh chỉ xa em để đi dạo mát, buổi chia ly này cũng chỉ là ngắn ngủi. Anh hãy nhìn, đây là chiếc nhẫn kim cương do mẹ em để lại, hãy đeo vào và gìn giữ nó cho đến ngày nào Imogène chết đi, rồi anh sẽ cưới vợ khác.

Posthumus nhận lấy món báu vật, rồi đeo vào cổ tay xinh xắn của Imogène chiếc vòng, tín vật tình yêu, mà nàng hứa sẽ chẳng bao giờ cởi ra. Rồi chàng ra đi, xua đuổi bởi Cymbeline, với những câu nguyền rủa thậm tệ. Thật lâu sau đó, nàng chỉ luôn tơ tưởng đến chuyến đi thê thảm. Nàng tự nhủ: “Sao ta không là con của một người chăn cừu và Posthumus chẳng là con của một chú mục đồng lân cận!”. Trong khi đó, Cymbeline, giận dữ vì thấy nàng tuy sầu muộn đến héo hon, nhưng vẫn nhất mực yêu kẻ bị lưu đày, đã không ngớt hầm hừ và thốt bao lời trách mắng, mà nàng chẳng muốn nghe. Tâm hồn nàng dõi theo người lữ khách đến tận bến cảng và xa hơn thế nữa. Nàng mòn mỏi đợi chờ ngày về của lão Pisaniô mà nàng phái đi dọ tin và rất ảo não khi gặp ông quay lại, bởi ông đã chứng kiến chuyến đi của Posthumus.

- Những lời cuối cùng, chàng nói gì? –nàng hỏi.

- Nữ hoàng của anh! Nữ hoàng của anh! Rồi chàng vẫy khăn và đưa lên môi hôn! Cho đến khi mắt còn phân biệt được tôi giữa đám đông, chàng vẫn đứng trên boong tàu, phe phẫy đôi găng tay, cái nón, hay chiếc khăn, như muốn cho tôi hiểu rằng, dù con tàu có lướt nhanh, hồn chàng vẫn lờ lững phía sau.

- Lẽ ra –Imogène nói- người phải đợi đến lúc chàng nhỏ như con chim mới được rời mắt khỏi chàng. Nếu là ta, ta sẽ nhìn chàng cho đến lúc khoảng cách khiến chàng nhỏ tợ con muỗi, tợ đầu cây kim, cho đến khi chàng tan biến trong không khí. Rồi ta sẽ ngoảnh mặt đi mà khóc. Và ta cũng sẽ không cáo biệt chàng, bởi ta còn nhiều điều lý thú muốn nói cho chàng nghe:“rằng ta nghĩ đến chàng vào những giờ nào đó, rằng chàng sẽ gặp ta trong những lời cầu nguyện, lúc đọc kinh buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều, vì lúc đó ta đang trên trời để đợi chàng. Nhưng trước khi được trao cho chàng cái hôn từ biệt, cha ta đã bước vào hệt như cơn gió bấc, ông ta đã làm héo tàn mọi mùa hoa nở”.

Công chúa Imogène sầu muộn đã chuyện trò với gã nô bộc trung thành như thế đấy, trong khi chờ đợi tin tức người chồng yêu quí.

Trong lúc đó, Posthumus đã đến La Mã cho qua ngày tháng lưu đày, nơi đây, anh gặp lại vài đồng đội cũ, buộc anh về sống chung với họ. Anh chỉ khuây khỏa nỗi buồn đôi chút những khi ca ngợi người yêu, quả quyết rằng nàng là người đẹp nhất, trong trắng nhất, đức hạnh nhất, và thủy chung hơn bất cứ cô gái Pháp hay Italia nào. Anh ví nàng như viên kim cương vô giá và sáng ngời mà họ vẫn trầm trồ trên ngón tay anh. Nhưng một chiều kia, có một gã Italia, tên Iachimo, đến thách thức chàng hãy chứng minh lời nói, vì gã không chịu tin rằng Imogène lại có thể dửng dưng với một tay hiệp sĩ nào đó trong thời gian vắng chồng. Iachimo tự tin vào sức quyến rũ của mình, gã cho rằng tất cả đàn bà đều đỏm dáng, nông nổi, mau đổi thay và gã đoan chắc mình có thể tiếp xúc dễ dàng với người vợ chung thủy và u buồn nhất, rằng gã sẽ lãnh vai trò giải khuây và mang lại hứng thú cho nàng, đến mức khiến nàng quên khuấy kẻ lưu đày trong một thời gian.

Posthumus tin chắc vợ mình chẳng thiết tha bất cứ điều gì khi vắng anh, song le, không chịu nổi, cuối cùng anh đã khinh xuất khi nhận đánh cuộc với Iachimo. Anh cuộc chiếc nhẫn kim cương của mình với mười ngàn đồng Đuy-ca, phân nửa gia sản của Iachimo, là chẳng ai có thể mang lại bằng chứng rằng vợ anh có phút nào đó quên anh -rồi đặt tay lên đốc kiếm, anh tự hứa sẽ trừng phạt đích đáng kẻ hợm hĩnh, cứ tưởng dễ dàng lung lạc trái tim chung thủy của một người đàn bà.

Iachimo xoay được nhiều thư giới thiệu để tiến triều và đi ngay sang Anh quốc. Ngay khi đến nơi, gã xin được yết kiến công chúa. Nàng đón tiếp vị khách La Mã với sự vồn vã ân cần của người đàn bà đã từ lâu mong ngóng tin chồng. Dù rằng nhan sắc diễm lệ và thái độ trang nghiêm của nàng có làm gã nao núng trong những phút đầu tiên, nhưng kẻ bạo gan vẫn không mất bình tĩnh, gã mua chuộc lòng nàng bằng cách nhắc đến Posthumus và cuộc sống của chàng ở La Mã.

“Anh ta vui vẻ quá chừng, gã nói. Hiếm có khách lạ nào ở La Mã lại vui tính và hay đùa cợt đến thế: thiên hạ gọi anh chàng là gã “người Anh vui vẻ”!

Imogène trầm ngâm, trả lời:

- Lúc còn ở đây, chàng vẫn hay buồn nhiều khi thật vô cớ.

Gã mô tả Posthumus khác hẳn với hình ảnh mà nàng khắc sâu trong tâm khảm. Nàng háo hức lắng nghe, rồi dần dần một nỗi buồn man mác xâm chiếm lòng nàng. Gã trơ tráo đến mức khiến nàng tưởng rằng người chồng xa cách đã quên lãng mình, còn cho đó là một thử thách. Nhưng dù gã tán hươu tán vượn thế nào đi nữa, có thể nói chẳng giây phút nào Imogène lại thôi nghĩ đến Posthumus. Gã thấy rõ mình đã thua cuộc, nên quyết định phải thắng bằng mưu kế.

Gã nài nỉ công chúa, lúc đêm khuya tăm tối cho gã được gửi cái rương to chứa đầy báu vật trong phòng riêng của nàng, đến sáng hôm sau là gã lên đường. Nhưng khốn nạn thay, gã tự giam mình trong rương, đến khuya lại mò ra, bất chợt những lời than thở của Imogène thốt ra trong lúc ngủ say -người đàn bà hiền dịu đang mơ tưởng đến chồng mình- lục lọi khắp phòng, quan sát mọi nơi, cuối cùng đoạt luôn chiếc vòng của Imogène. Đến sáng, gã cầm chắc trong tay những gì có thể khiến Posthumus tin rằng gã vừa nhanh chóng chiếm được lòng tin cậy của cô công chúa hồn nhiên vô tội.

Gã không quên đoan chắc với kẻ lưu đày khốn khổ rằng anh đã bị lãng quên. Gã kể rằng công chúa đã tiếp gã trong khuê phòng và mô tả cách trang hoàng nơi đó:

“ Những tấm thảm lụa và ngân tuyến trình bày nữ hoàng Cléopatre kiêu hãnh trong giây phút hội ngộ với Marc Antoine; dòng Cydnus(1) ngạo nghễ dưới sức nặng các chiến thuyền. Ôi! Thật là một kỳ công. Lò sưởi ở giữa, phía trên có bức phù điêu mô tả Diane đang tắm: thật là một bức chân dung sống động. Nhà điêu khắc, giống như người sáng tạo, đã mang sinh khí và cử động đến cho tác phẩm. Trần nhà, được tô điểm bởi những chú bé con bụ bẫm bằng vàng chạm nổi. Giá sắt là hai thần Cupidon nạm bạc, mắt bịt vải đứng một chân và tựa vào các ngọn đuốc.”

Posthumus cho rằng những cái đó rất phổ biến trong cung điện Cymbeline, người ta nghe nói đã nhiều, bởi thế Iachimo có thể nghe lỏm từ cửa miệng một thổ nữ, nhưng gã Iachimo không chịu buông tha chàng, vẫn tiếp tục lải nhải. Gã trưng ra chiếc vòng mà gã bảo là Imogène vừa tặng gã, vừa thủ thỉ: “trước đây, nó rất quí báu đối với em”. Tên phản phúc còn mô tả cả vết thẹo nhỏ bên thái dương công chúa mà Posthumus đã hôn lên bao lần. Thất vọng, rồi cuối cùng bị khuất phục, Posthumus bỏ cuộc và đành mất chiếc nhẫn kim cương anh vẫn giữ gìn đến nay như một kỷ vật thiêng liêng. Nhưng nỗi giận dữ và lòng phẫn uất đã làm tê liệt mọi tình cảm khác, anh rít lên: “Vội quên mình khi mình vừa đi, chẳng chút bền lòng chặt dạ, lại vô cùng lơ đãng!” Anh chỉ còn nghĩ đến giết nàng và hộc tốc viết thư cho tên người hầu Pisaniô, mà anh đã để lại bên nàng, bảo đưa nàng rời xa lâu đài, rồi cắt cổ nàng đi. Và kẻ nông nổi, tuy chẳng còn tin tưởng gì nàng Imogène hiền dịu, lại tin chắc ở nàng đến nơi để giao nàng cho tên sát nhân, anh báo cho nàng biết là mình đã về tới cảng Milford đất Anh.

Quả anh không lầm tí nào, khi nghĩ rằng nàng sẽ bí mật tìm mọi cách đến ngay với anh. Thực thế, nàng thoát khỏi lâu đài và ra đi với Pisanio. Đến giữa rừng rậm, khi sinh mạng nàng đã nằm trong tay, gã người hầu không có được cái can đảm man rợ để giết nàng, nên nàng vẫn sống. Nhưng gã tiết lộ cái lệnh quái ác của Posthumus, cả hai nhất trí rằng nàng chẳng nên quay về cung điện, tránh sự bám riết của Cloten. Họ quyết định nàng phải cải trang thành một thiếu niên và nàng sẽ tìm gặp viên tướng La Mã Lucius, ông ta chắc sẽ thu nhận nàng với tư cách thị đồng biết múa hát. Bởi vì các binh đoàn La Mã vừa đổ bộ xuống đất Anh, để buộc Cymbeline nạp triều cống cho hoàng đế Auguste.

Nhưng trước khi vào phục vụ dưới quyền Lucius, Imogène đã phải đương đầu với bao nỗi truân chuyên. Sau lúc chia tay với Pisanio, nàng đi bộ ròng rã thật lâu, đến lúc kiệt sức vì mệt và đói, mới tới trước một cái động; trông thấy thức ăn, nàng vội vồ lấy nhai ngấu nghiến. Những người cư ngụ trong động chẳng mấy chốc hiện ra. Một ông lão và hai thanh niên khôi ngô tuấn tú, sống giữa rừng nhờ vào các thứ săn được.

Ông lão đã từng biết qua các thành phố lớn, cả chiến tranh và vinh quang nữa, nhưng bị thất sủng, nên về ẩn náu nơi cảnh quạnh hiu cô tịch và nuôi dạy hai chàng trai trẻ, cách biệt hẳn với thế giới bên ngoài. Những người này lại luôn mơ ước được chiến đấu, họ cầu mong có dịp thi thố tài năng và tỏ rõ lòng dũng cảm. Cả ba đều ân cần tiếp đón chàng trai phiêu lãng và Imogène cảm thấy gắn bó một cách khó hiểu với hai người trẻ tuổi kia, họ cũng rất quí mến người bạn do định mênh run rủi đến với họ.

Rủi thay, một hôm Imogène ngã bệnh và mệt nhoài, trong lúc các chủ trọ đều đi vắng, để chữa cho mau lành, nàng dùng liều thuốc của Pisanio để lại, thuốc này do hoàng hậu, vợ của Cymbeline trao cho gã. Mụ đàn bà độc ác ngỡ đó là viên thuốc độc cực mạnh dành riêng cho Imogène, nhưng lão y sĩ nhận lệnh bào chế viên thuốc ấy đã tỏ ra dè dặt, không theo lời bà, lão đưa cho hoàng hậu viên thuốc chỉ có khả năng khiến người uống ngủ vùi một giấc dài nặng nề như chết mà thôi. Than ôi! Viên thuốc quả là công hiệu, và ba người thợ săn khi quay về, bắt gặp Imogène nằm thiêm thiếp bất động, cứ tưởng nàng đã lìa trần.

Hơn nữa, họ vừa vô tình giết chết Cloten, giải thoát nàng khỏi tay một kẻ vẫn gây khổ cho nàng, đang theo dấu vết nàng vào tận rừng sâu. Họ khâm liệm cả hai thi thể, nhưng trong khi vội vàng tống khứ cho rảnh mắt cái xác chết của Cloten, họ than khóc và thương tiếc không nguôi người bạn trẻ, con chim nhỏ, cánh hoa huệ trinh trắng của họ. Họ phủ hoa đầy phần mộ ngào ngạt hương thơm, nào anh-thảo, nào cát-cánh, nào hồng hoang, nào thanh-đài, vừa kể lể vừa hát điếu ca. Chính nơi đó, nằm trên lớp cỏ đẫm sương mai, Imogène đã tỉnh dậy sau giấc ngủ nặng nề. Nàng lại lên đường đi Milford và gặp cái binh đoàn La Mã đã thu nhận nàng làm thị đồng và đem nàng theo họ.

Cùng lúc, vua Cymbeline cảm thấy những tai họa của thời đã qua giờ lại tái diễn. Bọn La Mã trở lại xâm chiếm xứ sở, con gái ông biến mất, con trai của bà vợ thứ cũng biệt tăm. Ông đang lâm vào cảnh hiểm nghèo, bất ngờ bỗng được cứu nguy. Bốn người lạ mặt: ba chiến binh và một nông dân, tự mình chống giữ một đường đèo hiểm trở và mang lại chiến thắng cho nước Anh. Cymbeline thoát nạn, cho dẫn tất cả tù binh đến trước mặt ngài, và cho người đi tìm các anh hùng vô danh.

Bỗng nhiên, ngài nhận ra giữa bọn tù La Mã một chàng trai trẻ, mà họ kêu nài được khoan hồng. Nhác thấy, ngài đã hài lòng đến nỗi tự hứa sẽ tha ngay theo lời thỉnh cầu đầu tiên. Chàng trai trẻ đó, -chính là Imogène – yêu cầu một người La Mã hiện diện tại đó, giải thích vì sao hắn ta chiếm được chiếc nhẫn kim cương kỳ diệu đang lấp lánh trên ngón tay hắn. Người La Mã đó chẳng ai khác hơn là Iachimo. Hắn xem như mình sắp chết đến nơi, chẳng còn e ngại gì mà phải dối trá, nên đã thú nhận mưu kế và thủ đoạn của mình.

Ngay lúc đó, Posthumus từ hàng ngũ những kẻ bị bắt xông ra định giết hắn. Pisanio vừa nhận ra Imogène cũng nhảy bổ tới. Imogène ngả vào vòng tay vua cha. Ngài khoan hồng cho tất cả mọi người, vì chính ngài mới là kẻ duy nhất gây nên tội.

Cuối cùng, ngài nhận ra ông lão cư ngụ giữa rừng là Belarius, xưa kia bị lưu đày đã bắt cóc hai người con trai của Cymbeline mang theo. Giờ đây, ông giao họ lại cho đức vua, cha của họ. Ngài lấy làm mãn nguyện khi hiểu ra rằng, họ là ba người đứng ra chiến đấu bảo vệ vương quốc, hỗ trợ bởi gã nông dân, chẳng ai khác hơn là Posthumus. Mọi việc được phơi bày ra ánh sáng, họ ôm nhau, mừng mừng tủi tủi. Đức vua Cymbeline nối tình giao hảo với La Mã và tạ ơn trời đất.

Chú thích:

1) Cydnus: dòng sông ở Silicie (Tiểu Á), Alexandre le Grand có lần suýt chết vì tắm lúc dòng nước giá băng. Năm 42 Trước CN, Marc Antoine tổ chức nhiều buổi liên hoan ven bờ và trê

Giấc Mộng Đêm Hè

Trước khi được những người theo đạo Thiên chúa gọi đó là “đêm của Thánh Giăng”, thì đêm hạ chí –cái đêm ngắn nhất của mùa hè- thuộc về các tiên nữ, thần linh, yêu tinh kéo đến khiêu vũ và nô đùa dưới ánh trăng, trong các khu rừng. Nhưng có một năm xấu làm cho các vị tiểu thần đó không lấy gì làm vui vẻ: ông vua cai quản họ, Obéron, bất hòa với hoàng hậu Titania vì hoàng hậu đã không chịu giao cho vương phu của mình một đứa bé, đưa từ xứ Ấn Độ về, con của một người tùy tùng của hoàng hậu, mà nhà vua muốn dùng làm thị đồng. Mỗi khi vợ chồng đức vua gặp nhau là họ gây lộn với nhau và ngày càng trầm trọng đến nỗi những tiểu thần phát hoảng lên, phải trốn trong các bông lúa mì. Puck, một yêu tinh láu cá và tinh ranh -mà ở Anh người ta gọi là “Robin- con quỷ- tốt bụng”- là thằng hề của Obéron. Hắn thích hù dọa các cô gái trong làng, hút kem khỏi sữa, trêu ghẹo các bà nội trợ, biến mình thành ma trơi ban đêm làm cho những lữ khách lạc đường rồi chế nhạo sự hãi hùng của họ. Dẫu cho Puck ra sức coi chừng đường đi nước bước của đấng quân vương của mình, hắn không thể nào tránh được cuộc gặp gỡ tiền định trong rừng Athênes(1) ngay vào hôm trước lễ cưới của công tước Thésée(2) lấy nàng Hippolyte(2), nữ chúa của các nữ tướng Amazone(2). Lần này nữa, Titania lại từ chối không trao đứa trẻ cho chồng, đứa trẻ đã đem đến cho bà nguồn vui, mà bà kết đầy hoa, bà tức giận tập hợp tất cả các tiên nữ chung quanh bà lại rồi kiêu hãnh bỏ đi. Obéron, tức khí, thề sẽ trả thù. Ngài bảo:

- Puck, lại đây! Nhà ngươi phải đi hái cho ta đóa hoa nhỏ màu hồng mà các cô gái gọi là “niềm vui của trái tim” hay là hoa “păng-xê”. Ta đã chỉ cho ngươi loại hoa ấy một lần rồi. Nhụy của hoa ấy, đặt lên mí mắt người đang ngủ sẽ làm cho một người đàn bà hoặc một người đàn ông yêu say đắm cái sinh vật đầu tiên mà người ấy nhìn thấy khi tỉnh ngủ. Hãy đem đến cho ta cái hoa ấy ngay.

Puck vội vàng đáp:

- Con sẽ đi vòng quanh quả đất trong vòng bốn mươi phút, rồi hắn biến mất, trong khi Obéron lẩm bẩm:

- Khi mà ta có được nhụy của loài hoa ấy, ta sẽ rình lúc Titania ngủ say và sẽ nhỏ một giọt lên mắt nàng. Rồi nàng sẽ si mê đắm đuối bất cứ con vật đầu tiên nào mà nàng trông thấy lúc tỉnh giấc dù đó là sư tử, gấu, chó sói hay bò tót, là con khỉ cái hiếu động hay là con khỉ đực lau chau. Và ta chỉ sẽ giải phép cho nàng một khi nàng chịu nhượng lại cho ta tên thị đồng.

Đêm hôm ấy, khu rừng Athênes đầy những người đi chơi đêm. Gần đến ngày cưới của Thésée, các thần dân tốt bụng của ngài sửa soạn cho buổi lễ, nhất là cho buổi biểu diễn một vở kịch rất hay: vở “hài kịch ai oán và cái chết rất bi thảm của Pyrame và Thisbé”(3).

Theo tục lệ cũ, diễn viên đều là các bác thợ thủ công trong thành phố và họ tự phân vai lấy: bác thợ dệt Nick Bottom tự phân cho mình vai kép nhất, vì bác ta tự cho mình có sức quyến rũ và bác ta vênh váo về điều đó; bác Francoic Flute, thợ chữa ống bễ lò rèn, sẽ đóng vai nàng Thisbé hiền dịu: bác có bộ râu thật đấy, nhưng bác ta phải mang mặt nạ và phải nói sao cho êm dịu. Bác phó may gầy gò sẽ thủ vai bà mẹ của Thisbé; bác thợ đúc nồi và bác thợ xẻ sẽ thủ vai hai ông bố của cặp tình nhân; còn bác thợ mộc thì đóng vai con sư tử, nó là nguyên nhân của màn kết thúc bi thảm của vở kịch. Snug –tên bác thợ mộc- vì có trí nhớ tồi, yêu cầu chép lời của vai do bác đóng để bác học thuộc trước. Nhưng mà bác chỉ cần gầm lên thôi.

Bottom quá tự phụ về khả năng của mình, đòi đóng cả vai Thisbé. Bác ta vừa nói ẻo ọng làm duyên:

- Các bác sẽ thấy tôi biết cách làm cho tiếng nói của tôi trở nên dịu ngọt như thế nào!

Rồi bác lại đòi đóng vai sư tử:

- Tôi sẽ gầm hay đến nỗi nghe tôi gầm là một điều thích thú. Ngài công tước sẽ yêu cầu: “Nữa đi! Gầm nữa đi!”.

Bác thợ xẻ bác lại:

- Nhưng nếu bác thủ vai hay quá, bác sẽ làm cho công tước phu nhân và các bà mệnh phụ khác phát hoảng lên mất. Và chừng đó cũng đủ để treo cổ tất thảy bọn mình!

- Tôi đồng ý với bác, nhưng tôi xin hứa với bác là tôi sẽ gầm với cái giọng gừ êm dịu của con bồ câu, người ta tưởng là nghe chim họa mi hót ấy chứ!

Bác thợ xẻ cũng đồng thời là đọa diễn, nói lại một cách có lý:

- Không đâu, không đâu! Bác không thể đóng vai nào khác hơn là vai Pyrame. Đó là một con người có vẻ mặt dễ thương, có cốt cách hào hoa và rất là chững chạc. Bác cũng thấy rõ là chỉ có bác mới thủ được vai đó.

- Thôi được, tôi sẽ gánh vai đó –bác Bottom khiêm tốn đáp lại vì phục tùng những lý lẽ xác đáng đến như vậy.

Và thế là các bác thợ thủ công trung thực ấy hẹn nhau vào rừng tập dượt để khỏi bị những kẻ tò mò quấy nhiễu.

Họ tìm được một chỗ rất thích hợp với công việc của họ: mọt vạt cỏ xanh làm sân khấu và những bụi gai làm hành lang. Bác Bottom vẫn tiếp tục ba hoa. Bác tế nhị nói:

- Không đời nào các bà lại có thể lại chịu được cái cảnh Pyrame tuốt kiếm ra để tự sát. Nhưng tôi có một phương sách để dàn xếp ổn thỏa mọi sự: chúng ta sẽ viết một bài mào đầu để báo trước rằng chúng ta sẽ không hề hấn gì vì cái lưỡi kiếm của chúng ta, rằng Pyrame không có chết chóc gì sất cả. Chúng ta còn có thể nói thêm rằng Pyrame chẳng phải là Pyrame mà chính là Bottom, thợ dệt nữa.

Bác thợ đúc nồi cũng không chịu lép vế. Bác gợi ý:

- Liệu các bà có sợ sư tử không?

- Xin Chúa ban phúc cho chúng ta! Một con sư tử ở giữa các bà mệnh phụ! Snug, bác phải chường một nửa bộ mặt của bác ra qua bộ lông bờm và bác sẽ nói, đại loại như thế này: “thưa quý phu nhân đừng có run. Tôi không phải là sư tử mà đúng là một con người hệt như mọi con người khác”. Và để chứng minh điều đó, bác phải tuyên bố trắng ra rằng bác tên là Snug, làm nghề thợ mộc

Nhà đạo diễn, người lo lắng trước tiên, nói:

- Nhưng mà vẫn còn hai điểm khó xử: Đó là đưa ánh sáng trăng vào một gian phòng vì Pyrame và Thisbé gặp nhau dưới ánh trăng.

- Tra lịch xem! Nếu vào ngày có trăng, chúng ta sẽ trổ một cửa sổ lớn trong gian phòng chúng ta sẽ diễn kịch, hoặc giả một người có thể xách một cây đèn lồng vào và tuyên bố mình tượng trưng cho “nhân vật” ánh sáng trăng.

- Một khó khăn khác là theo sử sách nói, Pyrame và thisbé chuyện trò với nhau qua vết rạn nứt của một bức tường.

Bác thợ xẻ thất vọng nói:

- Chẳng đời nào, chẳng bao giờ có thể mang một bức tường thành lên sân khấu. Bottom, cậu nghĩ thế nào?

- Bất cứ ai cũng có thể thể hiện một bức tường. Chỉ cần anh ta có trong người một ít thạch cao hoặc ít vữa để tượng trưng bức tường rồi giơ ngón tay lên như thế này này, ấy đấy, qua những kẽ hở đó, Pyrame và Thisbé sẽ có thể trò chuyện thầm thì với nhau.

Mọi việc đã giải quyết xong, họ nhập vai, đọc lời kịch, sai hơn là đúng, bỏ sót nhiều từ gây ra những điều hiểu lầm buồn cười nhất, Puck, nhân đi qua đấy, lắng tai nghe:

- Gì vậy? Đang diễn kịch à? Ta muốn làm thính giả, hoặc có thể làm cả diễn viên, nếu như gặp dịp. Đây là nhân vật Pyrame rất đỗi kỳ dị.

Con yêu tinh láu cá ấy giấu mình sau một bụi cây, theo dõi bác Bottom khốn khổ và chờ lúc bác đọc câu đáp lại, hắn lẹ làng chụp lên đôi vai bác một cái đầu lừa.

Bác Bottom, trang phục như vậy, tiến ra sân khấu, không hề hay biết gì, thầm thì nói một câu tình tứ với nàng Thisbé. Nom thấy con vật lố lăng đó, các diễn viên tản ra mọi phía, cho đó là phép mầu, còn Puck cười rũ ra, đuổi theo họ mà la mắng, hí, sủa, gầm rú lên nhặng xị; trong khi đó, bác Bottom một mình giữa cơn hoảng loạn không thể giải thích được, bỗng hát oang oang để tự trấn an.

Tiếng hát lạc giọng đó đánh thức Titania đang ngủ dưới một gốc cây, và do tác động của bùa mê, lập tức bà hoàng hậu đâm ra yêu say đắm anh chàng cục mịch mang cái đầu lừa. Bà ngây ngất vì thán phục:

- Ôi! hỡi con người trần tục dễ thương kia, ta van xin ngươi hãy hát nữa đi. Tai ta mê tiếng hát của chàng rồi, mắt ta say hình thể của chàng rồi. Ta xin tuyên bố, ta xin thề là ta yêu chàng.

Bottom hơi lúng túng vì lời tỏ tình đó, đáp lại:

- Chao ôi! Nếu tôi có đủ tỉnh táo để ra khỏi khu rừng này…

- Ta không muốn chàng bỏ đi đâu! Dầu muốn hay không, chàng vẫn cứ phải ở đây. Ta không phải là một bà tiên bình thường đâu…Mùa hè ngự trị vĩnh hằng trên vương quốc của ta. Hãy lại đây với ta. Ta sẽ cung cấp những nàng tiên để phục vụ chàng. Họ sẽ lặn xuống đáy nước để tìm cho chàng những viên ngọc quý, họ sẽ ca hát trong khi chàng ngủ trên một chiếc giường hoa; ta sẽ biết cách làm cho đầu óc chàng nhẹ như không khí. Này các nàng tiên của ta, hãy lại cả đây: nàng Hoa Đậu Hà Lan, nàng Mạng Nhện, nàng Đậu Tằm, nàng Hạt Cải! Các em phải tỏ ra ân cần và dễ thương đối với vị chúa tể yêu quý của chúng ta! Các em hãy khiêu vũ, nhảy nhót trước chàng, hãy nuôi chàng bằng trái mận, trái mơ, bằng nho đỏ và sung xanh, hãy lấy cắp mật của bọn ong và lấy sáp trên đùi chúng, luyện thành những bó đuốc mà các em sẽ đốt lên bằng con mắt sáng rực của đom đóm rồi soi sáng lúc thức, lúc ngủ của người yêu dấu của ta, các em hãy ngắt cánh của những con bướm sặc sỡ để che cho cặp mắt của chàng khỏi những tia sáng của ánh trăng. Nào, các em hãy đến chào mừng và chúc tụng chàng!

Bác Bottom cục mịch mở mồm ra chỉ để nói những điều ngu xuẩn tệ hại mà Titania say sưa thán phục –Bà như uống những lời nói của bác ta, đặt bác ta nằm trên một chiếc giường lót rêu, vuốt ve đôi má lông lá của bác ta, kết một vòng hoa hồng để trang điểm cho đôi tai dài của bác. Còn bác ta, chẳng chút ngượng ngùng, cứ để cho nàng Đậu Hà Lan gãi đầu hoặc sai nàng Mạng Nhện đi hái cho mình một đóa cúc gai.

Titania thầm thì:

- Hỡi mối tình êm dịu của em! Chàng có muốn nghe âm nhạc không?

Bottom đáp lại:

- Tôi muốn ăn một đấu đại mạch khô. Món ấy nhai khoái lắm. Tôi cũng muốn ăn một bó Đậu Hà Lan, không có món nào ngon hơn!

Và khi bác ta buồn ngủ, Titania ngắm nhìn bác, thán phục bác, tỏ ra hiền dịu và ngoan ngoãn trước một con người thô kệch, trong khi nàng đã từng can đảm đương đầu với Obéron đầy quyền lực.

Giữa lúc ấy, vào buổi tối hôm đó, một số người trần mắt thịt khác lại mò vào khu rừng đó. Một ông Egée nào đó, công dân của thành Athênes, nổi cơn giận dữ vì con gái ông ta, Hermia không chịu lấy Démétrius là người mà ông muốn gả Hermia cho. Hermia thì lại yêu chàng thanh niên Lysandre là người vào mỗi tối đến dưới cửa sổ phòng nàng, hát lên những bài hát yêu đương, tặng cho nàng vàng, xuyến cùng những đồ trang sức khác với hoa và kẹo; trong khi Démétrius ngu ngốc lại chỉ lo tán tỉnh ông bố của người tình. Hermia chống lại bố cô và cả với công tước Thesée nữa, vì cả hai người này đã dọa sẽ buộc Hermia suốt đời không được lấy chồng vì luật pháp của Athênes, -theo như Shakespeare giải thích một cách phóng túng hơn là theo đúng sự thật lịch sử- cho phép Egée có quyền đối xử với con gái mình như vậy. Lysandre quyết tâm bắt cóc Hermia hơn là để mất nàng, nên tối hôm đó, hai người hẹn gặp nhau trong khu rừng. Thế nhưng, một cô bạn trẻ của Hermia, nàng Héléna, lại muốn lấy Démétrius, và cả hai nàng đều ngạc nhiên! Hermia thì nói:

- Tôi càng căm ghét hắn thì hắn càng cố tình theo đuổi tôi.

Còn Héléna lại bảo

- Tôi càng yêu anh ấy thì anh ấy càng ghét bỏ tôi.

Dù biết được kế hoạch của Lysandre, Héléna vội vàng đi báo cho Démétrius, cốt để làm cho anh chàng đau khổ, thế cho nên cả bốn người đã riêng rẽ mò vào khu rừng, hoặc là để tìm nhau hoặc là để theo dõi nhau.

Héléna trước tiên gặp Démétrius và bất chấp những lời cự tuyệt của Démétrius, vẫn đi theo van vỉ chàng trai. Obéron nghe lọt lời họ nói và ra lệnh cho Puck nhỏ lên mi mắt của anh chàng người Athênes sắt đá kia vài giọt nước thần. Puck đi khắp nơi mới tìm ra được anh chàng thanh niên Hy Lạp ngủ say và hắn thực hiện đúng lời chủ bảo. Nhưng than ôi! Chàng thanh niên ngủ say mà Puck gặp lại là Lysandre; khi chàng tỉnh giấc thì thấy Héléna lạc đường đang lần bước theo con đường hẻm và đang khóc sướt mướt. Ngay lập tức, chàng thấy bùng dậy một tình yêu điên dại đối với Héléna mà trước đây chàng ruồng bỏ. Bất chấp những lời chê trách của Héléna (vì nàng không thể tin là Lysandre thành thật, nghĩ rằng chàng chế giễu mình một cách độc ác) chàng vẫn đeo đuổi nàng với những lời tỏ tình nồng nàn trong khi đó lại ruồng rẫy Hermia, cô đơn và bị bỏ rơi. Và thế là họ cùng hớt ha hớt hải đuổi theo nhau chạy dưới những hàng cây. Hermia bị ám ảnh bởi Démétrius, Démétrius bởi Héléna, Héléna bởi Lysandre, Lysandre bởi Hermia, tất cả đều tuyệt vọng vì không được yêu, tất cả đều khốn khổ vì được một người mà mình căm ghét trở lại yêu mình.

Chẳng mấy chốc Obéron đã nhận ra sai lầm của Puck và trách mắng sự vụng về của hắn, nhưng hắn lại tự bào chữa:

- Chỉ có số phận mới điều khiển được các biến cố! Hắn được lệnh phải đưa gấp Héléna đến, trong khi Obéron nhân lúc Démétrius vì quá mệt, ngủ say, phù phép đôi mắt của chàng ta. Và khi bùa mê đã tác động, đến lượt nàng Héléna lại đứng giữa hai kẻ tình nhân đờ đẫn, sẵn sàng công kích lần nhau để tranh được cô gái mà mới hôm qua họ còn ruồng bỏ. Hermia, thấy rõ được tình thế mới, nổi giận và lên án Héléna người bạn gái của mình, phản bội và nham hiểm. Cả hai cô đều bực tức và lớn tiếng công kích lẫn nhau, cả Lysandre và Démétrius đều say đắm Héléna, trong khi cô nàng vừa bị xúc phạm, vừa khổ tâm, nhắc lại với Hermia những kỷ niệm xa xưa. Nàng trách:

- Bạn đã quên mọi thứ rồi sao? Quên tình bè bạn của chúng ta ở nhà trường, sự ngây thơ con trẻ của chúng ta khi chúng ta cùng thêu chung một bông hoa theo cùng một mẫu, khi chúng ta cùng ngồi trên một chiếc gối, cùng hát một bài hát theo cùng một giọng như thể bàn tay chúng ta, con người chúng ta, tiếng nói chúng ta và tâm hồn chúng ta thuộc về cùng một hình hài duy nhất; chúng ta đã từng lớn lên như hai quả anh đào sinh đôi, thế mà hôm nay bạn lại hùa với hai kẻ đàn ông kia nhạo báng và nhục mạ tôi sao? Bạn đã kích động Lysandre theo tôi sát gót, mỉa mai ca tụng đôi mắt và sắc đẹp của tôi! Bạn lại xúi dục một người tình khác của bạn là Démétrius cho đến giờ phút chót vẫn còn hắt hủi tôi, quay ra gọi tôi là nữ thần, là tiên nữ, là kỳ quan thiêng liêng và hiếm có, là sắc đẹp tuyệt vời và vô giá! Vì sao vậy? Nếu như tôi không duyên dáng bằng bạn, không được may mắn trong tình trường, bị khốn khổ đến mức này, yêu mà không được yêu, thì đúng ra bạn phải thương hại tôi, chứ sao lại khinh bỉ tôi!

Nhưng về phần mình, Hermia lại cho đó là một màn hài kịch làm cho nàng thêm điên tiết và thế là tất cả tranh nhau tặng cho nhau những lời thóa mạ hoa mỹ nhất. Lysandre đánh giá người vị hôn thê cũ của mình là “đồ thối”. Héléna gọi Hermia là “con bù nhìn”. Hermia tuyên bố lại rằng nếu điều đó là để ám chỉ cái khổ người không lấy gì làm cao lắm của nàng, thì nàng cũng không đến nỗi quá hèn để cho móng tay nàng không móc được mắt người tình địch, cao như cây cột mỡ, như cái cột buồm!(4)

Héléna thì van nài:

- Xin đừng để con ranh đó nó đánh tôi. Khi nó nổi giận, nó đanh đá và khôn ranh, đó là một con chồn con khi nó còn đi học.

- Tống cổ nó ra khỏi đây ngay cái con lùn loắt choắt, cái đồ hột cườm, hột mít!(5) –Lysandre hăm dọa như vậy đối với người mà khoảnh khắc trước đó, chàng còn hết mực tôn thờ.

Còn Démétrius thì nổi đóa, vì chỉ có chàng mới có quyền yêu Héléna và đứng ra bảo vệ nàng! Cả hai anh chàng đi đến chỗ ẩu đả với nhau trước mặt các cô nàng sững sờ nhưng không thể nào hòa giải với nhau. Quả là con quỷ Puck đã hành động rất khá!

Nhưng Obéron vẫn để mắt đến: một đám sương mù dày làm tối cả đêm sao; Puck vừa trêu chọc vừa khiêu khích, lần lượt bắt chước giọng nói của hai chàng tình địch, lôi họ, người này cách rất xa người kia, đến nỗi cuối cùng mệt quá, cả hai nằm vật xuống đất và lại ngủ li bì. Obéron hào hiệp đã ra lệnh cho Puck vắt vào mắt Lysandre nước nhụy của một loại cỏ thần, nó dẹp đi mọi ảo mộng của Lysandre và làm cho chàng quên đi cuộc phiêu lưu vừa rồi.

Vua của các tiên nữ, Obéron, bèn nói:

- Lúc bọn họ tỉnh dậy, cả cái màn kịch dị thường này, đối với họ sẽ là một giấc mộng vô bổ, một ảo giác mà thôi; họ sẽ trở về Athênes, trở lại với sự giao lưu tình cảm bạn bè với nhau cho đến lúc chết. Về phần ta, ta sẽ đi gặp hoàng hậu của ta. Ta sẽ hóa giải phù phép cho đôi mắt của nàng, nàng sẽ nhận ra sự nhầm lẫn của mối tình say đắm của nàng đối với con quái vật mà nàng si mê, và bình an sẽ được lặp lại ở mọi nơi. Nào hãy nhanh lên, chúng ta có thể kết thúc công việc này trước khi trời sáng.

Puck và Obéron đi đến chỗ đám cỏ, nơi bác Bottom đang nằm lăn lóc ra đấy và Titania đang nghịch ngợm kết một tràng hoa quanh đôi má lông lá của bác, những bông hoa đẫm sương như muốn khóc vì thất sủng.

Obéron nhẹ nhàng trách cứ Titania và Titania xấu hổ, đã xin chồng tha lỗi bằng những lời lẽ dịu dàng và vâng phục. Obéron bèn đòi thằng bé Ấn Độ mà Titania lập tức trao cho.

- Bây giờ, ta sẽ sửa chửa cái sai lầm tệ hại của đôi mắt nàng –Obéron quyết định- Này, Puck, chú sẽ cất đi cái sọ lừa nó đã thay hình đổi dạng người thợ thành Athênes này, để cho hắn có thể cùng với những người thợ khác trở về thành phố và không còn nghĩ gì đến những biến cố của đêm nay, hoặc có nghĩ đến thì cũng như là một cơn ác mộng khủng khiếp thôi… Này, Titania –và Obéron lấy một lá cỏ chạm vào mặt nàng- hãy tỉnh lại đi, hỡi hoàng hậu thân thương của ta!

- Obéron yêu quí của em –nàng thở dài- em đã có những ảo ảnh ghê ghớm làm sao! Hình như em đã si mê một con lừa!

- Đây này, đây là người tình của em! Ông vua thích thú nói.

- Làm sao những việc như vậy có thể xảy ra? –người phụ nữ khốn khổ hỏi lại- Bây giờ thì em phát khiếp lên!

Puck nhanh nhẹn cất đi cái đầu lừa ra khỏi đầu bác Bottom và bảo;

- Khi nào bác tỉnh lại, bác hãy nhìn bằng đôi mắt của một thằng ngốc, tức là bằng chính đôi mắt của bác vậy.

Bây giờ rạng đông ló dạng, đêm hạ chí, đêm ngắn nhất trong năm, cái đêm thần diệu sắp qua; tất cả các bóng ma trong đêm tan ra và biến đi. Obéron trở lại hòa thuận, khuya hôm sau, họ sẽ đến khiêu vũ mừng đám cưới của công tước Thésée, và hạnh phúc sẽ tràn trề vì người ta sẽ gả Héléna cho Démétrius và Hermia cho Lysandre. Mặt trời lên cao, người ta nghe tiếng sủa của bầy chó săn của Thésée, thường dậy rất sớm. Démétrius nói;

- Tất cả những biến cố vừa qua giống như những vật nhỏ nhoi hoặc giống như những rặng núi xa mờ trong sương mù. Còn bác Bottom thì ấp úng:

- Trong giấc ngủ, tôi vừa có một ảo ảnh hiếm có và kỳ diệu nhất! Ôi chao! Tôi đã có một giấc mơ tuyệt vời! HÌnh như tôi là…hình như tôi đã…

“Người nào muốn đứng ra giải thích cái giấc mộng này, người ấy chỉ là con lừa! Mắt con người không hề nghe gì, tai con người không hề thấy gì, lưỡi con người không thể nào nói lên được thành lời cái giấc mộng của tôi là gì!(6). Ôi chao! Cái giấc mộng của tôi!”

Chính cái chùm nhiều ảo tưởng và hảo huyền đó đã làm nên giấc mộng một đêm hè.

Chú thích:

1) A-ten: thành phố, thủ đô Hy-lạp

2) Shakespeare mượn tên những nhân vật này trong thần thoại Hy-Lạp

3) Câu chuyện tình bi thảm giữa Pyrame, một thanh niên ở Babilone với nàng Thisbé.

4) Nguyên văn: như cây tháng năm

5) Nguyên văn: Hạt sồi

6) Bác Bottom lẫn lộn các chức năng của các giác quan.

Hamlet,Hoàng Tử Đan Mạch

Hoàng tử Hamlet, con vua Đan Mạch, được vua cha gửi sang trường đại học Wittemberg, nước Đức, để hoàn tất việc học. Đó là một thiếu niên tài trí, một trang dũng kiệt, một văn nhân tao nhã, đóa hoa thơm và nguồn hy vọng của vương quốc. Nhưng trước khi khóa học chấm dứt, chàng bị triệu hồi về nước vì nhà vua vừa đột ngột băng hà. Hamlet buồn khổ nhiều, bởi chàng rất mực yêu mến cha.

Đau đớn và sầu thảm suốt cuộc hành trình, khi về đến lâu đài ở Elseneur(1), chàng thấy hoàng hậu Gertrude, mẹ chàng đã tái giá. Trước khi đôi giày bà mang để tiễn đưa người chồng cũ kịp mòn, trước khi hai tháng trôi qua đủ làm khô nước mắt, bà đã lấy em trai của nhà vua quá cố.

Hoàng tử Hamlet không ưa chú mình tí nào, ông ta khác xa người cha yêu quý mà chàng giữ mãi hình ảnh trong tâm khảm. Tâm hồn chàng không chịu nổi sự lãng quên mau chóng đó. Tuy nhiên, triều đình đón chàng rất tưng bừng. Nhà vua mới không cho phép chàng quay lại trường đại học, muốn giữ lại bên cạnh mình vị thái tử của vương quốc rất được mẹ quý mến, đã khuyên chàng nên sớm nguôi ngoai, bởi vì cha chết trước con cũng là điều tự nhiên thôi, và để tôn vinh chàng, nhà vua vừa uống rượu mừng sức khỏe chàng, vừa ra lệnh bắn đại bác.

Nhưng Hamlet vẫn u sầu và sửng sốt khi một người bạn cũng về Đan Mạch dự đám tang, và cũng như chàng, bị bất ngờ vì gặp hôn lễ, đến báo cho chàng hay một việc lạ kì. Mỗi đêm các sĩ quan phòng vệ sân trước của lâu đài ở Elseneur đều trông thấy một hồn ma lẩn khuất, võ trang từ chân đến đầu, thơ thẩn đến lúc gà gáy sáng mới biến mất. Horatio đã thức rình xem và tận mắt trông thấy; qua bộ áo giáp và nhất là qua đôi mày nhíu lại, anh đã nhận ra nhà vua quá cố. Cả lính gác, cả Horatio nữa đều khiếp hãi, không ai dám nói chuyện với ngài. Hamlet, xúc động mãnh liệt, bảo bạn hãy giấu kín sự việc lạ lùng đó và ngay đêm sau, khoảng mười một giờ đến nửa đêm, chàng thấp thỏm đợi chờ hồn ma xuất hiện.

Trên khu sân rộng băng giá, hắt hiu gió bấc, vị hoàng tử trẻ ngồi chờ giữa lúc kèn và tiếng đại bác báo hiệu rằng giữa tiệc, vị vua Claudius vừa nốc cạn bình rượu chát xứ Rhin. Mười hai giờ vừa gõ, hồn ma mặc áo giáp, xanh xao và đờ đẫn xuất hiện trước mặt chàng. Hamlet run lẩy bẩy vì được gặp lại cha, vội khẩn:

- Dẫu rằng người là vong linh hay oan hồn, ý định của người hiểm độc hay nhân ái, ta, Hamlet hoàng tử Đan Mạch, gọi ngươi là vua cha! Ôi! Hãy trả lời ta! Tại sao xương cốt người có thể sống dậy? Tại sao mộ phần lại hé cánh cửa cẩm thạch nặng nề cho người thoát ra? Tại sao người đứng đó, cái tử thi mang khí giới từ chân đến đầu, khiến ta kinh hoàng dưới ánh trăng, vì ta bị ám ảnh bởi những ý tưởng từ bên kia cõi chết?

Thoắt cái, hồn ma lôi chàng đi, và mặc dù khiếp sợ, Hamlet vẫn bước theo, buông xuôi cho định mệnh, rời khỏi những người bạn đang kinh hãi vì sự bồng bột của chàng. Hồn ma dừng lại nói:

- Ta là vong hồn cha của con bị hình phạt, ban đêm thì phải lang thang vất vưởng đó đây, và ban ngày thì bùng cháy cho đến khi đền xong tội lỗi. Nếu ta kể con nghe về ngục thất của ta, lòng con sẽ tan nát và con sẽ táng đởm kinh hồn. Nhưng tiết lộ với đôi tai phàm tục về chốn vĩnh cửu cũng chẳng ích gì. Hãy nghe đây! Ôi! Hãy nghe đây! Nếu con vẫn thương cha –và Hamlet rên rỉ, kêu trời- hãy báo thù cho cha đối với con quỷ đê tiện và vô luân đó.

Hồn ma kể lại cái chết tức tưởi của mình. Đứa em khốn nạn đã đầu độc ngài, lúc ngài thiu thiu ngủ trong vườn, đoạt cả vợ và ngai vàng, đưa ngài sang thế giới bên kia, hồn đầy tội lỗi, không kịp sám hối, không lễ rửa tội. Ngài van nài Hamlet hãy chấm dứt sự kiện ô nhục đó, hãy cứu con mồi đáng thương khỏi bàn tay sát nhân, nhưng tuyệt đối không được đụng đến mẹ, cứ để mặc thượng đế trừng phạt bà và lòng hối hận cấu xé bà. Rồi thấy ánh sáng đom đóm nhạt dần, vừng đông sắp ló dạng, hồn ma biến mất sau khi nhắc lại:“Vĩnh biệt, Hamlet, hãy nhớ đến cha!”

Hình như đất trời rung chuyển quanh Hamlet khi chàng nghe tiết lộ câu chuyện bi thảm đó. Bao kỉ niệm phù phiếm, bao ý đẹp lời hay trong sách vở và những ấn tượng về một thời quá khứ vàng son, tất cả những gì tuổi trẻ đã hấp thụ, chợt nhạt nhòa đi và biến khỏi ký ức; Trong tâm não chàng chỉ còn lại vỏn vẹn một lời thề sắt đá: vâng lời hồn ma và không được quên lời dặn.

Đối với lũ bạn tò mò, chàng không giải thích gì, chỉ nói:“Ta là một kẻ xấu số, ta phải đi cầu nguyện đây!”. Chàng buộc các bạn phải thề trên lưỡi kiếm của chàng là họ sẽ giữ kín mọi chuyện trong khi từ lòng đất vọng lên tiếng nói vang rền:“Hãy thề đi!”.

Rồi trước sự kinh ngạc của bạn bè, Hamlet nói thêm:“Còn biết bao điều trong trời đất mà triết học của các bạn chưa hề với tới!”. Bản thân chàng cũng rất hoang mang, bởi chàng chưa rõ điều hồn ma nói có đúng là sự thật không và chàng trù tính sẽ bí mật tìm ra manh mối vụ án. Định mệnh khắc nghiệt đã đặt lên đôi vai gầy yếu của chàng một nhiệm vụ nặng nề: tìm ra sự thật và báo thù.

Bỗng nhiên có tiếng đồn lan khắp triều đình rằng hoàng tử Hamlet đã đổi hẳn tính nết: trang phục xộc xệch, áo mở phanh ngực, chàng đi lang thang, tất giày lem luốc bẩn thỉu, dây buộc cẩu thả, mặt mày tái xanh, bước ngả nghiêng với cái nhìn ảo não, như thể chàng vừa từ địa ngục thoát ra để gieo kinh hoàng cho con người; thỉnh thoảng chàng dừng lại, đăm đăm nhìn một khuôn mặt tình cờ bắt gặp, rồi thở dài, loạng choạng bước đi, đờ đẫn và ngơ ngác. Chẳng ai nhận ra chàng nữa, kể cả những bạn cũ hay quan thị vệ Polonius và tiểu thư Ophélia dịu hiền mà Hamlet vẫn thương yêu; hoàng hậu, mẹ chàng và vua Claudius, chú chàng, cũng thế. Nhà vua nghĩ –hay giả vờ nghĩ, và khối người e ngài không hề lầm - rằng hoàng tử trẻ bị khủng hoảng tinh thần bởi quá sầu muộn vì cái chết của vua cha. Đức vua và hoàng hậu giao cho hai người bạn thời thơ ấu của chàng là Rosencrantz và Guildenstern nhiệm vụ an ủi chàng, nếu có thể, và nhất là tìm hiểu chàng. Nhưng Hamlet nhanh chóng hiểu ra cái lý do đích thực khiến chúng đến với chàng, nên liền tuôn ra với chúng những lời lẽ điên rồ, hai nghĩa. Theo chàng, Đan Mạch là một nhà ngục với ngục tối, xà lim và vọng canh; chàng có thể chui vào vỏ trái hồ đào và từ đấy, có thể xem mình như chúa tể nhiều lãnh thổ bao la… cùng vô vàn những điều phi lý khác, nhưng chàng luôn tỏ vẻ hết sức trân trọng và lịch sự đối với hai người bạn. Và bởi chàng thú nhận rằng mình đã mất hết niềm hứng khởi và xao lãng mọi cuộc luyện tập, rằng chàng rất u buồn và phiền muộn, hai người bạn mới lưu ý chàng về đoàn hát mà trước đây chàng vẫn thích, vừa đến lâu đài. Trong lúc bàn tán về thành tích của nhóm kịch sĩ này so với các đoàn hát khác, Hamlet chợt nảy ra một ý định kỳ quặc, phù hợp với tâm trạng bối rối của chàng. Chàng tiếp đón niềm nở gánh hát rong, bàn luận về các vai trò và diễn viên, muốn được thưởng thức tức khắc cái trường đoạn mà chàng thích thú nhất –câu chuyện trong đó chàng Enée(2) kể cho nữ hoàng Didon(2) nghe người ta đã giết chết đức vua già Priam ra sao- rồi chàng nhờ quan thị vệ Polonius trông coi xếp đặt cho thỏa đáng việc ăn ở của đoàn hát. Sau đó, một mình với trưởng đoàn, hoàng tử yêu cầu hắn ta trình diễn một vở do mình chọn lựa, “Cái chết của vua Gonzague” và chen vào đó độ mười hai câu thơ do chàng sáng tác.

Bởi chừng hoàng tử thấy đó là một thử thách quyết định. Vở tuồng, do chàng sửa đổi, sẽ diễn lại vụ mưu sát cha chàng chính xác đến nỗi, chỉ cần nghe thôi, bọn thủ phạm cũng không thể nào che giấu xúc động và như thế, buổi trình diễn chắc chắn sẽ là cơ hội để chàng bắt chộp được lương tâm nhà vua. Vì Hamlet vốn yếu đuối và đa cảm vẫn chưa tin hẳn những lời nói của hồn ma, chàng nghĩ rằng vong hồn ấy biết đâu chẳng hiểm độc, và chỉ tìm cách đày đọa chàng mà thôi. Với ý chí tê liệt, tâm hồn mơ mộng, chàng nguyền rủa tội ác, nhưng không dám ra tay trừng phạt, khinh miệt kẻ sát nhân nhưng chẳng có can đảm vạch mặt nó, thiếu quyết tâm báo thù, tự an ủi mình bằng lời nói hơn là hành động, đến nỗi cuối cùng phải buộc tội hồn ma để bào chữa cho sự bất lực của bản thân mình.

Trong khi đó, mọi người đều rắp tâm tìm hiểu nguyên nhân sự điên loạn hiển nhiên và ngày càng trầm trọng của hoàng tử Hamlet. Polonius, cha cô gái đẹp tuyệt trần Ophélia, ngỡ như mình đã hiểu ra. Với tính cách một người cha thận trọng, ông ra lệnh cho con gái đừng nghe chuyện, cũng đừng nhận tặng vật gì của Hamlet, vị quân vương tương lai đó không thể nào làm chồng nàng được. Nhận thấy hoàng tử hoàn toàn mất trí, ông cho rằng tình yêu bị hất hủi đã khiến chàng ngây dại và đó chẳng phải cái gì khác hơn là một cơn điên loạn vì tình. Ông vội chạy đi báo cho đức vua và hoàng hậu về điều mình vừa phát hiện, thế là cả bọn quyết định bày cách thử chàng. Người ta đặt cô Ophélia dịu hiền, với quyển sách mở rộng trước mặt, -để cho việc nàng ngồi một mình dễ chấp nhận hơn- trong một hành lang mà Hamlet vẫn thường lui tới trầm mặc. Rồi nhà vua và Polonius nấp sau một bức tường, rình nghe cuộc trò chuyện của đôi lứa để có thể khẳng định cơn điên của hoàng tử có phải là do thất vọng vì tình không. Chẳng mấy chốc Hamlet bước vào, đi chậm rãi, vừa lẩm bẩm những câu triết lý theo thói quen, nghĩ đến những hồn ma bóng quế và ranh giới ngăn cách người sống với kẻ chết:

- Tồn tại hay không tồn tại, đó là vấn đề. Chết, ngủ! Chẳng có gì hơn. Có thể nói giấc ngủ chấm dứt mọi thống khổ mà xác thân phải chịu đựng! Chết, hay ngủ. Ngủ, là nằm mơ, có lẽ. Ừ, câu hỏi chính là ở đó. Cơn mơ nào sẽ đến với ta trong giấc ngủ triền miên của cái chết? Đó là điều buộc ta phải suy nghĩ trở trăn. Mấy ai thích gánh chịu sự khinh miệt của người đời, những nỗi bất công, những điều sỉ nhục, nỗi đau khổ của tình phụ khi người ta có thể tự tìm đến với bình yên thanh thản bằng một nhát dao găm? Mây ai muốn rên siết và đổ mồ hôi dưới gánh nặng của một kiếp sống nhọc nhằn mà lại chẳng có điều phải sợ hãi sau khi lọt vào cõi chết, cái xứ sở xa lạ mà chẳng du khách nào đó lại được trở về!

Rồi chàng nghĩ rằng sự hèn hạ của người đời chẳng qua là do sợ hãi những điều chưa biết. Đôi mắt dịu dàng của Ophélia có nghĩa gì trước những vấn đề khắc khoải đó? Tuy nhiên, khi trông thấy nàng, chàng cũng nhã nhặn chào và đứng lại trò chuyện. Có thể chàng ao ước được nàng an ủi chăng? Nhưng vì hờn giận, hoài nghi, chàng thốt lên những lời cay đắng khiến cô gái đáng thương kinh hoàng; chàng không tin ai hết, kể cả nàng, dù trong trắng và dịu hiền là thế. Rồi hồi tưởng lại quá khứ, chàng nói thật phũ phàng:

- Ngày xưa, tôi đã từng yêu tiểu thư.

- Quả thực, thưa ngài, ngài đã khiến tôi tin như thế.

- Lẽ ra tiểu thư chẳng nên tin tôi, bởi tôi không còn yêu tiểu thư nữa.

Rồi chàng nói đến những điều xấu xa bằng mấy lời bóng gió khó hiểu:

- Hãy vào tu viện đi, vào tu viện đi, và nhanh lên nào. Tất cả chúng ta đều là những kẻ đểu giả quá đỗi; chẳng nên tin một ai trong chúng ta cả. Vĩnh biệt!

Và chàng bỏ mặc cô gái tội nghiệp, sững sờ khiếp đảm, cô tự nhủ thầm: “Ôi! Hỡi những quyền lực thiêng liêng, hãy trả lại lý trí cho chàng! Bất hạnh thay cho tôi, phải nhìn thấy vẻ đẹp tuyệt vời của thanh xuân bị hủy hoại vì điên loạn!”.

Nhà vua hiểu rõ căn bệnh mất trí của người cháu nên lo lắng tột độ, ngài quyết định tức khắc đưa chàng rời khỏi Đan Mạch và gửi chàng sang nước Anh với một sứ mệnh. Nhà vua cho rằng cuộc hành trình, mặt biển, với những khung cảnh mới lạ diễn ra trước mắt sẽ xua tan nỗi sầu muộn và những định kiến của chàng nhưng cái điều mà tên phản trắc không nói ra ấy là cuộc hành trình phải được tổ chức như thế nào để Hamlet không bao giờ còn quay lại nữa. Tuy nhiên, vua Claudius còn phải chờ hoàng hậu gặp mặt con, sau buổi kịch, để cho bà tìm cách làm cho con mình thổ lộ nguyên nhân nỗi sầu khổ nó vẫn ấp ủ trong lòng, mới loan báo dự định đó. Tên quan thị vệ Polonius vừa thất bại trong mưu đồ của hắn, ra vẻ xun xoe rối rít xin lãnh phần rình mò cuộc tiếp xúc của hai mẹ con.

Đêm hát đã chuẩn bị bắt đầu. Cả triều đình đều đến dự trong lễ phục long trọng, mỗi người ngồi theo chức vị của mình, thành hình vòng cung quanh hoàng hậu và đức vua, ngự trên ngai đối diện với bọn kịch sĩ. Sau khi nhắc lại những câu thơ cho các diễn viên -điều mà Hamlet quan tâm hơn cả là mọi người phải nghe thật rõ- chàng từ chối chỗ ngồi vinh dự bên cạnh mẹ, bởi chàng muốn quan sát tường tận nét mặt nhà vua. Hơn nữa, lần đầu tiên chàng đã tiết lộ phần nào những nỗi ngờ vực của mình cho Horatio biết, để anh ta có thể giúp chàng dò xét sắc diện của tên phản bội. Hoàng tử như muốn đùa bỡn, đến ngồi dưới chân nàng Ophélia dịu hiền, phía cuối vòng cung. Từ đó, đưa mắt về phía mẹ chàng nói:

- Hãy xem nét mặt hớn hở của mẹ tôi kìa, cha tôi chỉ mới mất hai giờ thôi đấy!

Nghe thế, cô bé hồn nhiên Ophélia, ngây thơ trả lời:

- Không đâu! Thưa ngài, đã hai lần hai tháng rồi đấy chứ!

- Sao, lâu thế cơ à! –Hamlet chế giễu- chết đã lâu thế mà chưa bị lãng quên! Thế thì hy vọng rằng ký ức về một bậc vĩ nhân có thể sẽ không phai mờ sau khi chết sáu tháng, nhưng Thánh mẫu ơi! Muốn thế, người ấy phải xây dựng bao nhiêu nhà thờ!

Suốt màn kịch câm và đoạn mở đầu, mọi người lặng im phăng phắc! Rồi vở kịch khởi diễn. Trên sân khấu, một ông vua và một hoàng hậu đối thoại bằng thơ; còn dưới này Hamlet oang oang giải thích cốt truyện cho Ophélia nghe. Người ta thấy cảnh vị vua già nhu nhược được bà vợ xảo quyệt ru ngủ bằng những lời thề nguyền chung thủy, rồi ngay sau đó, bị kẻ đồng lõa với bà đầu độc. Đúng lúc đó, vua Claudius đứng bật dậy, bước nhanh ra khỏi phòng và giữa sự nhốn nháo liền sau đó, Hamlet cược với Horatio một nghìn lirve rằng, hồn ma đã nói đúng, bởi vì chỉ mỗi tiếng “đầu độc” thôi, đủ khiến tên sát nhân phải bỏ đi.

Trước khi Hamlet kịp trấn tĩnh, mẹ chàng cho gọi chàng đến bên bà, không quên nói với Rosencrantz và Guildenstern vài lời cuồng dại, diễn tiếp vai trò mà chàng vẫn đặt ra cho mình. Chàng chua xót lẩm bẩm một mình:

- Bọn họ rồi sẽ biến ta thành kẻ điên mất, vì cứ buộc ta phải giả điên mãi thế này. Hãy đi tìm mẹ ta vậy! Đã đến giờ của những phù phép về đêm, giờ mà các nghĩa trang nhả ra những người chết và địa ngục thải uế khí tràn lan mặt đất. Ôi! Tim ta ơi! Hãy đừng đánh mất bản tính của mình! Đừng bao giờ để tâm hồn một Néron(3) len lỏi vào giữa ngực ta. Cứ tàn nhẫn đi, nhưng đừng vô luân. Miệng ta cứ phóng ra toàn dao găm, nhưng tay ta sẽ không hề động đến một ai.

Polonius đến núp sẵn sau bức màn để rình nghe cuộc đối thoại giữa hoàng hậu và con trai bà, bởi vì như ông ta tâu với nhà vua -giờ đây đã nhất quyết thanh toán hoàng tử, tốt hơn là để một người khác không phải là mẹ, tự nhiên phải thiên vị con mình- đến nghe lén những điều mà câu chuyện có thể tình cờ để lộ ra. Còn lại một mình, nhà vua lên tiếng cầu nguyện, cố ăn năn và hối tiếc tội ác đã gây ra, nhưng vẫn không thể được, bởi vì chẳng phải là ông ta đang thụ hưởng thành quả do tội ác của chính ông ta gây ra mang lại đó sao? Trong lúc ông ta quì gối, kêu gọi thiên thần cứu rỗi, thì Hamlet lặng lẽ bước vào, tính mạng kẻ thù kể như nằm trong tay, chàng có thể mặc tình hành động, nhưng chàng vẫn còn chần chừ, và cứ mãi quẩn quanh với mình.

- Kìa, hắn ta đang cầu nguyện! Ta có thể khử hắn trong lúc này. Nhưng như thế, hắn sẽ được lên thiên đàng! Báo thù mà như thế ư? Đó là điều cần nghĩ lại. Sao! Tên vô lại đã giết cha ta giữa lúc cha ta đang trong tình trạng tội lỗi nghiêm trọng, và theo như ta biết, những tội lỗi ấy đè nặng trên người. Thế mà ta, đứa con duy nhất, ta lại đưa tên phản trắc này lên thiên đàng, giữa lúc tâm hồn hắn thanh khiết, khác nào hắn được chuẩn bị tốt cho cuộc hành trình vào cõi chết! Không! Hãy dành cho hắn nhát gươm khủng khiếp hơn: ta sẽ hạ hắn khi nào hắn đang say sưa, mê ngủ, đang truy hoan hay lộng ngôn nghịch đạo. Để linh hồn hắn cũng bị đày đọa và đen tối như địa ngục mà hắn phải rơi vào!

Chính trong tâm trạng đó, chàng đến gặp mẹ. Chàng thốt lên những lời độc địa, rồi bất thình lình nghe có tiếng động sau bức màn, rút gươm ra đâm bâng quơ một nhát, vừa la lên:“Một con chuột!” rồi giết chết Polonius ẩn trong đó. Và chàng lại tiếp tục đay nghiến mẹ bằng những lời trách móc hung hăng, dẫn bà đến trước chân dung của hai anh em, buộc bà phải so sánh, làm tình làm tội bà đủ điều; bỗng nhiên hồn ma hiện ra, rồi cất lên tiếng nói:

- Con ơi! Đừng quên cuộc viếng thăm của ta không nhằm mục đích nào khác hơn là nung nấu cái ý chí báo thù giờ đây hầu như đã nguội lạnh trong con! Nhìn mẹ của con kìa: bà ấy và tâm hồn bà ấy đang cấu xé nhau. Con hãy can thiệp vào cuộc cấu xé đó đi. Chính những kẻ yếu đuối nhất mới là những kẻ mà trí tưởng tượng hoạt động mạnh nhất. Hamlet! Hãy nói với mẹ con đi.

Nhưng Hamlet nhìn trân trối vào khoảng không, tóc dựng ngược vì khiếp đảm, cố chỉ cho hoàng hậu thấy hồn ma, nhưng vô ích.

- Hỡi các vì thiên sứ, hãy che chở và bao phủ ta bằng đôi cánh của các ngươi Ngài, ngài kìa! Hãy nhìn ánh mắt nhợt nhạt của ngài. Ngài khiến đá cũng phải mủi lòng. Hãy nhìn kìa! Hãy nhìn bước chân ngài xa dần như thế nào. Đó là cha ta hệt như khi người còn sống. Hãy nhìn kìa! Người vừa bước ra khỏi cửa!

Hoàng hậu chẳng thấy gì cả, ngỡ chàng lại lên cơn điên loạn:

- Hamlet ơi! Con khiến mẹ tan nát cõi lòng!

Nhưng chàng vẫn nói mãi, tố cáo mẹ bằng những lời độc ác và thách bà cứ bảo với nhà vua về sự giả điên của mình rồi chàng đi ra, lôi theo cái xác của Polonius vừa tụng lên bài điếu văn sau đây:“Thực ra, lúc sống viên cố văn này là một thằng ngốc và ba hoa nhưng bây giờ hắn đã thật sự lặng thinh kín đáo và nghiêm trang rồi. Đi thôi, thưa ông! Thế là xong nhé! Chúc mẹ ngủ ngon!”.

Vụ sát nhân là bằng chứng sự điên loạn của chàng. Nhưng vì chàng được thần dân yêu mến, nên nhà vua chẳng dám đụng đến chàng ngay tại Đan Mạch. Vì vậy, viện cớ chàng đã trở nên nguy hiểm, Claudius thực hiện ý đồ đưa chàng sang Anh, kèm theo hai người bạn Rosencrantz và Guildenstern, với những lá thư niêm kín. Hoàng tử nghi ngờ có cạm bẫy, nên trong cuộc hành trình chàng tìm cách lấy trộm cái bọc đựng thư, và được biết có lệnh giết chàng ngay khi đến đất Anh, như một tên điên loạn không có khả năng trị vì. Chàng liền thảo lá thư khác, điền vào đấy lệnh xử tử không được trì hoãn những kẻ mang thư, rồi lục tìm trong túi ấn tín của cha, mẫu quốc ấn của nước Đan Mạch, khéo đến nỗi lá thư vẫn y nguyên như cũ khi chàng đặt trả trong bao. Hai ngày sau, một bọn cướp biển cặp sát tàu rồi ập lên giết sạch thủy thủ đoàn, chỉ tha chết cho mỗi hoàng tử, mà chúng hy vọng sẽ được lãnh tiền chuộc. Chẳng bao lâu sau đó, nhà vua nhận được thư của bọn thủy thủ báo tin ngày về nhanh chóng của vị hoàng tử đáng ghét; ông ta bèn nghiền ngẫm mưu kế mới; ông ta khơi gợi lòng thù hận của Laerte, con trai Polonius, khi về đến Elseneur hay cha mình bị giết chết và em gái là Ophélia hóa dại. Cô gái dịu hiền không thể cùng một lúc chịu đựng hai nỗi khổ đau quá lớn giày xéo lòng cô; sự ruồng bỏ của Hamlet và cái chết của cha nàng. Trong nhiều ngày, nàng thơ thẩn khắp các phòng trong lâu đài, kể lể với những người bạn âu sầu những chuyện đâu đâu, đôi khi hét lên, rồi hát nghêu ngao những bài trước đây nàng chưa hề dám hát. Nàng ôm trong tay nhiều bó hoa dại; thỉnh thoảng phân phát cho từng người tùy tâm trạng mỗi lúc. Nhưng hôm sau, nàng đến một cánh đồng ven dòng sông, ngồi dưới gốc một cây liễu soi bóng lá xanh trên mặt nước im lìm, nàng kết những tràng hoa kỳ dị với nào mao-lương, tầm-ma, hoàng cúc và với mấy cánh hoa dại màu đỏ thẫm thường gọi là hoa lồng đèn; rồi nàng lại muốn treo cái tràng hoa sặc sỡ ấy lên cành liễu. Nàng nhoài người tựa vào nhánh cây, cành liễu oàn xuống, và cô bé Ophélia trong trắng cùng với tràng hoa trượt dần xuống nước. Trong một lát, quần áo nổi lềnh bềnh giữ nàng trên mặt sông như một nàng tiên cá, và thật hồn nhiên, nàng vẫn cất lên những khúc hát cổ xưa. Nhưng xiêm y thấm ướt nặng dần, kéo nàng xuống và nàng chìm xuống đáy nước bặt tăm.

Khi hay cái chết bi thảm đó, Laerte bất bình và phẫn uất, ưng thuận cùng với nhà vua xếp đặt một cuộc so gươm, trong đó lưỡi gươm tẩm độc của hắn nhất định chạm vào người Hamlet. Để cho được chắc chắn hơn, nhà vua còn pha chế một cốc nước gớm ghiếc có thể vĩnh viễn làm đông đặc máu của người uống lúc khát. Họ tin chắc lần này chàng không thể nào thoát được.

Tuy nhiên, khi trở về, Hamlet không vội vã vào thành Elseneur, mà cứ quẩn quanh bên ngoài. Chàng dừng bước ở một nghĩa trang gần đó, nơi những người phu đào huyệt vừa đào vừa cười đùa, tán chuyện gẫu với nhau. Hamlet vấp những khúc xương mà cái xẻng vừa hất lên, lại bắt đầu suy tưởng về cái chết và sự sống:

- Cái sọ này đây –chàng nói với Horatio- xưa kia chứa đựng một cái lưỡi có thể ca hát. Như cái thỏi xương quái quỉ vừa khiến anh ngã lăn kia, chẳng khác nào là xương hàm của Cain(4) là kẻ đầu tiên phạm tội giết người. Cũng có thể đó là một cái đầu của một nhà chính trị, một kẻ tin rằng mình có thể đánh lừa cả Thượng đế. Và bây giờ, thế đấy, mặc cho dòi bọ chui rúc, lại phải nhận một nhát xẻng vào mồm. Như vậy là chế tạo ra những mảnh xương này chẳng tốn bao công sức cũng như chỉ có thể dùng chúng để chơi “ki”(5) thôi! Phần tôi, chỉ nghĩ đến xương của cha mình, đã thấy đau rồi.

Gã phu đào huyệt vẫn bỡn cợt, gã nghêu ngao những điệu dân ca vừa nêu lên những trò chơi chữ, vừa đào một cái huyệt mà theo gã nói, không phải cho một người đàn bà, mà cho một người đã từng là đàn bà. Gã khoe mình bắt đầu hành nghề đúng vào ngày cậu bé Hamlet ra đời và bây giờ thì cậu ta trở nên điên rồ và bị tống sang Anh quốc. Hamlet ớn lạnh cả mình, nhưng bị câu chuyện mê hoặc bèn hỏi: “Phải mất bao nhiêu năm, con người chôn dưới đất mới mục rã?”.

- Tám hay chín năm –gã kia đáp- cái sọ này đã nằm đây từ hai mươi ba năm. Đó là sọ của Yorick, tên hề của nhà vua.

- Than ôi! Tội nghiệp cho Yorick! –Hamlet kêu lên- Ta biết hắn, Horatio ạ. Đó là một chàng trai rất vui tính, trí tưởng tượng hết sức phong phú. Hắn đã nghìn lần cõng ta trên lưng, mà bây giờ chỉ tưởng tượng đến cũng đủ rợn tóc gáy! Ta buồn nôn quá! Kia là cặp môi ta đã hôn bao lần. Giờ đây còn đâu những lời bỡn cợt, những trò vui nhộn, những khúc hát, những câu bông lơn, từng gây ra những trận bão cười trong cung điện? Giờ đây, cũng chẳng còn những lời khôi hài nào để chế giễu cái nhăn nhó của chính người nữa. Ngươi đã phải hoàn toàn câm miệng lại rồi!

Và trong lúc chàng để mình phiêu diêu theo những tư tưởng thê thảm đó, một đám tang đi tới. Đó là một đam tang theo nghi thức trọng thể, có mặt đức vua, hoàng hậu và tất cả quần thần. Chàng trông thấy theo nhịp tiếng chuông ngân, trong trang phục trắng tinh, đầu kết vòng hoa trắng, tiểu thư Ophélia dịu hiền đã chết. Chàng thấy hoàng hậu vẫn tiếp tục rắc hoa lên quan tài và phủ những gì kiều diễm nhất lên thi hài cô gái kiều diễm và Laerte điên cuồng vì đau đớn, nhảy bừa xuống huyệt để hôn đứa em gái thân yêu lần cuối. Hờn ghen và tức giận, Hamlet nhảy bổ lên anh ta, và cả hai lăn xả vào cuộc ẩu đả ác liệt. Người ta phải nhọc nhằn lắm mới can họ ra được. Hamlet hét lên:

- Ta yêu Ophélia! Dù bốn vạn người anh dồn tất cả tình thương lại cũng không thể nào sánh nổi lòng ta yêu nàng!

Người ta tìm cách buộc chàng nín lặng, họ cố gắng hòa giải hai người, và hoàng hậu dắt con mình đi. Nhưng nhà vua vẫn chưa quên những mưu đồ đen tối của mình. Và ngày sau, một sĩ quan tự ý đến đề nghị cùng Hamlet một trận so kiếm với Laerte. Nhà vua đánh cuộc bằng sáu con ngựa Bắc Phi rằng con ghẻ của mình sẽ thắng cuộc, còn món cuộc của Laerte chỉ có sáu trường kiếm và sáu đoản kiếm kiểu Pháp với mọi thứ phụ tùng khác. Điều kiện trận đấu đã được qui định, nhà vua cho rằng Laerte không thể nào chạm được vào người Hamlet ba lần trong mười hai hiệp; còn Laerte thì đánh cuộc rằng mình sẽ đâm trúng chín lần. Nhà kiếm thuật lỗi lạc như sống dậy trong Hamlet và chàng quên khuấy trong một lúc nỗi mơ mộng của mình để chỉ nghĩ đến trận đấu.

Trận đấu được chuẩn bị rộn rịp và trọng thể với sự hiện diện của các vị quân vương. Trước khi bắt đầu, hai địch thủ nhã nhặn cam kết sẽ xóa bỏ hết mọi hận thù. Người ta chọn kiếm thật cẩn thận. Nhà vua quyết định rằng mỗi nhát kiếm đánh trúng của Hamlet sẽ được loan báo bằng một phát đại bác, và mỗi lần như thế, chàng sẽ được uống cạn một cốc rượu ngâm ngọc trai để tán thưởng chàng. Người ta sửa soạn nhiều bình rượu vang, còn tên gian trá thì hờm sẵn cốc rượu độc.

Hamlet nhanh chóng đâm trúng Laerte, nhưng say sưa vì trận đấu, chàng từ chối không uống và định mệnh ác nghiệt đã muốn rằng hoàng hậu bỗng dưng khát nước, vội cầm lấy và uống cạn cốc rượu độc, đúng vào lúc đến lượt Laerte chạm kiếm vào người Hamlet. Trong cơn hăng say, họ đổi kiếm cho nhau, và cả hai lần lượt trúng thương bởi lưỡi gươm có tẩm độc nên đều rỉ máu.

Lúc đó hoàng hậu bỗng ngã lăn ra, ai cũng ngỡ bà xúc động vì trông thấy máu, nhưng bà chợt hiểu ra, và kêu lên:

- Không, không, vì rượu đấy. Ồ! Hamlet, con thân yêu của mẹ, mẹ đã bị đầu độc.

- Bọn phản trắc! –Hamlet la lên- Hãy đóng tất cả các cửa lại! Có sự phản bội! Phải tìm cho ra từ đâu!

- Ở ngay đây thôi! –Laerte, bị lương tâm giày vò, nên thú nhận- Hamlet ơi! Ngài đã bị mưu sát. Chẳng có thuốc nào trên thế gian chữa nổi cho ngài, ngài chỉ còn sống khoảng nửa giờ thôi. Công cụ phản bội đang ở trong tay ngài đấy, gớm ghiếc và độc hại. Mưu kế hiểm ác đã hại cả tôi. Kiệt sức rồi, tôi sẽ quỵ xuống đây và chẳng bao giờ trở dậy nữa. Chính nhà vua, chính nhà vua đã gây ra mọi điều!

Lần này, Hamlet không chần chừ nữa. Chàng đâm tên vua phản bội một nhát kiếm tẩm thuốc độc rồi tưới rượu độc lên người hắn.

Thế là tất cả nạn nhân của nhau, đều ngã gục theo lời nói cuối cùng của Hamlet:

- Cái còn lại là sự im lặng!

Đối với chúng ta, phải chăng nên kết luận bằng nhận định của một trong những nhân vật:

- Có cái gì thối rữa trong vương quốc Đan Mạch.

Chú thích

1) Tên Đan Mạch là Hen-xin-giơ, một hải cảng của Đan Mạch. Ở đây có lâu đài Crông-bo (Kronborg) nơi Shakespeare dùng làm bối cảnh cho vở kịch Hamlet này.

2) Nhân vật trong vở kịch của nhà thơ Ý cổ đại La Mã Viêcgin (70-19 Trước CN)

3) Tên bạo chúa của La Mã cổ đại (37-68 trước CN) nổi tiếng vì đã ra lệnh đốt cháy thành Roma, đã giết mẹ, giết vợ.

4) Nhân vật trong kinh thánh, con của Adam và Eva, đã giết chết em của mình là Aben

5) Ki (quille): một trò chơi trong đó người ta dùng một quả bóng để quật ngã những quân “ki” làm bằng gỗ như cái chày con.

Macbeth

Sấm sét vang rền, những tia chớp lóe trong đêm tối. Đó là thời gian lý tưởng cho các mụ phù thủy hò hẹn nhau đợi giờ tàn cuộc chiến.

Người ta nghe thấy tiếng ầm ĩ của một trận đánh lớn: Macbeth, nam tước Glamis và Banquo, người chiến hữu, cùng chiến đấu bảo vệ mảnh đất Ecosse chống lại vua Na-Uy, được nam tước Cawdor, phản lại tổ quốc mình, trợ lực. Hạnh phúc thay cho Duncan, vua Ecosse, khi nhận được tin hai vị tướng can trường đã đè bẹp quân thù. Như “hai khẩu thần công nạp đạn, họ đánh tan tác bọn Na-Uy”; Macbeth đã sả làm đôi thủ lãnh bọn phiến loạn.

Trên vùng đất hoang um tùm thạch thảo, giữa cơn giông tố các mụ phù thủy tề tựu lại. Chúng gồm ba đứa quây tròn nhảy múa:“Ba vòng cho mày, ba vòng cho tao, thêm ba vòng nữa là chín”. Đột nhiên, chúng dừng lại. Macbeth và Banquo vừa đi trờ tới. Chúng giơ những ngón tay khẳng khiu, trơ xương lên và lần lượt nói:

- Chào Macbeth! Chào người, nam tước Glasmis!

- Chào Macbeth! Chào người, nam tước Cawdor!

- Chào Macbeth! một ngày kia, ngươi sẽ làm vua!

Macbeth run sợ. Banquo liền hỏi chúng. Anh cũng muốn biết vận mạng mình; với anh, chúng cũng nói, thoạt tiên với vẻ thần bí, sau đó thật rõ ràng:

- Nhỏ hơn Macbeth, tuy nhiên lại lớn hơn.

- Kém may mắn hơn Macbeth, nhưng lại may mắn hơn nhiều.

- Tổ phụ của nhiều vị vua, ngươi không phải là vua!

Những lời dự ước huyền bí đó thấm sâu vào tâm hồn Macbeth. Đến lượt mình, chàng định hỏi, nhưng ba nhân vật râu dài, môi xệ đã tan biến như sương khói. Họ không thể biết gì thêm nữa, và mỗi người trong bọn họ đều tự động nhắc lại lời tiên tri dành cho người kia:“Tổ phụ của nhiều vị vua”. Macbeth nhắc lại và sẽ không bao giờ quên. Banquo liền đáp:“Ngày kia, ngươi sẽ là vua!”

Hầu như điều dự đoán bắt đầu ứng nghiệm tức khắc. Đức vua khen thưởng chiến công hiển hách của Macbeth bằng cách ban tặng cho chàng tất cả di vật và chức tước của nam tước Cawdor, kẻ phản phúc đã bị xét xử và trừng phạt. Macbeth, quá xúc động, chẳng biết mình có phải là trò đùa của bọn yêu tinh quỉ quái không.

Tương lai có vẻ trải đầy hoa gấm, nhưng cõi lòng chàng rúng động, tóc chàng dựng ngược vì kinh hãi, một ý nghĩ giết người thoáng qua óc, chàng bất động và câm nín, cảm thấy cái ý tưởng khủng khiếp ấy đang lớn dần trong chàng, trong lúc Banquo cứ chế riễu cho rằng bạn mình đang bỡ ngỡ làm quen với địa vị mới “cũng vướng víu như những chiếc áo mới”.

Và sau đó, trước mặt đức vua cả tin, hân hoan bày tỏ sự biết ơn đối với chàng và yêu cầu lòng trung thành của chàng đối với người kế nghiệp. Macbeth nghĩ rằng chính kẻ này, thái tử Malcolm, mới là chướng ngại sẽ khiến chàng lao đao, hoặc là chàng phải làm bừa để vượt qua.

Ray rứt bởi những ý nghĩ đó, chàng cáo từ vua Duncan, về viết thư cho vợ, báo cho nàng hay chức vụ mới của mình, đồng thời với việc đứa vua sẽ hạ cố đến thăm và ngủ đêm tại nhà họ.

Phu nhân Macbeth được biết qua lá thư chồng, lời tiên tri của bọn phù thủy, cả chiến thắng và những danh vọng mới. Nàng đắn đo, cân nhắc, nàng hiểu rõ chồng mình và tham vọng của chàng, nhưng anh ta “tràn trề những tình cảm yếu đuối của con người”, chàng khao khát quyền uy, nhưng muốn chiếm nó một cách “chính trực”, chàng muốn thành đạt nhưng không chịu chơi trò gian lận. Và nàng nghĩ phải truyền sự can đảm của mình cho chồng và thúc đẩy chồng đến được với vận hội của chàng. Khi nàng biết rằng đức vua Duncan sẽ ngủ lại dưới mái nhà họ, nàng rùng mình trước những chết chóc, tiếng quạ kêu ai oán, báo hiệu đức vua đến, và khi Macbeth gặp vợ, cả hai quyết định nhúng tay vào tội ác, trước cả khi bàn bạc với nhau. Nàng hỏi:

- Chừng nào ông ta đi?

Chàng đáp:

- Ngày mai, theo như ông ta yêu cầu!

Và nàng chép miệng:

- Ôi! Chẳng bao giờ mặt trời thấy được cái ngày mai ấy!

Rồi, sau một lát im lặng: “Em phải lo chuẩn bị đón khách. Còn anh, anh hãy bày tỏ thái độ cương quyết, mọi cái khác cứ để mặc em”.

Cả hai kính cẩn tiếp rước đức vua nhân từ Duncan. Ngài hoan hỉ được trú ngụ trong nhà một chư hầu trung tín, rất thích thú vì không khí tươi mát và trong lành nơi chỗ ở của họ, những con chim én làm tổ trên dãy vòm cuốn. Người ta đốt đuốc, người ta tổ chức yến tiệc linh đình và nhạc kè ô-boa nổi lên rền rĩ. Macbeth không thể nào ngồi yên trong bàn tiệc. Chàng lẻn ra ngoài để trầm tư. Chàng tự nhủ mình nên tha cho nhà vua, vì chàng là hoàng thân, là kẻ thần dân của ngài, lại là chủ trọ nữa. Đức vua anh minh đức độ và nhân ái, bao nhiêu tính tốt biện hộ cho ngài. Nhưng bà vợ xộc tới nhận thấy chàng dao động yếu đuối, đã dùng lời cay chua xỉa xói chồng:

- Thế là trong hành động anh run sợ; còn trong ham muốn, anh lại tỏ ra dũng cảm? Anh mơ ước chiếm được ngai vàng để cho đời anh vinh hiển, mà lại cứ sống hèn nhát với chính mình! Anh khoe khoang dám làm tất cả những gì một người đàn ông có thể làm, rồi giờ đây, khi thời cơ đưa đến anh lại thối lui thay vì phải hành động!

- Nhưng nếu chúng ta thất bại thì sao? –Macbeth thốt lên một cách khiếp nhược.

- Thất bại à? Nếu anh không mềm yếu, làm sao hỏng việc được? Khi Duncan thiếp ngủ, em sẽ biết cách khiến hai tên cận thần rũ liệt vì rượu thịt, để chúng ngủ vùi một giấc nặng nề. Và ai cấm chúng ta đổ tội cho bọn võ quan say sưa đó?

- Tốt nhất –Macbeth đã tỉnh táo trở lại, nói thêm- là chúng ta vấy máu lên người bọn mê ngủ và sử dụng chính những con dao của chúng!

Phu nhân Macbeth còn tiên liệu cả việc phải la hoảng và kêu than thế nào trước thi thể người khách trọ bị thảm sát.

Đêm đã tới, khách đều an giấc, tặng vật của vua và viên kim cương ngài biếu, vị phu nhân đã cất kỹ. Macbeth ngồi đợi vợ mình trong sân lâu đài, ngay cửa cầu thang dẫn đến phòng vua Duncan. Chàng ngỡ như thấy con dao găm lượn lờ trước mắt, cán dao quay về phía tay chàng, máu nhỏ ròng ròng từng giọt, nhưng giờ đây chàng không do dự nữa, và tiếng chuông ngân lên báo hiệu mọi việc đã sẵn sàng, chàng men lên phòng đức vua.

Đứng ngay nơi cửa, phu nhân Macbeth chờ chồng quay xuống. Nàng lo lắng cho sự chậm trễ của chồng. Chẳng phải là nàng đã một mình bố trí hết đó sao, chuẩn bị các dao găm, hé mở các cửa và phục rượu cho bọn cận thần say khướt? “Nếu đức vua không phảng phất giống cha ta, -nàng nói- chắc ta sẽ tự làm lấy nốt.” Cuối cùng, Macbeth trở lại, tay đẫm máu, hoảng sợ vì tiếng cú kêu và dế gáy, khiếp hãi khi nghe bọn người hầu lâm râm cầu nguyện trong cơn mê ngủ, môi miệng giá lạnh chẳng thế nào thốt lên được tiếng: A-men! Chàng nghe như ai đó hét lên: “Đừng ngủ nữa! Glasmis đã giết chết giấc ngủ, vì thế Cawdor không còn ngủ nữa. Macbeth cũng không thể nào ngủ được nữa!” Chàng còn giữ con dao găm, nhưng không dám quay lên phòng đức vua. Chính phu nhân Macbeth phải lên vấy máu vào mặt và tay bọn cận thần, rồi đặt mấy con dao găm bên cạnh họ. Như thế, cả hai vợ chồng đều đã nhúng tay vào máu, khiến Macbeth cứ nhìn mà kinh hoảng.

- Bàn tay nào thế kia? Nước của cả đại dương chắc gì đã rửa sạch vết máu trên đó?

Vợ chàng bình thản trả lời:

- Tay em cũng một màu với tay anh thôi, nhưng em sẽ xấu hổ biết bao nếu có một quả tim yếu hèn đến thế! Lại đây, một tí nước cũng đủ cho ta xóa sạch hành vi vừa qua.

Rồi họ rút về phòng riêng, để chờ mọi người thức dậy và phát hiện cái tội ác ghê tởm.

Sáng sớm, Macduff phát giác ra vụ giết người. Anh kéo chuông báo động, tất cả đổ xô đến, và Macbeth, như một chủ trọ bất bình, vì có án mạng xảy ra ngay trong nhà mình, liền ra tay tàn sát bọn nội thần cho chúng câm miệng hẳn. Malcolm và Donalbain hai hoàng tử vội bỏ trốn sang Anh, “lánh xa cái nơi có dao găm giấu trong nụ cười con người”. Chẳng bao lâu sau, Macbeth vừa cảm thấy thoải mái trong tội ác, đã vu khống cho họ âm mưu giết cha. Hắn khai thác tình huống tuyệt vời đến mức, ngay vào ngày thánh thể vua Duncan được chuyển vào ngôi tiểu giáo đường Saint Colomban, nơi lưu giữ hài cốt tiên tổ của ngài, thì hắn, Macbeth lên ngôi vua ở Scone. Lời tiên tri của bọn phù thủy thế là ứng nghiệm.

Vua Macbeth ngự trong cung điện, giữa đám triều thần. Hắn cho mời Banquo, người bạn cố tri, đến dự đại yến, và trước giờ ăn tối, hắn ân cần dò hỏi hành trình của bạn mình. Kẻ nham hiểm muốn biết chắc bọn sát nhân mà hắn cấp tốc phái đi, có giết được Banquo không, kể cả trường hợp có cậu con Fléance đi theo. Bởi Macbeth nghĩ rằng; vua chẳng là gì cả, nếu làm vua mà không an toàn. “Banquo đã nghe những lời tiên tri của bọn phù thủy -hắn tự nhủ- thì sao anh ta lại không có quyền mơ ước? Bọn chúng chào anh ta như là tổ phụ của nhiều vị vua tiếp nối, như thế bọn chúng đã đặt lên đầu ta chiếc vương miện của ông vua tuyệt tự. Thế ra, vì họn hậu duệ của Banquo, mà ta đánh mất linh hồn a!”

Đã dạn dày trong tội ác, hắn giấu giếm cả với phu nhân Macbeth, khuyên nàng nên có lời lẽ dịu dàng và đằm thắm với Banquo trong buổi tiệc. Qua câu nói mập mờ, nàng cảm thấy rõ hắn đang âm mưu một trò xảo quyệt nào đây, dù sao hắn đã không để nàng liên lụy vào tội ác mới mới này.

Buổi tối, trên bàn tiệc, Macbeth cho an vị mỗi người theo thứ bậc mình. Ra vẻ một chủ nhân lịch duyệt, hắn lân la bên các thực khách, nốc từng cốc rượu tràn với mỗi nhóm. Nhờ thế, hắn có thể đến gần tên mật sứ lấm máu Banquo, mà gã vừa cắt cổ và xô xuống hố sâu. Nhưng Macbeth nghiến răng ken két, khi biết rằng Fléance đã trốn thoát. Tuy thế hắn buộc phải ra vẻ niềm nở, ba hoa vài câu khách sáo, ngạc nhiên nhận ra chỗ Banquo bỏ trống, đùa cợt về sự phạm thượng đó, rồi bất thần, khi người ta thỉnh cầu hắn ngồi vào cái bàn vắng mất vị khách đó, hắn chợt thấy hồn ma của Banquo ngồi đấy, ngay trước mặt hắn và hắn buộc miệng thều thào:

- Ngươi không thể nói rằng chính ta đã làm thế. Đừng đong đưa trước mắt ta mái tóc nhuộm đầy máu của ngươi. Kìa những người chết đang trỗi dậy, đuổi chúng ta ra khỏi ghế ngồi!

Trước những lời điên loạn đó, mọi người đều hoang mang. Tuy nhiên, phu nhân Macbeth trấn tĩnh họ, tiết lộ rằng đức vua thường bị ám ảnh bởi những điều kỳ quặt, rồi hạ giọng, nàng xoa dịu chồng, vừa chế giễu những ảo ảnh cũng như nỗi sợ hãi của chồng, khéo đến mức hắn không còn thấy hồn ma đâu nữa.

Hắn cáo lỗi, lại ngồi xuống, rót tràn cốc rượu nho với bộ điệu kiêu căng, rồi nâng cốc uống mừng Banquo…Ngay lúc đó, hồn ma lại ngồi vào chỗ cũ, và Macbeth mê sảng, mặt mày tái xanh vì khiếp hãi:“Lui ngay! Xa hẳn đời ta! Cho đất chôn vùi ngươi đi! Xương ngươi không còn tủy, máu ngươi đã khô lạnh! Chẳng còn ý tưởng nào trong hố mắt lờ đờ của ngươi nữa!

Lần này, sự biến bùng ra dữ dội. Dù cho Macbeth đã hồi tỉnh, phu nhân vẫn để bọn thực khách nhốn nháo kéo nhau ra về, lo lắng tìm cách che giấu cơn điên loạn của chồng.

Nhưng Macbeth lại phát hiện còn nhiều người vướng bận hắn ta, rằng cần phải chém giết thêm nữa, “lặn sâu vào biển máu” phải trui rèn bằng thói quen bởi vì như hắn nói một cách vô ý thức: “chúng ta còn quá non trẻ trong tội ác”.

Bọn phù thủy chuẩn bị nồi chảo, bùa mê, ngải độc và các thứ trù yểm để đón hắn. Trong cái nồi phù phép, sôi sục cái món hỗn tạp mà làn khói bốc lên biểu hiện các sự kiện của tương lai; một thứ canh âm phủ sủi bọt trong đó: thịt lưng răn dầm, mắt kỳ nhông, đùi ếch, lông dơi, lưỡi rắn lục, chân cắc kè, cánh chim cú, vảy rồng, răng sói cái, xác ướp yêu thuật, rễ độc cần nhổ trong đêm, ngón tay trẻ sơ sinh bị bóp cổ ngay khi ra đời. Đó là những vị thuốc mà các mụ bạn của cô đơn và bóng tối trộn thành món súp sền sệt tối độc.

Macbeth sợ hồn ma hơn là các mụ phù thủy này. Hắn đến khẩn cầu chúng tiết lộ việc tương lai. Chúng cười khẩy, nhạo báng, ném thêm nhiều vật ghớm ghiếc vào nồi nước hỏa ngục và vào đống lửa, thế là những quyền lực kỳ bí từ từ phát lộ. Không cần Macbeth phải nói, tư tưởng của hắn đã được hiểu thấu. Bên trên làn khói ô uế, nhiều khuôn mặt lần lượt hiện ra.

Thoạt tiên, một cái đầu đội mũ sắt hét lên:“Macbeth! Macbeth! Macbeth! Hãy coi chừng Macduff”. Rồi một cậu bé bê bết máu kêu la:“Hãy tàn bạo và cương quyết, vì chẳng ai do đàn bà sinh ra có thể hại được Macbeth!”

Cuối cùng, lại một cậu bé đội vương miện, tay cầm cành cây xanh nói:“Hãy kiêu hãnh lên đi, Macbeth; ngươi chẳng bao giờ chiến bại, trừ khi nào khu rừng Birnam đi về phía đồi Dunsinane để chống lại ngươi”.

Macbeth đắc thắng, nhưng hắn muốn biết đám hậu duệ của Banquo có được trị vì trên vương quốc không. Mặc những lời khuyên can của bọn phù thủy, hắn nài nỉ, nguyền rủa, bức bách. Thế rồi, giữa làn khói cuồn cuộn, cái chảo lút sâu xuống đất, và hắn thấy lần lượt hiện lên tám vị vua đội mão vàng mà hồn ma Banquo vừa chỉ vừa mỉm cười. Vị vua thứ tám cầm một chiếc gương soi, trong đó ta thấy nhạt nhòa nhiều gương mặt, mang hai quả cầu và ba vương trượng.

Và khi Macbeth kịp hoàn hồn, thì cái vòng ma quái của các mụ phù thủy đã tan biến, mang ảo ảnh chìm theo làn uế khí.

Tràn đầy tin tưởng, hắn tiến hành các dự kiến sát nhân bằng sự phản trắc và mưu lược. Hắn giết hại tất cả những ai làm phiền hắn, mà trước hết là Macduff. Là chư hầu trung tín, ông này quyết bảo vệ người thừa kế hợp pháp của vương quốc. Không thể giết ông, vì ông vừa trốn sang Anh quốc, nhưng ông còn bỏ lại trong lâu đài bà vợ, các con và những người xấu số thuộc dòng họ ông. Chính thông qua họ, mà Macbeth tấn công ông. Một nhóm đạo tặc đầu trâu mặt ngựa, xông và Fife chém giết phu nhân Macduff, lũ con cháu và tất cả người nhà. Thật là một cuộc thảm sát man rợ và cái xứ sở đau thương rỉ máu, quằn quại dưới ách bạo tàn, khóc than sau mỗi nhát dao, mỗi ngày mang thêm một vết thương mới. Người ta ngại ngùng không dám hỏi chuông đang gọi hồn ai:“Macbeth như một con yêu tinh, đầy dẫy tật xấu, tham lam vô độ, hiểm độc và khát máu”.

Xa kia, bên đất Anh, Macduff đã tìm gặp Malcolm, vị vua đích thực kế nghiệp ngai vàng, và chàng trai trẻ hoài nghi vì bao tai biến dồn dập xảy ra đã đem sự ngay thẳng và đức hạnh của Macduff ra thử thách. Rồi cả hai, họ nhận được sự trợ giúp quí báu của vua Anh quốc: một đội quân mười ngàn người. Thế là họ chuẩn bị giải phóng Ecosse. Chao ôi! Cần phải cho Macduff biết tin “con diều hâu hiểm độc kia đã xông vào tổ, sát hại cùng một lúc đàn gà con xinh xắn và cả mẹ chúng nữa!” Đau thương đã biến thành uất hận, bất hạnh đó mài sắc thêm lưỡi kiếm của ông; Macbeth quả chỉ còn chờ này sụp đổ.

Ở Dunsinane, vua Macbeth bận hành quân; trong cung điện, thế nữ phải mời một y sĩ đến khám căn bệnh quái lạ của hoàng hậu. Đêm nào cũng thế, lừ đừ nhợt nhạt và thẫn thờ, bó đuốc trên tay, bà đi thất thểu khắp các phòng và dãy hành lang. Bà tìm gì thế ? Đôi mắt mở to của bà ta nhìn thấy những gì mà tâm hồn lương thiện không nhìn thấy. Bà xoa tay, kỳ cọ hàng giờ đôi bàn tay nhỏ nhắn. Bà lẩm bẩm:

- Biến đi chứ, cái vết bẩn khốn kiếp, biến đi, ta bảo! Có ai ngờ lão già ấy lại chứa bao nhiêu là máu trong người? Sao, đôi tay này chẳng bao giờ sạch được ư? Tất cả dầu thơm xứ Arabie cũng không thể làm sạch bàn tay nhỏ này sao? Nào, rửa tay đi, đưa áo ngủ đây! Đừng có mà tái xanh thế! Ta nhắc lại cho ngươi rõ, Banquo đã bị chôn kín rồi, hắn không thể ra khỏi mồ đâu. Hô! Hô! Hô!

Can bệnh quái gỡ vượt quá tài nghệ chữa trị của viên ngự y.

- Hoàng hậu –ông nói- có lẽ cần tu sĩ hơn. Chúa ơi! Cầu Chúa tha tội cho tất cả chúng ta!

Thế rồi bà chết, bởi vì ai chẳng biết liều thuốc giải độc êm dịu của lãng quên và bà thì không thể nào rứt bỏ khỏi ký ức mình những giày vò và hối hận đã bám chặt trong đó.

Macbeth chẳng còn thì giờ đâu mà khóc than cho vợ, cuộc sống hắn vốn đã đầy dẫy những chuyện khủng khiếp, và nỗi kinh hoàng hầu như quen thuộc với những tư tưởng sát nhân, không còn khiến hắn xúc động nữa. Vả lại, hắn còn bao nhiêu điều lo nghĩ khác, lực lượng quân sự Anh tiến gần, dưới sự chỉ huy của Malcolm và Macduff.

Họ đến từ hướng rừng Birnam. Macbeth tăng cường phòng ngự Dunsinane, và để ru ngủ sự hoang mang của mình, hắn luôn tự nhủ:“Cánh rừng Birnam chưa đi về phía ta, và Malcolm là do một người đàn bà sinh ra. Thế thì ta sợ gì chứ?

Cờ hiệu của hắn phấp phới một cách ngạo mạn trên thành lũy, hắn cười nhạo đoàn quân vây thành, những tiếng la ó, những nỗi sợ sệt. Nhưng một mật báo viên đến cho hắn hay rằng cánh rừng Birnam đang bắt đầu tiến lên trên bề rộng khoảng ba dặm, như một lùm cây di động.

Lần này, hắn thực sự nao núng, hắn bắt đầu ngờ vực những câu đoán mập mờ của bọn quỉ sứ. Hắn nghĩ đến việc bỏ trốn, nhưng không, hắn muốn được chết da ngựa bọc thây và chống cự một cách quả cảm trận tiến công đã khởi sự trong tiếng kèn rầm rộ inh tai. Malcolm khôn ngoan và thận trọng, đã ra lệnh cho mỗi người lính đều chặt một cành cây mang trước người, để ngụy trang và che giấu quân số để địch không đánh giá nổi lực lượng của mình.

Trận chiến nổ ra, Macbeth còn bấu víu vào niềm tin rằng chẳng ai do đàn bà sinh ra có thể đánh ngã hắn. Rồi hắn mải mê chém giết không chút sợ hãi và cứ tưởng mình vô địch. Cuối cùng, đến lúc Macduff tìm gặp hắn giữa trận tiền, Macbeth say máu hét lên:

- Ngươi phí công vô ích. Ta mang trong mình một đời sống kỳ diệu, chẳng có ai do đàn bà sinh ra có thể đụng đến ta!”

Tức thì, Macduff cười khẩy:“Mi tuyệt vọng rồi! Macduff không do một người đàn bà đang sống sinh ra, vì mẹ ta đã chết ngay khi ta ra đời!”

Phen này, thế là hết, chẳng còn đâu đại đởm của Macbeth. Những lời tiên tri đã quay lại chống hắn, và định mệnh đã đánh gục hắn. Nhưng hắn không muốn chết trước mặt chàng trai trẻ Malcolm, nên cố tự vệ để tìm đường tẩu thoát.

Ngay sau đó, xứ Ecosse được tự do và Macduff lại hiện ra, vác cây cọc cắm cái đầu khốn kiếp và cả đoàn quân reo hò chào đón vị vua trẻ.

Othello

Một tai họa nghiêm trọng đang đe dọa thành Venise: nửa đêm vị Đại thống lĩnh và các nguyên lão nghị viện dự phiên họp khẩn cấp, ngồi quanh cái bàn to lớn, các võ quan lui tới xôn xao, các sứ giả từ hạm đội phái về nối gót nhau mang đến nhiều nguồn tin đáng ngại và trái ngược hẳn nhau: nhiều chiến thuyền Thổ Nhĩ Kỳ -có thư nói một trăm lẻ bảy, cái khác lại bảo một trăm tư, có vài cái lại cho là hai trăm- hướng về đảo Chypre, đang tiến thẳng qua Rhodes và được tăng cường một hạm đội hùng hậu phía sau. Tóm lại, tình hình rất khẩn trương, cần phải cấp tốc cho mời Othello, chàng giang hồ trẻ tuổi và hào hiệp, thuộc dòng giống châu Phi, đã mang gươm phục vụ nước Cộng hòa và là người duy nhất có thể đảm bảo chiến thắng cho quân đội Venise. Phái viên của Đại thống lĩnh ra đi tìm chàng ngay trong đêm, cuối cùng gặp được chàng cùng viên sĩ quan quân kỳ Iago và phó tướng Cassio, giữa đám quân nhân ầm ĩ và lì lợm dưới sự hướng dẫn của ngài nguyên lão nghị viện đáng kính Branbatio. Ngài có vẻ đang cơn giận dữ. Miệng lầm bẩm chửi rủa, đôi mắt long lên, lão già cứ thế lăng mạ Othello đủ điều, nhưng chàng vẫn nhẫn nhục chịu đựng. May thay các sĩ quan đi tìm chàng chợt nhớ ra rằng lão Branbatio cũng được mời đến dự phiên họp. Thế là đoàn người lũ lượt, hoa tay múa chân, hò hét, tiến về lâu đài, nhưng chỉ có lão Branbatio, có gã Roderigo thân tín theo hầu, và Othello cùng viên sĩ quan cầm cờ Iago được vào thôi.

- Chào Othello quả cảm -Đại thống lĩnh nhã nhặn nói- chúng ta hãy tức khắc cùng nhau lo toan việc chống lại kẻ thù hung bạo, bọn Thổ xâm lược. Chào đức ông Branbatio. Đêm nay chúng tôi rất cần đến ý kiến đức ông.

- Tôi cũng rất cần ý kiến quý ngài, -Branbatio hung hăng la to- vì cái điều đã vực tôi ra khỏi giường, chẳng phải là chức vụ của tôi, cũng chẳng phải nỗi bận tâm gì cho công ích, mà là một mối sầu khổ riêng tư, nó chôn vùi mọi lo nghĩ khác.

- Có việc gì thế? -Đại thống lĩnh hỏi, vẻ sửng sốt.

- Ôi, con gái tôi, con gái tôi. –Branbatio rên rỉ.

- Chết à? -Đại thống lĩnh và tất cả các nguyên lão nghị viện đồng thanh kêu lên.

- Vâng, đối với tôi, kể như nó đã chết. -Branbatio tiếp tục tiếp tục với vẻ hằn học- Nó đã bị bắt cóc, bị cám dỗ bởi phù phép, bởi vì đương nhiên nó không thể lầm lẫn như thế, nếu không có sự trợ lực của bùa mê.

- Bất luận kẻ bắt cóc con gái đức ông là ai, - Đại thống lĩnh nói với giọng cả quyết- hắn sẽ bị trừng phạt đích đáng, cho dù là con ruột của tôi đi nữa.

- Tôi xin đa tạ đức ngài. –Branbatio nói với vẻ đắc thắng- Đây là thủ phạm: chính tên Maure(1) gã đánh thuê mà đức ngài vừa triệu tới để bàn việc nước.

- Chúng tôi rất lấy làm đau lòng. -Đại thống lĩnh và các nguyên lão nghị viện bùi ngùi- Đại thống lĩnh nói tiếp:

- Othello, anh trả lời sao để biện hộ cho mình.

- Thưa đức Ngài tôn kính, thưa quí ngài đầy lòng độ lượng –Othello nói với giọng trầm tĩnh- Quả thực tôi có mang con gái ông ấy đi. Cũng quả thực tôi đã cưới con gái ông ấy, và chỉ có thế thôi. Ngôn ngữ tôi có vẻ thô lỗ và không tế nhị dịu dàng, vì ngay từ năm bảy tuổi tôi đã phải sống trong các lều trại. Tôi không biết dùng lời hoa mỹ để bào chữa cho mình, tôi chỉ nói rõ mình đã dùng thứ thuốc gì, và quyền lực kỳ diệu nào để quyến rũ Desdémone.

- Một đứa con gái kín cổng cao tường, lúc nào cũng rụt rè hiền thục, mỗi xúc động nhỏ đủ khiến nó đỏ bừng mặt, thẹn thùng. Thế mà lại đâm si mê -bất chấp bản tính tuổi trẻ, giòng dõi, gia phong, tài sản- một người mà chỉ trông thấy, nó đã chết khiếp! Tôi quả quyết y đã dùng bùa mê.

- Quả quyết không có nghĩa là chứng minh. -vị Đại thống lĩnh lưu ý- Cứ trình bày đi, Othello. Anh có đầu độc tinh thần cô gái kia không? Hay là anh chỉ chinh phục nàng bằng những lời thiết tha của một con tim réo gọi con tim khác.

- Hãy đến tìm nàng ở lữ quán đưa nàng về đây, thưa đức Ngài- để nghe nàng nói về tôi trước mặt cha nàng. Nếu câu chuyện nàng kể, khiến tôi trở nên khả ố đối với đức Ngài, tôi sẵn sàng chịu tội, dù có phải chết. Trong khi chờ nàng đến, tôi xin giải thích nhờ đâu tôi chinh phục được tình yêu của người con gái cao quí ấy.

- Kể chúng ta nghe đi Othello.

- Cha nàng rất mến tôi, ông thường mời tôi đến nhà, hỏi han mãi về chuyện đời tôi, những trận chiến đấu, những lần công hãm, những gian nan lận đận tôi đã trải qua. Tôi kể cho ông nghe hết, những ngẫu nhiên khốc liệt, những tai họa thảm thương, trên đất liền hay giữa bể, tôi bị bắt và bị bán làm nô lệ ra sao, tôi được chuộc lại như thế nào. Tôi nói về những chuyến phiêu lưu mạo hiểm, về những hang động thênh thang, những sa mạc khô cằn, những cuộc sống hoang dã, những đỉnh núi chọc trời, bọn Cannibales ăn thit lẫn nhau, những kẻ đeo đầu lâu lủng lẳng trên vai. Desdémone rất say mê những câu chuyện đó, nhưng luôn luôn công việc nội trợ buộc nàng đứng lên, nàng phải hối hả thanh toán cho xong việc nhà, mới trở lại ngồi, háo hức lắng nghe. Nhận ra điều đó, tôi đã khéo lèo lái để nàng van nài tôi kể lại từ đầu chí cuối, những bước đường phiêu lãng của tôi. Câu chuyện kết thúc, để thưởng công tôi, nàng buông ra những tiếng thở dài não ruột. Nàng cảm ơn tôi, rồi thỏ thẻ rằng, nếu tôi có người bạn nào đó yêu nàng, tôi chỉ cần dạy anh ta kể chuyện đời tôi, thế cũng đủ cho nàng ưng lấy người đó. Được khuyến khích như thế, tôi bèn thổ lộ tâm tư. Nàng yêu tôi vì những nỗi hiểm nguy mà tôi đã trải qua; còn tôi yêu nàng bởi tình cảm đậm đà nàng dành cho những gian khổ đó. Đó là quỷ thuật mà tôi đã sử dụng. Vả lại nàng đến kìa, hãy để nàng tự tỏ bày.

Lúc đó, Desdémone bước vào. Trước ánh mắt hằn học của người cha, nàng vẫn ngang nhiên thú nhận tình yêu của mình đối với Othello. Branbatio quá phẫn uất, từ luôn con gái, sẵn lòng giao phó cô cho người chồng bất xứng kia, và tuyên bố sẽ lưu tâm đến vấn đề trọng đại là bảo vệ đảo Chypre. Othello lãnh nhiệm vụ tác chiến, yêu cầu được mang theo người vợ trẻ, vì suốt cuộc hành quân, cô ấy không thể trọ ở nhà cha mình. Thực tế, lời từ biệt của ông lão chẳng êm ái tí nào.

- Liệu mà trông chừng đứa con gái đó, gã Maure kia –lão thốt lời cay đắng- Nó đã lừa cha mình, nó cũng có thể lừa cả anh đấy.

- Xin lấy đời tôi đảm bảo cho lòng tin của nàng –Othello sôi nổi đáp. Giữa lúc vội vã chuẩn bị hành trang lên đường (cuộc viễn chinh bắt đầu ngay chiều hôm đó), chàng vẫn kịp tìm ra kẻ phục dịch cho Desdémone, -cô ả Emilia vợ viên sĩ quan cầm cờ Iago, mà chúng ta sắp sửa được biết rõ hơn sau đây.

Iago, viên sĩ quan chuyên nghiệp, thăng bậc rất chậm, luôn bị nung nấu bởi sự tị hiềm vô cớ. Hắn căm ghét tất cả mọi người và chỉ nghĩ đến việc làm điều ác. Hắn kích động lòng hờn ghen của gã Roderigo tự phụ, đang si mê Desdémone, bằng cách báo cho gã biết lễ cưới bí mật của nàng với Othello. Sau đó, hắn lại giục Roderigo đến tố giác với Branbatio việc làm dại dột của cô con gái. Iago ít khi chịu xuất đầu lộ diện, hắn như một con nhện thu mình trong góc tối, kéo từng sợi tơ để giăng bẫy những kẻ hắn thù hận, nghĩa là tất cả mọi người. Bấy giờ Roderigo đang đau khổ vì tuyệt vọng, chỉ muốn trầm mình dưới sông mà chết quách.

- Ô hay, –Iago kêu lên- ta đã bảo với cậu là ta căm ghét Othello, ta sẽ trả thù cho cậu. Chỉ cần cậu trữ thật nhiều tiền trong túi. Không thể nào Desdémone yêu mãi cái thằng Maure đó. Chỉ cần rủng rỉnh tiền trong túi, nghe chưa? Hãy tỏ ra mình là đàn ông chứ! Ta đã trót ràng buộc với cậu bởi những sợi dây khó lòng cởi ra nổi. Thế nhé, cứ thu nhặt cho thật nhiều tiền vào. Nào, đi đi, chúng ta sẽ bàn lại chuyện này ngày mai. Cậu chỉ cần xoay cho ra tiền thôi. Tạm biệt.

Còn một mình, Iago cười thầm kẻ mắc lừa, và nghĩ cách lợi dụng gã ngốc nghếch kia, để ném một hòn đá trúng hai mục tiêu. Hắn sẽ trả thù viên tướng chỉ huy hắn, một người ngay thẳng, bộc trực –đang hoàn toàn tin cậy hắn. Hắn cũng thù cả phó tướng Cassio, cấp trên của hắn, trẻ hơn hắn, bảnh trai và được lòng người hơn hắn, bao nhiêu là lý do để hắn phải thù ghét anh ta.

Cassio đến đảo Chyrpe trước tiên, sau một chuyến vượt biển gian nan. Bằng những lời hoa mỹ, chàng báo tin rằng vị tướng mà chàng hết mực trung thành, sắp đến cùng nàng Desdémone tuyệt sắc, khiến cho gió gào sóng cuộn hay đá mòn, cát nổi gì, cũng phải im hơi, lặng tiếng để nàng có thể tới đảo bình yên.

- Nào hãy đến cả đây –chàng hét lên, giọng rất trữ tình, ngay khi Desdémone vừa đặt chân lên bờ- Nhìn kìa, một kho báu vừa xuống bến! Hãy quì xuống trước mặt nàng, tướng của vị tướng các ngươi đấy, và cầu trời che chở cho nàng trọn vẹn! Rồi chàng nói với Emilia: xin chúc mừng bà! Xin chào sĩ quan quân kỳ Iago!

Anh chàng phổi bò ấy, bốc lên vì thói ba hoa, ôm hôn Emilia, miệng nói liến thoắng, xun xoe không ngớt đã vô tình bằng những lời tán tụng lố lăng và điệu bộ lịch sự quá đáng, cung cấp cho Iago những lợi khí để thực hiện mưu đồ của hắn.

Một hồi kèn báo tin Othello đến, theo sau là đám tùy tùng. Desdémone ôm chặt lấy cổ chàng. Othello hớn hở: hạm đội Thổ Nhĩ Kỳ vừa bị đắm, chiến tranh chấm dứt trước khi bùng nổ. Chàng báo cho Desdémone biết thời gian lưu ngụ trên đảo sẽ rất êm đềm thú vị, dân chúng địa phương rất nhã nhặn và hiếu khách.

Iago được phái xuống cảng, mang hành lý và hòm xiểng lên. Roderigo buồn bực vừa lủi thủi theo hắn vừa nguyền rủa. Lòng anh tràn ngập oán hờn, khi nhìn thấy cảnh vợ chồng Othello hạnh phúc, Iago đã bày mưu đặt kế, tuy còn mơ hồ nhưng tên xảo quyệt biết cách khiến cho mưu kế trở nên lợi hại. Hắn giao cho gã Roderigo khốn khổ nhiệm vụ khiêu khích Cassio. Như thế, Iago không thể bị nghi là đồng lõa, vì chẳng ai biết Roderigo. Iago đêm ấy có nhiệm vụ cùng Cassio giữa an ninh trên đảo, đã ép anh uống rượu, dù anh cực lực phản đối. Nhưng sau đó, viên trung úy bí tỉ, đã cao giọng cười nói ca hát, rồi hò hét vang trời, gây bực mình cho đám dân đảo hiền hòa, họ vội kết luận rằng vị tướng đặt niềm tin không đúng chỗ, nhất là khi nghe Iago dùng lời bóng gió bêu rếu Cassio. Roderigo thừa cơ trêu chọc Cassio, lúc ấy anh chẳng còn biết rõ mình làm gì nữa. Iago giả vờ khuyên can hai cái đầu bốc lửa, đang hầm hè nhau, rồi la hoảng “Báo động! Báo động, xin tiếp cứu”.

Tiếng chuông cấp báo rung lên, dân chúng đổ xô đến. Có người bị thương, nhiều kẻ hoảng loạn. Othello hiện ra, mặt đanh lại. Chàng quyết trừng trị đích đáng thủ phạm. Ai gây ra cớ sự này?

Iago với giọng điệu ngọt ngào, bèn tường trình mọi việc. Tất nhiên, hắn là bạn của Cassio, và hắn nói thà cắt lưỡi mình đi, chớ đời nào lại hại bạn. Song le, lòng yêu mến và kính trọng thượng cấp phải được đặt lên trên hết. Và câu chuyện dài dòng của hắn, cuối cùng chỉ là để trút phần lớn tội lỗi lên đầu Cassio, đã say rượu trong khi canh gác. Cơn náo loạn đã phá rối giờ nghỉ ngơi của Desdémone. Thử hỏi Othello nổi xung đến mức nào? Chàng cách chức viên phó tướng ngay tức khắc! Sau cùng mọi người rút đi, bỏ Cassio lại, đau đớn ê chề, âm thầm khóc than cho danh dự hoen ố và sự nghiệp nát tan. Tên Iago quỷ quyệt lại bày trò an ủi, rồi khuyên anh hãy đến nhờ cậy nàng Desdémone xin tha tội giúp.

- Nàng ta vẫn xỏ mũi tướng của mình đấy -hắn bông đùa- nàng rất nhiệt tình, lại nhân hậu, đến nỗi có lúc giúp ta nhiều hơn yêu cầu.

Hắn nhủ riêng với mình:

- Ai dám bảo ta nham hiểm nào, khi ta mách cho gã cách độc nhất để làm xiêu lòng tên Maure? Có khó gì cái việc cầu cạnh Desdémone, trong những thỉnh nguyện chính đáng, thuyết phục chồng là việc dễ đối với nàng. Nhưng trong lúc nàng biện hộ cho tên ngốc vô tội kia, ta sẽ rỉ vào tai Othello rằng nàng xin cho hắn phục chức là do một tình yêu tội lỗi. Như thế, càng cố gắng giúp đỡ cho Cassio, nàng càng làm cho vị tướng ghét bỏ Cassio, thế là từ lòng nhân hậu của nàng, ta bủa được một mẻ lưới, tóm cả bọn vào tròng.

Cassio hy vọng trở lại. Hầu làm vừa lòng Desdémone, chàng cử nhiều nhạc công đến trỗi điệu nhạc ban mai dưới cửa sổ phòng nàng. Thật tế nhị biết bao. Rồi gã nhờ Emilia nài xin phu nhân can thiệp hộ chàng. Chàng chờ nàng ra và chận lại giữa lối đi. Trong lúc Desdémone phiền trách chàng rườm rà bày vẽ, Othello và Iago bước vào.

- A! -Hắn lẩm bẩm- tôi chẳng thích thế tí nào!

Othello thoáng nghe mấy tiếng đó, như Iago mong muốn.

- Có phải Cassio vừa bỏ đi không? -Chàng hỏi.

- Chắc không phải đâu –Iago nói với vẻ áy náy- Tôi… tôi không thể tin rằng Cassio lại lủi đi như kẻ có tội, khi thấy ngài tới.

Trong lúc ấy, nàng Desdémone hồn nhiên, bắt đầu xin tha tội cho viên phó tướng thất sủng.

- Có phải anh ta vừa đi không? Othello hỏi, hơi đột ngột.

- Vâng đúng thế. – Desdémone đáp, không cân nhắc lời nói- Anh ta nhục nhã đến em cũng phải bùi ngùi, thật ái ngại cho anh ta quá! Này anh, em van anh đó, phục chức ngay cho anh ta đi!

- Không phải ngay bây giờ, để dịp khác.

Othello có vẻ khó chịu, chẳng hiểu vì sao.

Với sự vụng về của những kẻ không hề nghĩ đến tội ác, Desdémone cố nài:

- Thế thì sơm sớm cho!

- Sớm khi có thể được, để làm vui lòng , em ạ!

- Tối nay trong bữa cơm chứ?

- Không, không phải tối nay.

- Vậy thì mai, trong bữa cơm trưa.

- Ngày mai anh không dùng cơm trưa ở nhà.

- Thế thì tối mai nhé. Hay sáng thứ ba, hoặc buổi chiều, hay thứ tư. Anh cho biết ngay đi, miễn là đừng quá ba ngày, vì anh ta hối hận lắm rồi, cứ tin em đi. Khi nào anh ta được phục chức, Othello? Sao thế? Cassio vốn là người bạn tâm lĩnh trong chuyện tình yêu của chúng ta, anh ấy vẫn luôn bênh vực anh, mỗi lần en nói điều gì bất lợi cho anh, vậy mà sao em phải khó khăn đến thế để xin phục chức cho anh ấy?

- Thôi được, anh chẳng từ chối em gì cả. Để anh một mình trong giây lát. Nào, anh sẽ gặp lại em ngay.

Desdémone tinh nghịch và vui vẻ bước đi. Iago chộp lấy thời cơ, hỏi vài câu quỷ quyệt, rồi lắc đầu ra vẻ thâm trầm, do dự hồi lâu, không trả lời Othello, đang nóng nảy muốn biết về lòng nhân hậu của Cassio, rồi cuối cùng hắn bắt đầu, thật vô cớ, giở giọng khuyên lơn:

- À này, thưa ngài, hãy coi chừng sự ghen tuông đấy, nó là con quái vật mắt xanh, vẫn hay chế nhạo thức ăn nuôi sống nó. Ôi người đang yêu mà lại phải hoài nghi, đang hoài nghi mà vẫn yêu thắm thiết phải trải qua những phút giây khổ sở như thế nào! Thượng đế bao dung! –tên đạo đức giả nói tiếp- Xin người đừng để những người thân yêu của tôi mắc phải bệnh ghen tuông.

- Nhưng sao lại thế này? –Othello chợt tỉnh táo lại, hét lên- ngươi tưởng ta muốn kéo dài một cuộc sống ghen tuông, hay nghi ngờ theo mỗi tuần trăng à? Thiên hạ không thể khiến ta ghen khi bảo rằng vợ ta đẹp, rằng nàng lịch thiệp, duyên dáng, rằng nàng thích họp mặt bạn bè, lại hát hay đàn ngọt và khiêu vũ tuyệt vời. Ta cũng chẳng hề sợ mình không xứng đáng, bởi dù sao nàng có đôi mắt kia mà, và nàng đã chọn ta. Không, Iago ạ, nếu có nghi ngờ tình yêu của nàng, ta cần phải thẩm tra lại mối nghi ngờ đó, và một khi đã có chứng cớ thì hoặc là chẳng còn tình yêu nào nữa, hoặc là cũng chẳng còn ghen tuông nào nữa.

- Tôi vui sướng được biết điều đó –Iago nói, với vẻ cởi mở- Vì như thế, tôi có thể thẳng thắn bàn chuyện với ngài, và xin khuyên ngài một câu: hãy chú tâm quan sát Cassio, không ghen tuông, nhưng cũng đừng quá tin cậy. Tôi không muốn bản tính cao thượng và chân chất của ngài bị lợi dụng. Đừng bao giờ quên rằng đàn bà rất khéo che đậy, ngài hãy nhớ lão Branbatio, bị lừa tài tình đến nỗi cứ ngỡ mình mắc phải bùa mê.

- Ta mang ơn ngươi suốt đời –Othello bàng hoàng khẽ nói.

- Hình như điều đó làm ngài xúc động.

- Không đời nào –Othello chối phắt.

- Dù sao vẫn có những triệu chứng đáng lo ngại –tên đốn mạt nói thêm, đầy ác ý- không chấp nhận bất cứ lời cầu hôn nào của những người cùng xứ sở, cùng màu da, cùng địa vị xã hội, cùng lứa tuổi -hắn cố tình nhấn mạnh những điểm khiến lòng Othello đau nhói. Quả vậy, chẳng phải là chàng quá già so với Desdémone sao, lại thuộc một giống dân khác, một người Phi, là quân nhân chuyên nghiệp, xuất thân từ hàng lính, vụng về biết bao so với những kẻ hào hoa vẫn dập dìu trong phòng khách thính các phu nhân. Có thể nào chăng chàng lại sợ Desdémone xa lánh mình, để đến với người khác?

Vị tướng băn khoăn và trầm mặc bước đi, tâm hồn giằng xé bởi bao ý nghĩ lo âu. Bỗng thấy Emilia đi tới, trên tay cầm chiếc khăn thêu mà ả vừa nhặt được.

- Đây là món quà đầu tiên Othello tặng cho Desdémone -ả tiết lộ với Iago- phu nhân mê lắm, cứ giữ rịt bên mình để ngắm ngía rồi hôn hít và gửi vào đấy bao nỗi niềm tâm sự.

Iago nhanh nhẩu chộp lấy và buộc vợ phải kín miệng. Sẽ dùng cái khăn làm gì? Hắn chưa biết, nhưng sau đó hắn nẩy ra ý nghĩ đánh rơi cái khăn tay trong phòng riêng của Cassio, rồi ngóng chờ diễn biến.

Những cái vụn vặt không đâu ấy -hắn xoa tay tự nhủ- đối với kẻ ưa ghen tuông là những bằng chứng hùng hồn. Tên Maure đã hoang mang dưới ngón đòn độc của ta, y đến kia. Dù nha phiến hay bất cứ loại thuốc ngủ nào, cũng không thể trả lại cho ngươi giấc ngủ êm đềm hôm qua!

Othello gương mặt khắc khổ, tay nắm chặt, bước đi lảo đảo, đầu óc rối bời. Trong cơn khủng hoảng, chàng còn van nài Iago hãy giúp chàng khám phá xem có phải thật sự Desdémone đã yêu người khác. Thế là Iago, lời thề thốt trung thành đầu môi, vội kể vanh vách thành tích chinh phục phụ nữ, cùng sự vênh vang của Cassio, phịa ra những điều tai hại, rồi bất thần hỏi:

- Ngài có thấy chiếc khăn có thêu hình quả dâu trên tay phu nhân không?

- Ta có tặng nàng một chiếc –Othello thừa nhận.

- Tôi trông thấy một chiếc như thế trong tay Cassio.

- Khốn kiếp! -Othello hét lên- Nếu nàng đã trao cho kẻ khác kỷ vật đầu tiên của ta. Thượng đế ơi! Sao ta không thể sống đến mười đời chín kiếp. Một kiếp này thôi, sao đủ cho ta báo được thù. Thôi hết rồi, sự thanh thản của tâm hồn! Vĩnh biệt! Những đội quân hùng tráng, những trận đánh biến tham vọng thành chính nghĩa, tiếng hí vang trời của ngựa chiến, tiếng kèn rộn rã và hồi trống thúc quân, tiếng tiêu réo rắt với cờ xí ngợp trời! Thôi, vĩnh biệt! Sự nghiệp Othello chấm dứt từ đây!

- Có thể như thế sao, thưa ngài?

- Ta muốn báo thù. Thế mà mới hôm qua đây, ta còn tin rằng nàng yêu ta, lòng ta ngập tràn vui sướng, hồn ta lâng lâng mãn nguyện. Nhưng ta sẽ trả thù. Còn ngươi, từ giờ phút này, ngươi là phó tướng của ta.

- Xin được hầu ngài suốt đời -hắn nói và cười thầm.

Desdémone bực dọc đi tìm khắp nơi mà chẳng thấy chiếc khăn đâu.

- Cũng may, -nàng nói với Emilia, đến giờ này vẫn kín tiếng- là chồng ta chẳng hay nghi ngờ bóng gió hay ghen tuông gì, nếu không, thế nào cũng sinh sự này nọ. Ông ấy đến kia, chàng có được khỏe không?

- Một chứng cảm kỳ lạ khiến anh khó chịu hết sức, cho anh mượn chiếc khăn đi.

- Đây này, Desdémone noi, đầy vẻ bối rối.

- Chiếc khăn anh tặng em kia.

- Em…em…em không mang theo mình, nàng ấp úng một cách khổ sở.

- Không à? Thế là có lỗi đấy! Một phụ nữ Ai Cập đã tặng mẹ anh chiếc khăn đó và mẹ anh, một thuật sĩ, đã phán rằng: ngày nào mẹ còn giữ nó, nó sẽ khiến mẹ trở nên dễ mến và gìn giữ được tình yêu của cha anh, khi qua đời, mẹ trao nó lại cho anh và dặn dò phải tặng nó cho vợ. Hãy giữ gìn nó cẩn thận, yêu quí nó như con ngươi của mặt mình, để lạc mất hay đem nó cho ai, sẽ là một mất mác không gì bù đắp được, Desdémone ạ! Chiếc khăn ấy có ma thuật đấy.

- Thực thế sao? Nếu vậy thì lạy trời cho em chưa bao giờ thấy nó –trong cơn bối rối Desdémone dại dột kêu lên.

- Vì sao? Chiếc khăn lạc mất rồi à? Vậy là em không còn giữ nó bên mình nữa?

- Không, nó không mất. Nhưng nếu nó lỡ mất rồi thì sao?

- Đi tìm nó ngay cho tôi. Tôi muốn nhìn thấy nó!

- Tất nhiên là em sẽ tìm thôi, nhưng không thể ngay bây giờ được. Em muốn bàn với anh về chuyện Cassio và mong anh xét phục chức cho anh ấy –nàng Desdémone, lại hồn nhiên một cách thật vụng về.

Nghe thế, Othello thét lên:

- Đi tìm khăn cho tôi ngay. Tôi điên mất.

Desdémone cứ mù quáng một mực tán dương công lao của Cassio. Othello giận sôi gan, chỉ còn biết gào lên: “Cái khăn, cái khăn” rồi đẩy vợ ra một cách phũ phàng, chàng hầm hầm bỏ đi trong khi Emilia mỉm cười ranh mãnh.

- Người đàn ông này không ghen đấy chứ?

- Chắc có điều gì nghiêm trọng trong vụ cái khăn. Tôi rất khổ sở đã để lạc mất nó.

Những trò hiểm độc của Iago tăng lên: hắn ngầm khuyến khích Cassio cứ tiếp tục nài nỉ Desdémone, đồng thời đầu độc trí óc Othello bởi những chuyện nhảm nhí không đâu, khiến chàng điên cuồng đến quằn quại. Đến lúc vừa nguôi ngoai, chàng lại từ xa chứng kiên cảnh Iago nhỏ to với Cassio mà cơn ghen mù quáng chỉ khiến chàng thêm hoang mang. Hơn nữa, Othello lại ngẫu nhiên trông thấy cô bạn của Cassio trả lại chiếc khăn thêu mà anh đã thấy trong phòng anh và cho cô ta mượn để sao lại mẫu hình quả dâu. Lần này thì Othello không còn nghi ngờ gì nữa: Desdémone đã nói dối. Nàng đã tặng Cassio cái kỷ vật tình yêu đó. Đúng là nàng không còn yêu Othello nữa. Tất cả mọi người đều lừa dối chàng, vợ chàng, phó tướng của chàng, Emilia mà chàng không buồn tra hỏi, tất cả, ngoại trừ Iago trung thành, tận tụy với chàng.

Khi chàng gặp lại Desdémone, nàng bàng hoàng và sửng sốt vì thấy vẻ mặt khắc khổ và ưu tư của chàng, vội đến gần để an ủi vỗ về, thì chàng điên tiết lên, mắng chửi thậm tệ, quát bảo nàng về phòng, đợi chàng ở đó và phải đuổi Emilia, mà chàng cũng trách mắng đi.

Iago rình rập quanh đó, nghe ngóng tin tức. Đối với hắn, mọi sự diễn tiến tốt đẹp. Hắn khêu thêm ngọn lửa hờn ghen của Othello, kích thích thêm một chút sự căm ghét của chàng với Cassio, chế diễu Roderigo, rồi đắc ý lẩn mất.

Trong lúc đó, nàng Desdémone sửa soạn đi ngủ. Nàng thong thả thay áo quần, lòng nặng trĩu u buồn, chuyện trò dăm câu ngắn ngủi với Emilia. Nàng mơ hồ nhớ lại điệu tình ca cổ xưa, mà Barbara, người hầu phòng của mẹ nàng bị người yêu bỏ rơi, vẫn luôn luôn hát lên với giọng buồn ảo não.

Dưới gốc cây sung nàng ngồi nức nở

Ngợi ca cây liễu, liễu xanh tươi

Tay đè lên ngực và đầu nghiêng xuống

Ngợi ca cây liễu, liễu xanh tươi

Dòng suối lượn quanh, róc rách thầm thì

Ngợi ca cây liễu, liễu xanh ơi

Và những dòng nước mắt đắng cay

Khiến tảng đá bùi ngùi.

- Bài ca cứ ray rứt ta hoài –Desdémone thì thào- Suỵt! Có ai gõ cửa. À không, tiếng gió …

Xin lấy lá xanh của liễu bện cho tôi cái vương miện

Ngợi ca cây liễu, liễu xanh ơi

- Không, không, đoạn tiếp không phải như thế.

- Bây giờ chị đi đi. Emilia, mắt ta xốn xang quá, hay là ta sắp khóc. Hoặc có điều tang tóc sắp xảy ra!

- Chẳng có gì cả đâu –Emilia cãi lại.

- À, ta cũng tin thế. Thôi chúc chị ngủ ngon.

Trong cái đêm bất hạnh đó, biết bao sự kiện bi thảm dồn dập xảy ra. Roderigo bị Iago lừa phỉnh, đã đón Cassio ở một góc phố để thanh toán. Sau trận so kiếm ngắn ngủi, cả hai đối thủ đều bị trọng thương ngã quị. Iago lẻn đến dọ dẫm tình hình, rồi trong bóng tối mịt mờ, bằng một nhát dao găm, hắn kết liễu luôn Roderigo, để thủ tiêu một nhân chứng, có thể vướng víu cho hắn. Sau đó hắn đến vực Cassio dậy, ân cần chăm sóc, ra điều chí thân chí cốt, đồng thời hối thúc Emilia đến báo cho Othello hay tấn bi kịch vừa xảy ra.

Othello bước vào phòng, trên tay lập lòe cây đuốc. Desdémone rũ rượi vì sầu muộn, nằm lả trên giường. Nghe tiếng động, nàng sực tỉnh, Othello hung hãn hỏi nàng:

- Đêm nay cô đã cầu nguyện rồi chứ, Desdémone?

- Rồi ạ, thưa chàng!

- Nếu cô còn nhớ ra một lỗi lầm nào chưa kịp ăn năn, hãy cầu nguyện nhanh đi, vắn tắt thôi đấy, bởi ta không muốn giết cô, lúc linh hồn còn tội lỗi.

Desdémone kinh hãi, không còn tin vào đôi tai mình nữa. Othello vừa nói đến giết chóc, mắt chàng trợn trừng, giọng khô khốc, môi cắn chặt. Ôi, chàng vừa nói gì thế?

- Cái khăn tôi yêu quí, mà tôi đã tặng cô, cô đã trao nó cho Cassio.

- Em lấy mạng sống và linh hồn em ra mà thề. Không!

- Thề thốt phải thận trọng –Othello rít lên- Cô đang ngồi trên giường chết đấy!

- Mong chàng rũ lòng thương xót cho em –Desdémone ngậm ngùi nói- Chàng cứ hỏi thẳng anh ta.

- Không. Miệng hắn đã câm rồi! Dù hắn có bao nhiêu mạng sống, nhiều như tóc ở trên đầu, ta cũng giết cho bằng hết để trả thù.

- Than ôi, anh ta đã bị bội phản rồi mà ta thì nguy mất! –Desdémone nghẹn ngào thổn thức.

- Sao? Con khốn nạn! Mi dám khóc lóc trước mặt ta à? Này! Hãy chết đi!

Và mặc những lời van nài khẩn thiết của người đàn bà vô tội -chỉ xin được sống thêm một đêm nữa thôi, hay nửa giờ cũng được, khoảnh khắc đủ cho một lời cầu nguyện, kẻ ghen tuông mù quáng nhảy xổ đến, bóp lấy họng nàng. Những ngón tay gân guốc ăn chặt vào chiếc cổ mong manh, sau vài tiếng rên tắt nghẹn, Desdémone ngã vật ra giường còn Othello thì đứng đó, sững sờ, điên loạn.

Đúng vào cái lúc não lòng ấy, Emilia gõ cửa, hớt hãi chạy vào, báo một tin khẩn cấp. Với sự trầm tĩnh của một người mà không có gì có thể làm xúc động được nữa, Othello mở cửa phòng và được báo rằng Roderigo bị giết chết, chứ chẳng phải Cassio, như lời Iago khiến chàng lầm tưởng. Trong phút hồi sinh, Desdémone buông ra tiếng rên dài não ruột. Emilia nhảy bổ tới, kêu cứu ầm lên, cuống cuồng hỏi ai là thủ phạm vừa gây ra án mạng, thì cô nạn nhân hiền dịu, chỉ nghĩ đến mỗi một điều đó là gỡ tội cho chồng, cất giọng thều thào:

- Chẳng phải ai cả! Chính ta! Hãy nhắc chàng nhớ đến ta nhé!

Rồi nàng nhắm mắt lìa đời.

Thoạt tiên, Othello ngây dại cho rằng cử chỉ hy sinh sau cùng đó chẳng qua là bằng chứng của sự tráo trở và gian dối. Chàng uất hận trút cơn phẫn nộ, nỗi hờn ghen, mối nghi ngờ cho hả, lại còn gọi Iago thật thà đến làm chứng.

Emilia hết chịu đựng nổi, chị ta đã thấy rõ lớp lang của âm mưu lừa đảo, bèn vạch trần thủ đoạn gian manh của chồng mình với Othello: còn ai biết rõ hơn chị ta mối tình thương yêu nồng nàn và chung thủy của Desdémone đối với chồng, lòng nhân hậu trong sáng và vô tư đối với Cassio, ý đồ xảo quyệt của Iago khi sử dụng chiếc khăn thêu oan nghiệt. Bất bình tột độ, chị ta khai toạc ra hết, mặc cho ông chồng lồng lộn. Không thể ngăn được vợ tiết lộ những âm mưu của hắn, Iago đã đâm chị ta một nhát rồi tẩu thoát. Othello bàng hoàng tỉnh mộng. Giờ đây chàng chỉ còn có chết, sau khi nói lời vĩnh biệt với cái xác cứng đờ của Desdémone. Trước mặt quan tổng trấn trên đảo và các sĩ quan phụ tá, sắp sửa bắt giữ chàng. Othello lên tiếng biện hộ, không phải cho hành động điên rồ của mình mà cho vai trò mình trong tấn thảm kịch vừa qua.

- Khi các người kể lại chuyện này, xin hãy kể cho trung thực, ta thế nào, cứ nói đúng thế ấy, đừng thêm bớt gì cả. Các người hãy mô tả chân dung một kẻ yêu đương tha thiết mà không sáng suốt, một kẻ không hề biết ghen tuông nhưng khi bị chút nghi ngờ đầu độc lại oằn oại trong tận cùng thù hận; về một con người không quen khóc, nhưng giờ đây đang đầm đìa nước mắt.

Rồi thừa lúc bất ý, chàng đâm lút con dao vào giữa ngực, gục chết dưới chân Desdémone. Với chàng, danh sách nạn nhân của Iago đã kết thúc. Cassio sống sót trở thành tổng trấn đảo Chypre và tấn bi kịch sẽ không thể khép màn nếu chẳng hé lộ cho ta thấy rằng nhất định tên gian trá ghê tởm kia, sẽ bị trừng phạt bởi nhục hình và cái chết.

Chú thích:

1) Dân miền Mauritanie xưa (Bắc Phi Châu)

Nguyễn Bích Như và Trương Tùng dịch

Roméo Và Juliette

Những đường phố vắng lặng của thủ phủ Verone thanh bình vào thế kỷ XIV nằm im lìm ngái ngủ giữa những lâu đài cổ kính và dãy tường thành cao ngất vây kín những công viên rậm mát. Đời sống nơi đó tươi vui và thoải mái. Một vị lãnh chúa dòng dõi Della Scala, nhân từ, đức độ, chăm lo cho sự phồn vinh của thủ phủ. Những gia đình quý tộc tập hợp thân bằng quyến thuộc, bộ hạ tùy tùng và đám người hầu tận tụy, trung thành. Những mối bất hòa truyền kiếp mà nguyên nhân đã bị lãng quên theo thời gian, vẫn còn chia rẽ hai dòng họ Montaigu và Capulet: hai vị trưởng tộc đã trầm tỉnh và khôn ngoan, bởi tuổi đời chồng chất, nhưng con cháu họ, những gã trai trẻ sôi nổi và táo bạo, không kể bọn tôi tớ, lúc nào cũng sẵn sáng đóng vai hảo hớn và anh hùng rơm, thường khuấy động sự yên tĩnh của thành phố. Vị lãnh chúa bực tức, truyền rằng, từ nay, bất cứ cuộc ẩu đả nào cũng bị xử phạt tử hình.

Chàng trai trẻ Roméo luôn khiến cha mẹ mình lo âu. Nước mắt chàng chan hòa với sương sớm. Lời thở than của chàng khiến mây trời u ám. Chàng xa lánh bạn bè, anh Benvolio đứng đắn và gã Meroutio nông nổi, đã lang thang trong rừng trước lúc bình minh. Bởi chàng si mê nàng Rosaline kiều diễm, đẹp mà hiểm ác, và chàng chỉ còn biết héo mòn trước sự khinh bạc của nàng.

Benvolio biết tin Rosaline và nhiều bậc vương hầu, cùng phu nhân sẽ đến dự yến tiệc tại nhà quý tộc Capulet, mà tiểu thư Juliette vừa được gã Paris bảnh trai cầu hôn.

- Đến đó đi, anh nói với Roméo, để mà so sánh gương mặt của người mà cậu yêu với vài ba khuôn mặt khác, mà tớ sẽ giới thiệu với cậu, để cậu phải thừa nhận rằng, con thiên nga của cậu chỉ là một con quạ xấu xí.

- Ta sẽ đến, Roméo hăm hở, nhưng chỉ để chiêm ngưỡng dung nhan rạng rỡ của người mà ta yêu thôi.

Rồi hai gã liều lĩnh, cải trang và đeo mặt nạ, đến ngay nhà kẻ thù thâm sâu của gia đình, vì Roméo thuộc dòng dõi Montaigu, còn lâu đài mà cậu ta sẽ xuất hiện là của dòng dõi Capulet.

Trong lúc ấy, người hầu và tôi tớ hối hả, chộn rộn chuẩn bị yến tiệc. Lão Capulet chúc mừng quan khách, nói đùa và trêu ghẹo các phu nhân, truyền những lệnh mâu thuẫn nhau cho bộ hạ và nhắc lại những kỷ niệm thời trai trẻ. Nhạc nổi lên: cuộc khiêu vũ bắt đầu. Và Roméo, trong trang phục người hành hương đột nhiên khẽ hỏi người hầu phòng:

Cô gái nào lộng lẫy thướt tha trong tay hai người hào hoa kia thế? Trong đêm mờ ảo này, nàng khác nào viên trân châu lóng lánh, trang điểm đôi tay gã Ethiopi. Nàng làm mờ đi ánh sáng những ngọn đuốc. Khi cuộc khiêu vũ chấm dứt, ta sẽ cho bàn tay trần tục của ta cái vinh hạnh chạm vào tay nàng.

Những lời nói đó đã lọt vào tai đứa cháu đức ông Capulet, tên là Tebaldo. Gã đã nhận ra giọng nói của một người Montaigu, bèn hò hét lên và chạy tìm cây trường kiếm, gã muốn trừng phạt một sự xúc phạm đối với gia đình chú, trong khi ông này, trầm tĩnh hơn, nghiêm khắc buộc hắn nên nhẫn nhịn.

- Mi muốn nghịch lời ta ư? Khốn nạn, mi chọn đúng lúc thật. Mi là một kẻ phách lối. Hãy đứng yên đó, nếu không…A! Con gà chọi, mi muốn giương cựa ra đấy à! Hãy mau vứt bỏ bộ mặt hung tợn đó đi, thật là chướng mắt trong buổi hội hè vui vẻ này.

Tebaldo giận dữ, cằn nhằn bỏ đi, vừa thề rằng hắn sẽ chẳng dừng lại ở đấy đâu. Ngay lúc đó, cuộc khiêu vũ chấm dứt.

Nhờ hóa trang, Roméo có thể men đến gần cô gái mà mình chú ý và bắt đầu tán tỉnh bằng những lời lẽ cầu kỳ bay bướm:

- Nếu bàn tay tôi, chàng thở dài, chẳng chút nào xứng đáng, lại làm cho tay cô uế tạp, tôi biết cách chuộc tội bất kính đó: môi tôi sẵn sàng xóa nó bằng một cái hôn nồng nàng.

- Người hành hương đáng mến ơi! –cô Juliette tinh nghịch đáp- sao lại nói xấu bàn tay mình thế, nó cũng chỉ ước ao được sử dụng theo thói quen bình thường thôi; những bậc thánh vẫn để tay mình chạm phải người hành hương và một cái bắt tay chính là cái hôn của những người sùng đạo.

- Nhưng chẳng lẽ các vị thánh và cả những người sùng đạo đều không có môi sao? –Roméo lại tiếp.

- Vâng có chứ, nhưng môi của họ dùng để cầu nguyện.

- Nếu thế, thánh nữ yêu quí ơi, hãy thỏa mãn nguyện cầu trên môi tôi, cho niềm tin đừng trở nên vô vọng.

- Các vị thánh có nhúc nhích gì đâu, -Juliette, vốn thông thạo cái trò chơi ứng đối dí dỏm này nói- thế mà họ vẫn thỏa mãn những lời nguyện cầu, hướng về họ.

Cuộc đối thoại sẽ còn tiếp diễn bất tận nếu bà vú già không đến mời Juliette đến ngồi bên cạnh mẹ, phu nhân Capulet.

Roméo bèn hỏi thăm một bà, đẩy đà, phởn phơ và ba hoa, và kinh hoàng biết rằng mình vừa tỏ tình với một thiếu nữ dòng dõi Capulet. Để mặc cho Benvolio lôi đi, chàng đến từ giã chủ nhân, đang đứng bên thềm tiễn khách. Juliette mơ mộng và tò mò, đã quay lại, thỏ thẻ hỏi bà vú rất khéo léo:

- Vú ơi! Nói cho con biết, chàng quí tộc kia là ai thế?

- Đó là con trai và là người thừa kế lão Tiberio.

- Còn anh chàng vừa bước qua cửa?

- Đó có lẽ là chàng trai trẻ Petruchio.

- Này, còn anh chàng đi theo sau, đấy, cái người không hề khiêu vũ.

- À, vú không biết.

- Vú hỏi tên chàng đi, -rồi cô nói thêm, nhẹ như hơi thở, nếu chàng đã có vợ, con nhất quyết sẽ chẳng bao giờ lấy chồng!

- Tên chàng là Roméo, bà vú quay lại nói, dòng họ Montaigu, con trai độc nhất của kẻ đại thù nhà ta.

- Mối tình duy nhất của ta lại trao gửi cho kẻ duy nhất ta phải thù ghét! Ôi! Ta đã gặp chàng quá muộn mà chẳng hề quen! Ôi! Ta đã quen chàng quá muộn. Ôi! Mối tình kỳ lạ vừa chớm nở trong lòng ta! Ta phải yêu một kẻ thù phải căm ghét.

- Con nói gì thế? Con thầm thì gì thế? –bà vú thắc mắc.

- Những câu thơ con vừa mới học được của người vừa mới khiêu vũ với con –nàng quyết giữ kín nỗi niềm riêng của mình, vì cô biết rõ tật ba hoa của bà vú. Tiệc đã tàn, họ rời khỏi phòng chính.

Song Roméo vẫn chưa đi xa, chàng đã bỏ rơi được anh bạn Benvolio đứng đắn, men theo dãy tường bao quanh khu vườn của dinh thự Capulet. Sau khi thầm nhủ với mình: “Có thể nào ta lại bỏ đi khi ta vẫn ở lại chốn này?”. Chàng thoăn thoắt leo qua tường và nhảy vào vườn cây, trong lúc Benvolio, vừa gặp lại Mereutio láu lỉnh, cho rằng chàng lủi đâu đó vì mối tình tuyệt vọng đối với Rosaline.

Không còn vướng víu các bạn, Roméo bước thơ thẩn trong vườn, tơ tưởng đến Juliette. Bỗng nhiên, một cánh cửa sổ từ từ hé mở, Juliette hiện ra, tựa vào bao lơn. Cô cũng bồn chồn và lo lắng, rồi trong khi Roméo, ẩn mình trong bóng tối, so sánh nàng với bình minh và khung cửa với phương Đông, chế nhạo mặt trăng mờ nhạt vì hờn ghen với nhan sắc kiều diễm của Juliette, cho rằng hai vì sao sáng nhất trên bầu trời chiếu sáng đôi mắt giai nhân, ao ước được là cái bao tay đã có diễm phúc nâng niu đôi má nàng, thì cô gái khẽ thở dài:

- Than ôi! Khốn khổ thân tôi! Roméo! Sao chàng lại là Roméo? Hãy từ bỏ gia đình, hay từ bỏ tên họ đi. Hoặc là chàng hãy hứa yêu em, rồi em sẽ chẳng còn là người thuộc dòng Capulet nữa.

Roméo vừa định lộ mặt ra, đã nghe Juliette nói tiếp:

- Chỉ có tên chàng thù hận với em thôi. Còn chàng là chàng, đâu phải là Montaigu. Nghĩa lý gì một cái tên? Đóa hoa mà ta gọi là bông hồng, dù mang tên gì, cũng vẫn ngào ngạt hương thơm. Tên chàng, Roméo ơi! Có dính dáng gì đến bản chất của chàng đâu.

- Anh xin bằng vào lời nói của em, -chàng trai táo bạo bước ra nói- Cứ gọi anh là tình yêu của em, thế là anh được đổi tên rồi! Anh chẳng còn muốn mình là Roméo nữa.

Juliette vừa hổ thẹn vì vô tình để lộ tâm tư mình, vừa lo sợ cho sự liều lĩnh của Roméo, nếu có ai thuộc dòng họ Capulet bắt gặp chàng nơi đây.

Anh chàng si tình nói: “Sợ gì! Anh đã vượt qua những bức tường cao ngất này bằng đôi cánh nhẹ của tình yêu. Mắt em còn chứa nhiều nguy hiểm hơn là hàng chục lưỡi gươm của họ. Hãy nhìn anh đằm thắm hơn, tức khắc thân anh sẽ được che chở trước hận thù của chúng.

- Sẵn lòng, -cô Juliette thỏ thẻ, mặt đỏ bừng và bối rối-, em định theo đúng lễ tiết một tí và chối biến những lời anh vừa nghe! Nhưng khiểu cách mà làm gì! Anh có yêu em không, hở Roméo? Em biết chàng sẽ nói có và em vội tin ngay. Nếu yêu em xin cứ chân thành thổ lộ. Nếu chàng nghĩ em đã bị chinh phục quá dễ dàng, thì đây nhé: em sẽ chau mày, ngúng nguẩy lắc đầu, để chàng có dịp van xin nài nỉ, bằng không, em cần gì phải bày trò nũng nịu. Nếu chàng đã không tình cờ thấu rõ nỗi lòng em, hẳn em sẽ e dè kín đáo hơn, nhưng cứ tin em đi, em còn thành thực hơn chán vạn cô nàng rụt rè khép nép.

Roméo, như mọi nhà thơ si tình, xin vầng trăng vằng vặc đầu cành chứng giám, sẵn sàng ngỏ mọi lời thề thốt thủy chung, thì Juliette ra chiều ủ dột vội ngăn lại:

- Em không làm sao vui trọn ven trong buổi hội ngộ đêm nay, -cô dịu dàng nói- nó quá bất ngờ, vội vã, và vô cùng táo bạo đối với em. Xin chào anh! Mong cho niềm hạnh phúc dào dạt lòng em cũng khiến lòng anh ngây ngất.

- Anh chưa muốn đi, -Roméo tỏ ra lì lợm- trước khi được nghe lời em ước hẹn.

Dù anh chưa ngỏ, em đã thầm hẹn thủy chung! Juliette vừa dứt câu, đã nghe tiếng bà vú oang oang từ phòng trong trong vọng ra. Vú ơi! Con đây! Roméo yêu dấu! hãy đợi vài phút em sẽ quay ra.

Nàng biến mất giây lát, rồi hiện ra bên cửa sổ, gọi Roméo:

- Ngày mai, mong chàng ho em biết tin, qua một người mà em sẽ phái đến, bao giò và nơi đâu chàng định tổ chức lễ cưới đôi ta? Rồi em sẽ theo chàng tận góc bể chân trời!

- Ôi! Em yêu dấu! –Roméo kêu lên.

- Bây giờ cho đến lúc ấy, còn mấy thập kỷ dài. Trời sắp sáng rồi. Chúc anh ngủ ngon đến cả ngày mai!

- Mong giấc ngủ êm đềm sẽ đưa em vào cõi mộng. –còn lại một minh Roméo lẩm bẩm- Anh sẽ tìm đến phong riêng của vị linh mục khả kính, để cầu xin giúp đỡ và tỏ lộ nỗi niềm hạnh phúc.

Con người nhân hậu mà chàng có thể trút cả tâm tình ấy, cư ngụ trong một ngôi nhà tu cô tịch hẻo lánh, không xa Vérone là mấy. Cuộc sống của ông lặng lẽ trôi qua giữa những buổi cầu nguyện, những lần đi hái dược thảo để bào chế ra bao thứ thuốc công hiệu, và vài cuộc viếng thăm của mấy cậu trai trẻ, mà ông là người cố vấn và chỉ đạo tinh thần. Từ tờ mờ sáng, đã thấy ông khoác áo len nâu, đầu trùm mũ, tay xách giỏ, đi tìm những nhành lá quen thuộc, đầu óc ngổn ngang bao tư tưởng cao siêu, thanh khiết.

- Buổi sáng mù sương, giao hòa với đêm tối, -ông lẩm bẩm-. Ta phải hái cho đầy giỏ, những hoa thơm cỏ lạ, hương vị ngọt ngào và quý giá kia. Quyền lực to lớn đang ngự trị trong cây, rong cỏ và trong cả những tảng đá, đồng thời với những mối nguy hiểm! Cánh hoa nhỏ bé này chứa đựng vừa chất độc, vừa vị thuốc. Con người cũng chẳng khác gì loại cây cỏ ấy.

Một giọng nói bỗng cắt ngang dòng suy tưởng thường nhât của ông:

- Kính lạy cha!

- Lạy chúa! -Cha Laurent vội đáp- Giọng ai ban mai gửi ta lời chào dịu dàng ấy nhỉ? Roméo, con đấy à, con đến thăm ta vào giờ này, khiến tae ngại có điều gì vừa khuấy động lòng con.

Con người thánh thiện này, thừa rõ mối tình cuồng si mà mới hôm qua đây, kẻ đến xưng tội còn trao gửi cho nàng Rosaline xinh đẹp và nhẫn tâm.

- Con sẽ kể hết cha nghe. -Roméo đáp, với lối nói cầu kỳ của những gã phong lưu thời thượng- Con đến dự tiệc vui ở nhà kẻ thù, nơi đó, con đã gây khổ đau cho người làm con đau khổ, cả con lẫn người ấy đều trông chờ phương thuốc thần diệu của cha. Lòng con không vương chút thù hận, vì con vẫn cầu nguyện cho cả kẻ thù của mình.

- Nói rõ hơn đi con ngoan của ta.

- Thưa cha, Con đã yêu say đắm cô con gái nhà Capulet giàu có, nàng cũng yêu con. Chúng con đã cùng nhau giao ước, mong cha vui lòng làm lễ hôn phối cho chúng con ngay hôm nay.

- Có thánh Francois chứng giám! Sao lại có sự thay đổi quái lạ thế? –Cha Laurent kêu lên thảng thốt, ngước mắt lên trời, như thể cầu khẩn vị sáng lập dòng tu của mình- Cô nàng Rosaline mà con yêu đắm đuối, lẽ nào con lại quên nhanh đến thế? Chúa ơi! Đôi má hóp vì sầu muộn của con từng đàm đìa nước mắt. Mặt trời còn chưa xóa tan đám sương mù tích tụ từ những lời than thở của con, và tiếng rên rỉ trách hờn của con vẫn còn vang vọng bên tai ta. Kìa, trên má con còn in rõ vệt nước mắt con chưa kịp lau! Thế mà con đã vội thay đổi!

- Cha vẫn trách con về mối tình si dại đối với Rosaline kia mà! –Roméo làu bàu- Mấy lời trêu chọc nhẹ nhàng của cha làm anh phật ý.

- Đó là sự si mê của con đối với cô nàng, chứ không phải tình yêu đâu, con ạ! Nhưng ta có lý do để giúp đỡ con -vị cha điềm đạm nói, khi thoáng nghĩ rằng lễ cưới bất chợt này có thể đánh dấu ngày chấm dứt mối cựu thù giữa hai dòng họ- Hỡi chàng trai nông nổi, hãy theo ta, một cách chậm rãi và thận trọng nhé! Những kẻ hấp tấp thường hay vấp ngã.

Ngay sáng hôm đó, Juliette được báo trước, đến gặp Roméo trong phòng cha Laurent. Cha ban phép cưới cho đôi tình nhân, vừa thỉnh cầu thần thánh phù hộ cuộc hôn phối. Sau đó nàng quay về nhà, còn Roméo thì đến gặp bạn bè. Bọn họ vẫn không ngớt buông lời trêu chọc, trước vẻ mặt si tình đến ngẩn ngơ của anh. Những câu bỡn cợt đang tuôn ra rôm rả; những tiếng cười đang vang lên như phá, thì thấy gã Telbado hùng hổ xốc tới, thái độ ngang tàng và khiêu khích, có đám bạn hữu và bọn bộ hạ của hắn đi theo. Mặc những lời khuyên nhủ chí tình của Benvolio, mặc sự ngăn cản của Roméo, lúc bấy giờ chẳng còn lòng dạ nào đi kiếm chuyện gây gỗ, dù với một kẻ thuộc họ Capulet –cái họ đối với anh tuy có vẻ mơ hồ, đã trở nên thân thiết- bạn anh, gã Mercutio hiếu động, nhận lời thách đấu của Telbado, rút gươm ra, liền đâm tử thương gục xuống, nụ cười châm biếm còn đọng lại trên môi. Roméo đau đớn, rụng rời, vì anh rất quí mến Mercutio, lại trông thấy tên Tebaldo quay lại ngạo nghễ, vênh vang, anh quên mất luật cấm của lãnh chúa, sự liên hệ quyến thuộc giữa kẻ sát nhân với nàng Juliette yêu dấu của mình, mà chỉ nghĩ đến việc báo thù cho bạn. Một trận so kiếm tay đôi diễn ra, thoáng chốc Tebaldo đã ngã gục. Dân chúng đổ xô đến, bắt giữ Benvolio, nhưng anh đã kịp thời, dù phải một phen gay go vất vả, mới thuyết phục được Roméo chạy trốn, rồi kể lại cho lãnh chúa nghe qua nội vụ xô xát, xen lẫn tiếng rên thảm thiết của phu nhân Capulet, khóc than cho đứa cháu Tebaldo và kêu gào đền mạng. Vị lãnh chúa nhất quyết lạnh lùng trước mọi lời van xin cầu khẩn. Ngài ra lênh trục xuất Roméo ra khỏi thủ phủ và đe dọa sẽ bêu đầu nếu tìm cách quay về Vérone.

Thế là Juliette trở thành góa bụa, ngay khi vừa cử hành hôn lễ. Tuy nhiên, nàng vẫn còn chưa hay biết tai họa thảm khốc của mình. Nàng đợi chờ bà vú đi săn tin về và mơ ước lần gặp gỡ Roméo sắp đến. Nhưng tiếng than van nức nở nào thế, những câu nói đứt đoạn khó hiểu, câu chuyện rối rắm lộn xộn, mới nghe qua Juliette cứ ngỡ Roméo vừa bị bị giết chết. Buồn lo xen lẫn mừng vui, vừa mới khuây khỏa đã tuyệt vọng! Lưu đày ư! Roméo bị lưu đày! Anh lẩn trốn trong phòng cha Laurent để chờ khi trời vừa sụp tối, bà vú sẽ tìm chàng đến để từ biệt nàng Juliette rũ rượi ủ ê, trước giờ lên đường biệt xứ.

Thất vọng vì phán quyết của vị lãnh chúa, Roméo như điên dại, định tự hủy mình. Vị linh mục đáng kính quở mắng chàng hồi lâu, phân tích cho chàng thấy việc lưu đày ở Mantoue, một thành phố kế cận Vérone, tạo dịp cho chàng có thể thường xuyên nhận được tin tức Juliette và mọi sự rồi sẽ được thu xếp ổn thỏa. Yên tâm phần nào, Roméo chờ đêm tối để đến từ biệt Juliette.

Phần mình, đức ông Capulet vừa tiếp đón gã trai trẻ Paris, kẻ say mê con gái ông, vừa đến để thăm dò tình cảm của Juliette dành cho gã.

- Mọi việc xảy ra dồn dập –nhà quý tộc Capulet nói- đối với ông, tình cảm riêng tư của một cô gái chẳng mấy quan trọng- và biến chuyển khắc nghiệt đến nỗi chúng tôi chẳng còn đâu thì giờ để hỏi han con gái mình, nhưng nó vẫn tùy quyền định đoạt của chúng tôi. Tôi chịu trách nhiệm với ngài như thế. Bà này, hôm nay là thứ mấy nhỉ? Thứ hai à! Tốt lắm. Báo cho Juliette biết rằng thứ năm tới, nó sẽ thành hôn với bá tước Paris. Đừng phô trương gì cả, tang nhà ta còn ràng ràng đấy! Như thế ngài có thể ra về, chào tạm biệt nhé! Bà này, chuẩn bị hôn lễ cho Juliette. Chúc tất cả ngon giấc. Sắp sáng đến nơi rồi.

Phía bên kia dinh thự, trên cái bao lơn mà ta đã biết, bao quát cả khu vườn tràn nập ánh trăng, đôi vợ chồng trẻ tuyệt vọng, ngậm ngùi chờ đợi ánh sáng ban mai sẽ đến cướp Roméo lìa khỏi vòng tay Juliette.

- Chàng đã muốn đi rồi sao? Đêm hãy còn dài, ngày vẫn chưa tới. Đó là tiếng hót của họa mi -chứ nào phải sơn ca- mà khiến chàng hoảng sợ. Nó vẫn hót hàng đêm trên cành lựu mà chàng thấy đó. Tin em đi, anh thân yêu của em, đó là tiếng hót họa mi.

- Không, chính đó là tiếng hót sơn ca, báo hiệu bình minh sắp tới, –Roméo thở dài não ruột- chứ nào phải họa mi. Nhìn kìa, em yêu, những luồng ánh sáng hờn ghen, phía trời Đông đang viền quanh những cụm mây tan tác. Vầng trăng đã nhạt nhòa, và đỉnh núi mù sương, rạng Đông vừa nhóm dậy. Anh phải ra đi để sống, hay ở lại đây rồi chết.

- Không, đó chẳng phải là ánh bình minh đâu, em biết rõ mà. Đó là đám vân thạch nào đó, trời gửi xuống làm đuốc soi đường cho anh đến Mantoue. Nán lại chút nữa, anh cần chi phải vội.

- Dù anh có bị bắt, dù anh phải chết, anh cũng vui lòng vì em đã muốn thế! Anh thiết tha muốn ở lại hơn là mong ước ra đi. Thôi thì tử thần ơi, cứ đến. Hãy trò chuyện với nhau đi, em yêu, bởi ngày vẫn chưa rạng.

- Trời đã sáng, trời đã sáng rồi! -Juliette chợt bàng hoàng bật khóc nức nở- Anh hãy đi đi! Trốn xa chỗ này. Chính sơn ca vừa cất cao tiếng hót lạc điệu, nhói tai. Có người cho rằng tiếng hót sơn ca rất thánh thót, êm đềm. Không phải thế đâu, vì nó khiên đôi ta ngăn cách và đuổi chàng rời khỏi nơi đây, để chào đón bình minh. Bây giờ anh hãy đi đi! Ánh sáng đã lên cao rồi!

- Tạm biệt, tạm biệt. Hôn anh lần cuối đi, rồi anh nhảy xuống!

- Này, anh phải cho em biết tin tức hàng ngày, hàng giờ, anh nhé! -Juliette dặn dò- Bởi vì trong một phút là đằng đẳng bao ngày. Ôi! Em sẽ già đi mất trước khi gặp lại Roméo của em! Hồn em đầy những dự cảm đen tối. Giờ đây, nhìn anh dưới đó, em cứ ngỡ như thấy người chết dưới đáy mồ.

- Tạm biệt! –Roméo hét lên, không còn chịu đựng nổi nữa, anh cắm đầu chạy, và Juliette cũng không thể bình yên mơn man nỗi sầu, bởi phu nhân Capulet, theo lời chồng, ngay lúc ấy đã bước vào, hơi ngạc nhiên bắt gặp con gái mình đã dậy.

Cho rằng những giọt lệ còn long lanh trong mắt Juliette, là dành cho cái chết của người anh họ Tebaldo, bà kể lể dông dài về những dự định báo thù tên sát nhân Roméo, rồi để làm vui long cô bé khốn khổ, bà loan báo cho cô biết về lễ thành hôn sắp tới của cô với chàng kỵ sĩ đẹp trai và dũng cảm Paris, tại nhà thờ thánh Pierre.

Sau cái đêm tuyệt vọng, cô Juliette đáng thương hầu như mất hết kiên nhẫn. Cô từ chối người chồng do cha cô ép buộc. Ban đầu, ông ta vẫn xem cô như đứa bé được nuông chiều, chưa hiểu rõ minh thực ra muốn gì, nhưng sau đó, trước những lời từ chối quyết lệt, lặp đi nhắc lại nhiều lần, ông ta nổi nóng và hung hăng, tàn bạo đến mức buông ra lời nguyền rủa, đe dọa và mắng nhiếc Juliette thậm tệ, đoạn ông bỏ đi, đóng sầm cửa lại, bà vợ hoảng hốt lủi thủi theo sau.

Sầu khổ và đau đớn, Juliette quyết định đi gặp cha Laurent để vấn kế, nên hăm hở tìm đến ngôi nhà hiu quạnh đã chứng kiến hôn lễ của nàng. Cha Laurent đang có khách: Paris đến thổ lộ cho ông biết, cuộc thành hôn sắp tới của mình với tiểu thư họ Capulet. Tin đó khiến vị linh mục tốt bụng hoang mang, ông vội đuổi khéo Paris về, để tập trung lo lắng cho cô gái sám hối đáng thương. Biết làm sao đây? Juliette nói sẵn sàng làm bất cứ việc gì, và sau khi cân nhắc đắn do hồi lâu, cha sắp đặt mưu kế như sau:

- Thế này nhé –cha nói- con hãy vui vẻ lên và cứ ưng thuận làm lễ cưới đi. Ngày mà là thứ tư rồi, đừng cho bà vú ngủ chung phòng với con. Cầm lấy cái lọ này, khi nào lên giường ngủ, con hãy uống thuốc đựng trong ấy, tức khắc, mạch con sẽ ngừng đập, hơi thở tắt lịm, thân thể lạnh băng, chứng tỏ rằng con không còn sống nữa. Nét đằm thắm của má và môi con sẽ trở màu tro úa, tứ chi bất động, cứng đờ như chết suốt bốn mươi hai giờ. Con sẽ nằm trong trạng thái một kẻ đã giã từ cõi đời, nhưng con sẽ thức dậy, sau một giấc ngủ êm đềm. Có điều, buổi sáng cử hành hôn lễ, họ sẽ phát hiện rằng con đã chết; thế là đúng theo phong tục trong xứ, họ sẽ đặt con vào cái quan tài không đậy nắp, trong bộ trang phúc lộng lẫy nhất và mang con đến ngôi nhà mồ của dòng họ Capulet. Cùng lúc, Roméo sẽ được thông báo về mưu lược của chúng ta, anh ấy sẽ đến đây: cha và anh ấy sẽ canh chừng, chờ con thức giấc và ngay chiều đó, anh ta sẽ cùng đưa con đi Mantoue. Con sẽ được giải thoát trọn vẹn, nếu sự yếu đuối thường tình sẽ không khiến con mất bình tĩnh trong lúc hành động.

- Trao con lọ thuốc đi. -Juliette kiên quyết nói- Đừng lo con sợ hãi, tình yêu sẽ cho con nhiều can đảm, và sẽ cứu thoát đời con. Xin từ biệt cha.

Ngày hôm sau trôi qua thật nhanh, đức ông Capulet đích thân chuẩn bị yến tiệc; cô con gái, từ nhà vị linh mục về, xin cáo lỗi. Phu nhân Capulet đảm đương việc chọn lựa y phục và trang sức cô dâu. Bà vú thì lăng xăng rối rít, Juliette bèn bào bà đi nghỉ. Còn lại một mình, cô bé hôm qua còn là đứa con được nuông chiều và đầy đủ hạnh phúc, giờ đây phải đơn độc chống chọi với nỗi khổ đau oan nghiệt.

- Vĩnh biệt! –nàng nói thầm với mẹ- Biết bao giờ mẹ con ta mới gặp lại nhau. Ta cảm thấy một thoáng ghê rợn, làm nguội lạnh mọi nguồn sống trong ta. Hay ta gọi các người thân đến đây cho vững bụng? Không! Ta phải diễn một mình tấn tuồng quái đản! Ta sẽ ra sao, nếu mai này thuốc kia không ngấm? Ta sẽ phải thành hôn ư? Không, không, lưỡi dao găm trong tầm tay ta đây, sẽ chống lại. Hay nếu đó là thuốc độc, mà cha Laurent định đưa ta vào cõi chết, để khỏi phải chịu ô nhục, vì chính cha đã tác hợp ta với Roméo? Không. Không thể nào như thế được, mọi người đều biết cha là một bậc thánh, không thể nào nghĩ xấu về cha. Nhưng việc gì sẽ xảy ra, nếu ta lại thức dậy trong mồ, trước khi Roméo kịp đến giải thoát ta? Ta sẽ chết ngạt mất, hay nếu còn sống ta sẽ điên loạn vì kinh hãi, giữa những người chết và các oan hồn thường ẩn hiện về đêm? Ta có mơ mộng quá chăng? Em đến đây, Roméo, chỉ vì chàng mà em uống liều thuốc này!

Thế rồi cô bé dũng cảm phóng lên giường, nốc cạn một hơi lọ thuốc.

Lúc đó, trong lâu đài Capulet; thiên hạ tất bật dưới bếp. Mặt trời vừa ló dạng, các phụ bếp đã chạy lăng xăng với que nướng, thủng múng, củi lửa. Người ta báo tin bá tước Paris đến, trang trọng và lịch sự với cả ban nhạc rộn ràng ban mai. Người ta hối thúc bà vú đi đánh thức Juliette dậy để trang điểm. Rồi bỗng nhiên những tiếng kêu gào thảm thiết vang lên; nằm dài trên giường, xanh xao, lạnh cứng với nguyên vẹn y phục, Juliette vẫn lặng thinh trước bao lời kêu gọi của bà vú điên cuồng, rồi của bà mẹ đau đớn quằn quại, của người cha sầu khổ khôn nguôi, tiếp đó là bá tước Paris hào hoa với ban nhạc của mình, cuối cùng là của cha Laurent. Tiếng khóc than và kể lể vang lên cho đến lúc vị ẩn sĩ thuyết phục mọi người đè nén đau thương, bình tâm lo tổ chức tang lễ cho huy hoàng, trọng thể. Bọn nhạc công đút ống sáo vào bao, nhưng để khỏi phải thiệt thòi, họ quyết định nán lại chờ nhập bọn với những người khóc thuê, theo sau đám ma, hầu dự cơm chiều với họ.

Bị lưu đày ở Mantoue, Roméo ngóng đợi tin tức của Juliette và trong khi mong chờ, chàng ôm ấp nhiều ý nghĩ phấn khởi và đệt bao mộng đẹp. Chợt tên đầy tớ Balthazar của chàng bước vào, gã từ Vérone đến thẳng đây và hoàn toàn không hay biết gì về kế hoạch của cha Laurent. Không kịp thở, gã báo cho chủ mình nghe nguồn tin bi thảm.

- Tôi trông thấy tận mắt, -gã nói- họ mang tiểu thư Juliette vào nhà mộ tổ tiên và tôi vội phóng xe đến ngay để báo tin cho công tử rõ.

- Thật thế sao? –Roméo hỏi lại với vẻ trầm lặng của sự tuyệt vọng tận cùng- ngươi chẳng có thư từ gì của cha cả sao? Không à? Thôi chẳng cần nữa. Hãy mau đi thuê ngựa cho ta. Ta sẽ ra đi ngay chiều nay. Juliette ơi! Đêm nay, anh sẽ đến ngủ bên cạnh em. Biết làm cách nào đây? Ta còn nhớ một lão dược sư, rách rưới tơi tả, nghèo đói, trên trần cửa hiệu khốn khổ của lão, treo tòn ten một con rùa, một con cá sấu nhồi rơm; trên hàng kệ bụi bặm lăn lóc vài cái hộp rỗng, những viên thuốc mốc meo, mấy hũ sành màu xanh, rải rác đây đó, chưng bày làm vi. Trước tình trạng túng bấn đó, ta nghĩ, nếu có ai cần một liều thuốc độc, vẫn bị cấm ngặt ở Mantoue, thì chính nơi đây, lão già khốn khổ kia sẽ sẵn sàng bán cho hắn. Ôi chao! Dược sư!

Với bốn mươi đuy-ca, Roméo nài mua của con người bần cùng ấy, một liều thuốc độc có khả năng đưa hai mươi người khỏe mạnh sang thế giới bên kia, rồi cấp tốc đến Vérone. Cha Laurent vừa hay tin lá thư ông gửi cho Roméo đã bị chặn lại bởi một hàng rào y tế, vẫn thường xuyên dựng ra trong thời bệnh dịch hoành hoành. Ông vội vã đến hầm mộ nơi Juliette sẽ tỉnh dậy trong ba giờ nữa. Thật đáng thương cho tấm thân căng tràn nhựa sống, phải bị giam hãm giữa những người chết. Ông đã già yếu và tật nguyền, lại phải vác cái đòn bẩy nặng nề, dù cố gắng hết mức, ông vẫn không thể đi nhanh hơn được. Bá tước Paris khóc than vị hôn thê dịu hiền của mình, đã đến trước ông, tuôn nước mắt lã chã và rắc đầy hoa lên mộ Juliette. Roméo mang cuốc theo để nạy tấm đá lát trên phần mộ, suýt bắt gặp Paris, nếu Paris không kịp ẩn mình, khi nghe có tiếng chân người. Nhưng vừa nhận ra kẻ lạ thuộc dòng họ Montaigu. Paris bước ra, đầy vẻ đe dọa. Đã cận kề cái chết, Roméo không muốn gây thêm tộ lỗi nào nữa, chàng cầu xin Paris hãy tránh xa nơi này. Nhưng kẻ si tình đau khổ của Juliette dùng lời lăng mạ để thách thức chàng. Hai người trai trẻ đấu nhau và Paris tử thương gục xuống, còn van nài được đặt thi thể cạnh Juliette, mà anh ta trót yêu tha thiết.

Đến lúc đó Roméo mới nhận ra anh, rồi nhớ lại, như trong giấc mơ, rằng mình có nghe nói, Paris lẽ ra đã cưới Juliette. Chàng nói:

- Ta sẽ, vùi chôn ngươi trong một ngôi mộ thật rõ ràng, bởi nhan sắc của Juliette sẽ biến nhà mồ này thành một phòng khánh tiết huy hoàng chói lọi. Juliette thân yêu ơi! Anh muốn ở cùng em và chẳng bao giờ nữa, anh rời khỏi cái lâu đài sầu thảm này. Mắt ta ơi! Hãy nhìn nàng lần cuối. Tay ta ơi, hãy siết nàng cho chặt. Hỡi những người hoa tiêu tuyệt vọng! Hãy đâm đầu xuống những tảng đá, nơi con tàu đã rời rã vì bão táp của ngươi sẽ vỡ nát tan tành. Ta uống cho tình yêu của ta! Lão dược sư trung thực, thuốc của ngươi thật linh nghiệm!

Rồi phủ phục dưới chân Juliette, Roméo trút hơi thở cuối cùng, trong lúc từ phía bên kia nàh mồ, vừa thở dốc vừa loạng choạng vấp ngã, cha Laurent đước tin, do chính miệng Balthazar báo lại, rằng công tử đã một mình đến nhà mồ từ hơn nửa giờ qua. Cấu xé bởi muốn vàn nỗi lo âu sợ sệt, ông lão bước lần đến lăng mộ. Ôi! Máu ai bê bết ở cửa vào, gươm kiếm của ai vứt bừa ra đất? Trời ơi! Roméo xanh xao và Paris đẫm máu! Và dưới đôi mắt hãi hùng của vị ẩn sĩ già nua, Juliette cựa mình, rồi boàng hoàng mở hé mắt ra. Nàng khẽ thầm thì:

- Ồ! Cha cứu tinh của con! Chồng của con đâu rồi! Con nhớ rõ mình sẽ phải thức dậy nơi đâu, bây giờ con đã thức. Nhưng Roméo của con đâu?

- Chao ôi! –cha Laurent nghẹn ngào, cõi lòng tràn ngập xót thương- một quyền lực quá lớn lao đã vượt quá mọi dự định của chúng ta. Có tiêng người, ta phải rời khỏi đây ngay. Than ôi! Trông kìa, chồng con đã nằm chết bên cạnh con, và Paris cũng thế. Nhanh lên, ta không dám nán lại đây lâu hơn, bọn vệ binh sắp tới. Ta sẽ đưa con vào tu viện các nữ tu, nhưng phải trốn đi ngay.

- Cha cứ đi đi, còn con, con không đi đâu cả, Juliette bình tĩnh nói.

Cũng như Roméo khi nhận được cái tin bi thảm, nàng quyết định ngay. Nàng không do dự, cũng chẳng hề run sợ. Trong khi cha Laurent rời đi, nàng nói tiếp:“Ta thấy cái gì đây? -Một cái cốc mà bàn tay người thân thương của ta đang nắm chặt. Như vậy là thuốc độc đã kết liễu cuộc đời chàng. Ôi, chàng ác quá, chàng đã uống hết cả rồi, chẳng để lại cho ta lấy một giọt để giúp ta đi theo chàng. Có thể trên môi chàng còn có đủ chất độc để giúp em chết, nếu em hôn chàng lần cuối?”

Bỗng từ một nới nào đó, vọng lại một giọng nói chói tai:

- Này, nhóc con, hãy dẫn bọn ta đi. Chú bảo là ở phía nào vậy?

Juliette vừa rút dao găm của Roméo ra khỏi vỏ, vừa nói tiếp:

- Có tiếng động ư? Ta phải gấp lên thôi: Dao ơi. Mày ở đây thật là đúng lúc. Mày hãy hoen gỉ đi trong vết thương này. Hãy đem đến cho ta cái chết.

Rồi nàng ngã xuống bất tỉnh trên thi hài của Roméo.

Thế là đôi tình nhân của thành Vérone đã chết như họ đã sống, hai đứa trẻ từng yêu nhau, bất chấp mọ điều, bị chia lìa nhưng mà lại đại đoàn viên.

Vua Lear

Vào thời Joas làm vua ở Juda, Lear con của Bladud trị vì trên đất Anh. Ngài chỉ có ba cô con gái: cô cả Goneril, là vợ quận công Albanie; Régane, cô thứ, là vợ công tước Cornouailles và cô út được cưng chiều nhất là Cordelia.

Tuy nhiên, vua Lear cảm thấy mình đã quá già. Mỗi ngày, những nỗi lo toan và công việc triều đình đè nặng trên vai. Ngài mong ước được trút bỏ gánh nặng để được thanh thản trong chuỗi ngày tàn, trước khi vào cõi chết. Ngài chia giang san của mình ra ba phần, rồi quy tụ trước cung đình tất cả triều thần, các con gái, hai chàng rễ và hai người cầu hôn công chúa Cordelia. Thế rồi ngài công bố quyết định rời bỏ quyền hành và sẽ ban an huệ cho cô con gái nào mà ngài nhận thấy đã yêu thương ngài nhiều nhất. Ngài yêu cầu các con hãy bày tỏ lòng hiếu thảo của mình trước mọi người cho ngài dễ dàng lượng xét.

Goneril, cô cả, nói trước tiên:

“ Tâu phụ vương, con yêu phụ vương thắm thiết hơn yêu ánh sáng, bầu trời và tự do, hơn cả những gì hiếm hoi và quí báu nhất trên đời. Con yêu ngài nhiều hơn là người ta yêu cuộc sống bình an và tươi đẹp với mọi thứ danh vọng và tặng phẩm. Con yêu ngài hơn bất cứ đứa trẻ nào yêu cha và chưa bao giờ có người cha nào được yêu đến thế. Thực ra, con không đủ lời để diễn tả tình yêu của con đối với phụ vương.”

Và Cordelia lặng lẽ nhủ thầm:

“Cordelia phải làm gì đây? Yêu và câm nín”.

Vị vua già được mơn trớn quá đỗi, tức khắc hạ lệnh chia cho Goneril phần lớn của giang san, những khu rừng rậm mát, những cánh đồng màu mỡ, những dòng sông và thảo nguyên bát ngát. Rồi ngài quay sang Régane nghe cô nói:

“Tâu bệ hạ, con cùng chung tính khí với chị con, qua chị, con có thể đo được lòng mình. Trong thâm tâm, con nhận ra chị ấy đã diễn tả rất trung thực những điều con cảm thấy, hơn nữa, con thù ghét niềm vui nào không liên hệ đến tình phụ tử và riêng chỉ có tình yêu chan chứa con dành cho bệ hạ mới là nguồn hạnh phúc của đời con.”

Và Cordelia, vẫn lặng yên trên ghế, nghỉ ngợi.

“Ôi! Cordelia đáng thương. Mày lại giàu tình yêu hơn là lời nói.”

Và ông vua cả tin lại ra lệnh cắt một phần lớn đất đai nữa, cũng giàu tài nguyên và rất phong phú cho Régane. Cuối cùng, ngài nhìn về phía Cordelia, đứa con gái được yêu chiều nhất.

“Còn con –ngài nói- niềm vui của ta, con ra đời sau cùng, nhưng chẳng vì thế mà ta kém yêu thương con, bây giờ con đang là mối tranh chấp giữa vị lãnh chúa sở hữu những vườn nho rộng lớn ở Pháp và bậc vương tôn, chủ những đàn súc vật trên đồng cỏ bát ngát vùng Bourgogne, con hãy nói làm sao cho xứng với cái phần thưởng to lớn hơn các chị?”

Và Cordelia, trái tim nhân hậu của nàng như tê dại, không thể phô diễn những tình cảm đậm đà nhất nên chỉ nói:

- Chẳng có gì cả, thưa phụ vương.

- Chẳng có gì cả à! -cảm thấy bị xúc phạm, vua Lear kêu lên.

- Chẳng gì cả. –cô Cordelia đáng thương lặp lại. Con yêu bệ hạ vì là bổn phận của con không hơn không kém. Phụ vương đã sinh ra con, đã nuôi dạy con, đã thương yêu con. Đáp lại, con ngoan ngoãn, quí mến và kính trọng phụ vương. Mà tại sao các chị con lo đi lấy chồng khi các chị ấy nói rằng đã dành trọn tình yêu cho phụ vương? Chắc chắn là con sẽ chẳng bao giờ thành hôn để có thể yêu cha mình hơn cả.

Nhà vua không tin vào đôi tai mình, sửng sốt:

- Sao, còn trẻ mà khô khan thế à!

- Rất trẻ và chân thực, thưa phụ vương.

- Được rồi –nhà vua phán- Giữ sự chân thực đó mà làm của hồi môn! Bởi vì, trước các đấng thần linh, ta từ bỏ mọi tình cảm cha con: cô sẽ là một người xa lạ, chẳng phải là con của ta nữa.

Trong khi Kent, viên trung thần, tìm cách thuyết phục cho ngài nguôi giận, nhà vua phẫn nộ hét lên:

- Hãy để ta yên! Ta từng thương yêu nó hơn cả; Ta hằng ao ước gửi chuỗi ngày tàn cho nó chăm sóc an ủi.

Và cơn giận nổ bùng, ngài quyết liệt xua đuổi cô gái. Ngài chia nốt cho hai cô gái lớn phần còn lại dành cho Cordelia, và trao hết quyền hành cho họ, với điều kiện mỗi người thay phiên nhau nuôi nấng ngài và đám tùy tùng gồm một trăm kỵ sĩ trong thời gian một tháng và vẫn duy trì vương tước của ngài. Ngài sẽ lần lượt đến nhà người này, rồi người kia, cứ thế quanh năm.

Nhưng Kent, viên cận thần phúc hậu, than thở trước sự điên rồ của nhà vua, ông biết quá rõ lòng dạ hai cô gái lớn, bởi thế ông to tiếng khẳng khái bênh vực cho công chúa Cordelia. Thế là vua Lear mất hết tự chủ, ra lệnh trục xuất ông ra khỏi nước và phải chịu lưu đày biệt xứ. Rồi ngài thông báo cho hai ông hoàng Pháp và Bourgogne rằng họ có thể cưới Cordelia với điều kiện không có hồi môn. Bởi vì, ngài nói, cô ta đã xuống giá, nếu các người còn nghĩ gì đến cái thân thể mảnh khảnh kia, hãy dẫn nó đi, nó thuộc về các người, với cả lời nguyền rủa của ta nữa!

Quận công xứ Bourgogne không dám xin cưới cô Cordelia tội nghiệp nữa, nhưng nhà vua hào hiệp đất Pháp lấy làm kinh ngạc tại sao một cô gái vẫn được quý chuộng, lại bỗng nhiên có thể phạm lỗi lầm quái gỡ đến nỗi đánh mất ân sủng của đức vua. Chàng không tin là cô bội bạc. Cordelia thỏ thẻ van xin cha hãy hiểu cho rằng nàng không hề làm điều gì nhục nhã, chỉ vì lời nói vụng về đã gây ra nông nỗi.

“Thà đừng sinh ra mi, để bây giờ khỏi phiền lụy đến ta” –cha nàng đáp lại.

Vua đất Pháp vẫn chưa hết kinh ngạc:

“Tình yêu chẳng còn là tình yêu nữa nếu chen vào tình yêu có những tính toán xa lạ, -chàng nói- quận công Bourgogne, ông tính sao về công chúa? Bản thân nàng chẳng phải là một món hồi môn rồi ư?”

Nhưng quận công Bourgogne thích công chúa với cả món hồi môn đã hứa, và bởi vua Lear nhất quyết không lay chuyển, vị vua Pháp nói:

“Hỡi nàng Cordelia xinh đẹp, ta thấy nàng giàu hơn bởi sự nghèo nàn; quí báu hơn bởi nỗi cô đơn. Ta nhận lấy nàng và cả đức hạnh của nàng. Tình yêu ta bùng cháy trước sự lạnh nhạt và khinh rẻ của mọi người. Tâu bệ hạ, cô công chúa không hồi môn mà số phận đã mang lại cho tôi, sẽ là hoàng hậu của tôi, của thần dân tôi và của nước Pháp tráng lệ. Nàng hãy nói với họ lời từ biệt, rồi nàng sẽ tìm thấy ở nơi khác nhiều hơn những gì đã mất nơi đây.”

Vua Lear hơi bẽ mặt vì con gái đã tìm ra nơi nương tựa, bèn bước thẳng không thèm quay lại nhìn nàng, và Cordelia, rưng rưng nước mắt tạ từ hai chị. Nàng khẩn cầu hai chị hãy đối xử thật tốt với cha, thừa biết rằng thời gian rồi sẽ vạch trần thói giả đạo đức của họ, rồi nàng bước theo vị hôn phu, kẻ duy nhất đánh giá nàng đúng đắn.

Goneril và Régane bàn luận với nhau một hồi mới chia tay. Hai tâm hồn xấu xa hiểu rõ cha mình với tính khí cộc cằn, những cơn nổi giận đột ngột; họ cũng biết tuổi già đã làm suy giảm lý trí của người cha khốn khổ. Họ biết đức vua đã mất tự chủ, cách đối xử tàn tệ đối với Kent, và nhất là sự vội vã và nhẫn tâm chối bỏ đứa con gái thân yêu là bằng chứng hiển nhiên của một thần kinh rối loạn. Họ thừa hiểu rằng đức vua khó rời bỏ quyền hành và uy lực, nên họ thỏa thuận với nhau rằng sẽ giới hạn dần chế độ ưu đãi và đối xử nghiêm khắc với đức vua cha.

Trước tiên, đức vua đến trọ tại nhà Goneril, cô cả, trong một tháng với một trăm tùy tùng. Nhưng tuần lễ thứ hai chưa kịp trôi qua, đứa con bội bạc đã kêu ầm lên rằng không còn chịu đựng nỗi sự hoang phí và mối bực dọc. Chị ta than phiền về tư cách và cử chỉ nghịch ngợm của một trăm kỵ sĩ; chị ta làm ngơ, đôi khi khuyến khích sự cẩu thả và xấc xược của bọn người hầu với đức vua già mà chị ta xem như một ông lão lẩm cẩm. Đức vua than trách, ngài bênh vực bộ hạ và gã hề bị ngược đãi. Tính nóng nảy phút chốc khiến ngài điên tiết. Ngài đập một tên hầu của Goneril đã quấy phá thằng hề, kẻ duy nhất còn biết cách làm ngài cười và vừa bông lơn vừa nói cho ngài nghe khối sự thực. Ngài giận dỗi vì người ta bắt ngài phải chờ đợi trong bữa cơm chiều, cuối cùng ngài đánh viên quản lý vô lễ đã dám huênh hoang rằng dù sao thì đây cũng chẳng phải là nhà ngài, mà chính là nhà của con gái ngài.

Tuy nhiên, vua Lear vẫn không muốn tin rằng việc thay đổi thái độ là có chủ trương, và việc người ta phục vụ tồi tệ và ăn nói xấc láo là có dụng tâm. Đến khi thằng hề bảo rằng đức vua điên mới không giữ lại cho mình một ít của cải, để đến nỗi bây giờ chỉ là con số không, chẳng giá trị gì. Ngài bèn nổi giận và mắng chửi hắn. Phải đợi chính Goneril làm ngài sáng mắt. Chị ta mát mẻ trách cứ thái độ kỳ quặc của ngài và sự hỗn độn của đám tùy tùng, rồi buộc ngài phải cắt giảm đám bộ hạ xuống còn năm mươi kỵ sĩ thôi.

Những ảo tưởng của vị vua già khốn khổ sụp đổ tan tành. Nỗi căm tức trước sự bất công đó thật vô bờ, khiến ngài bắt đầu hiểu ra lỗi lầm của mình chẳng còn nghi ngờ gì nữa, và đâm ra hối hận về sự bất công của chính mình đối với Cordelia.

“Ôi! Lear! Lear! Lear! –ngài hét lên vừa đập vào trán- hãy đập nát cánh cửa này đây đã để cho lý trí thoát ra và cơn điên chui vào! Dù sao ta vẫn còn một đứa con gái nữa.”

Và ngài quyết định dời sang trọ nhà cô Régane, sau khi đã trút lên đầu Goneril những lời nguyền rủa cay độc và trù ẻo cho mọi tai trời ách đất tàn hại đứa con suy đồi. Con người đau khổ quá tin vào sự thương yêu và lòng trắc ẩn của Régane bèn ra đi với gã hề, đoàn kỵ sĩ và một bộ hạ mới mà ngài rất thích, nhưng không thể nhận ra đó là Kent, người bề tôi trung tín, đã trở về bên ngài sau khi cải trang và mang tên giả. Vua Lear bỗng dưng đa nghi, phái anh ta đến báo với Régane rằng ngài sẽ đến trước thời gian qui định. Nhưng cùng lúc ấy, Goneril cũng cho tên quản lý sang nhà em với một bức thư dặn dò và trách móc vua cha.

Trước sân nhà quận công Cornouailles và Régane, hai sứ giả gặp nhau và đập lộn nhau chí chóe. Người ta nhận ra ngay ai là kẻ được bà quận công tin cẩn, bởi chị ta ân cần lắng nghe tên quản lý nói và buộc người tôi trung thành của cha mình vào tội phải bêu trước công chúng. Khi đã bị phơi ra trước cửa lâu đài, anh ta cố gắng nén đau, vừa cố gắng ngủ. Chính vua Lear đã bắt gặp cái cảnh đó thay vì sự tiếp đón nồng nhiệt như ngài chờ đợi khi lần mò đến nhà con gái. Cố nén phẫn uất, ngài gõ cửa và thấy rõ cửa không chịu mở ngay, cánh cửa của nhà con gái ngài đấy. Ngài tự nhủ mình nên kiên nhẫn, tự trách mình quá thô bạo trong cử chỉ và đứng chờ các con ra đón ngài vào.

Sau khi nghe kể những nỗi nhục nhã ngài phải gánh chịu ở nhà Goneril, Régane chẳng chút động lòng, chỉ tìm lời dịu ngọt khuyên bảo ngài nên thận trọng và phải biết phục tùng:

“Cha hãy quay trở lại nhà chị tôi, -chị ta nói- ngài đã già rồi, phải để người ta điều khiển chứ. Tôi van ngài, hãy nhận rằng mình đã xúc phạm chị ấy thái quá, bởi tôi không sao tin rằng chị ấy lại có thể sơ sót điều gì trong bổn phận đối với cha.”

Nghe đến đó, ông lão Lear nổi xung, nguyền rủa và thề sẽ không bao giờ gặp lại Goneril, rồi vẫn còn tin tưởng, ngài khơi động tấm lòng Régane:

“Chắc hẳn con không kiếm chuyện gây gổ về những thú vui của cha, hay tìm cách cắt giảm số tùy tùng hoặc buông lời mắng nhiếc cha, cắt giảm chi tiêu của cha và đóng sầm cửa lại mỗi khi cha đến gần. Con hiểu rõ hơn ai về những tình cảm tự nhiên, về nghĩa vụ con cái, và cách ăn ở hiền thục và con cũng không quên rằng cha đã tặng con một nửa giang san!”

Nhưng trong lúc Régane cáo lỗi không thể lưu giữ ông được, viện cớ rằng chưa có kịp chuẩn bị gì để có thể tiếp đón ông một cách chu đáo, người ta nghe thấy tiếng kèn rầm rộ báo hiệu Goneril sắp đến. Cô em đón tiếp bà chị niềm nở đến mức khiến cha họ tan nát cõi lòng, bà chị đến để tự biện minh và xúi dục Régane làm theo mình. Tiếp đó bắt đầu một sự mặc cả khả ố, Régane từ chối không nhận cha mình trước cuối tháng; ngoài ra ông chỉ được phép mang theo năm mươi người. Nhưng liền ngay đó, chị ta tuyên bố chỉ chấp nhận hai mươi lăm, còn Goneril thì lại đề nghị cắt bỏ hết đám tùy tùng của đức vua. Ông ấy cần gì đến kẻ phục dịch trong nhà các con mình chứ? Nhà họ quá chật, chỉ có thể chứa nổi một mình nhà vua mà thôi. Lần này, vua Lear đã hiểu cả. Ông chạy trốn, lòng đau như xé, và cứ lải nhải:

“Các ngươi tưởng ta sẽ khóc à? Không, ta không khóc đâu! Đúng là ta có những điều đáng khóc đấy! Nhưng trước khi ta nhỏ một giọt lệ, quả tim này phải nát tan từng mảnh. Ôi! Hề ơi! Ta cảm thấy mình đã mất trí. Những gì ta sẽ làm, chẳng biết rồi sẽ ra sao, nhưng rõ ràng sẽ làm cho cả trái đất kinh hoàng.”

Và dù cho đêm tối, dù gió bấc buốt da đang vi vút trên cánh đồng trơ trụi, -mà trong vòng vài dặm không thể nhìn thấy cả một bụi cây- hai con quỉ cái đã bỏ mặc ông ra đi với tên hề, không quên gài chặt then cửa để đề phòng cơn bão đang đe dọa.

Đó là một đêm đen thẫm như địa ngục. Trên cây thạch thảo ven dốc đá, bão tố nổi lên quay cuồng. Ông lão đầu trần cắm cúi chạy, ông muốn đem mạng sống mong manh ra chống chọi với mưa đổ gió bay, ông lên tiếng thách thức số phận và sự hủy diệt:

“Gió ơi, hãy gào thét lên đi! Vòi rồng và thác nước! Hãy dâng sóng ngập tràn mặt đất, đến tận con gà trên nóc gác chuông. Gió bão, sấm sét! Các ngươi đâu phải con gái ta! Hỡi thiên nhiên bạo tàn, ta không hề trách các ngươi bạc ác! Ta đâu có tặng các ngươi một vương quốc, các người đâu phải con cái ta! Các ngươi đâu cần phải vâng lời ta! Vậy hãy trút lên mình ta tất cả cơn cuồng nộ! Ta là kẻ nô lệ khốn khổ, là lão già gầy yếu bị đè bẹp bởi bệnh tật và sự rẻ khinh. Các ngươi chỉ là những tên tay sai hèn hạ cấu kết với hai đứa con gái đồi bại để chống lại lão già đầu bạc này! Ôi thật ghê tởm!”

Rồi dưới chớp léo đỏ rực, không hề nao núng trước sấm vang sét nổ, bão tố gầm thét loạn cuồng, tóc rối bời, dữ tợn và lạnh lùng, ngài bước đi, không đếm xỉa gì đến gã hề theo sau, cũng chẳng nhận ra người bề tôi trung thành Kent muốn vời ngài vào trú ẩn nơi ổ rơm trong túp lều tranh. Bởi vua Lear chẳng còn cảm giác gì nữa cả.

“Kẻ nào bị cấu xé bởi một niềm đau quá lớn –ngài nói- không thể nào cảm thấy nỗi buồn nho nhỏ. Than ôi! Ta là người đang khổ sở về những điều độc ác mình chưa hề gây ra. Thần trí ta rối loạn mất rồi!”

Tuy nhiên, con người tội nghiệp ấy bằng lòng ghé vào một mái nhà để sưởi ấm gã hề đang buốt lạnh thấu xương, ngài nghĩ đến những kẻ không nơi nương tựa và chợt hiểu ra mọi nỗi cơ cực trên đời.

“Những người khốn khổ đáng thương! Dù các người ở đâu, các người đang hứng chịu cơn thịnh nộ của trận bão phũ phàng, làm sao những cái đầu trần trụi, những dạ dày lép kẹp và những áo quần rách rưới có thể che chở các người trong buổi thời tiết khắc nghiệt như thế này? Ôi! Ta thật ít quan tâm đến các người. Những kẻ giàu sang! Đây là phương thuốc: hãy đưa lưng ra gánh chịu những gì những kẻ khốn cùng phải chịu, các người sẽ biết chia cho họ cái thừa của các người và như thế sẽ khiến trời đất công bình hơn!”

Và khi gặp một kẻ lang thang, ngài liền hỏi: “Có phải ngươi cũng giao hết tài sản cho con gái không? Để rồi ra cớ sự này?”

Rồi ngài triêt lý:

“Tốt hơn là ngươi chui xuống mồ, chứ đứng đây làm gì, để phơi thân giữa cảnh

trời long đất lở. Con người là thế đấy! Không có tơ của con tằm, không có lông của con thú, không có len của bầy cừu, người cũng chỉ là đồ súc sinh, một con vật khốn khổ. Nào chúng ta hãy vất bỏ quần áo đi!”

Và ngài xé toạc bộ quần áo đã xác xơ tơi tả, lý trí mê muội của ngài đã hoàn toàn điên loạn; ngài kể lể viển vông, lời nói rời rạc, lẩn thẩn, ngài muốn xét xử con gái theo thủ tục pháp lý. Trái tim cằn cỗi đáng thương, nó góp thêm nước mắt cho cơn mưa xối xả!

Lúc đó, hai đứa con gái muốn ngài chết cho xong, đã thúc bọn sát nhân theo giết quách ngài đi. Người bầy tôi trung thành Kent vẫn luôn bảo vệ ngài, vội bốc ngài đưa đến Douvres. Tin tưởng lòng dạ Cordelia, ông gởi cho nàng một lá thư. Lập tức hoàng hậu cùng với cả một đội quân Pháp đổ bộ để tìm cha và trừng trị các chị. Vua Lear khốn khổ đang ở trong thành, vào những lúc hồi tỉnh, ngài nhận ra được những kẻ chầu chực xung quanh, nhưng một sự hổ thẹn không vượt qua nổi khiến ngài không dám gặp Cordelia, ngài nhớ lại sự cứng rắn trước kia khi ngài tước bỏ mọi bổng lộc của nàng và đã phó mặc nàng cho số phận ở một đất nước xa lạ, truất hết mọi quyền lợi của nàng để giao cho những người chị lòng lang dạ thú, tất cả những ký ức đó, còn hơn là nọc độc, xâu xé trái tim ngài. Niềm hối hận giày vò khiến ngài rời xa Douvres và kẻ mất trí khốn khổ lang thang ven dốc đá hung dữ như sóng gào, hát nghêu ngao, đầu quấn nào độc cầu, nào tầm ma và đủ thứ cỏ dại mọc trên đồng, trong lúc con gái út của ngài sai quân lính và thầy thuốc tìm ngài khắp nơi. Cuối cùng đến khi Kent tốt bụng bắt gặp ngài, người ta chăm sóc và ru ngài ngủ. Ngài thức dậy trong tiếng nhạc réo rắt êm đềm, Cordelia, ngồi ở chân giường, vuốt ve những mớ tóc bạc trắng, thỏ thẻ nói chuyện với ngài.

Nỗi thương đau của ngài sống dậy mãnh liệt.

“Các ngươi đã làm hại ta khi lôi ta ra khỏi mồ. Ta bị cột chặt vào một bánh xe bằng lửa, nước mắt ta là những giọt nóng rơi trên má!”

Khổ nhọc lắm Ngài mới tin là mình còn sống.

“Ngươi là một hồn ma ta biết lắm –ngài nói với Cordelia- Ngươi chết bao giờ nhỉ? Nhưng không, ánh sáng ban ngày đây mà. Ta sẽ chết mất vì thương xót, nếu ta trông thấy kẻ khác lâm vào cảnh ngộ như ta. Ta không dám tin rằng đây là đôi tay ta. Ta thiết tha muốn biết rõ tình trạng thực sự của mình.”

Cordelia tuyệt vọng vì cơn mê loạn đó, khẩn cầu ban phúc cho ngài.

“Ôi, ta van ngươi –ông lão quì lạy dưới chân nàng- xin đừng riễu ta. Ta là một lão gì khốn khổ; Ta đã sống tám mươi năm, mà nói thực, ta e mình chưa làm chủ trọn vẹn lý trí của mình. Dường như ta có quen biết ngươi, nhưng sao ta vẫn hoài nghi; tuy nhiên, nếu quả thật ta là một người, thì hình như người đàn bà này là Cordelia, con ta!”

Cơn cuồng nộ qua đi, ngài mơ hồ nhớ lại rằng các con gái đã có lỗi lầm với ngài và khiêm tốn đến xót xa, ngài tuân phục Cordelia mọi điều và thừa nhận rằng:

“Ta đã già rồi và tâm trí đã lú lẫn.”

Nhưng viên y sĩ cho con gái ngài biết rằng vẫn còn hy vọng khôi phục trí tuệ cho ngài.

Song le, con người khốn khổ chỉ gặp lại Cordelia để rồi mất nàng mãi mãi. Hai quân đội Albanie và Cornouailles đã đánh thắng quân Pháp, vua Lear và con gái ngài bị bắt làm tù binh. Trong lúc bị chúng áp giải đi, vua Lear tỏ ra khoan khoái:

“Này con –ngài nói với Cordelia- chúng ta cứ hãy vào tù. Chỉ còn riêng hai cha con, chúng ta sẽ ca hát như chim trong lồng; trong khi con cầu trời ban phúc cho cha, cha muốn quì xuống van xin con tha thứ. Chúng ta sẽ sống như thế đó, cầu nguyện, hát ca, kể chuyện cổ tích, rồi đùa vui với những cánh bướm vàng sặc sỡ và lắng nghe bọn ti tiện kháo nhau về chuyện triều đình. Chúng ta sẽ tán gẫu với họ về kẻ thua người thắng, kẻ ra người vào, và chúng ta sẽ có dịp biết rõ bí ẩn của mọi việc, như thế chúng ta là do thám của nhà trời. Nào, hãy lau nước mắt đi, chúng ta sẽ thấy tất cả bọn chúng chết đói trước khi chúng có thể làm chúng ta khóc.”

Nhưng khi họ được giải thoát thì đã muộn. Régane và Goneril trước khi chết, nạn nhân của chính những mưu mô xảo quyệt của chúng, đã ra lệnh thắt cổ cô em gái ngay trong ngục. Vị vua già vẫn còn đủ sức để giết chết tên nô lệ đã hành hình Cordelia, và nâng đứa con đã chết trên tay, ngài kêu lên thống thiết:

“Hét lên, rú lên, gào lên! Ôi! Các ngươi là gỗ đá! Nếu ta có cái lưỡi và đôi mắt của các ngươi, ta phải làm sao cho đất trời chuyển động sụp đổ tan tành. Lẽ ra ta phải cứu được con, giờ đây con đã ra đi vĩnh viễn! À! Con nói gì nhỉ? Giọng nói của con vẫn êm đềm trìu mến, đối với một người đàn bà thật đáng quí xiết bao! Đứa con hồn nhiên của ta đã bị bức tử! Sao? Con chó, con ngựa, con chuột vẫn được sống mà con, con không còn hơi thở? Con chẳng bao giờ trở lại nữa; chẳng bao giờ, chẳng bao giờ nữa cả! Hãy nhìn kìa đôi môi của nó!”

Và trái tim quặn thắt, quá đau đớn, cuối cùng bị vỡ ra; trong khi Kent, đầy lòng trắc ẩn, cúi đầu cầu nguyện:

“Ôi! Xin đừng hành hạ vong linh ngài! Hãy để cho ngài ra đi thanh thản. Phải thù hận ngài lắm mới muốn giữ ngài lại lâu hơn trên bánh xe nhục hình của cõi trần khắc nghiệt.”

Thế là vua Lear không thể sống lâu hơn trái tim hiếu thảo đã trọn đời yêu mến ngài.

Xin Tùy Ý Thích

Công tước Frédéric là một người xấu tính xấu nết. Trang ấp của ngài không xa khu rừng Arden lắm. Những rặng cây cổ thụ ở đây không chỉ che phủ cho nai và heo rừng mà còn cho cả những kẻ tội đồ, những tên ngoài vòng pháp luật phải trốn tránh xã hội và luật pháp.

Nấp kín sau những khóm rừng dày, họ tìm thấy tiếng nói ở các gốc cây, sách vở ở những dòng suối, những bài thuyết giáo ở những hòn đá và điều lành ở tất cả mọi thứ.

Vào thời buổi mà tôi nói đến đây, trong khu rừng đó có một nhà hiền triết sống cô độc là Jacques. Ông ta có vẻ buồn bã, sầu muộn, chỉ muốn xa lánh cuộc đời trần tục và tiếng ồn. Nhưng ông ta không sống một mình trong đáy rừng sâu được bao lâu, mà như vậy chính là do công tước Frédéric xấu thói.

Vị công tước này không phải là độc ác, nhưng là người trái chứng trái nết, hay ganh ghét và độc đoán. Ông ta đã giành lấy quyền lực của người anh cả là công tước chính thống và ông này đã vào sống trong rừng, rất sung sướng chỉ còn biết đến “nỗi khổ phải làm lấy mà ăn”, sự thay đổi của bốn mùa, cái lạnh buốt như cắt da xé thịt của gió bấc; và chẳng bao lâu, ông ta nhận ra rằng sống ở trong rừng ít nguy hiểm hơn là giữa triều đình ganh ghét nhau. Ông sống bằng nghề săn bắn –cũng y như những người tùy tùng trung thành đã đi theo ông trong cảnh lưu đày- tranh luận về triết học với ông Jacques âu sầu, bởi vì họ có thừa thì giờ để ngồi trầm tư bên bờ suối hay trong rừng, ngắm nhìn những “con vật vằn vện” gặm cỏ hoặc những đàn cừu no bụng ngủ say.

Tuy nhiên, Rosalinde, con gái của vị công tước bị cướp ngôi lại vẫn cứ ở lại trong triều. Ông chú của nàng không bắt tội nàng nhờ có sự yêu mến của Célia là cô em, con ông chú, đối với nàng. Hai cô gái không bao giờ rời nhau. Họ luôn ngủ cùng một giường, dậy cùng một lúc, cùng chơi, cùng học, cùng ăn và đi đâu cũng cặp kè như một đôi uyên ương(1), không rời nhau nửa bước. Rosalinde hoạt bát và bạo dạn hơn, còn Célia thì lại hiền dịu, trìu mến. Célia tế nhị cố tìm cách làm cho người chị họ thân yêu của mình quên đi những sự hà khắc của công tước Frédéric và nỗi lưu đày của bố Rosalinde. Cả hai đều tìm lại được niềm vui của tuổi trẻ và sự tinh ranh để đùa bỡn với Touchstone, thằng hề của họ, kẻ thường đến kể lại cho họ nghe những tin tức trong triều.

Một hôm, hắn kể lại trận đấu của Charles, tên đô vật sủng ái của công tước đã quật ngã ba đô vật rất khỏe, sôi nổi đến mức cả hai cô đều muốn đến dự trận đấu cuối cùng. Vừa hay, lại có một đô vật mới đến: đó là Orlando, con trai thứ ba của đức ông Roland du Bois, cũng bị người anh cả của chàng đè nén. Thấy Orlando chiến đấu và chiến thắng, Rosalinde đâm ra yêu chàng ta và tặng chiếc dây chuyền nàng đeo ở cổ để làm kỷ niệm. Và nàng không ngừng nghĩ đến chàng, bất chấp những lời châm chọc nhẹ nhàng của Célia trước cái vẻ trầm tư, những cơn mộng kéo dài và sự im lặng bất thường của nàng.

Trong khi đó, công tước Frédéric lại đâm ra thù ghét cô cháu gái của mình, cũng chẳng vì lý do gì, nếu không phải chỉ vì dân chúng ngợi khen những đức tính của nàng và vì mến chuộng cha nàng, tỏ ra thương xót nàng. Sự căm ghét đó nổ ra bất thình lình và công tước đuổi Rosalinde ra khỏi cung đình.

Célia không hề do dự nói ngay:

- Chính công tước đã đuổi em, con gái của người đi đấy!

- Không phải đâu, -Rosalinde nói.

- Chị bảo là không phải à? Thế thì chị Rosalinde không có với em một mối tình thân thương nói lên rằng chị và em cùng là một sao? Chúng ta lại sẽ xa cách nhau sao? Không, hãy để cho cha em tìm lấy người kế vị. Chúng ta hãy tìm cách trốn đi, rồi có ra sao thì ra. Xin chị đừng có đứng ra hứng chịu một mình gánh nặng, đừng một mình chịu đựng phiền muộn mà lại tách em ra. Bởi vì dù chị muốn nói gì thì nói, em xin thề với trời, hình như cũng tỏ ra buồn bã vì nỗi đau khổ của chúng ta, rằng em sẽ đi với chị đến cùng trời cuối đất.

Hai chị em đồng ý đi tìm vị công tước bị truất phế ở trong rừng. Nhưng Célia nhút nhát muốn bận những bộ quần áo nghèo khó và thô kệch, muốn làm cho da mặt rám đi; trong khi Rosalinde bạo gan và táo tợn quyết định ăn mặc như con trai, sườn đeo kiếm, tay cầm thương, vẻ dương dương tự đắc. Rosalinde lấy tên là Ganymède là tên của một viên thị đồng của thần Jupiter(2), còn Célia đổi tên thành Aliena. Hai cô sửa soạn mang theo nữ trang, tiền bạc. Sáng sớm hôm sau, các bà phục dịch đêm hôm trước đã để họ lại một mình trong phòng, đã thấy giường ngủ của hai cô trống không và tiền của thì biến mất.

Hai cô đã ra đi cùng với chú hề Touchstone muốn cùng đi theo và khi họ đến được khu rừng Arden, cả hai cô đều kiệt sức, không thể nào tiến bước được nữa.

Rosalinde bảo:

- Trái tim ta mệt quá thể!

Touchstone đáp lại:

- Kẻ hèn này sẽ chẳng quan tâm mấy đến quả tim nếu bộ giò không rời rã đến thế này.

Rosalinde đáp lại:

- Ta rất muốn chịu nhục với bộ trang phục ta đang vận để có thể khóc sướt mướt như một phụ nữ đây!

Rồi Célia kiệt sức, nằm vật ra trên đám rêu. Vừa lúc ấy họ trông thấy một người chăn cừu mà ông chủ muốn bán lại căn nhà, bầy cừu và đồng cỏ. Ông anh và cô em giả vờ bèn bỏ ra số vàng họ mang theo mua lại gian nhà và bầy cừu, và từ hôm đó, sống một cuộc đời thanh bình, em ả và nghĩ rằng họ sẵn sàng ở đó suốt đời.

Vừa hay, bản thân công tử Orlando cũng bị người anh cả ganh tị với những thắng lợi của chàng trong trận đấu vật, tống cổ ra khỏi nhà. Chàng ra đi có một người lão bộc đi theo, và cũng đến ẩn náu như mọi người khác trong khu rừng Arden. Người lão bộc Adam bị đói, Orlando nhảy xổ như một tên cướp vào giữa một đám thợ săn đang ngồi ăn. Vẻ khoan hòa của người trùm phường săn –chính đó là ngài công tước- làm cho chàng ta bình tĩnh lại và chàng nói lên những lời lịch thiệp hơn:

- Xin tha lỗi cho tôi, tôi cứ ngỡ ở đây cái gì cũng đều hoang dã. Đấy là điều khiến tôi phải làm bộ ra lệnh cục cằn. Nhưng dù các vị là ai, trong cái sa mạc không ai bén mảng đến được này, dưới bóng của những tàn lá u buồn này mà các vị đã để cho thời gian trôi chảy, nếu như các vị đã từng trải qua những ngày sung sướng hơn, nếu như các vị đã từng bị tiếng chuông thôi thúc kéo đến nhà thờ, nếu như các vị đã từng ngồi vào bàn ăn của một con người trung thực, nếu như các vị từng lau khô một giọt lệ và cuối cùng, nếu như các vị từng biết thế nào là xót thương và được thương xót, thì thưa các vị, sự hiền lành chính là bạo lực duy nhất của tôi.

Công tước rất đỗi tốt bụng và thông cảm với sự tức giận của chàng, ngài đã tiếp chàng một cách thân mật. Và trong khi nhà hiền triết Jacques thuyết minh về những khốn khổ của kiếp người, Orlando và Adam dùng bữa. Chẳng mấy chốc, vị công tước già đã nhận ra chàng thanh niên này là con của một người bạn già của công tước, ngài Roland, và thế là từ nay ở khu rừng Arden có hai kẻ lưu đày.

Nhưng Orlando không triết lý về cuộc sống giống như những kẻ khác. Không hề rẽ rúng cõi trần với những cạm bẫy của nó, không hề sử dụng tình trạng cô đơn để trở nên khôn ngoan hơn, chàng sục sạo khắp khu rừng và mơ tưởng đến nàng Rosalinde xinh đẹp, người đã chiếm được trái tim chàng vào ngày thi vật ở cung đình. Chàng than thở vì nàng và vì không có ai nghe những nỗi niềm tâm sự yêu đương của mình, chàng khắc lên vỏ cây tên nàng Rosalinde cùng những lời tỏ tình nồng nàn, những câu ca ngợi, những bài thơ, bài văn, những khúc tình ca, và những bản nhạc, tất cả để ca tụng người tình yêu dấu của chàng và chẳng mấy chốc cả khu rừng đã biến thành một cuốn sách mà mỗi trang đều ca ngợi “nàng Rosalinde kiều diễm, trong ngần, không có gì miêu tả nổi”.

Thế mà đối tượng của cái “trận lũ thi thơ” đó lại ở không xa mấy, vì nàng sống ở bìa rừng “cũng như ở mép một cái váy” vậy. Chẳng mấy chốc nàng đã khám phá ra các câu ca, những khúc nhạc khắc trên thân cây và Touchstone cùng Célia sau mỗi chuyến đi dạo chơi, không ngớt mang về những mảnh giấy mà nhà thơ vô danh rải khắp đó đây. Célia tinh tế khám phá ra rằng nhà thơ cuồng nhiệt đó chính là Orlando. Rosalinde rất phấn khởi, nhưng lại có một niềm hối tiếc; làm sao có thể đến gặp chàng trong trang phục áo chẽn, quần nịt của nam giới? Vả lại, cô gái hay làm duyên và tinh quái này đã từng nghịch ngợm, vui thú trong rừng. Nàng đã đến gặp cha nàng nhưng lại không xuất đầu lộ diện cho cha biết. Nàng đã nghịch ngợm đùa ghẹo một cô thôn nữ, cô Phoebé, và cô này thì sững sờ thán phục “chàng” kỵ sĩ đẹp trai và trang nhã, đã khóc sướt mướt vì “chàng” không thèm nhìn đến cô ta lại còn nói với cô ta những điều khiếm nhã, cho rằng cô ta –mà anh chàng chăn cừu Sylvius từng say như điếu đổ- là cô gái xấu xí. Thêm vào những trò giải trí đó, nàng Rosalinde khêu gợi ấy lại bày thêm một trò đùa ác hơn và cũng nghiêm túc hơn: nàng thu xếp để đến gặp Orlando đang tê tái, và chẳng khó khăn gì buộc được Orlando thú nhận nỗi lòng. Orlando cảm thấy “chàng” thanh niên đẹp trai này đáng mến và hấp dẫn, nhưng “chàng” thanh niên thì luôn trêu chọc Orlando, nói rằng sẽ giúp chàng dần dần chữa được mối tình si, như chữa một căn bệnh vậy. Orlando nói với “chàng trai” như nói với Rosalinde, còn “chàng” Ganymède, lại đáp theo cung cách làm cho Orlando thấy được thực chất của Rosalinde là một cô gái ưa làm đỏm, tính khí thất thường, hay thay đổi, khó lường trước được. Orlando sung sướng vì có thể thể hiện tình cảm của mình, đồng ý và trò chơi bắt đầu.

Nàng Rosalinde giả châm chọc, trách mắng, quấy rầy Orlando không dứt, nhưng Orlando, như bị bùa mê, chẳng thấy lành bệnh do lối chữa bệnh kỳ lạ đó chút nào, mà ngược lại. Nàng Rosalinde thật phát khóc lên nếu Orlando đến chậm, lại buộc nàng Rosalinde giả bắt chàng phải trả giá bằng những trò trêu ghẹo, hờn dỗi duyên dáng đến nỗi dù không muốn, Orlando vẫn thấy mình tôn thờ Rosalinde của mình thông qua chàng thanh niên Ganymède, và chưa có một kẻ si tình nào lại bối rối đến như vậy.

- Này, hỡi Orlando, anh đấy ư? –Rosalinde tinh ranh ,đóng vai trò của mình một cách tự nhiên hơn là Orlando có thể tưởng, nói- vừa rồi, anh đi đâu vậy? Thế mà anh cho mình là kẻ si tình ư? Nếu anh còn diễn lại cái trò ấy với em thì đừng có mà chường mặt ra với em nữa.

Orlando: Hỡi Rosalinde xinh đẹp của anh, anh chỉ đến muộn một giờ thôi mà.

Rosalinde: Trong tình yêu mà lại lỡ hẹn đến một giờ! Chỉ cần một người chia một phút ra làm nghìn phần và trong tình trường, anh ta chỉ lỡ hẹn một phần nghìn của một phút, là người ta có thể nói về anh ta rằng thần Cupidon(3) đã bắn trúng vào vai anh ta, nhưng em xin đảm bảo rằng trái tim anh vẫn còn nguyên vẹn.

Orlando: Anh xin lỗi, Rosalinde yêu dấu!

Rosalinde: Không cần, bởi vì anh đã chậm chạp đến vậy, anh đừng có mà dẫn xác đến trước mặt em nữa. Em thích được con ốc sên tán tỉnh còn hơn!

Orlando: Được con ốc sên tán tỉnh à?

Rosalinde: Vâng, được một con ốc sên tán tỉnh, vì nếu nó đến chậm, nó còn mang theo được cái nhà trên lưng nó và theo ý em, nó mang của cải đến cho vợ nó, còn anh, thì chẳng bao giờ làm được như vậy đâu. Nhưng, hãy tán tỉnh em đi. Bởi vì bây giờ em đang ở trong tâm trạng của những ngày chủ nhật đây! Bây giờ giả sử, em là Rosalinde thật thì anh nói thế nào?

Orlando: Anh sẽ hôn em trước khi nói.

Rosalinde: Không! Tốt hơn là anh hãy nói trước đi đã rồi sau đó, khi anh trở nên lúng túng vì thiếu đề tài, anh có thể lợi dụng cơ hội ấy mà ôm hôn. Ngày nào mà người ta chẳng được thấy những diễn giả cừ khôi ho hen mỗi khi họ bí lời. Còn về phần những tình nhân, khi họ không còn biết nói gì nữa, phương sách gỡ bí tốt nhất của họ là ôm hôn người yêu.

Orlando: Nhưng nếu người yêu không cho hôn thì sao?

Rosalinde: Trong trường hợp đó, anh buộc phải cầu xin và thế là lại bắt đầu một đề tài mới.

Orlando: Anh rất lý thú nói với em rằng em là Rosalinde của anh, bởi vì anh muốn nói về nàng.

Rosalinde: Thế à? Thế thì nhân danh cô nàng, em xin nói với anh rằng em chẳng thích anh chút nào.

Orlando: Thế thì chính bản thân anh phải chết mất.

Rosalinde: Không đâu, anh nên chết theo lối ủy quyền. Cái thế giới khốn khổ này đã trải qua gần sáu nghìn năm và trong suốt thời gian đó, chưa hề có một người đàn ông nào tự bản thân mình chết vì tình cả. Troilus bị một nhát chùy đập vỡ sọ, nhưng anh ta đã làm mọi thứ có thể làm để chết trước, thế mà anh ta lại là một trong những mẫu mực trong tình yêu. Nếu không có một tai nạn xảy ra vào một đêm hè rất nóng thì Léandre(4) có thể sẽ sống thêm nhiều năm nữa, dẫu nàng Hero(4) đã đi tu. Bởi vì anh nên biết rằng, Léandre xuống tắm dưới eo biển Hellespont(5) bất ngờ bị chuột rút rồi chết đuối, thế mà những tay viết sử ngu xuẩn của thế kỷ này lại cho rằng anh chàng chết là vì tình yêu đối với Hero. Nhưng tất cả những điều đó đều dối trá ở mọi thời đại, bọn đàn ông đều chết cả, giun bọ đã xơi thân thể họ, nhưng chưa bao giờ họ chết vì tình yêu cả.

Orlando: Anh không muốn Rosalinde thật của anh lại có cái lối suy nghĩ như vậy, bởi vì anh xin cam đoan rằng chỉ một cái nhìn của nàng cũng đủ làm anh chết được.

Rosalinde: Em giơ tay lên mà xin thề rằng cái nhìn của nàng sẽ không giết chết một con ruồi, nhưng mà này, bây giờ em muốn mình là một Rosalinde dễ tính hơn; anh cho em biết là anh muốn gì và em sẽ thỏa mãn cho anh ngay.

Orlando: Thế thì Rosalinde ơi! Hãy yêu anh đi.

Rosalinde: Vâng, em muốn yêu anh vào các ngày thứ sáu, các ngày thứ bảy và tất cả mọi ngày.

Orlando: Và em có thích anh không?

Rosalinde: Có, và thích đến hai mươi người như anh.

Orlando: Em nói cái gì thế?

Rosalinde: Anh có biết chim gái không?

Orlando: Anh mong là biết.

Rosalinde: Thế thì liệu người ta có thể quá thèm khát đối với một điều tốt lành không? Bây giờ anh hãy nói cho em biết: nếu một khi em đã thuộc về anh, thì anh sẽ giữ em trong bao lâu?

Orlando: Mãi mãi và trong một ngày.

Rosalinde: Hãy nói “một ngày”, đừng nên nói “mãi mãi”. Không đâu! Anh Orlando ạ, khi đàn ông các anh tán tỉnh phụ nữ, họ là “tháng Tư”(6), nhưng khi họ đã lấy vợ rồi thì họ là “tháng Chạp”(7); con gái là tháng Năm chừng nào họ còn là con gái, nhưng khi họ đã thành vợ thì thời gian thay đổi. Em sẽ ghen tuông với anh còn hơn là con bồ câu trống ghen con mái của nó, em sẽ ba hoa hơn con vẹt khi trời sắp mưa, sẽ buông tuồng hơn con khỉ, sẽ trái chứng trái nết hơn con mèo cái, em sẽ khóc, chẳng vì sao cả, vào lúc anh đang vui và em sẽ cười vang như con linh cẩu vào lúc anh buồn ngủ.

Orlando: Nhưng Rosalinde của anh có làm tất cả những điều ấy không?

Rosalinde: Em xin thề là nàng sẽ làm y như em sẽ làm.

Orlando: Nhưng mà nàng khôn ngoan kia mà?

Rosalinde: Nếu không khôn ngoan thì nàng lấy đâu ra trí tuệ để làm tất cả những cái đó? Một người phụ nữ càng có nhiều trí tuệ thì tính khí càng thất thường, đóng cửa lớn lại để ngăn trí tuệ của một người phụ nữ thì nó sẽ thoát ra qua cửa sổ. Đóng cửa sổ thì nó sẽ lọt qua lỗ khóa, nhét lỗ khóa lại, nó sẽ theo khói mà bay qua lò sưởi.

Và khi Orlando tiu nghỉu bỏ đi, Rosalinde liền bá lấy Célia và thốt lên:

- Em, em xinh đẹp của chị ơi! Nếu em biết được chị đã chìm sâu bao nhiêu trượng trong tình yêu! Nhưng làm sao có thể đo được? Cái biển tình của chị khôn đo được như đáy vịnh Bồ Đào Nha. Chị xin nói với em rằng không có Orlando thì chị không sống nổi, chị sẽ tìm một bóng cây, dưới đó chị sẽ than thở cho đến lúc chàng trở về.

Trong khi đó, Oliver –anh của Orlando- đi sâu vào trong rừng để rượt đuổi người em trai mà anh ta ghen ghét. Nhưng vì kẻ độc ác bao giờ cũng làm một việc nó phản lại mình, mưu toan của anh ta đã làm cho anh ta xấu hổ. Nằm ngủ say bên lề con đường hẻm, anh ta suýt nữa bị rắn độc cắn nếu không có Orlando nhân đi ngang qua đấy, liều mình để cứu anh ta. Oliver cảm động và hối hận, giảng hòa với Orlando. Và –đây là trò chơi khăm của thần tình ái- vừa trông thấy Célia, chàng ta đã muốn kết hôn ngay với nàng. Vì Célia cũng chia sẻ mối tình đó, họ nhanh chóng cưới nhau và đến sinh cơ lập nghiệp ở trong rừng, để lại cho Orlando toàn bộ gia sản.

Chắc là hạnh phúc của họ làm cho Rosalinde xinh đẹp thèm muốn, vì nàng cũng muốn chấm dứt cái màn kịch rối bòng bong. Nàng hứa với Orlando là sẽ cho chàng ta cưới người yêu của mình, hẹn nơi gặp gỡ với chàng cũng như với cô thôn nữ Phoebé, cô nàng này vẫn luôn luôn sầu muộn và đã từng nói với người yêu cô là Sylvius:

- Anh hãy nói với chàng trai kia biết thế nào là tình yêu.

Sylvius: Yêu, đó là nước mắt và thở vắn than dài, và tình yêu của tôi với Phoebé là như vậy.

Phoebé: Và em với Ganymède cũng y như thế.

Orlando: Và tôi với nàng Rosalinde thì cũng vậy.

Rosalinde: Còn tôi thì chẳng vì một phụ nữ nào hết.

Sylvius: Yêu là trung thành và hy sinh hết mình cho người mình yêu. Tôi là thế đối với Phoebé.

Phoebé: Em cũng như thế đối với Ganymède.

Orlando: Còn tôi cũng như thế đối với Rosalinde.

Rosalinde: Còn tôi thì chẳng vì một phụ nữ nào hết.

Sylvius: Yêu là đầy dẫy những thất thường, đam mê, dục vọng, là tôn thờ hết mình, kính trọng và tuân phục hết mình, là kiên trì và sốt ruột, là tinh khiết sáng ngời, chịu mọi thử thách, hy sinh, và tôi là tất cả những cái đó đối với Phoebé.

Phoebé: Em cũng như vậy đối với Ganymède.

Orlando: Tôi cũng như vậy đối với Rosalinde.

Rosalinde: Còn tôi thì chẳng vì một phụ nữ nào hết. Và bởi vì thật tôi chẳng yêu một cô gái nào. Xin các bạn hãy đến gặp tôi ngay tại chỗ này vào ngày mai và tôi sẽ cứu giúp các bạn.

Và hôm sau, chàng Ganymède giả, trở lại là Rosalinde, gặp công tước cha nàng và công tước đã gã nàng cho Orlando, trong khi Phoebé vâng lời, chịu lấy anh chàng chăn cừu Sylvius. Và thế là chấm dứt những chuyện éo le thơ mộng trong khu rừng Arden.

Chú thích

1) Nguyên văn: như hai con thiên nga của nữ thần Junon.

2) Vị thần đứng đầu các thần trong thần thoại La Mã (tức Zeus trong thần thoại Hy Lạp)

3) Thần tình yêu trong thần thoại La Mã. Mũi tên của thần bắn trúng tim ai thì người đó trở nên kẻ si tình.

4) Hai nhân vật trong một vở hài kịch của Ý.

5) Tức là eo biển Dardenelles ở giữa bán đảo Balkan và Thổ Nhĩ Kỳ.

6) Tháng tư: Mùa xuân.

7) Tháng chạp: Mùa đông.

Table of Contents

Thông tin ebook

Chàng Lái Buôn Thành Venise

Chuyện Về Sir John Falstaff

Cô Nàng Đanh Ác Bị Buộc Phải Biết Điều

Cơn Bão

Cymbeline

Giấc Mộng Đêm Hè

Hamlet,Hoàng Tử Đan Mạch

Macbeth

Othello

Roméo Và Juliette

Vua Lear

Xin Tùy Ý Thích