Nguồn An Lạc
Author: Thích Thanh Từ
Date: 2012-10-28 12:02:53+00:00
Publisher: Thư Viện Hoa Sen

L I

U SÁCH

Quy n sách Ngu n an l c này, ư c biên t p t các bài gi ng ph thông c a Hòa thư ng Vi n Trư ng t i Thi n vi n Trúc Lâm và các Thi n vi n tr c thu c, cũng như o tràng các nơi.

G n ây, nh n th y nhu c u h c Ph t và nh t là lòng hâm m tu thi n c a gi i Tăng Ni cũng như Ph t t ngày càng cao, nên chúng tôi ã xin phép Hòa thư ng biên t p l i các bài gi ng c a Ngài, nh m áp ng ph n nào nhu c u trên.

ư c s ch p thu n và ki m ch ng c a Hòa thư ng, quy n sách ra m t c gi
v i t t c s t n tâm t n l c c a chúng tôi.

Tuy nhiên, vì là văn nói nên tác ph m không sao tránh kh i s trùng l p t t y u c a nó. R t mong c gi t ý quên l i. ư c v y, hy v ng cu n sách s em l i nhi u l i ích thi t th c cho b n c.

BAN BIÊN T P

CHÚNG TA I CHÙA

C U XIN HAY

TU

H C THEO PH T

Gi ng t i chùa S c T Quan Âm - Cà Mau - 2000.

Bài gi ng hôm nay, chúng tôi s gi ng tài r t bình d là: “Chúng ta i chùa c u xin hay tu h c theo Ph t”. ây là m t tài có th nói r t g n v i quý Ph t t .

Quý Ph t t xét th t k xem t trư c n gi , chúng ta i chùa là vì c u xin hay tu h c theo Ph t ? a s u c u xin, ph i không ? M i khi n chùa, Ph t t ho c là cúng hoa qu ho c là cúng nhang èn. Khi cúng r i, quý v quỳ xu ng nguy n Ph t cho gia ình con bình an, cho con cháu con thi u, cho t t c trong gia quy n u g p may m n v.v… như th là xin hay tu ?

Như v y chúng ta i chùa c u xin Ph t cho i u này, cho i u kia, cho th h t. Nhưng r t cu c r i t t c nh ng gì chúng ta xin có ư c như ý h t không ?

i u này tôi không kh ng nh là ư c hay không ư c. Có th m t s ngư i xin ư c, nhưng a s ngư i xin không ư c, ph i không ?

Thí d , khi con cái thi c , cha m là Ph t t th nào cũng t i chùa xin Ph t gia h cho con mình thi u. Như v y các Ph t t ư c cha m c u xin u u h t hay v n có ngư i r t ? T i sao cùng xin v i nhau, Ph t l i cho ngư i u, k r t ?

V y là Ph t không công bình r i.

c Ph t i v i chúng sanh ch m t lòng t bi
bình ng, thương như con m t, không b ngư i nào, t i sao có ngư i xin Ph t cho, có ngư i xin Ph t không cho ? Như v y v n này chưa th kh ng nh úng hay sai.

Chúng ta t nghi m xét nh ng gì chúng ta xin ó, n u ư c h t thì ch c r ng Ph t t u giàu, u vui v , không ai kh ph i không ? Nhưng ki m l i trong gi i Ph t t có giàu h t chưa, có h t kh hoàn toàn chưa ? N u Ph t cho thì ph i cho u, ngư i này cho thì ngư i kia cũng ph i cho. Sao có ngư i xin ư c, có ngư i xin không ư c ? Chúng ta nghĩ sao v i u này ? Tôi g i ý r i quý Ph t t t nghi m t xét.

Cũng như nh ng ngư i g p tai n n, c u nguy n c Quan Th Âm c u , t t c u c u ư c hay có ngư i ư c, có ngư i không ư c ? Như v y Ph t và B -tát hình như thương ngư i này, không thương ngư i kia. Nhưng th t ra Ph t, B -tát có như v y không ?

T t c chúng ta do y u lòng, nh d nên g p tai n n, g p khó khăn thì lúc nào cũng l i. l i Ph t, l i B -tát. C u xin Ph t, B -tát an i c u giúp mình b t kh . Nhưng s th c vi c c u xin ó âu có gì b o m ư c trăm ph n trăm.

V y mà t t c Ph t t chúng ta i chùa t i âu cũng xin, cũng c u. N u xin c u thì không ph i là tu, còn tu thì không có c u xin.

Nên k t lu n l i, Ph t t chúng ta i chùa là tu theo Ph t hay xin Ph t cho mình ư c phư c c ?

Tôi thư ng thí d , quý Ph t t có b nh i t i phòng khám c a bác sĩ. Khi t i phòng khám, l ra ph i cho bác sĩ khám, cho toa, mua thu c u ng. Nhưng có ngư i t i phòng khám ch ch p tay nói r ng: “Thưa bác sĩ, bác sĩ c u dùm tôi cho h t b nh”. ó, c n ng n ng òi như v y. Bác sĩ bi t nói làm sao ây ? Ch c cũng u hàng luôn, không bi t sao c u ư c. N u là ngư i b nh thì yêu c u bác sĩ xem b nh, r i cho toa chúng ta mua thu c u ng, b nh m i lành. Chúng ta không ch u cho xem b nh, không ch u xin toa, mà c òi bác sĩ cho h t b nh, như v y bác sĩ bi t nói sao ây ? ó là i u h t s c l m l n.

K n a, có ngư i ư c bác sĩ khám b nh, cho toa, b o ph i v mua thu c u ng. Nhưng ngư i không ch u mua thu c, c c m toa c hoài, c thu c lòng.

Thu c lòng cái toa h t b nh không ? Ch c r ng không h t. Ch khi nào mua thu c u ng thì m i lành b nh.

Chúng ta ngày nay n v i Ph t gi ng h t như nh ng ngư i b nh n v i bác sĩ. Không c n bác sĩ khám, không c n bác sĩ cho toa mà c ch p tay c u bác sĩ
c u cho tôi h t b nh thôi. i u này bác sĩ cũng bó tay. Quý v n chùa, c xin Ph t cho con cái này, cho con cái n v.v… thì Ph t s làm sao ? Ph t ã t ng tuyên b : “Ta không có quy n ban phư c xu ng h a cho ai”. Mà không ban phư c xu ng h a thì Ngài cho ư c không ? Nên có ngư i xuyên t c, như v y thì Ph t b t l c quá, Ph t không có kh năng, xin Ph t không có k t qu .

Trong o Ph t luôn luôn d y r ng “Ph t là m t b c o sư”, là v th y ch
ư ng cho chúng ta ra kh i n o luân h i au kh , giúp cho chúng ta tránh nh ng hi m nguy trong cu c i này. Ph t là ngư i ch ư ng nhưng n u chúng ta không ch u i thì l i t i chúng ta, ch không ph i l i t i Ngài. Ngài không th cho chúng ta h t kh âu. Vì th có ngư i cho Ph t b t l c, nhưng v i ngư i bi t nghĩ suy, bi t nh n nh thì chính l i nói ó là l i nói chân th t.

Như chúng tôi bây gi , th c tình ch hi u Ph t pháp, ch tu tâm ư c yên t nh và ch d n l i cho quý Ph t t cùng tu. Ch tôi cũng âu có quy n cho Ph t t ư c h t b nh, âu có quy n cho Ph t t g p c nh kh ư c h t kh . Tôi ch gi ng d y l i Ph t cho quý Ph t t hi u, ng d ng, d p h t các phi n não, ó là Ph t t tu. N u tu ư c thì phi n não s ch, ch tôi âu có giúp gì cho quý v .

Quý v nghĩ k , chúng ta là Ph t t t c là con c a Ph t. Ph t là b c giác ng mà con c a Ph t có giác ng chưa ? N u không giác ng trăm ph n trăm như Ph t, thì ít ra chúng ta cũng giác ng ư c m t ph n trăm, tí xíu v y ó. Ph t trăm ph n, chúng ta ư c m t ph n cũng t m g i là con c a Ph t. Ch Ph t thì tr n v n còn mình thì không có chút nào, làm sao g i là con Ph t. Cái giác ng nh nh t, g n nh t là giác ng ư c lý nhân qu .

c Ph t d y, t t c chúng ta mu n ư c qu lành thì ph i gieo nhân lành.

Chúng ta mu n qu d , qu ác thì gieo nhân ác. Nhân lành s ưa n qu lành, nhân ác s ưa n qu kh . Như v y cái kh , cái vui u do chúng ta t o mà ra, ch Ph t không làm th ư c. Ph t d y r t th c t .

Tôi thí d , m t anh nông phu mu n làm ru ng trúng thì ph i l a gi ng, mua gi ng t t. Gi ng t t ó là nhân khi n s ư c qu t t là nh ng bông lúa chín vàng, no y. Nh ng bông lúa chín vàng, no y có ư c là nh nh ng h t gi ng t t.

Nhân ã có thì qu s có. Có anh nông phu nào ngây ngô n n i không ch u gieo gi ng lúa mà c ra ngoài ng ch p tay c u Ph t cho con lúa y ng không ? Có ông Ph t nào trên tr i, trên mây r i gi ng xu ng cho lúa m c ư c không ? Hay là chính tay mình gieo gi ng, r i mình m i g t ư c k t qu do công phu c a mình làm ra.

Rõ ràng l th t c a cu c s ng này là chúng ta t t o nhân t t hay t o nhân x u, t nhân ó ưa t i qu t t hay x u, ch không ai có quy n chen vô h t. ó là m t chân lý, m t l th t mà chúng ta không ch u tin, c òi Ph t cho không thôi, òi th này, òi th kia.

Như khi tôi lên Châu
c th y m t s Ph t t , nh t là t tháng giêng t i tháng ba, nh m th i gian vía Bà, ngư i ta i ông là ông. T các t nh, Thành ph lên, làm gì ?

vay ti n bà v làm ăn cho phát t. H c quan ni m r ng mư n c a bà ch ng năm ba ch c ngàn, v làm ăn s giàu. Quý v th y nghĩ v y úng hay sai ? Tôi ch c n nói ơn gi n r ng n u bà thương ngư i t i vay ti n, bà cho làm ăn phát t giàu có, thì t Châu
c t i Long Xuyên, ai cũng giàu h t. T i
sao v y ? Vì g n bà, t n ít ch c b c ti n xe là ã t i r i, ti c gì m y ch c mà không i vay ? Còn nh ng ngư i xa như thành ph H Chí Minh hay dư i Cà Mau lên vay xa quá. V y thì ngư i g n vay nhi u nên ph i giàu nhi u, nhưng nhìn l i dân g n ó v n nghèo, v n có nh ng ngư i r t kh s , rách trư c rách sau. Sao h không t i vay cho ư c giàu ? Hay h vay hoài không giàu nên ph i ch u nghèo. Như v y có úng là bà cho vay thì ư c giàu không ?

Có nh ng i u r t th c t mà không ai dám nói. Thí d kho ng trăm ngư i lên vay ti n c a bà, v có ch ng năm mư i ngư i làm ăn phát tài, h li n khoe:

“Tôi nh năm nay vay ti n c a bà v làm ăn phát tài”. Còn tám chín ch c ngư i vay, nhưng làm ăn l lã, thua thi t l i làm thinh, không dám nói. Vì h không dám nói nên âu có ai bi t. Thiên h ch bi t ngư i phát tài mà không bi t nh ng ngư i không có gì. ó, l th t ch nào ?

Trong m t trăm ngư i, có ngư i phư c nhi u, có ngư i phư c ít. Ngư i có phư c làm ăn phát tài, l y c vay ti n bà ư c phát tài. Còn ngư i vô phư c làm ăn th t b i, sao l i làm thinh không
th a ti n bà không có giá tr ? T i không
dám nói. Nên ngư i ta c nghe n ng kia, ng n có ngư i vay ti n bà v làm ăn khá. Th là ùa nhau kéo i vay. Chúng ta không ch u nghi m, không ch u xét nên r i b rơi vào mê tín. Mê tín là lòng tin mù quáng, không có l th t, không úng chân lý.

Chúng ta là Ph t t hi u Ph t pháp thì ph i th c hành theo l i Ph t. Chúng ta mu n làm ăn khá thì chúng ta ph i bi t ăn t t v i m i ngư i, x s công b ng v i m i ngư i. Trong cu c s ng chúng ta
ng giành ph n hơn v mình mà luôn
luôn bi t như ng nh n nhau. Nh có phư c chúng ta làm ăn m i t t. Ngư i không ch u th c hành như v y, c i vay ch này, xin ch kia, r t cu c không ư c gì h t mà ch chu c kh . Hi n t i không ư c mà v lai cũng không có chút phư c c
nào. Nên quý Ph t t ph i tin tư ng c Ph t là m t v ã giác ng , ch cho chúng ta nh ng l th t trong cu c i chúng ta ng d ng tu, ng d ng th c hành thì chúng ta s t k t qu t t.

Khi chi u chúng tôi ã làm l quy y cho m t s Ph t t . Trong l quy y có nh ng v n m i nghe quý Ph t t th y hơi l m t chút. Như nói r ng, quy y Ph t r i kh i a a ng c, quy y Pháp r i kh i a ng qu , quy y Tăng r i kh i a súc sanh. Trong nhà Ph t nói ba ư ng kh là a ng c, ng qu , súc sanh. N u quy y Ph t r i kh i rơi vào a ng c, quy y Pháp r i kh i rơi vào ng qu , quy y Tăng r i kh i rơi vào súc sanh. N u quy y là ch h a suông thôi mà thành công li n thì d quá ! ây tôi s gi i thích th t cho quý v hi u.

Như chúng ta ã bi t Ph t là b c giác ng sáng su t. Quy y Ph t t c là tr v con ư ng sáng su t. Tr v con ư ng sáng su t thì chúng ta không rơi vào ch u minh, t i tăm.

a ng c là ch n u minh cho nên B -tát
a T ng phát
nguy n xu ng a ng c
chúng sanh. Vì v y, Ngài làm Giáo ch cõi a
ng c, g i là U Minh Giáo Ch . Chúng ta i con ư ng sáng thì không rơi vào ch t i, nhưng ph i i ch không ch h a. N u Ph t t h a r ng tôi quy y Ph t r i kh i a a ng c, ngang ó không tu t p thì có kh i a ng c không ? Ch c chưa kh i.

Tôi l p l i ví d anh nông phu, anh ư c h t gi ng t t và gieo xu ng. Bi t r ng nhân t t thì qu s t t, ó là l th c. Nhưng t ngày gieo gi ng cho t i ngày cây lúa ơm bông k t qu , ph i làm sao ? Gieo gi ng r i chúng ta ph i chăm sóc, nh c , bón phân, chúng ta còn ph i theo dõi sâu r y. Cu i cùng i u ki n thì bông lúa m i ư c t t, ư c no , ư c chín vàng.

Cũng như v y, khi chúng ta nguy n quy y tu theo Ph t, ó là nhân i t i qu giác ng . Nhưng t nhân t i qu òi h i chúng ta ph i liên t c theo dõi, ph i c g ng tu hành m i ư c k t qu như v y. Ch không ph i quy y r i nói: “Ngang ây tôi kh i a a ng c”, ó là sai l m.

Quy y Pháp kh i a ng qu , ng qu t c là loài qu ói. B i vì Ph t d y chúng ta tu ph i có lòng t bi thương yêu m i ngư i. Có lòng t bi thì ai kh chúng ta giúp. Chúng ta không n gian l n, hi m c, bòn rút ngư i khác mà ph i m lòng t bi thương xót, c u ngư i ta. Vì có lòng t bi nên không có tâm b n s n, tâm keo ki t, tâm hi m c. Vì v y không a làm loài qu ói. Không bao gi chúng ta t o nhân t t mà l i có k t qu x u ư c.

Cho nên quy y Pháp r i thì tránh kh i làm loài qu ói. Vì v y khi ã quy y r i, chúng ta ph i t p tâm t bi. M i ngày m i m r ng, m i ngày m i th c hành úng như v y, th y ai kh ai ói chúng ta dùng phương ti n giúp. Th c hành úng pháp Ph t d y tránh kh i loài ng qu , nh t nh không sai ch y.

Quy y Tăng r i kh i a làm súc sanh. T i sao ? Vì súc sanh là si mê. Bây gi mình theo chư Tăng, chư Tăng d y cho mình bi t ây là thi n, ây là ác, ây là t i, ây là phư c, ây là chánh, ây là tà. Gi n tr ch cho mình bi t rõ, nh bi t rõ nên mình tránh t i làm phư c, tránh ác làm lành, tránh tà làm chánh. K t qu mình không a làm súc sanh. Như v y t nhân n qu không sai ch y n u chúng ta làm úng. Nhưng có nhân mà không săn sóc, không chăm bón thì k t qu không bao gi úng h t.

Chúng ta n v i o Ph t là n v i tâm h n chân th t, ph i d ng công tu hành, không ph i n v i o Ph t b ng cách c u xin. N u quý Ph t t g m k , nh cho rõ ràng, t h i bi t i chùa cho t i bây gi , mình tu theo Ph t hay là c u xin Ph t? Ch c tu ít, c u xin thì nhi u. ó là i u áng bu n mà cũng r t áng thương. N u Ph t t c i c u xin hoài thì o Ph t ã m t r i. D u còn chùa, còn Ph t t cũng không còn o Ph t, vì Ph t d y tu mà mình có tu gì âu ? Nên nhi u ngư i i chùa mư i năm, hai mươi năm nhưng phi n não ngày càng tăng ch không gi m. i chùa nhi u mà sân cũng l m, gi n cũng nhi u thì có hi u qu gì âu.

n v i Ph t là tu, ch a b nh ng thói x u. Nhưng n v i Ph t lâu mà nh ng thói x u không gi m, ngư c l i càng tăng, ó là tu theo Ph t hay là gì ?

L i t i âu ? T i vì chúng ta không ch u tu mà ch có xin. Xin không ư c r i âm ra chán, mà chán r i thì nghe ai n i ng kia mi u bà, mi u ông gì ó xin chi cũng ư c, linh l m. Th là Ph t t li n mang bó hương, dĩa qu t i xin. Vì xin cho nên d l c ư ng tà. Còn n u chúng ta bi t tu, hi u l i Ph t d y, ng d ng tu thì chúng ta h t kh . H t kh b ng l th c ch không ph i h t kh b ng tư ng tư ng.

Chúng ta n v i o Ph t là tu, mà tu thì ph i làm sao ? Ph t d y l y nhân qu làm căn b n. Chúng ta gieo nhân t t r i còn ph i c g ng duy trì, b o v thì s ư c qu t t. N u chúng ta gieo nhân x u thì ph i rơi vào c nh kh , không nghi ng . Như v y ngư i Ph t t là ngư i bi t ch n nhân gieo, tránh nhân d không cho nó sanh kh i, ó là chúng ta tu.

Bi t như v y, hi u như v y, th y như v y, ó là chúng ta có t nh có giác.

Còn không hi u như v y là không có t nh, không có giác. Bi t ư c, nh n chân ư c lý nhân qu c a Ph t ó là chúng ta ã giác m t ph n r i. N u bi t nhân qu do mình gây, mình ch u thì chúng ta có kêu tr i kêu Ph t gì n a không ? G p kh có kêu tr i, g p vui có t ơn tr i không ? T t c nh ng i u ó là do nhân mình gây, qu mình hư ng. Bi t rõ như v y thì chúng ta là ngư i t nh.

Hơn n a ngư i tin nhân qu là ngư i gan d , can m, còn ngư i không tin thì không gan d , không can m, t i sao v y ? B i vì tin nhân qu nên vi c gì t t là do mình t o thì mình thành công. Mình thành công là do nhân mình làm nên qu mình hư ng, không có gì ng o m n cho mình là hơn. N u mình g p i u x u là do nhân mình không khéo t o cho nên qu x u n v i mình. Như v y là cũng t i mình ch không trách ai h t.

i thiên h hay th a t i cái này, t i cái kia, ít khi nào mình làm m t i u d , m t i u x u mà nói l i ó t i tôi. T i cái này, t i cái kia tôi m i làm v y ó, bên này, bên n , bên kia, ó là tr n tránh trách nhi m. N u chúng ta hi u ư c lý nhân qu , vi c t t hay x u n v i chúng ta u do chúng ta t o. Cho nên bây gi nó n mình can m nh n, dám làm thì dám ch u, có trách ai âu.

Như v y là mình can m, không tr n tránh trách nhi m.

Ph t t bây gi y u u i quen r i nên không dám nh n trách nhi m. Không can m nh n trách nhi m thì trên ư ng tu làm sao tu chân chính ư c? Mu n tu chân chính t t c chúng ta ph i gan d , ph i can m thì s có k t qu trăm ph n trăm, không nghi ng . Ngư c l i, chúng ta chưa ph i là nh ng ngư i tu theo l i Ph t d y mà ch b t chư c thôi.

Bư c u tu theo Ph t là quy y Tam B o, t c chúng ta t o ba cái nhân.

Nhân th nh t là nhân sáng su t kh i xu ng a ng c, nhân th hai là nhân t bi kh i làm ng qu , nhân th ba là nhân trí tu kh i làm súc sinh. Ba nhân này t o r i, chúng ta nuôi dư ng cho nó tăng trư ng thì nh t nh tránh ư c ba ư ng ác, không nghi ng . ó là chúng ta tu.

Ph t không ch d ng ngang ó mà còn d y chúng ta ph i gi năm gi i. Ph t không cho chúng ta làm năm i u. Năm i u ó là: không sát sanh, không tr m cư p, không tà dâm, không nói d i, không u ng rư u, không hút á phi n, xì ke, ma túy.

Chúng ta gi năm i u này là tu nhân gì ? N u không gi t ngư i, không h i ngư i thì chúng ta tránh kh i ngư i thù oán, tránh kh i ngư i gi t h i, tránh kh i tù t i. Gi ư c nhân ó, tu ư c nhân ó thì hi n t i chúng ta không b ngư i thù oán, rình r p gi t l i, không ph i b tù t i vì ph m pháp. Ph t d y n u i này gi gi i không sát sanh, không gi t ngư i thì
i sau sanh ra ư c tu i th dài. Cái
nhân mình không làm cho m ng ngư i ta ng n thì cái qu mình s ư c tu i th dài. ó là nhân và qu theo nhau.

Tu nhân không tr m cư p thì sau này mình không b tù t i, không b ngư i oán ghét. C a ngư i mình không l y, không c p, không tr m thì t nhiên mình là ngư i lương thi n, ngư i t t, không b tù t i, không có nguy hi m x y n.

i
sau chính nh nhân t t ó mà ư c qu sanh ra có c a c i nhi u, dư d .

Không ph m t i tà dâm t c là s ng m t cách trinh b ch. Trinh b ch là trong sáng, mà trong sáng thì i sau sinh ra tr thành ngư i p , trang nghiêm. Như
v y qu v i nhân u theo nhau, ch không tách r i.

Không nói d i, không nói l a g t, ác c v.v… thì i sau sinh ra nói năng lưu loát, ngư i nghe kính tin. Ngày nay sinh ra mình nói ng ng, nói cà lăm là bi t i trư c mình nói không hi n. Nói không hi n cho nên qu bây gi ph i ch u như
v y. Bi t r i ráng tu, nói hi n l i thì i sau s ư c t t p hơn.

N u
i này chúng ta ngu t i, h c hành không thu c v.v… thì bi t i
trư c mình ã ph m l i u ng rư u m nh, hút á phi n, xì ke ma túy cho nên bây gi ph i kh , g y m, t t nguy n, ngu d i.

Cho nên bi t tu thì nhân nào qu n y, còn không bi t tu thì ph i chu c l y kh . Ai mu n i t i ch t t, hư ng i u t t thì ph i làm nh ng gì Ph t ch d y. T
nhân i n qu ch không có cái ng u nhiên, cũng không có ai ban cho h t. Ph t không r nh ban cho mình. N u ban cho mình thì ch c Ph t không d y nhân qu .

Hi u như v y chúng ta m i th y trên ư ng tu, mình ph i là ngư i bi t tìm hi u chánh pháp, bi t tu hành ch không ph i t i v i o c u xin. Quý Ph t t làm lành, làm ph i thì ư c m i ngư i thương, m i ngư i quý. Còn làm d , làm ác thì b ngư i ghét b . Rõ ràng không ph i Ph t, không ph i th n thánh khi n ngư i khác thương mình; cũng không ph i Ph t, không ph i th n thánh khi n ngư i khác ghét mình. Thương, ghét u do mình t o mình gây, thì mình ph i ch u.

T t c quý Ph t t nghĩ cho k xem
c Ph t d y có úng v i l th t hay
không, có h p v i chân lý hay không ? Nó là l th t nhưng t i vì Ph t t ít ch u tu hay nói cách khác là lư i bi ng tu, mu n xin cho kh e. L y Ph t xin m t cái cho r i còn tu lâu quá ! Chúng ta tu ph i bi t cái gì th t, cái gì không th t. Cái th t thì chúng ta ph i hành, còn cái không th t thì chúng ta ph i b , m i g i là tu.

Khi quý v nh n phái quy y, trong ó có m t bài k b n câu: Chư ác m c tác

Chúng thi n ph ng hành

T t nh kỳ ý

Th chư Ph t giáo.

D ch:

Không làm các vi c ác

Vâng làm các i u lành

Gi tâm ý trong s ch

ây là l i Ph t d y.

L i d y c a chư Ph t g n, tóm l i ch có b n câu k . B n câu k ó có ba i m.

i m th nh t là ng làm các i u ác. Không làm t t c i u ác t c là gi năm gi i c m. B i vì gi i là ngăn là ch n. Ngăn ch n t c là ng a ón. N u chúng ta gi năm gi i là chúng ta không b kh , không b l y. Cho nên trong nhà Ph t ví d gi i cũng như hàng rào bên c nh h th m. N u t i mí rào, ng rào chúng ta d i l i
ng i n a thì không rơi xu ng h . Còn n u t i mí rào mà làm cho l ng rào ra kh i thì b o m rơi xu ng h ! Nên nói gi i là ng a ón.

Ph t t gi năm gi i là ng a ón kh i rơi vào các t i l i, kh i rơi vào nh ng kh au hi n t i và mai sau. Ph t d y chúng ta tu trư c ph i gi gi i, có nghĩa là chúng ta ph i d ng h t nh ng i u t i l i d n n s hi m nguy. Chúng ta d ng l i
ng bư c thêm n a, thì m i có th tránh các h a ho n. Vì v y nên nói nh gi gi i mà ng a ư c các th hi m nguy.

i m th hai “Chúng thi n ph ng hành” t c là vâng làm t t c i u lành.

i u lành là i u gì ? Tôi s i chi ti t quý Ph t t th y rõ. Như chúng ta gi gi i không sát sanh t c là không gi t h i ngư i, ó là chúng ta không b rơi vào ch ngư i oán thù, ngư i gi t h i ho c tù t i. Như v y ch b o m an lành cho mình ch chưa làm l i ích cho ngư i. Mu n vâng làm các i u lành, ph i làm gì n a ? Thay vì trư c chúng ta không gi t h i ngư i, bây gi thêm m t i u n a là c u giúp, b o tr cho ngư i. C u giúp, b o v cho sinh m ng ngư i ư c an toàn, cho ngư i b t kh , ó là i u lành.

Không làm ác l i làm lành nên có phư c. Thành ra gi gi i là phư c nh ch ngăn ng a ư c t i l i c a mình, còn làm lành m i là phư c l n vì l i ích cho ngư i. Mình ã không gi t h i mà l i còn giúp

, còn b o v gìn gi sinh
m ng cho ngư i, ó là i u lành.

Quý v th y có hai m t, m t m t d ng t i l i g i là ng làm các i u ác,
m t m t làm nh ng i u t t lành giúp chúng sanh, g i là làm các vi c lành.

Chúng ta c căn c vào năm gi i th y nh ng i u lành ph i làm.

Gi i th nh t không gi t ngư i ngư c l i còn c u ngư i, b o v cho ngư i ư c an toàn. ó là làm lành.

Gi i th hai không tr m c p. Tránh không tr m c p c a ngư i khác, ó là tránh t i l i nguy hi m c a mình. K n còn r ng rãi, ai thi u nghèo mình giúp g i là b thí. Chúng ta không ăn tr m c a ngư i mà còn b thí giúp ngư i, ó g i là làm lành.

Gi i th ba không ư c tà dâm. Mình gi không tà dâm cho gia ình ư c an n, cho tư cách mình ư c trinh b ch, ó là cái t t c a mình. Nhưng n u ch gi cho mình không thì chưa ph i là làm lành. Mu n làm lành chúng ta ph i làm sao ? Chúng ta ph i d y cho con cháu, cho nh ng ngư i chung quanh bi t s ng h nh trinh b ch, bi t làm nh ng i u t t, ng làm nh ng i u qu y, i u
nhơ. ó là giúp cho ngư i ư c tăng trư ng h nh t t trong xã h i. Như v y chúng ta có phư c.

Th tư, không nói d i. Không nói d i thì gi ư c uy tín c a mình, gi lòng tin c a m i ngư i i v i mình. N u mu n có phư c thì ph i nói l i chân th t, l i hòa nhã, hi n lành. Không nói d i mà chúng ta còn nói nh ng l i úng l th t, úng chân lý, ó là làm lành.

Th năm, không u ng rư u m nh, u ng say, không hút á phi n, xì ke, ma túy. ó là chúng ta tránh ư c nh ng hi m nguy cho mình. N u mu n làm lành chúng ta ph i khuyên, nh c nh nh ng ngư i b n, ho c con cháu mình tránh làm nh ng i u y, ó là làm phư c.

Như v y tu Ph t, ch ng th nh t là chúng ta ph i ng a ón ng ph m t i l i, ó là gi gi i. Ch ng th hai, chúng ta ph i làm nh ng i u lành tr thành m t ngư i h u ích cho xã h i, h u ích cho i, ó là làm lành.

i m th ba, “T t nh kỳ ý” t c là ph i làm cho tâm ý mình trong s ch.

Làm sao gi cho tâm ý trong s ch ? Cái gì làm nó nhơ u ? ây là v n tôi ph i gi i thích hơi nhi u.

Trư c khi nói tâm ý trong s ch, tôi xin nói tâm ý nhơ nh p. Sao g i là tâm nhơ nh p ? Thí d th y ngư i món
t t, ta sanh lòng tham mu n lén l y.

Mu n lén l y, ó là tâm ý nhơ nh p. Ho c ngư i ta th y i u sai trái nên ch cho mình, mình n i nóng c l n ngư i ta, ó là tâm ý nhơ nh p. Th y ngư i làm ăn phát t, mình thua kém r i ganh t , thù oán ngư i, ó là tâm ý nhơ nh p.

Khi chúng ta bi t tu r i ph i g n l c tâm ý cho ư c trong s ch. N u c nuôi dư ng tâm ý nhơ nh p thì chúng ta s t o nên nh ng l i l m, nh ng t i r t l n mai sau. Thân chúng ta làm lành, mi ng chúng ta nói lành ó là t t, nhưng n u tâm ý chúng ta chưa ư c lành, chưa t t thì cũng có ngày nó xúi thân, mi ng mình làm qu y, làm l i. Cho nên th ba là ph i g n l c tâm ý, vì nó là g c.

Gi cho tâm ý trong s ch b ng cách nào ? Ví d thư ng ngày trong s ti p xúc qua l i, mình hay có t t x u là nóng n y. Khi n i nóng lên thì nói b y, làm b y th h t. Như v y chúng ta bi t mình có t t x u là nóng gi n. S nóng gi n ó trong tâm ý mình. Cái x u cái nhơ trong tâm mình, mình ph i làm sao l c b nó ra thì h t nhơ, h t x u.

Ph t d y r t rõ, n u ngư i nào b b nh nóng gi n thì ph i u ng t i hai toa thu c. Toa th nh t là toa thu c nh n nh c, toa th hai là toa thu c t bi. Khi n i nóng lên, lúc ó quý v làm gì trư c ? La trư c ph i không ? La không ư c thì ánh. Như v y t ý n i nóng r i mi ng la, la chưa xong thì tay ánh. Th là thân t o nghi p ác, mi ng t o nghi p ác t ý nghĩ ác.

Nên khi n i nóng lên, quý v ph i làm sao tr cơn nóng ó ? Ch y i l y nư c l nh u ng cho nó mát l i ph i không, nhưng nư c qua kh i c m t chút thì nh l i r i n i nóng n a, ch ng l u ng nư c n a ? C m i l n nóng là u ng nư c, u ng t i chi u cho b b ng luôn. ó chưa ph i là phương pháp c u mình. Do ó ph i dùng hai phương thu c t bi và nh n nh c m i tr ư c b nh này.

ó là bi t thu c c a Ph t cho tr b nh, ch còn không thì chúng ta tu Ph t bao nhiêu năm mà khi b nh không bi t làm sao tr . H c Ph t mà c c kinh này, sách kia nhưng không bi t tr b ng cách nào. Như v y là chúng ta chưa ph i th c t . Khi có b nh ph i dùng thu c li n, dùng thu c r i thì có hi u qu .

B i có thu c mà không ch u u ng r i c kêu b nh hoài. N u không u ng thu c b nh tái phát liên miên, ó là t mình phá ho i, t mình làm kh mình.

Nên ngư i bi t tu là em pháp c a Ph t d y ng d ng cho b n thân mình ư c an lành, n i tâm mình ư c trong s ch. ó là khéo tu, tu như v y m i là tu th t, còn n u tu như lâu nay là tu chưa th t.

Có m t s Ph t t khi s a so n i âu xa, l i trư c bàn Ph t th p hương c u nguy n, Ph t gia h cho con i ư ng ư c bình yên, ư c an lành. Nhưng ra ư ng ai nói trái ý li n tát tai ngư i ta. Như v y bình yên, an lành ư c không ?

Khi n i gi n tát tai ngư i ta Ph t can âu có k p. Can không k p thì làm sao mà gia h ? Quý v m i th y, mu n bình yên, mu n an lành thì nguy n ai ? Nguy n cho mình bình tĩnh, sáng su t, bi t em thu c c a Ph t u ng, tr b nh nóng gi n thì m i ư c bình yên, an lành.

Chúng ta ph i khéo em l i Ph t d y ng d ng tu cho b n thân mình thì s ư c k t qu t t. Quý v th y khi n i gi n lên thì tâm mình ngàu c, x u xa.

Chúng ta bi t nh n nh n thì không nói b y. An nh n thì tâm l ng xu ng, l ng xu ng thì nó trong s ch. ó là tu tâm ý cho trong s ch.

Bây gi gi s th y ngư i ta có món quý, mình kh i ni m tham. Tham là ý ni m trong s ch hay nhơ c ? Tham t c là nhơ c. Kh i ni m tham thì ph i tu làm sao ? U ng thu c nào cho h t b nh tham ? Khi chúng ta kh i ni m tham vì chúng ta nghĩ ó là quý, p v.v… Ph t d y ph i tu pháp b thí tr b nh tham. Nh ng gì dư mình cho h t. Cho h t thì c a ngư i ta mình không còn tham.

Cho ư c thì không còn tham, mà tham thì không th cho. ư c m t tri u thì mu n hai tri u, hai tri u thì mu n b n tri u, c ch ng lên ch không d ng.

Nên ngư i ta thư ng nói túi tham không áy. B bao nhiêu cũng tu t h t, không bao gi th y y. Th y y nghĩa là có m t tri u ng, mình bi t m t tri u ng cho gia ình s ng m t tháng. Bây gi gi s dư chút ít, có ai c n mình s n sàng giúp, ó là b thí. N u dư mình giúp ngư i thì không tham. N u tham thì không bao gi giúp. Quý v ý ngư i nào tham nhi u, h dư bao nhiêu thì dư
ch ai xin h không cho. Ngư i có dư li n giúp, ngư i ó s h t tham. B nh này d tr ch không khó, ch m t toa thôi. M t toa là lành b nh.

T t c chúng ta có b nh, Ph t d y l y thu c mà tr ch không ph i c u Ph t cho, nhưng Ph t t c xin Ph t cho. B i xin cho nên lâu ngày không hi u nghi m thì mu n b Ph t, vì th y Ph t không giúp mình ư c. Không ư c thì theo Ph t có l i gì? N u chúng ta bi t l i Ph t d y tr tâm b nh thì chúng ta ng d ng tu, t nhiên tâm chúng ta trong s ch. Tâm trong s ch r i m i b nh theo ó u h t.

ó là tôi nói tu b ng cách dùng thu c c a Ph t tr b nh cho mình.

Như v y chúng ta càng tu tâm càng trong sáng, tâm trong sáng thì phi n não âu còn. N u tu mà c phi n não ngư i này, gi n h n ngư i kia thì tâm chưa trong sáng, v n còn nhơ c. Nhơ c cho nên không i t i âu h t, càng tu thì càng th y kh ch không vui. N u tâm trong sáng thì càng tu càng tươi càng vui càng mát m , không có kh . Tu úng m i i u t t s n v i mình, tu sai thì m i vi c phi n não s n v i mình, không nghi ng . ó là m t l th t.

Chúng ta th y ch c n có ba câu thôi mà Ph t d y mình tu h t s c là y : M t là ng làm các i u ác t c là gi tr n năm gi i. Hai là làm t t c vi c lành.

Ba là gi tâm ý trong s ch. ó là l i d y c a chư Ph t. Chư Ph t d y g n và trong b n câu k ó. Ch c n chúng ta ng d ng thư ng xuyên thì b n thân chúng ta r t t t p.

Ph t t chúng ta bi t r i thì tránh i u gì sai, vi c chưa úng chúng ta s a, vi c gì úng chúng ta th c hành. ó là ngư i khéo tu, khéo nh n nh. N u khéo tu, khéo nh n nh là ngư i có trí tu , thông minh. Không ph i chúng ta h c o th t nhi u mà g i là hay. Chúng ta h c ư c i u nào ng d ng tu ngay i u ó là chúng ta khéo, chúng ta hay.

Tóm l i, chúng ta n chùa là c u xin Ph t hay là tu theo Ph t ? Quý v xác nh mình t trư c n gi c u xin hay là tu. N u l ã c u xin thì bây gi ph i làm sao ? Bây gi ph i tu, ng c u xin n a.

c Ph t ã không h a, không
nh n thì Ph t âu có cho.

Mong r ng t t c quý Ph t t nghe, hi u và n l c tu t p úng như pháp c Ph t ã d y, thì ch c ch n s ư c an vui h nh phúc.

SUY NGHĨ V TH K M I

C A NGƯ I TU PH T

Gi ng t i Thư ng Chi u - 1998.

Nhân lo i s p bư c vào thiên niên k m i v i m t n n văn minh ngày càng r c r . Khoa h c hi n i ư c xem g n như là v n năng, ph c v m i nhu c u v t ch t trong
i s ng c a con ngư i. Th nhưng, con ngư i ã th t s h nh phúc, th t s ch m d t kh au hay chưa ? ó là i u chúng ta c n ph i suy g m.

c Ph t sau b n mươi chín ngày êm thi n nh dư i c i B - , khi sao mai v a m c Ngài li n thành o và tuyên b : Như Lai là ngư i ã di t t n c i g c vô minh, ch m d t m i kh au, th t s an vui gi i thoát. Bài pháp u tiên t i vư n L c Uy n là bài T Di u

, c Ph t nói v b n chân lý ch c th t c a cu c
i là Kh , T p, Di t,
o. Trong ó, kh là m t l th c c a cu c i. M i nghe qua, chúng ta th y dư ng như o Ph t th t là bi quan. Nhưng i sâu vào, th m nhu n giáo lý c a c Ph t r i, chúng ta th y ngư c l i. B i Ph t nói kh (kh ) là trên qu mà nói, vì qu là cái ngư i ta d th y d bi t. Khi bi t ư c qu r i, thì Ngài li n ch n nhân. Nguyên nhân nào t o ra qu kh y (t p ). Khi bi t rõ nguyên nhân r i, chúng ta li n d p h t nhân ( o ) thì kh nh t nh s không còn, ch ng y qu an vui gi i thoát s hi n ti n (di t ). V y vui là m c ích c Ph t nh êm n, kh là ch
c Ph t ch ra chúng ta tìm l i nguyên nhân và
d p s ch nó i thì qu vui s n v i chúng ta.

Các nhà khoa h c cũng th , luôn luôn phăng tìm manh m i c a v n tư ng sum la này; căn c trên qu mà phăng t i nhân, không bao gi i t nhân t i qu .

Vì qu d th y, d nói hơn nhân. Ví d bây gi chúng ta có qu cam ngon, ngư i thư ng th c ư c qu cam s h i: Qu cam này t âu mà có? T nhiên chúng ta s gi i thích: T h t cam ương lên, n y m m, ra cây, có lá, có hoa r i k t thành trái. V y qu là cái hi n th y, ch ng minh ư c. Còn nhân thì ã cũ ã xưa r i, chúng ta khó có th ch cho ngư i khác th y tư ng t n ư c. ó là vi c c th .

Cho nên tinh th n Ph t d y r t thích h p v i khoa h c hi n gi , hay ngư c l i khoa h c hi n gi r t thích h p v i tinh th n c a o Ph t. Vì th , o Ph t r t th c t , luôn trung th c v i cu c
i ch không ph i bi quan y m th như nhi u
ngư i v n nghĩ.

Có th nói, tr l i phăng tìm c i g c c a m i s kh di t tr nó, s ng l i v i con ngư i chân th t c a chính mình là m t vi c làm khoa h c trên khoa h c.

T i sao chúng tôi dám nói như v y ? Là vì khoa h c tìm ki m phát minh v v t ch t ph c v cho con ngư i v t ch t. Mà con ngư i v t ch t l i là m t con ngư i t m b , vô thư ng, sáng còn t i m t.

Khoa h c có th c ng hi n cho nhân lo i nh ng thành t u m i l tinh vi nh m th a mãn cu c s ng ti n nghi cho h , nhưng không th ngăn ch n ư c lòng tham lam, sân h n, si mê nơi con ngư i. Mà h còn tham lam, sân h n, si mê là còn kh au. B i vì v i m t con ngư i y d y tham sân si, thì càng phát minh ch càng ưa n tranh u, giành gi t và cu i cùng i n ánh nhau r i ch t chóc, thù h n mà thôi.

Thí d ch c n m t trái bom nguyên t trong bàn tay c a k hi u chi n thì không quá m t phút, có c hàng v n ngư i tan nát ra tro, chưa k n nh ng t n th t v t ch t khác n a, th t là t i l i ! Như v y khoa h c ch càng gieo r c kh au thêm cho nhân lo i, ch không th em n an vui h nh phúc ư c. Nói như v y không có nghĩa chúng tôi ph nh n nh ng thành t u l n lao c a khoa h c. Nhưng n u ư c v a tìm l i mình, v a bi t h t bên ngoài thì hay bi t m y !

c Ph t d y
chúng ta xoay l i chính mình trư c, o n t n m i th phi n não si mê r i thì t nhiên s chinh ph c ư c vũ tr bên ngoài sau, là vì v y.

Chúng ta dù bi t h t c vũ tr ngoài mà không bi t mình thì ã th c t âu ? Phát minh ư c nh ng vi c bên ngoài, giúp cho cái thân t m b mà cho là quan tr ng, trong khi phát minh cái chân th t b t sanh b t di t c a mình nh n và s ng ư c v i nó thì chúng ta l i xem thư ng, l i lơ là ! T i sao các nhà bác h c giam mình trong phòng kín nghi n ng m v m t v n nào ó thì cho là tích c c; trong khi ng i l i, thi n nh yên l ng tìm ra con ngư i chân th t nơi mình thì l i xem là tiêu c c ? Như v y cái nhìn c a chúng ta có úng không ?

o Ph t là o c a trí tu và t bi, o c a giác ng gi i thoát. T t c pháp môn c a Ph t d y u ph i tr v ch chân th t c a mình b ng chính nh l c và trí tu c a mình. Tr v ư c ch chân th t là an vui h nh phúc, ch m d t m m m ng c a m i s kh au. Lúc ó, chúng ta m i có th thông c m, tha th , thương yêu và giúp ng lo i như chính b n thân mình. Cho nên chúng ta c c u gi i thoát, mà không bi t gi i thoát ra sao, mu n ư c h nh phúc mà không bi t th nào là h nh phúc ? Th t ra h nh phúc chân th t trong o Ph t chính là giác ng gi i thoát. Mà gi i thoát là bi t cái hư gi c a thân và tâm này, nên không còn l thu c vào nó, không ch y theo nó, không còn t o nghi p n a. Không còn t o nghi p t c là không còn kh au. Không còn kh au t c là h nh phúc.

V i ngư i bi t tu thì cu c s ng v t ch t c a thân t i này không có gì quan tr ng c . Ph i làm ch ư c mình, giúp m i ngư i cùng vư t lên trên nh ng th phi n não trói bu c, s ng an vui gi a nh ng thay i c a cu c i, ch t th nh thơi nh nhàng như thay m t chi c áo m i, là m c ích chính c a ngư i tu Ph t.

Chúng ta nhìn l i xem nh ng v tu hành thâm nh p o lý sâu, s ng ư c v i o, không bao gi l c u ch c lư i th dài, mà thư ng cư i hoài. Bao nhiêu ó cũng cho th y o Ph t n v i cu c
i như th nào r i.

c bi t là o Ph t
nư c ta.

Trong th i Lý-Tr n, o Ph t ư c xem như Qu c giáo. V i m t n n giáo lý nh p th cơ b n, Ph t giáo Vi t Nam luôn có m t, luôn g n bó v i v n m nh c a t nư c. Lúc thăng lúc tr m, khi n khi hi n, nhưng chưa bao gi v ng thi u trên t nư c ta. ó chính là chân tinh th n o pháp không lìa th gian, không lìa cu c i mà có v y. N u không th thì o Ph t không th t n t i trong lòng dân t c, trong lòng nhân lo i ư c.

Cho nên khoa h c càng ti n thì n n t ng o
c c a con ngư i l ra ph i
càng cao, giá tr tâm linh ph i càng sáng m i có th d ng b t nh ng nguy cơ cho nhân lo i. N u chúng ta chưa th y rõ t m quan tr ng ó thì n n khoa h c hi n i bư c vào th k m i s không th c u vãn nhân lo i thoát kh i m i th hi m h a ư c. Thiên tai, b nh t t, chi n tranh, ghi n ng p v.v….

u xu t phát t m t n n
t ng o c suy i, t lòng tham lam và si mê vô b c a con ngư i.

Chúng tôi thi t nghĩ, không th có ư c ngu n an vui h nh phúc chân th t khi con ngư i chưa nh n ra và di t tr ư c ngu n g c c a kh au. Không th có ư c m t n n văn minh sáng r c khi giá tr tâm linh c a con ngư i ã b lu m .

Mu n th , nhân lo i ph i bi t tr l i v i cái chân th t luôn h ng h u bên mình.

B i vì phát minh và làm ch ư c chính mình cũng có nghĩa là phát minh và làm ch ư c toàn th vũ tr này.

Mu n th , chúng ta hãy th m t l n n và chiêm nghi m giáo lý c a c

Ph t b ng chính s th c hành c a mình xem sao !

M T CH X

Gi ng t i Thi n vi n Chân Không - 1998.

V n tôi nói hôm nay là m t ch X . Quý v bi t ngư c v i x là gì không ? Là c ch p, n m ch t. C là ch t, ch p là n m; c ch p là n m ch t. Khác v i n m ch t là buông b .

M i nghe ơn gi n quá nhưng xét k , quý Ph t t s th y t t c chúng ta s ng trên th gian này, ai cũng than bu n than kh , g c t i c ch p thôi, ch không có gì khác. Bây gi mu n h t bu n, h t kh thì chúng ta ph i làm sao ?

Ph i x , ph i buông b . Buông b thì h t kh . Như v y quá gi n ơn, quá t m thư ng. Ch c n quý Ph t t th c hi n ư c i u chúng tôi nh c thì s b t kh ngay trong cu c s ng hi n t i này.

Lâu nay chúng ta c ch p nh ng gì mà bây gi ph i buông x ? Trư c h t là chúng ta c ch p nh ng i u ph i, qu y. Thư ng thư ng th gian ai cũng nghĩ
i u mình nói, mình làm là ph i nhưng ngư i khác nói ngư c l i, làm ngư c l i thì cho là ngư i khác qu y. Mình ph i h qu y mà h không ch u nghe, không ch u làm theo mình, nên mình gi n. Nh t là trong gia ình, cha m th y i u ó ph i mà b o con cháu không ch u làm theo thì nh t nh là gi n. Mà gi n là vui hay bu n ? Gi n là bu n, bu n r i kh . Có m t Ph t t nói v i tôi th này:

- Con cháu c a con bây gi khó d y quá !

Tôi h i:

- Sao o h u nói khó d y ?

- Thưa th y, mình là cha nó mình h t tóc ng n. Mình th y h t tóc ng n d ch u, mát m . Bây gi nó tóc t i c mà r y nó không ch u nghe. Nó còn nói:

“Bây gi thanh niên ai cũng tóc dài mà ba bi u h t ng n, gi ng ông già quá, sao con làm ư c”. Chúng nó còn nh mư i chín, hai mươi tu i mà eo kính tr ng, mình r y nó: “B mày mù sao mà eo kính ?” Nó nói: “Ba không th y sao, ngư i trí th c h eo kính tr ng. Con l p mư i hai r i, con trí th c r i, con eo kính tr ng có sao âu”.

ó, ông than con cháu ngày nay d y không ư c. Quý v th y th nào ? B i vì thư ng lúc nào chúng ta cũng có cái nhìn theo quan ni m c a mình. Quan ni m c a mình như v y là ph i, con cháu không ch u nghe theo thì mình gi n, cho nó là qu y, là con ng ngh ch, con b t hi u v.v… Khi ã như v y r i thì gia ình còn m m không, còn vui không ? Tôi m i gi i thích cho Ph t t ó nghe:

-
o h u nh như l a tu i c a tôi, ông thân tôi h i xưa tóc b i có m t c t i phía sau. T i ch ng l p c a tôi l n lên thì h t tóc, ông tôi không vui. Ông nói b n nh văn minh quá, không có theo ông bà và d n sách Nho nói: “Thân th phát phu th ư ph m u, b t thương c m hi u chi th gi ”. Nghĩa là râu tóc da th t này là nh n nơi cha m , gìn gi nó ng cho thương t n là cái hi u u. Bây gi mình c o nó là b t hi u r i. Như v y ông già nhìn l i mình h t tóc thì ông già bu n, còn mình nhìn l i ông già thì th y ông già l c h u ph i không ? Th thì ai úng ?

tóc b i úng hay h t ng n úng ? N u hai bên c c ch p, ông già nghĩ

ông già úng, ngư i con nghĩ ngư i con úng thì gia ình có bình an không ?

Ch c là b t an.

Chúng ta ph i hi u th i xưa h c theo Nho giáo thì râu tóc là ph i.

Nhưng th i sau này khác hơn vì nư c mình l thu c Pháp, ngư i Pháp i làm vi c h t tóc ng n cho s ch s mà mình c b o như ông già tóc, v y thì l c h u m t r i. l a tu i c a mình ai ch p nh n như th ? Cho nên ngư i cha ph i thông c m hoàn c nh c a con, ngư i con ph i hi u hoàn c nh c a cha. Hai bên thông c m nhau
ng c ch p thì b t kh . N u c ch p là nh t nh kh . Cha b t bình con, con b t mãn cha, c như v y sanh ra chuy n r i r m trong gia ình.

R i n th i này m y a nh tóc dài, có khi t i c thì mình không ch p nh n ? Mình tóc ng n mát m , còn nó dài lù xù nhưng nó l i th y p. N u em cái nhìn c a ngư i cha mà trách a con thì a con cũng nhìn l i ngư i cha b ng c p m t l c h u. Bây gi ph i x làm sao ? Thôi, ba mu n mát m ba h t ng n, con thích dài cho p thì con c dài. Chuy n tóc tai, m i ngư i m i s thích riêng, b t nó gi ng mình sao ư c ?

Quý Ph t t nh , m t l a tu i là qua m t th h khác nhau, không gi ng nhau ư c. Không gi ng mà mình em ý c a mình, cái ph i c a mình áp t cho nó thì nó không ch u. Mà không ch u thì sanh ra gi n h n, bu n trách, kh s . V y thì mu n cho h t kh mình ng c ch p, ph i buông b . Buông nghĩa là x . Quan ni m c a con thì con làm, quan ni m c a ba thì ba gi . Ph n ai n y gi , ngư i này ng áp t ngư i kia. Như th chúng ta s ng r t là tho i mái, nh nhàng. Còn n u mình c ch p thì s ng b c hoài, lúc nào cũng b t như ý. Như nó thích mang kính tr ng thì nó mang, mình không thích thì thôi. Ch mình không thích mà b t nó theo mình sao ư c ? ó là quan ni m c a m i ngư i, mi n làm sao con bi t kính tr ng, thương cha, cha thương con là

. Tình thương m i là quan tr ng, còn
nh ng cái bên ngoài âu có quan tr ng.

V y mà nhi u ngư i vì c ch p hình th c bên ngoài làm cho m t h t tình nghĩa trong gia ình, khi n cha con phi n mu n, v ch ng không vui v i nhau. ó là t i c ch p. Quý Ph t t nghĩ mình x b , ng c ch p có b t kh không ? Còn c ch p như câu chuy n tôi v a k kh không ? Lúc nào cũng bu n b c. Vì v y cha m nên thông c m v i con, con thông c m v i cha m . Mà mu n ư c thông c m thì hai bên u x , x cái ph i c a mình thì thông c m. Ngư c l i, n u không ch u x , t nhiên là kh .

ó là nói v l a tu i gi a ngư i l n và ngư i tr . Còn n u v ch ng mà c ch p thì sao, có kh không ? Như bên phái n lâu nay quen r i, nào là l tương, hũ
tiêu, hũ t v.v… Nh ng cái nh h coi ch ng t ng chút n u nư ng. Còn ngư i àn ông âu có ý n nh ng th ó, mà h nghĩ chuy n xã giao bên ngoài ngư i này ngư i n . Cho nên ngư i ch ng vì xã giao b n bè nhi u, thành ra chi phí hơi r ng. Ngư i ph n ch lo chi ti t nh trong nhà nên ti t ki m, th y ch ng xài l n m t chút thì càm ràm. Còn ch ng th y v keo ki t, nh nhít quá cũng không b ng lòng. Như v y v trách ch ng lãng phí, ch ng chê v keo ki t. ã th thì gia ình có vui không ? Không bên nào b ng lòng bên nào h t ! Vì ai cũng nghĩ
mình úng.

Như v y n u ngư i v b t ngư i ch ng ph i theo ý c a mình, ngư c l i ngư i ch ng b t v ph i theo ý c a mình thì gia ình ó nh t nh cãi l n hoài.

N u hai bên ch ng và v c m thông nhau, ngư i ch ng nghĩ r ng cô y lo chuy n b p núc cho nên quen cái nh nh t, hũ tương, hũ t v.v… thành ra xài l n cô không
ng ý cũng ph i. Còn v thông c m cho ch ng, b i vì anh y làm bên ngoài, giao thi p k này ngư i n thì ph i r ng rãi m t chút ngư i ta m i vui. N u b t ch ng h p hòi quá thì b n bè khi, không chơi v i mình, như v y t i nghi p.

Hai bên thông c m thì gia ình s ng s vui, không ch ng ch i nhau. ó là tôi nói nh ng vi c nh thôi, còn nh ng vi c l n khác n a, quý v nghi m xét r i thông c m, hi u bi t nhau ng c ch p, c ch p thì kh .

Như v y x b là tu, còn c ch p là chưa bi t tu. Th gian do c ch p nên ngư i nào cũng th y s ng trong gia ình không có h nh phúc. ã c ch p thì làm sao h nh phúc ư c ? Ch ng ch p theo ch ng, v ch p theo v , cha ch p theo cha, con ch p theo con, thành ra không ai thông c m ai. Mà không thông c m thì t nhiên là ph i bu n ph i kh . Bây gi m i ngư i t x b c ch p c a mình thông c m v i nh ng ngư i thân thì t nhiên gia ình an vui h nh phúc. ó là bư c th nh t x ch p ph i, ch p qu y theo quan ni m c a mình.

n th hai n a là x oán h n. Ngư i th gian luôn luôn nghĩ ai làm trái ý mình thì mình bu n, mình gi n. Bu n gi n nên b li n hay nên gi mãi ? Có ngư i thư ng hay nói: “Con gi n ngư i ó hai, ba ch c năm không quên”. Gi n hai, ba ch c năm không quên thì nghe như kh ng khái l m nhưng th t ra là d i, là kh , ch có hay gì âu.

Quý Ph t t nghĩ trên th gian này chung quanh mình nào xóm gi ng, thân t c v.v… có bao gi hoàn toàn không
ng ch m nhau âu ? Ngư i ta nói v
ch ng như chén trong s ng. Chén úp trong s ng th nào cũng có khua, hu ng là xóm gi ng, thân t c làm sao v a ý mình h t, mà trái ý thì mình gi n. Gi n r i ch a trong tâm. Ch a là c ch p. Gi n m t ngư i ch a trong lòng, gi n hai ngư i cũng ch a trong lòng. N u gi n m t trăm ngư i thì sao ? Ch a c m t trăm cái gi n trong lòng, làm sao ch u n i.

Quý v xét khi mình ang vui v mà b ng nh t i ngư i mình gi n thì lúc ó gương m t qu u xu ng li n. S dĩ chúng ta ng không ngon là cũng t i gi n ó.

Khi nào n m nh l i hôm qua, hôm kia ai làm trái ý mình li n n i gi n lên, thì h t ng . ó là ch a ch p oán h n. Ch a ch p là kh . Ta ang vui v tươi mát mà ch a m t cái gi n, cũng như em c c than b trong tay hay trong da, trong th t mình v y. N u c c than b trong tay, trong da, trong th t thì sao ? Nóng, khó ch u.

V y mà lòng mình ch a m t trăm c c than thì ngư i này kh nhi u ít ? Kh th nh t là khô héo vì ng không ngon, ăn không ngon. Gi n quá làm sao ăn ngon, ng ngon ư c. Kh th hai là gi n làm cho mình d x u. Quý v th y m i l n n i gi n lên gương m t mình th nào ? N i gi n lên thì con m t ng u, m t i màu i s c, không còn t t p n a. C trăm cái gi n trong lòng thì nó t ri t mình khô héo, x u xa. Như v y ôm p cái gi n m y ch c năm là khôn ngoan hay thi u khôn ngoan ?

B i v y nên ngư i bi t tu ai nói gì trái ý, mình gi n chút r i b i, x i.

Gi n làm chi, ngu ! Ôm cái gi n là ngu ch không ph i khôn, t i gì ôm cho kh .

Trong nhà Ph t có câu: “Tăng h n b t cách túc” nghĩa là Tăng (ngư i tu) gi n không quá m t êm. Chúng ta là phàm Tăng nên tham sân si cũng còn, vì v y g p vi c trái ý cũng gi n. Nhưng gi n chút thôi r i b , ch không nên ch p ch a.

Ngư i th gian thư ng thích ch a, ch a năm này qua năm n . H tư ng như v y là hay, là khôn mà không ng ó là t chu c h a vào mình, t eo kh cho mình ch không có l i gì h t. Vì v y nên Ph t d y ph i x h t nh ng gi n h n.

Ch a ch p v a b kh trong hi n t i, mà còn kh c v lai n a.

Trong kinh Ph t d y, ngư i khi s p b thân này qua i khác thì nghi p
thương và nghi p ghét s i theo. B i vì thương ai thì ta nh ngư i ó, ghét ai cũng nh k ó. Như chúng ta ng i ôn l i trong lòng, thì nh nh ng ngư i mình thương và nh ng ngư i mình ghét nhi u nh t ph i không ? Ghét không m t, thương cũng không m t. Vì v y càng ch a sâu thì khi nh m m t các nghi p ó d n mình i n ch thương ho c ch ghét.

Do ó khi chúng ta th thân sau, n u ôm p nghi p ghét nhi u quá thì n nh ng gia ình g p toàn chuy n bu n phi n, h n gi n, không vui. Có bao gi chúng ta mu n g p nh ng ngư i mình ghét không ? Không mu n. Ai cũng mu n g p ngư i mình thương. Nhưng trong lòng thù oán nhi u quá thì nó s d n mình g p l i nh ng ngư i thù oán. Nên hi n t i kh mà v lai cũng kh luôn. i u này r t thi t y u.

Chúng ta ph i khéo ng nuôi dư ng oán thù trong lòng, nên buông b h t.

Cái gì qua r i không ch a ch p n a. Hơn thua, ph i qu y, chuy n ó không có gì quan tr ng. Quan tr ng ch làm sao cu c s ng mình bình an, thanh th n, tươi vui. ó m i là i u áng lưu tâm. Chúng ta s ng mu n h nh phúc, mu n ư c an l c thì nên gi hay nên x ? Nên x . Vì v y tôi nói tu mu n cho h t kh thì ph i x , ng ch a ch p. ó là i u th hai.

i u th ba, chúng ta ng c ch p ý ki n mình là úng, ý ki n ngư i khác là sai. B i vì th gian này không có gì là úng c nh mà cũng không có gì là sai c nh. Chúng ta m mi ng nói v i ai cũng “Tôi nghĩ th này là úng”. N u nói tôi nghĩ như v y là úng, ngư i th hai nói tôi nghĩ th khác m i úng, thì hai cái úng nó ng nhau. Mình úng theo cái nghĩ c a mình, ngư i khác úng theo cái nghĩ c a h . Ai cũng úng h t thì cãi l n hay hu ? Th gian không ai ch u thua ai, mình úng thì ngư i khác sai, mà ngư i khác úng thì mình sai. Cho nên khi ngư i ta nghĩ khác v i mình, mà h cho r ng h úng thì mình b c lên li n, và ngư i kia cũng n i t c v y. Hai cái n i t c s i n kh u chi n. Kh u chi n
không xong thì t i thân chi n.

Quý v th y nh ng ngư i cãi nhau, ánh nhau khi ư c h i: “T i sao quý v ánh nhau ?” H nói: “Tôi nói cái này úng mà nó c cãi hoài”. Có khi nào hai ngư i cãi l n mà chúng ta h i “t i sao”, h nói “t i tôi sai” âu. Nh t nh là úng.

Hai cái úng không gi ng nhau thì nh t nh cãi l n, cãi l n không xong thì t i ánh l n. Như v y thì kh hay vui ? Không bao gi vui ư c. Nh ng i u này x y ra r t nhi u.

Gia ình v ch ng, m i ngư i th y m t l i, ai cũng cho là úng thì gia ình ó cãi l n hoài. Trong xã h i, nhóm này th y th này là úng, nhóm kia th y th khác là úng thì cũng gây ra cu c u chi n. C trên th gian u như v y. N u c ch p cái nghĩ c a mình úng, cái nghĩ c a ngư i khác sai là g c c a u tranh, c a tiêu di t nhau. Cho nên chúng ta
ng có c ch p. Cái úng này là úng c a tôi,
cái úng kia là úng c a anh. M i ngư i gi ph n c a mình, cãi nhau làm chi. V y là yên.

X h t c ch p,
ng b t ngư i khác ph i nghĩ, ph i th y như mình m i úng. ó là i m c bi t c a o Ph t. Trong o Ph t có câu: “Ph t hóa h u duyên nhân”, c Ph t giáo hóa ngư i có duyên v i Ngài mà thôi. Ai có duyên thì n v i Ph t, ch Ph t không nói o Ph t là úng, o khác là sai. Theo o nào cũng t t. Mình thích o Ph t vì o Ph t thích h p v i tâm tư nguy n v ng c a mình nên mình theo, ngư i khác không thích thì thôi. Chúng ta không nên nói theo o Ph t ch t ư c v C c L c, còn theo o khác ch t nh t nh a a ng c.

Không nên như v y.

Trong kinh Ph t nh t là các b A Hàm, Ph t thư ng nói: “Ngư i tu theo o Ph t làm lành, tu th p thi n ư c phư c sanh cõi tr i. Ngư i không tu theo o Ph t mà làm mư i i u lành cũng ư c sanh cõi tr i”. Không ph i cõi tr i ch dành cho ngư i tu theo o Ph t. B i v y ngư i không tu theo o Ph t mà làm lành, làm t t h v n có phư c. Mình tu theo o Ph t mà mình làm x u làm ác thì mình cũng b t i như thư ng. Chúng ta m i th y r ng ch trương c a c Ph t r t rõ ràng, r t th u áo. Ph t không b t ai ph i theo mình dù bi t r ng làm như v y là t t, là có l i. N u ngư i ta không thích thì thôi, không ép bu c.

Chúng ta h c Ph t ph i t p tâm c i m , x b nh ng c ch p riêng tư, dù ch p tôn giáo mình cũng là b nh n a. Nh ng gì chúng ta th y u do Ph t d y, mình bi t mình tu. Ai th y h p thì tu theo, còn th y không h p thì thôi, ta ch cư i ch ng gi n.

o mình kính tr ng mà nghe ai nói ngư c l i, mình n i sùng lên thì chưa g i là hi u o. Không c ch p thì cu c i an vui, h nh phúc, s ng v i m i ngư i r t hòa nhã.

i u th tư là Ph t d y x
ng ch p thân c a mình n a. Quý v th y d
hay khó ? X m y i m kia thì còn kh dĩ, x ch p thân mình thì hơi khó. Tôi h i quý v trong t t c cái s c a mình hi n gi , cái s nào là s m t ? S ch t là s m t. T i sao mình s ch t ? Vì c gi thân, c ch p thân, nên nghe nói m t i thì ho ng s . Do ó khi cái ch t n mình kh vô cùng.

Chúng ta xét k thân c a mình, ai cũng mu n cho nó ư c tròn m t trăm năm. H i xưa còn tham hơn n a, hàng qu n th n chúc vua chúa n V n tu , t c là muôn năm. Chúc muôn năm, mà có ông vua nào s ng ư c muôn năm âu.

M y ông còn ch t s m hơn ai h t. Như v y th y lòng tham s ng c a con ngư i quá l n. B i tham s ng cho nên ch t là cái kh nh t.

N u ngư i không tham s ng thì ch t có kh không ? âu có kh vì h âu có s . Nên quý v c ch p thân, mu n gi cho nó lâu dài, mà l nó b i ho i thì au kh vô cùng. Thân mình âu có nguyên v n t th chí chung, mà nó i thay t ng tháng, t ng ngày. Như v y mu n nó còn hoài, ch ng khác nào mình n m m t c c nư c á trong tay mà mu n nó
ng tan. Thân này cũng v y, luôn bi n chuy n t ng phút giây. ó là nói bình thư ng, còn nói theo khoa h c là nó sinh di t t ng t bào. Lúc nào, phút nào cũng sinh sinh di t di t, không d ng. Sinh di t luôn luôn mà b o nó còn hoài làm sao ư c. Ch p như v y có ph i là o tư ng không ? o tư ng sai l m mà chúng ta c ch p gi , cho nên kh vô cùng.

V y mà trăm ngư i như m t, ai cũng mu n gi thân lâu dài. Nhi u khi b y, tám mươi tu i v n mu n s ng hoài, không mu n ch t. Mu n gi hoài mà có gi ư c âu. Gi không ư c thì kh hay vui? Ngư i l n tu i nào cũng th dài than v n, kh quá ! Già y u b nh ho n, kh quá !

Th t ra già y u, b nh ho n có kh không ? Có gì âu mà kh , nó là như v y.

H t th i u niên n th i tráng niên, h t th i tráng niên n th i trung niên, h t th i trung niên n th i lão niên. C th mà i d i. Nên khi tr mình vui v i tu i tr , lúc già mình vui v i tu i già. Mai m t ch t thì cư i v i cái ch t, sư ng không ?

Ch ng i ó mà than, ai c u mình ư c. Không ai c u ư c thì than hoài làm chi cho kh v y ? C cư i vui. ! Già t t. N u i hai chân không v ng thì thêm chân th ba n a. C như v y mà ch ng g y, có gì âu ph i bu n. X ư c c ch p thì vui, còn n u gi thì kh . L th c là như v y.

Con ngư i s ch t nhưng có gi cho kh i ch t ư c không ? N u gi ư c thì cũng nên s . Gi không ư c thì c cư i vui cho r i. Quý v nghĩ n u lát n a ch t, chúng ta s có cái gì vui ? Hi n t i mình bi t h t các vi c trên th gian r i, bi t s s ng này r i. Ngư i ta nói i du l ch vui chơi ó ây là t i nh ng ch mình chưa bi t, còn nh ng ch nào bi t r i, i chán l m. Chúng ta ã trên th gian m y ch c năm, chán quá r i. Bây gi i t i ch khác chơi cho vui thì s gì. Khi s p ch t, mình t nghĩ ta s bi t thêm m t ch m i n a. V y là vui ch không s .

Chúng ta s ng vui v i cái s ng, ch t cũng vui v i cái ch t, như v y là an vui, t t i.

Ngư i không s ch t thì ch t không ph i là kh . S dĩ kh là vì ngư i ta ch p ch t ph i s ng, s ng ch ng nào cũng ư c, s ng hoài. Ch p ch t v y cho nên l ai coi tu i ho c b t m ch nói b nh s p ch t li n quên ăn, quên ng . N u hi u ư c l th t thì ch t là vui thôi. , tôi ây m y ch c năm chán r i, i ch khác chơi cho vui. ó, nghĩ v y thì c cư i mà i, có t t i không ? Rõ ràng n u buông x c ch p thì chúng ta an vui. Còn bám ch t gi mãi thì chúng ta au kh .

Cu c i là m t dòng bi n chuy n t ngo i v t cho t i con ngư i. Nó bi n chuy n mà chúng ta c gi thì có ph i là si mê không ? Cho nên Ph t nói ngư i trí bi t ư c vô thư ng bi n chuy n nên không kh . Còn ngư i ngu, i v i vô
thư ng bi n chuy n mà mu n còn nguyên v n nên kh . B n thân mình nó ph i bi n ho i, ph i m t; chúng ta bi t rõ r i cư i v i nó, không s , là chúng ta khéo tu.

Tu là như v y, ch không ph i v a m i b nh li n ch y t i c u Ph t cho con s ng ư c năm năm, mư i năm. Ph t t b nh t i chùa nh quý th y c u an. Quý th y c u cho Ph t t an, còn quý th y không an thì c u ai ? N u t t c ngư i b nh c u u ư c an thì không ai ch t h t. Nhưng th t ra âu có chuy n ó. Kỳ này c u an là t i h chưa ch t, kỳ sau t i lúc ch t thì c u gì cũng ch t thôi, c u an cũng không kh i.

Như v y th y chúng ta tu là ph i nh n ra l th t c a cu c i, th y rõ
ư c l th t c a b n thân mình.

ng l m l n m i an vui, kh i ph i nh ai c u gì
h t, cũng kh i c n coi tư ng coi s làm chi. Cu c i là như v y, không có gì ph i lo. Năm mươi tu i ch t cũng t t, b y mươi tu i ch t cũng t t, tám mươi tu i ch t cũng t t, không sao h t. Tôi thư ng hay nói ai r i cũng ch t m t l n, ch có ai ch t hoài âu ph i không ? Thì thôi lúc nào t i thì i m t l n, ch âu có i hoài mà s .

Ph t d y khi b thân này, mu n có thân khác p hơn thì ph i t o duyên t t.

Như gi ư c năm gi i tr n v n thì i sau tr l i làm ngư i năm i u ki n t t: Không sát sanh thì tu i th dài. Không tr m cư p thì có nhi u c a. Không tà dâm thì p trang nghiêm. Không nói d i thì ngôn ng ư c lưu loát. Không u ng rư u, xì ke ma túy thì trí tu thông minh. N u thi u m t trong năm gi i thì i sau b t h nh m t ph n. Ai mu n i sau ư c thân t t p hơn thân ngư i thì tu Th p thi n.

Như v y ch t không áng s mà ch s mình không chu n b ư c khi m t thân này.

n lúc ngã ra ch t không làm i u lành, không t o phư c c thì ch ng ó kh hơn n a. Cho nên bi t tu thì trong cu c s ng hi n t i chúng ta ư c an vui t t i, khi nh m m t chúng ta ã chu n b cho i sau ư c t t p hơn nên chúng ta càng vui, không có gì ph i bu n s .

Cũng như mình i chi c xe cũ, lâu quá nó hư mòn, c y hoài r t chán.

Bây gi mình dành d m ti n, b xe cũ mua xe m i p hơn. Như v y bu n hay vui ? Nhưng mu n mua xe khác p hơn thì ph i chu n b ti n. Chu n b trư c r i m i b xe cũ mua xe m i ư c. Ch không chu n b thì xe cũ b r i, không bi t làm sao mua xe m i. Cho nên ngư i bi t tu là ngư i bi t lo xa, bi t chu n b s n; b thân này qua thân khác kh e hơn. ó là bư c ti n c a ngư i tu.

Như v y ch m t ch x mà chúng ta ư c an n vui tươi. C n gì ph i nhi u. M t ch mà bi t tu là c cu c i s ng tho i mái, an vui. Ngư c l i quý v s th y m t mày nhăn nhó hoài, b t mãn cái này, b t mãn cái n , b t mãn con cái, b t mãn v ch ng, b t mãn xã h i… M y ch c năm c nhăn nhó hoài, u ng m t cu c
i. Cho nên mình ph i vui tươi x b , có m y mươi năm ng n ng i, s ng làm sao cho th nh thơi, t o phư c lành khi nh m m t ư c n cõi lành, ó mà bu n gi n làm chi cho kh .

V y mong quý Ph t t nghe hi u, ng d ng tu t t c chúng ta s ng trên th gian này lúc nào cũng tươi cư i, không còn bu n b c.

n lúc nh m m t ra i
chúng ta cũng vui luôn. ó là k t qu t t p c a ngư i Ph t t khéo tu.

NGƯ I TU PH T LÀ NGƯ I TÌM V NGU N AN

L C GI I THOÁT

Gi ng t i chùa Xá L i - 1998.

tài chúng tôi nh c nh quý v hôm nay là: “Ngư i tu Ph t là tìm tr v ngu n an l c gi i thoát”. Quý v chú ý nghe, lãnh h i y và ng d ng tu hành thì m i t t.

c Ph t sau khi thành o dư i c i B , Ngài tìm nh ng ngư i b n ng tu lúc trư c là năm anh em ông Ki u Tr n Như thuy t pháp. Bài pháp u tiên là T di u , trong ó th nh t là Kh , nói cái kh là l th c c a cu c i này.

c Ph t nói kh , t i sao chúng tôi l i nói ngư i tu là tìm v ngu n an l c gi i thoát, t c là vui. Như v y có trái v i b n ý c a c Ph t hay không ?

Khi m i nhìn qua o Ph t, ngư i không hi u th y o Ph t dư ng như bi quan, y m th . Nhưng i sâu, th m nhu n giáo lý c a Ph t r i, chúng ta m i th y ngư c l i.

c Ph t nói kh là ch trên qu , vì qu d th y, d bi t. Khi bi t ư c qu r i, Ngài li n ch n nhân. Nguyên nhân nào t o ra qu kh y. Khi bi t ư c nhân r i, d p h t nhân thì qu không còn.

Ngày nay các nhà khoa h c luôn phăng tìm manh m i c a v n tư ng sum la, căn c trên qu mà phăng t i nhân, không bao gi i t nhân t i cái qu . Vì qu là cái d th y, th y qu r i chúng ta tìm ra nhân d dàng, còn trư c nói nhân sau ó m i ch qu thì khó hơn. Như bây gi chúng ta có cây cam, ư c qu cam ăn, bi t qu cam ng t. Nh ng ngư i thư ng th c mùi v qu cam h i r ng: Cam này t âu có ? T nhiên chúng ta s gi i thích t h t cam ươm lên, n y m m, lên cây, có lá, ơm hoa, k t qu . Qu là cái hi n th y, ch ng minh ư c; còn nhân thì ã cũ, ã xưa r i, chúng ta không th nào ch cho ngư i khác th y tư ng t n. Cho nên tinh th n Ph t d y r t thích h p v i khoa h c hi n gi .

N u ngư i không hi u, nghe
c Ph t nói cu c i là kh , mang thân này
là kh thì cho r ng o Ph t bi quan, o Ph t chán i, v.v… Kh ó là qu ,
chúng ta bi t r i thì ph i phăng tìm nguyên nhân c a nó. N u bi t ư c nhân nào t o ra qu kh , chúng ta li n d p b , t nhiên qu kh không còn. N u qu kh không còn, lúc ó ư c vui. Vui không riêng có mà ch khi nào h t kh . ó là tinh th n c a Ph t d y.

Ph t nói kh chúng ta tìm ra nguyên nhân gây au kh , bi t rõ nguyên nhân r i thì d t b nó. D t b r i chúng ta m i h t kh , t c là ư c an l c, gi i thoát. V y m c ích c a c Ph t d y là mu n chúng ta h t kh , ư c gi i thoát, ch không ph i d y chúng ta ch u kh . Phương pháp tu ó không h bi quan. Quý v nhìn nh ng ngư i tu hành hi u sâu o lý, s ng ư c v i o, thư ng l c u, ch c lư i, th dài hay thư ng cư i hoài ? Bao nhiêu ó cũng t tr l i cho nh ng v n chúng ta c n hi u r i.

Ngư i bi t tu luôn phăng t n ngu n g c nguyên nhân gây ra au kh , d p b chúng qua m t bên thì au kh không còn. Kh h t g i là an vui. Nhưng th t áng thương cho Ph t t chúng ta ngày nay, tu mà không tìm nguyên nhân c a kh d p b , l i c c u Ph t cho con h t kh hoài. G p vi c bu n, vi c kh li n vô chùa th p hương, l y Ph t tha thi t, xin Ph t ban cho con ân hu con h t kh .

Vi c gì cũng d a vào quy n l c c a c Ph t ch không b ra công phu tu hành.

o Ph t là o r t th c t ch không ph i huy n bí, nhưng Ph t t chúng ta quen b nh y u u i nên xem Ph t gi ng như ông th n. G p vi c gì kh quá ch xin v i Ph t cho b t kh , ch không bi t tu cho b t kh . ó là i m y u u i, sai l m c a Ph t t chúng ta. Ngư i tu Ph t thì ph i tìm v ngu n an l c gi i thoát.

Tôi xin nêu vài i m căn b n cho quý v th y ngu n g c c a an l c gi i thoát.

Trong kinh Ph t thư ng nói: “Chúng sinh có tám i u kh : sanh kh , già kh , b nh kh , t kh , ái bi t ly kh , c u b t c kh , oán t ng h i kh và ngũ m xí th nh kh . ó là bát kh .” Như v y kh nhi u hơn vui. Chúng ta xét k xem, cái kh ó là kh cho t t c m i ngư i hay ch i v i nh ng ai không bi t o lý ?

1. Sanh kh .

Theo nhà Ph t thì sanh g m hai ph n. Th nh t, sau khi ra kh i lòng m au
n nh c nh n. Th hai, trong cu c s ng c a chúng ta, n u không bi t tu, không hi u o thì c cu c
i ch toàn là au kh , không chút an vui. Như v y kh lúc sanh ra và kh trong cu c s ng. Khi sanh ra có a bé nào cư i không,
hay u khóc oa oa. ó là vì ra i khó khăn au n quá, nên l t lòng m là khóc li n. Cái khóc y nói lên sinh là kh .

R i t bé n già m y mươi năm, m t cu c i kh nhi u vui ít. Quý v th ki m l i xem trong su t m t
i, nh ng gì chúng ta mong mu n, a ph n ư c như ý hay ch thi u ph n như ý ? Ch c r ng không ai nói a ph n như ý. Ngư i thì gia ình m no có cơm ăn, áo m c nhưng con cháu khó d y. Ngư i thì con cháu d d y nhưng gia ình l i ch t v t thi u th n v.v… th thu n ngh ch, không khi nào ư c th a mãn như ý c a mình. Vì v y a s u b t như ý.

Con ngư i sinh ra ai cũng mơ ư c tràn y h nh phúc, nhưng tr i qua b n, năm mươi tu i nhìn l i cu c i không có h nh phúc mà b t h nh l i nhi u. Ít hôm nghe tin ngư i thân m t ho c ph i i x này x khác v.v… Ho c có chuy n này chuy n n làm mình ph i bu n, ph i kh . Không ai ư c h nh phúc tr n v n. C
m t i ngư i, ba ph n tư là au kh , ch m t ph n tư an vui thôi, th c t là như
v y.

Chúng ta ã bi t sanh là kh , bây gi chúng ta ph i làm sao cho h t kh ?

Làm sao chúng ta s ng trong cõi kh mà v n luôn ư c an vui ? i u ó không có gì khó h t. N u s ng trong cu c i này mà bi t rõ ràng cu c i là t m b , có r i s m t, không ai còn mãi. Như v y ngày nào chúng ta còn s ng thì ngày y còn t t, còn có thì gi cho chúng ta t tu, cho chúng ta làm nh ng i u thi n, giúp ích m i ngư i. M t ngày s ng là m t ngày vàng, chúng ta ph i s d ng h t lo cho mình, cho ngư i, làm sao cho mình và ngư i u ư c an n. Làm m t i u lành là chúng ta ư c m t ngu n vui. Chúng ta chuy n cu c s ng kh au này b ng m t cu c s ng tràn y h nh phúc.

Nói như v y s có v nghĩ, n u ngư i giàu có thì giúp ngư i này, ngư i kia d . Còn như ta nghèo, không có i u ki n giúp ư c ai, thì làm sao có ni m vui. Tôi xin nh c r ng trên i có nhi u ni m vui l m, ch s chúng ta không ch u làm thôi.

Thí d chúng ta không có ti n cho ngư i ăn xin hay óng góp c u tr n n l t v.v…, nhưng ang i th y
a bé b té, chúng ta
lên, v v , an i khuyên
b o nó, như v y có vui không ? Chúng ta không làm ư c vi c c u giúp b ng ti n thì chúng ta làm vi c c u giúp b ng thân, b ng l i. Dùng thân và l i giúp ngư i b t kh . B t kh là h ư c vui, ngư i vui thì chúng ta cũng vui. Cái vui ó không t n gì h t, ch t n m t chút công. Như v y tìm ngu n vui âu ph i khó. Ch c n khi th y m t con ki n r t dư i vũng nư c, chúng ta v t nó lên trên khô, th y nó bò m ng r là chúng ta cũng vui r i.

Ngư i bi t tu nhìn l i b n thân mình ngày xưa nhi u nóng gi n, nay ã gi m b t li n c m th y vui. G p ai ang có nguy kh n, mình ra tay c u v t, t con ngư i cho t i loài v t, giúp ư c loài nào cũng có ngu n vui. V y chúng ta s ng làm l i ích cho chúng sinh. Tuy r ng kh năng nh bé, h n h p, nhưng v i lòng chân thành thì cũng có vui r i.

N u chúng ta bi t s ng, thì dù i là kh hay sanh là kh , nhưng ngày nào chúng ta cũng lư m cũng mót ư c nhi u ni m vui. ó là chúng ta khéo tu, khéo hi u Ph t Pháp, ch
ng l y xin Ph t cho con vui. Ph t không cho ư c âu, chúng ta ph i t t o l y ngu n vui t b n thân mình. Tuy sanh kh , nhưng n u chúng ta bi t s ng thì sanh tr thành vui, ch không ph i kh .

2. Già kh .

T i sao già kh ? Vì già không bi t làm gì c i t i i lui, nh con, nh cháu, bu n rũ, h t trách ngư i này t i trách ngư i kia, thành ra th y tu i già lê thê, en t i. Nên già là kh .

Ngư i già nên bi t dùng tu i già trong công vi c. Nh ng v không có trách nhi m c t i nhà, tìm nh ng gì hay, nh ng gì p d y con, d y cháu. em bài kinh hay, o n sách t t d y con cháu, ó là vui r i, âu ph i làm vi c gì nhi u.

Cũng như chúng tôi, m t ngày s ng là m t ngày ph i làm ư c cái gì cho mình cho ngư i. L i ích ư c cho mình cho ngư i thì vui ch âu có kh . Như v y nói già kh hay vui ? Già th nào cũng có kinh nghi m nhi u hơn ngư i tr . T i sao chúng ta không em nh ng kinh nghi m y d y l i cho ngư i sau. Vì v y tu i già không ph i là th a, không ph i là b . M i ngày chúng ta s ng u có giá tr thì cu c i già là vui, ch không ph i kh .

3. B nh kh .

i u này a s ch p nh n. Có ngư i nào au mà không rên âu ? Rên t c là kh ch gì ! Nhi u ngư i than sao tôi b nh ho n lê thê, kéo dài năm này qua năm n , chán quá ! Nên v ó th y b nh là kh .

Nhưng v i con m t nhà Ph t, b nh cũng không kh . Vì sao không kh ? Vì Ph t d y thân này do nhân duyên h p, trong ó có t, nư c, gió, l a. Kinh Ni t Bàn nói t i là b n con r n, con r n nư c, con r n l a, con r n t, con r n gió.

Tôi xin nói c th hơn, con r n nư c là r n h dư i nư c, con r n l a là r n h l a, con r n t là r n h t, con r n gió là r n h mây. B n con r n h này nh t trong m t cái gi thì chúng ph i c n nhau, ch ng ch i nhau thôi. Ngư i nuôi r n th y b n con c ch ng nhau, làm cho con này con n c b t an hoài, thì ph i can thi p cho chúng hòa v i nhau m i yên ư c.

Chúng ta mang thân t nư c gió l a, b n ch t ó có hòa h p v i nhau không ? Ít hôm thì l a th ng nư c, lúc ó nóng quá ph i ki m cái gì u ng cho mát, ó là i u hòa r n h l a. Ít hôm nư c th ng l a thì b l nh run r y, ph i ki m cái gì u ng cho m, ó là i u hòa con r n nư c. Ít hôm r n t b h mây c n, lúc ó chúng ta kêu trúng gió, ph i ánh gió hay tìm cách này cách kia làm cho gió ra thì thân m i nh , nên nói: “Gió th i m nh thì t rung rinh”. Chúng luôn luôn ch ng ch i nhau. Chúng ta ph i i u hòa chúng. Như v y nhàn h hay kh .

Ai cũng có b nh. N u không b nh n ng thì cũng b nh nh , không b nh nhi u cũng b nh ít, ch không ai hoàn toàn không b nh. Vì b nh là kh chung c a t t c m i loài ! Nhi u v b nh lăn l n rên. Rên là kh . Nhưng gi ây bi t tu, khi b nh chúng ta ph i làm sao ? Chúng ta nhìn b n con r n này, xem a nào th ng, a nào b i. Bi t rõ b n con r n c ang ch ng ch i v i nhau, chúng ta không ch p thân này là th t. T i t h p nên có thân, nhưng vì t h p trong s ch ng ch i nên thân này kh .

Chúng ta bi t rõ nó không ch c, không b n, không có gì quan tr ng nên b t kh . Thư ng b nh au, chúng ta th y kh vì th y thân là hơn h t, vì s ch t. N u bi t rõ nó là tư ng duyên h p thì h p cũng t t, mà tan cũng vui. N u nó còn thì chúng ta dùng vào vi c h u ích, nó m t thì chúng ta ra i m t cách th nh thơi, có gì âu mà s . N u không s ch t thì au m c au, nó âu có thi t.

Ngày xưa có m t v Thi n sư b b nh, th y Tri s lên thưa: “B ch Hòa thư ng, Hòa thư ng b nh có cái không b nh chăng ?” Ngài áp: “Ôi da, ôi da !” Cái bi t rên ó nó không có hình tư ng nên không b b nh, còn b nh là thân này b nh. Như v y chúng ta bi t ngay nơi thân này là duyên h p t m b . Có h p thì ph i có tan, không có gì quan tr ng. Không quan tr ng thì b t kh .

ng th i chúng ta cũng bi t ngay trong thân này có cái chân th t, không hình tư ng, nó chính là ch trì c a thân. Bi t rõ cái ó thì thân có au, có nh c là chuy n c a thân, nhìn ư c cái au t c là chúng ta không au.

4. Ch t kh .

Ai cũng th y ngư i s p ch t th h n h n, trăn tr b t r t h t s c kh nh c, nên nói ch t là kh .

Ngư i n u khéo tu, nh t là tu thi n s th y khác. Khi ng i thi n t m t gi , l n l n t i m t gi rư i, hai gi , càng ti n lên chân au vô k . Nhưng ráng ch u ng, th ng ư c nó r i thì s qua luôn, không còn au n a. Th ng ư c là có gan d . Vì có gan d nên m i th ng ư c.

Khi chúng ta ch t, thân t i rã r i tan nát, làm sao không au n. Trong khi au n chúng ta nhìn nó bi t nó là b i ho i. Còn cái “bi t” b i ho i ó không b i ho i, không au
n. Bi t rõ như v y thì ch t không ph i kh n a. Cho nên ngày xưa Thi n sư T Minh Trung Hoa có nói câu k : Sanh như p chăn ông, t như c i áo h . Mùa ông l nh l o ư c p chăn m là vui. Mùa hè nóng b c, m hôi tươm ư t áo, ư c c i áo i chơi là kh e. V i ngư i bi t tu thì sanh t như
trò chơi, không có gì quan tr ng nên không có gì kh h t.

Ch ngư i không bi t tu, s ng lo b o v , săn sóc, cung dư ng thân này, nên khi thân này b i ho i, ch i v i không bi t nương t a vào âu. Vì v y mà kh . Kh hay vui là t i ngư i bi t tu hay không bi t tu mà thôi. Thân này tuy có h p có tan nhưng ông ch không m t thì còn gì kh . Vì v y ch t cũng không ph i là kh .

5. Ái bi t ly kh .

T c là ngư i mình thương yêu mà ph i xa lìa nên kh . N u chúng ta bi t thương yêu là g c c a au kh nên b t thương yêu i thì b t kh .

Nói h t thương yêu, ngư i ta l m tư ng o Ph t khô khan quá, không bi t thương ai h t. Tôi thư ng thí d , như m t dòng su i nh , nư c t u ngu n tuôn ch y r t m nh, vì dòng su i nh mà nư c nhi u nên nó ch y xi t. Còn bi n c mênh mông, th y như không ch y mà th t ra nó ch y ng m. N u không thì làm sao có nư c ròng, nư c l n.

Cũng v y, th gian c t trói mình trong tình thân thu c, tình bè b n, nên khi xa cách ph i au kh . Còn ngư i tu thì m r ng lòng thương h t chúng sanh, nên ai chúng ta cũng thương. Vì thương t t c nên như bi n, không ch y xi t nên không kh . Tình thương có c t trói là kh , còn lòng t thương h t m i ngư i thì không kh . Ngư i này i v ng thì còn bao nhiêu ngư i khác chúng ta ph i lo cho, có r nh âu nh thương m t ngư i. Như v y tâm t bi là tâm tràn tr lai láng, không có h n cu c. Còn ái ki n là c t trói, mà c t trói riêng bi t thì kh . Vì v y nên nói ái bi t ly kh . N u chúng ta d t ư c lòng ái thì t nhiên kh theo ó d t h t, s ư c vui ngay.

6. C u b t c kh .

C u là mong c u, b t c là không ư c như ý nên kh . Chúng ta mong mu n ho c trông ch i u gì mà không ư c thì kh . N u chúng ta không thèm mong c u chi h t, ngày nay s ng lo vi c ngày nay, không trông i ngày mai thì tâm bình an. Ngày nào chúng ta cũng làm t t c vi c t t, vi c lành, c u ngư i này giúp ngư i kia; không giúp ư c ngư i thì giúp v t, không c n c u vi c gì cao xa mà chúng ta v n ư c an lành. Do ó ch c n d p lòng tham c u thì t nhiên h t kh , nên nói h t tâm tham c u li n ư c an vui.

7. Oán t ng h i kh .

Thù oán mà g p l i nhau thì kh . Quý v ghét ai ó cay ng mà h c ng i trư c m t mình hoài, có kh không ? Ch c kh l m. Bây gi chúng ta ng thèm ghét ai h t thì không còn kh . Không kh t c là vui r i. Như v y vui t âu l i, kh t âu ra ? T i mê mu i mà kh , b mê mu i i thì vui.

Chúng ta th t là áng thương. Tôi thư ng nói, như có s ngư i ang i trên m t chi c thuy n qua bi n, sóng gió chòng chành làm thuy n mu n l t. Lúc y m i ngư i có r nh r i cãi vã, gi n h n nhau không, hay ai cũng lo làm sao cho kh i ch t ? Cũng v y, trên th gian này ai ai cũng có bao nhiêu th ho n n n ang ch c ch , nên ai cũng là ngư i áng thương. Mình ã áng thương r i, m i ngư i xung quanh l i càng áng thương hơn. Vì v y thương nhau không h t, có âu gi n h n làm kh cho nhau. Ai ưa gi n h n, ngư i ó khôn hay d i ?

V y mà th gian không ch u khôn c gi n hoài, có ngư i còn nói: “Tôi gi n ngư i ó m y ch c năm r i chưa h t !” V y âu bi t ôm p gi n trong lòng là mình ang ch a nh ng hòn l a than, nó s thiêu t ta g y mòn héo hon, v y mà còn khoe tôi gi n m y ch c năm. Gi n nhi u thì h i nhi u, không có l i ích gì c .

Vi c qua r i chúng ta nên xí xóa v i nhau r i cư i vui, cu c i t m b mà !

Thư ng trong lòng chúng ta luôn có hai h ng ngư i khó quên: M t là nh ng ngư i mình thương; hai là nh ng ngư i mình ghét. Nên sau khi ch t s g p l i hai nhóm này. Thương g p l i và ghét cũng g p l i. Nên ngư i bi t tu ph i x h t gi n h n, không oán thù ai h t.

Th t ra chúng ta còn là phàm phu, b o
ng gi n thì chưa ư c, song có
gi n nên b mau m t chút. Kinh Ph t có câu: “Tăng h n b t cách túc”, t c Tăng gi n không quá m t êm. Chúng ta cũng gi n khi nghe l i trái tai, nhưng gi n m t chút r i b mai kia không g p tr l i. N u ai ôm p gi n hoài, ó là nguyên nhân mai sau g p l i. Chúng ta ch m d t tâm oán h n thì chúng ta ư c an vui.

8. Ngũ m xí th nh kh .

T c thân năm m này m nh m , hưng th nh quá thì kh . Ngư c l i n u chúng ta bi t dùng thân năm m ti n tu thì s an vui. Tôi thư ng thí d như khi mình qua sông, không có thuy n bè, nh khúc g m c mình l i qua sông. Khúc g khi ó là h u ích. Nhưng ã qua sông r i ph i bi t b khúc g i không nên ti c.

Thân này cũng v y, b nh ho n au m th , chúng ta l mang vào r i, ph i dùng nó cho có ý nghĩa. Dùng thân làm l i cho mình, ánh th c cho ngư i, ch vì vi c ti n tu thì ó là h u ích. Còn n u cung dư ng săn sóc thân cho l m, t i ngày nó m t thì kh au. Vì thương thân quá nên m t thân này li n tìm thân khác.

Nhi u khi ch p ư c thân t t, cũng có khi ch p ph i thân x u. Vì v y mà có sinh trong a ng c, ng qu , súc sanh. Chúng ta nh
ng quý thân, mà ch l i d ng
nó l i ích cho chúng sanh, mình ti n tu. ó là ngư i bi t dùng thân. ã bi t dùng thân thì vui ch không kh .

Như v y tám th kh này không ph i th t kh . Ch khi chúng ta mê, chúng ta m i th y th t kh . N u chúng ta t nh giác thì không còn kh n a. Ph t nói kh chúng ta th c t nh, th c t nh thì không còn kh , mà là ư c vui. Trong kinh Ni t-Bàn, c Ph t có d y bài k :

Chư hành vô thư ng

Th sanh di t pháp

Sanh di t di t dĩ

T ch di t vi l c.

D ch:

Các hành vô thư ng

Là pháp sanh di t

Sanh di t di t r i

T ch di t là vui.

Hành nghĩa là t t c các tư ng có i có l i, các sinh ho t th gian u là vô thư ng, không b n lâu, nó thu c pháp sanh di t. T thân hành cho t i ý hành, c hai u thu c v pháp sanh di t. T t c các th sanh di t l ng h t thì t ch di t hi n ti n. Ch l ng l ó chính là an vui. Chúng ta hi u o lý, ph i khéo ng d ng tu như v y.

M t,
ng ch p thân vô thư ng là th t. Hai, ph i l ng tâm vô thư ng sinh di t xu ng, lúc ó chúng ta s h t kh ư c vui.

i v i ngư i tu ni m Ph t, ph i
ni m Ph t cho nh t tâm. Khi tâm sinh di t h t m i ư c sanh sang cõi C c L c.

i v i ngư i tu thi n, n u tâm sinh di t l ng thì nh, do nh nên trí tu phát sinh, y là vui.

Ph t d y chúng ta bi t các hành
u vô thư ng,
u là pháp sinh di t.

Chúng ta
ng c ch p,
ng luy n ti c,
ng quá thương yêu, mà ph i làm sao
cho t t c nh ng th sinh di t ó l ng h t, thì t ch di t là ni m vui an l c s n v i chúng ta. Trong n i tâm c a mình, n u c lo nghĩ chuy n này chuy n kia d n d p, lúc ó gương m t mình héo xàu. Ngư c l i, n u tâm mình thơ th i, không có m t ni m lo nghĩ nào h t, lúc ó gương m t mình t nhiên ư c tươi vui. Như v y, cái sinh di t l ng r i thì t ch di t (ngu n vui) hi n ti n. Nên ngư i khéo tu lúc nào cũng tìm cách ưa tâm sinh di t c a mình i n ch l ng l . ó là ngu n an l c l n lao nh t c a ngư i tu.

Tóm l i, chúng ta tu Ph t là vui hay kh ? Tu Ph t là vui. Ph t nói kh chúng ta tìm ra nguyên nhân c a kh và di t kh thì ư c an vui. V y o Ph t bi quan hay l c quan ? Ngư i không hi u rõ o Ph t nên ánh giá sai l m, cho o Ph t là bi quan, y m th . Ngư i hi u o Ph t úng n là ngư i bi t tìm v ngu n an vui, bi t tìm v ngu n gi i thoát ch không ph i kh au như ngư i ta tư ng.

Mong r ng t t c chư Tăng, Ni cũng như Ph t t sau khi nghe tôi gi i thích, quý v hi u và ng d ng tu ư c, thì x ng áng là ngư i xu t gia, x ng áng là ngư i cư sĩ chân chính, không còn b các th kh làm cho bu n bã, s u bi. Như
v y là quý v bi t nh h t nhân au kh r i cùng nhau ư c an vui. Nh h t g c au kh thì Ta bà bi n thành C c L c, còn gì ph i trông ch xa xôi.

M t l n n a tôi mong quý v nghe, hi u, cùng tu và cùng ư c an vui.

NGU N G C C A

O PH T

Gi ng t i Trư ng H chùa Long An - 1998.

Hôm nay chúng tôi ư c duyên lành v ây, trư c h t thăm chư Tăng trong mùa an cư, sau có vài l i mu n nói cùng chư Tăng Ni. Chúng tôi thư ng t tuyên b r ng tôi là k n c a Tăng Ni, nên tr n
i lúc nào tôi cũng canh cánh trong
lòng nghĩ n ngư i tu xu t gia, mu n làm sao t o duyên t t cho t t c Tăng Ni trên ư ng tu, m i ngày m t ti n lên và ti n úng ư ng l i c a Ph t ã d y.

Tăng Ni chúng ta là ngư i hy sinh c m t cu c
i tu. N u m t
i tu
không ư c k t qu gì thì th c u ng m t ki p hy sinh. V i Ph t t cư sĩ chúng tôi cũng lo nhưng ít hơn, quý v tu bao nhiêu t t b y nhiêu, có m t vi c o thì còn l i ích vi c i ch không như Tăng Ni. Tăng Ni là ngư i hy sinh tr n v n i mình cho s tu hành i t i ch an vui gi i thoát và sau ó dìu d t chúng sinh cũng ư c như th . N u chúng ta tu không ra gì thì s hy sinh ó th t áng thương, áng ti c.

Vì v y chúng tôi b n tâm nhi u, nên chúng tôi ã nh n l i m i c a chư

Tăng, chư Ni các t i m an cư trong thành ph v ây ti p chuy n, nh c nh quý v làm sao cho s tu hành ư c k t qu như s nguy n c a mình. ó là nguy n v ng c a chúng tôi.

Hôm nay tôi nói chuy n v i quý v m t tài: “Chúng ta tu theo o Ph t không khéo b quên m t g c”. T i sao chúng tôi l i ưa ra tài này ? B i vì là ngư i xu t gia, b t bu c chúng ta ph i phăng tìm ngu n g c c a o Ph t, l y ó làm n n t ng v ng ch c cho
i tu, luôn luôn nương t a vào ó, ch không th
nào quên hay i sai l ch ư c. Do ó chúng ta ph i quay v t n ngu n g c c a o Ph t, xem ai là ngư i khai sáng o Ph t và Ngài ã tu hành truy n bá như th nào, mà Ph t giáo còn mãi n ngày nay ? Chúng ta là hàng h u h c k th a n i ti p, ph i làm nh ng gì x ng áng là t c a Ph t. ó là m c tiêu tôi nh m n.

Nói n ngu n g c c a o Ph t thì ch c r ng t t c Tăng Ni u bi t c Ph t là m t Thái t n
xu t gia i tu, b c s nghi p th gian tìm o gi i thoát. Khi ã t ư c o qu r i Ngài truy n giáo cho n t n ngày nay g n như c th gi i u bi t. Như v y l ch s
c Ph t ai ai cũng thu c nhưng ây
tôi mu n t l i câu h i: T t c chúng ta nh l i xem vì sao c Ph t i tu ? ó là i u mà chúng ta ph i phăng tìm t n c i r , t t căn nguyên. Chúng ta nương theo ó mà có m t l i i, m t con ư ng ti n lên tu t i ch c u kính.

Dĩ nhiên t t c chúng ta không ai ph nh n c Ph t i xu t gia là vì ch ng ki n ư c c nh sanh, già, b nh, ch t. Lý do này h t s c quan tr ng i v i o

Ph t. Tôi nh trong s có k c Ph t m t l n th y ngư i già Ngài li n th c t nh.

Ngư i này già r i mai kia ta cũng già. Th y ngư i b nh, ngư i ch t, Ngài bi t r ng r i ta cũng ph i b nh, ph i ch t. Vì v y nên Ngài m i băn khoăn, thao th c không yên ư c.

Ngư i mê th y c nh già, b nh, ch t tư ng ch ng ó là chuy n c a ai ch không ph i là chuy n c a mình. T t c quý Tăng Ni, Ph t t ã t ng ch ng ki n c nh già, b nh, ch t hay chưa ? Ch c ch ng ki n nhi u l m. Nhưng ch ng ki n mà quý v có t nh không ? Hay là ngư i kia già, ngư i kia b nh, ngư i kia ch t không có gì quan tr ng i v i chúng ta. ây là quan ni m h i h t cho nên c Ph t b o chúng sanh si mê.

c Ph t th y ngư i già, ngư i b nh, ngư i ch t Ngài li n t nh ng ta cũng s như v y, ó là vi c chung ch không ph i vi c riêng. Ngài nghĩ r ng ã có sanh ra r i ph i già, b nh, ch t. L p trư c ã n, l p sau s n, ai cũng n ó. Ch ng l chúng ta sanh ra i ch n m t ngày chôn vùi dư i t hay sao ? Chúng ta ph i làm sao thoát ra kh i lu t vô thư ng chi ph i con ngư i như th . Vì v y c Ph t không kham ch p nh n cái già ch t n v i Ngài, ph i làm sao thoát ra kh i nó. ó là lý do, m c ích mà Ngài i tu.

Do ó khi i tu g p các v tiên d y, nào là pháp T thi n, pháp T không v.v… các pháp ó Ngài ã t ư c nhưng v n chưa thoát kh i sanh, già, b nh, ch t nên Ngài t giã h ra i. Sau ó c Ph t tu kh h nh vì nghĩ r ng n u t n l c tu kh h nh có th i mình s t ư c m c ích gi i thoát sinh t . Qua m y năm tr i kh h nh, k t qu ch ưa Ngư i n ch ki t qu , té x u không còn s c l c n a. Ngài th y ó là m t quan ni m sai l m. N u càng kh h nh ch càng ưa n cái ch t ch không c u ư c mình, ư c ngư i. Ngài li n t b kh h nh và n c i B - ăn u ng trung hòa, t c ngày ăn m t b a và t a thi n.

Dư i c i B - (T t-bát-la) Ngài l y m t ít c tr i tòa ng i, khi tr i c xong, Ngài ch cây T t-bát-la th nguy n r ng: “Ta ng i dư i c i cây này n u không t ư c
o thì dù xương tan th t nát cũng không r i kh i nơi ây”. Vì có l i th nguy n mãnh li t ó nên su t b n mươi chín ngày êm thi n nh dư i c i B - , Ngài li n ư c giác ng .

Nói
c Ph t thành Ph t là thành cái gì? ây là v n chúng ta c n ph i quan tâm. Khi Ngài ng i tu dư i c i B - n êm th b n mươi chín, t u hôm n h t canh m t Ngài ch ng ư c Túc m ng minh. Túc là i trư c, m ng là sinh m ng, minh là sáng. Sáng ra ư c nh ng vi c trong nhi u i nhi u ki p
v trư c, t i sao Ngài sáng ra l ó ? B i khi Ngài i tu, vì mu n gi i thoát sinh t nên Ngài t ra v n : Trư c khi ta có m t ây ta là gì, âu n ? Sau khi ch t ta s v âu ? Mu n d t h t c i g c sinh t này ta ph i làm sao ? ó là ba nghi v n v s ph n con ngư i c a Ngài.

Hi n gi chúng ta có m t ây nhưng trư c kia chúng ta âu, ta là gì ?

Khi thân này ho i chúng ta s v âu, còn hay h t ? Mu n thoát ly sinh t chúng ta ph i làm sao, tìm cách gì thoát ly sinh t ? ó là ba nghi v n t i quan tr ng ai cũng th c m c. Khi c Ph t ch ng ư c Túc m ng minh r i, Ngài nhìn lui v quá kh th y vô s ki p v trư c Ngài ã t ng làm gì, âu, tu hành h nh nào, có ư c nh ng công
c gì v.v… nh rõ m n m t nh ng vi c ã qua.

Trong kinh A Hàm k l i r ng, Ngài nh nh ng s vi c c muôn c ki p v trư c như chúng ta nh nh ng s vi c m i x y ra hôm qua, hôm kia v y thôi. Vì v y khi ch ng ư c Túc m ng minh r i Ngài li n gi i ư c cái nghi t i sao chúng ta có m t ây, trư c kia ta là gì. Ngày nay chúng ta c trong kinh B n sanh và B n s k l i cu c i
c Ph t và cu c i các v t c a Ph t, ó là do Ph t ch ng ư c Túc m ng minh, Ngài thu t l i làm gương m u, nh c nh ngư i sau tu. ây là minh th nh t.

T i canh ba Ngài ch ng Thiên nhãn minh, th y su t ư c nh ng v t h t s c nh nhi m, h t s c xa xôi, quá t m th y bi t c a ngư i thư ng. Th y rõ con ngư i sau khi ch t b nghi p d n i luân h i trong sáu ư ng. Trong kinh k sau khi Ph t ch ng ư c Thiên nhãn minh, Ngài nói: “Ta th y chúng sanh i trong luân h i l c o như ngư i ng trên l u cao nhìn xu ng ngã ba ư ng, th y k i qua, ngư i i l i m t cách rõ ràng, không có nghi ng gì c ”. Th là Ngài gi i ư c cái nghi v n th hai, sau khi ch t chúng ta i v âu. Chúng ta s theo nghi p lành, nghi p d mà sanh trong cõi tr i, cõi ngư i (lành), a ng c, ng qu , súc sanh (d ) ch không ph i h t.

ây là m t l th t, do ch ng Thiên nhãn minh mà Ph t th y ư c nh ng vi c nh nhi m vô cùng. Ngài th y vô s vi trùng, Ph t cách chúng ta hơn hai mươi lăm th k mà Ngài th y ư c vi trùng. Vì v y chư Tăng khi u ng nư c, nh t là nư c không l c, không n u thì Ph t d y ph i quán. Quán th nào ? “Ph t quán nh t bát th y, bát v n t thiên trùng v.v…”. Ph t nhìn trong bát nư c có tám muôn b n ngàn vi trùng. Ngày xưa Ph t nói nư c có vi trùng ai mà tin, vì con m t phàm làm sao th y !

Ph t do th y mà nói nhưng chúng ta không tin, nên bi t cái th y c a Ngài v i cái th y c a chúng ta khác xa vô cùng. Ph t nhìn trong b u hư không Ngài th y vô s th gi i không th tính k , nên trong nhà Ph t có t h ng hà sa s th gi i không th tính k , nghĩa là th gi i nhi u như cát sông Gange n

. Ph t
th y trong b u hư không này, nh ng hành tinh như qu a c u c a chúng ta nhi u không th k h t. ó là minh th hai.

n khi sao mai v a m c Ngài b ng ng ch ng ư c L u t n minh. L u là r t, t n là s ch, nghĩa là s ch h t, không còn m m rơi r t trong sanh t n a, t c là không còn rơi l i trong tam gi i l c o. Như v y sau khi ch ng ư c L u t n minh, Ngài ã t ư c m c ích gi i thoát sanh t . Ngài bi t rõ nguyên nhân nào d n chúng ta i trong luân h i sanh t và làm sao d t s ch ư c nguyên nhân i trong luân h i sanh t ó, ây g i là ch ng ư c L u t n minh. Khi ch ng ư c minh này, c Ph t tuyên b Ngài hoàn toàn giác ng , thành Ph t.

Như v y Ph t thành Ph t là do Ngài giác ng ư c nơi con ngư i, bi t ư c mình t âu n, khi ch t r i s ra sao v âu, mu n d t h t sanh t ph i làm cách nào, tu pháp gì. Ngài bi t rõ h t nh ng i u ó, Ph t ã t ư c m c ích khi Ngài i tu là gi i thoát sanh t . Sau khi ch ng ư c Tam minh, Ph t r t hoan h vì ã t ư c m c ích.

Ngài nh l i nh ng ngư i b n
ng tu v i mình trư c kia (năm anh em

Ki u Tr n Như) nên Ngài i tìm nh ng v ó.

n vư n L c Uy n g p năm anh
em Ki u Tr n Như, Ph t li n thuy t bài pháp T

. ây là bài pháp nói v
nguyên nhân ưa chúng ta i trong sanh t và làm sao chúng ta d t ư c c i m m sanh t . ây tôi ch nói ơn lư c cho quý v có khái ni m thôi, Ph t d y s dĩ
chúng ta có luân h i sanh t là do T p . T T p là nhân r i ưa n Kh là qu , T p và Kh là nhân qu theo chi u luân h i sanh t . Làm sao chúng ta thoát ly ư c luân h i sanh t ?

Ph t d y chúng ta ng d ng phương pháp tu hành di t h t t p nhân,
phương pháp di t t p nhân là
o , di t h t t p nhân r i thì chúng ta ư c Di t

, Di t là Ni t bàn, thoát ly sanh t . Nh ng pháp c Ph t giác ng ư c trong êm th b n mươi chín n u nói thì r t nhi u, nhưng nói g n trong Tam minh là Túc m ng minh, Thiên nhãn minh và L u t n minh. T c Ph t giác ng ư c ba v n l n mà Ngài ã th c m c v con ngư i, g i là gi i thoát sanh t .

Như v y t t c chúng ta không ai còn nghi ng gì n a, c Ph t tu Thi n
dư i c i B ư c giác ng thành Ph t và em i u giác ng ó giáo hóa chúng sinh. Nghĩa là
c Ph t nhân tu Thi n mà ư c giác ng . Do ó, sau khi Ngài thành Ph t r i, Ngài d y t Tăng cũng như Ni u tu Thi n mà ch ng qu A La Hán. Trong kinh Pháp Cú, Ph t d y r ng: Hãy tu nh, ch buông lung. Tâm ch mê ho c theo d c.

ng i n khi nu t hòn s t nóng m i ăn năn than th . Ho c không có trí tu thì không có thi n nh, không có thi n nh thì không có trí tu .

Ngư i nào g m thi n nh và trí tu thì g n n Ni t-bàn.

Như v y quý v th y Ph t răn các Tỳ-kheo ph i tu thi n nh, ch buông lung, tâm
ng mê ho c ch y theo ngũ d c,
ng
i n khi nu t hòn s t nóng
m i ăn năn than th . Lúc nào nu t hòn s t nóng ? Là lúc xu ng a ng c. N u hi n i chúng ta không ch u tu sau khi ch t a vào a ng c, ch ng ó than th không k p. Cho nên ngay bây gi , trong lúc chúng ta ang kh e m nh, chúng ta còn
i u ki n ti n tu, ph i c g ng tu
ng có ch n ch , sau này h i h n
không k p. Nh nh ng l i d y, l i răn e ó nên các t ương th i c a Ngài tinh t n tu hành, ch ng ư c qu A La Hán r t nhi u. ó là tôi nói nh ng v Tỳ-
kheo trong th i c Ph t.

K ó nhìn l i l ch s chư T , chúng ta thư ng l y Tây Thiên ông Vi t Nam l ch i T sư, nghĩa là nh ng v T sư t n sang Trung Hoa n

Vi t Nam, nh ng T sư ó tu pháp gì ? C th nh t là bây gi chúng ta hay th T
t Ma. Ngài là v Thi n sư th hai mươi tám n và là v T th nh t

Trung Hoa. Như v y chư Ph t tu Thi n ư c giác ng , chư T cũng tu Thi n ư c thành T , chư v A La Hán tu Thi n mà thành t u o qu . V y pháp tu Thi n nh t nh là pháp g c c a o Ph t r i.

V m t giáo lý h Nguyên th y có hai: H A Hàm d ch t ch Ph n ra ch Hán g i là Agama, h Pali d ch t ch Pali sang ch Vi t g i là Nikaya. Trong ó Bát chánh o n m trong ba mươi b y ph m tr o, th hi n c th nh t tinh th n tu Thi n, t chánh ki n, chánh tư duy, chánh ng , chánh nghi p v.v… cho t i chánh ni m, chánh nh. Chánh ni m t c ph i gi tâm ni m chân chánh, ngay th ng r i i t i chánh nh. V pháp ngũ căn, ngũ l c thì có năm i u: tín, t n, ni m, nh, hu . Tín là lòng tin, t n là tinh t n, ni m là chuyên ni m, nh là thi n nh, cu i cùng hu là t ư c trí tu . Như v y các pháp theo h Nguyên th y cũng nh c chúng ta tu thi n nh và trí tu là g c.

Chúng ta hi n gi h c theo pháp
i th a (ngày nay g i là h Phát tri n) tu

L c : b thí, trì gi i, nh n nh c, tinh t n, thi n nh, trí tu . Trong ó, cu i cùng là thi n nh và trí tu . Như v y t t c pháp c a Ph t t h Nguyên th y n Phát tri n u l y thi n nh và trí tu làm căn b n ch không th nào khác hơn ư c, ó là cái g c. ây là v n mà ngày xưa tôi ã n ng lòng, ph i lo nghĩ nhi u.

Sau nh ng năm tôi i gi ng t i các Ph t h c vi n Hu Nghiêm, i h c

V n H nh, tôi th y r ng bao nhiêu s tri mà tôi h c ư c trong kinh tôi ã em ch d y cho Tăng Ni, nh ng th ó ch là ki n gi i bên ngoài, còn ch ng nghi m trên s tu thì th c tôi không có thì gi . Do ó nên năm 1966 sau khi d y xong khóa h c t i Ph t h c vi n Hu Nghiêm và Dư c Sư r i, tôi xin ngh d y lên núi tu m t th i gian. Khi lên núi tu tôi quy t tâm và th nguy n r ng n u phen này không phát minh ư c i u gì m i, thà là tôi ch t luôn trong th t ch quy t không xu ng núi. Do th nguy n ó mà th i gian tu tôi th y th t s có k t qu , tôi vui v nên m c a th t. B i vì như tôi ã nói tôi là k n c a Tăng Ni nên i u gì tôi th y hay, tôi làm thinh không ư c, tôi ph i làm sao cho Tăng Ni cùng chia x ư c i u ó.

Cho nên dù ch qua m t năm nhưng tôi th y có nh ng cái hay, nh ng cái m i, tôi li n ra th t và l p Thi n vi n Chân Không vào năm 1969.

n năm 1971 chúng tôi
khai gi ng khóa u. Tôi cương quy t kh ng nh, ngày xưa t tiên mình tu thi n ng o thì ngày nay mình tu thi n ch c ch n cũng s ng o, ch có chúng ta siêng tu hay lư i nhác không ch u tu mà thôi.

Ngày nay a s các chùa hay nói câu này: “Th i bây gi là m t pháp tu không ti n ư c, thôi ch m t câu ni m Ph t r i ch vãng sanh bên kia làm tôi t Ph t A Di à kh e hơn, ch tu Thi n không ti n, không th tu ư c”. Nói th i m t pháp tôi l i âm ra nghi ng , trong kinh Ph t có chia ba th i: chánh pháp, tư ng pháp, m t pháp. Chánh pháp là th i c a c Ph t, m t trăm ngư i tu thì m t trăm ngư i ch ng o vì
c Ph t tr c ti p hư ng d n. K th i
c Ph t là th i
tư ng pháp, t c sau khi Ph t nh p Ni t-bàn, nh ng v t ch ng qu A La Hán hư ng d n m t trăm ngư i tu thì có ch ng năm mươi ngư i ch ng. Sau m t ngàn năm t i i m t pháp thì trong muôn ngư i tu chưa có m t ngư i ch ng.

Nhưng bây gi tôi nhìn khác m t chút, tôi cho r ng chánh pháp hay m t pháp g c con ngư i ch không ph i th i gian. Ngày xưa c Ph t còn t i th ,
khi Ngài gi ng kinh Pháp Hoa có năm trăm th y Tỳ-kheo th i t ch.

c s k quý
v th y trong th i Ph t còn t i th , th nh tho ng cũng có các th y Tỳ-kheo xin hoàn t c. Hoàn t c là tu không ư c, tu không ư c thì i v i nh ng v ó là th i m t pháp, không lu n vào lúc nào c . Còn bây gi th i m t pháp nhưng ai cương quy t li u ch t tu hành, quy t ph i t o, ph i có k t qu thì i v i nh ng ngư i y ây là th i chánh pháp. Chánh pháp hay m t pháp g c con ngư i hơn là th i gian. V y mà chúng ta c l thu c vào th i gian r i buông xuôi, t than i mình m t pháp, tu sơ sơ gieo duyên. Ngày t ng hai th i kinh, t i xem ti vi cho bu n, ni m Ph t ch ch t Ph t ón v C c l c cho kh e, c nhàn nhàn v y thôi.

L i y là vì c nghĩ th i m t pháp nên không n l c.

Tôi thì ngư c l i, i m t pháp khó tu ta ph i n l c c g ng tu nhi u hơn b ng hai, b ng ba, nh t nh chúng ta s có k t qu không nghi. Cho nên i v i tôi i m t pháp không quan tr ng, quan tr ng ch phát tâm m nh y u c a chúng ta. Vì th khi truy n bá tu Thi n tôi c g ng tuyên dương, c g ng kêu g i chư

Tăng Ni cũng như quý Ph t t nhìn th t k , th y th t rõ c t t y c a o Ph t chúng ta tu, không nên m c c m như tôi lúc trư c.

n ây tôi mu n nói n Ph t giáo Vi t Nam c a chúng ta m t chút. Chư

T Vi t Nam ban u t th k th hai, th ba mãi n th k th mư i chín, các Ngài lãnh o Ph t giáo Vi t Nam u là Thi n sư h t, như ngài Khương Tăng H i, Mâu Bác v.v… cho t i cu i th k th mư i chín là T Li u Quán mi n Trung u là Thi n sư.

t nư c Vi t Nam th i b y gi Tăng Ni tu Thi n và Thi n sư lãnh o Ph t giáo. Ch t cu i th k th mư i chín qua th k hai mươi chúng ta m i chuy n sang T nh .

Như v y trư c kia chư T Vi t Nam u tu Thi n, nên hi n gi m i khi quý Hòa thư ng t ch, chúng ta thư ng ư c nghe c ti u s quý Ngài thu c dòng

Lâm T chánh tông ho c Lâm T gia ph v.v… V y Lâm T là ai ? Là m t v Thi n sư Trung Hoa l p ra dòng thi n Lâm T . Ngài vào i ư ng cách
chúng ta kho ng m t ngàn năm. Khi nói “t Lâm T ” t c là n i dòng Lâm T mà h i t Lâm T là ngư i nào, tu pháp gì thì ch c chúng ta cũng không bi t luôn.

Như v y có th nói t
c Ph t cho n các t l n c a Ngài và chư T
sau này u l y tu Thi n làm căn b n. Rõ ràng g c c a o Ph t là tu Thi n. N u chúng ta tu pháp khác cũng không ng i gì, nhưng i v i Thi n chúng ta cũng
ph i nghiên c u, ph i bi t cho rõ ràng. G n ây nh ng l n ư c i nư c ngoài tr v tôi u th y r ng, ngư i nư c ngoài, nh t là ngư i Tây phương hi n nay mu n nghiên c u o Ph t thì a s nghiên c u v Thi n, ch m t s ít ngư i i theo M t tông Tây T ng. Vì sao v y ? Vì h th y ư c thi n nh là c i g c c a o Ph t, gi i trí th c Vi t Nam chúng ta cũng v y. Khi h mu n nghiên c u Ph t giáo h cũng thích nghiên c u tu Thi n. Th nên hi n gi chúng ta làm Ph t s , hư ng d n Ph t t tu, dù chúng ta không tu Thi n, chúng ta tu T nh i n a cũng ph i nghiên c u v Thi n hư ng d n Ph t t hâm m tu Thi n úng pháp, không làm m t tín tâm c a h .

Khi hi u ư c Ph t giáo Vi t Nam ngày nay n i pháp các h phái t thu trư c, mang tinh th n Thi n tông r t là m nét, chúng ta càng ph i trân tr ng, càng ph i nghiên c u nhi u hơn, sâu hơn. Chúng ta bi t rõ r i n u tu theo thì t t, còn không tu thì cũng gi i thích cho m i ngư i không b l m. i u này tôi mong t t c chư Tăng Ni và Ph t t ch u khó nghi n ng m th t k . N u không thì chúng ta nói tu theo o Ph t mà g c c a o Ph t là tu Thi n chúng ta l i không bi t. ó là chúng ta b m t g c.

Ngày nay trình văn hóa c a x s chúng ta ngày m i ti n, m i vươn lên.

i c a tôi hay c a quý v th h k ti p do không phương ti n, không ư c h c nhi u nhưng con em c a chúng ta hi n nay và mai kia h c r t gi i, bi t nhi u hơn chúng ta. N u chúng ta không khéo ch d y o Ph t m t cách sáng s a, cao siêu thì con cháu chúng ta s không theo o Ph t mà chúng l i xem thư ng o Ph t, ó là l i l n c a chúng ta. V y mong t t c Tăng Ni g ng tu, g ng h c mai này chúng ta x ng danh lãnh o Ph t giáo Vi t Nam và hư ng d n con cháu chúng ta th u hi u ư c Ph t giáo m t cách úng n, sáng su t.

ó là m c ích mong m i c a chúng tôi, c u mong Tam B o gia h cho t t c quý v tinh t n tu hành, thành t u ư c ý nguy n c a mình trên bư c ư ng tu hành.

T BI VÀ TRÍ TU

Gi ng t i Trư ng H
i Tùng Lâm - 1999

Lâu l m chúng tôi không có cơ h i v gi ng cũng như nh c nh s tu hành cho toàn th chư Tăng Ni khu
i Tòng Lâm. Hôm nay ư c Ban T ch c
trư ng h
i Tòng Lâm m i v thăm và nói chuy n v i t t c Tăng Ni và Ph t t nơi ây, tôi li n hoan h ch p nh n.

i v i chúng tôi
i Tòng Lâm là nơi mà tôi c m th y mình có m t tr ng trách, ho c nhi u ho c ít cùng chung lo v i quí th y ây. Vì trư c kia Hòa thư ng Giám
c và Phó Giám
c n Quang, khi thành l p ư c khu
i

Tòng Lâm thì chúng tôi có m t bên c nh, vâng l i d y c a các Ngài ph giúp ph n nào
i v i cơ s này. Gi ây hai Hòa thư ng ã theo Ph t, chúng tôi nh ng ngư i còn sót l i t nhiên c m th y b n ph n ph i làm sao duy trì gìn gi ngôi i

Tòng Lâm này úng như s nguy n c a hai Hòa thư ng.

T t c nh ng v
i Tòng Lâm, ho c là trư ng Trung c p, ho c là trư ng Cao c p, ho c các Thi n vi n do chúng tôi thành l p trong khu v c này u là Tăng Ni chung c a
i Tòng Lâm, mà cũng là c a Ph t giáo Vi t Nam, chúng ta không th tách riêng bi t ư c. Vì v y khi c n, chúng tôi s n sàng n nh c nh Tăng Ni, Ph t t hi u bi t tu hành cho úng v i chánh pháp.

Mùa an cư này chư Tăng chư Ni v ây an cư là cơ h i t t i Tòng

Lâm càng ngày càng ph n th nh hơn, s tu hành càng tinh ti n hơn, ó là i u h t s c quí báu. Vì v y tôi nghĩ không th nào ch nói suông, tán thán m t cách t ng quát như v y mà c n ph i i sâu vào v n o lý, cho Tăng Ni và t t c quí v nghe hi u có kinh nghi m thêm trên ư ng tu hành. ó m i là i u quí giá. V n tôi nói hôm nay là hai v n t i h tr ng c a nh ng ngư i tu Ph t, ó là trí tu và t bi.

Như chúng ta ã bi t o Ph t là o giác ng .

c Ph t ng i thi n nh
dư i c i B - mà ư c giác ng . Ngài i giáo hóa kh p nơi truy n o giác ng này. Nhưng sao chúng ta không g i là o giác ng mà g i là o Ph t. Ph t nguyên ti ng Ph n là Buddha, Bud là giác, dha là ngư i. Ngư i giác ng i truy n bá o giác ng . Nhưng n u gi i nghĩa ch Ph t là giác ng thì s ngư i ta hi u l m. B i có nh ng ngư i làm ăn b t chính không lương thi n, khi có ai nh c nh d y b o, h b i u b t chính tr thành ngư i lương thi n thì ngư i ta s nói anh y ã giác ng r i. Giác ng ó ch có nghĩa là b cái x u, cái d tr thành ngư i t t thôi. N u hi u o Ph t theo nghĩa giác ng như v y thì ánh giá quá th p o Ph t, làm m t giá tr siêu thoát c a o Ph t. B i v y trong nhà Ph t nguyên t Ph t.

Nói Ph t ch c quí v s có nghi. T i sao bây gi chúng ta nói c Ph t mà h i xưa ông bà t tiên chúng ta l i nói là B t. Như v y nói B t trúng hay nói Ph t trúng ? T B t cho chúng ta th y o Ph t ư c tr c ti p truy n vào Vi t Nam t nh ng v sư n

. Ngày xưa mi n B c vùng Luy Lâu r t ph n th nh, các sư
ngư i n theo tàu buôn n ó truy n bá. Các ngài tr c ti p d y ngư i dân bi t o Ph t, và c Ph t ư c g i là B t. B t nguyên là Bud, c tr i i m t tí thành B t.

c B t nghe g n hơn, còn c Ph t nghe xa quá. V y o Ph t có m t trên t nư c Vi t Nam g c t ngư i n truy n sang, ch không ph i t Trung Hoa truy n sang bu i u.

T i sao bây gi chúng ta c là Ph t ? Trung Hoa t i T ng n
i

Minh có in nh ng t ng kinh d ch t ch Ph n, ch Pali ra ch Hán r i t ng cho Vi t Nam.

i Tr n ư c t ng m t t ng kinh và sau này chúng ta cũng có th nh thêm nh ng t ng kinh t Trung Hoa. Ch Buddha ngư i Trung Hoa d ch g m m t bên ch nhân ng, m t bên ch ph t. Như v y Ph t là phát sinh t ch Hán mà ta c theo âm Vi t Nam là Ph t hay Ph t à.

Nói n o Ph t là nói n s giác ng viên mãn tuy t cùng, ch không ph i s giác ng thông thư ng c a th gian, vì e ngư i ta hi u l m nên nguyên âm là Ph t, ch không nói là giác ng . Gi ây chúng ta h c Ph t ph i dùng nh ng t g n th i hi n t i như giác ng , trí tu d thâm nh p hơn.

Vì v y chúng ta ph i hi u tư ng t n g c c a o Ph t là giác ng viên mãn.

Nên ngư i tu Ph t lúc nào cũng ph i thu c lòng Ph t là t giác, giác tha, giác h nh viên mãn. Nói n Ph t là nói n s giác ng viên mãn, t c giác ng tròn y không thi u khuy t m t góc c nh nào.

Chúng ta h c Ph t, tu Ph t là tu theo o giác ng . Mà o giác ng dĩ
nhiên trí tu là căn b n không th nào thi u ư c. Ngư i tu theo Ph t dù xu t gia hay t i gia cũng ph i m sáng con m t trí tu . Chúng ta hãy xét l i xem t ngày phát tâm tu theo Ph t n gi ã m sáng trí tu ư c nhi u hay ít ? Có ngư i khi nghe n trí tu dư ng như s nên thư ng xưng ngu tăng hay phàm tăng như
nói lên s khiêm như ng, h ít nói n s giác ng . Mà chưa giác ng thì chưa ph i tu theo o Ph t. ây, tôi không nói n giác ng mà ch nói trí tu . B i vì trí tu m màn cho giác ng c u kính.

Chúng ta nh l i Ph t d y, ngư i tu ph i t giác và giác tha. T giác là m sáng trí tu c a mình. Giác tha là em trí tu ó ánh th c, c nh t nh m i ngư i cùng giác ng . T giác là vi c c a mình. Giác tha là giúp cho ngư i. Giúp cho ngư i là lòng t bi. Cho nên có giác ng r i m i có t bi. Chưa giác ng mà nói n t bi, ch là t bi gư ng thôi.

N u m t v tăng ã th y b n ph n mình ph i truy n bá chánh pháp, ph i th c hành h nh t bi mà không ch u tu, không th c t nh, không ch u giác ng thì ch ng bi t v y s th c hành h nh t bi b ng cách nào ? Ch ng l chúng ta i p t, cu c ư ng hay h t rác cho thiên h . T bi như v y ngư i phàm t c cũng làm ư c mà. V y t bi trong
o Ph t là th nào ? Tôi s nói rõ hơn v n này
ph n sau.

Bây gi tr l i ph n trí tu . Trí tu mà Ph t d y cho Tăng Ni là ba môn tu h c: Văn tu , Tư tu và Tu tu .

Văn tu là như th nào ? Chúng ta n v i o, t mình làm sao giác ư c.

Nên ph i nh nh ng ngư i i trư c như b c th y, các hàng tôn túc ã tu, ã h c, ã m ư c ôi ph n trí tu hư ng d n, ch d y cho chúng ta t t m con m t trí tu . Nh l ng nghe nh ng l i ch d n, gi ng d y y mà chúng ta m ư c con m t trí tu c a mình là Văn tu . Ngư i tu c t th t riêng, không h c hành gì h t ch c ch n s không có Văn tu . Không có Văn tu mà tu thì ch là tu mù. Nh ng ngư i tu này khi ch d y cho k khác thì cũng ch d y m t cách mù quáng mà thôi. Trong kinh Ph t nói: “M t ngư i mù d n m t ám mù, ngư i mù i trư c s p h m, nh ng k mù theo sau cũng té xu ng h m luôn”. Ngư i h c Ph t mà thi u Văn tu không th ư c.

Trong kinh A Hàm Ph t d y: Ngư i cư sĩ n chùa u tiên ph i g p Tăng Ni. G p Tăng Ni thưa h i Ph t pháp ch không ph i cúng c u an c u siêu, như v y là Văn tu . Sau khi nghe chư Tăng Ni d y Ph t pháp r i ph i suy g m l i th y d y có úng v i kinh Ph t không, có úng v i l th t chân lý không ? N u úng m i tin, còn d y sai d y l m thì không tin. Cho nên Tư tu h t s c thi t y u.

Sau khi suy tư nghi m th y úng kinh Ph t, úng chân lý r i m i tu. Ph t d y cư
sĩ còn như v y hu ng là tu sĩ xu t gia mà l i thi u Văn, Tư, Tu. Th mà có nhi u tu sĩ c t tu không c n h c v i ai c thì th t s h t s c sai l m.

Tư tu là như th nào ? Ph t d y chúng ta nghe r i ph i suy g m, suy g m ó chính là tư duy, ph i là chánh tư duy. N u nghe d y chúng ta tin mà không hi u, thì tin ó chưa ph i là chánh. C n ph i suy g m cho úng, hi u cho úng m i g i là chánh.

H i xưa lúc còn làm Tăng sinh, tôi cũng h c như quí v . Nh ng gì tôi không hi u thì tôi hay nghi, nghi thì ph i tra tìm. Nh ng năm Sơ ng, tôi h c lý nhân qu luân h i k l m, nhưng khi h c c s n tôi th y lý nghi p báo luân
h i không ph i m i có t th i c Ph t, mà ã có t th i Áo nghĩa thư c a n

,
t c trư c Ph t c m y trăm năm. Bi t ư c v y tôi r t bu n, tôi nghĩ Ph t ã giác ng r i sao không l a i u gì m i, mà l i l y cái cũ c a ngư i ta em ra d y mình.

Có l n tôi c cu n sách c a m t s h c gi phê bình r ng: “ o Ph t ăn
c p lý nghi p báo c a Áo nghĩa thư làm c a mình”.

c n ó tôi th y xót quá,
khó ch u quá.

c Ph t c a mình sao lôi thôi v y, c a ngư i ăn c p em làm c a mình thì th t là bu n. Lâu nay chúng ta tin r ng c Ph t giác ng viên mãn thì
nh ng gì Ph t d y u t trí tu giác ng c a Ngài lưu xu t. Th sao l i ăn c p c a ngư i ta em làm c a mình, tôi không b ng lòng như v y.

Khi lên Trung ng, r i Cao ng tôi ã tra h t các b kinh A Hàm trong Hán t ng.

c m t l n chưa th m, c hai l n r i ba l n, tôi có ngu n an i. Trong m t bài kinh
c Ph t d y: “Khi Ngài ch ng ư c Thiên nhãn minh r i, nhìn l i th y chúng sanh b nghi p d n luân h i sanh t gi ng như ngư i ng trên l u cao nhìn xu ng ngã tư ư ng, th y k i ư ng này, ngư i i ư ng kia m t cách rõ ràng không nghi”. Như v y s dĩ Ph t nói luân h i nhân qu hay nghi p d n luân h i là Ngài th y rõ ràng, ch không ph i ăn c p như ngư i ta nói x u.

R i l n l n tôi l i th y ra, trong Áo nghĩa thư có nói v nghi p báo luân h i nhưng chưa phân tích rõ ràng. Nên khi o Bà-la-môn k th a tinh th n c a Áo nghĩa thư, m i t ra b n giai c p. Trong ó Bà-la-môn ư c sanh ra t u c a Ph m thiên nên ư c kính tr ng nh t, còn các giai c p khác ư c sinh t ng c, t b ng, t bàn chân nên không ư c kính tr ng b ng. S phân chia giai c p này khi n ngư i dân càng kh , ó là i u th nh t.

i u th hai, dù h nói nghi p báo luân h i nhưng ph i nh các v Bà-la-môn c u cúng thì m i h t nghi p h t t i. Ho c ph i m nh ng h i t àn nào là trâu, dê cúng cho nhi u thì m i h t t i. C hai i u này u b Ph t bác h t. V
m t giai c p, Ph t b o không có giai c p khi m i ngư i máu cùng và nư c m t cùng m n như nhau, nên m i ngư i u bình ng.

Kinh k hôm n Ph t trong r ng v i t , m t s th y Bà-la-môn án h i Ph t:

- Thưa ngài Cù- àm, t Ngài ch t Ngài c u cho h sanh v cõi lành ư c không ?

Ph t không tr l i mà ch h i l i:

-
t các ông ch t các ông c u cho h sanh v cõi lành ư c không ?

Các v Bà-la-môn áp:

- ư c.

Lúc ó Ph t nói thí d :

- Như nơi m t gi ng sâu, có ngư i ôm c c á b xu ng gi ng r i nh các Ngài c u cho nó n i, ng chìm ư c không ?

Các v Bà-la-môn u l c u, Ph t h i ti p:

- Có ngư i c m chai d u
xu ng gi ng, r i nh các Ngài c u cho d u chìm xu ng áy gi ng ư c không ?

Các v Bà-la-môn cũng l c u, Ph t nói:

- Cũng v y, ngư i làm nghi p lành s sanh cõi lành gi ng như d u nh n i lên, d u các v có ác ý c u cho xu ng a ng c h cũng không xu ng. Ngư c l i ngư i làm d ph i i xu ng gi ng như á, d u các v có thi n c m ch p tay c u nguy n cũng không n i lên ư c.

V y
c Ph t ch p nh n c u nguy n hay ch p nh n nghi p ? Nghi p lành, nghi p d ưa mình lên ho c lôi mình xu ng, ch không ph i c u nguy n mà ư c lên ho c xu ng.

c Ph t th y rõ v nghi p, cho nên Ngài bi t manh m i nào ưa chúng sanh t i cõi lành, manh m i nào ưa chúng sanh t i cõi d .

Trong nhà Ph t d y chúng ta có ngũ th a là: Nhân th a, Thiên th a, Thanh văn th a, Duyên giác th a và B -tát th a. Nhân th a là sanh tr l i làm ngư i, Ph t d y tu gi năm gi i. Năm gi i n u gi toàn v n b o m ngư i ó i này
làm ngư i,
i sau ch t tr l i làm ngư i. Tu th p thi n, sau khi m ng chung s sanh lên cõi tr i. M i m t nhân ưa t i m t qu , Ph t th y tư ng t n rõ ràng như
th . Còn Áo nghĩa thư c a Bà-la-môn giáo nói nghi p báo không phân bi t rành rõ, chưa bi t cái gì nhân cái gì qu nên chưa th u áo. Do ó nên bi t Ph t nói nghi p, nói luân h i là vì Ngài th y tư ng t n, ch không ph i ăn c p c a ngư i làm c a mình. Khi th y rõ như v y, tôi không còn nghi, không còn m c c m n a.

Ông Galilée vào th k th 18 phát minh ra trái t quay xung quanh m t tr i. Ai nói sao ông v n nh t nh là trái t quay xung quanh m t tr i, ch không ph i m t tr i quay xung quanh trái t. T th k 18 t i bây gi , có nhi u nhà khoa h c n i danh nhưng không ai bác b thuy t c a ông c . B i vì ngư i trư c phát minh úng thì ngư i sau cũng l y cái ó làm chu n, r i tùy phát minh thêm i m nào hay thì càng t t hơn. Như ngày nay các nhà thiên văn suy ng m trái t quay như v y, khi nó b khu t thì có nh t th c, nguy t th c nên h ghi ra. ó là b túc thêm cho y , ch không ph i cái trư c úng mà ngư i sau dám s a. Cái gì là chân lý r i, ngư i sau cũng ph i th a nh n.

c Ph t r t khoa h c, t th i Áo nghĩa thư ã có thuy t nghi p, luân h i.

Sau Ngài tu th y i u ó úng nên cũng th a nh n. Nhưng khác hơn là Ngài v ch rõ t ng ph n chi ti t, th nào là nhân, th nào là qu , Ngài phân tích rành cho chúng ta. ó là tinh th n khoa h c ch không ph i h c lóm. T ó v sau tôi m i hài lòng, c Ph t không ph i d như ngư i ta nói.

Nói v lý nghi p báo luân h i, sau khi suy tư k càng, tôi th y ó là m t chân lý không ch i cãi ư c. Ai có nói gì cũng không lay chuy n ư c tôi, vì ó là m t s th t. T i sao tôi tin như v y ? B i kinh nghi m t nh ng vi c bên ngoài, cho t i b n thân mình tôi th y rõ như v y.

Luân h i là gì ? Luân là bánh xe, h i là xoay tròn. Bánh xe xoay tròn lên xu ng, lên xu ng c o i l n l i hoài.

i v i ngo i v t, chúng ta t câu h i
trái t có xoay tròn không ? Trái t c xoay tròn, xoay tròn, v y nên trái t luân h i.

n con ngư i, chúng ta th y máu t tim ch y ra các m ch, r i t các m ch tr v tim, c như v y o i l n l i hoài, ó là luân h i. Rõ ràng con ngư i ang luân h i, qu t ang luân h i, v y ch t có luân h i không ? Tôi nói hai ph n: 1-V t ch t: Thân chúng ta g m t i t c b n ch t t, nư c, gió, l a h p thành. Nh ng gì là t ? Tóc, lông, gân, móng, da, th t, răng, xương… nh ng th c ng là t. Nh ng gì là nư c ? M hôi, máu m t c ch t ư t là nư c. Nh ng gì là gió ? Hơi th vào ra, vào ra là gió. Nh ng gì là l a ? Hơi m trong ngư i là l a, c m hai tay chà m t h i m lên, ó là phát ra l a.

t nư c gió l a s n trong con ngư i chúng ta, khi ch t b n th ó i âu ?

Nh nh t là hơi th , lúc s ng hít vô tr ra, khi tr ra mà không hít l i là ch t. V y chúng ta tr ra ch không ph i h t, không ph i m t. Th hai là hơi m trong ngư i, chúng ta ch t r i nó cũng tan vào hư không, theo lu ng hơi m trong n ng trong l a, tr v v i l a.

n t, nư c khi ch t thân này n t n nư c tuôn ra, r i t i t rã. Nư c theo m ch ch y i kh p nơi cũng không m t, t cũng tr v t không m t. Như v y t i m t i ch m t cái gi tư ng duyên h p, ch b n ch t nó âu có m t.

2-Tinh th n: T i không m t thì tinh th n có m t ư c không ? Tinh th n i theo nghi p duyên c a nó. Ví d nư c t th l ng vào trong n i n u, nư c sôi b c hơi r i c n. Nư c c n ngư i ta nói h t nư c, nhưng th t ra nư c b c thành hơi bay lên, g p l nh ng l i thành nư c rơi tr xu ng. Ho c l y m t ly nư c trong t l nh thì nó s c thành th c ng. Như v y nư c không m t mà có th chuy n bi n t th l ng thành hơi ho c th r n. Nư c nhi t v a ch ng,
không nóng quá, không l nh quá thì nư c còn hoài.

Cũng v y ngư i tu có duyên lành nhi u, nghi p lành nhi u khi nh m m t s ưa t i cõi lành, t c lên. Ngư c l i nghi p d nhi u s ưa t i ch d , t c xu ng.

N u tư cách con ngư i t t, v lai tr l i làm ngư i, như nư c gi quân bình không l nh nóng thì th l ng hoài. Ph t d y nhân th a là do gi úng năm gi i nên i này làm ngư i
i sau cũng ư c làm ngư i. Như nư c y nguyên nhi t ng

cao ng th p thì bao nhiêu nư c còn nguyên b y nhiêu. ó là m t l th c không nghi ng gì.

Chúng ta khi ra i còn tr , áng l ham danh l i tài s c th gian, nhưng t i sao l i ham tu ? Như v y do trong nghi p t quá kh c a chúng ta còn lưu l i.

Như tôi khi chưa i tu, m i l n qua chùa nghe ti ng chuông, th y xôn xao trong lòng quá. Cái gì làm cho mình b t an, n u không ph i là ch ng t trư c kia ?

M i khi chúng ta ra i, nghi p t quá kh còn lưu l i trong con ngư i hi n t i ch không ph i m t. N u chúng ta nhìn vào m t l p h c thì bi t rõ s sai bi t, ngư i gi i v văn, ngư i gi i v toán v.v… Th y cô d y như nhau nhưng i m riêng bi t c a m i h c trò l i khác. i m ó âu ra ? Ch ng qua ch ng t t quá kh còn lưu l i nơi m i ngư i, nên không ai gi ng ai. N u nói do th y cô d y m i bi t, thì t i sao không bi t như nhau mà l i có s sai l ch. Rõ ràng do ch ng t t quá kh ch không ph i ng u nhiên. Như nh ng v th n ng chưa h c mà ã bi t, âu do ai d y. ó là ch ng t quá kh còn nguyên v n chưa m t nên ra i nh l i li n. V y luân h i là m t l th t, không ph i là m t nghi v n n a.

Khi h c Ph t, chúng ta c n ph i suy tư, ch không ch nghe bao nhiêu bi t bao nhiêu thôi. Ph i tìm, ph i g m cho t i nơi t i ch n, như v y chúng ta m i lòng tin Ph t. Do ó Tư tu là m t i u h t s c thi t y u.

Tu tu là như th nào ? Tư chí lý r i n tu r t d , không còn nghi ng gì n a. Nh nghe hi u, suy g m và bi t cách ng d ng nh ng pháp mình ã h c ư c vào
i s ng tu hành, th y có l i ích. ây chính là Tu tu . Ba v n Văn, Tư, Tu u là trí tu . Trí tu t th y ban cho, trí tu do mình suy g m, trí tu do mình c g ng th c hành, cho nên ba Tu h c y không th thi u ư c.

Nhà Ph t nói trí tu có hai ph n: M t là H u sư trí, t c trí h c nơi th y như

Văn Tư Tu. Hai là Vô sư trí, t c trí s n có c a mình, không do h c. ó là tam Vô l u h c, t c ba môn h c gi i thoát Gi i, nh, Tu . Gi i là c h nh, nh là thi n nh, Tu là trí tu . Nh gi ư c gi i nên thi n nh không b xao xuy n. Vì v y gi i trư c r i nh sau. Nh thi n nh nên trí vô sư phát sinh là tu .

T i sao thi n nh ư c trí vô sư ? Khi thi n không nghĩ gì c nên ư c nh, ư c nh nên trí sáng giác ng , ó là trí không th y. Trong kinh có k l i: c Ph t sau khi thành Ph t r i, Ngài tuyên b ta h c o không th y. B i vì b n mươi chín ngày êm ng i dư i c i B - Ngài không h c v i ai c , mà nh nh nên ư c giác ng . Vì v y nói Ngài h c o không có th y.

Ph t giác ng viên mãn Trí vô sư, ngày nay chúng ta tu mu n gi i thoát sanh t cũng ph i i t i Trí vô sư ó, nên nói Gi i, nh, Tu là ba pháp môn tu ư c gi i thoát. Ch vô l u là không còn rơi, không còn r t l i Tam gi i nên g i là gi i thoát sanh t . Như v y ngư i h c Ph t ph i trí tu , t H u sư trí r i ti n t i Vô sư trí. H u sư trí là nh h c, vô sư trí là nh tu. ó là hai ph n h t s c rõ ràng.

i u h tr ng th hai là t bi. B i vì chúng ta không có quy n nghĩ mình tu hư ng an l c m t mình. T i sao ?

c Ph t ngày xưa ch trương i kh t th c là
vì sao ? Kh t th c t c là gieo duyên v i chúng sanh. Tôi nói là lãnh n c a chúng sanh. N u chúng ta tu mà i v i m i ngư i không có liên h , không trao qua i l i thì không có gì dính dáng. Mà không có dính dáng thì giáo hóa h không ư c, nên Ph t d y tu sĩ ph i nh n c a àn na thí ch cúng dư ng. Có nh ng thí ch r t nghèo cúng dư ng nhưng chúng ta cũng ph i nh n. Nh n chi ?

ngư i ó g i
mình, mình nh n n . Nên t gieo duyên là nói cho p, th t ra chúng ta nh n n .

Có n thì m i g p l i n tr .

Tr n có hai cách: N u chúng ta không tu không phư c
c thì ph i
mang lông i s ng tr n . N u chúng ta tu hành có phư c c thì tr b ng cách làm th y. Bây gi tôi cũng ang tr n ó. B i vì chúng ta u có duyên có n v i nhau nên m i g p nhau, còn không duyên không n thì không g p. G p chúng ta giáo hóa, chúng ta ch d y ngư i có duyên v i mình. Vì v y ngư i tu u ph i phát tâm t bi nh n t t c nh ng gì c a Ph t t g i g m. Không ph i nh n vì ích k , mà nh n có duyên hay có chút n n n v i nhau, h u giáo hoá giúp trên ư ng o.

Ngư i xu t gia do Ph t t ng h , n u hi u o r i lo tu cho gi i thoát, v C c L c, b m i ngư i l i ra sao thì ra, như v y có hơi nh n tâm không ? Mình tu gi i thoát nh p Ni t-bàn không bao gi tr l i n a, nh ng ngư i cúng cho mình th y chúng ta nh p Ni t-bàn, b h bơ vơ bu n kh , th t t i nghi p cho h . Vì v y v i tinh th n Ph t giáo
i th a, ngư i tu không n nh p Ni t- bàn li n, mà ph i i i l i l i trong cõi th gian này giáo hoá, tr n .

n ch ng nào thí ch
c a chúng ta hi u ư c tu t p ư c, mình m i yên.

Thí d như trong T qu Thanh văn, chúng ta ư c qu th ba là A Na Hàm, thì ít ra t c a mình cũng ư c qu th nh t là Tu à Hoàn. N u mình t i B tát Th p tr , thì t cũng t i Th p tín m i ư c. Khi tu thiên h nuôi, n thành t u chúng ta l i hư ng m t mình, như v y có bu n không ? Gi s tôi là quí Ph t t , tôi cũng không ch p nh n i u ó n a. Quí th y ăn gian quá âu ư c.

V y mà có ngư i tha thi t tu m t i này v C c L c cho r i, ây kh quá.

V bên ó vui có m t mình, b ngư i ta ây kh , ai mà ành lòng. Thôi thì cùng v i nhau nhưng trong s t nh giác ch không ph i trong cái mê m , nh như
v y.

Tinh th n t bi c a
o Ph t d y chúng ta ph i làm sao em l i cho m i ngư i ánh sáng o lý, cho h bi t ư c l chân th t, không t o nh ng i u au kh , luôn luôn ti n t i ch an vui. Lòng t bi chúng ta không th nói suông mà ph i ư c th hi n c th . Mu n th hi n lòng t bi chúng ta ph i th c hành h nh b thí: b thí tài, b thí pháp, b thí vô úy. Ph i em c a c i, ho c em chánh pháp mình hi u ho c em s t t lành cao quý an i ngư i au kh . ó m i th hi n lòng t bi.

B thí tài ph n l n dành cho cư sĩ Ph t t vì h làm ra ti n. H m i có i u ki n giúp
ngư i nghèo kh . Còn các sư có làm ra xu con nào âu ? N u có chăng cũng ăn mày c a àn na thí ch ch âu ph i t mình có ti n lương m i tháng. Hàng Ph t t cũng có ngư i làm ra ti n c a, có ngư i nghèo cháy da, v y làm sao b thí ? Nên Ph t d y tài thí có hai ph n ngo i tài và n i tài.

Ngư i Ph t t mu n th hi n lòng t bi mà không có ti n b c giúp cho ngư i nghèo ói thì em công s c c a mình ra giúp. Ngư i có ti n t i chùa cúng, ngư i không ti n vào chùa làm công qu . Ngư i có ti n cho ti n, ngư i không ti n ra công i y l o, khuân vác cũng là b thí. Nên hi u có ti n m i b thí ư c là l m. em c a b thí là ngo i tài, em công b thí là n i tài, như v y có ai không làm ư c h nh b thí âu.

B thí pháp là ph n c a Tăng Ni. Tăng Ni tu th y ư c cái hay, cái cao quí c a Ph t pháp, em s hi u bi t ó ban r i cho Ph t t cùng bi t cùng hi u như
mình. em pháp mình ã tu h c ư c, ch d y cho ngư i khác g i là b thí pháp.

B thí tài, b thí pháp cái nào t t hơn ? B thí tài ch giúp ngư i b t kh trong giai o n hi n t i. Còn b thí pháp ch ng nh ng giúp ngư i h t kh trong hi n t i mà mãi v sau cũng không còn kh n a, ó là i m sâu xa.

Ví d chú p xích lô có m t v hai con, m i ngày ch y xe ki m ư c hai ba ch c ngàn nuôi v nuôi con. Nhưng n u chi u vô quán nh u h t thì v con ói kh . Ngư i hàng xóm th y thương, em ít lít g o l i cho, ó là b thí tài. R i mai chú p xe có ti n cũng nh u h t như v y thì sao, cho n ch ng nào m i

,
ch ng nào gia ình m i m no. Bây gi có m t th y, m t cô nào ó sáng su t t i khuyên chú, nói v i chú u ng rư u có h i gì, b nh ho n ra sao, r i vì u ng rư u mà không ti n nuôi v con, làm v con ói kh . Chú nghe hi u, th c t nh b rư u. Như v y chúng ta ch nói chuy n m t gi , n a gi mà chú th c t nh b rư u.

T ó làm ư c bao nhiêu ti n chú em v nuôi v con. Như v y b thí pháp không có c n h t. Ch dùng l i nói, lý l chân th t khuyên ch ngư i, khi ngư i t nh ng r i gia ình h t kh . Còn n u cho ti n cho cơm h ng ngày, thì h ch h t kh t m r i mai m t s kh n a. Như v y cái nào hơn ?

Có k cho r ng ngư i tu Ph t tiêu c c quá, nh t là Tăng Ni không ch u làm phư c, làm vi c xã h i, c i nói pháp hoài. Nh ng ngư i tích c c làm vi c này, vi c kia giúp cho ng bào r t d th y, còn ngư i nói pháp xem như không có l i ích gì. Nhưng th t tình vi c này l i r t l n. Nên trong hai th b thí: b thí tài và b thí pháp thì b thí pháp là hơn.

B thí pháp là em lòng t bi c a mình ch d y nh c nh m i ngư i bi t tu, ch d y nhi u ch ng nào t t ch ng y. Gi s tôi có mư i ngàn ng mu n em b thí, n u tôi cho m i ngư i m t ngàn ng, thì cho mư i ngư i là h t. Còn tôi b thí pháp thì có m t trăm ngư i, tôi cũng b thí tr n h t. V y b thí pháp là b t t n. Chúng ta h c o ph i h c cái b t t n, còn nh ng vi c có ch ng m c, có gi i h n chúng ta làm m t ph n nh thôi, g c là ph i b thí pháp. Mu n b thí pháp, chúng ta ph i có h c có tu và có lòng t bi. Vì v y t bi sau trí tu . Hai vi c ó không tách r i nhau.

B thí vô úy là sao ? Vô úy là không s . Chúng ta mang t i cho ngư i ni m an n không s hãi. Không s này có nhi u th : S ma, s r n, s c p… th s .

Thí d i v i ngư i s ma, chúng ta mu n cho h kh i s , ph i gi i thích cho h hi u ma không áng s . Ph t d y trong l c o luân h i: a ng c, ng qu , súc sanh, ngư i, A-tu-la, tr i, thì ng qu là lo i qu ói ng th hai, ngư i cao hơn ng qu hai c p. Mình cao hơn nó mà l i s nó thì vô lý quá. Ch ng l ông T nh trư ng l i s ngư i dân, ngư i l i s ma thì th t ngu kh . Gi i thích cho ngư i bi t và h t s ó là b thí vô úy.

Như có ngư i s ch t, chúng ta ph i gi ng gi i cho h hi u ch t là m t l ương nhiên thôi, ai r i cũng ph i ch t. Ph t ch t, B -tát ch t, chư Thánh tăng ch t, phàm tăng phàm ni ch t, cư sĩ ch t. ó là chuy n thư ng, ph i chi có ngư i không ch t thì mình s , ai cũng ch t h t thì có chi mà s . Gi i thích có căn b n cho ngư i ta hi u, hi u r i thì không s . ó là b thí vô úy. Như v y, b thí pháp trùm c b thí chánh pháp và b thí vô úy luôn.

Ngư i tu n u thi u hai ph n trí tu và t bi thì không x ng áng là ngư i tu.

V y mà có nhi u ngư i tha thi t vào th t tu su t i, tu t i ch t. Nghĩ th là không có t bi, không có t bi mà dám nh n n c a thí ch , như v y là ăn gian r i. ó là i u không h p lý. Nh p th t tu sáng o thì ư c, nhưng cũng ph i i giáo hóa, ch không ư c óng c a su t i.

H i xưa h c lu t, Ph t d y th y Tỳ-kheo không nên i dép da vì làm t n thương lòng t bi. Nhưng khi th y B -tát Văn Thù c i sư t , B -tát Ph Hi n c i voi… tôi sinh ra th c m c. T i sao các Ngài không ng trên c m mây thôi ư c r i. L i c i sư t c i voi, như v y các Ngài có t bi không ? Sau khi tra c u hi u ra r i tôi m i th y có lý. Vì
c Ph t Thích Ca là v giáo ch cõi Ta-bà, mà dân cõi Ta-bà này thì cang cư ng nan i u nan ph c. Mu n i u ph c ư c ph i có trí tu vư t b c, nên v B -tát ph tá th nh t cho c Ph t là Văn Thù.

Văn Thù tư ng trưng cho Căn b n trí. Ngài ng i trên lưng sư t bi u trưng r ng ch có trí tu m i hàng ph c ư c ma quân, ch có trí tu m i giáo hóa ư c chúng sanh cang cư ng này. ó là ý nghĩa h t s c thâm tr m. Song vì chúng sanh cõi này c ng u quá, dùng trí tu d y h , r i ít b a cũng tr l i y cũ, thì làm sao ây. Vì v y ph i có i nguy n i h nh, cho nên bên trái c a c Ph t v B -
tát ph tá th hai là Ph Hi n c i voi. Vì h nh l n m nh nên tư ng trưng cho voi.

Voi sáu ngà nghĩa là em pháp giáo hoá chúng sanh không bi t m t m i. Như v y các hình tư ng y mang ý nghĩa c Ph t vào cõi Ta bà giáo hóa ph i có trí tu vư t b c, h nh nguy n to l n m i giáo hoá ư c. N u không s d thoái chuy n, d chán l m.

c Ph t Di à thì bên ph i có B -tát Quan Th Âm, bên trái có B -tát i

Th Chí.

c Ph t Di à cõi C c L c là ch s ch vui. Mu n sang Ta- bà là ch u trư c
chúng sanh, ph i có lòng t bi tràn tr , nên tư ng trưng cho B -tát Quan Th Âm. Vì chúng sanh khó nên chúng ta th y v tư ng c Ph t Di à trên mây du i tay xu ng, còn chúng sanh ang tr i h p dư i bi n mà không ch u tr i u lên ưa tay cho Ph t v t, c h p l n dư i hoài. Vì v y mu n không th i tâm ph i có i chí t c là chí c ng r n v ng vàng. Dù cho nó khó, nó mê, nó m say ngũ d c cũng ráng ch v t nó lên. N u không có chí l n thì chán l m.

Thí d trong hoàn c nh xã h i c a chúng ta, có ngư i khá gi th y nh ng a tr b i i lang thang góc ph này góc ch kia mu n gom l i nuôi d y. T
m t ngư i giàu có, bây gi c t tr i v v i m y th ng nh khó d y như v y thì ph i hy sinh s n nh c a mình, ch p nh n c nh kh . Do ó ph i có lòng t bi trư c, lòng t bi th t r ng l n m i làm ư c vi c ó. M y a nh em v d y có d âu. Nhi u khi nó mu n thoi l i mình n a. Nó là dân b i i, mình thương

mu n d y d nó, nhưng nó l i không bi t gì, không mang ơn mà còn c cãi v i mình. N u không có ý chí v ng b n s t á thì không th nào làm ư c.

Cũng v y Ph t t cõi t nh n, mu n chúng sanh cõi u này ph i có lòng t bi, ph i có ý chí m nh m m i
ư c. Chúng ta mu n dùng tâm t bi c a
mình giáo hóa chúng sanh khó i u ph c ó, thì ph i có ý chí kiên cư ng như

B - tát
i Th Chí m i ư c.

Tôi nói i u ó có liên h v i Tăng Ni bây gi . Liên h ra sao ? B i vì Tăng Ni hi n nay thích h c xong, ch y v Thành ph h c lên Cao c p, r i i h c.

i h c o xong, mu n ra h c
i h c i n a, r i bay i n

, ài Loan h c

Ti n sĩ. Khi ó thôn quê nhi u Ph t t có chùa mà b ho i vì không th y, không cô hư ng d n d y d . Mình c lo ch y lên, không ai nghĩ n ngư i ngóng ch mình, trông i mình.

Nên tôi nh c Tăng Ni ph i có tâm bi t thương nh ng ngư i ch i mình, trông ngóng mình. H c r i em s hi u bi t chánh pháp ó giáo hóa ư c năm b y ngư i, thì phư c
c cũng l n l m. Do ó quý v th y trách nhi m chúng ta không ph i ơn gi n. Không ph i lo cho mình có a v cao, có ch c tư c l n là hay. Mà ph i làm sao th c t i mình em l i ích thi t th c cho Ph t t , cho m i ngư i. ó m i là giá tr th c áng quý.

Mong t t c Tăng Ni ây hãy nh l y i u này, mà em h t tâm nguy n ph ng s chúng sanh n ân chư Ph t.

MÌNH LÀ CÁI GÌ ?

Gi ng t i Thi n vi n Trúc Lâm - 1997.

Hôm nay, o tràng Thái Tu v Thi n vi n Trúc Lâm cúng dư ng mùa an cư, quí th y có ít l i nh c nh cho o tràng quí v tinh t n tu hành.

Là ngư i Ph t t , quí v v a lo sinh s ng cho gia ình, v a lo tu hành, ng th i giúp
huynh chung quanh cùng bi t tu, ó là duyên t t. Vì v y tôi s nh c nh thêm cho quí Ph t t nh ng i m tr ng y u trong Ph t pháp.

c Ph t Thích Ca khi sinh ra i, m t tay ch tr i m t tay ch t, nói câu:

“Trên tr i, dư i tr i, ch có ta là hơn h t.” Câu này quý th y ã gi ng r ng r i, nhưng ây tôi nh n m nh l i tr ng tâm. Ngư i ta c nghĩ Ph t nói th là b n ngã hơn h t, nhưng s th t không ph i v y. V i thâm ý c a o Ph t thì trên tr i dư i tr i ch có ta, t c con ngư i là hơn h t.

T i sao v y ? Vì trong vũ tr , tr i che t ch nhưng tr i t vô tri, ch con ngư i là có tri giác.

t ch t nuôi chúng ta, nhưng t có bi t làm gì âu, ch là hình tư ng che ch giúp cho mình có s s ng. Còn tr i là mây, mưa, m t tr i, m t trăng, giúp cho ta i u ki n s ng trên th gian này. Nên nói tr i t vô tri, ch có con ngư i tri giác, như v y tri giác là trên t t c . Vì th con ngư i là tr ng tâm c a tr i t, ch không ph i thư ng.

Lâu nay chúng ta ai cũng như ai, h u h t u coi thư ng mình, ch kính tr i tr ng t. ó là l i l m r t to. S tr i ph t, mong tr i thương, c u th a ng h cho nhi u… t t c nh ng vi c ó ch là ph n ph bên ngoài không áng k . Chính y u là con ngư i. Con ngư i r t quan tr ng i v i o Ph t, nên c Ph t Thích Ca ra i ã tuyên b m c tiêu tr ng y u ó. Ngài ra i là vì cao giá tr c a
con ngư i. ó là tr ng tâm, khác v i các nhà khoa h c hay tri t h c, luôn nghiên c u tìm tòi bên ngoài, chinh ph c vũ tr mà quên xoay l i con ngư i, chinh ph c chính b n thân mình.

Quí Ph t t ki m nghi m l i trong
i s ng c a mình, xét xem chúng ta
nh mình nhi u hay nh bên ngoài nhi u. Sáng th c d y thì sao ? S a so n i ch ho c i làm công tác, luôn luôn nh nh ng vi c bên ngoài, ch không nh mình.

Lo i u này i u kia, mua s m th . Ngoài ch có nh ng món hàng m i l , n u trong túi có ti n li n i mua s m. Chúng ta ưa thích nh ng gì m i l bên ngoài, ít khi nghĩ n con ngư i mình. Quí v có khi nào nghĩ mình là cái gì không ? Ch c không ! C hài lòng v i con ngư i như v y, s s ng như v y là r i. Thêm n a là s ăn m c, nhà c a, xe c , lo b y nhiêu ó mà quên nghĩ mình là cái gì.

Mình là gì không bi t mà cái gì cũng lo cho mình. S m máy thu thanh, h i s m cho ai, s m cho mình. Mua chi c n m làm gì ?

cho mình n m. Cái gì
cũng mình h t. Nhưng th h i mình là gì thì không bi t ! ó là i m chính y u mà t t c chúng ta quên, chúng ta lơ là.

o Ph t không cho phép ngư i Ph t t như v y mà chúng ta ph i bi t mình cho rành r , tư ng t n. V t bên ngoài ch ph thu c, nghĩa là bi t ư c bao nhiêu hay b y nhiêu, tr ng y u là ph i bi t mình, vì con ngư i là tr ng tâm c a vũ
tr . Bi t t t c mà không bi t mình thì cái bi t ó chưa th t bi t. T t c tài s n mình ư c mà h i mình là cái gì cũng không bi t. Như v y, t t c cái ư c ó u không gi i quy t t n c i g c c a con ngư i. S ng mà không bi t mình là gì thì cu c s ng h t s c r ng, vô giá tr . N u chúng ta ch lo ăn m c cho sung sư ng, nhà l u xe hơi, t c là ch lo th hư ng sung túc, mà mình là gì không bi t thì ai hư ng th ây ?

ó là v n mà c Ph t hay ngư i tu hy sinh c cu c i, phăng tìm cho ra manh m i gi i quy t v thân ph n con ngư i. Ngày nay chúng ta tu theo o Ph t c n ph i hi u v n ó, không th xem thư ng. C lo ăn lo m c, lo s ng ch t i ngày ch t, cu i cùng là tan rã. Ví như chúng ta c t cái nhà th t p nhưng bi t mai m t nó s tan nát thì còn quí nó không ? Cái không b n, không lâu dài, chúng ta âu có quí. V y thì thân này không lâu dài, t i sao mình l i quí, ó là mê hay giác ? ó là mê.

Vì v y o Ph t d y chúng ta ph i giác, ch không cho mê. Ngư i mê thì không sáng su t, không có trí tu . Mà không sáng su t, không trí tu thì s ng như
ch t, không có giá tr gì h t ! Ý nghĩa quan tr ng là ph i bi t ư c mình thì cu c s ng m i có giá tr . Dù s ng nghèo hay s ng thi u th n v n có ý nghĩa như thư ng.

Còn không bi t mình là gì thì cu c s ng hoàn toàn vô nghĩa.

Nhưng mu n bi t mình là gì ph i làm sao ? Chính i m này tôi mu n hư ng d n cho quí Ph t t ng d ng tu t p tìm l i xem mình là cái gì ? Bao nhiêu ngư i dù trí th c hay bình dân u nghĩ mình luôn luôn hi n ti n, nhưng h i mình là gì thì không tr l i ư c. Như v y, cái hi n ti n ó cũng ch là o tư ng thôi. Chúng ta ph i tìm ra l th t mình là gì ch không th tư ng tư ng ư c.

Chúng ta tu không ph i tìm cái gì xa xôi bên ngoài mà ph i xoay l i soi sáng chính mình tìm xem mình là gì ? Cái gì là th t mình ? N u tìm ra ư c cái th t mình là ng o.

ng tư ng ng o là ch y lên non, lên núi, lên mây, lên tr i, mà ng o là tìm ra ư c cái th t mình. Tìm ư c cái th t mình r i thì ngang ó gi i quy t xong dòng sinh t . Không tìm ra ư c cái th t mình thì luôn luôn s ng trong dao
ng, bi n chuy n. Mà dao
ng bi n chuy n là tư ng sinh di t vô
thư ng. N u ch p gi t t c hình tư ng tâm ni m vô thư ng là mình thì mình là m t dòng bi n chuy n. Chuy n bi n nơi này t i nơi kia không d ng, Ph t g i ó là luân h i. ã luân h i thì ch có gi i thoát luân h i m i là vui.

Tôi thư ng nói thân này không ph i thi t mình. Nhưng ai cũng bám vào nó, cũng nghĩ nó là mình. N u thân này th t mình thì nó nguyên v n, nhưng n u trong da th t chúng ta ch nào b ung nh t thì có m hôi hám. M hôi hám ó là mình chăng ? ã t da th t mình lo i ra thì nó âu ph i mình. N u là mình thì chúng ta ph i m n nó ch , ngư c l i mình r t g m nó. Như nư c b t trong mi ng có ph i là mình không ? N u là mình thì khi nh ra r i, mình l y l i ư c; nhưng chúng ta có làm như v y không ? K c máu huy t là thi t y u c a s s ng, nhưng chúng ta chích ra ch ng m t chung máu, r i b o u ng l i có dám u ng không ? N u th t mình thì âu n b ; ng này buông ra r i, chúng ta g m nó thì làm sao nói mình ư c. N u thân này là mình thì khi thi u máu, mua máu c a ngư i khác em vô, máu ngư i khác thì âu ph i c a mình, nhưng khi em vô r i l i nói máu mình. L chưa ! T b n thân mình lo i ra thì chúng ta g m, còn c a ngư i khác em vào thì nh n là mình. Th t vô lý ! Cho nên t ó m i th y rõ ràng thân này không th t là mình.

Trong kinh,
c Ph t k l i: Có m t ngư i i sang làng khác, gi a ư ng g p sa m c. Tr i t i, ông th y cái chòi cũ không có ngư i , nên vào ngh t m qua êm. ang n m, có ti ng ng bên ngoài, ông tr i d y nghe ngóng. B ng cánh c a b xô vô, thì ra m t con qu to tư ng ang vác cái thây ngư i ch t li ng xu ng t.

Ông ho ng s quá ng nép sau vách. B ng có con qu th hai ch y vào, giành ăn v i con qu th nh t.

a này nói cái thây c a tao,
a kia nói cái thây c a tao,
hai a giành nhau r i cãi l n.

Lúc ó chúng ch t th y ông ng bên vách. Con qu th nh t nói t u t i cu i có ông này làm ch ng, n u ông nói c a a nào thì a ó ăn. Nghe v y ông run quá, n u nói c a th ng này thì th ng kia b c mình, nhưng thôi k thà ch t ch không nói d i. Nên ông b o: “Khi nãy tôi th y rõ ràng anh A em cái thây vô quăng ây.” Th ng kia t c gi n quá li n gi t ông m t cánh tay. Con qu th nh t th y v y thương, bèn xé cánh tay c a thây ch t ráp vào cho ông. V a ráp xong thì con qu th hai gi t cánh tay còn l i quăng ra. Con qu u xé cánh tay th hai c a thây ch t g n vào. R i t i chân ph i, chân trái. H con qu này xé quăng ra thì con kia l y chân c a thây ch t g n vào. Cu i cùng m t quá hai con qu ngưng cãi, chúng chia hai chân, hai tay c a ông b v t ra và ăn.

Ông ta ho ng h t t h i mình là cái gì ? Rõ ràng tay chân hi n gi là c a thây ch t. Ông m i i tìm g p nh ng v sáng su t h i xem ông bây gi là gì.

G p ư c m t v A La Hán, nh l xong, ông thưa:

- B ch Ngài, con b hai con qu em tay chân c a thây ch t ráp vào cho con, bây gi cái gì là con?

V A La Hán nói:

- T t l m ! Như v y là ông s p ng o.

Câu chuy n t i ó h t. Quí v th y n u v t t m b hư gi mà chúng ta bi t th c m c, tìm tòi, không tin nó th t, thì ó là sáng su t, th y ư c l th t. Cu c i này có ai th y ư c l th t không, có ai th c m c mình là gì không ? Hay c hài lòng. ã hài lòng r i thì tìm m i th cho nó th hư ng, ch n ngày b i ho i. ó là n i au n c a con ngư i trong ki p mê l m. Chúng ta ph i ý th c mình là gì, tìm cho ra cái mình ó chính là g c c a s tu. Ngư i bi t quay l i tìm mình là ngư i s p th y o.

Vì v y tôi hư ng d n Tăng Ni các Thi n vi n cũng như Ph t t trong các o tràng khi t ng kinh thì t n ng kinh Bát Nhã. Trong kinh Bát Nhã câu u:

“Quán T T i B -tát hành thâm Bát-nhã Ba-la-m t- a th i chi u ki n ngũ u n giai không, nh t thi t kh ách.” Ch c n soi l i thân năm u n này không th t thì t t c kh n n qua h t. Quí v có soi l i không ? Nhi u khi c thì c mà không ch u soi l i. C n ph i soi l i thân năm u n này xem nó có th t hay không. N u th y rõ ràng nó không th t thì t t c kh ách u qua. i u này h t s c c th .

Thư ng chúng ta th y thân này, v ng tư ng này là ta, nên nh ng gì cung c p cho thân này ư c kh e, ư c sung túc mà ngư i khác o t i thì ta t c gi n lên. Ta nghĩ vi c gì úng mà ai nói khác thì n i gi n. Như v y kh là do ch p thân, ch p tâm mà ra. N u bi t thân này không th t, ý nghĩ không th t thì âu còn ch p, âu còn gi n ai, nh th m i kh ách u qua h t. Ngư i ta ch i, mình cư i chơi thôi. Có gì th t mà ph i kh , ph i gi n, giành hơn, giành thua. Anh không th t, tôi không th t, cái ch i cũng không th t luôn nên ch cư i vui thôi.

Ngư c l i, n u th y th t thì ng t i xác th t li n au t c, ng t i ý ki n trái mình li n sân gi n. Rõ ràng do ch p thân, ch p tâm mà mình kh . Vì v y kinh Bát Nhã nh c cho chúng ta soi th y năm u n là không thì qua h t th y kh n n.

Vi c tu h t s c gi n ơn, không ph i c u Ph t hay c u ai làm cho mình h t kh , ch c n th y rõ năm u n không th t là h t kh .

Năm u n có s c, thu c v v t ch t; th , tư ng, hành, th c thu c v tâm; c hai u không th t. Bi t rõ như v y thì kh n n nào cũng qua h t, ch không ph i Ph t hay B -tát, th n thánh nào cho mình h t kh n n. H t kh n n là do trí tu c a chúng ta soi th y thân năm u n không th t. Kinh d y m t câu thôi chúng ta tu c i. Tu là ph i soi l i ch không ph i phóng ra. Nhưng hi n nay a s ngư i tu c u xin nhi u hơn soi l i.

Xét hai ph n v t ch t và tinh th n: S c là s c ch t t c th xác không th t.

Th , tư ng, hành, th c t c tinh th n cũng không th t. Th y rõ như v y là giác, mê giác cách nhau ch ng bao xa. Th y thân th t, cái suy g m th t là mê. Th y thân không th t, cái suy g m không th t là giác.

Trong kinh Viên Giác có v B -tát thưa h i Ph t:

- B ch Th Tôn, th nào là vô minh ?

Ph t áp:

- Ch p thân t i duyên h p là th t c a mình, ch p tâm suy nghĩ lăng xăng là tâm th t c a mình là vô minh.

H t vô minh là giác. Như v y mê giác như tr bàn tay thôi, g n m t bên mà mình tu hoài không ư c, t i sao ? T i vì mê ch p th m sâu lâu i quá r i. Ngày nay c kinh Ph t, nghe quý th y gi ng ch m i lóe lên chút thôi, chưa h n là th y nó không th t. Ch khi nào ng i l i th y thân không th t, tâm không th t, t t c u do duyên h p t m b , th y rõ như v y thì m i kh n n qua h t.

ư c v y s ng ây cũng gi ng như C c L c, có gì bu n, có gì kh .

Chúng ta cũng ăn, cũng u ng như m i ngư i, nhưng không chê khen bu n gi n, không mê l m ch p thân tâm là ư c. Mu n th thì ph i soi l i mình, không th phóng ra ngoài n a. Quí Ph t t c phóng ra, không bi t quay l i, nên i chùa hai ch c năm v n không h t phi n não.

Bây gi tr l i v n tu t p, chúng ta ng i thi n làm gì ?

nhìn l i
mình. B i vì chúng ta hư ng ra thì m t th y s c, tai nghe âm thanh, mũi ng i mùi hương, lư i n m v , gió th i xúc ch m… ti p xúc các tr n. Lúc ó dù chúng ta có tu v n b nh hư ng bên ngoài nhi u. Ch khi ng i yên, m t nhìn xu ng, gác h t năm tr n bên ngoài, không cho nó lôi cu n n a. Nên gi ng i thi n là gi ng i soi l i. Soi th nào ?

Phương ti n ban u, chúng ta dùng hơi th hít vô th ra m m t, hít vô th ra m hai, … như chơi v y. Nhưng nh nh hơi th ra hơi th vô, hơi th thì trong nên chúng ta m i ph n quan. Th y hơi th vô, hơi th ra u n như v y, n u th ra mà không hít vô thì ch t. Rõ ràng thân t m b ph i không ? V a kh i nghĩ vi c gì li n buông, mình t nh c v ng tư ng hư d i không th t. Thân này do t i h p thành. Hơi th là g c, th ra không hít vào là ch t nên s s ng r t m ng manh. ã m ng manh l i c ng thêm cái tâm ch t có, ch t không là v ng tư ng hư
d i. T p soi sáng l i mình như v y, g i là t nh giác.

Ngài
o Nguyên Nh t B n nói: “M t gi ng i thi n là m t gi làm Ph t.” T i sao ? Gi ng i thi n là gi giác, còn gi ngoài là gi mê. Trong m t ngày, quí Ph t t có
th chuy n. Th y chuy n này, nghe chuy n kia toàn là phóng ra ngoài, ch không quay l i. Còn gi ng i thi n là gi quay l i mình. Theo hơi th , th y v ng tư ng, buông; ó là nhìn l i mình, t nh giác rõ ràng, không b mê l m. Lúc t nh giác ó không ph i là Ph t là gì ? Ph t là giác. Chúng ta ang giác nên chúng ta là Ph t.

S dĩ ng i thi n ng g c b ánh là sao ? B i vì tr ng tâm là ph i giác.

Chúng ta ng i ng mê nên ánh cho t nh, không mê n a. Hi u v y m i bi t t i sao nhà thi n kh t khe. Vì s mình mê theo c nh, ho c si mê không bi t gì nên ph i làm cho mình t nh, t nh ó là giác. ư c v y m t gi ng i thi n là m t gi làm Ph t, ch ng i ng khò khò thì làm Ph t sao ư c.

Chúng ta ph i hi u rõ ý nghĩa quán hơi th . Nhi u khi chúng ta th c t p mà không hi u nên n m không v ng, tu như v y s không i t i âu. Hơi th vô ra xem như chuy n t m thư ng, nhưng nh nh hơi th mà chúng ta quay l i. N u không nh hơi th thì tâm mình ch y rong. Tu là ph i quay l i soi sáng chính mình. Nh theo dõi hơi th vô ra, lúc th khì mà không hít l i là ch t. Ch có m y giây ng h thôi, m i bi t như v y s s ng không b n, không th t. Bao nhiêu ó chúng ta ch ng nghi m ư c cu c s ng này.

n v ng tư ng, ni m này nh y ra ni m kia nh y vô, chúng ta buông, nó m t; th y tâm này cũng không th t. Th y thân không th t, th y tâm cũng không th t, không ph i t nh giác là gì ? Nên gi ng i thi n là gi t nh giác, gi ng i thi n là gi t i quan tr ng, ch không ph i t m thư ng. Khi t nh giác ư c r i, chúng ta m i th y rõ ư c mình. Th y thân này không th t, tâm này không th t thì m i c ch p theo ó rã tan. Ch p ã không còn thì kh au theo ó h t. ây m i ch là ch ng s m t thôi.

Tôi xin h i nh ng v tu hơi lâu m t chút, khi ng i thi n ch ng năm ba phút, trong tâm không nghĩ nh gì h t, lúc ó chúng ta có bi t không ? D có bi t. Như
v y, có mình hay không có mình ? Có mình.

N u cái nghĩ là mình thì khi không nghĩ là không có mình. Không nghĩ mà có mình thì cái nghĩ không ph i là mình r i. B y nhiêu ó ch ng minh cái suy nghĩ không ph i là mình, vì nó ch t có ch t không. Nh ng th lăng xăng l ng h t thì tri giác h ng h u. ó là mình r i, th c t âu có xa. Như v y, cái mình chân th t ó không ph i là cái suy nghĩ. Nghĩ suy là sinh di t t m b , không ph i chân th t. Còn không nghĩ mà h ng bi t, có ti ng ng li n nghe, hình nh n li n th y, gió ch m thì mát v.v… yên tĩnh sáng su t không nghĩ ng i gì h t, ó chính th t là mình.

Thư ng nh ng gì ng là vô thư ng sinh di t. Thân ng cho nên thân vô thư ng sanh di t, tâm
ng nên tâm vô thư ng sinh di t. Ch p thân vô thư ng sinh di t là thân mình, ch p tâm vô thư ng sinh di t là tâm mình, ó là sai l m.

N u buông hai th ch p ó, ch nh n cái không ng, không sinh di t, không có tư ng tr ng vô thư ng, h ng yên tĩnh sáng su t ó, thì làm gì b d n i trong luân h i.

Có tu r i, chúng ta s th y nó rõ ràng, không còn nghi ng gì h t. S ng ư c v i nh ng phút giây chân th t, ta m i th y khi suy nghĩ d t b t thì chân th t hi n ti n, ch không ph i không có. Chúng ta không nh n ra nó là vì mình c suy nghĩ hoài, h t chuy n này t i chuy n kia, mãi ch y theo nh ng suy nghĩ thì làm sao bi t r ng khi không suy nghĩ, l i có cái chân th t. Vì v y nói thi n d nh.

nh là d ng h t nh ng suy nghĩ. D ng h t suy nghĩ thì cái chân th t hi n ti n.

Nh n ra cái ó thì t nh thì giác, g i là giác ng . T c th y ư c l th t c a thân tâm, gi bi t gi , th t bi t th t. ó là ki n tánh, là th y o. ơn gi n v y thôi.

Trong nhà Ph t d y thân, mi ng, ý t o tác các nghi p, mà ch y u là ý. Ý
nghĩ t t, mi ng nói t t, thân làm t t. Ý nghĩ x u, mi ng nói x u, thân làm x u. Ý là ch t o nghi p. Ý nghĩ này l ng i thì còn cái gì t o nghi p. Nghi p là g c d n chúng ta i trong luân h i sinh t . N u h t nghi p thì cái gì d n chúng ta n a, như
v y không gi i thoát là gì?

Cho nên giác ng ư c thân vô thư ng, tâm sinh di t, thì cái chân th t hi n ti n không sinh, không di t. S ng ư c v i cái chân th t này thì không còn t o nghi p i trong luân h i sanh t n a. Như v y rõ ràng tu là gi i thoát sanh t .

M c ích c a chúng ta tu không gì khác hơn tr ng tâm c a c Ph t d y

“xoay l i con ngư i”. Vì con ngư i là t i thư ng. Dù có bay ư c trên hư không (bây gi chúng ta i máy bay ph n l c), hay c t nhà l u chín ch c t ng v.v… u là vô thư ng, nay còn mai m t. Ch có tr l i tâm chân th t không hình không tư ng c a mình, là không vô thư ng; h ng giác không ng nên không sinh di t.

ó m i là chân th t. ư c v y chúng ta s tin l i Ph t d y không hư d i.

Hôm nay tôi nh c t t c quí Ph t t hi u ư c căn b n c a vi c tu hành.

V y t ây v sau huynh hòa h p v i nhau, v i tư cách cư sĩ v a lo i, v a lo o. Lo ó chính là lo cho mình.

ngày mai quí v có nh m m t, dù chưa h t
ni m sinh di t thì cũng sinh di t trong c nh t t. B ng như ư c h t sinh di t thì th nh thơi t t i, còn gì quí hơn !

Mong quí Ph t t n l c tinh t n tu hành.

NÓI CHUY N V I L P GI NG SƯ THÀNH PH

H CHÍ MINH

Gi ng t i Thi n vi n Qu ng
c

(Văn phòng II) - 2000.

Cùng t t c Tăng Ni gi ng sư, hôm nay tôi ư c Ban Ho ng Pháp m i gi ng gi i cho quý v m t bu i.

i v i tôi gi ng gi i là trách nhi m c a ngư i tu sĩ, ch không ph i vi c bên ngoài. Lúc nào duyên, tôi r t s n lòng, tr trư ng h p c bi t không th n ư c thì thôi.

Hôm nay tôi nói chuy n v i t t c Tăng Ni tài: Ph t pháp là thu c tr tâm b nh cho chúng sanh.

tài này th t ra r t r ng, b i vì nó bao g m toàn b giáo lý i th a cũng như Ti u th a c a Ph t giáo. Nhưng có th tùy theo hoàn c nh, th i gian tôi nói ư c bao nhiêu hay b y nhiêu, quý v theo ó lãnh h i ư c ch ng nào t t ch ng y.

Trong kinh Ph t thư ng d y pháp c a Ph t là thu c tr lành tâm b nh c a chúng sanh. N u chúng sanh có b nh gì thì Ph t dùng thu c y tr . Như v y chúng sanh có bao nhiêu b nh, Ph t có b y nhiêu th thu c. Chúng sanh có tám muôn b n ngàn phi n não tr n lao thì Ph t cũng có tám muôn b n ngàn pháp môn.

B i vì i tr b nh c a chúng sanh nên Ph t m i nói ra t t c pháp, v i m c ích d y chúng ta h c và tu. Khi tu h c xong chúng ta em pháp y ti p t c ch d y cho nh ng ngư i khác, ó là con ư ng ho ng pháp l i sinh. Nói ho ng pháp l i sinh, nhưng th c nghĩa c a nó là d y phương pháp cho chúng sanh tr lành t t c tâm b nh c a h thôi.

Thu c c a Ph t tr cho chúng sanh h t b nh và s ng hoài không ch t. Vì v y nh p Ni t-bàn g i là vô sanh, mà không sanh thì làm gì có t ? Như v y tu theo Ph t i n ch c u kính là gi i thoát sanh t , vư t lên trên dòng sanh t .

U ng thu c c a
c Ph t, chúng ta s ng ư c bao nhiêu tu i ? Vô lư ng tu i, không th tính
m ư c. Nên nói
c Ph t là Vua th y thu c (Vô thư ng y
vương). ó là nghĩa th nh t.

Nghĩa th hai, th y thu c th gian tr b nh cho ngư i nhưng t i khi mình b nh thì tr không ư c, ph i nh bác sĩ khác tr .

c Ph t thì ngư c l i, Ngài tu
tr lành t t c b nh c a mình r i, sau ó m i tr b nh cho ngư i khác. ó là Ngài d y pháp tu chúng ta bi t tr nh ng tâm b nh cho chúng ta. Nh tr tâm b nh ư c lành nên chúng ta m i kh i dòng luân h i sanh t .

Chúng ta th y Ph t d y mình làm, d y mình tu nh ng gì Ngài ã t ư c.

Ngài ã thoát kh i sanh t , nên m i d y chúng ta tu ra kh i sanh t . Rõ ràng Ngài ã t c u và c u chúng sanh, còn th y thu c th gian ã t c u không ư c, mà c u ngư i thì có gi i h n nào thôi. Như v y kh năng c a Ph t x ng áng là vua th y thu c r i.

Ph t là vua th y thu c, bây gi quý v là gi ng sư thì quý v s là gì ây ?

Là m t ngư i qu ng cáo thu c c a
c Ph t hay là con vua th y thu c, cháu vua
th y thu c ? Là con cháu ông Vua th y thu c, ch không ph i th y thu c thư ng âu. Như v y quý v m i th y t m vóc quan tr ng c a m t ngư i tu.

Tôi trư c kia cũng t ng làm gi ng sư, gi ng nơi này, nơi kia. Th i t năm 1954 cho t i 1963 là nh ng năm chúng tôi n m trong Ban Ho ng Pháp Giáo h i Ph t giáo mi n Nam. Th t ra kho ng th i gian ó, chúng tôi ang h c t i n Quang, nhưng Hòa thư ng Trư ng Ban Ho ng Pháp là Th y c a chúng tôi, b t chúng tôi i gi ng khi còn h c Trung h c năm th hai, th ba. M t năm h c có ba t ngh , t t t ngh m t tháng, t u h ngh m t tháng, t cu i h ngh m t tháng. M i tháng ngh i gi ng h t ba tu n, thành ra còn có mư i ngày thôi. Tùy theo s phân b c a Ban Ho ng Pháp, ch nào c n thì chúng tôi i. Nh lúc ó b n huynh chúng tôi trong Ban Ho ng Pháp, tôi là m t, th y Huy n Vi là hai, th y Thi n nh là ba, th y T Thông là b n, thư ng ư c m i i gi ng nh t.

Khi i ho ng pháp, m i ngư i có m t s trư ng, không ai gi ng ai c . Nên bây gi gi ng cho l p gi ng sư, tôi th y r ng không th nào em m t kh năng riêng, m t ngh thu t riêng c a t ng cá nhân, truy n t cho quý v mà g i là ư c. Th i chúng tôi, th y Huy n Vi gi ng là ăn khách nh t, Vì sao ? Vì th y có nh ng ưu i m:

1- Th y khéo ch c cư i. Khi gi ng mà th y ngư i ta hơi thiu thiu thì th y ki m chuy n nói cho ngư i ta cư i r lên, nh th mà h t bu n ng , nên r t nhi u ngư i thích. ó là ưu i m th nh t.

2- Th y có tài vi t ch Hán b ng tay trái. Khi nào c n d n danh t ch Hán, th y bư c xu ng b ng c m ph n vi t b ng tay trái, lúc ó ngư i ta chú ý theo dõi và r t thích thú. ó là ưu i m th hai.

3- Th y ch u khó h c ngo i ng , nh t là ti ng Ph n. Ví d nói B - thì th y thu c ch B - , ti ng Ph n vi t như th nào. Th y còn h c c ch Anh, ch Pháp n a. Khi gi ng t i t ó, th y nói ch Ph n, r i nói ch Anh, ch Pháp; ngư i ta nghe say mê. ó là ưu i m th ba.

Ba s trư ng c a th y Huy n Vi, tôi không ư c cái nào h t. Tôi không có tài ch c cư i, tôi không bi t vi t tay trái và tôi cũng không h c ti ng Anh, ti ng Pháp n a. Nên tôi thua th y nh ng i m ó.

Th y T Thông thì có s trư ng v . Th y nói con cò, li n qu t qu t vài cái là nhìn th y con cò, nên ngư i ta cũng chú ý. Riêng tôi, tôi không có s trư ng nào c . Tôi ch ào sâu vào tài mình gi ng, c g ng h t lòng cho ngư i nghe lãnh h i v y thôi. Nên so v i quý th y, tôi thu c h ng trung bình.

Khi i gi ng, Giáo h i l i thư ng phân công i chung hai, ba ngư i. Ngư i nào gi ng ăn khách thì ư c m i hoài, còn ngư i gi ng d thì có m t mình cũng coi như b quên. Vì v y i chung v i ngư i gi ng gi i bu n l m. Nhưng tôi v i th y Huy n Vi có cái duyên c bi t, th y gi ng ăn khách nhưng có ai h i thì th y tôi tr l i. Thành ra hai chúng tôi h tương nhau cũng ư c.

Như tôi ã nói, th i gian i gi ng th t ra là th i gian c m u h c trư ng.

H c xong r i i gi ng nên không có thì gi tu. Thưa th t ngay c hai th i công phu cũng không tu n a. B i vì h c âu có thì gi mà tu. Cho nên th i gian i gi ng th y Ph t t nghe vui, mình cũng m ng. Nhưng có m t l n chúng tôi gi ng Ph t H c Ph Thông khóa II R ch Giá, Ph t t ông l m. Tôi còn nh rõ, kỳ ó chúng tôi gi ng v qu v tu ch ng c a T qu Thanh văn. Gi ng xong, v ch ngh . Tôi và th y Huy n Vi ang ng i u ng nư c, thì có m t Ph t t t i nh l h t s c tha thi t, ông nói:

- Quý th y gi ng v qu v tu ch ng c a T qu Thanh văn, t i con nghe r t hay. Nhưng thưa th y, th y ã ch ng ư c qu nào r i ?

Tôi ng n ngơ, không bi t nói sao. Lúc ó th y Huy n Vi lanh mi ng hơn tôi, li n tr l i:

-
o h u không bi t sao, trong nhà Ph t thư ng nói ai tu ch ng thì n y bi t, như u ng nư c l nh nóng t bi t, làm sao nói ư c ?

Nghe v y, Ph t t y không h i n a. Nhưng k t ó tôi th t áy náy, không hài lòng v mình chút nào c . Tôi th y mình ch là ngư i qu ng cáo thu c c a Ph t, ch th c s không ph i th y thu c con.

T ó tôi c ôm p m t n i bu n trong lòng. Cho t i sau này khi m Ph t H c Vi n Hu Nghiêm, tôi t h a v i lòng r ng d y m t khóa cho anh em ra trư ng r i, tôi s xin ngh tu m t chút. Ch th c ra th i gian qua v a h c, v a i d y không có thì gi tu. Nên mãn khóa c a anh em Hu Nghiêm và quý cô Dư c Sư r i, tôi xin phép ngh , giao l i cho th y B u Hu trông nom trư ng, tôi lên núi Vũng Tàu tu.

Tôi t nghĩ t t c nh ng n i ni m kh c kho i c a mình, nói thì hay mà h i n vi c tu thì không bi t, không có gì c , như v y qu tang mình ch là m t tay qu ng cáo thôi. Ph t nói pháp này hay, pháp kia hay mình u bi t h t, nhưng h i th y có lành b nh chưa thì l c u không dám nói. ó là m t khuy t i m l n mà tôi t th y. Nhưng vì hoàn c nh ngày xưa, Ph t pháp quá c n nên chúng tôi không dám t ch i. M y huynh hi n nay có l kh e hơn, lúc nào h c xong r i m i i gi ng. Ho c ai mu n chuyên tu m t th i gian cũng có th ư c.

T khi nh p th t tu và tu có ư c chút ít ti n, tôi m i th y vui, th y hài lòng ph n nào. Nh ng gì mình nói ư c, mình cũng bi t rõ, n m ch c không nghi ng n a. Cho nên ngày xưa tôi gi ng thư ng thôi, không ăn khách l m, nhưng tu m t th i gian r i gi ng tr l i, thì Ph t t t i r t ông. Như v y sau này Ph t t t i ông, không ph i tôi có ngh thu t nói hay, ch c cư i khéo mà ch ng qua là tôi tu, tôi bi t ư c l th t c a o ra sao thì ch d n cho m i ngư i cùng tu theo như v y, nên h ch u nghe.

Ngư i ta ch u nghe là n v i mình, mình bi t d y h giáo lý và bi t ch phương pháp cho h tu, nên h m i hoan h . Ch n u nghe r i v , khi h i cách tu l i không bi t, như v y Ph t pháp i v i h không h u hi u. Mà ã không h u hi u thì ngư i ta theo làm gì n a.

Như năm 1964 tôi có m t trong kỳ
i h i Ph t giáo năm y, tôi ngh
v i quý Hòa thư ng r ng, Ph t giáo Vi t Nam có ba tông phái chánh là Thi n, T nh, M t. Nhưng bây gi không có tông phái nào cơ s hư ng d n cho

Tăng Ni, Ph t t tu. V y xin quý Hòa thư ng cho thành l p Thi n vi n, T nh vi n, M t vi n; m i nơi có m t phương pháp chuyên môn tu hành.

Như th khi gi ng sư i gi ng, ai mu n tu Thi n thì gi i thi u t i Thi n vi n, ai mu n tu T nh gi i thi u t i T nh vi n, ai mu n tu M t gi i thi u t i M t vi n. B i khi gi ng, gi ng sư ch qu ng cáo thu c thôi, ai mu n mua thu c ph i n xí nghi p s n xu t thu c m i mua ư c. Chúng ta ph i có ch gi i thi u, hành gi mu n tu theo pháp môn nào thì n nơi ó, s ư c ch d n c n k hơn.

Nhìn l i Ph t giáo chúng ta không có ch nào chuyên h t. Mình nói pháp ó hay l m, cao siêu l m, nhưng Ph t t h i tu làm sao, th y d y c th cách th c th c t p thì th y cũng ng n ngơ. Như v y có ph i là m t khuy t i m l n trong t ch c c a mình không ?

B i v y th i c a tôi, tôi th y r t rõ m t s cư sĩ h c Ph t cũng kha khá như
ông Nhu n Chư ng, ông Minh ăng… các o h u h c cũng lâu n Quang, có th gi ng ư c. V y mà sau này, ông Nhu n Chư ng thì theo ông a, bà m u nào ó. Còn ông Minh Quang b Ph t giáo, tu theo o Ba Hai bên n ä. T i sao
v y ?

M i nhìn chúng ta nghĩ nh ng ngư i ó ph n b i, nhưng s th c không ph i v y. Vì h ã hi u ph n lý thuy t r i, h ch c n tu thôi, nhưng ai d y h tu ây ? Chùa nào cũng tu m t cách chung chung, không có ch chuyên môn, không có nơi nghiên c u và th c t p n nơi n ch n, thì làm sao chúng ta gi i thi u cho h tu ? Mà không có nơi tu t c là không áp ng ư c nhu c u tâm linh c a h . Do ó, bu c lòng h ph i i tìm nơi này ki m nơi n , vô tình l c vào nh ng n o tà. ó là m t khuy t i m l n c a Ph t giáo chúng ta.

Cho nên khi chuyên tu, tôi m i th y ư c l i ích l n lao c a o. Vì s trư ng c a tôi tu Thi n nên tôi thành l p các Thi n vi n. Còn T nh vi n và M t vi n, tôi chưa th y ư c mô hình nào c th , i vào chuyên môn c a pháp y m t cách rõ ràng c .

Như v y m t gi ng sư ch nói pháp cho Ph t t nghe, hi u nhưng b n thân chưa có i u ki n th c hành, thì t nhiên mình ch là m t qu ng cáo viên thôi, âu ph i th y thu c chính hi u. Giá tr Ph t pháp s ư c m r ng hay b tiêu mòn?

ó là v n mà tôi mu n t ra cho t t c quý huynh hi u và nghĩ t i tương lai c a Ph t giáo.

Chúng ta tu Ph t, nh t là nh ng th y thu c con ph i bi t nh ng i u gì ?

M t là ph i bi t thu c.

Hai là ph i bi t b nh.

Ba là ph i bi t li u lư ng cho ngư i u ng kh i b nh.

Ngày xưa Tôn gi A Nan tuy g n
c Ph t, nhưng công phu tu t p v n
chưa xong. M t hôm có hai ngư i t n xin Ngài hư ng d n tu. Ngài d y ngư i th rèn quán b t t nh, ngư i gi m m quán s t c. Hai ông tu m t th i gian, không có k t qu gì h t. H n b ch v i Ngài: “Con tu lâu quá mà không có k t qu , như v y là t i sao ?” Ngài lúng túng không bi t lý do, nên c u c u v i Ph t:

- B ch Th Tôn, con có hai ngư i t xin d y pháp tu, m t ngư i con d y quán s t c, m t ngư i con d y quán b t t nh mà h tu hoài không có k t qu . Xin Th Tôn d y con ph i làm th nào giúp cho h tu có k t qu .

Ph t h i:

- Ngư i ông d y quán b t t nh làm ngh gì ?

- B ch Th Tôn, h làm th rèn.

H i:

- Ngư i ông d y quán s t c làm ngh gì ?

- B ch Th Tôn, h làm ngh gi m m .

Ph t nói:

- Ông d y như v y là sai r i. Ngư i gi m m nghĩa a xem th y thây ma hoài, d y quán b t t nh m i thành công. Còn ngư i th rèn th i ng b phì ph ch phì ph ch, d y quán s t c m i thành công.

Nghe nói v y Ngài bi t mình d y sai, nên tr v d y hai ngư i t úng như l i Ph t d y. Th i gian sau, hai ngư i y vui m ng thưa: “Con vâng l i Th y d y nên tu r t có k t qu ”.

ó, th y thu c mà không bi t b nh, trư ng h p nào nên u ng thu c gì, n u d y sai i thì không có k t qu .

n trư ng h p u ng thu c l m n a. U ng thu c
l m là như c Ph t d y các th y Tỳ-kheo quán b t t nh, khi quán b t t nh các th y th y thân nh p nhúa, g m n không th s ng n i, nên huynh r nhau cùng c t c ch t h t.

n ngày B -tát Ph t th y ch còn b y tám ngư i, Ngài h i nguyên do, m i hay s vi c trên. Ph t li n qu :

- Ta d y quán b t t nh là c t tr b nh m s c, ch không ph i quán b t t nh t t . Tu mà t t là sai l m r i.

Vì v y trong kinh nói sau khi quán b t t nh, th y nh m g m thân này n r n óc thì ph i d ng, quay sang quán t nh. ó là tr b nh mà u ng quá li u thì cũng ch t. Chúng ta là th y thu c ph i bi t thu c, bi t b nh và bi t li u lư ng cho u ng thì b nh m i lành. N u không bi t nh ng i u ó thì ch ng nh ng tr không lành b nh mà có khi còn tai h i hơn n a.

Tôi xin h i các th y thu c con ây, như có ngư i m c b nh tham n xin i u tr , quý v d y phương thu c nào ? ó là th c nghi m mà chúng ta ph i bi t.

ã là th y thu c thì ph i bi t thu c, bi t cách tr b nh cho có hi u qu . Khi ngư i ta khai b nh tham, chúng ta
ng v i d y pháp li n. B i vì tham có t i năm th
thông d ng: tham tài, tham s c, tham danh, tham th c, tham thùy ho c tham s c, tham thinh, tham hương, tham v , tham xúc. Trong năm cái tham ó, dùng thu c khác nhau hay là cùng m t th ? i m này th y thu c c n ph i bi t.

Ngư i tham tài mu n có ti n c a nhi u, t i xin th y d y phương pháp tu cho h t tham thì chúng ta ph i d y pháp b thí. B thí là sao ? Như gia ình mình m i tháng có m t tri u ng s ng, bây gi tháng này làm ư c m t tri u hai, như v y là dư hai trăm. M t tri u ã s ng, còn dư mà mu n dành là tham.

N u dư hai trăm dành, tháng sau dư hai trăm cũng dành n a, tích lũy như
v y ó là tham. Mu n d t lòng tham thì dư hai trăm, tìm xem ai nghèo ói giúp h , ó g i là b thí. Dư hai trăm li n b thí thì còn tham không ? H t tham. Như v y b thí là tr b nh xan tham. Pháp nào tr b nh n y rõ ràng.

N u ngư i khai b b nh tham s c d c thì chúng ta d y quán b t t nh tr .

Khi quán sát thân này th y ba mươi sáu v t trong thân u nhơ nh p. Ho c như
thân ngư i ch t rã r i, nh p nhúa, quán như v y s h t b nh tham d c. Nh t i thân ã g m còn m s c gì n a ?

N u ngư i b b nh tham danh, chúng ta dùng hai phương thu c tr m i lành.

Phương thu c th nh t là quán vô thư ng, nghĩa là danh ư c r i s m t ch không còn hoài. Ví d như ngư i c c m t ch c v nào ó, khi mãn nhi m kỳ
b n năm tám năm r i cũng tr l i thư ng dân, ch âu ng i mãi chi c gh ó ư c.

Như v y giành gi t nhau, tranh u nhau có m t chút ch c tư c, nhưng ch c tư c ó ư c r i s m t. Vì m t nên nói không lâu dài. ã không lâu dài thì t i gì mình ph i kh , ph i lo. ó là thang thu c quán vô thư ng, nhưng m t thang này thôi thì chưa hi u nghi m, ph i thêm thang thu c quán kh n a.

Kh là sao ?

c Ph t d y ngư i hi u danh khi chưa ư c thì ch y ch t, tìm cách cho ư c nên kh . Khi ư c r i thì s m t nên cũng kh . Khi ã m t càng bu n r u càng thêm kh . Như v y chưa ư c kh , ư c r i kh và m t cũng kh . Ba th i, trư c kh , gi a kh , sau cũng kh . Xét như v y thì h t tham danh.

N u ngư i b b nh tham ăn, chúng ta dùng thu c gì tr ? B nh này r t ph bi n. B i vì ai cũng thích ư c ăn ngon, ăn nhi u. Nên mu n tr b nh tham ăn ph i dùng pháp quán b t t nh. T i sao ph i quán b t t nh ? Vì khi th c ăn còn ngoài, trư c m t trư c mũi, mình ng i nghe thơm tho nhưng khi nhai nu t t i c r i thì nó còn ngon, còn thơm n a không ? N u t i bao t mà bao t không ch u ch a, b t ph i a ra. Khi a ra có g m không ? N u nó s ch, nó quý thì trong ngoài gì cũng s ch, cũng quý. T i sao trong b ng mình m a ra thì g m thôi là g m. Còn như tiêu hóa ư c, xu ng dư i r i cho ra c a sau có g m không ? R t là g m. Như v y n u nó s ch thì trư c, gi a, sau u s ch.

ng này ch m t chút
bên ngoài thôi, vô t i bên trong là b t u nh p nhúa, r i khi tr ra cũng nh p ch âu ph i s ch. Cái không s ch mà t i sao mình tham ? ó, như v y nghĩ t i nhơ
nh p mà b t b nh tham ăn.

ng th i ph i nghĩ tham ăn là g c c a kh vô thư ng. T i sao ? B i vì nu t vô kh i c thì t t c th c ăn m t h t, ch ngon có m y phút thôi. Nói m y phút là nhi u ó, ch còn th t ra m t mi ng ăn ngon ch có m y giây ng h . Cái ngon ó không th t, ch gi t m, qua r i m t. Nó là vô thư ng, vô thư ng thì có gì mà mình ph i tham ? Như v y nh quán th c ăn b t t nh, vô thư ng nên tr ư c b nh tham ăn.

N u ngư i b b nh tham ng , dùng thu c gì tr ? Tham ng là g c c a si mê, lư i bi ng. Nên mu n tr b nh này ph i l y cây roi tinh t n mà ánh nó. Nghĩa là khi nghe ti ng k ng ph i tr i d y li n, n u ch n ch là lư i bi ng. Ngư i như
v y r t x u h , không nên, ph i th c úng gi gi c tu t p. Do ó ph i thúc nó b ng roi tinh t n, kêu d y lo tu. Ch có tinh t n m i u i ư c con ma tham ng thôi.

ng th i trong nhà Ph t cũng d y l y thu c vô thư ng tr b nh tham ng . B i vì cu c
i chúng ta không lâu dài, vô thư ng, không oán nh ư c.

Bao nhiêu tu i m t, không ai bi t ư c. M t ngày qua t c tu i th gi m m t ph n.

Như v y n u ngày này trôi qua, ngày kia trôi qua thì i tu c a mình còn có giá tr gì ? Mu n s ng có ý nghĩa, chúng ta ph i nh i là vô thư ng, ngày nào còn s ng thì chúng ta c g ng tu ngày y.

Như trong kinh có câu: “Th nh t dĩ quá, m ng di c tùy gi m, như thi u th y ngư, tư h u hà l c.

i chúng ương c n tinh t n, như c u u nhiên.

n
ni m vô thư ng, th n v t phóng d t.” Nghĩa là ngày nay ã qua, m ng theo ó mà gi m, như cá c n nư c, không có gì vui h t.

i chúng c n ph i tinh t n tu, như
c u l a cháy u. Ch nh nghĩ vô thư ng, dè d t ch buông lung ! ó là dùng thu c quán vô thư ng thúc y mình. Nh th tr ư c b nh tham ng .

ó là nh ng phương thu c tr b nh tham.

Bây gi có ngư i b b nh sân n xin thu c, chúng ta s d y h tr b ng cách nào ? Trong nhà Ph t d y r t y , ngư i b nh sân ph i dùng thu c nh n nh c và t bi tr .

Mu n nh n nh c ph i làm sao ? Khi ngư i ta ch c mình n i t c lên, mu n nh n ư c h chúng ta ph i c câu này: “Nh n là khôn, nói là d i”, nh c i nh c l i ch ng m t ch c l n thì h t nói. H t nói thì tránh ư c l i sân h n. Vì khi n i nóng thì thư ng nói b y, làm kh ngư i ta. Nói b ng l i chưa ã thì t i tay chân.

Cho nên v a s a so n nói thì t nh c mình: “Nh n là khôn, nói là d i”, t t s nóng gi n chìm xu ng. Nhưng chìm xu ng ch chưa h t g c âu, lâu lâu nh l i cũng n i gi n n a. Nên ph i dùng quán t bi tr cho d t g c.

Quán t bi là thương t ngư i thân như cha m , anh em cho t i ngư i sơ
như nh ng k l và cu i cùng là ngư i thù, mình u thương h t. Ch ng nào
thương ư c ngư i thù thì không còn sân n a. ó là b ng t n g c.

Như v y m i m t b nh, chúng ta ph i dùng m t ho c hai pháp h tương tr thì b nh m i lành. B nh nào d y pháp y, tr ư c lành thì b nh nhân m i ư c an l c. Còn mình d y nhi u pháp nhưng ai mu n tu gì thì tu, ch mình không ch rõ pháp nào tr b nh y, thì vi c tu s không n nơi n ch n. ó là tôi nói i lư c v b n ph n c a m t ông th y thu c.

K ây tôi nói thêm, m t v gi ng sư còn ph i n m v ng hai y u t . Hai y u t y là gì ? M t là kh lý, hai là kh cơ. Khi gi ng ph i h p v i chánh pháp là kh lý, h p v i trình c a ngư i ương th i là kh cơ. Có khi chúng ta so n bài gi ng cao, nhưng t i ch gi ng th y toàn căn cơ th p thì chúng ta ph i h xu ng cho h p v i căn cơ c a h . Ngư c l i, n u mình so n bài th p mà t i ch gi ng th y toàn căn cơ cao, thì mình ph i nâng n i dung bài gi ng lên cho phù h p. Vì v y hai y u t kh lý, kh cơ là t i quan tr ng i v i m t gi ng sư. Gi ng sư mà không bi t i u này thì d th t b i. ó là i u quý v c n nh .

Khi nói n kh cơ thì ph i th y ư c hai ph n: m t là th i cơ, hai là căn cơ. Th i cơ t c là th i i m mình gi ng trong hoàn c nh xã h i như th nào, thích h p hay không ? Căn cơ là trình
ngư i nghe t i âu, ph i nói cho kh h p.

ư c v y m i g i là ngư i l ch lãm trong vi c gi ng d y. Nói th quý v th y
hoàn c nh là y u t c n thi t cho chúng ta nh n xét và ng d ng m t cách thích h p cho s tu hành.

V th i cơ, chúng ta c nhìn su t chi u dài l ch s Ph t giáo Vi t Nam, b t u t th k th th hai mãi t i bây gi g n hai mươi th k . Nhưng t th k th chín, th mư i là th i Vi t Nam giành c l p t tay ngư i Trung Hoa. Th i ó, Ph t giáo Vi t Nam ch y u là tu Thi n. Thi n theo hai h : H c a ngài Tỳ Ni a Lưu Chi và h c a ngài Vô Ngôn Thông. Hai h ó truy n sang Vi t Nam thì các nơi u l y Thi n làm n n t ng cho vi c tu hành. Nên các nhà sư giúp cho t nư c ư c c l p toàn là Thi n sư, như Thi n sư V n H nh, Thi n sư Khuông Vi t… Các Ngài m ang trách nhi m hư ng d n cho tri u ình s ng và tr nư c h p v i o lý.

n hai tông phái Lâm T và Tào
ng t Trung Hoa truy n sang

Vi t Nam vào th k th 18, 19 cũng tu Thi n. Như v y t trư c mãi cho n th k 19, Ph t giáo Vi t Nam g n như là Ph t giáo tu Thi n.

Nhưng t i th i Pháp thu c, trong th k 20 thì không tìm ra ư c ngư i tu Thi n. T i sao như v y ? i u ó cũng d hi u thôi. B i vì cu i th k 20 là th k chúng ta b Pháp cai tr , n n c l p c a x s không còn. N u còn ch n kín nơi m t s ngư i làm cách m ng. Vì v y a s u th t v ng khi th y mình b làm tôi òi, nô l . Mà ã nô l thì tu Thi n không th thích h p ư c. Cho nên t ó tr v sau các b c Tôn túc ã khéo léo, chuy n t pháp Thi n qua pháp T nh .

Như v y pháp tu T nh lúc ó tương ng v i hoàn c nh t nư c b Pháp cai tr . B i vì b n thân ngư i dân không có gì vui, mà luôn c m th y mình b nô l nên bu n chán. T ng kinh Di à th y cõi C c L c Tây phương r t vui p, nên ai cũng mong m i ư c s ng trong c nh an l c ó c . Vì v y pháp môn ni m Ph t c u vãng sanh thích h p v i hoàn c nh lúc ó. Các Ngài d y tu T nh u ư c m i ngư i hư ng ng tu theo. Lý do y r t rõ ràng.

Nhưng t i ngày nay, t nư c ã hoàn toàn c l p, chúng ta th y tu Thi n thích h p tr l i. Quý v
ng nghĩ tôi tu Thi n nên ch quan cho r ng Thi n là hay hơn c . Tôi nh c l i cho quý v nh , nhà nư c hi n gi luôn nh c nh toàn dân ph i xây d ng l i n n văn hóa mang b n s c dân t c c a mình. Mu n cho văn hóa Vi t Nam th hi n y b n s c dân t c thì Ph t giáo chúng ta ph i làm sao ?

N u chúng ta gi như ngày xưa, t i thì T nh ni m Ph t t ng kinh Di à, khuya thì trì chú Lăng Nghiêm. Như v y có thích h p v i b n s c dân t c không ? Vì t ng kinh Di à b ng ch Hán r i trì chú b ng ch Ph n. Hai ngôn ng ó ngư i Vi t Nam nghe không ai hi u c .

Như v y ngư i Vi t Nam tu và d y cho Ph t t mình tu mà không ai hi u gì h t, th là sao ? i u ó h t s c vô lý. N u chúng ta mu n thích ng, hài hòa gi a i v i o thì ph i có pháp tu thích h p v i hoàn c nh xã h i hi n t i. Nh t là gi ng sư i âu cũng nói, cũng ch cho ngư i ta cái gì úng, cái gì sai, cái gì h p, cái gì không h p v.v... mà b n thân chúng ta thì không có ư ng l i tu thích h p.

Như bây gi chúng ta tu hay d y ngư i tu, mà pháp môn y không thích ng v i b n s c dân t c, tinh th n dân t c hay văn hóa dân t c thì ó là không h p th i r i. Cho nên thay vì t ng hai th i T nh và trì chú Lăng Nghiêm, chúng tôi ch d y Ph t t t ng sám h i sáu căn c a vua Tr n Thái Tông so n. Như v y có ph i g n v i dân t c hơn không ? Vì ó là nghi th c c a ngư i Vi t Nam so n.

M t bài sám h i mang tính ch t hoàn toàn c a ngư i Vi t Nam. Còn các bài sám h i khác, văn tuy hay nhưng là c a ngư i Trung Hoa so n ra, làm sao g n gũi v i ngư i Vi t Nam ư c.

K ó, chúng tôi ch trương khôi ph c Thi n tông i Tr n. Năm ra B c,
tôi ư c Vi n Hán Nôm m i nói chuy n ba bu i. Trong ba bu i nói chuy n y, quý v có t m t câu h i: N u nói Thi n Vi t Nam thì ph i có nh ng nét khác Thi n Trung Qu c, Thi n Nh t B n, Thi n n

… Như v y thì th nào là ch
c thù c a Thi n Vi t Nam ?

ây, tôi xin i xa m t chút cho quý v hi u rõ. Ngày nay chúng ta nghe g i Ph t giáo Vi t Nam, trong ó Ph t giáo là chung còn Vi t Nam là riêng. Ph t giáo là chung, g c ó không sai nhưng ng n có sai bi t chút ít, i u này không th tránh kh i. Như v y Ph t giáo Vi t Nam v i Ph t giáo Trung Hoa, Ph t giáo Nh t B n, Ph t giáo Thái Lan v.v... m i nơi ương nhiên ph i có nét riêng khác. G c o lý thì không hai nhưng ng d ng tu hành cho phù h p v i t ng dân t c thì có sai bi t. Cho nên câu h i Thi n tông Vi t Nam so v i Thi n Nh t B n, Trung Hoa, n
sai bi t ch nào, không ph i là v n ơn gi n.

Trong ph m vi bài này, tôi không th nói y h t ư c, nên ch tóm lư c cho quý v có khái ni m thôi.

c thù Ph t giáo Thi n tông n
là lý lu n r t
siêu thoát, r t tinh vi. Còn Trung Qu c, h luôn quan ni m và t hào mình là m t nư c n m gi a th gi i nên có n n văn hóa c xưa nh t tr n gian. Cho nên Thi n tông Trung Qu c, nh t là cu i i ư ng sang i T ng, có nh ng bi n ch , sáng t o m t cách c bi t. Như n
thì lý lu n khúc chi t, còn Trung Qu c thì

Thi n ư c th hi n b ng ánh, b ng hét v.v... Chúng ta nghe T Hoàng Bá hay ánh, T Lâm T hay hét cho t i ngài
c Sơn thì ăn g y v.v... là nh ng i m c
bi t c a Thi n Trung Qu c.

Thi n tông Nh t B n thì sao ? Không ánh, không hét như Trung Qu c mà Nh t B n n ng v ngh thu t. Cho nên Ph t giáo ây u bi n thành ngh thu t h t, như ngh thu t b n cung, ngh thu t ánh ki m, ngh thu t ánh võ. Vì v y v võ thì g i là Nhu o, v ki m g i là Ki m o, v trà g i là Trà o.

ó là nh ng sai bi t c a Thi n tông n

, Trung Hoa, Nh t B n. Còn

Vi t Nam chúng ta thì sao, có gì c bi t ?

Thi n t i Vi t Nam là m t nư c như c ti u, cho nên lúc nào cũng có tính ch t khiêm như ng. Nhưng ngư i ã lãnh h i ư c Thi n thì có c m h ng c bi t. B i có c m h ng c ng v i b n tính ngư i Vi t Nam thông minh t nh , nên Thi n Vi t Nam tr thành thi v . Quý v c l i s c a Thi n sư Vi t Nam, s th y a s các Ngài thích nói k , nói thi ch không ánh, không hét.

Như tôi ã nói, ch trương c a chúng tôi là khôi ph c Thi n tông i Tr n.

N u nói theo s Ph t giáo c a dân t c ta thì t th k th 6 th 7 có Thi n Tỳ Ni a Lưu Chi. Ngài Tỳ Ni a Lưu Chi là ngư i n truy n Thi n sang Vi t Nam.

T i th k th 8 th 9 có Thi n c a ngài Vô Ngôn Thông là ngư i Hoa truy n sang nư c ta.

n th k 12, 13 t c
i nhà Tr n, thì vua Tr n Nhân Tông i tu
l p ra h phái Trúc Lâm Yên T , Ngài là Sơ T .

Ngài ã thu nh t tinh hoa nh ng h Thi n trư c k t t l i thành Thi n Vi t Nam, l y tên là Thi n Trúc Lâm Yên T . Như v y Sơ T dòng thi n này là ngư i Vi t Nam, m t ông vua Vi t Nam. Nói t i khôi ph c Thi n tông i Tr n, t c là khôi ph c Thi n tông Vi t Nam. Dòng Thi n này r t g n gũi v i chúng ta, vì nó mang tính dân t c, mang b n s c Vi t Nam. ó là ý nghĩa tôi nói khôi ph c Thi n tông Vi t Nam.

Thêm m t v n n a trên phương di n th i cơ. Như khi tôi l p Thi n vi n Thư ng Chi u cho Tăng Ni tu, ng th i tôi cũng l p Tu Tĩnh ư ng h t thu c mi n phí cho dân. B i vì theo hoàn c nh riêng bi t c a m i a phương mà chúng ta có nh ng phương ti n giáo hóa khác nhau. Thư ng Chi u chung quanh là dân nghèo, chúng tôi l p Tu Tĩnh ư ng v a tu, v a giúp ng bào. ó là vi c thích h p v i hoàn c nh nơi ây, nên ư c m i ngư i hư ng ng. Vì th vi c giáo hóa s có nhi u thu n l i.

n khi l p Thi n vi n Trúc Lâm, tôi không m Tu Tĩnh ư ng n a mà t o c nh quan p cho khách du l ch n vi ng. Như v y tùy i u ki n m i nơi mà tôi làm vi c này hay vi c n . ch dân nghèo c n thu c men thì có Tu Tĩnh ư ng. Còn à L t là thành ph du l ch, c n thu hút ư c khách du l ch thì dân ó m i có phương ti n s ng. Như v y chúng ta t o duyên ngư i ta t i ông, dân ó m i có phương ti n làm ăn sinh s ng. ây cũng là cách giúp cho dân nơi này. Thành ra tùy th i, tùy căn cơ mà chúng ta có nh ng vi c làm khác nhau.

C t làm sao cho thích ng v i hoàn c nh c a xã h i hi n t i, v a l i o v a ích i.

ó là tôi nói i khái chúng ta th y ngư i truy n o, giáo hóa ph i bi t th i bi t cơ, ng d ng cho thích h p. Như Ph t d y tùy hoàn c nh, vua chúa Ngài nói khác, dân dã Ngài nói khác, làm sao cho ngư i nghe thu nh t ư c k t qu t t.

Như v y vi c giáo hóa m i em l i ích l i cho m i ngư i.

Như th i hi n t i này và tương lai mai sau, chúng ta th y truy n bá T nh là thích h p hay truy n bá Thi n thích h p ? ó là v n tôi mu n t ra cho t t c huynh nhìn k , xét k . Nói th tôi ph i i xa hơn m t chút.

Thu còn nh , tôi bi t nư c Vi t Nam ch có m t trư ng i h c Y Khoa
t Hà N i. Mi n Trung không có trư ng h c công l p. Mi n Nam, Sài Gòn ch có trư ng Pétrus Ký (nam) v i trư ng Gia Long (n ). Các T nh thì M Tho có trư ng trung h c Nguy n ình Chi u, C n Thơ có trư ng trung h c Ba S c. t i Huy n, ngày xưa g i là Qu n ch có trư ng Ti u h c t l p Năm t i l p Nh t (bây gi g i là l p M t t i l p Năm). Xã ch có trư ng d y t l p M t t i l p Ba thôi, không có hơn n a. Ngoài ra t t c trư ng tư th c thì do nhà dòng l p ra, ch nhà nư c ch có m y trư ng thôi. Như v y dân trí c a mình th i xưa như th nào ? Có th nói h u h t t i 90% ngư i d t ho c ch ư c g i là bi t ch , còn trí th c có 10% thôi. Mà 10% trí th c ó, a s h c các trư ng dòng, trư ng c a m y Ma sơ. Như v y gi i trí th c nghiêng v Công giáo, còn Ph t giáo ch ng có bao nhiêu.

Trong hoàn c nh như th , n u o Ph t không d y tu T nh thì âu ai
hi u gì v Ph t pháp mà tu. Cho nên ch có pháp môn T nh là thích h p trong th i ó. Nhưng t i th i này, quý v nhìn l i xem nư c ta có bao nhiêu trư ng i
h c ? T B c chí Nam có r t nhi u trư ng
i h c. m i T nh cũng có
i h c
ho c hai ba T nh có m t trư ng
i h c. T i Th ô Hà N i có ba, b n trư ng
i
h c r i Thành ph H Chí Minh cũng nhi u trư ng i h c. Các trư ng Trung
h c thì t i Xã cũng có n a.

Như v y con em chúng ta mai kia s d t như mình h i trư c hay là gi i hơn, trí tu hơn ? N u d t hơn thì mình d y pháp ơn gi n nó m i hi u, m i tu ư c.

Còn n u thông minh hơn, gi i hơn mình thì d y như v y nó không ch p nh n âu.

Chúng ta ph i th y ư c i u ó.

Tôi nói hơi xa m t chút, như năm tôi sang Pháp g n cu i mùa hè. V a t i Paris, th y Nh t H nh i n tho i m i tôi xu ng nói chuy n làng H ng. Khi xu ng, l p h c hè c a th y s p mãn, s ngư i ngo i qu c tham d n hai ngàn m y trăm ngư i. Hôm ó th y m i tôi gi ng. Tôi cư i nói:

- Tôi ch bi t ti ng Vi t Nam thôi, th y b t tôi gi ng cho ngư i ngo i qu c, làm sao tôi gi ng ư c.

Th y b o r ng:

- Th y ng ng i, c gi ng. N u ngư i nói ti ng Pháp h s ng i m t c m, ngư i nói ti ng Anh ng i m t c m. M i ngư i có mang s n ng nghe, th y gi ng b ng ti ng Vi t, dư i ó có ngư i d ch ra ngay cho t ng nhóm c a h . T t c u ư c nghe rõ ràng, th y không ph i s .

Thành ra tôi nói t i âu ngư i ta nghe t i ó, ch không có ki u nói m t câu, r i ng i ch thông d ch viên d ch, xong m i nói câu n a. Gi ng ki u ó thì bu n ch t.

Hôm ó tôi gi ng v tài Ph t giáo Vi t Nam. Tôi cao tinh th n c a ngư i ph n Vi t Nam, nh t là ngư i ph n Ph t giáo. Vì Ph t giáo Vi t Nam t B c chí Nam g n như 80% chùa u th c Quan Âm. Ho c th trong chùa ho c th l thiên. Như v y Vi t Nam r t tôn tr ng phái n , vì c tính t t c a ngư i n là nh n nh c và t bi. Tôi k chùa ngoài B c, chùa nào cũng có th ông thi n, ông ác. Ông thi n th thì ph i, sao l i th ông ác ?

Nhân ó, tôi m i gi i thích r ng Vi t Nam s tu hành luôn luôn có hai m t; m t m t thì giúp khuy n khích ti n lên, còn m t m t thì ph i răn e d a n t cho ngư i ta s . V i ngư i hi n lành thì khuy n khích giúp cho h ti n, v i ngư i hung d ph i răn e d a n t cho h b thói x u. C hai m t u là B -tát h t.

Nói th ngư i ngo i qu c th y ư c cái hay c a Ph t giáo Vi t Nam.

Gi i trí th c Tây phương mu n tu Thi n, ham tu Thi n; còn gi i trí th c Vi t Nam có mu n tu Thi n không ? Cũng mu n tu Thi n. Thi n l i là s trư ng c a Ph t giáo Vi t Nam t thu t tiên c a chúng ta. V y mà chúng ta không khai thác s trư ng c a mình, nó chìm vào quên lãng thì như v y mình có l i không ?

Chính vì l ó mà tôi ch trương khôi ph c Thi n tông Vi t Nam. Khi tôi ch trương làm vi c này, ít ai vui v ch p nh n. Nhưng vì tôi th y cơ duyên c a Ph t giáo n lúc ph i như v y, không th khác hơn ư c. B i vì trong th i i ngày nay, ch có tu Thi n là thích ng v i ngư i trí th c trong cũng như ngoài nư c.

Ngày xưa ông bà chúng ta ít h c, cho nên d y nh ng gì cao xa không hi u, bu c lòng ph i d y tu T nh . Các Ngài b o c ni m Ph t i, ni m r i Ph t s ón v bên ó sung sư ng l m, không như ây. Do d hi u nên d ch p nh n, vì v y ngư i th i ó hoan h tu theo. Nhưng bây gi con cháu chúng ta khôn hơn chúng ta nhi u. Nó lý lu n và h p th n n văn minh c a khoa h c hi n i, mà ã khoa h c thì ph i th c t , ph i ư c ch ng minh c th , ch không nói suông ư c.

Thí d như khi ra B c, tôi th y các chùa vi t s b ng ch Hán r i i trên u Ph t t , cúng vái. Tôi t câu h i, không bi t
c Ph t ngư i Tàu hay ngư i
n ? N u Ph t ngư i n mà vi t ch Hán, thì ph i có thư ký d ch ra Ph t m i hi u ư c ch . Còn n u Ph t có tha tâm thông, bi t
h t t t c các ti ng thì mình c
lòng thành vi t ch Vi t, Ngài c s hi u và s thông c m ngay, c c kh gì ph i vi t ch Hán cho khó khăn v y. Chuy n ó th t làm sao âu !

Như v y mai chi u con em mình có ch u tin, ch u nghe, ch u làm nh ng i u như v y không ? ó là nh ng vi c mà ngư i tu sĩ Ph t giáo chúng ta, nh t là quý v gi ng sư ph i am hi u, ph i phân nh cho rõ ràng, chín ch n. Cái gì thích h p v i hoàn c nh, thích h p v i th i i, thích h p v i căn cơ c a chúng sanh thì mình khuy n khích, mình ph bi n. Còn cái gì không thích h p thì mình ph i gác qua, ph i xét nét và gi i thích cho m i ngư i cùng hi u k càng. N u không như
th vô tình mình làm cho Ph t giáo ngày càng b quên lãng, càng b ch i b . ây là i u mà tôi th y c n ph i nói cho t t c hi u, thông c m.

G n ây Vi t Nam chúng ta, ngư i ngo i qu c t i xin t p tu Thi n vi n khá nhi u. Như v y h sang Vi t Nam và mu n nghiên c u Thi n, mu n tu Thi n thì nơi nào d y Thi n h m i t i, còn không d y Thi n h s không t i. ó là i u dĩ nhiên thôi. Nên pháp môn ư c nhi u ngư i ương th i trông c y, mong ch mà mình không bi t, không d y cho h tu thì th t là u ng.

H i tôi còn d y t i V n H nh, có d m t bu i h i th o.

n gi ngh gi i
lao, có m t Giáo sư d y trư ng
i h c T ng H p n g n than v i tôi: “Thưa th y, tôi ang g p m t v n nan gi i”. Tôi h i: “Giáo sư g p v n gì nan gi i quá v y ?” Ông m i k : Ông là Giáo sư trư ng
i h c T ng H p, là trư ng khoa

Văn. M i ây, bên
c v a g i thư m i ông qua d h i th o v Ph t giáo i

Tr n. Ông nói: “Thưa th y, tôi chưa nghiên c u gì v v n này c ”.

Quý v th y rõ ràng ngư i Tây phương mà còn chú ý t i Ph t giáo i Tr n c a chúng ta như v y. Trong khi ó ngư i Vi t Nam l i h t s c lơ là, không ý t i gì c . Nh t là gi i tu sĩ, không c n bi t Ph t giáo nư c nhà như th nào, có nh ng i m gì c bi t. Như v y chúng ta có áng trách không ? N u ra ngo i qu c, b ngư i ta h i Ph t giáo
i Tr n như th nào, nh ng gì ưu, nh ng gì khuy t mình u không bi t, có ph i x u h không?

Cho nên là gi ng sư thì quý v ph i nghiên c u, ph i hi u cho rõ tương lai Ph t giáo c a chúng ta như th nào, nên truy n giáo làm sao cho thích ng, cho phù h p th i i. Có v y m i mong n i n m ư c m ng m ch c a Ph t pháp.

B ng không, chính là chúng ta t làm cho o pháp i vào suy vi v y.

Mong r ng quý v gi ng sư c g ng tìm hi u nghiên c u cho k , gi ng d y cho m i ngư i bi t b nh, bi t thu c tr . Tôi xin nh c l i l n n a, chúng ta là ngư i qu ng cáo o Ph t hay là ông th y thu c nh , t tôn c a Vua th y thu c ? Quý v ch u làm gì ? Ch u làm qu ng cáo hay ch u làm th y thu c con ?

N u là th y thu c con thì ph i h c thu c, h c cách tr b nh y như cha mình, làm sao cho m i ngư i ư c lành b nh. ó m i úng là con Vua th y thu c.

Tôi hy v ng bu i nói chuy n hôm nay s em l i nhi u l i ích cho t t c quý v , trên bư c ư ng tu o cũng như hành o c a mình.

CH G P G VÀ CH KHÔNG G P G GI A

THI N TÔNG VÀ T NH

TÔNG

Gi ng t i chùa Tam B o - Hà Tiên 1999.

Hôm nay, tôi s nói tài: “Ch g p g và ch không g p g gi a Thi n Tông và T nh

Tông”.

Ph t giáo Vi t Nam chúng ta có chia ra nhi u tông phái, nhưng xét k thì có ba tông chính: Thi n Tông, T nh

Tông và M t Tông. Song g n m t trăm năm
nay Thi n Tông dư ng như ít ai bi t n mà ch bi t T nh thôi. Chúng tôi th y
s liên h gi a Thi n và T nh r t quan tr ng, nên mu n gi i thích cho quý Ph t t bi t rõ i m nào Thi n Tông hòa h p ư c v i T nh

, i m nào Thi n Tông
cách bi t v i T nh

. Quý Ph t t nghe bi t, không còn nghi ng trên ư ng tu.

ó là ý nghĩa bu i nói chuy n hôm nay.

Trư c h t tôi nói ch không g p g gi a Thi n và T nh.

i m th nh t, như chúng ta ã bi t, tu T nh
thì luôn luôn l y ni m tin
làm trên, nên ngư i tu T nh
ph i có Tín-H nh-Nguy n. Tín là lòng tin. Tin
ch c có cõi C c L c, tin ch c mình ni m Ph t s ư c Ph t ón v C c L c. T
tin ch c, m i kh i hành t c c g ng ni m Ph t, g i là h nh. Ni m Ph t r i, ph i phát nguy n sanh v cõi C c L c. Như v y m i

Tín-H nh-Nguy n, trong ó
lòng tin là bư c u trên ư ng tu.

Ngư c l i, Thi n Tông không l y lòng tin, mà l y trí tu làm bư c u. Trí tu thì gi n tr ch, phân bi t; còn lòng tin thì kh ng nh như v y, c tin r i làm thôi, thành ra hai bên khác nhau. Tu theo Thi n Tông, mu n bư c vào c a Thi n ph i i t c a Không. C a Không chính là trí tu Bát-nhã. T trí tu Bát-nhã, nh n nh hi u th u ư c s th t c a muôn pháp trên th gian, không b l m mê cho gi là th t. Các pháp ch là tư ng duyên h p t m b hư d i, bi t như v y, chúng ta không còn g p khó khăn trong s tu hành, tâm yên l ng, thanh t nh. Rõ ràng ngư i tu Thi n, mu n cho tâm thanh t nh ph i dùng trí tu quán chi u th u su t, hi u rõ không b l m l n, nh th không c ch p, không vư ng k t, cho nên tâm r ng rang nh nhàng. ó là bư c u c a ngư i i vào o.

i m th hai, T nh

Tông tu nguy n sanh v cõi C c L c. Có v nào tu T nh
mà không c u sanh v C c L c âu. Ai cũng ni m Ph t khi lâm chung ư c
c Ph t ón v C c L c. Trong kinh nói C c L c phương Tây cách cõi Ta-bà này mư i muôn c th gi i. Th t là xa. B i v y, n u Ph t không ón thì không bi t ư ng âu mà i. Như chúng ta hi n gi , mu n qua Nh t qua Pháp hay qua M , n u ngư i chưa t ng i thì ph i có thân nhân bên ó ón rư c m i dám i. Hu ng là cõi C c L c cách cõi Ta-bà này t i mư i muôn c th gi i thì làm sao mà chúng ta dám i ! Do ó ph i ni m Ph t và nguy n Ph t ón ti p chúng ta, khi nh m m t ư c v cõi C c L c. Như v y, tu T nh t c là chúng ta phóng ra
ngoài, nh m hư ng Tây phương, nh m cõi C c L c, ư c sanh qua ó.

Còn Thi n Tông d y chúng ta tu quán sát l i n i tâm c a chính mình. V
ph n n i tâm, nhà Ph t phân nhi u lo i. Theo Duy Th c h c, chúng ta có nh ng tâm vương, tâm s . Trong tâm s , l i có tâm s thi n, tâm s ác v.v… nhưng ngư i tu Thi n không phân bi t như v y, ch th y trong tâm ni m c a chúng ta, có nh ng tâm mà lâu nay chúng ta ng là tâm mình, nhưng th t ra không ph i.

Như quý Ph t t khi suy nghĩ, tính toán vi c gì thư ng cho tâm suy nghĩ
tính toán ó là tâm c a tôi. N u nó là tâm c a tôi thì nh ng phút giây không suy nghĩ, không tính toán, tôi còn hay tôi m t ? N u nó là tôi, thì khi nó không hi n tôi cũng ph i m t luôn. Nhưng th t ra khi không suy nghĩ, không tính toán tôi cũng hi n ti n. Do ó n u cho tâm suy nghĩ tính toán là tôi, là m t l m l n r t l n. Song t t c chúng ta a s u l m như v y.

Ngư i tu Thi n bi t rõ tâm suy nghĩ tính toán ó không ph i th t mình nên nó l ng xu ng, tìm cho ra cái mình chân th t.

nó yên l ng t c là dùng
phương pháp nh tâm. Vì v y g i là thi n nh. L ng v ng tâm r i, chúng ta nh n ra ư c tâm chân th t c a chính mình, ó là m c ích c a ngư i tu Thi n. Như
v y ngư i tu Thi n nhìn l i n i tâm mình ch không c n hư ng ra bên ngoài, còn ngư i tu T nh
thì trông v cõi C c L c bên ngoài, do ó không gi ng nhau.

i m th ba, ngư i tu Thi n c t ph i làm sao cho hi n i, bao nhiêu th phi n não nghi p chư ng s ch. Tâm phi n não nghi p chư ng s ch r i thì th chân th t s n có hi n ra, ó là Ni t-bàn, ó là Ph t tánh. Còn T nh

, g n ây có nhi u
v cho r ng tu T nh
r t d , ch c n ni m Ph t mư i câu thì Ph t ón v C c L c li n. Dù k t o nghi p ác, tr m c p nhưng ni m mư i câu, cũng ư c Ph t ón v C c L c, b i vì h nghĩ “ i nghi p vãng sanh”, t c là mang nghi p v n sanh v bên ó, không c n i thanh t nh m i ư c vãng sanh. Ngư i tu Thi n không ch p nh n như v y. C c L c là cõi thanh t nh c a Ph t mà mang nghi p x u ác ô u , thì ai mà ch p nh n cho vào. Như v y nói i nghi p vãng sanh là chuy n không th ch p nh n ư c.

Thí d chúng ta nuôi con chó, nó b gh l , ta nghĩ t i nuôi dư i t nên nó b gh , bây gi em lên trên l u ch c nó s h t gh nhưng không ph i. dư i t hay trên l u, chưa tr ư c h t gh thì nó cũng b nh như nhau. Gh l ng a ngáy là d cho cái nghi p, n u chưa lành thì dù có em i âu, ch p hơn t t hơn cũng không tránh kh i. Mu n cho nó kh i ph i làm sao ? Chúng ta nuôi nó dư i t mà bi t tìm thu c tr cho nó h t, nó lành thì dư i t hay trên l u gì cũng m nh c .

Cũng như v y, n u cho r ng Ta-bà chúng sanh mê mu i t o nghi p, v C c L c h t t o nghi p thì chuy n y chưa ch c. M t bên d y mu n vào ch thanh t nh thì ph i s ch h t nghi p chư ng, còn m t bên nói mang nghi p chư ng n cõi thanh t nh r i s s ch sau. Như v y hai ch trương không gi ng nhau. ó là nh ng i m Thi n Tông và T nh

Tông không g p g nhau ư c.

K n, tôi nói ch Thi n Tông và T nh

Tông g p nhau.

i m th nh t, v T nh
trong kinh A Di à có m t o n nói r ng ngư i
thi n nam tín n nào ni m Ph t t m t ngày, hai ngày, ba ngày… cho n b y ngày nh t tâm b t lo n thì khi lâm chung ư c th y Ph t và Thánh chúng hi n trư c m t. Như v y ni m Ph t ư c nh t tâm b t lo n t i a là b y ngày, ho c sáu ngày, ho c năm ngày ho c b n ngày, ho c ba ngày cho n cu i cùng là m t ngày thôi thì nh m m t cũng th y Ph t và B -tát hi n trư c. Chúng ta nghe d quá ph i không ?

Tôi
c trong A-hàm, (Kinh A-hàm d y tu Thi n theo nguyên th y) bài kinh T ni m x Ph t d y, n u ngư i nào tu quán T ni m x t m t ngày, hai ngày, ba ngày, cho
n b y ngày tâm không r i T ni m x , thì ngư i ó khi nh m m t ch ng t i thi u là sơ qu Tu- à-hoàn, nh qu Tư- à-hàm, tam qu A-na-hàm, t qu A-la-hán. Như v y ch quán T ni m x tr n v n b y ngày tâm không di chuy n, không d i
i, ngư i ó nh m m t ch ng qu A-la-hán. N u kém hơn ho c sáu ho c năm ngày thì ch ng qu A-na-hàm, b n ngày ho c ba ngày thì có th ch ng qu Tư- à-hàm. N u kém n a, ch m t ngày tâm không d i i thì ch ng qu Tu- à-hoàn. Tu- à-hoàn là b t thoái chuy n, còn b y i sanh
t nhưng ch i lên ch không i xu ng. V y, kinh A Di à và kinh T ni m x trong A-hàm nói không khác.

Th thì dù cho tu ni m Ph t, hay tu Thi n quán mà tâm chuyên chú an nh t m t ngày cho t i b y ngày thì nh t nh ngư i ó t ư c o qu . Tu T nh thì ư c th y Ph t còn tu Thi n thì ch ng t Sơ qu cho n T qu . Chúng ta th y tu có khó không ? Ph t h n ch có b y ngày thôi. C i c a chúng ta bao nhiêu ngày mà ch c n có b y ngày chuyên nh t không t p cho n dù m t ngày thôi, tinh chuyên như v y thì s t o qu . Nhưng sao không ai ch u hy sinh m t ngày, hai ngày cho n b y ngày, ho c ni m Ph t nh t tâm b t lo n, ho c chuyên tâm không di chuy n kh i T ni m x thì s ư c Ph t ón v C c l c hay ch ng t qu Thanh văn.

Bây gi quý v th ni m Ph t t sáu gi sáng hôm nay cho t i sáu gi sáng ngày mai, không có m t ni m th hai chen vô thì nh t nh ư c Ph t ón v Tây phương. Ngư i tu Thi n quán thân b t t nh, th là kh , tâm vô thư ng, pháp vô ngã; luôn luôn di chuy n trong b n phép quán ó không ni m nào chen vô, trong b y ngày ho c ít nh t m t ngày m t êm thì ch ng Tu- à-hoàn, nh t nh ti n lên Thánh qu , ch không lùi tr l i.

Như v y s tu hành d hay khó, có th làm ư c hay không ? Nhưng t i sao lâu nay chúng ta c tr t vu t hoài, leo lên tu t xu ng. Là vì s c nh tâm c a chúng ta y u, nên ang nghĩ vi c này thì không bao lâu th khác chen vô m t.

Như quý v ang l n chu i ni m Ph t ư c năm ba câu, b ng có ni m khác chen vô. C th , l p i, l p l i không bi t ch ng nào xong. Nh ngư i thì bóng ngư i hi n, nh chùa thì bóng chùa hi n, nh huynh thì bóng huynh hi n.

Ph t b o ch có b y ngày mà không ai làm ư c dù m t ngày, như v y có d không ?

Rõ ràng tu T nh
hay tu Thi n gì cũng v y, n u chúng ta quy t tâm xem như ch t trong câu ni m Ph t, ch t trong quán T ni m x thì u thành công như
nhau.

So sánh hai quy n kinh trên, chúng ta th y không có gì xa l , ch phương ti n tu khác. M t bên d y quán T ni m x , m t bên d y chăm ch câu ni m Ph t.

Thi n sư Tri u Châu nói: “Ngư i nào tâm thanh t nh trong b y ngày, n u không ch ng qu xin ch t u lão tăng”. Ngài cương quy t như v y. T Ph t cho t i chư

T , các v Thi n sư u nói như v y. Chúng ta hy sinh c i tu hành, làm vi c l i ích cho m i ngư i, mà b ra m t ngày không ư c. Sao d v y !

û th gian, ngư i l n tu i r nh r i có th ánh t s c bu i này t i bu i kia không th y m t m i, còn ng i chăm ch ni m Ph t ho c quán T ni m x m t ngày thôi thì làm không n i. Qua ó th y con ư ng ti n lên r t khó i, mà con ư ng tu t xu ng l i r t d làm. Ng i ánh c thì bàn này thua, hy v ng bàn kia th ng, c như v y mà n i ti p không ng ng. Còn ng i nhìn chăm chăm l i mình thì lâu lâu vi c gì ó chen vô làm gián o n công phu. Su t ngày t p ni m c chen vô, r t cu c không ch ng ư c gì h t. N u gi
ng cho ni m khác xen l n vào
thì d ch ng l m. Bây gi ng nói m t ngày mà ch c n trong m t ti ng ng h ng i thi n, óng kín c a bên trong, không cho chú v ng tư ng nào chen vô ư c không ? Th y như d vì nó trong t m tay c a mình nhưng làm m i bi t khó.

Ni m Ph t cũng v y, ch m t trăm l tám h t thôi. L n m i h t chu i ni m m t câu danh hi u Ph t, không cho ni m khác xen vô, ni m h t m t trăm l tám h t, nhi u l m ch ng năm phút ch gì mà cũng không làm ư c. Cho t i gi t ng kinh, v a chuông v a mõ v a l i kinh mà không bi t h i nào, bà con âu cũng chen vô, không cho mình yên.

Như v y m i th y s tu r t d mà cũng r t khó. R t d vì th i gian không c n nhi u. R t khó vì tán tâm không làm ư c.

th y r ng trên ư ng tu, vi c
làm ch tâm mình là v n h t s c h tr ng. Làm ch mư i ngư i, hai mươi ngư i d hơn làm ch tâm mình. Ví như ông ch s , hay ch xí nghi p qu n lý m y ch c nhân viên, b o h làm vi c này vi c kia thì d mà b o nhìn l i tâm mình thì làm không ư c.

N u làm úng ư c như l i Ph t d y thì có l chúng sanh thành Ph t nhi u l m r i. Nhưng vì k tr m l n vào phá hoài làm cho ta r i r m m t h t công phu.

Nên Ph t b o i u khi n ư c mình là m t vi c làm r t khó. Tu chính là ph i i u khi n ư c mình.

i v i ngư i khác, vì th l c c a mình, vì quy n l i c a ngư i, nên ngư i ta ph i nghe mình, tuân theo mình. Còn i v i chính mình, không có quy n l i, không có th l c gì c , ni m trư c b o ph i làm cái này, nhưng ni m sau n y ra cái khác, ch y tán lo n h t.

Vì v y nói t i vi c tu tư ng như d , c m xâu chu i l n có gì khó ? Nhưng n u l n chu i l n chu i thì ai làm cũng ư c, còn l n chu i ni m Ph t nh t tâm thì th t khó làm. Ng i thi n n a gi , m t gi thì ai cũng ng i ư c, mà ng i m t gi không có v ng tư ng d y ng, thì chuy n ó khó có ngư i làm ư c.

Trên phương di n hình tư ng c th c a thân, c a c nh s p t r t d . Còn tâm không hình tư ng, không ch nơi, c b h là v ng tư ng nó nh y ra phá công phu c a chúng ta. Vì v y ngư i tu năm này tháng n d n h t công phu c g ng gìn gi tâm không tr ng h , như canh ch ng m y a tr m không cho nó chen vào, như v y mư i năm, hai mươi năm còn chưa th ư c, hu ng là xem thư ng. Tu là canh ch ng v ng tư ng. Nhi u ngư i nói v ng tư ng thì c cho nó nghĩ, ch vi c gì ph i canh ch ng. Nó là tâm mình thì c nó nghĩ ã r i thôi.

Quý v chưa tu nên nói v y, ch có tu s th y.

Lâu nay chúng ta l m l n ng v ng tư ng là tâm mình. Vì ng là tâm mình, nên u i theo d c l c th gian r i t o nghi p i trong sanh t luân h i, i này
ki p n liên miên. Do nó là ch t o nghi p nên nó có s c m nh d n chúng ta i trong sanh t . D p ư c nó, t c là chúng ta làm ch ư c mình, không t o nghi p, h t s ràng bu c, t do t t i, thì sanh t làm gì lôi kéo ư c. Ph t g i ngư i này ã gi i thoát kh i sanh t .

Tôi thư ng h i:

- Chúng ta tu làm gì ?

-
gi i thoát sanh t .

- Cái gì d n mình i trong sanh t ?

- Nghi p d n chúng ta i trong sanh t .

- Cái gì t o nghi p ?

- Thân mi ng ý là ba ch t o nghi p.

Rõ ràng m c tiêu c a chúng ta là gi i thoát sanh t . V y ph i làm sao h t nghi p ? Thân n m dài, mi ng ng m câm ph i không ? Không ph i v y. Thân ho t ng mi ng nói năng g c t ý. Tuy nói thân kh u ý, nhưng th t ra ý nghĩ t t thì mi ng nói t t, thân làm t t; ý nghĩ x u thì mi ng nói x u, thân làm x u. Nói ba nhưng ý là g c ch ng.

Mu n h t nghi p, chúng ta ph i d t ni m c a ý. Mu n d t ý ni m thì u tiên chúng ta ph i bi t ý ni m là cái hư gi không th t. Lâu nay chúng ta kh ng nh, tôi nghĩ như v y t c ng m cho cái ý là th t. Bây gi bi t rõ nó hư o không th t, tìm cách d ng l ng không b nó tác oai tác quái n a.

Ngư i tu Thi n hay ni m Ph t cũng v y, ni m n nh t tâm thì ý không còn lo n ng. Tu Thi n ư c nh thì ý cũng l ng yên. Nhân t o nghi p không còn thì cái gì d n chúng ta i trong sanh t ?

Thân này do t i h p, khi ch t tr v t i. Chúng ta bi t thân s hư ho i, ý nghĩ cũng huy n o. Khi d ng ư c ý hư o r i thì còn có gì n a không ? Tu là nh n cho ra cái gì gi i thoát, ch thân ho i ý l ng r i, ch ng l m t h t sao ?

Cho nên tu là luy n l c thanh tâm. Ngay nơi tâm th c c a chúng ta cái gì th t, cái gì hư, bi t cái hư b , không theo nó thì cái th t hi n ra, ó g i là gi i thoát sanh t .

Cái chân th t y có nhi u tên g i như Ph t tánh, Chân như, B - , Ni t-bàn v.v… luôn s n trong ta. Song lâu nay chúng ta b chú “ý” này che ph i. Quý v th ng i chơi năm phút mà không có ý ni m nào d y lên xem. Nói ng i chơi, ch nh chuy n hôm qua hôm kia, không bao gi tâm r ng rang nên chúng ta b ý th c ph che mãi. Vì cái o gi ó c làm quay cu ng nên chúng ta không nh n ra ư c cái chân th t c a mình.

Vì v y ng i thi n nh tâm hư o, nh nh ng th quay cu ng ó l i.

nh ư c r i thì cái th t s hi n ra. Tu Thi n c t d ng nh ng ni m hư o c a ý th c. Ni m Ph t nh t tâm cũng d ng ni m hư o c a ý th c. M t bên th y B - Ni t-bàn, m t bên th y
c Ph t Di à t i ón. Vì ý nghĩa sâu kín m u nhi m như v y, chúng ta m i d ng công tu hành, ch n u t m thư ng thì tu làm gì.

Có thông hi u th u su t chúng ta m i th y vi c làm c a ngư i tu không ph i là hình th c cúng kính bên ngoài. Nó sâu th m bên trong. Khi làm ch ư c ý ni m lăng xăng c a mình r i, nh ng v ng tư ng l ng xu ng thì cái chân th t hi n ti n. S ng ư c v i cái chân th t ó là gi i thoát sanh t , i
i không bao gi
m t. Còn mang nghi p do ý t o ra thì m t thân này ch p thân kia, m t thân kia ch p thân n , sanh t không bi t bao gi cùng.

Vì v y trong kinh c Ph t nói, con ngư i sanh ra r i ch t i, i này qua i n , m i m t i khóc bao nhiêu nư c m t. N u gom h t nư c m t c a chúng sanh trong nhi u i nhi u ki p còn hơn nư c c a bi n c . Cái kh luân h i sanh t th t không cùng. M y ch c năm h t m t i. Trong m t i khóc bi t bao nhiêu l n. H i l t lòng m ã khóc r i, cho t i già s p ch t cũng khóc n a, thành m t chu i dài c khóc và khóc.

n khi m t thân này, tìm l i thân khác ti p t c khóc n a. Còn nghi p d n là còn kh au. Vì v y mu n gi i thoát sanh t ph i d ng h t nghi p. Mu n d ng nghi p ph i d ng t trong ý, vì nó là ng cơ ch y u t o
nghi p.

T i sao chúng ta ph i ng i thi n hai ba ti ng ng h , chân au tê cóng mà cũng ráng ng i ? Ng i là trư c hàng ph c thân, làm ch thân r i k ó hàng ph c ý. Mu n làm ch ý ph i có th i gian dài, vì n u ng i năm ba phút hay n a gi , tâm m i v a hơi yên thì h t gi . Nên ng i m t ti ng hai ti ng có th i gian dài, chúng ta m i th y rõ ý th c còn s c m nh hay ã y u r i.

Trong các Thi n vi n tôi b t ng i thi n t i hai ti ng ng h . Có nhi u
ngư i lúc u hăng hái n xin t p tu, ư c vài hôm xin rút lui vì theo không n i.

Tôi ch trương như v y không ph i hành h thân m t cách vô ích. B i vì có hai lý do:

M t, n u chúng ta không làm ch ư c thân này thì chúng ta b l thu c nó.

Nên au thì ch u au, ph i th ng nó m i có th vư t qua. Chúng ta ai cũng bi t gi phút t t th là gi phút au kh nh t, n u không có s c làm ch thân thì không sao an n trong lúc lâm chung. Làm ch ư c thân thì gi phút ó chúng ta m i nh t nh ra i. B ng không thì lúc ó r i lo n, th y cái gì ch p cái y, th t nguy kh n.

Nên trư c ph i làm ch thân.

Hai, là ph i làm ch ư c ý. Ý th c r t linh ho t, d phóng ra bên ngoài.

N u không dùng phương ti n i u ph c thì s khó nh tâm l ng ý. Do ó, t th i Ph t cho t i bây gi , phương pháp t a thi n ư c xem như t i th ng nh t nh tâm. Vì v y tôi ch trương Tăng Ni tu mu n ti n, ph i siêng năng t a thi n.

Làm ch ư c thân tâm r i thì m i i t i gi i thoát sanh t .

Chúng ta nhìn l i o Ph t dù cho tông này phái kia khác bi t, nhưng r t l i u cùng m t m c ích là d ng ý ni m lăng xăng, cái chân th t ư c hi n bày, ó là ch g p nhau. Vì v y ngư i tu T nh
hay nói “Tam nghi p h ng thanh t nh,
ng Ph t vãng Tây phương” nghĩa là ba nghi p h ng trong s ch thì ng v i Ph t i v cõi Ph t không nghi ng . Tu T nh
thì c u v C c L c, còn tu Thi n là
nh n ư c b n lai di n m c hay nh n ư c Pháp thân v.v… ó là i m tương ng th nh t gi a T nh
và Thi n.

i m th hai, nói v lý và s T nh

. S T nh
là chúng ta tin
phương Tây cách ây mư i muôn c cõi, có th gi i tên là C c L c. Do tin ch c không nghi ng nên c g ng ni m Ph t, n khi nào nh t tâm, ch ng ó nh m m t th y Ph t rư c v Tây phương, sung sư ng không còn kh s như cõi Ta-bà này n a. ó là s T nh

.

V lý T nh
thì trong kinh Duy Ma C t nói “Tâm t nh thì t nh”. N u mu n cõi nư c thanh t nh trư c h t ph i t nh tâm c a mình. Tâm thanh t nh thì cõi nư c thanh t nh. Ho c có ch nói t tánh Di à duy tâm T nh

, t c tánh c a
mình là Ph t Di à, tâm c a mình là cõi T nh

. Như v y T nh
và c Ph t

Di à ngay nơi mình ch không ph i bên tr i Tây. Lý T nh này r t phù
h p v i Thi n.

T i sao phù h p ? Vì ngư i tu Thi n c t xoay tr l i n i tâm c a mình. Khi d p s ch v ng tư ng lăng xăng r i, thì tâm thanh t nh hi n ra g i là Pháp thân b t sanh b t di t h ng giác, h ng tri. Nghĩa là chúng ta tu nh n ra tâm thanh t nh không còn v ng tư ng, th nh p ư c Pháp thân b t sanh b t di t, h ng giác h ng tri. Thì T nh
nói Ph t Di à là t tánh, còn t tâm thanh t nh là cõi T nh

.

c Ph t Di à ti ng Ph n c là Amitabha Buddha, Trung Hoa d ch nghĩa là Vô lư ng th , Vô lư ng quang. Vô lư ng th là s ng lâu vô lư ng, ng nghĩa v i Pháp thân b t sanh b t di t. Vô lư ng quang là luôn luôn sáng su t, ng
nghĩa v i Ph t tánh h ng tri h ng giác.

c Ph t Di à là bi u trưng cho Ph t tánh.

Lý T nh
và lý Thi n không có gì khác nhau h t.

i chi u như v y chúng ta th y ý nghĩa c a ngư i tu Thi n và ngư i tu T nh
không hai không khác.

Do ó Ph t t chúng ta khi tu Ph t ng quan ni m r ng mình làm th này, th n , Ph t s ban ơn ban phúc. Quan ni m như v y là sai l m. Tu ch ng l y mình. Ý nghi p l ng xu ng, thì ư c gi i thoát ch th t tình Ph t không ban ơn ban phúc cho chúng ta. Ph t d y nhân qu là g c c a s tu. Nhân t t thì hư ng qu t t, ch không ph i Ph t ban cho ta ư c.

Song Ph t t chúng ta ch mu n xin Ph t thôi. Tu coi b phi n, m t thì gi .

C cúng m t ít r i Ph t ban cho con cái này, cái n là xong. Ch c n m i tháng i chùa hai l n, dành ít ti n ngày ba mươi hay r m, s m hương hoa trái cây… quý th y ánh chuông, l y ba l y cúng dĩa qu là r i. Ph t t i chùa như v y so v i lý th t c a o th t là cách xa muôn d m !

Chúng ta ph i ý th c r ng tu Ph t là c t làm sao mình tr thành con ngư i giác ng , không còn b nghi p lôi d n trên ư ng sanh t n a. ó là m c ích t i thư ng c a chúng ta. Dù i này chúng ta tu không xong, còn ph i t i lui cõi này nhưng m c ích t i thư ng ó ph i gi v ng ng l ch hư ng. Cũng
như ngư i i bi n c n có la bàn v y, ph i kh ng nh không nh m l n. Nh m úng r i, i này tu ư c bao nhiêu, i sau tu ti p n a, c như v y ti p mãi, ch ng nào xong vi c m i thôi.

Trong kinh nói c Ph t ã tu vô s ki p, hay là ba a-tăng-kỳ ki p, t c là ba vô s ki p. Nghe ba vô s ki p quý v có ngán không ? Ch ki p không ph i m t i c a mình âu. Ki p là tr i qua bao tri u năm. V y ba vô s ki p là qua bao nhiêu tri u năm, quý v nghĩ mà ngán ph i không ? Ph t vì s chúng ta ngán nên nói “không sao”. N u khéo tu thì mê là chúng sanh, giác là Ph t. Nhanh như tr bàn tay, ang úp l t l i thành ng a. ang mê mà giác thì thành Ph t ngay thôi. Nói như v y Ph t có g t chúng ta không ? Không g t, nhưng thành Ph t có nhi u cách.

B i vì Ph t là t giác, giác tha, giác h nh viên mãn.

i v i chúng ta, ph n t giác là mu n h t s c r i l i ph i giác tha n a.

T c là khi nào mình và ngư i khác giác h t m i thành Ph t. Nên nh n ra ư c tánh Ph t g i là thành Ph t. Thành Ph t ây ch là lóe th y Ph t c a mình thôi.

Còn bi t bao nhiêu phi n não, t p khí muôn i ph i tr b n a. Tôi thư ng ví d chúng ta tu gi ng như i trong êm ba mươi tr i chuy n mưa. Lâu lâu có ch p lóe lên, nh ó ta th y ư c m t o n. Tr i t i l i r i ch p lên, th y ư c m t o n n a. C th tu d n d n.

Hi n ngư i tu bây gi s c t nh giác cũng như ánh ch p y thôi. Gi này ang nghe kinh ho c ng i thi n th y t nh l m, nhưng gi khác ti p xúc v i m i ngư i li n quên m t, r i cũng bu n cũng gi n. Khi ng i l i tu th y t nh, th y giác nhưng ng vi c cũng phi n não như ai. C th t năm này sang năm khác, r t cu c nh m m t cũng chưa xong xuôi. ó là b nh chung c a m i ngư i. Chúng ta c n bi t không ph i m t l n giác là xong ngay.

Ph t t lúc nào cũng tin tư ng l i Ph t d y, tin tư ng l i quý th y gi ng, bi t nóng gi n là t t x u, là tiêu mòn công
c. Nhưng v a g p ngư i nói trái tai
li n n i gi n ùng ùng. Ai gan l m thì k m gi không cho hi n ra ngoài nhưng v n m c trong lòng không an. Chúng ta bi t rõ ó là t t x u, mà mu n b không ph i d . Vì chúng ta tr i qua bao nhiêu ki p mê l m, gi ây t nh l i nên b ph i d n d n m i h t ư c. Gi ng như m y chú ghi n thu c, ghi n rư u v y. Bi t rư u thu c là h i, ng i m t mình thì nh n mà có b n t i ưa thu c thì l y li n. Như v y m i th y t p khí kéo lôi th nào. Ngư i chưa t ng ghi n thu c dù có m i h cũng không thèm l y, cho nên khi ã huân ch ng t lâu i thì bây gi b h t s c là khó.

Lâu nay chúng ta thư ng nghĩ ngư i l n tu i r nh rang công vi c d tu, còn m y a bé mư i lăm, mư i b y tu i khó tu. i u này ch úng ph n nào thôi. Già thì r nh rang có thì gi , nhưng t p khí
y p bên trong, nên ng i l i là nh
chuy n năm trên năm dư i, không làm sao tu ư c. M y a nh tuy lăng xăng
công vi c h c hành th y như khó tu, nhưng tâm nó trong tr ng ch a ít ch ng t .

Như ngư i không ghi n rư u nghe Ph t c m rư u li n cư i, d quá. Còn ngư i ghi n rư u nghe Ph t c m rư u li n th y kh ngay. Ngư i không ghi n, b o b rư u là chuy n th a; còn ngư i ghi n, b o b rư u là vi c cay ng. Các th khác cũng v y.

Cho nên còn tr mà ham tu, thì tu mau ti n. Còn ngư i già tuy có thì gi r ng rãi nhưng tu lâu ti n, vì ch ng t nhi u quá. Nó c quay l i, mu n b , b không ư c. Hơn n a ngư i già tinh th n suy y u, không s c m nh g t b
nh ng thói quen cũ nên khó b . Do ó m i th h có cái khó riêng, mà cũng có cái d riêng. Hi u v y r i chúng ta m i th y vi c tu t p không dành riêng cho gi i nào h t, ai quy t tâm thì ngư i ó tu ư c.

Chúng ta tu là làm sao tiêu di t ư c nhân t o nghi p. Nhân t o nghi p l ng thì qu nghi p không còn. Qu nghi p không còn thì chúng ta t t i, không b lăn l n trong sanh t n a, ó g i là gi i thoát. Gi i thoát sanh t nhưng v n còn cái chân th t hi n h u nơi mình.

Khi còn t i th , có ngư i h i Ph t “Thân này ch t r i còn hay h t ?” Ph t không tr l i. B i vì còn nghi p thì còn sanh tr l i. N u nói h t ngư i ta tư ng không còn gì c . Ch ngư i tu khi s ch ư c nghi p r i thì t t i, không b nghi p lưu chuy n trong sáu n o. Ph t d y: Khi m t thân này, d t tâm ni m sanh di t r i thì th thanh t nh sáng su t c a mình trùm kh p. Th y không có tư ng m o, không có gì chi ph i c nên g i là gi i thoát sanh t .

Hi n t i lúc nào chúng ta cũng s n th chân th t ó. Khi ý ni m d y kh i tính toán so o, phân bi t hơn thua, lăng xăng, ó là g c t o nghi p. Nhưng khi ý nghi p không d y ng thì tâm có không ? Tâm là cái “bi t” ó. Ý ni m tuy không d y ng nhưng chúng ta v n bi t. M t bi t, tai bi t, mũi bi t, lư i bi t, thân bi t, như v y là h ng bi t.

Cái bi t y thênh thang, không ch nơi chúng ta dò tìm, nhưng luôn hi n h u. Vì v y khi các th che y, mê m l ng r i thì nó hi n rõ ràng, còn bây gi vì vô minh che l p nên chúng ta không nh n ra nó. Khi nghĩ suy chúng ta nói tôi nghĩ, tôi suy. Khi không nghĩ suy thì ta v n h ng tri h ng giác ch âu ph i vô tri, vô giác. Có bi t nhưng vì tánh bi t bàng b c nên chúng ta không th ch ra ư c.

Ch khi ý th c d y nghĩ m i có bóng dáng kèm theo. Như v a nh ngư i thì bóng ngư i hi n, nh chùa thì bóng chùa hi n, nh huynh thì bóng huynh hi n. Nh là d y ni m. Nhà Ph t g i ây là pháp tr n. Ph n này r t phù h p v i khoa tâm lý h c. Như hôm r i xu ng b c M Thu n, tôi th y chú thanh niên m t chân b hư máng trên vai, còn m t chân ch ng cây g y. Trư c khi th y chú, trong tâm tôi không có bóng dáng ó nhưng th y r i thì n nay nh l i, hình nh y hi n ra rõ ràng. Bóng dáng mà tôi nh trong lòng ó, nhà Ph t g i là pháp tr n.

Ch tr n là nh ng hình dáng t nh ch không ph i thô phù; hình dáng y lưu l i trong tâm ta nên khi nh n thì chúng hi n ra ngay. Như v y t nh n già nh ng bóng dáng ó ghi vào tâm th c c a chúng ta nhi u hay ít ? N u phân ra không bi t m y trăm m y ngàn l p ? Do ó khi ng i yên l p này nh y ra t i l p khác liên miên ch p ch ng. Vì v y khi tu là chúng ta c g ng g t nó qua m t bên cái chân th t ư c hi n bày. Khi nào bóng dáng ó l ng h t thì ông ch xưa nay m i hi n l .

Do ó d ng công tu là vi c h t s c t nh , ch không ph i thư ng. Ngư i ta th y chùa quá ơn gi n, gõ mõ t ng kinh, i t i i lui có gì quan tr ng. Nhưng th t ra ngư i tu ph i quán sát n i tâm, luôn luôn chi u soi làm ch tr n v n ư c mình, không còn l thu c v i pháp tr n là i u r t khó.

Tóm l i, t t c pháp c a Ph t d y tuy có chia ra nhi u môn, nhi u phái song các phái u y c theo nh ng gì Ph t d y mà tu hành. Tuy phương ti n có khác nhưng c u kính u g p nhau. Ngư i tu T nh
thì ni m Ph t cho t i nh t tâm.

Ngư i tu Thi n thì ph i ư c nh.

Có ngư i nói Thi n T nh song tu, t c là tu m t lư t c hai pháp. Như v y làm sao tu ? B i vì T nh
t lòng tin lên trên. Tin có cõi C c L c, tin có
c

Ph t Di à chu n b ón ti p nên c lòng ni m Ph t, ni m chí tâm n ch nh t tâm, thì thành công. Nh ni m tin m nh cho nên quy t tâm tu, mà quy t tâm tu thì thành công. Còn tu Thi n là bi t rõ các pháp duyên h p, như huy n không th t nên không tham trư c, không dính m c, c g ng d p nh ng bóng dáng che ph n i tâm khi n cho nó l ng s ch nên tâm ư c nh. M t pháp tu su t i chưa r i mà d n hai pháp l i làm sao kham ?

L i ngài B ch n, m t Thi n sư Nh t B n nói thí d này: Ngư i s tu Thi n không , ph i tu thêm T nh
gi ng như ngư i mu n qua sông g p, i
m t chi c ò s ch m, nên kêu hai chi c r i
ng m t chân chi c này, m t chân
chi c kia. Như v y i ư c t i b không, hay n a ư ng ò r b rơi ? Chúng ta ph i hi u th t k , n u không chín ch n, mu n cho mau chóng và d tu, không ng chính chúng ta làm tr ng i s tu c a mình.

Tu các pháp môn c a Ph t gi ng như ngư i leo núi. M t ng n núi cao, ngư i hư ng Tây có l i lên c a hư ng Tây, ngư i hư ng ông có l i lên c a hư ng ông, hư ng Nam, hư ng B c cũng v y. Trong b n l i ó chúng ta thích l i nào thì i l i ó. ã ch n r i ph i quy t chí i. Dù leo lên th y khó, cũng ráng mà leo lên n nh. ư ng i t b n hư ng khác bi t, nhưng t i nh r i thì u g p nhau. Cũng v y, pháp môn T nh

, pháp môn Thi n v.v… tên có khác,
hư ng tu có khác, nhưng c u kính u g p nhau.

Hi u như v y r i, chúng ta tu không còn chê bên này khen bên kia, mà ch nên t trách mình chưa c g ng, chưa quy t tâm. Mong r ng t t c chúng ta c g ng th c hi n công phu tu hành c a mình t n k t qu viên mãn, theo nhân duyên riêng c a m i ngư i trong tinh th n hòa h p và úng v i l i Ph t d y.

NG NG CHÚA U NG S A CH A NƯ C

Gi ng t i Thi n vi n Trúc Lâm - 2000.

Tôi có m t câu chuy n mu n nói cho quý v nghe. Chuy n này cũng v i tinh th n ch ông ch ch không có gì l .

M t sáng, khi x thi n ra tôi có tuyên b v i m t s ngư i r ng: “Tôi qu th c là con ng ng chúa bi t u ng s a, l c nư c ch a l i”. Câu nói ó quý v nghe l
i ph i không ? ây là câu nói c a các Thi n sư Trung Hoa th i xưa. Lúc trư c tôi h c tôi tu, c câu ó tôi cũng bi t nhưng bi t hơi ng ng . Bây gi em m t bát s a l i b o chúng ta u ng, chúng ta khôn hơn con ng ng, nhưng chúng ta có l c riêng s a m t bên nư c m t bên, u ng s a ch a nư c l i không ? Hu ng là con ng ng kh hơn mình t i sao nó bi t l c s a u ng, còn nư c ch a l i.

Như v y t i sao Thi n sư l i nói như con ng ng chúa u ng s a, l c nư c ch a l i. Quý v th nghi m xem u ng s a l c nư c l i là gì ? Cái gì là s a, cái gì là nư c ? N u mình không bi t rõ cái gì là s a, cái gì là nư c thì thôi c u ng h t cho r i. U ng c n ly c n bát, ch không có cách nào khác. V y mu n l c s a ch a nư c l i thì ph i l c b ng cách nào ? Dùng phương ti n gì l c ? ó là m t v n nan gi i.

Ngày xưa tôi hi u rõ r ng, s a là ch cho cái chân th t c a mình, nư c là ch cho cái gi d i. Cái th t gi nó l n nhau, khó mà l a l c ư c. Hi u v y thì ư c r i, nhưng b o ph i l c cái này b cái kia thì th t là khó vô cùng. Nói khó nhưng không ng nó l i d . Khi th y nó r i thì r t là d .

Tôi xin h i l i, chúng ta ng i thi n làm gì? Là t p làm con ng ng chúa l c s a u ng ch a nư c l i ó. V y thì cái gì là s a u ng, cái gì là nư c ch a l i ? Hi u thì hi u, nhưng nói ra thì nói không ư c. Nói không ư c và làm cũng chưa ư c luôn. B i v y nên r i chúng ta tr thành ng ng con, ch không ph i ng ng chúa.

Khi nhìn th y cái ó r i, tôi m i thông c m ngày xưa trong kinh d y các v A-la-hán có hai thân: M t là còn thân xác th t này mà ã trong Ni t-bàn g i là H u dư y Ni t-bàn. Hai là thân xác th t này ho i di t i, hoàn toàn nh p Ni t-bàn g i là Vô dư y Ni t-bàn. Sau khi thân ho i di t nh p Ni t-bàn thì chúng ta d hi u, vì Ni t-bàn là vô sanh. Còn thân này i
ng là còn s ng, còn s ng là còn sanh,
sao l i ư c Ni t-bàn ? ó là i u tôi th c m c. B i vì Ni t-bàn, nghĩa chánh là vô sanh. ó là m t nghi v n tôi th m t ra mà chưa t gi i áp th a áng. Nhưng khi hi u ư c con ng ng chúa u ng s a, ch a nư c l i thì tôi li n hi u qua nghĩa H u dư y Ni t-bàn c a các v A-la-hán.

Ch này tôi s nói ch m, t t cho quý v v a nghe v a g m, m i th y rõ ư c l th t. T t c chúng ta tu ai cũng s v ng tư ng d y kh i, cho nên v ng kh i là li n b , li n d p. Khi b d p r i, lúc ó nói mình không còn v ng tư ng.

Nhưng chú th hai th ba tr i lên r i b d p, … c làm như v y su t bu i có m t không ? Qu là còn nh c hơn m y ngư i nông phu cu c t ngoài ng n a, ph i không ? Ra ng cu c t, d cu c lên cu c xu ng, làm m t ng ch ng cu c th , ngó tr i ngó mây chơi. Còn mình ng i ó, m t gi hai gi có dám ngh không ?

Lúc nào cũng ph i dòm ch ng, c h t chú này t i chú khác tr i lên liên miên. M t hai gi ng h không ngh chút nào h t.

Như v y ngư i tu m i nhìn qua th y th nh thơi quá, ng i lim dim ó thôi, không có gì quan tr ng. Mà th c là m hôi h t, không có chút r nh r i, nhàn h .

B i vì chúng ta quen nhìn m i s v t bên ngoài theo l i hình th c phân bi t tư ng m o, vì v y cái gì có hình tư ng, cái gì có phân bi t thì chúng ta hi u nh n, còn cái gì không hình tư ng, chúng ta l i không bi t.

Ai cũng nói tâm là cái bi t c a mình, là ph n tinh th n c a mình. Như v y khi kh i nghĩ phân bi t hơn thua, ph i qu y, t t x u là chân hay gi ?

n lúc
nh ng th ó l ng xu ng thì cái chân cũng l ng xu ng m t tiêu ph i không ? ó là ch mà lâu nay chúng ta không bi t. Không bi t u ng s a ch a nư c l i là v y.

Tôi nói xa như ngư i tu Tho i u. Tho i u là gì ? Tho i là câu nói, u là trư c câu nói. Thí d như kh i ni m: “Trư c khi cha m chưa sanh, ta là gì ?”, thì t “trư c khi cha m chưa sanh” là tho i, khi chưa kh i câu ó là u. Nên sau này các Thi n sư thư ng nói chúng ta khán tho i vĩ, ch không ph i khán tho i u. Vĩ là uôi, uôi câu nói. Khán uôi câu nói, ch không khán ư c u câu nói. C nh “trư c khi cha m chưa sanh ta là gì ?”, mà không th y ư c cái trư c khi kh i câu nói. Chưa th y cái trư c khi kh i câu, ó là chưa khán t i tho i u.

Chúng ta ng i thi n ch bi t v ng tư ng. Th y v ng tư ng sinh, v ng tư ng di t, ch không bi t cái u, trư c khi v ng tư ng kh i hay là cái cu i, sau khi v ng tư ng l ng. Như v y trư c khi v ng tư ng d y lên là cái gì ? Sau khi v ng tư ng di t là cái gì ? B i khi v ng d y lên chúng ta nh “có v ng, buông”. Buông cái này l ng r i, m t lát cái khác d y lên. V ng trư c l ng, cái kho ng tr ng trư c khi qua v ng th hai, là cái gì ? Chúng ta ch nh v ng tư ng l ng, v ng tư ng sanh thành ra c ánh l n hoài, nh c nh n quá ph i không ? Còn cái kho ng gi a khi nó l ng r i, mà chưa có cái th hai d y lên, là gì ? ó là ch mà chúng ta quên.

Khi v ng tư ng th nh t l ng, ch ng m t giây hay hai giây m i th y v ng tư ng th hai d y lên, thì kho ng tr ng gi a cái th nh t v i cái th hai ó, chúng ta h u tri hay vô tri ? H u tri t c là có tâm. V ng tư ng d y lên thì có suy nghĩ, cái suy nghĩ ó là cái bi t ng. M i m t ni m d y lên là ng, ng là tư ng sinh di t. Khi nó l ng, kho ng gi a này không có dài, nhưng v n có m t kho ng gi a trư c khi ni m th hai d y lên. Kho ng gi a ó, n u không có tri thì ni m th hai d y lên mình không th y. Nhưng ni m th hai v a tr i u lên, mình th y li n, như v y trong kho ng gi a ó mình có tri hay vô tri ? Có tri. Cái tri c a kho ng gi a ó là cái tri sinh di t hay cái tri b t sinh b t di t ? Có tư ng m o gì không ?

Khi chúng ta kh i nghĩ nh ba, nh má, thì hình bóng ba má hi n ra. Ta li n nói “v ng, buông!” Buông thì nó l ng xu ng, im lìm ư c m t chút l i d y lên nh chú, nh bác. Khi ó hình dáng chú, bác hi n ra. Như v y kho ng gi a này bi t mà không có bóng dáng, không có d y ni m. V y kho ng gi a ó là cái gì ? ó, tôi mu n ch cho tư ng t n ch này. N u không nói tư ng t n, quý v s không hi u ư c. C nghĩ r ng hôm nay tôi ng i m t gi ng h th y c trăm v ng tư ng. Ch th y v ng tư ng thôi, mà không th y cái gì khác. Như v y là quên s a mà ch u ng nư c.

Bây gi chúng ta ph i nhìn l i cho k , kho ng gi a c a hai ni m có m t kho ng, nhi u khi ư c m t giây hai giây, ho c m t phút hai phút, sau ó m i có ni m th hai. V y m t hai phút ó là m t hai phút chúng ta ang s ng v i cái gì ?

Bi t mà không kh i ng là cái gì ? Là cái bi t không sinh di t. D y ni m là cái bi t sinh di t. Cái bi t sinh di t vùng lên mình th y, r i nó l ng i. Kho ng tr ng ó không có ni m sinh di t, thì ó là kho ng tr ng c a cái không sinh di t. B i vì kho ng tr ng ó mình v n bi t mà. Mình bi t mà không có d y ng, bi t mà
không có bóng dáng, thì cái bi t ó thu c cái không sinh di t.

Như v y ng i hai ti ng ng h , gi s quý v có hai trăm l n v ng tư ng, n u quý v t nh thì trong hai trăm l n v ng tư ng ó, cho m t i m t ti ng ng h , còn l i m t ti ng l ng l ó, quý v ang làm gì ? ang âu ? Ch này ph i nhìn cho th t sâu m i bi t h t giá tr c a nó. Như v y trong m t trăm l n v ng tư ng m t m t gi
ng, nhưng cũng có m t gi t nh, ph i không ? M t gi t nh là không mê. V a d y ni m chúng ta li n th y, ó là yên t nh trong cái rõ ràng thư ng bi t. Góp l i t ng ch ng t ng ch ng rõ ràng thư ng bi t ó ư c m t gi , như v y bu i ng i thi n ó h u ích hay vô ích ? T i thi u chúng ta cũng ư c m t gi yên t nh.

ng này chúng ta c nh m t trăm l n v ng tư ng mà b quên cái kho ng l ng quý giá ó. Vì v y, c nghĩ bu i ng i thi n hôm nay vô ích quá. Lát nghĩ cái này, lát nghĩ cái kia. M t lát m i nghĩ, thì kho ng gi a “m t lát” ó c ng l i xem bao nhiêu ? i u này n u không gi i thích quý v c l m, ng r ng mình tu sao ch th y toàn v ng tư ng, vô ích quá !

ang trên ư ng tu mà mu n ư c r ng rang, s ch làu làu, không còn gì h t sao ư c. Ph i chia ch ! Chia cho v ng m t chút ph n. V y m i tu. Tu là ang giành cái nào nhi u, cái nào ít. Ho c là v ng tư ng nhi u thì kho ng yên l ng ít; ho c là kho ng yên l ng nhi u thì v ng tư ng ít, i t t như v y. V y chúng ta xác nh n l i m t l n n a xem kho ng không có v ng tư ng là cái gì ?

ây, tôi chưa c t nghĩa th ng mà tôi d n chuy n vòng vo tam qu c m t chút. Ngày xưa T Hu Kh than v i T B - - t-ma:

- Tâm con không an, nh Hòa thư ng d y pháp an tâm.

T B - t-ma b o:

- em tâm ra ta an cho !

Ngài Hu Kh s c tìm. Lúc trư c, Ngài nh nó ch y lăng xăng hoài sao bây gi dòm l i nó m t tiêu. Khi ó, Ngài b ch v i T r ng:

- B ch Hòa thư ng, con tìm tâm không ư c.

T
t-ma b o:

- Ta ã an tâm cho ngươi r i.

Ngay ó T Hu Kh nh n ra, bi t ư c ư ng vào. Bi t ư c ư ng vào, nhưng ph i tr i qua th i gian khá dài tu t p.

M t hôm T Hu Kh thưa:

- B ch Hòa thư ng hi n nay con b t h t các duyên.

T
t-ma b o:

- Coi ch ng rơi vào không.

Ngài nói:

- Rõ ràng thư ng bi t làm sao không ư c.

T
t-ma li n nói:

- Ông như th , ta như th , chư Ph t cũng như th .

Nghĩa là sao ? Nghĩa là b t h t các duyên mà rõ ràng thư ng bi t thì ông ư c như v y, ta ư c như v y, chư Ph t cũng ư c như v y. Chư Ph t ư c như
v y nên các Ngài thành Ph t. Bây gi ta ư c như v y r i ta cũng s thành Ph t, ông ư c như v y ông cũng s thành Ph t. V y ch rõ ràng thư ng bi t ó tên gì ?

Trên ư ng tu, nhi u khi chúng ta m c k t ngôn ng , văn t , mà không th y ư c b n ch t th c, giá tr th c c a s tu. Bây gi chúng ta ph i th y giá tr th c c a nó. Hi n gi chúng ta ng i thi n, d y ni m li n bi t, không d y ni m cũng bi t. Gi a hai ni m d y lên chúng ta u bi t. Chính kho ng gi a rõ ràng thư ng bi t ó, T Hu Kh nói b t h t các duyên.

Chúng ta ch m i b t ư c mư i ph n trăm, hai ch c ph n trăm ho c năm ch c ph n trăm các duyên thôi. Như v y so v i T , chúng ta còn cách xa nhi u, nhưng cũng có m t phút, hai phút b t các duyên r i. Ch b t h t các duyên y g i là gì ? G i là gì mà chư Ph t như v y, T như v y, chúng ta cũng như v y ? Chính cái không th g i ó nên có r t nhi u tên g i. Ông ch cũng là m t tên g i. Ông ch không có hình dáng. Khách lên thì có hình dáng, mà ch thì không có hình dáng. B i không hình dáng cho nên khó nh n. Còn khách lên th y có hình dáng nên d nh n. Vì v y su t m y gi ng i thi n, chúng ta ch th y khách ch không th y ch . ó là vì chúng ta sơ su t. N u chúng ta nhìn k , ni m d y lên là khách, khi nó l ng xu ng thì ông ch ng i s s ó. Nhưng t i vì ng ng i trong màn, khu t i nên khó th y.

Ni m kh i là duyên, n u h t các duyên mà rõ ràng thư ng bi t thì ch ó chính là ch T B - - t-ma n ch ng cho T Hu Kh . n ch ng b ng cách

“ông như th , ta như th ”, t c ta và ông không khác nhau. Con d u th nào in xu ng gi y tr ng hi n ra th y, không sai ch y, g i là n ch ng. Ch ng nh ng ông như th ta như th mà chư Ph t cũng như th luôn. Ba b n con d u gi ng h t nhau. ó là n ch ng sâu m. Hi u cho t i nơi r i chúng ta m i th y cái giá tr c a s tu.

Khi khách d y lên chúng ta th y, khách l ng chúng ta nói không th y.

Chúng ta không th y là không th y khách, ch không ph i không cái th y. Ai th y khách ? Ai th y không khách ? Ông ch ch ai. Như v y ni m l ng t c là ông ch s s . Vì ông ch th y lúc này nó l ng nè, khách ra kh i nhà r i. Như v y có v ng ông ch lúc nào âu.

V y mà chúng ta c than “ng i thi n sao c lo n hoài !” Tuy lo n hoài nhưng ông ch v n ng i ó ch âu. N u không quên ông ch , thì nó lo n cư i v i nó chơi “m y chú h mà”. Cái th t s s ây th y m y chú ang di n trò. Tu như v y m i th t là h u hi u. Ngư i không bi t tu thì s tu c a mình c m th y như vô ích. Năm ngoái ng i cũng v ng tư ng, năm nay ng i cũng v ng tư ng, ch c năm mư i năm n a cũng v ng tư ng ! Tu như v y bu n ch t.

Ph i th y năm ngoái trong m t gi bao nhiêu l n v ng tư ng, năm nay m t gi bao nhiêu l n v ng tư ng. Nó thưa t t . Mà thưa v ng tư ng t t , thì ông ch hi n ngày càng rõ hơn, ph i không ? V ng tư ng càng v ng, ông ch càng hi n s s , ch có thi u ch nào. Nghi m cho chín ch n m i th y giá tr c a s tu, còn nghi m chưa chín ch n thì ch th y v ng tư ng ch không th y gì n a h t. Tu như v y t c là vô ích r i.

C th mà th y t i th y lui, ông ch không v ng m t lúc nào h t. Cho nên trong nhà thi n qu trách không cho chúng ta ng , vì ng thì h t th y. Thà là th c, dù nó ch y lên ch y xu ng nhưng quan tr ng là mình v n th y nó, thì không m t ông ch . N u nó l ng mà không bi t gì h t thì m t ông ch . Nên Ph t nói khi chúng ta ng như i vào hang qu . V ng tư ng tuy nó iên o m t chút nhưng ông ch v n có m t ó quán sát nó. Còn vào hang qu thì thôi h t th y ai, khách không mà ch cũng không luôn. Vì v y khi v ng tư ng, không ai ánh, không ai véo tai; nhưng ng g c là b ánh, b véo tai. B i vì lúc ó ta quên m t ông ch r i. M t c ch khách thì ph i kêu d y, ch không thì i sâu vào trong hang qu t i sao ! Hi u cho th t k chúng ta m i th y ý nghĩa, giá tr c a ngư i tu thi n.

Như v y quý v nh l i, trư c tôi nói con ng ng u ng s a ch a nư c l i.

Cũng v y n i tâm chúng ta gi ng như m t bát ch a s a nư c l n l n. Bây gi chúng ta ph i l c b nư c, u ng s a thôi. Nư c là cái gì ? Là các chú v ng tư ng.

Chú nào t i mình u lo i ra, không theo. Lo i ra r i, lúc ó mình ang làm gì ?

ang u ng s a. V y mà quý v không bi t, c than hoài, tu sao th y v ng không.

N u h t v ng không bi t gì n a, ó là không bi t u ng s a. Dù ã lo i nư c ra r i nhưng t i s a không bi t u ng, thành con ng ng ói kêu la om sòm.

S a hi n khi nư c b lo i. Cũng như khi v ng tư ng l ng thì cái hi n ti n ó là mình, ch ai ? Mình hi n ti n, hay nói cách khác là ông ch hi n ti n, th y rõ, nghe rõ, bi t rõ, không có nghi ng gì h t. Th y, nghe, bi t mà không có m t bóng dáng, không có m t kh i nghĩ. Cái bi t ó thu c lo i gì ? N u so v i cái bi t có hình có bóng thì nó th nào ? Có hình có bóng là v ng. V ng là ng là sinh di t là nhân t o nghi p sinh t . Còn cái bi t này l ng l không hình không bóng, mà rõ ràng thư ng bi t. Cái rõ ràng thư ng bi t là nhân gì ? Là nhân vô sinh, t c là Ni t-bàn.

Như v y chúng ta ng i thi n v ng v ng tư ng m t phút, hai phút, ba phút… th i gian ó chúng ta ang trong cái gì ? ang ng i trong Ni t-bàn, ph i không ? Cho nên các v A-la-hán khi còn thân này, các Ngài sinh ho t bình thư ng nhưng không có ni m duyên theo c nh. Vì th nói các Ngài ang trong H u dư y Ni t-bàn. B i Ni t- bàn là vô sanh. Còn ni m là còn sanh. D t ni m mà h ng tri giác, ó là vô sanh, là Ni t-bàn.

Chúng ta c ng r ng vào Ni t-bàn là vào m t c nh gi i r c r , có th sung sư ng, tươi p… Tư ng Ni t-bàn như v y là Ni t-bàn tư ng tư ng. Ni t-bàn là vô sanh, vô sanh mà h ng tri h ng giác, ch không ph i vô sanh mà vô tri vô giác. Cái h ng tri h ng giác ó cũng g i là Ph t tánh. Như v y ư c cái vô sanh h ng tri giác ó là nh p ư c Ph t tánh c a mình. N u nh p ư c Ph t tánh c a mình thì g i là Ph t ch gì ! Chúng ta c mong thành Ph t ư c ng i trên tòa sen có hào quang r c r , ông Ph t ó là ông Ph t gì ? Ông Ph t ó là ông Ph t sinh t , ho c là báo thân, ho c là hóa thân. Ph t Pháp thân thì không có hình tư ng.

Như v y chúng ta có tu s ư c k t qu r t c th , còn ngư i không bi t tu h t nghĩ chuy n này n nghĩ chuy n n liên miên. Trong khi cái bi t th m l ng luôn bên mình thì l i không hay, không nh t i. Do không nh n ư c cái h ng tri h ng giác th m l ng y, nên ch nghĩ hơn nghĩ thua, nghĩ ph i nghĩ qu y, cho ó là tâm. Ch p gi khư khư thân sinh di t và tâm sinh di t là mình thì trách gì không i trong luân h i muôn ki p sao ư c. B i cho cái sinh di t là mình nên v a m t cái sinh di t này li n ôm cái sinh di t khác, c liên miên như v y, nên i trong luân h i vô s ki p.

N u bây gi bi t rõ thân này là vô thư ng sinh di t, tâm phân bi t hơn thua ph i qu y cũng vô thư ng sinh di t; ch có cái h ng tri h ng giác, không hình không tư ng ó m i th t là mình. Cái ó có b l a t cháy không ? Không. Vì v y nên nói hoa sen trong lò l a.

Nói thân vô thư ng vì thân b l a vô thư ng thiêu t, cháy mòn d n. Thí d như m t cây c i tươi, út vô lò l a. Ban u c i tươi cháy ch m, l n l n c i khô cháy nhanh hơn, cu i cùng nó b t cháy h t. Cũng như v y, h i ta sinh ra n l n lên năm mư i tu i, u tóc xanh. Năm tháng ch t ch ng, l a vô thư ng t
ri t bây gi u b c tr ng. H i xưa m t mày no y, bây gi b t u nhăn nheo.

Nó hi n tư ng khô ó, khô r i thì t i cháy r i. Rõ ràng chúng ta mang thân vô thư ng, b l a vô thư ng
t cháy. Có khi nó cháy g p, có khi nó cháy mu n, nhưng nh t nh ph i cháy.

Song trong cái vô thư ng ó, ng m có m t cái chân thư ng, t c là cái không có hình tư ng, h ng giác h ng tri. Không hình tư ng nên âu b vô thư ng, h ng giác h ng tri nên âu ph i là không. Trong nhà Ph t nói ch ó “không ph i có, không ph i không” (phi h u, phi vô). B i vì nó không ph i có theo hình tư ng vô thư ng, không ph i không vì nó h ng giác h ng tri.

Trên ư ng tu chúng ta nghi m, nh n k m i th y, t ng phút t ng giây chúng ta ang ti n ch không ph i là vô ích. Nhưng vì lâu nay không ai gi n tr ch cho mình bi t, c cho r ng ng i thi n ph i yên, ph i l ng; mà sao mình ng i v ng tư ng hoài, chưa yên chưa l ng nên coi như mình tu chưa có k t qu . Năm năm, mư i năm nhìn l i th y cũng còn v ng tư ng, bèn than: “Ôi, mư i năm r i mà tu v n không có k t qu gì !” nên th i B tâm.

N u quý v ng i thi n t u gi n cu i gi , ch u khó ý ngày nay nghĩ
mư i l n, ngày mai còn chín l n, ngày khác còn tám l n… Như v y là ã th y bư c ti n c a mình. Ni m kh i và vô thư ng là iên o. Qua nh ng cái ó chúng ta có nh ng phút giây s ng v i cái chơn thư ng. T ni m iên o mà th c t nh, chúng ta s ng l i v i cái bình l ng vô thư ng chánh giác. Như v y là mình có giác, ch âu ph i hoàn toàn mê.

Gi s chúng ta còn v ng tư ng mà ông ch v n hi n ti n hoài thì có thi t thòi gì âu. M i ni m d y lên ông ch th y qu nó, nó li n m t. Lát sau nó d y lên ni m khác, ông ch th y l i qu nó, nó li n m t. C như v y, trong nhà có khách bư c vô, ch chào h i, xong khách bư c ra.

n ngư i khác bư c vô, ch cũng

chào h i… C ngày khách t i lui t p n p, nhưng ông ch v n có m t chào h i khách thì có thi t thòi gì âu ! Ch s không có ông ch , khách vô làm quy n trong nhà thì m i nguy. Ch còn trong nhà có ch , khách bư c vô, ch chào r i ưa ra. Như v y ông ch có thi u v ng lúc nào âu ?

V y mà nhi u ngư i than th hoài, “tu lâu mà không có k t qu ”, vì quên ông ch c a chính mình. Nên bi t gi ng i thi n không ph i thi t thòi, mà ch ng nh ng gi ng i thi n thôi, cho t i gi i tư i hoa, nh c , n u cơm, l t rau v.v…

quý v cũng bi t rõ t ng ni m kh i. ó là quý v không thi u ông ch . Ông ch v a th y d y nghĩ li n u i i, như v y có gì m t mát âu ? N u gi nào cũng có ông ch , t c là gi nào mình cũng có ông Ph t. Tuy tu chưa thành Ph t, mà lúc nào cũng có Ph t h cho mình. ó là Ph t luôn luôn gia h cho mình không b m y a phàm t c chen vô.

Ngư c l i c rong ru i, th trâu ch y cùng ư ng cùng xá, chi u l i th p hương c u Ph t phù h cho con, mà không ch u nh n ông Ph t thư ng tr c gia h bên mình. ó là l i tu quên g c ch y theo ng n ngành. Cái g c ó không xa, g n bên mình. Nên chúng ta thư ng hay nói tu là c t tr v c hương. C hương âu ?

N u nghĩ c hương cách ây ch ng năm trăm hay m t ngàn cây s là sai l m.

Chúng ta ph i nh c hương ngay dư i gót chân mình ch không âu xa h t.

Chúng ta ang
ng trên c hương mà quên mình ang
ng trên c hương, c
nhìn ng này ng kia ki m tìm c hương. ang ng trên t c hương, mà c nhìn ra ngoài nên nói quê hương xa mù, không bi t âu.

Như v y m i th y chúng ta h t s c iên o. Cái th t hi n ti n l i quên, ch u i theo cái tư ng tư ng, cái mình ư c mơ. Bây gi mu n tr v c hương, chúng ta ph i làm sao ? Chúng ta ph i ch u khó nhìn xu ng chân mình thì th y ch gì. Vì mu n cho quý v th y c hương nên tôi m i khuyên m i khuya m i t i, quý v ng i nhòm xu ng m t chút.

ng nhìn i xa, nhìn xa thì quên b ng quê mình.

Nhìn xu ng th y mình ang ng i, ang ng t i quê hương cũ c a mình. ó là chúng ta t nh, chúng ta giác. Còn n u quên, ch y i tìm u này góc n là chúng ta mê. Quên là mê. Mê c hương hi n ti n nên ch y tìm nơi n nơi kia. T t c chúng tu hành là quay l i, nh n th ng nơi mình, ch không có âu xa.

Tr l i tài tôi nêu trư c là con ng ng chúa ch u ng s a ch a nư c.

Ch rõ ràng thư ng bi t không d y ni m là s a. Ni m kh i sinh di t là nư c. N u chúng ta ng i thi n ho c i l i, mà c nhìn nh n cái rõ ràng thư ng bi t, không ch y theo c nh bên ngoài, g i là bi t u ng s a ch a nư c l i. ó, chúng ta ang làm m t công tác l c l a, cái gì không ph i th t mình thì lo i ra; còn ông ch th t thì mình nh n và s ng v i ông ch . ó chính là công phu tu c a mình. N u m t gi không có v ng tư ng, h ng tri h ng giác, thì gi ó g i là gi Ni t-bàn.

Như v y ngay nơi thân phàm t c này cũng v n có Ni t-bàn. Nhưng Ni t-bàn ó chưa tr n v n, ch là Ni t-bàn t ng ch ng, t ng kho ng thôi. Lát thì sinh t , lát thì Ni t-bàn, còn ch p ch n ch chưa hoàn t t Ni t-bàn. Ch ng nào như T

Hu Kh , m i duyên u s ch, không còn m t ni m nào n a, lúc ó chúng ta v n s ng, v n i l i, m i công tác chúng ta v n làm mà tâm h ng giác, h ng thanh t nh, ó là H u dư y Ni t-bàn. Như v y Ni t-bàn xa không ? Ki m âu ? Chúng ta có quy n ư c Ni t-bàn không ? Có ai không có quy n ó không ?

Lâu nay chúng ta c nghĩ Ph t, B -tát m i có Ni t-bàn, còn mình là phàm phu ngu si nên vô ph n. B i vì chúng ta c ng Ni t-bàn ch có, khi tu n hoàn toàn viên mãn. Chúng ta bi t mình có nhân Ni t-bàn r i, thì qu Ni t-bàn s m ch y gì cũng s ư c. Như v y ai cũng có kh năng, ai cũng có th tu ư c qu Ni t-bàn. Nên khi tôi th y rõ vi c này r i, tôi cư i vì h i xưa n gi chúng ta c nghĩ r ng s a v i nư c ã hòa r i thì không tài nào l c ư c, ph i không ? Nhưng bây gi có th l c ư c thì mình là ng ng chúa r i. Ng ng chúa này ang u ng s a l c nư c, ch không ph i ã u ng xong.

Như v y quý v cũng ang t p làm ng ng chúa ó, ch âu ph i chuy n thư ng. Khi ni m kh i là sanh t , khi l ng l h ng tri là vô sanh. Sanh t v i vô sanh c nh bên, m t gi ng i thi n ít ra cũng ư c phân n a th i gian c a vô sanh. Như v y có bu i nào quý v không có Ni t-bàn âu. Ngày nào cũng có Ni t-bàn nhưng nhi u ít v y thôi. Do ó trên ư ng tu không có chuy n lu ng công vô ích mà ch vì chúng ta không nh n ra.

Tôi nh c l i câu h i c a ngài Th ch C u: B -tát a T ng tay c m viên
ng c làm gì ? B i vì chúng ta c nghĩ B -tát a T ng m i có viên ng c, còn mình vô ph n. Cho nên Ngài t câu h i l i cho chúng ta t nh, bi t r ng mình cũng có ng c. Chư B -tát có Ni t-bàn, mình cũng có Ni t-bàn, ch không ph i mình vô ph n. Ch vì mình không khéo, không nh n r i c m th y vô ph n. Vô ph n là t i có c a mà không dám nh n, nên thành k cùng t lang thang. N u nh n ra có ng c báu y kho thì mình là con trư ng gi , là phú gia r i. M t bên có mà quên thì thành cùng t , m t bên có mà nh thì thành trư ng gi .

Bây gi quý v ưng làm gì ? Ưng làm cùng t lang thang hay làm trư ng gi ? Chúng ta hi n gi ch c cũng th y mình là con trư ng gi , có nhi u c a chôn c t k , ch t i chưa b i lên thôi. Mai kia b i lên mình cũng s là trư ng gi , ch không nghèo nàn như ngư i ta tư ng n a. Ý nghĩa này r t rõ ràng.

Tôi nói câu chuy n con ng ng chúa bi t u ng s a ch a nư c l i giúp quý v có thêm kinh nghi m trong vi c tu hành. Mong r ng t t c s là nh ng con ng ng chúa bi t u ng s a ch a nư c l i như th .