Không Có Kẻ Thù
Author: Thích Nhật Từ
Date: 2012-08-09 18:47:35+00:00
Publisher: Thư Viện Hoa Sen

KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

TUÛ SAÙCH ÑAÏO PHAÄT NGAØY NAY

THÍCH NHAÄT TÖØ

KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Bieân taäp: THÍCH NÖÕ TAÂM MINH

THAÙI THANH NGUYEÂN

(Taùi baûn laàn thöù 2)

NHAØ XUAÁT BAÛN THÔØI ÑAÏI

MUÏC LUÏC

Chöông 1: Khoâng coù keû thuø ...................................................1

Taâm lyù nguû ngaàm.................................................................3

Chuû nghóa cöïc ñoan .............................................................6

Ngheä thuaät buoâng xaû ...........................................................9

Khoanh vuøng caûm xuùc .......................................................12

Quaùn aân nghóa ...................................................................14

Gieo taâm quaûng ñaïi ............................................................17

Thaùo daây oan traùi ...............................................................22

Chöông 2: Quaùn khoâng taùc giaû .............................................27

Ñöøng vin voâ ngaõ ñeå chaïy toäi ..............................................31

Ba phaùp quaùn ñeå trò lieäu .....................................................33

Xoa dòu noãi ñau ..................................................................35

Tình yeâu vò kyû ....................................................................39

Doøng suoái giaûi oan .............................................................43

Töø bi & tha thöù...................................................................47

Khoâng tha thöù gaây ra ñaïi hoïa ............................................50

Noái daây thaân aùi ...................................................................52

Chöông 3: Taâm töôûng haän thuø ............................................55

Saùt sanh trong tö töôûng .....................................................57

Bình nguyeân töôi maùt ........................................................60

Ñöøng nhaân baûn haän thuø ....................................................62

Taâm lyù ñoäc toân ...................................................................66

Ñaàu moái saân haän ................................................................71

vi • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Môû roäng taâm hoàn ...............................................................73

Baøn tay yeâu thöông ............................................................75

Chöông 4: Hoùa giaûi noäi keát .................................................79

Nhaän dieän noäi keát ..............................................................82

Nguyeân nhaân noäi keát .........................................................87

Phöông phaùp thoaû hieäp .....................................................92

Phöông phaùp ñoàng ñaúng ....................................................96

Ñaùnh giaù tích cöïc ............................................................101

Ñaùnh giaù khaùch quan .......................................................104

Chöông 5: Taâm bình theá giôùi bình ....................................107

Noã löïc cho hoøa bình .........................................................109

Nguoàn coäi cuûa chieán tranh ..............................................114

Töø bi chuyeån hoùa khoå ñau ...............................................118

CHÖÔNG 1

KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 3

TAÂM LYÙ NGUÛ NGAÀM

Ngaøy 11-9-2001, ai cuõng ñeàu bieát ñeán baûn tin nhöõng keû khuûng boá ñaõ gaây ra noãi kinh hoaøng taïi hai toøa thaùp ñoâi Trung taâm Thöông maïi cuûa Myõ. Nghieân cöùu nguyeân nhaân saâu xa, ta thaáy söï khuûng boá coù maët treân cuoäc ñôøi naøy töø khi con ngöôøi bieát yeâu vaø gheùt. Thuø haän ñöôïc gieo raéc trong caùc tình huoáng khaùc nhau, phaùt trieån raát nhanh choùng vaø ñöôïc nuoâi döôõng döôùi hình thöùc xung ñoät veà yù thöùc heä chính trò, yù thöùc heä toân giaùo vaø giöõa baûn ngaõ cuûa caùc caù nhaân. Baát cöù khi naøo, nôi ñaâu loøng thuø haän chöa ñöôïc röûa saïch thì noãi khoå nieàm ñau vaø tình traïng khuûng boá seõ coù maët.

Qua chuyeân ñeà naøy chuùng toâi xin chia seû lôøi Phaät daïy veà caùch thöùc hoùa giaûi loøng haän thuø. Ñaây laø nhöõng vieân thuoác raát boå döôõng cho taâm linh. Phuïc hoài söùc khoeû tinh thaàn chính laø tieán trình tìm laïi cuoäc soáng yeâu thöông voán coù. Nhö trong buoåi phaùp thoaïi, vò Hoøa thöôïng giaûng veà ñeà taøi Xoùa boû haän thuø, xong ngaøi hoûi caùc Phaät töû:

- ÔÛ trong ñaây ai ñaõ xoùa ñöôïc loøng haän thuø?

Coù oâng laõo khoaûng 80 tuoåi, ñöùng daäy xung phong trình baøy.

Raát nhieàu caëp maét höôùng veà phía oâng vôùi thaùi ñoä ngaïc nhieân.

- Thöa thaày toâi khoâng coøn haän thuø nöõa.

Hoøa thöôïng hoûi:

- OÂng tu taäp phöông phaùp naøo maø hoaù giaûi ñöôïc haän thuø hay theá?

- Thöa thaày, nhöõng keû phaù phaùch toâi, haïi toâi, muoán gieát toâi ñeàu bò Dieâm Vöông boùp coå cheát heát trôn roài!

Caâu traû lôøi nhö khoâi haøi, noùi leân traïng thaùi taâm lyù maø nhaø Phaät goïi laø haän thuø. Noù ñöôïc tieàm taøng döôùi daïng caûm xuùc “Tuyø mieân,” töùc nguû ngaàm, luoân baùm víu theo. Roõ raøng oâng laõo chöa döùt ñöôïc loøng haän thuø. Ñoái töôïng taïo ra söï thuø haän cho oâng 4 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
khoâng coøn treân cuoäc ñôøi, neân loøng haän thuø ñoù taïm thôøi ñöôïc nguoâi ngoai. Neáu nhö nhöõng ngöôøi ñoù chöa cheát thì loøng haän thuø coù theå lôùn vaø tröôûng thaønh moät caùch raát trung thaønh theo cuoäc soáng cuûa oâng. Nghóa laø sau khi oâng qua ñôøi noù tieáp tuïc trôû thaønh ngöôøi ñoàng haønh vaø noãi khoå nieàm ñau vaãn tieáp tuïc tieàm aån döôùi daïng tuøy mieân.

Neáu phaân tích theo ngoân ngöõ trieát hoïc Phaät giaùo, tuøy mieân laø traïng thaùi taâm lyù ngaám ngaàm, luoân baùm víu theo con ngöôøi.

Khi ta khoâng thaáy söï bieåu ñaït cuûa loøng saân thoâng qua lôøi noùi coäc caèn, haønh ñoäng thoâ loã thì cöù töôûng saân haän khoâng coøn trong loøng. Nhöng moãi khi nghe ngöôøi naøo ñoù khôi laïi noãi khoå
ñau khoù queân trong quaù khöù nhö bò cöôùp, gieát, haõm haïi ñeán noãi maát heát taát caû nhaân quyeàn, nhaân phaåm luùc aáy, noãi khoå ñau vaø thuø haän baét ñaàu ñöôïc kích hoaït soáng daäy. Tình traïng ñoù nhaø Phaät goïi laø tuøy mieân ñöôïc theå hieän nhö moät traïng thaùi tröông phoàng cuûa bong boùng caûm xuùc.

Neáu nhö coù chaát xuùc taùc cuûa nhöõng ngöôøi xung quanh, laäp töùc khí saân haän seõ ñöôïc bôm vaøo trong bong boùng taâm cuûa chuùng ta. Ñeán khi löïc chöùa khoâng coøn chòu ñöïng ñöôïc nöõa thì bong boùng naøy coù theå bò noå tung thaønh töøng maûnh.

Loøng thuø haän kích hoaït trong taâm thöùc con ngöôøi raát nguy hieåm. Ñeán khi naøo taát caû moïi chaát xuùc taùc khoâng coøn aûnh höôûng ñöôïc nöõa, hoaëc ñöùng tröôùc nhöõng haønh ñoäng xuùc taùc ñoù maø taâm vaãn khoâng lay ñoäng thì ta môùi coù theå tin töôûng ñöôïc raèng mình ñang soáng trong traïng thaùi caûm thoâng, hyû xaû, bao dung. Luùc ñoù an laïc baét ñaàu coù maët, nhö laø moät doøng tónh laëng khoâng heà gôïn soùng treân beà maët taâm thöùc.

Tuøy mieân laøm cho con ngöôøi phaûi chaïy theo quaùn tính. Quaùn tính naøy ñöôïc nuoâi döôõng bôûi söï bieän hoä thoâng qua phong tuïc, taäp quaùn, truyeàn thoáng vaên hoùa, laø phaûi traû thuø, phaûi raêng ñeàn raêng, maùu ñeàn maùu, ai mang noãi khoå cho mình thì phaûi ñeàn traû CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 5
laïi noãi khoå cho ngöôøi ñoù. Dó nhieân, keå caû chuû nghóa yeâu nöôùc cuõng ñöôïc ñaët treân neàn taûng cuûa loøng haän thuø.

Nhaø Phaät daïy ta uoáng nöôùc phaûi nhôù nguoàn, yeâu queâ höông, toå
quoác, gioáng noøi, yeâu taát caû caùc loaøi ñoäng vaät, moâi tröôøng vaø thieân nhieân. Nhöng, khi ñöùng tröôùc hoaøn caûnh bi ñaùt cuûa lòch söû, giaëc ngoaïi xaâm ñang thoân tính, mang laïi noãi khoå nieàm ñau cho daân toäc thì phaûn öùng töï veä ñeå ngaên caûn taát caû nhöõng cöôõng löïc ngoaïi xaâm troãi daäy. Söï daán thaân cuûa nhöõng ngöôøi yeâu nöôùc coù theå ñöôïc chaáp nhaän döôùi hình thöùc laøm vì nghóa lôùn. Trong nghóa lôùn vì daân toäc ñoù, neáu ñöôïc coäng theâm tinh thaàn töø bi cuûa ñöùc Phaät daïy, thì nghieäp saùt sanh coù theå ñöôïc giaûm ñi raát nhieàu.

Trong tình huoáng boäc loä caûm xuùc quaù maïnh, khoâng kieàm cheá ñöôïc, ta coù theå quaùt thaùo, chöûi bôùi, ñaùnh ñaäp vaø theå hieän baát cöù ñieàu gì ñeå cho noãi khoå nieàm ñau ñöôïc laéng dòu xuoáng.

Neân bieát raèng, caùch thöùc ñoù chæ laøm haû côn giaän chöù khoâng phaûi laø phöông phaùp ñeå chöõa trò beänh thuø haän, ñang ngaám ngaàm hoaït ñoäng trong cô theå.

Trong kinh Taêng Chi, ñöùc Phaät daïy coù boán tình huoáng, theo ñoù, loøng thuø haän ñöôïc tröôûng döôõng vaø raát khoù thaùo gôõ khoûi maûnh ñaát taâm cuûa con ngöôøi.

Tình huoáng thöù nhaát: Thaùi ñoä taâm lyù laáy mình laøm heä quy chieáu, coi giaù trò haïnh phuùc, maïng soáng, tuoåi thoï laø taát caû, baát cöù ngöôøi naøo ñuïng ñeán baûn ngaõ ñoù thì xem nhö laø ñoái thuû cuûa mình. Moãi khi nhôù laïi nhöõng caûnh töôïng ñaõ taïo cho mình khoå
ñau, haän thuø seõ ñöôïc nhen nhuùm vaø theå hieän.

Tình huoáng thöù hai: Xuaát hieän döôùi daïng thöùc ngaõ sôû höõu.

Nhöõng ngöôøi thaân, ñoàng loaïi... bò keû thuø laøm thöông toån, ñöôïc quan nieäm nhö ñaõ töøng laøm thöông toån ñeán baûn thaân mình.

So hai tình huoáng, ñoâi luùc keû thuø laøm thöông toån chính mình thì coù theå tha thöù, vì noãi khoå nieàm ñau coù theå ñöôïc xoa dòu theo 6 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
naêm thaùng. Nhöng khi nhìn thaáy nhöõng ngöôøi thaân thöông bò cuøng caûnh huoáng khoå ñau ñoù, ta khoâng daèn ñöôïc caûm xuùc vaø laäp töùc loøng thuø haän gia taêng.

Tình huoáng thöù ba: Phöùc caûm taâm lyù, xaûy ra khi ta bieát ñöôïc ai ñang hoã trôï cho ngöôøi maø ta khoâng öa thích. Traïng thaùi khoâng öa thích keû thuø daãn ñeán khoâng öa thích nhöõng ngöôøi lieân heä ñeán keû thuø, laøm cho ta khoâng tuøy hyû vôùi nhöõng thaønh coâng cuûa ngöôøi. Traïng thaùi naøy tieàm aån döôùi hình thöùc raát vi teá laø loøng ñoá kî, taùnh ganh ñua, söï caïnh tranh. Hoï khoâng muoán ngöôøi khaùc hôn mình, thay theá vò trí cuûa mình trong xaõ hoäi.

Tình huoáng thöù tö: Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ta thöông yeâu nhöng laïi ñöôïc ngöôøi khaùc chaêm soùc voã veà, caûm xuùc ghen tuoâng laäp töùc coù maët. Ta chæ muoán bieán ngöôøi ñoù trôû thaønh sôû höõu cuûa tình yeâu maø khoâng ngöôøi naøo ñöôïc quyeàn höôûng ñaëc aân ñoù. Nhö vaäy doøng caûm xuùc muoán chieám höõu deã trôû thaønh thuø haän.

Boán tình huoáng vöøa neâu laøm cho con ngöôøi soáng quaùn tính theo hai thaùi cöïc: beân baïn, beân thuø; moät beân chaáp nhaän vaø moät beân loaïi tröø. Tính caùch chaáp nhaän vaø loaïi tröø ñaåy ta vaøo tình theá ñoái laäp vôùi ngöôøi khaùc, gioáng nhö maët trôøi vaø maët traêng, ñeâm vaø ngaøy.

CHUÛ NGHÓA CÖÏC ÑOAN

Con ngöôøi hay laáy baûn ngaõ cuûa mình laøm truïc xoay, caân ño taát caû heä giaù trò cuûa cuoäc ñôøi. Truïc xoay xung quanh heä yù nghóa cuûa baûn ngaõ laøm con ngöôøi trôû neân cöïc ñoan, khoâng chaáp nhaän ngöôøi khaùc, chæ chaáp nhaän chính mình vaø cho mình laø chaân lyù.

Ñoù laø lyù do taïi sao Adolf Hitler laïi khoâng thích ngöôøi Do Thaùi. Vì neáu ngöôøi Do Thaùi coøn toàn taïi thì trí khoân cuûa Hitler ñaâu coù laø gì so vôùi daân toäc ñoù.

Töø Thöù bò Taøo Thaùo gheùt boû vì Töø Thöù laø ngöôøi löông thieän coù taøi, laïi thöôøng phaùt hieän loãi cuûa Taøo Thaùo. Nhöõng chieán löôïc cuûa Chaâu Du luoân bò Khoång Minh voâ hieäu hoaù neân CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 7
oâng phaûi thoát leân lôøi than “Trôøi ñaõ sanh Du roài sao laïi coøn sanh Löôïng nöõa”.

Thaùi ñoä ñaët mình treân baøn caân vôùi ngöôøi khaùc vaø muoán troïng löôïng nghieâng veà baûn ngaõ cuûa mình, seõ laøm cho ta khoâng nhìn ñöôïc söï thaät. Coù raát nhieàu ngöôøi trong cuoäc ñôøi naøy gioûi hôn, taøi hôn ta nhöng vì loøng ñoá kî ñaõ bieán ta thaønh keû ganh gheùt nhöõng ai taøi gioûi hôn. Trong lòch söû phaùt trieån cuûa nhaân loaïi, oâng vua naøo ñeà cao baûn ngaõ thì khoå ñau seõ coù maët khaép ñaát nöôùc. Cho ñeán luùc naøo truïc xoay baûn ngaõ vaãn coøn laên treân beà maët cuûa cuoäc ñôøi thì vaãn coøn söï gaäp gheành caûm xuùc khoå ñau, baát haïnh.

Nhö vaäy vaän meänh, coäng nghieäp cuûa daân toäc, cuûa quoác gia trong böôùc ngoaët lòch söû bò cuoán huùt bôûi nhöõng truïc xoay baûn ngaõ lôùn. Noù ñeå laïi noãi khoå nieàm ñau cho raát nhieàu ngöôøi, moãi khi nghe ñeán nhöõng con ngöôøi ñoù, ta khoù coù theå queân ñöôïc.

Ñieàu naøy ñaõ laøm cho nhieàu ngöôøi baát ñaéc chí, khoâng coøn loái thoaùt, ñeán noãi phaûi cuùng döôøng cho caù (ñi vöôït bieân cheát) maø khoâng caàn ñoát nhang. Nhôù ñeán nhöõng caûnh töôïng ñoù ñoâi luùc ta aên khoâng ngon, nguû khoâng yeân doøng caûm xuùc cöù tieáp tuïc vaän haønh vaø khoáng cheá ñôøi soáng haïnh phuùc raát nhieàu.

Moãi laàn, lieân töôûng ñeán caûnh töôïng toøa thaùp ñoâi cuûa Myõ bò suïp ñoå chæ trong vaøi phuùt, caû theá giôùi kinh hoaøng söûng soát - noãi sôï baét ñaàu len loûi trong töøng maïch maùu. Noãi sôï haõi ñoù ñaõ laøm cho ngöôøi ta bò ñoùng baêng, khoâng daùm ñi ñeán nhöõng nôi coâng coäng vì vieäc ñaùnh bom, töï saùt coù theå xaûy ra... Caùi toâi loaïi tröø ñaõ laøm cho nhaân loaïi trôû thaønh naïn nhaân vaø khoå ñau cöù tieáp tuïc gia taêng, söï thuø haän cuõng theo ñoù maø buøng phaùt.

Laøm sao khoâng thuø ñöôïc, khi ngöôøi thaân cuûa mình ñoät ngoät qua ñôøi, gia taøi söï nghieäp cuõng theo ñoù maø bò aûnh höôûng, ñôøi soáng sa suùt, keùo theo caû moät vuøng khoå ñau neân ta giaän cuõng phaûi laém chöù! Ñoù laø taâm lyù cuûa con ngöôøi.

8 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Taâm lyù hoïc Phaät giaùo daïy chuùng ta phaûi coù caùi nhìn thaät bình tónh, ñeå cöùu mình trong nhöõng bieán coá khoå ñau. Con ngöôøi ñoâi luùc khoâng ñuû söùc ñeå traùnh ñöôïc nhöõng bieán coá, daãn ñeán beá taéc vaø giao phoù thaân maïng cho may ruûi. Hoï töï an uûi theo caùch thöùc taâm nieäm cuûa daân gian “Trôøi keâu ai naáy daï,” nghóa laø caùi hoaï, caùi cheát ñaõ ñöôïc an baøi, daàu coù troán traùnh cuõng chöa chaéc thoaùt khoûi. Quan nieäm veà söï an baøi ñoù taïo cho ta caûm giaùc an toaøn nhaát thôøi. Cöù ñi chôï, sinh hoaït, du lòch, ngoaïi giao, laøm kinh teá roài chuyeän ra sao thì ra.

Dó nhieân traïng thaùi ñoù chæ giuùp mình vöôït qua khoûi nhöõng bieán coá ôû moät möùc ñoä. Phaân tích beà maët saâu thaúm cuûa doøng chaûy caûm xuùc, thì ta bieát traïng thaùi an laïc ñoù chæ laø taïm thôøi.

Noù ñöôïc phuû truøm bôûi moät cöôõng löïc traán an coù yù thöùc cuûa con ngöôøi laø “Cöù lieàu ñi, baây giôø mình coù laøm gì cuõng ñaâu khaùc hôn ñöôïc”. ÖÙng phoù nhö vaäy laø chöa tìm cho mình giaûi phaùp thaät söï hieäu quaû.

Ta haõy phaân tích baûn chaát cuûa cuoäc soáng nhö quy luaät vaän haønh tieán trình theo chu kyø: Sanh, truï, dò, dieät. Sanh ra, lôùn leân, giaø beänh vaø cheát ñi. Vuõ truï coù söï hình thaønh chuyeån bieán roài tan hoaïi. Khoâng coù caùi naøo thoaùt khoûi quy trình ñoù.

Nhö vaäy lieäu söï sôï haõi caùi cheát coù theå giuùp cho con ngöôøi thoaùt khoûi noãi khuûng hoaûng cuûa naïn khuûng boá hay khoâng? Caâu traû lôøi chaéc chaén laø khoâng. Nhö vaäy, chaúng coù lyù do gì ñeå ñoå doàn caûm xuùc vaøo sôï haõi. Haõy taäp trung boài döôõng ñôøi soáng ñaïo ñöùc, tueä giaùc, ñeå gieo troàng taát caû nhöõng phöôùc löïc caàn coù trong cuoäc ñôøi. Phöôùc löïc naøy chính laø haøng raøo hoä veä maïng soáng vaø tuoåi thoï con ngöôøi.

Ngöôøi xöa thöôøng noùi: “Ñöùc troïng quyû thaàn kinh,” ñöùc cuûa mình seõ vöôït ra khoûi moïi bieán coá coäng nghieäp; ngöôøi ta coù theå
bò maát maïng, nhöng mình chæ bò thöông taät; ngöôøi ta coù theå bò thöông taät, mình chæ bò traày xöôùc; ngöôøi ta coù theå bò teù ngaõ coøn CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 9
mình vaãn khoâng heà haán gì. Söï khaùc nhau trong cuøng nhöõng bieán coá ñoù khaúng ñònh moät ñieàu laø do neàn taûng cuûa ñôøi soáng phöôùc ñöùc ta gieo troàng trong cuoäc ñôøi moät caùch coù yù thöùc hay khoâng.

Hieåu ñöôïc nhö vaäy ta vaãn cöù laøm, sinh hoaït, ñoái taùc, ngoaïi giao, di chuyeån maø khoâng heà sôï baát cöù ñieàu gì. Traïng thaùi ñoù hoaøn toaøn khaùc haún vôùi taâm lyù lieàu maïng, cuoán theo chieàu gioù nhö ñònh meänh ñaåy ñöa.

NGHEÄ THUAÄT BUOÂNG XAÛ

Doøng caûm xuùc haän thuø tuøy thuoäc raát nhieàu vaøo thaùi ñoä soáng vaø taâm lyù öùng xöû cuûa con ngöôøi. Cuõng trong moät bieán coá, noãi khoå nieàm ñau nhö nhau, theá maø coù ngöôøi coù theå queân ñi trong voøng vaøi ngaøy, coù ngöôøi vaøi naêm, coù ngöôøi vaøi möôi naêm, coù ngöôøi mang theo ñeán ñôøi sau, khi sanh ra tieáp tuïc mang haän thuø maø mình khoâng heà bieát taïi sao mình laïi haän thuø hoï. Coù nhöõng giao thoa töø haän thuø taïo ra söï taéc ngheõn trong moái quan heä ñoái taùc. Ñieàu naøy ñaõ laøm cho raát nhieàu ngöôøi bò khoå ñau keùo daøi töø ñôøi naøy sang kieáp noï. Ñeå coù traïng thaùi an laïc, thaûnh thôi, ñöùc Phaät daïy haõy chuyeân taâm thöïc haønh buoâng xaû. Neáu muoán giaûm toái thieåu loøng haän thuø thì phaûi tröôûng döôõng söï buoâng xaû moät caùch coù yù thöùc vaø coù ngheä thuaät.

Söï buoâng xaû ñöôïc ví nhö caùch ta xeù maûnh giaáy nôï cuûa aân oaùn giang hoà giöõa ta vaø ngöôøi. Ngöôøi taïo ra khoå ñau coù theå nghó raèng hoï laøm vì coâng baèng, hoaëc khoâng coù löïa choïn naøo khaùc; trong khi ñoù ta laø naïn nhaân hoaøn toaøn bò ñoäng. Caùi cheát aäp ñeán, khoå ñau chaàu chöïc, baát haïnh coù theå dieãn ra vôùi ta theo caùch thöùc naøy hay caùch thöùc khaùc döôùi söï chuû ñaïo yù thöùc cuûa ngöôøi kia, do ñoù noãi khoå nieàm ñau cuûa ta deã daøng gia taêng.

Buoâng xaû ñöôïc thieát laäp thì moùn nôï ñöôïc an baøi. Neáu maïnh daïn xeù ñi giaáy nôï, thì taâm ta seõ ñöôïc thoaûi maùi, an laïc. Coøn giöõ noù laø ñang nuoâi ong tay aùo, coù ngaøy bò chích ñau ñieáng; hoaëc 10 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
nhö ñang giöõ ngoïn löûa trong caên nhaø, coù theå taïo ra hoûa hoaïn.

Trong söï thieâu chaùy cuûa loøng saân. Keû thuø chöa chaéc ñaõ bò ñoát, traùi laïi, ngöôøi oâm haän ñang noã löïc coù yù thöùc thieâu ñoát chính mình vaø ngöôøi thaân. Truyeàn doøng caûm xuùc haän thuø ñoù cho ngöôøi thaân hay baát kyø ai, thì haän thuø tieáp noái haän thuø khoâng thaùo gôõ ñöôïc.

Trong kinh Ñaïi Baûo Tích, ñöùc Phaät ñöa ra aån duï veà con khæ ñang nhaûy töø caønh naøy sang caønh khaùc, baát thình lình, caønh caây gaõy, noù bò rôi xuoáng ñaàm laày. Noù caøng vaãy vuøng thì caøng bò chìm saâu, cho ñeán luùc khoâng coøn ñuû söùc ñeå vaãy vuøng nöõa thì cheát. Ñöùc Phaät daïy, doøng caûm xuùc khoå ñau cuûa haän thuø cuõng nhö vaäy.

Khi ta bò moät muõi teân cuûa haän thuø baén vaøo tim thì söï ñau nhoùi laøm cho ta giaõy giuïa. Ñöùc Phaät daïy ngheä thuaät thaùo gôõ baèng caùch ñöøng duøng ñuoâi cuûa muõi teân ñeå keùo ra, vì keùo nhö vaäy muõi teân theo theá nghòch seõ xeù da thòt beân trong. Toát nhaát phaûi chòu ñöïng, coù baûn laõnh caàm laáy muõi teân beû gaõy phaàn ñaàu, sau ñoù môùi duøng heát söùc bình sinh, ruùt muõi teân ra. Chòu ñau moät chuùt nhöng sau ñoù ta coøn coù cô hoäi ñeå chöõa laønh. Neáu luùc ñoù ta voäi vaøng giaõy giuïa, muoán traû ñuõa, theå hieän taát caû noãi khoå
nieàm ñau, laø chính ta ñaõ töï bieán mình thaønh naïn nhaân laàn thöù hai. Moãi laàn taâm nieäm haän thuø xuaát hieän thì ta trôû thaønh naïn nhaân laàn nöõa, daãn ñeán töï hoaïi laàn hoài maø khoâng hay. Nhö vaäy, yù thöùc veà taùc nhaân gaây ra khoå ñau laø nguyeân nhaân sinh ra noãi haän thuø raát lôùn.

Ñeå xoùa boû haän thuø coù hieäu quaû, tröôùc nhaát haõy quaùn töôûng khoâng coù taùc nhaân gaây ra. Duø hoï coù coá yù hay voâ tình cuõng khoâng thaønh vaán ñeà. Quaùn nhö vaäy, ñeå ta khoâng gieo haän thuø. Neáu khoâng buoâng xaû thì maét xích khoå ñau giöõa ta vaø ngöôøi seõ guùt maõi, sau ñoù nhaân lôùn voøng maét xích naøy lieân thoâng qua gia ñình mình, daãn ñeán heã gheùt ngöôøi naøo laø gheùt luoân caû doøng hoï.

Töø moät caûm xuùc cuûa khoå ñau nhoû nhoi bieán thaønh moät vuøng töø tröôøng aûnh höôûng laây lan raát lôùn, ñeán ñoä gaëp nhöõng ngöôøi CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 11
khoâng heà lieân can tröïc tieáp ta vaãn caûm thaáy khoù chòu khi bieát ñöôïc giöõa hoï coù cuøng yù thöùc heä, quan ñieåm, khuynh höôùng trong cuoäc soáng.

Nhö vaäy, taùc nhaân cuûa noãi khoå nieàm ñau, döôùi goùc ñoä taâm lyù trò lieäu, khoâng phaûi do keû thuø, maø chính naïn nhaân khoâng buoâng boû ñöôïc caûm giaùc haän thuø taïo ra. Vì vaäy söï traû ñuõa khoâng phaûi laø giaûi phaùp laâu daøi. Trong kinh Phaùp Cuù coù caâu:

“Haän thuø dieät haän thuø

Ñôøi naøy khoâng coù ñöôïc

Töø bi dieät haän thuø

Laø ñònh luaät nghìn thu”.

Chæ coù tình thöông, loøng töø bi, söï tha thöù môùi coù theå chaám döùt haän thuø moät caùch vónh vieãn. Ñaây laø quy luaät cuûa muoân ñôøi, nghóa laø noù khoâng chæ coù giaù trò trong hieän taïi maø coøn tieáp tuïc coù giaù trò vónh vieãn trong töông lai.

Ñeå thaùo gôõ loøng haän thuø, thöïc taäp phaùp quaùn khoâng coù taùc nhaân taïo ra khoå cho mình, seõ coù hieäu quaû nhanh choùng vaø laâu daøi. Khoâng neân nghó raèng “Toâi caàn phaûi traû thuø vì toâi yeâu nöôùc, hoaëc laø toâi phaûi traû thuø vì loøng hieáu thaûo ñoái vôùi cha meï ñaõ qua ñôøi”. Tö duy veà taùc nhaân laø moät trong nhöõng caùch laøm cho con ngöôøi bò beá taéc, trong höôùng giaûi quyeát vaán ñeà toaøn trieät. Quaùn chieáu nhö vaäy ñeå thaáy raèng keû thuø cuûa nhaân loaïi hay keû thuø cuûa khoå ñau chính laø loøng tham khoâng ñaùy, loøng saân nhö löûa boûng, söï si meâ ñaém nhieãm, chöù khoâng phaûi laø con ngöôøi. Con ngöôøi chæ laø coâng cuï cuûa yù thöùc maø thoâi.

Muoán thaùo gôõ haän thuø vaø khoâng gieo raéc khoå ñau cho ngöôøi khaùc, toát nhaát ta chuyeån yù thöùc töø cöïc ñoan trôû thaønh yù thöùc khoan dung, roäng môû, bieát toân troïng söï soáng. Coù nhö theá ta môùi böôùc vaøo vaø môû roäng baàu khoâng gian an laïc voâ cuøng taän.

12 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

KHOANH VUØNG CAÛM XUÙC

Trong kinh Ñaïi Baùt Nieát Baøn, ñöùc Phaät daïy ngheä thuaät khoâng nhaân lôùn khoå ñau. Ngheä thuaät ñoù coù theå ñöôïc trieån khai döôùi nhieàu goùc ñoä taâm lyù:

Thöù nhaát laø khoanh vuøng caûm xuùc khoå ñau ñeå loøng haän thuø chæ coù maët trong vuøng naøy thoâi. Caùch thöùc ñoù, coù theå hình dung gioáng nhö ñöa vi khuaån vaøo cô theå qua tieâm chuûng, taïo ra vuøng khaùng theå, coâ laäp hoaøn toaøn vi truøng ñoäc haïi xaâm nhaäp vaøo. Töông töï, khoanh vuøng caûm xuùc cuûa loøng thuø haän laïi ñeå
noù khoâng lan truyeàn cho thaân baèng quyeán thuoäc. Neáu ñeå noù truyeàn, chaúng nhöõng mình maø ngöôøi khaùc cuõng bò khoå ñau töông töï. Neáu thöông thaân baèng quyeán thuoäc vaø baûn thaân thì tröôùc heát haõy khoanh vuøng caûm xuùc giaän döõ ñoù laïi.

Khoanh vuøng nhö theá, taïo caûm giaùc an toaøn khi ta chöa ñuû söùc chuyeån hoùa noù baèng caùch quaùn “Khoâng coù taùc giaû” thì ít nhaát ta vaãn coù theå soáng ñöôïc yeân oån. Quaùn töôûng nhieàu veà caûnh giôùi cuûa söï soáng, boãng döng ta caûm thaáy mình caàn coù tình thöông yeâu ñeå thay theá nhöõng noãi khoå ñau trong quaù khöù.

Khi quan nieäm veà tình thöông yeâu, ta coù theå töï an uûi raèng: Coù leõ trong kieáp naøo ñoù, mình ñaõ töøng taïo ra caûnh ngang traùi cho ngöôøi khaùc. An uûi nhö theá giuùp cho mình buoâng ñi noãi thuø haän ôû möùc ñoä nhaát ñònh. Tuy nhieân, neáu ai quy heát traùch nhieäm veà quaù khöù thì ngöôøi ñoù seõ rôi vaøo chuû nghóa ñònh meänh, khoâng phaùt khôûi noã löïc raèng “Toâi phaûi laøm laïi cuoäc ñôøi, phaûi caùch taân, thay ñoåi, phaán ñaáu, vöôn leân”.

Quy traùch nhieäm veà quaù khöù chính laø keû thuø cuûa söï tieán hoùa.

Duø tin vaøo nhaân quaû nhöng ta phaûi xaùc ñònh roõ nhöõng haït gioáng ñaõ gieo troàng trong quaù khöù. Noù seõ toàn taïi döôùi daïng thöùc naêng löïc vaø naêng löïc naøy ñöôïc kích hoaït theo quaùn tính cuûa thoùi quen.

Quaùn tính ñoù coù theå chi phoái ñôøi soáng sinh hoaït, tö töôûng, yù thöùc CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 13
cuûa ta khoaûng 30% ñeán 50% laø heát. 50% ñeán 70% coøn laïi leä thuoäc raát nhieàu vaøo yù thöùc tö duy, haønh ñoäng, lôøi noùi, vieäc laøm, cöû chæ vaø caùch thöùc giao teá.

YÙ thöùc ñöôïc nhö vaäy thì ta khoâng ñoå loãi cho quaù khöù. Ñoå
loãi cho quaù khöù coù theå daãn ñeán tình traïng ñoå loãi cho thôøi cuoäc, hoaøn caûnh, baát cöù caùi gì maø ta coù theå gaùn gheùp. Ngöôøi nhö theá seõ rôi vaøo tình traïng beá taéc khoâng coù loái thoaùt.

Hoùa giaûi haän thuø laø nhu caàu raát caàn thieát. Haõy bình tónh ñeå
phaân tích roõ raøng nguyeân nhaân chuû quan, khaùch quan, nguyeân nhaân coäng nghieäp cuûa moät thôøi ñaïi, giai ñoaïn lòch söû hay noãi baát haïnh chung cho coäng ñoàng. Khi thaáy ñöôïc chaân töôùng cuûa caùc nguyeân nhaân roài ta haõy baét tay laøm môùi cho cuoäc ñôøi mình, taäp soáng trong traïng thaùi voâ uùy. Luùc ñoù ta seõ khoâng coøn bò chi phoái bôûi nhöõng bieán coá ñau thöông trong ñôøi.

Neáu beá taéc thuoäc boùng toái haõy höôùng taâm mình veà maët trôøi; neáu beá taéc laø khoå ñau thì höôùng taâm veà haïnh phuùc; neáu beá taéc laø thuø haän thì haõy höôùng taâm veà söï tha thöù; neáu beá taéc laø söï ngoät ngaït ñôn leû thì haõy höôùng taâm veà moät baàu khoâng gian voâ taän. ÔÛ ñoù ta khoâng heà thaáy söï troùi buoäc ngang traùi giao thoa vôùi nhau.

Cöù ñeå taâm mình vaøo hö khoâng roãng laëng thì haän thuø seõ khoâng coù choã ñeå baùm víu. Duø muoán baùm víu ñi nöõa cuõng bò rôi vaøo traïng thaùi chaân khoâng, khoâng bò löïc huùt cuûa traùi ñaát chi phoái. Löïc huùt cuûa traùi ñaát trong tình huoáng naøy laø söï thuø haän, taät ñoá, traïng thaùi baát an. Boû heát taát caû nhöõng daây mô reã maù naøy, ta seõ toàn taïi trong traïng thaùi chaân khoâng, khoâng coøn dín daùng gì nhöõng bieán coá cuoäc ñôøi. Luùc ñoù ta seõ bieát toân troïng vaø chaêm soùc caûm xuùc cuûa mình trong baát cöù tröôøng hôïp naøo. Ñaây cuõng laø yeáu toá quan troïng ñeå daãn ñeán thaønh coâng trong öùng xöû.

Neáu baát haïnh sanh ra trong truyeàn thoáng vaên hoùa töông töï Hoài giaùo, ta khoù coù cô hoäi chaêm soùc caûm xuùc, vì ñaõ bò tieâm 14 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
chuûng baèng chuû nghóa cöïc ñoan vaø khuûng boá. Ngöôøi theo caùc giaùo phaùi cöïc ñoan coù theå ñöôïc nhoài soï raèng, gieát keû thuø nhieàu chöøng naøo thì seõ sôùm coù visa vaøo thieân ñaøng chöøng ñoù. Taâm trí si meâ cuoàng tín naøy ñaõ laøm cho con ngöôøi daán thaân vaøo khoå
ñau, taïo ra söï beá taéc maø hoï laïi vui möøng haân hoan tình nguyeän.

Quan nieäm veà Thaùnh chieán trong Hoài giaùo laø sai laàm. Khoâng coù chieán tranh naøo laø thaùnh thieän. Taát caû chieán tranh ñeàu mang laïi khoå ñau vaø naïn nhaân chính laø nhöõng ngöôøi daân voâ toäi. Duø chieán tranh ñoù laø chaùnh nghóa thì khoå ñau vaãn luoân coù maët.

Nhaân chieán tranh leân thaønh moät chaân lyù toân giaùo ñaõ laøm cho raát nhieàu ngöôøi baát haïnh. Noãi baát haïnh ñoù keát thaønh voøng töø tröôøng cuûa thuø haän.

Khi nhöõng chieán só qua ñôøi vôùi loøng thuø haän thì trong kieáp sau hoï laïi tieáp tuïc coù nhöõng traïng thaùi taâm lyù thuø haän. Cöù theá maø keát thaønh daây mô reã maù töø kieáp naøy sang kieáp noï raát nguy hieåm.

Toùm laïi, khoanh vuøng noãi khoå nieàm ñau laø caùch ngaén nhaát, theo ñoù ta khoâng nhaân baûn, khoâng lan truyeàn khoå ñau cho ngöôøi thaân. Nhöõng gì cuûa quaù khöù, haõy ñeå noù thuoäc veà quaù khöù. Ta laø naïn nhaân thì ñaõ chaáp nhaän noù roài, coøn theá heä sau laø nhöõng ngöôøi khoâng neân chòu cuøng moät soá phaän ñoù, neân ta ñöøng ñeå thuø haän laây lan cho ngöôøi khoâng lieân can.

QUAÙN AÂN NGHÓA

Phöông phaùp quaùn naøy laø ngheä thuaät tìm kieám nhöõng giaù trò tích cöïc ôû ngöôøi ñaõ taïo ra noãi khoå nieàm ñau cho ta. Nhaân gian coù caâu “Hôi ñaâu maø giaän ngöôøi döng nöôùc laõ,” caâu noùi naøy ñoâi khi cuõng ñaéc duïng. Ví duï mình ñang giaän ai ñoù, mình noùi “OÂi, ngöôøi döng nöôùc laõ giaän laøm chi”. Maët khaùc, noù cuõng coù taùc duïng phuï maø ta caàn phaûi löu yù, vì ngay khi döïa vaøo caâu ñoù laø mình ñaõ voâ tình döïng leân moät chaân lyù môùi ñoù laø “Toâi phaûi giaän nhöõng ngöôøi thaân, neáu hoï laøm toån thöông mình thì seõ khoâng CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 15
tha thöù ñöôïc”. Vaäy laø traùnh voû döa gaëp voû chuoái.

Ta töï bieän hoä cho mình ñöôïc quyeàn giaän, haän thuø nhöõng ngöôøi maø mình thöông nhaát, bôûi vì hoï ñaõ töøng hieåu ñöôïc ta, töøng chung soáng vôùi ta, vaäy maø hoï laïi gaây ra nhöõng traùi ngang cho neân noãi thuø haän ñoù ñöôïc gia taêng. Theo caùch nhìn tích cöïc, ta haõy laäp luaän ñoái nghòch laïi, vì hoï laø nhöõng ngöôøi thaân cho neân ñöôïc quyeàn laøm nhöõng chuyeän ñoù, coøn ngöôøi döng ñaâu daùm laøm, phaûi thuû leã, ngoaïi giao ñaøng hoaøng. Quan nieäm môùi ñeå tìm thaáy giaù trò tích cöïc ôû ngöôøi kia, vaø loøng haän thuø giaûm ñi raát nhieàu.

Ñaïo Phaät daïy phaûi nhaän roõ raèng, caùi toát hay khoâng chæ coù giaù trò veà maët töông ñoái. Toát trong tình huoáng naøy nhöng seõ khoâng toát trong tình huoáng khaùc. ÔÛ nhöõng xöù vaên minh veà khoa hoïc vaø vaät chaát, thì söï khoå ñau ñoù ñöôïc hoã trôï baèng heä thoáng an sinh xaõ hoäi. Ngöôïc laïi, nhöõng quoác gia ngheøo laäp luaän raèng, phaûi cho ngöôøi daân khoå ñau ñeå hoï coù söùc chòu ñöïng. Hoï cho heä thoáng an sinh xaõ hoäi naøy laø nguy hieåm vì seõ laøm ngöôøi ta yû laïi.

Lyù luaän naøo cuõng coù choã ñuùng vaø sai. Heä thoáng an sinh xaõ hoäi ñöôïc ñaët treân neàn taûng töông thaân, thuoäc cuøng chaát lieäu vôùi loøng töø bi. Nhu caàu ñoù khoâng theå thieáu, maëc duø phaûi loaïi tröø nhöõng con ngöôøi lôïi duïng vaøo loøng toát cuûa chính saùch, nhöng chuyeän ñoù laø chuyeän phuï.

Ñoái vôùi vai troø moät quoác gia, taát caû nhöõng hoã trôï töông taùc, laáy löông boång cao cuûa nhöõng ngöôøi coù coâng aên vieäc laøm hoã trôï ngöôøi thaát nghieäp ngheøo ñoùi hay beänh taät laø ñieàu caàn thieát. Ñaët con ngöôøi trong tình huoáng laøm quen vôùi noãi khoå nieàm ñau ñeå
cho hoï ñöùng vöõng, thöïc chaát chæ laø moät laäp luaän ñeå an uûi.

Neáu ai lyù luaän raèng, haïnh phuùc phaûi coù maët töø khoå ñau thì ngöôøi ñoù sai laàm, bôûi khoå ñau khoâng theå taïo ra haïnh phuùc. Khoå
ñau coù theå ñöôïc söû duïng nhö moät coâng cuï ñeå ta vöôn leân, tìm thaáy haïnh phuùc. Neáu noùi raèng, trong khoå ñau ta coù ñöôïc haïnh phuùc thì sai laàm. Ñoù cuõng laø sai laàm cuûa AÁn Ñoä giaùo vaø nhieàu 16 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
toân giaùo khaùc. Chaúng haïn nhö cho raèng, cöù ñeø neùn thaân theå
baèng caùch khoå haïnh eùp xaùc nhö ñöùng moät chaân, quanh naêm suoát thaùng khoâng heà taém, naèm treân choâng gai ñeå cho caûm xuùc veà tính duïc khoâng coøn hieän höõu... vaø baáy giôø traïng thaùi haïnh phuùc toái haäu seõ baét ñaàu coù maët.

Treân thöïc teá, traïng thaùi haïnh phuùc chæ coù maët khi doøng khoå
ñau ñöôïc chuyeån hoaù. Ñaët neàn taûng haïnh phuùc treân khoå ñau laø ta ñaõ sai laàm ngay töø caên baûn cuûa caùch thöùc ñaët vaán ñeà. Ñöøng rôi vaøo traïng thaùi sai laàm ñoù, haõy gieo nhöõng nhaân haïnh phuùc ñeå ta coù ñöôïc an vui.

Trong nhöõng bieán coá khoå ñau, neáu bieát caùch tænh thöùc ñeå
quaùn chieáu veà nhaân quaû, nghieäp duyeân, ñieàu kieän, hoaøn caûnh...

vaø daán thaân moät caùch tinh taán khoâng moûi meät, chaùn naûn thì ta seõ coù cô hoäi laøm môùi nhöõng gì moïi ngöôøi nghó raèng seõ khoâng laøm ñöôïc. Nhö theá hai khuynh höôùng öùng xöû khaùc nhau seõ daãn ñeán hai heä quaû hoaøn toaøn traùi ngöôïc.

Quaùn veà aân nghóa, ñeå ta khoâng rôi vaøo tình traïng vong aân boäi nghóa. Uoáng nöôùc phaûi nhôù nguoàn. Tìm moät cöû chæ ñeïp cuûa ngöôøi taïo ra noãi khoå ñau cho mình, ñeå noãi haän thuø khoâng tröông sình leân möùc toái ña.

Chaúng haïn nhö trong Tam Quoác Chí, Quan Vaân Tröôøng bieát Taøo Thaùo laø keû gian huøng, nhöng oâng vaãn tìm kieám nhöõng giaù trò tích cöïc cuûa Taøo Thaùo ñeå xoùa bôùt haän thuø. OÂng luoân nhôù thôøi haøn vi, Taøo Thaùo raát troïng thò oâng. Baây giôø bieát Taøo laø keû hieåm aùc, muoán tröø haäu hoaï laø phaûi gieát, nhöng gieát vì chaùnh nghóa chöù khoâng phaûi gieát vì thuø haän. Tröôùc khi ra tay, oâng tìm caùch traû ôn tröôùc, baèng caùch tha toäi cheát cho Taøo Thaùo. Gia Caùt Löôïng coù yù muoán giuùp giaûi taâm lyù Quan Coâng vaø cuõng hieåu ñöôïc thaâm tình cuûa Löu Bò neân yeâu caàu oâng ta kyù vaøo hieäp öôùc “Neáu khaùng quaân leänh seõ bò cheùm ñaàu”. Cuoái cuøng oâng ñaõ choáng traùi vaø bò Gia Caùt Löôïng ra leänh cheùm ñaàu, raát may nhôø Löu Bò xin tha vaø ñöôïc thoaùt cheát.

CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 17

Trong caâu chuyeän treân, Quan Coâng ñaõ quaùn veà aân nghóa, tìm kieám nhöõng giaù trò tích cöïc cuûa ngöôøi xaáu ñeå noãi khoå nieàm ñau giöõa mình vaø ngöôøi kia ñöôïc thaùo gôõ. Treân chieán tröôøng beân naøo cuõng phaûi boùp coø, ai nhanh thì sinh toàn, ai chaäm thì cheát, nhöng phaûi coù taâm chieán ñaáu vì chính nghóa chöù khoâng neân duøng taâm haän thuø. Nhö theá loøng thuø haän seõ ñöôïc thaùo gôõ vaø oan khieân khoâng keát chaët.

Coù vò töôùng tröôùc khi qua ñôøi ñaõ laøm hai caâu thô:

Coøn chuùt röôïu noàng xin roùt caïn

Giaûi oan cuoäc theá beå daâu naøy.

Ñoái vôùi chieán só, röôïu laø moät trong nhöõng ngöôøi baïn giuùp hoï queân ñi noãi thöông vôï, nhôù con ñeå höôùng veà traùch nhieäm ôû bieân cöông. Röôïu coøn laø phöông tieän ñeå doàn neùn loøng saân haän ñoái vôùi keû thuø. Nhöng oâng ta xin tình nguyeän roùt heát nhöõng ly röôïu noàng cuûa söï thuø haän ñoù ñeå mong sao giaûi oan cuoäc theá beå
daâu, mong cho cuoäc ñôøi khoâng coøn ñau thöông nöõa.

Theo ñöùc Phaät, neáu ta giaûi oan baèng loøng saân thì loøng saân ñoù gia taêng. Giaûi oan cuoäc theá baèng nhöõng vieân ñaïn thì oan khieân ñoù seõ tieáp tuïc sinh tröôûng. Chæ coù giaûi oan baèng loøng töø bi, baèng söï tha thöù, baèng caùch thöùc quaùn aân nghóa thì ta môùi thoaùt khoûi aùch taéc trong ñôøi soáng caûm xuùc cuûa chính mình.

GIEO TAÂM QUAÛNG ÑAÏI

Taâm quaûng ñaïi laø moät trong nhöõng yeáu toá quan troïng cuûa baäc Boà-taùt. Taâm quaûng ñaïi ñoù thöôøng ñöôïc gieo troàng baèng caùch quaùn ñaïi ñòa khoâng coù söï phaân bieät. Quaû ñaát naøy laø nôi dung chöùa taát caû nhöõng thöù quyù baùu nhö vaøng baïc, ñaù quyù hoaëc chöùa nhöõng chaát thaûi cuûa con ngöôøi, vaäy neân khoâng heà coù chuùt gì khaùc bieät veà taùc duïng.

Kinh Taâm Ñòa Quaùn cuõng nhö kinh Hoa Nghieâm Phaät daïy, 18 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
phaûi quaùn taâm quaûng ñaïi cuûa mình nhö quaû ñaát ñeå coù theå chöùa taát caû noãi khoå nieàm ñau, thích vaø khoâng thích, tích cöïc vaø tieâu cöïc cuûa nhöõng ngöôøi khaùc ñoái vôùi mình. Cuõng nhö raùc maø boû döôùi loøng ñaát sau moät thôøi gian thì taát caû seõ bò hö hoaïi heát vaø trôû veà vôùi ñaát. Ta coù theå taïo döïng heä thoáng töï ñaøo thaûi taát caû nhöõng bôïn nhô taâm lyù baèng caùch nhaân lôùn taâm quaûng ñaïi cuûa mình, theo caùch saùnh ví noù nhö baàu khoâng gian voâ cuøng taän. Khoâng gian vaät lyù thì coù khoaûng caùch, maëc duø ñeán baây giôø chöa bieát ñöôïc bieân ñoä giaõn nôû cuûa noù laø bao nhieâu nhöng ta tin chaéc raèng noù voâ cuøng.

Khi quaùn raèng taâm quaûng ñaïi cuûa mình voâ cuøng taän thì noãi khoå nieàm ñau chæ laø nhöõng vaät rôi cuûa ñònh tinh naøo ñoù ôû trong khoâng gian, thænh thoaûng ngaãu nhieân rôi truùng ngay ñòa caàu maø mình ñang soáng. Cöù nghó nhö vaäy thì khoâng coù lyù do gì ñeå
thuø haän caùi maûnh thieân theå khoå ñau ñoù rôùt treân ñaàu, ngoâi nhaø, ñoå doàn leân treân coäng ñoàng cuûa mình. Quan nieäm nhö vaäy laø thaùi ñoä öùng xöû tích cöïc ñeå thaùo gôõ khoå ñau.

Lòch söû Phaät giaùo Vieät Nam vaøo thôøi Lyù, vua Lyù Nhaân Toâng ñöôïc söï hoã trôï ñaéc löïc cuûa Lyù Thöôøng Kieät, Vieät Nam ñaõ chieán thaéng khoûi aùch noâ leä Trung Hoa. Nhaø vua raát hieåu ñaïo lyù Phaät giaùo neân oâng taäp theo haïnh Boà taùt, thay vì giöõ theá ñoái ñaàu vôùi Trung Hoa thì oâng ñaõ daâng sôù caàu hoøa. Hieäp öôùc hoøa bình ñoù ñöôïc thieát laäp baèng taâm quaûng ñaïi chöù khoâng phaûi thuû thuaät cuûa chieán tranh. Ñaây khoâng phaûi laø tình theá khi theá löïc khoâng caân baèng, toát nhaát laø ngöôøi ta hoaõn binh hay tìm caùch khaùc ñeå thöông löôïng. ÔÛ ñaây vua Lyù Nhaân Toâng phaùt xuaát töø loøng thöông yeâu nhaân daân cuûa hai nöôùc. Chieán tranh seõ mang laïi cheát choùc vaø khoå ñau neân oâng phaûi haï mình caàu hoøa ñeå nöôùc Trung Hoa khoâng uaát haän maø sanh ra traû thuø, haàu möu caàu söï thaùi bình, an vui vaø haïnh phuùc cho daân toäc.

Tinh thaàn caàu hoøa laø nghóa cöû raát cao thöôïng, chæ nhöõng ngöôøi coù chaát huøng duõng môùi daùm laøm. Dó nhieân cuõng coù raát CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 19
nhieàu ngöôøi baùn nöôùc caàu vinh, phaûi trôû thaønh thuoäc haï, noâ leä cho moät yù thöùc heä naøo ñoù. Lyù Nhaân Toâng ñaõ saùng suoát thaáy vaän meänh ñaát nöôùc, chæ coù ñaët treân neàn taûng tình thöông yeâu vaø loøng quaûng ñaïi môùi coù hoaø bình thaät söï, giuùp cho con ngöôøi thaùo gôõ ñöôïc beá taéc trong cuoäc soáng.

Trong kinh Ñaïi Baûo Tích, ñöùc Phaät keå caâu chuyeän nguï ngoân veà phaûn öùng cuûa con choù vaø sö töû.

Coù anh chaøng noï raát phieàn naõo vì tieáng suûa, tieáng chaïy ñuøa giôõn cuûa maáy con choù, noù ñaõ laøm anh maát nguû neân anh muoán traû thuø.

Anh duøng cuïc xöông to vaø caàm naù ñeå baén chuùng. Choù bò ñau, phaûn öùng thoâng thöôøng laø phaûi tìm nhöõng gì ñaõ taïo ra côn ñau. Chuùng thaáy ñoù laø cuïc xöông neân nhaøo tôùi caén xeù. Caøng caén xeù thì raêng chuùng laïi caøng ñau hôn, noãi ñau cuûa thaân theå chöa giaûm thì noãi ñau cuûa raêng laïi baét ñaàu coù maët.

Neáu duøng cuïc xöông ñoù baén vaøo con sö töû, ta thaáy phaûn öùng hoaøn toaøn khaùc bieät. Noù seõ khoâng caén cuïc xöông, cuõng khoâng giaõy giuïa, keâu la thaát thanh trong hoaûng hoát. Caëp maét noù seõ nhìn lieác ñeå ñònh höôùng vò trí cuïc xöông töø ñaâu lao tôùi. Noù bieát taùc nhaân chính cuûa noãi khoå nieàm ñau naøy khoâng phaûi laø cuïc xöông maø haún coù keû ñang taùc ñoäng.

Caùch thöùc öùng xöû cuûa sö töû vaø choù khaùc nhau raát xa. Choù vì thieáu khoân ngoan neân laøm cho noãi khoå nieàm ñau gia taêng. Sö töû vì bình tónh, tìm caùch truy nguyeân nguoàn goác khoå ñau noù gaëp phaûi. Hai phaûn öùng khaùc nhau taïo ra hai keát quaû vaø giaù trò khaùc nhau.

Ñeä töû Phaät neân öùng xöû ít ra nhö sö töû. Ñöøng baét chöôùc choù, maø trôû neân thieån caän. Loaøi choù thöôøng coù tính caùch a dua, moät con suûa thì caû ñaøn suûa theo. Theá giôùi cuûa loaøi choù laø theá giôùi cuûa bieân cöông vaø tranh giaønh, chuû quyeàn quaûn lyù bieân cöông ñoù theo caùch töï khoanh vuøng nhö caùc söù quaân”.

20 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Ví duï trong laøng aáp naøo coù 100 con choù, thì chuùng seõ baàu leân choù “toång thoáng,” roài ñeán caùc boä tröôûng. Caùc cö daân cuûa chuùng ñeàu coù hoä chieáu, quoác tòch ñaøng hoaøng. Ñeå baûo veä bieân cöông bôø coõi cuûa chuùng, baát cöù con naøo ôû choã khaùc tôùi, chuùng seõ theo doõi, coâ laäp vaø taán coâng. Neáu con choù laï khoâng ñuû söùc khaùng cöï laïi ñaøn choù naøy thì noù phaûi vónh vieãn ñi choã khaùc, khoâng coù cô hoäi tìm kieám nhöõng thöùc aên rôi rôùt ôû trong khu vöïc ñaõ coù chuû.

Thaùi ñoä lieân minh naøy thöôøng taïo ra nhöõng phaûn öùng gaây khoå ñau. Coù theâm lieân minh trong saân haän nhö coù theâm nhöõng hoã trôï cuûa vuøng töø tröôøng tieâu cöïc, thì ngöôøi noái keát lieân minh seõ caøng gia taêng noãi khoå nieàm ñau.

Trôû laïi caâu chuyeän, khi caùc con choù nghó raèng taùc nhaân gaây ra noãi khoå nieàm ñau cuûa mình laø cuïc xöông, chuùng giaønh giaät caén cuïc xöông ñoù. Thaáy cuïc xöông naøy coù muøi vò thôm ngon neân töø choã traû thuø daãn ñeán choã tranh chaáp laãn nhau. Nhö vaäy, töø beá taéc thöù nhaát keùo theo beá taéc thöù hai. Noùi caùch khaùc, töø beá taéc cuûa loøng saân daãn ñeán beá taéc cuûa loøng tham, muoán trôû thaønh chuû nhaân cuûa cuïc xöông, nhöng khoâng ngôø ñoù laïi laø ñaàu moái cuûa raéc roái. Cuoäc ñôøi naøy cuõng theá. Coù nhieàu ngöôøi nghó sai laàm muoán bieán mình trôû thaønh chuû nhaân cuûa caûm xuùc tieâu cöïc, nhöng khoâng ngôø laïi thaønh naïn nhaân khoâng loái thoaùt.

Nhìn thaáy taùc nhaân giaùn tieáp khoâng chæ laø caùi nhìn phieán dieän, maø coøn laø phaûn öùng ñoâi luùc trôû neân thieån caän. Haõy theo haïnh sö töû, khoâng thuø haèn cuïc xöông, vì söï haän thuø vaø traû ñuõa ñoù laø hoaøn toaøn voâ ích. Cuïc xöông chæ laø coâng cuï cuûa anh chaøng caàm naù.

Neân höôùng veà taùc nhaân tröïc tieáp vaø chính yeáu laø caùch thöùc ta nhaän dieän ñeå thaùo gôõ noãi khoå nieàm ñau thaät söï. Dó nhieân, taùc nhaân ñoù khoâng phaûi laø nhaân vaät cuï theå. Phaät daïy raèng, ñöøng neân quan nieäm taùc nhaân khoå ñau laø con ngöôøi maø laø loøng tham saân si, laø thaùi ñoä thieáu saùng suoát. Hieåu ñöôïc ñieàu ñoù, ta seõ bình tónh nhö con sö töû, maét khoâng nhaùy, thaân theå an nhieân baát CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 21
ñoäng, ñi töøng böôùc chaäm raõi ñeå ñònh höôùng vaø tìm giaûi phaùp an toaøn vaø beàn vöõng cho nieàm ñau noãi khoå cuûa mình.

Caùch thöùc öùng xöû ñoù tuy ñôn giaûn nhöng coù hieäu quaû cao. Ñöøng nhö hai con gaø, heã maïnh thaéng, yeáu thua. Trong chieán tranh, caû keû chieán thaéng vaø ngöôøi thua ñeàu laø naïn nhaân, chöù khoâng phaûi chæ coù ngöôøi thua môùi laø naïn nhaân. Chæ coù caùch daøn traûi tình thöông, thaùo gôõ loøng haän thuø môùi thaät söï laø chieán thaéng oanh lieät nhaát.

Muoán ñöôïc nhö vaäy, ta ñöøng taïo taâm lyù laây lan haän thuø.

Ñöøng ñem haän thuø cuûa mình gieo raéc cho nhöõng ngöôøi thaân.

Khoâng kheùo, ta seõ bieán ngöôøi thaân trôû thaønh taám thôùt cuûa côn töùc giaän, coù goác töø ngöôøi döng nöôùc laõ.

Khi muoán chia seû vaán ñeà gì ñoù cho ngöôøi thaân, phaûi chaéc chaén raèng ngöôøi ñoù hieåu mình nhö thieän höõu tri thöùc. Neáu khoâng, ta khoâng ñoùn nhaän ñöôïc nhöõng gì mong ñôïi vaø böïc töùc baét ñaàu coù maët. Luùc ñoù, thay vì giaän keû thuø, ngöôøi giaän caù cheùm thôùt seõ giaän nhöõng ngöôøi thaân.

Nhö vaäy traïng thaùi cuûa loøng haän thuø ñöôïc chuyeån sang moät böôùc ngoaët thöù hai. Noù tieáp tuïc bò thay hình ñoåi daïng vì ñöôïc ñaët treân neàn taûng cuûa chuû nghóa cöïc ñoan. Töùc, cho raèng mình laø chaân lyù; nhöõng gì ta chuû tröông phaûi laø ñuùng; ai khoâng theo laø sai laàm neân ta chuyeån höôùng taán coâng nhöõng ngöôøi khoâng theo mình vaø bieán hoï thaønh keû thuø.

Thay vì keû thuø laø taùc nhaân ñaàu tieân, ta laïi nghó nhöõng ngöôøi khoâng taùn ñoàng mình laø nhöõng ngöôøi taïo ra cho mình söï böïc doïc. Caùch thöùc öùng xöû ñoù keùo theo daây chuyeàn cuûa söï beá taéc, khoâng loái thoaùt. Trong moïi tình huoáng ta cöù ñieàm nhieân, ñònh tónh, ñem trí tueä ñeå giaûi quyeát moïi vieäc moät caùch chính ñaùng thì taát caû ñeàu qua ñi nheï nhaøng.

Trong kinh Baùt Ñaïi Nhaân Giaùc coù moät caâu chæ boán chöõ nhöng raát hay “Quoác ñoä nguy thuùy”. Khaùi nieäm “Quoác ñoä” 22 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
trong ngöõ caûnh naøy coù theå theo hai nghóa. Theo nghóa ñòa lyù, quoác ñoä laø haønh tinh ta ñang coù maët, trong khi “Nguy thuùy” moâ taû tính chaát taïm bôï, khoâng beàn bæ cuûa voâ thöôøng. Nghóa laø haønh tinh naøo, ñònh tinh naøo duø coù theo quyõ ñaïo cuûa noù, cuoái cuøng roài cuõng ñeán luùc bò tan raõ thaønh nhöõng maûnh nhö thieân theå rôi trong khoâng gian.

Theo nghóa phaùt sinh, “Quoác ñoä” laø quoác gia coù chính theå
vôùi yù thöùc heä chính trò. “Nguy thuùy” trong ngöõ caûnh naøy coù theå
hieåu laø baát kyø chính theå naøo khoâng theå toàn taïi vónh haèng vôùi thôøi gian. Noùi caùch khaùc, khoå ñau duø do chính theå naøo gaây ra seõ khoâng laø vónh vieãn hay maõi maõi vôùi ta trong ñôøi.

Tin töôûng nguyeân lyù voâ thöôøng laø nieàm tin tích cöïc. Con ngöôøi seõ khoâng coøn buoàn veà nhöõng noãi ñau trong quaù khöù. Neáu khoâng coù nhöõng chieác laù rôi trong muøa thu, ñoâng seõ khoâng coù ñöôïc nhöõng chieác laù xanh non môn môûn trong muøa xuaân. Quy trình thay ñoåi cuûa vuõ truï dieãn ra theo caùch thöùc rieâng maø ta khoâng theå naøo ñaët yù thöùc chuû quan baét noù chaïy theo nhöõng gì maø mình muoán ñöôïc.

Haõy quaùn chieáu söï voâ thöôøng cuûa cuoäc ñôøi, vuõ truï, vaïn vaät ñeå khoâng bò cuoán huùt theo noãi khoå nieàm ñau. Ta tin töôûng raèng sau nhöõng chieác laù ruïng ñoù seõ coù laù xanh xuaát hieän. Nhôø vaäy ñôøi soáng môùi baét ñaàu coù maët, aùnh saùng xuaát hieän vaø nieàm hy voïng seõ böøng leân.

THAÙO DAÂY OAN TRAÙI

Ñöùc Phaät daïy haõy noã löïc thaùo gôõ thuø haän vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ coá yù taïo ra cho ta. Söï thaùo gôõ laø moät trong nhöõng nhu caàu raát quan troïng. Ngaøi nhìn thaáy trong ñôøi, raát nhieàu ngöôøi coù ñoäng cô sai traùi, ñeán ñoä hoï khoâng chaáp nhaän ngöôøi khaùc ñöôïc haïnh phuùc, thaønh coâng neân môùi ñaåy hoï vaøo traïng thaùi khoâng coù loái thoaùt, vì vaäy khoå ñau cöù maõi gia taêng töø kieáp CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 23
naøy sang kieáp khaùc. Thaáy roõ ñieàu naøy, ñöùc Phaät daïy ta thaùo gôõ haän thuø ñeå cuoäc soáng ñöôïc haïnh phuùc, an vui.

Keá ñeán, muoán cho caûm xuùc khoå ñau khoâng laây lan thì phaûi bieát roõ tính caùch tích cöïc cuûa taùc nhaân baèng caùch tìm nhöõng giaù trò cao ñeïp cuûa ngöôøi ñoù ñeå ta vôi bôùt nieàm ñau töø töø vaø loaïi tröø chuùng moät caùch trieät ñeå.

Neáu khoâng coù ñöôïc thoùi quen nhìn thaáy nhöõng tích cöïc hay giaù trò cuûa ngöôøi khaùc, thì ít nhaát ta cöù nghó raèng mình laø moät vò Boà-taùt coù taâm löôïng roäng lôùn. Thay vì giaän hôøn traû ñuõa thì coù theå
boû qua theo caùch thöùc “ñöøng ñaùnh ngöôøi döôùi ngöïa”. Thaùi ñoä anh huøng ñoù coù theå laøm cho ta boû ñöôïc haän thuø. Neáu laø Boà-taùt thaät söï thì ta khoâng laáy chuû nghóa anh huøng cuûa voõ laâm, maø phaûi laáy chuû nghóa anh huøng cuûa loøng töø bi ñeå ñoái ñaõi. Nhö theá seõ khoâng coù thuø vaø thaân. Luùc ñoù khoå ñau duø coù maët ñi nöõa thì cuõng gioáng nhö vieân soûi thaû xuoáng maët hoà tónh laëng. Dó nhieân vieân soûi seõ laøm cho nöôùc loang ra nhöng chæ moät luùc sau seõ tónh laëng laïi nhö tröôùc. Neáu ta quaùn ñöôïc nhö theá thì duø keû thuø coù coøn ñoù, khoå ñau cuõng seõ nhanh choùng ñöôïc tan bieán trong ta.

Ñöøng chuïp laïi nhöõng hình aûnh khoå ñau trong quaù khöù, caøng chuïp laïi thì nhöõng hình aûnh ñoù caøng loang loå nhieàu theâm treân beà maët taâm thöùc. Nhö vaäy laø ta ñang bieán khoå ñau thaønh caùi gì ñoù thöôøng coøn baát bieán. Ta caøng ghi nhaän hình aûnh khoå ñau laâu daøi bao nhieâu thì sai laàm caøng choàng chaát leân baáy nhieâu. Do vaäy, caàn phaûi loaïi tröø chuùng ra khoûi taâm thöùc cuûa mình caøng nhanh caøng toát.

Ba kyõ naêng thöïc taäp taâm lyù ñoù, ñöùc Phaät daïy raát nhieàu trong kinh vôùi nhieàu aån duï minh hoïa, ngöôøi bieát quyù troïng haïnh phuùc neân aùp duïng.

Cuoäc khuûng boá baèng maùy bay laøm suïp hai toøa nhaø thöông maïi cuûa Hoa Kyø, khoâng chæ nhaém ñeán nöôùc naøy, maø coøn ñoái vôùi 24 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
nhöõng lieân minh cuûa Myõ, trong ñoù Anh laø ñoái taùc quan troïng.

Ñöùng töø phía nhöõng ngöôøi daân voâ toäi, ta caûm thaáy raát caêm phaãn nhöõng keû ñaõ taïo ra khuûng boá vaø baïo ñoäng, chæ vì haän thuø caù nhaân vaø cuoàng tín toân giaùo. Neáu ta caát cuøng tieáng noùi cuûa söï haän thuø thì chaéc chaén nhöõng beá taéc ñoù seõ khoâng ñöôïc thaùo gôõ.

Trong khi leân aùn nhöõng ngöôøi cuoàng tín vaø sai laàm, ta vaãn leân aùn söï khuûng boá ñaõ gieo raéc noãi khoå nieàm ñau. Muïc ñích cuûa vieäc leân aùn laø ñeå tìm kieám giaûi phaùp töø chaát lieäu cuûa loøng töø bi, chöù khoâng phaûi cuûa thuø haän. Chæ coù chaát lieäu töø bi môùi coù theå
mang laïi cho theá giôùi söï bình oån thaät söï. Mang laïi coâng lyù baèng baïo löïc maïnh ñeå chieán thaéng baïo löïc yeáu, haún khoâng phaûi laø giaûi phaùp laâu daøi.

Ta coù theå laáy oai quyeàn cuûa ngöôøi lôùn ra leänh cho con em ñang cöôøi giôõn to tieáng, laøm maát giaác nguû phaûi ngöng oàn aøo ngay laäp töùc. Dó nhieân con em ta seõ sôï vaø khoâng daùm laøm oàn.

Trong söï ngöøng vaø khoâng daùm laøm oàn ñoù, noù vaãn aám öùc, khoù chòu beân trong. Neáu bò haø hieáp quaù ñaùng, noãi böïc doïc ñoù seõ ñöôïc nuoâi lôùn. Ñeán luùc tröôûng thaønh, ñöôïc luaät phaùp baûo veä, töï do caù nhaân ñöôïc toân troïng, noù coù theå khaùng cöï hoaëc noåi loaïn theo caùch thöùc naøy hoaëc laø caùch thöùc noï. Söï noåi loaïn ñoù ñöôïc theå
hieän ñoái laäp giöõa hai yù thöùc heä cuûa ngöôøi lôùn tuoåi vaø ngöôøi treû.

Vì theá, phaûi thaáy ñöôïc noãi khoå cuûa nhöõng naïn nhaân cuõng nhö cuûa nhöõng keû ñaõ taïo ra noãi khoå ñau ñeå tìm caùch thaùo gôõ.

Soáng trong voâ minh, cuoàng tín vaø beá taéc, khoâng coù loái thoaùt, con ngöôøi coù theå gieo raéc nhöõng ngang traùi trong cuoäc ñôøi.

Phaûi thöông hoï nhieàu hôn, ñeå hoï thaáy vaãn coøn caùi phao roäng löôïng, saün loøng giuùp hoï quay ñaàu veà söï soáng toát ñeïp. Chæ coù caùi nhìn ñuùng ñaén vaø roäng löôïng môùi giuùp nhöõng keû khoå ñau vaø toäi loãi tìm thaáy ñöôïc mieàn ñaát höùa, giuùp hoï laøm môùi laïi cuoäc ñôøi.

Caùc vò Boà-taùt luoân phaùt nguyeän vaøo ñòa nguïc, cöùu vôùt chuùng sanh. Ñòa nguïc hay thieát thöïc hôn laø tuø nguïc, laø nôi hoäi tuï cuûa CHÖÔNG I: KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ • 25
nhöõng keû ñaàu traâu maët ngöïa, nhöõng ngöôøi ñaâm thueâ cheùm möôùn, hay cuoàng tín ñoäc ñoaùn. Neáu khoâng coù nhöõng baäc Boà-
taùt phaùt taâm hoaù ñoä thì coù leõ cuoäc ñôøi cuûa hoï seõ taøn teä hôn nöõa.

Nhöõng ngöôøi naøy thöôøng nghó cuoäc ñôøi cuûa hoï ñaõ heát roài, neân hoï töø baát caàn, baát chaáp, daãn ñeán söï gia taêng haønh vi gaây khoå
ñau nhieàu hôn cho mình vaø cuoäc ñôøi.

Phaûi coù nhöõng ngöôøi mang taâm nieäm Boà-taùt gaàn guõi, chia seû vaø hieåu ñöôïc taïi sao hoï baïo ñoäng, khuûng boá ñeå thieát laäp nhòp caàu tình thöông, laàn laàn chuyeån hoùa roát raùo. Caàm tuø keû phaïm phaùp khoâng phaûi laø giaûi phaùp döùt ñieåm. Neáu nhaø tuø ñöôïc quan nieäm nhö söï tröøng phaït laø sai laàm lôùn. Söï tröøng phaït laøm cho caùc tuø nhaân khoâng daùm laøm ñieàu xaáu aùc, chöù khoâng xoùa ñöôïc taâm xaáu. Nhaø tuø neân ñöôïc quan nieäm nhö coâng cuï hay phöông tieän toát ñeå giaùo duïc toäi phaïm. Phöông phaùp giaùo duïc toäi phaïm phaûi ñöôïc nuoâi döôõng baèng chaát lieäu töø bi vaø tueä giaùc, thì söï chuyeån hoùa môùi thaønh coâng vieân maõn.

Caùc vò Boà-taùt daán thaân, gaàn guõi nhöõng keû xaáu thì môùi thaùo gôõ ñöôïc noãi khoå nieàm ñau moät caùch troïn veïn vaø döùt ñieåm. Neáu trong quaù khöù ta ñaõ lôõ gaây ra khoå ñau cho ngöôøi khaùc thì neân hoïc haïnh saùm hoái vaø khoâng taùi phaïm trong töông lai.

Neáu ta ñaõ töøng laø naïn nhaân thì neân taâm nguyeän raèng: “Toâi xin tha thöù cho baïn vaø nhöõng ai ñaõ taïo ra noãi khoå nieàm ñau cho toâi vaø ngöôøi thaân ñeå guùt maéc, oan traùi ñöôïc thaùo gôõ ngay trong kieáp naøy”.

Neáu ngöôøi Phaät töû hieåu ñöôïc ñaïo lyù, tình thöông cuûa ñöùc Phaät maø khoâng phaùt nguyeän nhö theá, ñeán khi sanh ra ôû kieáp sau, neáu khoâng coøn laø Phaät töû nöõa thì chöa chaéc oan traùi ñoù ñöôïc thaùo gôõ.

Haõy taän duïng nhöõng cô hoäi ñeå thaùo gôõ oan traùi moät caùch khoân ngoan. Ñöôïc vaäy, nhöõng bieán coá, khoå ñau duø coù xaûy ra cuõng khoâng laøm ta lao ñao theâm laàn nöõa. Luùc ñoù, ta seõ laø moät chieán só khaûi hoaøn, khoâng coù ñoái thuû, khoâng coù keû thaéng ngöôøi baïi, maø chæ coù söï an laïc, haïnh phuùc.

CHÖÔNG 2

QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ

CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 29

ÔÛ chöông 1, chuùng ta ñaõ khaûo saùt sô löôïc vaøi quan nieäm cuûa Phaät giaùo veà caùch hoùa giaûi thuø haän ôû kieáp naøy vaø nhöõng kieáp khaùc. Trong ñoù, chuùng toâi ñeà caäp ñeán phaùp moân “Quaùn khoâng taùc giaû,” maø ôû chöông naøy, chính laø noäi dung troïng taâm.

Phaùp quaùn naøy giuùp ta coù caùi nhìn ñích thöïc veà baûn thaân vaø taùc nhaân. Con ngöôøi laø hôïp theå nhaân tính, goàm naêm thaønh phaàn, khoâng coù thöïc theå baát bieán. Caùc toå hôïp thuoäc naêm thaønh phaàn naøy baét ñaàu hình thaønh töø caáu truùc nhaân theå vaät lyù, goàm boán yeáu toá laø ñaát, nöôùc, löûa vaø gioù hay noùi khaùc hôn laø chaát raén, chaát dòch, nhieät ñoä, theå khí vaø taát caû qui luaät lieân heä ñeán caùc yeáu toá naøy.

Quaùn khoâng taùc giaû laø quaùn phaân tích veà söï taùch rôøi caùc yeáu toá ra, baèng caëp maét tueä quaùn, seõ thaáy raèng khoâng coù moät chuû theå taùc nhaân taïo ra noãi khoå nieàm ñau cho baûn thaân mình. Doøng caûm xuùc cuûa con ngöôøi nhö moät doøng thaùc maïnh baïo, nhìn töø xa thaáy noù nhö moät thöïc theå, nhöng khi nhìn gaàn thì doøng thaùc naøy cuõng chæ ñöôïc hôïp thaønh bôûi caùc phaân töû nöôùc cho neân noù voán khoâng coù moät thöïc chaát naøo.

Töông töï ta aùp duïng cho tieán trình yù nieäm hoùa khi caùc giaùc quan: maét, tai, muõi, löôõi, thaân, yù tieáp xuùc vôùi caùc ñoái töôïng traàn caûnh nhö aùnh saùng, maøu saéc, aâm thanh, höông, vò, söï xuùc chaïm vaø söï hình dung cuûa yù v.v... Taát caû doøng yù nieäm hoùa naøy chæ laø söï lieân töôûng toång hôïp töø caùch tieáp xuùc vôùi caùc giaùc quan maø thoâi. Söï vaän haønh cuûa chuùng taïo ra tieán trình nhaän thöùc maø ta thöôøng goïi laø caùi thaáy cuûa con maét, caùi nghe cuûa loã tai, ngöûi cuûa loã muõi, neám cuûa löôõi, söï xuùc chaïm cuûa thaân hay caùc yù nieäm hoùa löu laïi trong boä naõo cuûa con ngöôøi. Caùc yeáu toá nhaän thöùc ñoù khoâng coù caùi naøo laø thöïc theå baát bieán.

Ñeå quaùn chieáu khoâng coù taùc giaû, tröôùc nhaát ta quaùn khoâng coù keû thuø. Ñaây laø caùch thöïc taäp voâ ngaõ trong öùng duïng taâm lyù trò lieäu. Keá ñeán ta quaùn tieán trình taùch rôøi doøng chaûy cuûa caûm xuùc taâm lyù ra khoûi söï vaän haønh cuûa thaân. Söï soáng cuûa con ngöôøi ñöôïc 30 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
thieát laäp khi thaân naøy vôùi luïc phuû nguõ taïng ñang hoaït ñoäng. Khi tim ngöng ñaäp, naõo taïng ñaõ bò cheát, caùc cô quan khaùc ñeán tình traïng keát thuùc thì luùc ñoù taïm goïi laø “Caùi cheát laâm saøng”. Cheát laâm saøng chöa phaûi laø cheát thaät söï, bôûi vì coù tình huoáng thaàn thöùc vaãn coøn laån quaån. Ñoù laø lyù do taïi sao ta thænh thoaûng thaáy ngöôøi cheát soáng laïi sau moät vaøi giôø, hay vaøi ngaøy naèm trong nhaø xaùc.

Duø trong tình traïng cheát laâm saøng hay cheát thaät, thì chaéc chaén raèng söï töông taùc giöõa caùc nhoùm yeáu toá taâm vaät lyù ñaõ ngöng hoaït ñoäng. Doøng caûm xuùc thöôøng vaän haønh raát höõu cô vaø ña chieàu vôùi thaân theå vaät lyù. Neáu taùch rôøi hai caùi naøy ra thì maïng soáng con ngöôøi khoâng coøn nöõa, ngoaïi tröø trong nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät nhö khi nguû hoaëc yù thöùc khoâng hoaït ñoäng khi bò meâ man baát tænh, khoâng coøn söï baán loaïn cuûa caûm xuùc treân boä naõo cuûa chuùng ta. Trong tình huoáng ñoù doøng caûm xuùc gaàn nhö laéng ñoïng.

Taát caû noãi khoå nieàm ñau hay haïnh phuùc cuûa con ngöôøi coù ñöôïc, ñeàu ñaët treân neàn taûng cuûa doøng chaûy caûm xuùc. Noù ñöôïc saùnh ví nhö moät baûn ñoà nhieät löôïng, töø ñoä aâm cho ñeán 1000C
hoaëc hôn theá nöõa v.v... Heã coøn naèm trong baûng nhieät, daàu coù laïnh ñeán möùc naøo hoaëc noùng ñeán möùc naøo thì vaãn ñöôïc xem laø nhieät ñoä.

Taát caû nhöõng gì thuoäc veà caûm xuùc thì baûn chaát cuûa noù vaãn laø khoå ñau. Muoán taùch rôøi noãi khoå ñau cuûa haän thuø ra khoûi thaân theå vaät lyù cuûa mình, chæ caàn quaùn töôûng doøng caûm xuùc vaø thaân theå vaät lyù khoâng phaûi laø moät. Quaùn taùch rôøi ñeå khoå ñau khoâng coøn choã baùm víu.

Noãi khoå ñau cuûa vieäc bò ngöôøi ta cöôùp boùc thuoäc veà tinh thaàn, noãi khoå ñau bò ngöôøi ta ñaùnh ñaäp thuoäc veà vaät chaát v.v...

haõy quaùn roõ nhö vaäy.

Gioáng nhö thaân caây chuoái, môùi nhìn vaøo ta cöù töôûng nhö CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 31
moät khoái khoâng theå taùch rôøi, nhöng khi ta môû ra töøng beï thì khoâng thaáy loõi beân trong. Maïng soáng cuûa con ngöôøi vôùi caáu hình vaät lyù cuõng hoaït ñoäng moät caùch töông töï nhö vaäy.

Baèng caùch quaùn ñoù, ta thaáy thaân theå vaät lyù naøy vôùi caùc doøng caûm xuùc khoâng heà coù choã ñeå dung chöùa noãi khoå nieàm ñau. Nhö vaäy, ta quaùn khoâng coù taùc giaû laø khoâng coù keû taïo toäi aùc, khoâng coù keû khuûng boá, khoâng coù ngöôøi ñaõ gaây nhöõng thöông tích cho mình.

Dó nhieân, quaùn khoâng taùc giaû nhaèm trò lieäu veà phöông dieän taâm lyù, ñeå khoâng baùm víu caûm xuùc, khoâng traû thuø ñoái vôùi ngöôøi taïo ra khoå ñau. Treân thöïc teá, söï kieän khoå ñau vaãn töøng dieãn ra vaø luaät phaùp vaãn truy nguyeân ñöôïc ai laø taùc nhaân, ai laø keû chuû möu, toäi traïng theá naøo. Quaùn khoâng taùc giaû khoâng coù nghóa keû taïo toäi khoâng bò toäi loãi tröøng phaït veà maët phaùp luaät. Nhö vaäy, ta quaùn ñeå taùch rôøi caûm xuùc khoå ñau ra khoûi thaân theå vaät lyù trong khi mình chính laø naïn nhaân.

Phöông phaùp quaùn naøo cuõng neân aùp duïng höôùng daãn cho moät soá ñoái töôïng nhaát ñònh, phaûi tuøy beänh cho thuoác. Phöông phaùp quaùn khoâng taùc giaû chæ ñöôïc aùp duïng cho chính nhöõng naïn nhaân ñeå khoâng keùo daøi khoå ñau, hoaëc laø ngöôøi thaân cuûa naïn nhaân, ñeå khoâng taïo sôïi daây lan truyeàn veà caûm xuùc khoå ñau khi thaáy ngöôøi thaân cuûa mình bò haõm haïi.

ÑÖØNG VIN VOÂ NGAÕ ÑEÅ CHAÏY TOÄI

Gaàn ñaây, toâi coù ñoïc treân baùo nöôùc ngoaøi moät caâu chuyeän noùi veà luaät phaùp ôû Thaùi Lan (Phaät giaùo ôû Thaùi Lan ñöôïc xem laø quoác giaùo) nhö sau: Coù moät anh tuø nhaân raát giaøu. Taøi saûn moät phaàn do anh chôi coå phieáu, phaàn anh maùnh mung troäm caép. Khi bò baét vaø truy toá, anh nhôø moät luaät sö Phaät töû lyù luaän tröôùc toøa raèng:

- Thaân chuû toâi khoâng phaûi laø ngöôøi troäm cöôùp, bôûi vì nhaø Phaät daïy khoâng heà coù taùc giaû.

32 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

OÂng thaåm phaùn noùi:

- Toâi ñoàng yù luaät Phaät daïy nhö vaäy. Toâi cuõng laø Phaät töû, toâi hieåu hoïc thuyeát ñoù.

Baây giôø ta haõy phaân tích hoïc thuyeát treân döôùi goùc ñoä taâm lyù maø ñöùc Phaät daïy: “Khoâng coù taùc nhaân, chæ coù chuoãi söï kieän”.

Töông töï, “Khoâng coù ngöôøi ñaõ aên caép maø chæ coù söï kieän aên caép”, khoâng neân hieåu veà maët hieän thöïc raèng ngöôøi troäm caép khoâng coù ñuû lyù do ñeå bò caàm tuø.

Luaät sö vöøa nhaän ra söï öùng duïng cuûa hoïc thuyeát voâ ngaõ trong taâm lyù trò lieäu ñoái vôùi naïn nhaân, chöù khoâng neân aùp duïng cho taùc nhaân, treân thöïc teá thì oâng thaåm phaùn yeâu caàu choïn löïa:

- Chuû nhaân cuûa oâng phaïm toäi aên caép. Neáu noùi khoâng coù ngöôøi aên caép maø chæ coù baøn tay aên caép vaø söï kieän aên caép, toâi xöû toäi vaø giam tuø baøn tay baèng caùch chaët ñöùt baøn tay roài boû tuø ba naêm, thay vì giam thaân chuû cuûa oâng ba naêm, oâng choïn caùch naøo?

Luaät sö bieän hoä laëng ngöôøi, khoâng noùi lôøi naøo. Luùc ñoù chaéc haún caû ngöôøi bieän hoä laãn keû phaïm toäi troäm caép seõ hoaûng hoát vaø chaáp nhaän ngoài tuø ba naêm, coøn hôn bò chaët ñöùt caùnh tay thì caû ñôøi khoâng laøm aên gì ñöôïc töø ñoâi tay nöõa.

Söû duïng phöông phaùp trò lieäu taâm lyù ñoái vôùi naïn nhaân vaøo tình huoáng luaät phaùp thöïc teá ñoái vôùi taùc nhaân laø söï sai laàm veà phöông phaùp luaän, daãn ñeán caùc haäu quaû nghieâm troïng töø söï bieän hoä. Khi quaùn voâ ngaõ, ta phaûi hieåu baøn tay aên caép vaãn laø baøn tay laáy cuûa phi phaùp. Ngöôøi coù baøn tay aên caép vaãn phaûi chòu traùch nhieäm tröôùc phaùp luaät vaø nhaân quaû töø haønh vi laáy cuûa phi phaùp.

Nhöõng ngöôøi taïo ra khoå ñau cho ngöôøi khaùc thì khoâng ñöôïc quyeàn quaùn nhö theá, vì nhö vaäy seõ trôû thaønh nguïy bieän, khoâng thöøa nhaän loãi laàm cuûa mình. Neáu nhöõng ngöôøi ñaõ gaây ra toäi loãi maø nghó raèng khoâng coù taùc giaû nghóa laø toâi khoâng phaûi laø taùc CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 33
nhaân, roõ raøng laø thieáu traùch nhieäm ñaïo ñöùc tröôùc phaùp luaät.

Phaûi bieát phöông phaùp quaùn khoâng taùc giaû chæ aùp duïng cho naïn nhaân vaø thaân nhaân ñeå khoâng gieo raéc haän thuø traû ñuõa vôùi ngöôøi ñaõ taïo ra noãi khoå cho mình, coøn nhöõng ngöôøi lôïi duïng vaøo hoïc thuyeát naøy bieän hoä cho hoï ñeå khoûa laáp söï thaät, seõ gaây ra toäi loãi nhieàu hôn. Khi quaùn phaûi bieát phöông phaùp naøo daønh cho mình, phöông phaùp naøo daønh cho ngöôøi. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi taïo ra toäi loãi, nhaø Phaät cuõng coù nhöõng phöông phaùp quaùn khaùc.

BA PHAÙP QUAÙN ÑEÅ TRÒ LIEÄU

Thöù nhaát laø quaùn thaân nhaân. Quaùn taát caû moïi ngöôøi nam lôùn tuoåi ñeàu laø cha, oâng taát caû moïi ngöôøi nöõ lôùn tuoåi ñeàu laø meï, baø.

Nhöõng ngöôøi ta gaëp trong ñôøi töøng laø oâng baø toå tieân, con chaùu, thaân baèng quyeán thuoäc cuûa mình ôû nhöõng kieáp tröôùc. Nhö theá moãi laàn muoán laøm toån haïi cho ngöôøi naøo thì cöù nghó laø ngöôøi thaân neân sôï khoâng daùm laøm. Ngöôøi coù loøng toân kính vaø thöông töôûng ngöôøi thaân, khi aùp duïng phöông phaùp quaùn thaân nhaân seõ giuùp hoï khoâng daùm coá yù gaây toäi loãi.

Thöù hai laø quaùn saùm hoái, töùc nhaän dieän toäi loãi vaø noã löïc vöôït qua baèng söï hoài ñaàu löông thieän. Hình dung nhöõng toäi loãi maø ta gaây ra trong cuoäc ñôøi nhö gieát ngöôøi, troäm caép, löôøng gaït, ngoaïi tình, tham nhuõng, hoái loä, moùc ngoaëc laøm luõng ñoaïn heä thoáng luaät phaùp v.v... neáu khoâng boäc baïch ñeå laøm môùi cuoäc ñôøi thì gioáng nhö tình traïng ñoùng baêng treân maët bieån, daàn daàn seõ to leân vaø traàm xuoáng. Khi taûng baêng ñoùng treân vaø trong loøng bieån, taøu thuyeàn qua ñoù coù theå bò va chaïm vaøo, daãn ñeán tình traïng bò ñaém chìm, nhö taøu Titanic. Söï soáng cuûa con ngöôøi cuõng gioáng nhö nhöõng con taøu leânh ñeânh treân bieån sanh töû.

Caàn phaûi laøm tan nhöõng taûng baêng che giaáu toäi loãi, ñeå nhöõng con taøu ñaïo ñöùc cuûa baûn thaân coù theå thong dong vöôït thoaùt sanh töû, khoå ñau.

34 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Thöù ba laø quaùn khoâng thoï giaû. Ñaây laø caùch quaùn khoâng coù chuû theå caûm nhaän nhöõng noãi khoå nieàm ñau do ngöôøi naøo ñoù gaây ra. Dó nhieân caùch quaùn naøy ñöôïc söû duïng cho chính naïn nhaân hay ñöông söï ñang ñoái dieän vôùi noãi khoå taâm lyù vaø noãi ñau vaät lyù. Ta quaùn raèng khoâng coù moät baûn ngaõ ñang toàn taïi ñeå
chòu ñöïng söï haøm oan, ñau ñôùn, böïc töùc, thuø haèn, baát coâng hay nhöõng caûnh ñôøi traùi ngang thì caûm xuùc seõ laéng dòu.

YÙ thöùc veà mình nhö moät naïn nhaân bò löøa ñaûo, böùc hieáp, xuùc phaïm, bò truø daäp v.v... laøm taêng söï khoù chòu. YÙ thöùc veà söï baát coâng laøm cho con ngöôøi deã coù phaûn öùng noåi loaïn, xung ñoät, noù ñeàu daãn ñeán söï ñoå vôõ lôùn hôn trong töông lai.

Khoâng thöïc taäp phöông phaùp naøy ñeå töï trò lieäu taâm lyù, ñoâi luùc ngöôøi ta laàm loãi vôùi mình chæ coù moät, mình coù theå gaây loãi laïi gaáp hai, gaáp ba laàn. Moät ñöùa loãi theâm ñöùa loãi nöõa thì hai ñöùa loãi cuõng gioáng nhau, theo ñoù, beá taéc naøy coù theå keùo theo beá taéc khaùc lôùn hôn, neáu khoâng bieát caùch töï chuyeån hoùa ñeå cöùu baûn thaân.

Quaùn khoâng thoï giaû ñeå thaáy ñöôïc doøng caûm xuùc khoå ñau, baát haïnh maø mình chòu ñöïng chæ laø moät söï kieän cuûa oan traùi hay cuûa doøng chaûy baát haïnh. Quaùn nhö vaäy thì duø khoå ñau lôùn nhö nuùi Tu Di noù cuõng teo laïi thaønh quaû nuùi lôùn, quaû ñoài, ñoáng ñaát, vieân ñaù roài chæ coøn laïi moät haït caùt. Quaùn caùch vöøa neâu thì khoå
ñau lôùn seõ trôû thaønh nhoû nhö haït caùt roài seõ tan bieán thaønh hö khoâng, nghóa laø khoâng coøn taùc duïng gaây ñau khoå nöõa.

Ba phaùp quaùn nieäm treân laø ngheä thuaät taâm lyù, coù khaû naêng giuùp ngöôøi khoå ñau coù theå sôùm hoùa giaûi haän thuø. Dó nhieân phaûi ñoøi hoûi ñeán thaùi ñoä buoâng boû cuûa ñöông söï. Ngöôøi coù khuynh höôùng döùt khoaùt coâng thöôûng, toäi tröøng thì khoù tu taäp ñöôïc nhöõng phöông phaùp quaùn naøy.

Neáu khoâng chòu tu taäp caùc phaùp quaùn, noãi baát haïnh ngaøy caøng lôùn, trong töông lai seõ thuoäc veà hoï chöù khoâng thuoäc veà CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 35
ngöôøi ñaõ taïo ra toäi loãi. Bôûi keû gaây aùn ñaõ bò luaät phaùp tröøng phaït vaø ngay caû neáu nhö keû taïo toäi may maén qua maët ñöôïc luaät phaùp, khoâng bò tröøng phaït thì nhaân quaû nghieäp baùo vaãn khoâng dung tha; trong moät ñôøi kieáp naøo ñoù hoï cuõng phaûi gaùnh laáy.

Moùn nôï maø khoâng chòu traû ngay trong luùc mình coù khaû naêng thì sau naøy khi bò thaát nghieäp laïi caøng khoù traû hôn. Ñoù laø chöa noùi tôùi tình traïng tieàn vay seõ gia taêng laõi suaát, tuøy theo naêm thaùng thôøi gian vay möôïn. Tieán trình nhaân quaû cuõng dieãn ra theo caùch töông töï, ai chòu traû nôï sôùm thì khoâng phaûi lo traû laõi.

XOA DÒU NOÃI ÑAU

Haønh giaû ñöøng neân baän taâm raèng, ai laø ngöôøi ñaõ taïo ra noãi khoå
cho mình. Haõy ñeå söï tröøng phaït naèm veà phía luaät phaùp, cöù xem noù nhö laø moät söï kieän. Neáu laø thaân baèng quyeán thuoäc cuûa naïn nhaân thì cuõng ñöøng chaêm soùc caûm xuùc cuûa naïn nhaân baèng caùch hoûi

“Cho toâi bieát ai laø taùc nhaân, toâi seõ traû thuø giuøm cho”. Thöông nhö theá chæ laøm gia taêng theâm caûm xuùc khoå ñau cuûa naïn nhaân. Caû hoï vaø ta ñeàu rôi vaøo tình huoáng beá taéc. Ñöøng ñoå daàu vaøo löûa, söï saân haän laøm cho taâm lyù con ngöôøi luoân bò ñoát chaùy vaø theo ñoù ta ñaùnh maát doøng chaûy cuûa caûm xuùc an laïc, thaûnh thôi.

Khi daïy phöông phaùp quaùn khoâng coù taùc nhaân taïo vaø chuû theå caûm nhaän noãi khoå ñoù, ñöùc Phaät khoâng ñöa ta vaøo tình traïng thieáu traùch nhieäm maø Ngaøi muoán duøng phöông phaùp taâm lyù ñeå
xoa dòu ñi noãi khoå nieàm ñau. Noãi khoå ñau gioáng nhö ly nöôùc coù caën. Thöông ngöôøi thaân, coù ngöôøi khuaáy ly nöôùc baèng caùch hoã trôï ñeå traû thuø v.v... Caøng khuaáy thì caën seõ khoâng laéng ñöôïc vaø ngöôøi thaân khoâng uoáng ñöôïc ly nöôùc trong.

Ñöøng khuaáy nöôùc khoå ñau leân. Cöù ñeå noù laéng ñoïng vôùi thôøi gian. Thôøi gian laø phöông phaùp chöõa trò veát thöông loøng. Ñöøng taùc ñoäng maø haõy höôùng taâm cuûa naïn nhaân veà phía tích cöïc vaø töôi saùng hôn, hoï seõ taùch rôøi khoûi traïng thaùi khoå ñau theo caùch 36 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
thöùc maø ñöùc Phaät ñaõ daïy. Khoå ñau naèm treân thaân theå vaät lyù, aûnh höôûng ñeán doøng caûm xuùc thoâng qua heä thoáng daây thaàn kinh trung khu vaø caûm giaùc. Khi taùch rôøi hai yeáu toá naøy, noãi khoå ñau duø coù maët nhö laø söï thaät, nhöng laïi khoâng aûnh höôûng ñeán baûn thaân. Töø ñoù, ñau khoå khoâng theå laøm cho con ngöôøi bò öùc cheá soáng trong daøy voø, ñau ñôùn.

Ta haõy laøm thí nghieäm ñeå thaáy ñöôïc tính aûo giaùc cuûa caûm xuùc trong noãi khoå nieàm ñau. Neáu laø ngöôøi sôï maùu, khi ñöa vaøo beänh vieän ñeå chích thuoác giaûm ñau, noãi sôï haõi veà tieâm chích vaø maùu laøm ñöông söï hình dung ñoäng taùc ñöa kim vaøo cô theå hoï laø moät söï ñau nhöùc. Treân thöïc teá, ñau nhöùc coù theå chæ baèng caùi chích cuûa moät con kieán, nhöng caûm xuùc sôï haõi laøm cho noãi ñau naøy gia taêng ñeán ñoä coù theå ngaát xæu.

Nhieàu ngöôøi ñaõ töøng bò rôi vaøo traïng thaùi taâm lyù ñoù. Thöïc teá, chích kim vaøo cô theå khoâng laøm con ngöôøi phaûi khoå ñau quaù möùc. Chæ vì sôï haõi maø khoå ñau ñöôïc gia taêng. Do ñoù taùch rôøi taâm lyù khoûi caûm xuùc laø moät trong nhöõng phöông phaùp höõu hieäu coù khaû naêng giuùp ñöông söï vöôït qua khoå ñau deã daøng vaø nhanh choùng.

Phöông phaùp quaùn khoâng thoï giaû laø ngheä thuaät hình dung mình khoâng phaûi laø naïn nhaân. Ñöøng neân nghó ta laø naïn nhaân, ñeå doøng caûm xuùc khoâng bò ñeø naëng treân taâm lyù. Dó nhieân coøn coù nhieàu phöông phaùp thöïc taäp khaùc, coát laøm cho taâm ta phaán chaán, khoâng coøn khoå ñau laø ñöôïc.

Naêm 1999, khi coäng ñoàng Taây Taïng toå chöùc 40 naêm löu vong taïi AÁn Ñoä, ñöùc Ñaït Lai Laït Ma ñaõ duøng tieâu ñeà Töôûng nieäm “40 naêm ñaïi chuyeån phaùp luaân”. Ngaøi khoâng duøng töø 40
naêm Phaùp naïn nhö Phaät giaùo Vieät Nam. Duøng khaùi nieäm “Phaùp naïn” laø caùch tröïc tieáp thöøa nhaän raèng mình laø naïn nhaân, hoaëc coù thoï giaû, trong khi ñöùc Phaät daïy ta haõy quaùn boán ñoái töôïng voâ ngaõ laø ngaõ, nhaân, chuùng sinh vaø thoï giaû.

CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 37

Quaùn chuùng sinh voâ ngaõ töùc laø khoâng coù yù nieäm veà chuùng sinh, bao goàm tha nhaân vaø baûn thaân nhö moät chuû theå vôùi yù nieäm vaø doøng caûm xuùc ñang tieáp nhaän khoå vui. Ñoù laø tinh thaàn cuûa kinh Kim Cöông Baùt Nhaõ. Quaùn nhö vaäy, noãi khoå nieàm ñau seõ tan bieán raát nhanh.

Khi duøng töø “40 naêm Phaùp naïn,” xem nhö ta ñaõ chaáp nhaän mình laø naïn nhaân vaø Phaät phaùp ñang bò laâm naïn. Thöïc ra, Phaät phaùp khoâng laâm naïn. Chæ coù ngöôøi haønh ñaïo bò naïn, do chòu aûnh höôûng xaáu cuûa nghòch duyeân. Caùch duøng töø cuûa ñöùc Ñaït Lai Laït Ma raát phuø hôïp vôùi tinh thaàn voâ ngaõ. Nhôø bieán coá Trung coäng, Phaät giaùo Taây Taïng ñaõ coù maët ôû AÁn Ñoä vaø khaép nôi treân theá giôùi.

Nhö vaäy, trong bieán coá cuûa Taây Taïng, ta thöû hoûi neân buoàn hay vui? Buoàn veà moät quaù khöù khoâng nhö yù, nhöng vui trong hieän taïi vaø töông lai khi Phaät giaùo Taây Taïng ñöôïc phaùt trieån toaøn caàu. Khoâng nhìn thaáy phöông dieän tích cöïc naøy, con ngöôøi deã soáng trong tình traïng uaát haän vaø chòu khoå ñau laâu daøi, nhaát laø trong tình huoáng ta khoâng theå laøm gì khaùc hôn, duø coù noã löïc chaân chính.

Nhö theá, quaùn khoâng thoï giaû laø caùch thöùc tích cöïc, nhaèm taùch rôøi khoå ñau quaù khöù khoûi ñôøi soáng hieän taïi. Ñöôïc vaäy, ta coù theâm baûn laõnh soáng ôû hieän taïi ñeå gaày döïng laïi cuoäc ñôøi vaø coù theå höôûng ñöôïc haïnh phuùc. Neáu chæ kyù öùc veà quaù khöù vaø cho raèng mình laø naïn nhaân cuûa lòch söû, chieán tranh, yù thöùc heä, baát ñoàng, xung ñoät v.v... thì caûm xuùc khoå ñau seõ daâng cao. Neáu thöïc taäp nhö theá, chaéc chaén söï tieán boä veà taâm lyù seõ cöùu thoaùt ta khoûi hoaøn caûnh khoå ñau ñaõ coù, nhö con khæ nhôø baùm vaøo nhaønh caây maø leân khoûi vuõng laày.

Ngöôøi thöïc taäp neân loaïi boû loøng töï aùi. Veà baûn chaát, töï aùi laø caûm xuùc thöông yeâu baûn ngaõ hôn baát kyø ai khaùc. Noù ñöôïc nuùp boùng döôùi daïng thöông yeâu ngöôøi, nhöng treân thöïc teá laø thöông yeâu chính mình. Chaúng haïn, ñöùng tröôùc caûnh sanh ly 38 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
töû bieät cuûa ngöôøi thaân, coù ngöôøi buoàn baõ, khoùc loùc, boû aên maát nguû vaø gaøo theùt vôùi nhöõng caâu caûm xuùc nhö: “Ba ôi! Ba ñi roài, boû con laïi cho ai? Con khoå laém!” Hoaëc ngöôøi vôï noùi vôùi choàng vöøa qua ñôøi: “Anh ôi! Anh ñi roài, cuoäc soáng cuûa em trôû neân voâ nghóa. Anh laø ñieåm töïa cuoäc ñôøi em”. Taát caû nhöõng lôøi than vaõn töø tình thöông hoaëc tình yeâu coù theå xuaát hieän döôùi hình thöùc quan taâm ngöôøi quaù coá, nhöng trong chieàu saâu taâm lyù laø lo sôï cho baûn thaân mình bò coâ ñôn.

Thöïc ra, ngöôøi khoùc ñaâu phaûi thöông töôûng ngöôøi ra ñi.

Phaàn lôùn khoùc trong tình huoáng cuûa tang toùc laø sôï raèng mình khoâng coøn ai chaêm soùc, voã veà, giuùp ñôõ khi coâ ñôn vaø tuùng thieáu.

Trong tình yeâu nam nöõ, hoaëc giöõa hai ngöôøi ñoàng giôùi tính, töï aùi laø truïc xoay chính yeáu. Ngöôøi ta yeâu chính baûn thaân mình nhieàu hôn yeâu ngöôøi khaùc.

Goác töï aùi trong tình yeâu coù theå bò bieán daïng thaønh noãi haän thuø, khi caùc yeâu caàu, caûm xuùc vaø khao khaùt bò töø choái hoaëc khoâng thoûa maõn. Luùc ñoù, ñöông söï coù khuynh höôùng traû ñuõa ñeå chöùng minh raèng “Toâi ñaâu phaûi khoâng coù giaù!” Caøng chöùng minh mình coù giaù treân neàn taûng töï aùi thì giaù trò caøng bò giaûm.

Nhieàu ngöôøi ngaïc nhieân khi nghe Theá Toân, laø Baäc phöôùc trí veïn toaøn, sao ñôøi Ngaøi vaãn coøn gaëp nhieàu caûnh traùi ngang. Lyù giaûi truyeàn thoáng cho raèng ñoù laø söï thò hieän, Ngaøi hieän thaân laø con ngöôøi neân cuõng phaûi coù nhöõng cuoäc soáng vaø hoaøn caûnh eùo le, ngang traùi, nhöng Ngaøi ñaõ vöôït qua ñöôïc taát caû. Muoán khaúng ñònh raèng, laø con ngöôøi ai cuõng coù theå laøm ñöôïc nhö Ngaøi. Nhaèm giaùo duïc con ngöôøi veà tính kieân nhaãn vöôït khoù.

Toâi thích khuynh höôùng nhìn ñöùc Phaät döôùi goùc ñoä con ngöôøi lòch söû, daàu laø Baäc giaùc ngoä, Ngaøi vaãn chòu khoå ñau veà thaân theå
nhöng hoaøn toaøn khoâng coù noãi khoå tinh thaàn.

Quy luaät nhaân quaû raát xaùc thöïc vaø coâng baèng, khoâng heà bò luõng ñoaïn, khoâng ai coù theå soáng vöôït ngoaøi voøng kieàm toûa CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 39
cuûa noù. Duø laø ñöùc Phaät, Boà-taùt, A-la-haùn, nhöõng gì ñaõ gieo thì phaûi gaët. Ngöôøi giaùc ngoä bieát caùch chuyeån hoùa khoå ñau, vöôït leân treân nghòch caûnh, thay vì phaûi gaët haùi troïn veïn quaû khoâng nhö yù, nhôø söï chuyeån nghieäp, caùc haït gioáng xaáu trong quaù khöù khoâng ñuû söùc troå quaû ôû hieän taïi, hoaëc neáu troå thì taùc duïng xaáu cuûa noù khoâng nhieàu nhö trong tình huoáng cuûa ngöôøi phaøm.

TÌNH YEÂU VÒ KYÛ

Chuyeän keå raèng coù moät thieáu nöõ teân laø Magadida, thuoäc haøng danh moân voïng toäc. Coâ xinh ñeïp ñeán ñoä caùc coâng toân, vöông töû thoaït nhìn ñeàu si meâ, nhö coù söï cuoán huùt laï luøng. Saéc ñeïp ñoù ñaõ laøm cho coâ ñau khoå nhieàu hôn laø haïnh phuùc. Ñöôïc quaù nhieàu ngöôøi thöông vaø saên ñoùn töø: thaùi töû, phuù hoä, keû haøo hieäp cho ñeán ngöôøi thöôøng daân, coâ khoâng bieát phaûi löïa choïn yù trung nhaân naøo.

Cha coâ muoán con mình ñöôïc haïnh phuùc, moân ñaêng hoä ñoái cuøng giai caáp, neân khoâng ñoàng yù cho coâ ñính hoân vôùi ai thuoäc giai caáp thaáp hôn. OÂng tìm khaép nôi nhöng vaãn chöa haøi loøng veà öùng cöû vieân töông xöùng.

Moät hoâm noï, oâng ñeán thaønh Xaù-veä, thaáy ñöùc Phaät ñang ñi khaát thöïc, oâng khoâng tin vaøo maét mình khi nhìn thaáy moät ngöôøi ñeïp trai laï luøng ñeán theá! Vôùi ba möôi hai töôùng toát vaø taùm möôi veû ñeïp, maëc duø chieác y cuûa Ngaøi maëc ñaõ quaù cuõ, nhöng Phaät vaãn ñeïp vaø haáp daãn. OÂng naûy sinh yù ñònh choïn Phaät laøm reå. Sau ñoù, oâng laäp keá thænh Phaät veà nhaø cuùng trai Taêng vaø daën doø con gaùi:

- Con ôi, ba seõ cöôùi cho con moät ngöôøi raát xöùng ñaùng. Neùt ñeïp vaø söï phöông phi cuûa ngöôøi naøy laø ñieàu khoâng ngöôøi ñaøn oâng naøo coù theå hôn ñöôïc. Nhaát ñònh khi laáy anh ta, con seõ raát haïnh phuùc. Ñaây laø nieàm mô öôùc cuûa ba.

Hoâm aáy, ñöùc Phaät vaø Taêng ñoaøn ñeán nhaø oâng baù hoä theo lôøi thænh caàu. Ngaøi ñi nheï nhaøng vôùi böôùc chaân thaûnh thôi, ngoài 40 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
xuoáng trong tö theá an laïc. Gia ñình oâng ai cuõng phaán chaán bôûi nghó Phaät seõ trôû thaønh chuù reå.

Suoát ñeâm, Magadida söûa soaïn, traàm tö khoâng nguû ñöôïc. Khi Phaät ñeán nhaø, coâ khoâng chòu ra, ôû trong phoøng trang ñieåm taêng theâm höông saéc vaø taäp ñieäu boä, daùng ñi, caùch theå hieän aùnh maét, nuï cöôøi ñeå quyeán ruõ Phaät chaáp nhaän laøm choàng mình.

Traùi vôùi döï kieán, khi coâ böôùc ra khoûi phoøng, ñöùc Phaät döôøng nhö khoâng quan taâm ñeán. Theo truyeàn thoáng, sau khi nhaän phaåm vaät cuùng döôøng cuûa ai, Phaät taï ôn baèng caùch thuyeát giaûng phaùp thoaïi, nhö thöïc phaåm taâm linh. Trong söï giao hoaùn naøy, moät beân hieán vaät chaát, moät beân taëng taâm linh.

Phaät duïng yù giaûng veà söï baát tònh cuûa thaân. Thaân theå con ngöôøi duø ñeïp cuõng chæ laø nghóa trang, chöùa ñaày xaùc cheát beân trong. Khi aên thòt caùc loaøi thuù, noùi chung laø loaøi coù söï soáng, ta ñaõ bieán bao töû naøy thaønh nghóa trang taäp theå. Phaät pheâ phaùn thaùi ñoä haõnh dieän töï haøo veà saéc ñeïp. Theo Phaät, saéc ñeïp cuûa thaân chæ laø chieác tuùi da chöùa ñöïng nhöõng thöù baát tònh maø thoâi.

Lôøi thuyeát phaùp cuûa Phaät nhö côn saám seùt, taán coâng vaøo naõo traïng cuûa coâ. Coâ töùc giaän, cho raèng Theá Toân choïc töùc vaø khinh mình. Coâ thaàm nghó mình thuoäc haøng saéc nöôùc höông trôøi maø oâng thaày tu laïi so saùnh coâ nhö nghóa ñòa hay caùi tuùi da hö thuùi, thì coøn gì ñau ñôùn cho baèng.

Coâ giöõ moái thuø ñoù vaø noùi vôùi cha:

- Ba ôi, con khoâng theøm cöôùi oâng naøy. OÂng naøy ñeïp trai nhöng chaûnh quaù, laïi ngheøo rôùt moàng tôi sao laøm choàng con ñöôïc.

Trong taâm coâ oaùn haän, thaàm nghó: “Ñeán ngaøy noåi tieáng, toâi seõ cho oâng bieát tay, ñeå oâng khoâng khinh thöôøng toâi nöõa”. Nieàm uaát haän ñoù ñaõ ñöôïc nuoâi döôõng trong loøng coâ ngaøy caøng lôùn.

Ba naêm sau coù ñôït tuyeån cung, vì laø ngöôøi ñeïp nhaát neân coâ ñaõ CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 41
ñöôïc nhaø vua tuyeån laøm quyù phi vaø ñöôïc suûng aùi hôn hoaøng haäu.

Nhaø vua laø Phaät töû thuaàn thaønh. Moät hoâm, vua thænh ñöùc Phaät ñeán hoaøng cung thuyeát phaùp. Khi nghe tin ñoù quyù phi thueâ ngöôøi ñöùng doïc ñöôøng ñeán kinh thaønh, chöûi bôùi ñöùc Phaät.

Ñieàu ñoù ñaõ laøm A Nan xoùt xa, thöa ñöùc Phaät raèng:

- Baïch Theá Toân, con thaáy choã naøy khoâng yeân, neáu Thaày troø ta ôû ñaây theâm nöõa, voâ tình taïo toäi loãi cho keû xaáu. Chi baèng ta haõy ñi nôi khaùc.

Ñöùc Phaät noùi:

- Neáu ñi choã khaùc cuõng bò chöûi bôùi töông töï thì sao?

A Nan thöa:

- Thì ñi tieáp nöõa.

Ñöùc Phaät noùi:

- Neáu choã tieáp ñoù nöõa cuõng gaëp tình traïng töông töï hoaëc naëng hôn thì tính sao?

- Thì ñi choã khaùc tieáp.

Trieát lyù cuûa caâu chuyeän laø khi con ngöôøi ñeå tình yeâu giôùi tính mang tính chieám höõu khoáng cheá, thì caùc quan heä seõ daãn ñeán tình traïng neáu khoâng ñoäc höõu veà tình yeâu ñöôïc thì sanh taâm thuø haän.

Coâ gaùi trong caâu chuyeän khoâng queân ñöôïc caùi töï aùi moät chieàu, khi nghó raèng Phaät ñaõ khinh thöôøng coâ, maø treân thöïc teá muoán giuùp coâ vöôït qua caùi toâi cao ngaïo veà ngoaïi hình. Töï aùi sai laàm daãn ñeán thuø haän, roài traû ñuõa baèng caùch thueâ ngöôøi sæ nhuïc ñöùc Phaät quaû laø moät chuoãi sai laàm. Ñieàu chính yeáu cuûa caâu chuyeän laø trong nghòch caûnh ñoù, ñöùc Phaät daïy A Nan phaûi giöõ taâm vöõng chaõi ñeå vöôït qua, thay vì ñaàu haøng noù moät caùch voâ ñieàu kieän.

Caâu chuyeän treân coøn cho thaáy, keùo daøi söï laån traùnh khoâng phaûi laø giaûi phaùp. Nghòch caûnh xuaát hieän choã naøo thì ñoái dieän thaùo gôõ choã ñoù.

42 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Ngheä thuaät thaùo gôõ khoå ñau theo nhaø Phaät laø ñoái dieän vôùi thöïc taïi khoå ñau ñoù vaø nhaän dieän maët muõi khoå ñau, truy nguyeân nguoàn goác vaø nguyeân nhaân, ñeå chuyeån hoùa vaø vöôït leân treân noù.

Troán traùnh khoâng phaûi laø giaûi phaùp. Ñoái dieän theo kieåu lieàu maïng laïi caøng khoâng phaûi laø giaûi phaùp. Troán traùnh vaø boû maëc laø hai thaùi ñoä cöïc ñoan, neáu khoâng noùi laø thieáu traùch nhieäm.

Cöù quan saùt, nhìn nhaän söï vieäc xaûy ra nhö laø moät söï kieän.

Luùc ñoù, nhìn thaáy söï vaät chæ ñôn thuaàn laø söï thaáy, nghe caùc aâm thanh chæ ñôn thuaàn laø söï nghe duø coù chöûi bôùi hay khen cheâ thì cuõng chæ laø aâm thanh. Quaùn ñöôïc nhö vaäy laø ñang nhìn thaáy ñöôïc chaân töôùng cuûa söï vaät. Luùc ñoù, ta khoâng coøn chaïy theo phaûn öùng thuaän vaø nghòch cuûa caûm xuùc. Taát caû duïng yù xaáu cuûa ngöôøi khaùc khoâng heà taùc ñoäng ñeán thaønh trì kieân coá cuûa ñôøi soáng noäi taâm. Baèng caùch thöïc taäp nhö vöøa neâu, noãi khoå ñau duø coù maët cuõng khoâng laøm ta bò khuûng hoaûng.

Trong caâu chuyeän ñöùc Phaät ñaõ chuyeån hoùa ñöôïc nhöõng thaønh phaàn ñaâm thueâ, cheùm möôùn baèng thaùi ñoä thaûn nhieân vaø khoâng haän thuø. Nhöõng haønh ñoäng chöûi bôùi, neùm lieäng cuûa hoï khoâng heà laøm cho ñöùc Phaät caûm thaáy böïc doïc, thuø haèn. AÙnh maét cuûa Ngaøi ñoái vôùi hoï chan chöùa taâm töø aùi. ÖÙng xöû naøy, giuùp cho ngöôøi xaáu nghó ñaây phaûi laø moät nhaân vaät sieâu phaøm vôùi tính caùch ñaëc bieät. Taâm hoùa giaûi cuûa Ngaøi ñaõ laøm cho moïi haän thuø tan bieán raát nhanh. Cuoái cuøng Ngaøi cuõng ñoä ñöôïc baø quyù phi thoaùt khoûi maëc caûm, töï aùi vaø thuø haän.

Neáu töï aùi taïo ra haän thuø, thì töï aùi sai laàm laø töï saùt. Trong tình yeâu giôùi tính, thaùi ñoä ñoøi hoûi luoân cao hôn nhu caàu ban taëng.

Trong tình baïn, söï ban taëng nhieàu hôn laø söï tieáp nhaän. Trong kinh Taêng Chi, Phaät daïy coù baûy caùch laøm vôï choàng: vôï nhö laø ngöôøi meï, chò, em gaùi, baïn ñôøi, ngöôøi ñaày tôù, keû saùt nhaân.

Trong caùc loaïi treân, vôï choàng nhö baïn laø lyù töôûng nhaát.

Quan heä vôï choàng nhö baïn, seõ khoâng coù phaân bieät ñoái xöû CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 43
troïng khinh, cao thaáp, caû hai luoân soáng trong söï chia seû khoå ñau vaø haïnh phuùc. Ngöôøi choàng khoâng ñoøi hoûi ngöôøi vôï phaûi chieàu anh ta baèng caùch naøy caùch noï. Trong caùch öùng xöû ngang haøng nhö vaäy, tình yeâu chaân thaät seõ tröôûng thaønh, ñôm hoa keát traùi beàn vöõng caû ñôøi. Thöông ai khoâng phaûi ñeå ngöôøi ñoù mang laïi cho mình gia taøi, söï nghieäp, ñòa vò, danh voïng, hoaëc ñeå haõnh dieän vôùi baø con veà nhan saéc, vaên baèng hoïc vò, vai troø vò trí xaõ hoäi maø hoï coù. Nhöõng thöù ñoù seõ khoâng beàn vöõng.

Quan nieäm tình yeâu nhö tình baïn, seõ khoâng coù söï hôn thua; thay vaøo ñoù laø söï hy sinh cho nhau. Trong tình yeâu vò kyû, luoân coù ñieàu kieän ñeå buoäc ngöôøi yeâu thuoäc veà mình. Do vaäy, khi khoâng ñaït ñöôïc muïc ñích, raát deã sinh ra thuø oaùn nhau.

Ñöøng öùng xöû theo caùch töï aùi, vì töï aùi laø bieán daïng cuûa thuø haän. Trong tình yeâu neáu ñeå chaát lieäu töï aùi tröôûng thaønh thì deã bò ñoå vôõ. Ñöùc Phaät daïy, haõy laáy chaát lieäu tình baïn ñaët vaøo tình yeâu, neân daàu cöôùi nhau maáy möôi naêm vaãn xem nhau nhö hai ngöôøi baïn quyù. Thöôøng xuyeân haâm noùng laïi tinh thaàn ñoù.

Phöông Taây thöôøng toå chöùc kyû nieäm 50 naêm sau hoân nhaân, hoaëc ngaén hôn nhö 20 naêm, 10 naêm, ñeå thaép saùng tinh thaàn baèng höõu hay thieän höõu tri thöùc, noùi theo ñaïo Phaät. Thieän tri thöùc laø baïn coù ñaïo ñöùc, tueä giaùc, nöông töïa laãn nhau, dìu daét nhau ñeå caû hai ngöôøi cuøng höôùng veà con ñöôøng haïnh phuùc.

Soáng nhö vaäy thì söï ñoå vôõ seõ khoâng xuaát hieän. Caàn nhoå leân haït gioáng töï aùi trong caùc moãi quan heä. Ñöôïc vaäy, theá giôùi naøy seõ coù ñöôïc maøu xanh cuûa bình yeân baát taän.

DOØNG SUOÁI GIAÛI OAN

Phöông phaùp khaùc coù khaû naêng xoùa boû söï thuø haän laø buoâng boû haøm oan. Nhöõng ngöôøi cheát oan öùc, hay baát ñaéc kyø töû thöôøng bò öùc cheá taâm lyù, neân khoù sieâu thoaùt. Trong caùch cheát trôï töû, neáu beänh nhaân khoâng yeâu caàu maø thaân nhaân töï ñoäng laøm thì 44 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
khaû naêng saân haän coù theå coù, duø ñang bò hoân meâ hoï vaãn khoâng chaáp nhaän caùi cheát ñang dieãn ra nhö söï thaät.

Ngöôøi cheát maø khoâng chaáp nhaän caùi cheát thöôøng rôi vaøo caûnh giôùi ngaï quyû, töùc hoàn ma soáng thuaàn baèng taâm thöùc.

Thaàn thöùc naøy toàn taïi khoâng bò giôùi haïn bôûi khoâng gian vaät lyù, neân coù theå nhìn thaáy con ngöôøi, söï vaät, caây caûnh, maøu saéc vaø coù tröôøng hôïp hieåu ñöôïc taâm lyù ngöôøi coøn soáng vôùi nhöõng tình caûm nhôù thöông.

Dó nhieân caûm quan cuûa ngöôøi soáng vaø ngöôøi cheát khaùc nhau raát xa. Neáu ngöôøi soáng nhìn thaáy taát caû hình thuø, maøu saéc, thì söï caûm nhaän naøy tröïc tieáp töø maét; trong khi ngöôøi cheát chöa ñöôïc sieâu thoaùt chæ caûm nhaän baèng söï hình dung vaø töôûng töôïng.

Muoán xem kyø quan vaø caûnh ñeïp, ngöôøi soáng chæ toán tieàn mua veù maùy bay hay ñi xe ñeán nôi laø coù theå xem ñöôïc, hoaëc xem laïi töø VCD
hay hình aûnh ñöôïc chuïp laïi. Caùc höông linh soáng baèng caûm xuùc, khoâng coù caùc giaùc quan nhö ngöôøi soáng ñeå tieáp xuùc tröïc tieáp. Khi nhu caàu cuûa con maét nhìn hay loã muõi ngöûi, loã tai nghe aâm thanh coù maët thì söï theøm khaùt höôûng thuï daâng traøo nhöng hoï khoâng theå
thöïc hieän ñöôïc. Doøng caûm xuùc theøm khaùt naøy laøm cho höông linh chöa sieâu bò ñoùi veà moïi phöông dieän, neân hoï ñöôïc goïi laø ngaï quyû.

Cheát oan uoång maø khoâng ñöôïc söï giuùp ñôõ baèng caùc khoùa leã caàu sieâu thì höông linh khoù ñaàu thai ñöôïc.

Moät trong nhöõng caùch xoùa boû haän thuø coù hieäu quaû laø phaûi thaùo gôõ nhöõng noãi haøm oan. Maëc duø vaãn bieát mình bò oan nhöng ñöøng coá chaáp vaøo noãi haøm oan ñoù, thì moái guùt haän thuø ñöôïc thaùo gôõ phaân nöûa veà phía nhaän thöùc cuûa naïn nhaân. Coøn ngöôøi ñoái taùc coù thöøa nhaän hay khoâng laø chuyeän khaùc, ta khoâng neân quaù baän taâm. Neáu taùc nhaân thöøa nhaän caùi guùt haøm oan taïo cho ngöôøi khaùc neân môû thì toát cho caû hai. Baèng khoâng nhaän thöùc ñöôïc, ngöôøi khoâng giöõ noãi haøm oan vaãn ñöôïc an toaøn baûn thaân. Veà sau hay kieáp sau coù gaëp laïi, neáu khoâng vôùi tö caùch laø CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 45
ngöôøi baïn, thì cuõng khoâng vì theá maø haän thuø nhau, nhôø ñoù, khoâng vaáp phaûi nhöõng ñoå vôõ vaø toån thaát.

Boä Töø bi thuyû saùm laø taùc phaåm Phaät hoïc, daïy ngheä thuaät laøm môùi ñôøi soáng ñaïo ñöùc raát hay trong thôøi caän ñaïi. Taùc phaåm döôùi daïng saùm phaùp, noùi veà caùch thöùc thaùo gôõ loãi laàm, khi ñaõ lôõ gaây taïo cho ngöôøi khaùc. Söï tích cuûa boä saùm naøy töø caâu chuyeän coù thaät lieân quan ñeán Ngoä Ñaït quoác sö, baäc chaân tu ñaïo cao ñöùc troïng, trong kieáp quaù khöù töøng taïo ra noãi haøm oan cho moät ngöôøi hieàn löông.

Trong tieàn kieáp, Quoác sö Ngoä Ñaït töøng laøm quan thaåm phaùn toái cao, teân laø Vieân AÙn. Coù moät thöôøng daân teân laø Trieäu Thoá, do vì tình ngay lyù gian, ñaõ bò keát aùn töû hình. Trieäu Thoá van xin baèng moïi caùch nhöng Vieân AÙn khoâng tin. Vôùi chöùng cöù giaû, khoâng bieän hoä ñöôïc, theo luaät phaùp luùc ñoù, Vieân AÙn xöû töû Trieäu Thoá.

Caùi cheát ñoù ñaõ laøm cho Trieäu Thoá uaát öùc vaø thuø haän. Tröôùc khi bò haønh hình, Trieäu Thoá theà: “Toâi seõ baùo thuø Vieân AÙn duø phaûi traûi qua nhieàu ñôøi kieáp”. Cuoái ñôøi Vieân AÙn ñaõ trôû thaønh moät nhaø sö. Trong luùc tónh taâm thieàn quaùn, oâng laät laïi nhöõng trang döõ lieäu quaù khöù vaø bieát raèng mình ñaõ xöû oan Trieäu Thoá, daãn ñeán caùi cheát cuûa caû gia ñình ngöôøi haøm oan. Duø Vieân AÙn aên naên hoái haän, laøm leã saùm hoái nhöng oan khieân ñoù vaãn khoâng buoâng tha oâng.

Sau nhieàu kieáp taùi sanh laøm nhaø sö tu haønh giôùi luaät nghieâm minh, ñeán kieáp thöù 10, Vieân AÙn trôû thaønh quoác sö teân laø Ngoä Ñaït.

Quoác sö Ngoä Ñaït raát thoâng thaùi, ñaïo cao ñöùc troïng vaø raát khieâm haï.

Vò vua Trung Quoác luùc ñoù raát toân kính Phaät phaùp Taêng, thænh Ngoä Ñaït veà trieàu thuyeát giaûng ñaïo lyù, sau ñoù phong laøm quoác sö.

Trong ngaøy leã phong chöùc, vua cho laøm toøa ngoài baèng traàm höông, quyù hôn long toïa cuûa vua. Khi Quoác sö Ngoä Ñaït khôûi leân yù nieäm haõnh dieän töï haøo, thì laäp töùc nghieäp oan traùi cuûa 10 kieáp 46 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
tröôùc coù cô hoäi xuùc taùc ñeå traû quaû. Boãng döng, ñaàu goái cuûa Quoác sö Ngoä Ñaït moïc muït gheû hình maët ngöôøi, laïi coù theå phaùt ra aâm thanh. Duø khoâng phaûi ngoân ngöõ cuûa con ngöôøi nhöng vôùi khaû naêng nghe cuûa Ngoä Ñaït, ñaây haún laø aâm thanh cuûa söï oan traùi than thôû, traùch moùc, ñoøi ñeàn toäi ñeå röûa thuø:

- Laø ngöôøi hoïc saâu hieåu roäng veà lòch söû vaø vaên chöông, haún ngaøi ñaõ ñoïc qua quyeån Taây Haùn Thö, ra ñôøi döôùi trieàu ñaïi Ñöôøng YÙ Taâm. Taùc phaåm naøy coù ñeà caäp ñeán chuyeän oan khieân giöõa Vieân AÙn vaø Trieäu Thoá.

Quoác sö Ngoä Ñaït noùi:

- Toâi bieát chuyeän ñoù. Thaät toäi nghieäp cho Trieäu Thoá.

Muït gheû phaùt ra nhöõng tín hieäu cho bieát raèng:

- Trong caâu chuyeän ñoù, ngaøi laø Vieân AÙn coøn toâi chính laø Trieäu Thoá. Toâi laøm oan hoàn theo ngaøi ñaõ 10 kieáp roài nhöng chöa coù cô hoäi ñeå traû thuø, bôûi ngaøi ñaõ trôû thaønh moät vò chaân sö.

Do kieáp naøy ngaøi coù taâm coáng cao, ngaõ maïn neân toâi coù cô hoäi ñeå traû thuø röûa haän.

Noùi xong, muït nhoït laøm thaân theå quoác sö nhöùc nhoái kinh khuûng, khoâng sao chòu noåi. Trong söï ñau nhöùc, Quoác sö Ngoä Ñaït nhôù laïi cuoäc tao ngoä ñaëc bieät vôùi moät vò cao Taêng tröôùc ñaây.

Vò cao Taêng naøy xuaát hieän döôùi hình thaùi moät ngöôøi aên maëc xoác xeách, ñi ñaâu cuõng bò moïi ngöôøi xa laùnh. Chæ coù tu só treû Ngoä Ñaït toû ra kính troïng, gaàn guõi daâng côm nöôùc, taëng phaåm vaät. Nhaân ñoù, vò cao Taêng noùi:

- Sau naøy, neáu gaëp naïn, thaày nhôù leân treân nuùi Taø Luõng thuoäc khu Baønh Thaønh maø tìm. Chæ caàn lieân töôûng ñeán thì thaày seõ gaëp toâi.

Luùc giuùp vò cao Taêng, Ngoä Ñaït nghó ñôn thuaàn laø nhaø sö noùi chôi thoâi, hôn nöõa ngaøi cuõng chaúng caàn ai giuùp ñôõ traû ôn, vì khoâng coøn sôï tai naïn vaø baát haïnh. Khi bò oan khieân hoaønh CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 47
haønh, Ngoä Ñaït ñaõ tìm ñeán nuùi Taøø Luõng. Laøm theo lôøi daën, Ngoä Ñaït gaëp laïi ngöôøi xöa. Vò cao Taêng noùi:

- Noãi oan khieân cuûa quoác sö toâi ñaõ bieát. Baây giôø quoác sö haõy ñi xuoáng con suoái beân caïnh nuùi Taøø Luõng, duøng nöôùc, quaùn taâm töø bi cuûa mình ñang traûi roäng daøi khaép nôi vaø moïi loaøi, töø chuùng sanh coù söï soáng, cho ñeán thaûo moäc voâ tình. Quoác sö haõy taâm nieäm: “Xin nhöõng gioït nöôùc töø bi naøy xoùa tan nhöõng noãi oan khieân, thuø haän ñaõ taïo trong quaù khöù, duø voâ tình hay coá yù”.

Quoác sö Ngoä Ñaït ñaõ laøm theo lôøi höôùng daãn cuûa cao Taêng, cuoái cuøng ñaõ hoùa giaûi thaønh coâng moái thuø truyeàn kieáp cuûa Trieäu Thoá. Caûm phuïc giaù trò cuûa phöông phaùp saùm hoái naøy, Quoác sö Ngoä Ñaït ñaõ saùng taùc ra boä Töø bi thuyû saùm vôùi lôøi vaên tha thieát, noùi veà quy luaät nhaân quaû, ñaïo ñöùc chi phoái haïnh phuùc hay khoå
ñau cuûa con ngöôøi trong cuoäc ñôøi.

Caùc Phaät töû thænh thoaûng neân ñoïc laïi boä saùm phaùp naøy, vôùi taát caû loøng chí thaønh ñeå saùm hoái, nhöõng loãi laàm do voâ tình hay coá yù gaây ra cho ngöôøi khaùc. Coù nhöõng chuyeän laøm sai nhöng ta khoâng heà hay bieát, cöù töôûng mình laøm ñuùng theo löông taâm vaø luaät phaùp, neân ñaõ taïo ra nhöõng noãi oan khieân, bieán ngöôøi voâ toäi thaønh nhöõng oan hoàn, chòu nhieàu noãi khoå ñau qua nhieàu kieáp.

Thöïc taäp thoùi quen saùm hoái ñeå thaùo gôõ nhöõng nghieäp oan traùi cuõ vaø môùi. Phaûi buoâng boû noãi oan khieân vôùi ngöôøi khaùc.

Duø vôùi tö caùch naïn nhaân hay taùc nhaân, ta neân thaùo gôõ caùc oan khieân ñeå khoâng troùi buoäc oaùn thuø töø ñôøi naøy sang ñôøi khaùc.

TÖØ BI & THA THÖÙ

Beân caïnh caùc phöông phaùp vöøa neâu, haïnh töø bi vaø tha thöù laø hai ñöùc tính giuùp ta thaùo gôõ haän thuø. Doøng suoái maø Quoác sö Ngoä Ñaït söû duïng, sôû dó ñöôïc goïi laø suoái Töø bi laø vì töø bi laø chaát lieäu thanh löông, thaåm thaáu vaøo loøng ngöôøi coù theå mang laïi söï an laïc.

48 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Khoâng ai noùi laø nuùi töø bi, ñaát töø bi maø thöôøng noùi laø nöôùc töø bi, bôûi vì nöôùc coù khaû naêng taåy röûa, laøm saïch. Söû duïng chaát lieäu töø bi coù ngheä thuaät, ta seõ laøm cho taâm saân haän ñöôïc röûa saïch.

Luùc ñoù, caûm xuùc thuø haän seõ ñöôïc phoùng thích ra khoûi cô theå
vaät lyù vaø taâm sinh lyù, con ngöôøi seõ trôû veà vôùi traïng thaùi thanh tònh, an vui, haïnh phuùc. Tha thöù laø chaát lieäu ñeå cho haït gioáng töø bi ñöôïc naûy maàm. Ñieàu quan troïng laø ñöøng laãn loän tình caûm vôùi loøng töø bi.

Ví duï, ñöùng tröôùc caùi cheát cuûa ngöôøi thaân, ta rôi nhieàu nöôùc maét vaø töôûng ñaây laø loøng töø bi cuûa meï ñoái vôùi con, oâng ñoái vôùi chaùu... Thöïc ra, ñoù chæ laø tình caûm thoâng thöôøng trong quan heä huyeát thoáng. Muoán bieát mình coù töø bi nhieàu hay khoâng thì haõy thöû. Moãi khi nghe ñeán moät tai naïn giao thoâng hay nhöõng ñaïi naïn ñoäng ñaát, soùng thaàn, hoûa hoaïn, noùi chung tröôùc cheát choùc xaûy ra, neáu ta khoâng heà coù chuùt taâm thöông xoùt, khoâng daønh moät phuùt maëc nieäm naøo ñeå hoài höôùng cho nhöõng ngöôøi baát haïnh ñöôïc sieâu sanh thì ta bieát haït gioáng töø bi cuûa mình ñang bò nguû queân.

Khi ñeå doøng caûm xuùc cuûa tình thaân phuû truøm leân cuoäc soáng, ta laøm vì traùch nhieäm, tình thöông laïi laàm töôûng laø theå hieän töø bi. Tình caûm thì coù naëng nheï, beân naøy beân kia. Loøng töø bi thì khoâng phaân bieät. Ñöùng tröôùc caùi cheát cuûa moät ngöôøi thaân thì khoå ñau, trong khi tröôùc caùi cheát cuûa maáy chuïc ngaøn ngöôøi thì döûng döng, nhö vaäy laø chöa khôi daäy ñöôïc loøng töø bi caàn coù.

Phaät daïy, cöù moãi ngaøy tröôùc khi ñi nguû phaûi quaùn töø bi.

Quaùn töø bi coù lôïi ích nhieàu trong ñôøi soáng thöôøng ngaøy cuûa chuùng ta. Chaúng haïn khi giaän choàng hay giaän vôï, neáu bieát quaùn töø bi thì raát deã daøng tha thöù; bieát raèng toäi loãi vaø sai laàm nhö laø thuoäc tính cuûa ngöôøi phaøm. Heã laø ngöôøi phaøm, ai cuõng laàm loãi.

Coù ngöôøi loãi naëng, ngöôøi loãi nheï. Thaáy ñöôïc thuoäc tính ngöôøi phaøm giuùp ta khoâng chaáp tröôùc vaø deã daøng khôûi yù nieäm tha thöù, CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 49
boû qua. Tha thöù ngöôøi khaùc vì bieát raèng mình coù theå vi phaïm sai laàm trong tình huoáng töông töï. Bieát tha thöù cho ngöôøi khaùc thì khi mình laàm loãi hoï cuõng deã daøng tha thöù cho mình. Ñoù laø nhaân quaû cuûa ñaïo ñöùc tha thöù. Ñieàu quan troïng hôn, tha thöù thaùo gôõ haän thuø, laø phöông thuoác trò lieäu veát thöông loøng.

Khi coù tu chuyeån hoùa, ta deã tha thöù baát cöù loãi laàm naøo cuûa con ngöôøi. Tha thöù laø nhöõng gioït nöôùc taåy röûa bôïn nhô ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi, ñoàng thôøi laø chaát lieäu giuùp hoï laøm môùi cuoäc ñôøi. Quan nieäm ñöôïc nhö vaäy, ta seõ khoâng khoù chòu khi thaáy ngöôøi baïn ñôøi hay thaân baèng quyeán thuoäc ñaõ laøm cho mình khoå ñau.

Ñöøng tuoân ra nhöõng caâu theà thoát ñoäc ñòa, khi giaän döõ. Lôøi theà cay, ruûa ñoäc khoâng phaûi laø chaùnh ngöõ. Ñoù laø ngoân ngöõ thieáu töø aùi, theå hieän söï saân si, mang theo khoå ñau, daãn ñeán beá taéc trong quan heä.

Neáu trong ñôøi, laàn naøo ñoù vì giaän quaù neân ta ñaõ buoâng ra nhöõng lôøi theà haêm doaï thì haõy ruùt laïi lôøi noùi ñoù. Phaûi bieát “Moät caùi giaù baèng ba caùi ñaùnh”. Ñaùnh moät laàn ñau roài heát coøn giaù seõ laøm ngöôøi sôï, vì khoâng bieát seõ bò ñaùnh luùc naøo, ôû ñaâu. Traïng thaùi hoài hoäp, lo sôï cöù chaàu chöïc, laøm cho hoï queân aên boû nguû.

Nhaân quaû cuûa huø doïa coù tröôøng hôïp lôùn hôn laø ñaùnh thieät, veà phöông dieän taùc haïi taâm lyù ñoái vôùi ñôøi soáng. Nhaân quaû raát phöùc taïp. Khoâng phaûi khi naøo coù laøm cuï theå môùi thaät söï coù nhaân, coù quaû. Moät haønh ñoäng cuûa tö duy tieâu cöïc xuaát hieän laø ñaõ taïo ra nghieäp quaû xaáu roài.

Xoùa boû lôøi theà cay, ruûa ñoäc gioáng nhö ta delete caùc taäp tin bò loãi trong heä ñieàu haønh taâm thöùc cuûa mình. Thaùo heát ra ñeå
ngöôøi kia thaáy raèng hoï ñaõ ñöôïc ñoùn nhaän baèng taát caû loøng töø bi, giöõa ta vaø hoï khoâng coøn nhöõng khoaûng caùch nöõa. Nhö vaäy chaát lieäu cuûa tha thöù ñaõ laøm cho ngöôøi kia tröôûng thaønh hôn trong ñaïo ñöùc vaø laø moät döôõng chaát laøm cho hoï caûm thaáy haân hoan, nheï nhaøng, phaán chaán.

50 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Thoâng thöôøng coù hai tình huoáng meïo vaët giuùp ngöôøi deã daøng tha thöù. Tình huoáng moät laø luùc ngöôøi coá chaáp ñang khoå
ñau nhaát; söï quan taâm vaø chia seû cuûa ta deã ñöôïc chaáp nhaän nhö lôøi xin loãi. Trong noãi khoå ñau cuøng cöïc, con ngöôøi deã daøng tieáp nhaän söï xin loãi vaø tha thöù, ñeå coù theå thieát laäp tình thaân, vöôït qua coâ ñôn vaø khoå naïn.

Tình huoáng thöù hai laø khi ñöôïc haïnh phuùc cöïc ñieåm, con ngöôøi cuõng deã daøng tha thöù. Luùc ñoù söï tha thöù ñöôïc thöïc hieän nhö moät bieåu hieän cuûa chuû nghóa anh huøng, theo nghóa toû ra ta laø ngöôøi nhaân töø, roäng löôïng. Trong taâm traïng sung söôùng ngöôøi ta thöôøng toû ra deã daõi vaø saün saøng tha thöù cho nhöõng keû loãi laàm. Nhöõng ngaøy leã lôùn nhö Quoác khaùnh 2/9 hay Giaûi phoùng 30/4, leänh aân xaù cho nhöõng toäi nhaân thöôøng ñöôïc thöïc hieän.

Lôïi duïng vaøo caûm xuùc haïnh phuùc nhaát cuûa hoï ñeå baøy toû loãi laàm thì ta deã daøng thieát laäp ñöôïc nhòp caàu thoâng caûm, tha thöù.

Nhôø ñoù loøng thuø haän seõ ñöôïc xoaù boû vaø khoâng daây chuyeàn töø kieáp naøy sang kieáp khaùc.

Dó nhieân, caû hai ngheä thuaät taâm lyù vöøa neâu chæ thaønh coâng khi caû hai cuøng noã löïc; neáu chæ moät beân thì keát quaû seõ khoâng nhieàu.

KHOÂNG THA THÖÙ GAÂY RA ÑAÏI HOÏA

Trong lòch söû AÁn Ñoä thôøi ñöùc Phaät, coù moät cuoäc chieán ñaãm maùu maø nguyeân nhaân laø do loøng chaáp thuû. Doøng toäc Thích Ca, toå phuï cuûa ñöùc Phaät Thích Ca, ñaõ coù laàn chôi traùc doøng hoï Löu Ly. Trong nöôùc coäng hoøa AÁn Ñoä goàm 16 bang, Sakya laø nöôùc nhoû nhöng söï phoàn thònh veà vaên hoùa, giaùo duïc, kinh teá, ñaõ laøm cho nhöõng nöôùc khaùc phaûi neå sôï. Ma Kieät Ñaø laø nöôùc lôùn maïnh cuõng phaûi e deø tröôùc doøng toäc Thích Ca.

Khi toå phuï doøng hoï Thích Ca quaù maïnh, vua nöôùc Löu Ly muoán caàu hoøa, xin caàu hoân con gaùi doøng hoï Thích Ca cho hoaøng thaùi töû. Doøng hoï Thích Ca khinh thöôøng doøng hoï Löu CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 51

Ly baèng caùch göûi tyø nöõ ñeïp veà laøm vôï hoaøng thaùi töû nöôùc Löu Ly, sau naøy trôû thaønh hoaøng haäu.

Theo phong tuïc Baø-la-moân giaùo, ngöôøi naøo giai caáp vua chuùa maø ñính hoân vôùi ngöôøi giai caáp thaáp hôn thì söï thanh tònh nhieàu ñôøi nhieàu kieáp bò phaù vôõ.

Noãi ñau só dieän naøy laø toån thaát khoâng theå ño löôøng ñöôïc ñoái vôùi nöôùc Löu Ly. Maáy ñôøi troâi qua, cho ñeán thôøi ñöùc Phaät, vua Löu Ly con phaùt hieän söï chôi khaâm cuûa nöôùc Sakya, naûy sinh yù ñònh traû thuø.

Bieát chuyeän ñoù, ñöùc Theá Toân tìm moïi caùch ñeå hoùa giaûi loøng haän thuø cuûa vua Löu Ly, nhöng vaãn khoâng thaønh coâng. Tröôùc khi vua Löu Ly caát quaân ñaùnh nöôùc Sakya, ñöùc Phaät khuyeân raèng: “Toâi thöøa nhaän toå phuï cuûa Sakya ñaõ töøng taïo ra khoå ñau cho nöôùc Löu Ly. Khoå ñau ñoù ñaõ trôû thaønh quaù khöù maáy theá kyû roài. Vaäy taïi sao phaûi haâm noùng noãi ñau quaù khöù. Toâi khuyeân ngaøi haõy vì loøng töø bi maø xoùa boû noãi khoå ñau naøy ñeå cho hai daân toäc coù theå trôû thaønh baïn trong hoøa bình vaø phaùt trieån.

Neáu ñaïi vöông caát quaân ñaùnh thì bieát bao ngöôøi daân voâ toäi seõ bò cheát. Ñaïi vöông neân yù thöùc raèng haønh ñoäng traû thuø ñoù ñaõ gieo nghieäp saùt, voán khoâng coù lieân heä gì ñoái vôùi taùc nhaân gaây taïo tröôùc ñaây. Noãi khoå ñau naøy seõ khoâng cuøng taän.

Ñöùc Phaät thuyeát phuïc maáy, vua Löu Ly vaãn khoâng nghe.

Tha thöù vaãn khoâng ñöôïc thieát laäp, binh phaït ñaõ xaûy ra vaø bieát bao nhieâu ngöôøi daân voâ toäi cuûa doøng toäc Thích Ca ñaõ phaûi cheát.

Ñöùc Phaät khoâng phaûi keùm taøi thuyeát phuïc. Khi quy luaät cuûa loøng tham, saân, si ñaõ hoaït duïng ôû truïc cöïc ñieåm thì nhöõng gì thuoäc veà chaân lyù, ñaïo ñöùc, töø bi ñeàu trôû neân voâ duïng. Phaät ñaõ töøng noùi trong kinh raèng: “Ta coù theå cöùu ñoä voâ löôïng, voâ soá chuùng sanh nhöng khoâng theå ñoä nhöõng ngöôøi khoâng coù duyeân vôùi Ta”. Nghieäp quaù khöù cuûa doøng hoï Thích Ca ñaõ gaây ra thì phaûi chaáp nhaän ñeàn 52 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
traû. Phaät coù theå ñoä raát nhieàu ngöôøi nhöng khoâng theå ñoä nhöõng ngöôøi coù thaønh kieán quaù nhieàu maø khoâng saün loøng thaùo môû.

Thaønh kieán vaø coá chaáp laø oå khoùa, ñoùng laïi caùnh cöûa taâm hoàn, maëc cho chaân lyù coù thieát tha ñeán goõ cöûa cuõng khoâng caùch naøo vaøo ñöôïc.

Söï coá traû thuø cuûa vua Löu Ly khoâng thuoäc veà traùch nhieäm cuûa Phaät Thích Ca. Loãi ôû nôi loøng saân haän vaø söï traû thuø, ñaõ mang laïi tang toùc, khoå ñau cho bieát bao nhieâu ngöôøi. Ít nhaát veà phía doøng toäc Thích Ca ñöôïc söï giaùo hoùa cuûa ñöùc Phaät neân hoï khoâng coøn loøng saân haän tröôùc caùi cheát taøn khoác.

NOÁI DAÂY THAÂN AÙI

Laø ngöôøi con Phaät, chuùng ta phaûi môû roäng loøng ñeå noái daây thaân aùi vôùi moïi ngöôøi. Duø ai coù gaây baát cöù loãi laàm nghieâm troïng nhö theá naøo chuùng ta cuõng neân taïo cô hoäi, giuùp hoï laøm môùi cuoäc ñôøi, khoâng maëc caûm toäi loãi vaø yù thöùc ñöôïc nhöõng loãi laàm ñaõ gaây ra. Ta luoân luoân môû roäng cöûa taâm hoàn ñeå chaáp nhaän ngöôøi khaùc, sau ñoù tuøy theo thaùi ñoä töøng ngöôøi maø noái roäng voøng daây thaân aùi nhö theá naøo.

Coù baûn lónh hôn nöõa thì chuùng ta cöù tin raèng ngöôøi kia ñeán vôùi taát caû taám loøng chaân thaät, ñöøng nhìn hoï baèng laêng kính quaù khöù. Öa nhìn thaáy loãi laàm cuûa ngöôøi khaùc seõ chaát choàng khoå
ñau, töø moät naém ñaát baát haïnh trôû thaønh ñoài, nuùi, hay vaïn lyù tröôøng thaønh baát haïnh. Queân ñi quaù khöù cuûa ngöôøi, ta coù theå
tieáp nhaän ngöôøi khaùc baèng caùi môùi cuûa hoï trong hieän taïi nhö söï thaät ñang dieãn ra. Luùc ñoù, khoâng coøn quaù khöù naøo coù theå taùc ñoäng, aûnh höôûng, chi phoái vaø cuõng khoâng coøn nhöõng khoaûng caùch phaân ly nöõa. Haït gioáng cuûa söï tha thöù raát quan troïng trong quan heä tình ngöôøi. Thieáu ñi söï tha thöù, chính baûn thaân ngöôøi chaáp giöõ cuõng bò beá taéc.

Coù nhieàu ngöôøi tröøng phaït mình baèng caùch töï chaët baøn tay ñaõ töøng aên caép. Neáu caùi mieäng naøy ñaõ töøng noùi doái, löøa ñaûo thì baây giôø CHÖÔNG II: QUAÙN KHOÂNG TAÙC GIAÛ • 53
laøm cho löôõi bò caâm, bò ngoïng; neáu ñaõ taïo caùi cheát cho ngöôøi khaùc thì töï saùt ñeå ñeàn nôï. Taát caû söï tröøng phaït ñoù laø sai laàm, khoâng giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà. Chaúng haïn, Hitler duø töï saùt thì nghieäp saùt cuûa oâng vôùi daân Do Thaùi voâ toäi vaãn khoâng traû ñöôïc. Neáu nhöõng naïn nhaân khoâng coù haïnh tha thöù, oâm giöõ moái haän thuø thì Hitler khoù sieâu sanh. Baûn thaân Hitler neáu khoâng thaùo môû söï uaát haän ñeå hoài ñaàu laøm môùi cuõng khoù coù cô hoäi taùi sinh vôùi ñôøi soáng an vui.

Tha thöù laø moät nhu caàu lôùn. Ta coù theå hình dung tha thöù nhö chieác phao cho ngöôøi toäi loãi baùm ñeå ñöôïc vaøo bôø. Vì giaù trò cuûa loøng tha thöù coù theå laøm môùi cuoäc soáng haïnh phuùc, baèng moïi caùch, ta coá gaéng gieo troàng caøng nhieàu caøng toát.

Haõy thöïc taäp baèng caùch nghó raèng tha thöù ngöôøi khaùc nhö tha thöù chính mình. Khoâng tha thöù thì moãi khi nhìn thaáy taùc nhaân, noãi aùm aûnh veà loãi laàm cuûa hoï xuaát hieän, laøm cho ta cöù luoân ray röùt phieàn naõo, maët khaùc khoâng nhìn thaáy ñöôïc nhöõng caùi toát cuûa hoï ñang coù. Thay vì chaáp nhaän ngöôøi xaáu vôùi hình aûnh laøm môùi, nhieàu ngöôøi coá chaáp nhìn thaáy hoï nhö vôùi quaù khöù loãi laàm, neân beá taéc vaø haän thuø cöù tieáp tuïc theo ta khoâng chaám döùt. Roát cuoäc baát haïnh vaãn naèm veà phía ta, cho neân tha thöù chính laø giaûi thoaùt cho chính mình khoûi khoå ñau cuûa caûm xuùc.

Coù moät traêm ngöôøi baïn toát vaãn chöa ñaûm baûo ñöôïc an vui nhöng chæ caàn coù moät keû thuø laø ta ñaõ bò khuûng hoaûng. Soá löôïng keû khuûng boá raát ít so vôùi daân soá con ngöôøi treân haønh tinh, theá maø chæ caàn moät haønh ñoäng khuûng boá cuõng ñuû laøm cho bieát bao nhieâu ngöôøi phaûi bò khuûng hoaûng vaø khoå ñau. Tinh thaàn tha thöù laøm cho ta môû roäng löông taâm vaø thieát laäp nhòp caàu tình baïn. Xoùa bôùt loøng haän thuø töùc laø bôùt thuø theâm baïn, duø ngöôøi baïn ñoù khoâng giuùp ích ñöôïc gì cho mình cuõng khoâng sao, mieãn hoï chaáp nhaän laøm baïn vôùi ta laø quyù roài.

Sôû dó, ta khoâng chaáp nhaän ngöôøi khaùc laøm môùi ñöôïc laø vì coù nhöõng thaønh kieán veà cuõ môùi, ñuùng sai giöõa quaù khöù vaø hieän taïi, 54 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
taïo thaønh raøo caûn lôùn. Thieát laäp thaønh trì taâm lyù vöôùng maéc ñoù chaúng khaùc naøo ta ñang coâ laäp chính mình.

Caàn coù loøng töø bi vaø tha thöù, nhö caëp ñöùc tính sinh ñoâi. Choã naøo coù loøng töø bi thì choã ñoù coù söï tha thöù. Choã naøo coù tha thöù thì haït gioáng töø bi seõ sinh soâi. Neân aùp duïng hai ñöùc tính naøy trong caùc moái quan heä tình ngöôøi.

Neáu chæ giaûi quyeát söï thuø haän baèng caùch duøng baïo löïc lôùn ñeå

oanh taïc baïo löïc nhoû, baïo löïc ñoù seõ taïm thôøi döøng laïi roài noù seõ noåi loaïn trong töông lai. Duøng cöôõng löïc maïnh ñeå aùp cheá moät löïc khuûng boá nhoû hôn khoâng phaûi laø giaûi phaùp. Ñöøng khuûng boá laãn nhau maø caàn laøm theá naøo ñeå cho ngöôøi kia phaûi chòu traùch nhieäm nhaân quaû ñaïo ñöùc tröôùc luaät phaùp, sau ñoù laáy tình ngöôøi ñeå thaùo gôõ vaø chuyeån hoùa hoï. Neáu chæ söû duïng baïo löïc thì tình traïng seõ bò bieán daïng. Khi haän thuø bieán daïng thì noãi khoå ñau khuûng boá seõ ñöôïc thieát laäp, gioáng nhö nhöõng quaû mìn naèm ôû moïi nôi, chæ caàn phuùt baát caån laø chuùng coù theå noå tung.

Chæ coù tình thöông vaø loøng tha thöù môùi goùp phaàn thieát laäp moâi tröôøng trong laønh, thoaûi maùi, ngöôøi vôùi ngöôøi bieát thöông nhau hôn. Ñieàu naøy ai cuõng coù theå thöïc hieän ñöôïc, chæ caàn moãi ngöôøi coá gaéng moät ít. Haõy quaùn chieáu theo lôøi Phaät daïy raèng

“Taát caû ngöôøi xa laï ñeàu laø thaân baèng quyeán thuoäc” thì ta ñaâu nôõ gieát haïi laãn nhau ñeå gieo theâm caûnh chia ly, tang toùc.

Noùi toùm laïi, xoùa boû haän thuø ñöôïc theå hieän baèng nhieàu caùch khaùc nhau nhö gieo troàng haït gioáng töø bi, theå hieän söï tha thöù, nhoå saïch goác reã töï aùi, maïnh daïn töø boû noãi haøm oan, hay quaùn töôûng raèng ta khoâng phaûi laø chuû theå ñeå tieáp nhaän noãi khoå nieàm ñau, cuõng nhö quaùn khoâng coù moät taùc nhaân naøo gaây ra khoå
ñau. Keát hôïp nhöõng caùch quaùn saùt nhö theá thì noãi khoå nieàm ñau seõ giaûm ñi ñeán ñoä khoâng coøn coù maët treân cuoäc ñôøi naøy nöõa.

CHÖÔNG 3

TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ

CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 57

SAÙT SANH TRONG TÖ TÖÔÛNG

Khi chia seû moät vaøi quan ñieåm hoùa giaûi loøng haän thuø theo tinh thaàn ñöùc Phaät daïy ôû hai phaàn ñaàu, chuùng toâi coù ñeà caäp ñeán caâu chuyeän nguï ngoân trong kinh Ñaïi Baûo Tích, lieân heä veà phaûn öùng cuûa sö töû vaø choù tröôùc moät khuùc xöông. Caâu chuyeän nguï ngoân ñoù noùi veà ñoái töôïng cuûa loøng thuø haän chính noù ñaõ taïo ra khoå ñau cho con ngöôøi.

Con choù nghó raèng cuïc xöông laø taùc nhaân taïo ra söï ñau ñôùn thaân xaùc cuûa chuùng neân ñaõ caáu xeù khuùc xöông. Sö töû, ngöôïc laïi, bieát raát roõ taùc nhaân khoâng phaûi laø khuùc xöông maø laø con ngöôøi, neân ñònh höôùng ñöôïc nôi maø khuùc xöông xuaát phaùt.

Phaät daïy, ta nhìn nhaän taùc nhaân khoâng phaûi naèm ôû söï kieän, söï vaät, ngay caû con ngöôøi, maø naèm ôû loøng tham, saân, si cuûa ngöôøi thieáu söï kieåm soaùt taâm. Trong cuoäc soáng nhieàu ngöôøi coù khuynh höôùng taâm lyù ngaõ hoùa ñoái töôïng, töùc laø hình dung ñoái töôïng ñaõ taïo ra noãi khoå nieàm ñau cho mình vaø ñònh vò ñoái töôïng ñoù. Thay vì, thaáy roõ ñöôïc con ngöôøi laø do hôïp theå cuûa naêm uaån taïo thaønh thì ta laïi ñi meâ maån caùi giaû taïm ñoù. Tieán trình ngaõ hoùa ñoái töôïng laøm cho con ngöôøi tìm kieám cô hoäi ñeå
phoùng thích noãi khoå nieàm ñau qua loøng thuø haän.

Nhieàu nôi treân theá giôùi, coù thoùi quen truùt boû loøng thuø haän leân hình noäm cuûa ngöôøi bò gheùt, ñeå khoâng aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán maïng soáng cuûa ngöôøi ñoù. Khi gheùt ngöôøi naøo hoï laøm hình noäm cuûa ngöôøi ñoù, roài ñoïc baûn tuyeân aùn, caàm dao, gaäy, baät löûa ñeå ñaùnh ñaäp, ñoát hình noäm ñoù.

Laøm nhö vaäy hoï caûm thaáy thoûa maõn côn töùc giaän vaø an toaøn hôn; trong khi traû thuø tröïc tieáp thì seõ bò luaät phaùp caàm tuø, aûnh höôûng ñeán coâng aên, vieäc laøm, söï nghieäp, haïnh phuùc. Ñoù laø söï phoùng thích loøng thuø haän theo höôùng “ngaõ hoùa” ñoái töôïng qua hình noäm. Coù ngöôøi duøng hình phoùng to ñeå thay theá hình 58 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
noäm, roài ñoát nhö haønh ñoäng röûa haän. Coù ngöôøi khaéc teân keû thuø treân khuùc caây, maûnh goã, roài duøng dao chaët baèm khuùc caây ra nhieàu maûnh, nghó raèng hoï ñang baêm daèm thaân theå cuûa keû thuø.

Duø baát cöù hình thöùc naøo thì tieán trình ngaõ hoùa ñoái töôïng cuõng ñaõ laøm cho loøng thuø haän coù cô hoäi gia taêng. Maëc duø ñoái vôùi phaùp luaät, keû traû thuø hình noäm ñöôïc xem laø khoâng coù toäi, nhöng trong nhaân quaû ñaïo ñöùc, ngöôøi ñoù ñaõ saùt sanh trong taâm töôûng. Töùc laø haønh ñoäng saùt sinh baèng taâm yù ñaõ ñöôïc gieo, coù söï höôûng öùng, söï ñoàng tình cuûa nhieàu ngöôøi ñang gieo troàng chung moät coäng nghieäp traû thuø baèng taâm thöùc, maø taùc haïi cuûa noù khoâng thua keùm gì so vôùi taùc haïi cuûa moät haønh ñoäng gieát ngöôøi cuï theå.

Haønh ñoäng thöôøng ñöôïc theå hieän qua ba khuynh höôùng: Haønh ñoäng cuûa thaân theå, lôøi noùi vaø chöõ vieát, taâm tö duy vôùi keá hoaïch hay nhöõng aâm möu.

Haønh ñoäng cuûa taâm coøn nguy haïi hôn nhöõng haønh ñoäng cuï theå. Trong haønh ñoäng cuï theå, chaúng haïn, khi baén giaëc cheát nghóa só coù theå ngöng baén ñeå khoâng phí ñaïn. Coøn haønh ñoäng ngaõ hoùa ñoái töôïng laø baén, chaët, gieát baèng taâm, neân ñoäng taùc gieát haïi dieãn ra nhieàu laàn nhö theå cheát nhieàu laàn. Söï traû thuø naøy chæ laøm cho ngöôøi saân haän thoaû maõn côn töùc giaän trong aûo giaùc. Baát cöù caùi gì coù theå hình dung ñeàu ñöôïc söû duïng nhö coâng cuï ngaõ hoùa keû thuø baèng hình noäm, tranh aûnh ñeå tha hoà gieát ñoát. Keû thuø khoâng cheát thaät nhöng nghieäp saùt laø coù thaät.

Coù ngöôøi ngaõ hoùa ñoái töôïng theo caùch gieát ngöôøi trong giaác moäng. Khi öùc cheá khoâng giaûi phoùng ñöôïc, con ngöôøi coù khuynh höôùng mang vaøo giaác nguû, giaác mô taïo ra aùc moäng ñeå töï thoûa maõn. YÙ thöùc gieát ngöôøi trong moäng ñeå traû thuø cuõng laø nghieäp saùt cuûa taâm, caàn ñöôïc chuyeån hoùa.

Hoïc ñaïo ñöùc cuûa Boà taùt phaân tích, raèng taùc nhaân chính yeáu cuûa haønh ñoäng naèm ôû taâm. Moät ngöôøi ñöôïc goïi laø ñaïo ñöùc CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 59
khoâng chæ ñöôïc ñaùnh daáu qua nhöõng bieåu ñaït cuûa thaân vaø khaåu.

Ngöôøi gioûi veà ngoaïi giao thöôøng laø ngöôøi thaâm thuùy, coù theå
khoâng theå hieän ra ngoaøi nhöng trong doøng caûm xuùc cuûa hoï vaãn nghó ñeán hoaëc taùn ñoàng caùc haønh vi saùt haïi.

Haõy tröôûng döôõng loøng töø bi ñeå taát caû nhöõng nghieäp thuø haän ñöôïc thaùo gôõ vaø chuyeån hoùa. Haønh ñoäng giuùp ñôõ vôùi ñoäng cô toát môùi thaät söï laø moät thieän söï ñuùng yù nghóa, baèng khoâng chöa chaéc ñaõ coù giaù trò toát ñeïp cho cuoäc ñôøi.

Nhö vaäy tieán trình ngaõ hoùa coù theå thöïc hieän döôùi nhieàu goùc ñoä khaùc nhau, moãi ngöôøi hình dung ra moät caùch ñeå thoûa maõn baèng haønh ñoäng, tö duy hay baát cöù moät hình thöùc naøo, laøm thöông toån tröïc tieáp hay giaùn tieáp ñeán ngöôøi khaùc.

Trong coâng ngheä aên chay ngaøy nay, coù theå noùi raèng Ñaøi Loan laø moät trong nhöõng xöù sôû tieân phong taïo ra khuynh höôùng ngaõ hoùa ñoái töôïng cuûa vieäc aên chay. Luùc ñaàu, coâng ngheä thöïc phaåm chay giaû maën ñöôïc hình thaønh vôùi moät thieän yù. Thay vì ñeå thöïc khaùch aên thòt nhöõng con vaät thaät thì hoï taïo ra nhöõng moùn chay giaû caùc loaïi thòt caù baèng taøu huû, mì caên ñeå cho ngöôøi aên bôùt ñi nghieäp saùt. Khaåu vò tieáp xuùc thì gioáng nhau nhöng nghieäp saùt maïng soáng thaät thì khoâng coù. Thieän chí ñoù coù yù nghóa daãn duï ngöôøi chöa quen aên chay.

Veà laâu daøi, thöïc phaåm chay ñöôïc saûn xuaát theo coâng ngheä daây chuyeàn vaø trôû neân phoå bieán khaép theá giôùi. Dó nhieân taùc duïng luùc ñaàu cuûa noù khoâng coøn nöõa. Hieän nay thöïc phaåm chay giaû maën ñöôïc saûn xuaát vôùi hình thuø vaø muøi vò y heät nhö thòt caù thaät. Neáu coù dòp thöôûng thöùc nöôùc maém chay thì quyù vò seõ caûm nhaän ñöôïc höông vò cuûa nöôùc maém caù thu khoâng khaùc chuùt naøo.

Töông töï maém ruoác chay hay caùc loaïi caù chay, ñuøi gaø chay, toâm suù, toâm caøng chay v.v... khoâng coøn höông vò chay tònh nöõa, tanh hoâi voâ cuøng. AÊn nhöõng thöïc phaåm ñoù neáu khoâng bieát tröôùc laø ñoà chay giaû maën thì khoâng theå phaân bieät ñöôïc giöõa thaät 60 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
vaø giaû. Voâ tình ta ñang ngaõ hoùa ñoái töôïng caùc con caù, gaø thaønh caùc hình thuø thöïc phaåm chay. Trong haønh ñoäng aên chay ñoù, ta vaãn ñang tieáp tuïc gieo troàng caùc haït gioáng cuûa saùt haïi baèng taâm nghóa laø saùt sanh trong tö töôûng, do ñoù nghieäp saùt trong taâm cuõng khoù coù theå hoùa giaûi.

Caàn loaïi tröø thoùi quen tieâu thuï caùc thöïc phaåm chay giaû maën.

Veà phöông dieän y hoïc, caùc thöïc phaåm ñoù khoâng coù döôõng chaát vaø chöùa nhieàu ñoäc toá. Haït gioáng cuûa taâm saùt haïi voâ tình vaãn ñöôïc toàn taïi döôùi daïng tuøy mieân, töùc laø nguû ngaàm trong taïng thöùc con ngöôøi. Luùc aên nhöõng ñoà chay giaû maën, haït gioáng saùt haïi thaàm laëng ñöôïc xuùc taùc, töôùi taåm vaø nuoâi lôùn. AÊn loaïi thöïc phaåm chay giaû maën chaúng khaùc naøo aên nhöõng ñoäng vaät thaät, döôùi goùc ñoä taâm töôûng. Ñeå xoùa boû ñöôïc loøng thuø haän ta phaûi deïp boû tieán trình ngaõ hoùa ñoái töôïng.

BÌNH NGUYEÂN TÖÔI MAÙT

Trong giôùi luaät cuûa ngöôøi xuaát gia coù moät ñieàu khoaûn hoã trôï cho ñôøi soáng hoøa hôïp cuûa taäp theå Taêng giaø, ñöôïc goïi laø

“Nhö coû phuû ñaát”. Ñaây laø moät trong nhöõng ngheä thuaät quyù baùu, giuùp cho hai ñoái töôïng ñang trong tình traïng baát hoøa coù theå hoaø giaûi trong hieåu bieát. Hình aûnh coû phuû ñeàu treân ñaát laøm cho ta hình dung ñoù laø moät bình nguyeân töôi maùt, nhöõng maøu xanh mang laïi söùc soáng vaø khoâng heà coù nhöõng oå gaø, oå voi.

Coû traûi treân ñaát laøm cho ngöôøi boä haønh coù caûm giaùc nheï nhaøng an laïc töøng böôùc chaân vaø coù lôïi cho söùc khoeû. Baùc só vaãn khuyeân ta neân ñi boä baèng chaân khoâng, ñeå tieáp xuùc vôùi khí nitô vaø coû, taïo ra döôõng chaát toát. Neáu ñi treân coû, tieáp xuùc vôùi coû, ñaát vaø khí nitô thì söùc khoûe seõ gia taêng.

Ñöùc Phaät daïy, haõy quan saùt maët baèng cuûa coû phaúng lì nhö vaäy ñeå khi coù söï raày raø, thuø haän naøo dieãn ra thì nhanh choùng CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 61
thöïc taäp boû qua. Luùc ñoù khoâng coøn ñaët vaán ñeà ai ñuùng ai sai.

Caùch thöùc ñaët vaán ñeà ngaõ hoùa ñoái töôïng theo söï thuø haän seõ tan bieán. Tieán trình cuûa söï hoùa giaûi haän thuø ñöôïc thieát laäp vaø ñem laïi an laïc haïnh phuùc cho ñôøi soáng coäng ñoàng.

Khi Taêng ñoaøn ñaõ laøm pheùp Yeát ma, töùc laø bieåu quyeát taäp theå, chaáp nhaän giaûi quyeát vaán ñeà tranh chaáp baát hoøa giöõa hai beân treân tinh thaàn “Ngaõ hoùa ñoái töôïng”, töø ñoù veà sau neáu ai coøn khôi gôïi laïi chuyeän cuõ ñeå taïo ra moái hieàm khích trong quan heä thì ngöôøi ñoù seõ bò loãi naëng.

Ñöùc Phaät ñaõ duøng nhieàu phöông phaùp taïo döïng moät coäng ñoàng hoaø hôïp, trong ñoù taát caû nhöõng gai goùc cuûa caûm xuùc, söï caù bieät vaø baûn ngaõ trong caùc moái quan heä con ngöôøi ñeàu ñöôïc san baèng ñeå khoâng ai bò thöông toån.

Traûi coû treân ñaát laø ngheä thuaät hoùa giaûi thuø haän raát hay. Neáu aùp duïng phöông phaùp naøy trong caùc moái quan heä xaõ hoäi thì raát höõu duïng. Trong quan heä gia ñình giöõa vôï choàng, cha meï vaø con caùi, anh chò em, nhöõng ngöôøi laùng gieàng thaäm chí giöõa nhöõng ngöôøi döng nöôùc laõ, ñaëc bieät giöõa nhöõng keû thuø, neáu aùp duïng phöông phaùp “Nhö coû phuû ñaát” thì nhaát ñònh ñôøi soáng hoaø bình seõ ñöôïc thieát laäp.

Coù theå do quaùn tính cuûa maëc caûm hay thaønh kieán ñöôïc gieo troàng laâu daøi, ta caûm thaáy raát göôïng eùp, khoù chòu khi aùp duïng phöông phaùp naøy. Neáu noã löïc laøm moät caùch coù yù thöùc thì seõ thaáy raèng ñoù laø nhu caàu caàn thieát cho ñôøi soáng.

Thöïc taäp “Nhö coû phuû ñaát” trong tình huoáng baát phaân ñuùng sai laø ñang gieo troàng haït gioáng Döôïc sö, töùc laø thaày thuoác trong suy tö, haønh ñoäng, lôøi noùi, caùch öùng xöû v.v...

Caùc haït gioáng Döôïc sö naøy coù theå laøm cho con ngöôøi ñaït ñöôïc öôùc nguyeän.

62 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

ÑÖØNG NHAÂN BAÛN HAÄN THUØ

Ñeå hoã trôï veà phaùp quaùn khoâng ngaõ hoùa ñoái töôïng, thì ta ñöøng nhaân baûn söï thuø haän. Neáu chöa ñuû baûn laõnh ñeå phoùng thích noãi khoå nieàm ñau döôùi goùc ñoä quaùn voâ ngaõ hay quaùn khoâng taùc giaû, thì cuõng ñöøng nhaân baûn noù leân ôû moät möùc ñoä nguy haïi hôn.

Ngaøi Muïc-kieàn-lieân laø moät trong nhöõng ñeä töû cuûa Phaät coù coâng hoaèng truyeàn chaùnh phaùp. Nhieàu laàn ngaøi ñaõ vaän duïng thaàn thoâng caûn ngaên vieäc laøm sai quaáy cuûa caùc vò Baø-la-moân, neân bò hoï sanh taâm thuø haèn, tìm ñuû moïi caùch ñeå laøm haïi. Ngaøi Muïc-kieàn-lieân ñaõ noã löïc thaùo gôõ vaøi ba laàn söï thuø haän cuûa ñoái phöông, nhöng khoâng coù keát quaû. Keû thuø cuûa ngaøi haêm doïa neáu khoâng chaáp nhaän naïp maïng thì nhieàu ngöôøi daân voâ toäi seõ bò gieát cheát. Thaáy nghieäp löïc saâu daøy naøy khoù vöôït qua ñöôïc neân cuoái cuøng ngaøi chaáp nhaän caùi cheát ñeå cho nghieäp saùt haïi taäp theå khoâng coù maët, ñoàng thôøi laïi thaùo gôõ nghieäp baûn thaân.

Khi gieát ñöôïc ngaøi Muïc-kieàn-lieân, hoï vaãn khoâng chòu döøng ôû ñoù, maø coøn nhaân baûn söï gieát haïi leân thaønh nhieàu laàn. Hoï nghó raèng ngaøi laø thaàn thoâng ñeä nhaát, coù theå bieán caùi cheát trôû thaønh söï soáng, hoaëc giaû daïng ra Muïc-kieàn-lieân giaû chöù khoâng phaûi Muïc-kieàn-lieân thaät, neân ñaõ baèm chaët thaân theå ngaøi ra thaønh nhieàu maûnh vuïn, ñeå
thaân theå khoâng coøn coù ñieàu kieän raùp noái.

Haønh ñoäng baêm chaët nhieàu laàn ñoái vôùi moät ñôn vò söï soáng thì nghieäp saùt sanh ñöôïc nhaân leân theo. Baèm moät traêm laàn thì nghieäp saùt sanh seõ thaønh moät traêm laàn vaø söï thuø haän lôùn leân moät traêm laàn. Ñoù laø nhaân baûn söï thuø haän, gieát moät ngöôøi maø nghieäp saùt nhaân thaønh moät traêm laàn thì quaû laø moät söï toån thaát lôùn veà nhaân quaû.

Söï thuø haän theå hieän qua nhieàu goùc ñoä khaùc nhau. Tính caùch nhaân baûn khoå ñau ñöôïc theå hieän trong lòch söû cuûa loaøi ngöôøi raát nhieàu. Chaúng haïn khi gheùt ngöôøi naøo, ñeán luùc hoï cheát roài nhöng CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 63
vaãn ñaøo moà cuoác maû leân, moùc maét, duøng suùng baén, dao chaët nhö theå cho ngöôøi ñoù cheát laàn thöù hai, cho ñeán maáy chuïc laàn.

Tieán trình nhaân baûn cuûa caûm xuùc haän thuø coù theå ñöôïc dieãn ra baèng nhöõng haønh ñoäng cuï theå, laøm cho con ngöôøi cheát ñi nhieàu laàn hoaëc nhuïc maï hoaëc ñem ra xöû aùn. Maëc duø ngöôøi ñoù ñaõ cheát roài nhöng vaãn ñem ra xöû laïi. Thaäm chí coù nhöõng loaïi tuyeân aùn phaûi xöû töû naêm laàn baûy löôït môùi coù theå heát toäi.

Neáu ngaønh haønh phaùp laøm nhö theá thì ñang nhaân baûn söï gieát haïi vaø haän thuø khoâng ñaùng ñaâu vaøo ñaâu. Ngöôøi caàm caân naûy möïc luaät phaùp maø mang taâm nieäm ñoù thì nghieäp saùt haïi ñöôïc gieo nhieàu hôn.

Vaãn bieát raèng nhaân quaû roõ raøng, laøm vì coâng chính ñeå taïo söï coâng baèng xaõ hoäi vaø baûo veä an ninh laø moät ñieàu raát caàn thieát, nhöng neáu taâm nieäm vöôùng vaøo söï thuø haän, böïc töùc thì ta ñaõ bieán mình trôû thaønh taùc nhaân cuûa haän thuø.

Boä phim Kyø Quan Trung Quoác, giôùi thieäu veà caùc ñieàu kyø dieäu trong lòch söû Trung Hoa. Töø vaên hoïc ngheä thuaät, ñieâu khaéc, cho ñeán thieân nhieân, phong tuïc taäp quaùn, toân giaùo, vaên hoùa.... Phaàn cuoái cuøng giôùi thieäu veà vaên hoùa aåm thöïc cuûa ngöôøi Trung Hoa. AÅm thöïc raát taøi tình nhöng khoù chaáp nhaän ñöôïc.

Ngöôøi ta löïa moät ñaàu beáp thaät gioûi, cho pheùp caùc thöïc khaùch töï choïn nhöõng con caù maø hoï thích. Sau khoaûng 10 giaây, con caù ñöôïc caét caû chuïc laùt (caét raát nhanh ñeå cho con caù khoâng kòp giaõy giuïa) roài boû vaøo chaûo daàu soâi trong voøng maáy giaây laø thòt cuûa caù ñaõ chín gaàn heát nhöng tim caù vaãn coøn thoi thoùp. Khi aên vaøo, thöïc khaùch coù caûm giaùc ngon hôn vaø laáy laøm sung söôùng.

Moät ñoaïn phim khaùc giôùi thieäu veà caùch aên thòt gaø. Ngöôøi ta choïn moät con gaø coà vôùi ñuøi vaø chaân thaät to, nhoå saïch heát loâng ñuøi, röûa saïch loâng töø ñuøi ñeán chaân, roài ñaët treân chaûo saét coù ñoä noùng raát gheâ gôùm, sau ñoù chuïp caùi loàng laïi. Con gaø noùng quaù 64 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
giaõy giuïa, caøng nhaûy thì noù caøng ñau caøng la. Maùu töø naõo, caùnh, thaân ñoå doàn xuoáng laøm bung caùi ñuøi ra to. Chæ trong voøng moät ñoâi phuùt con gaø ñaõ cheát haún treân maët chaûo. Ñaàu beáp beû hai ñuøi ñeå thöïc khaùc aên.

Phöông phaùp aên nhö theá thaät nhaãn taâm vaø ñeå laïi loøng haän thuø nguy haïi. Vì khi cheát trong söï ñau ñôùn, caùc con vaät khoù coù theå sieâu sinh, theo ñoù, loøng thuø haän cuûa chuùng seõ gia taêng.

Raát tieác con ngöôøi khoâng theå nghe ñöôïc ngoân ngöõ cuûa caùc loaøi ñoäng vaät trong luùc chuùng cheát. Neáu nghe ñöôïc con ngöôøi seõ khoâng coù nhöõng haønh ñoäng nhö theá!

Kinh thaùnh cuûa caùc toân giaùo khaùc noùi raèng “Thöôïng ñeá raát thöông con ngöôøi, neân taïo ra caùc loaøi vaät ñeå cho con ngöôøi aên”. Hoïc thuyeát ñoù ñöôïc caùc nhaø thaàn hoïc giaûi thích döôùi goùc ñoä nhaân ñaïo, töùc vì con ngöôøi. Neân tröôùc khi aên, ngöôøi coù ñaïo Nhaát thaàn thöôøng caùm ôn Thöôïng ñeá!

Ñoù cuõng laø moät trong nhöõng hoïc thuyeát ñaõ ñeû ra ngaøy Leã taï ôn (Thanksgiving) cuûa Hoa Kyø. Thay vì nhöõng ngöôøi Anh ñaàu tieân ñònh cö ôû vuøng bieån Massachuset, phaûi bieát ôn nhöõng ngöôøi da ñoû taïi ñaây ñaõ daïy hoï caùch saên baén, chaøi löôùi vaø troàng troït ñeå vöôït qua beänh dòch vaø ñoùi khaùt, thì hoï laïi ñi ñeàn ôn Thöôïng ñeá. Nhö vaäy, leã taï ôn cuûa phöông Taây ñöôïc ñaët treân neàn taûng vong aân, moät ñaïo lyù sai laàm.

Nhaân baûn noãi khoå nieàm ñau thöôøng coù nhieàu hình thöùc, trong ñoù, caùch aên uoáng theå hieän söï nhaãn taâm ñoái vôùi loaøi vaät, laøm maát nhaân phaåm, taïo nhieàu nghieäp saùt naëng neà. Neáu khoâng coù thaùi ñoä aên naên hoái loãi thì nhöõng loãi laàm naøy seõ nhaân lôùn leân vaø seõ trôû thaønh naïn nhaân cuûa nhau döôùi nhieàu hình thöùc. Coù nhöõng kieáp, ta gieát haïi chuùng vaø cuõng coù nhöõng kieáp khaùc ta laïi bò chuùng gieát haïi. Hoaëc bò coäng nghieäp chung moät soá phaän nhö cheát taäp theå treân maùy bay, ôû nôi coâng coäng, nôi bò khuûng boá, hay nhöõng nôi bò soùng thaàn, ñoäng ñaát, hoûa hoaïn v.v...

CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 65

Khi nhìn thaáy söï bieåu dieãn cuûa “vua beáp”, voã tay hoan hoâ khen: “Quaû thaät ñaây laø vaên hoùa aên uoáng ñaëc saéc. Ñaây laø ñaàu beáp gioûi nhaát theá giôùi!” cuõng ñaõ gieo nghieäp saùt giaùn tieáp roài. Nhaân baûn söï khoå ñau coù theå toàn taïi döôùi daïng thöùc ñoàng tình, a dua, hoã trôï, khuyeán khích v.v... Taát caû ñeàu mang chung moät coäng nghieäp khoå ñau laâu daøi trong nieàm vui phuùt choác.

Hieåu ñöôïc tính chaát cuûa coäng nghieäp, ta neân thaän troïng trong caùch suy nghó vaø haønh ñoäng. Baèng khoâng ta coù theå gieo troàng nhieàu nghieäp saùt maø khoâng heà bieát, vì töôûng raèng khoâng töï tay gieát thì khoâng gieo nghieäp aùc.

Nghieäp aùc cuûa taâm coøn maïnh gaáp nhieàu laàn so vôùi haønh ñoäng tay chaân. Moät oâng töôùng chæ huy, ra leänh gieát moät taäp theå thì nghieäp saùt coù theå ñöôïc nhaân leân, neáu taäp theå ñoù laø 100
ngöôøi thì oâng ta ñaõ taïo ra coäng nghieäp gieát 100 ngöôøi. Nhöõng ngöôøi lính tham chieán moät ngöôøi gieát moät ñoái thuû thì chæ gieo nghieäp saùt moät laàn. Ngöôøi ra leänh gieát taäp theå thì phaûi laõnh haäu quaû cuûa coäng nghieäp taäp theå.

Ngöôøi AÁn Ñoä raát khoân ngoan trong tröôøng hôïp naøy. Neáu aên maën, hoï khoâng aên nhöõng con caù loøng tong, gioáng nhö ngöôøi Vieät Nam aên nhöõng con caù côm beù xíu. Cöù moãi böõa côm neáu gia ñình naøo coù 10 thaønh vieân, thì coù theå gieo nghieäp saùt khoaûng 1000 con. Ngöôøi AÁn Ñoä chæ mua moät con caù bieån hay caù soâng thaät to, aên trong moät tuaàn leã cho caû gia ñình, nhö vaäy ñôn vò nghieäp saùt chæ coù moät maø thoâi. Ngöôøi AÁn Ñoä khoâng quan troïng vaán ñeà aên uoáng. Hoï aên nhöõng moùn raát ñôn giaûn maø vaãn aên ngon laønh. Ai bò beänh bieáng aên maø thöôøng xuyeân quan saùt böõa aên cuûa ngöôøi AÁn Ñoä thì cuõng caûm thaáy muoán aên theo. Caùch aên ñoù khoâng chuù troïng ñeán khaåu vò, neân haïn cheá nghieäp saùt toái ña.

Ñoù laø baøi hoïc cho nhöõng ngöôøi aên maën suy nghó.

Ñeán bôø bieån hoaëc chôï AÁn Ñoä khoâng thaáy caûnh baùn toâm, cua, soø heán, ngao, oác, nhö ôû Vieät Nam, vì ngöôøi AÁn neáu aên maën hoï 66 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
chæ aên toaøn nhöõng loaïi caù to. Nhöõng ngöôøi theo Hoài giaùo vaø Thieân Chuùa giaùo aên nhieàu loaïi haûi saûn neân nghieäp saùt cuõng nhieàu.

Neáu ai khoâng haïn cheá ñöôïc nghieäp saùt thì neân hoïc theo caùch naøy ñeå giaûm thieåu vieäc saùt sanh. Ñöøng phaù nhöõng toå ong toå kieán vì coù voâ soá nhöõng con coøn naèm trong tröùng nöôùc. Neáu gieo nghieäp saùt nhö vaäy thì sau naøy coù theå ñang mang thai seõ bò saåy thai hoaëc muoán thöïc hieän moät nguyeän voïng naøo thì deã bò thaát baïi ngay töø luùc sô khôûi, hoaëc phaûi traûi qua naêm laàn baûy löôït thaát baïi môùi coù cô hoäi neám muøi thaønh coâng.

Nhaân baûn söï khoå ñau vaø thuø haän seõ ñeå laïi nhieàu haäu quaû raát ñau ñôùn maø con ngöôøi khoâng troán traùnh ñöôïc. YÙ thöùc ñöôïc ñieàu naøy thì phaûi haïn cheá toái ña nghieäp saùt sanh. Khi nhìn thaáy moät toå kieán ñang troâi treân maët nöôùc, ta haõy vôùt chuùng leân ñeå treân choã an toaøn. Ñoù laø ta ñaõ gieo haït gioáng tình thöông. Haønh ñoäng ñôn giaûn neáu ta laøm heát loøng thì coù khaû naêng chuyeån hoùa ñöôïc nhöõng nghieäp xaáu.

TAÂM LYÙ ÑOÄC TOÂN

Xoùa boû thuø haän coøn ñöôïc ñaët treân neàn taûng chuyeån hoùa taâm lyù ñoäc toân. Chaâu Do khoâng theå naøo chaáp nhaän Gia Caùt Löôïng.

Hitler khoâng theå chaáp nhaän daân Do Thaùi. Taøo Thaùo khoâng theå
naøo chaáp nhaän Töø Thöù. Bôûi vì giöõa ñen vaø traéng, ngaøy vaø ñeâm, aùnh saùng vaø boùng toái, thieän vaø aùc, toát vaø xaáu luoân luoân naèm ôû traän tuyeán raïch roøi, treân theá moät coøn moät maát.

Ngöôøi haän thuø khoâng muoán keû ñoái nghòch song toàn vôùi mình. Thaùi ñoä taâm lyù ñoù taïo ra baûn ngaõ ñoäc toân. Khi baûn ngaõ taêng tröôûng thì loøng thuø haän cuõng deã thieát laäp. Cöù moãi laàn gieo nghieäp khoâng tuøy hyû thì loøng thuø haän ñaõ ñöôïc hình thaønh raát vi teá, ñoâi luùc ta khoâng nhaän ra ñöôïc.

Caâu chuyeän nguï ngoân keå veà anh chaøng nuoâi gaø ñaù chuyeân nghieäp.

Anh coù moät con gaø raát thieän chieán, nhôø noù maø anh ñaõ trôû neân noåi CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 67
tieáng. Nhöng roát cuoäc caùi gì cuõng phaûi theo quy luaät cuûa noù, con gaø laäp ñöôïc nhieàu chieán coâng roài cuõng phaûi giaø ñi.

Moät hoâm anh mang veà theâm moät con gaø treû, huøng duõng hôn nhieàu con gaø giaø. Nhöng chæ coù moät caùi chuoàng, khoâng coøn caùch naøo khaùc, anh ñaønh nhoát hai con gaø chung nhau.

Khi ñöôïc nhoát chung, gaø treû naøy toû veû coáng cao, hoáng haùch, noù voã caùnh caát tieáng gaùy oø où o o! Laïng qua, laïng laïi ra veû thaùch thöùc. Noù noùi vôùi con gaø giaø raèng: “Neáu bieát khoân, xin oâng haõy cuùt khoûi nôi ñaây. Keå töø nay, vöông quoác naøy thuoäc veà toâi. Toâi laø chuû nhaân môùi. Coøn neáu oâng khoâng phuïc, toâi vôùi oâng seõ traûi qua cuoäc tranh huøng, ñeå phaân thaéng baïi”.

Chuù gaø giaø raát buoàn vì bieát raèng theá heä treû ngaøy nay khoâng coøn toân troïng theá heä ñi tröôùc. Gaø giaø suy nghó raèng, neáu theá heä gaø treû bieát khieâm toán moät chuùt thì coù leõ seõ hoïc ñöôïc raát nhieàu kinh nghieäm cuûa theá heä gaø giaø. Khoâng coù söï thaønh coâng vaø thaát baïi cuûa theá heä ñi tröôùc thì theá heä treû seõ maát raát nhieàu thôøi gian cho khôûi söï ban ñaàu. Gaø giaø caøng suy nghó thì caøng haän thuø con gaø treû naøy. Dó nhieân neáu ñaáu ñaù vôùi noù thì laøm sao thaéng ñöôïc, neân gaø giaø ñaõ nghó caùch hoaõn binh. Gaø giaø noùi:

- Naøy chuù em, toâi raát khaâm phuïc ngoaïi hình cuûa chuù, toâi cuõng raát thaàn töôïng söùc khoûe maø chuù coù. Vôùi kinh nghieäm cuûa toâi, chæ caàn nhìn thaáy moàng, caùnh cuûa chuù vaø nghe tieáng gaùy thoâi thì toâi bieát raèng chuù gioûi hôn toâi raát nhieàu. Nhöng taïi sao ta laïi giaûi quyeát vaán ñeà baèng caùch tranh nhau moät maát moät coøn.

Chuù cuõng gioáng nhö con chaùu cuûa toâi thoâi. Neáu chuù muoán hôn thua thì toâi khoâng coøn caùch naøo khaùc. Toâi ñeà nghò ta haõy cöôïc moät troø chôi veà söùc khoûe. Hy voïng chuù ñoàng yù.

Gaø treû nghe vaäy möøng laém, cöôøi gaùy ñaéc yù:

- OÂng cöù baøy ra troø gì toâi cuõng saün saøng chôi.

68 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Gaø giaø noùi:

- Baây giôø toâi vôùi chuù chaïy marathon. Khi nghe hieäu leänh moät, hai, ba thì hai ta cuøng chaïy. Ai veà tröôùc seõ laøm vua cuûa vöông quoác naøy. Luùc ñoù ta vaãn coù theå laø baïn thaân cuûa nhau khoâng sao heát.

Gaø treû möøng noùi:

- Toâi chaáp nhaän.

Gaø giaø thaùch thöùc:

- Chaáp chuù chaïy tröôùc ba böôùc, toâi chaïy theo sau.

Gaø giaø ñöùng vaøo vò trí. Ra hieäu leänh xong, caû hai cuøng chaïy.

Gaø giaø duøng kinh nghieäm, gaéng löïc bình sanh chaïy giöõ khoaûng caùch coá ñònh sau ñuoâi gaø treû.

Luùc ñoù, anh chuû chuaån bò cho gaø aên, nhìn vaøo chuoàng vaø khoâng tin vaøo maét mình nöõa. Anh caøng coá nhìn thaät kyõ thì caûnh töôïng gaø giaø ñuoåi theo gaø treû vaãn tieáp tuïc dieãn ra. Giaän quaù, anh laàm baàm: “Ñaây laø laàn ñaàu tieân, ta sai laàm trong vieäc choïn con gaø treû chaúng ra hoàn gì, coøn thua xa con gaø giaø”. Ñoaïn, anh ta thoø tay vaøo chuoàng gaø, toùm coå gaø treû quaúng vaøo vaùch töôøng, laøm noù gaõy coå cheát.

Anh ta than: “Trong ngheà chôi gaø cuûa toâi, chöa bao giôø nhìn thaáy moät con gaø naøo voâ duïng nhö con gaø treû naøy. Laàn ñaàu tieân toâi bò laàm”. Quaû thaät, con gaø treû bò cheát oan. Nhöõng gì anh ta thaáy khoâng ñuùng nhö anh töôûng.

Giöõa chaân lyù vaø logic vaãn coù theå coù nhöõng khoaûng caùch raát lôùn. Neáu ta ñaùnh giaù chaân lyù treân nhöõng söï kieän coù logic vôùi caùc tình tieát, döïa vaøo maét thaáy tai nghe, ñoâi khi taïo ra nhieàu noãi haøm oan, töông töï nhö chuù gaø treû naøy. ÔÛ ñaây, gaø giaø giaän gaø treû haùo thaéng, khoâng coøn bieát uoáng nöôùc nhôù nguoàn, khoâng coøn bieát ñaïo lyù ngöôøi ñi tröôùc keû ñi sau, neân CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 69
ñònh cho chuù ta moät baøi hoïc thoâi, khoâng ngôø baøi hoïc ñoù ñaõ mang ñeán caùi cheát cho chuù gaø treû. Khi gaø giaø baùm theo ñuoâi gaø treû vôùi khoaûng caùch, khieán anh chuû nghó raèng gaø treû bò gaø giaø dí sôï, chaïy troái cheát. Neáu thua con gaø giaø thì laøm sao ñaù thaéng ñöôïc nhöõng con gaø treû khaùc neân quaúng noù cheát luoân cho roài.

Loøng thuø haän vaø thaùi ñoä ñoäc toân thöôøng mang laïi keát cuoäc hoaøn toaøn khoâng nhö yù. Neáu gaø giaø thaáy ñöôïc chuù gaø treû cheát döôùi söï khoân ngoan cuûa mình thì khoâng bieát lieäu coù caûm thaáy aên naên hay khoâng? Neáu chuù gaø giaø noùi: thoâi toâi chòu thua, toâi nhöôøng vöông quoác naøy laïi cho chuù vaø ta vaãn coù theå laø baïn cuûa nhau thì coù leõ khoâng mang caùi cheát töùc töôûi ñoù. Roõ raøng cheát trong söï haùo thaéng, oan öùc khoå ñau thì con gaø ñoù khoâng sieâu sanh ñöôïc vaø seõ bò ñoïa trong caûnh giôùi ngaï quyû.

Coù raát nhieàu loaïi ngaï quyû. Coù loaïi ngaï quyû con ngöôøi. Coù loaïi ngaï quyû ñoäng vaät, ngaï quyû cuûa chö thieân, ngaï quyû cuûa A-tu-la.

Cheát maø khoâng sieâu sanh thoaùt hoùa seõ toàn taïi döôùi hình thöùc ngaï quyû. Ñieàu ñaùng noùi laø loøng haän thuø, söï haùo thaéng thöôøng taïo ra nhöõng caûnh traùi ngang ñoù.

Phaûi noã löïc thaùo gôõ caùc oan traùi. Ñöøng ñeå cho taâm lyù baûn ngaõ ñoäc toân khoáng cheá, ta seõ coù cô hoäi soáng trong hoøa bình vaø thaûnh thôi. Khi phaùt hieän mình coù thaùi ñoä taâm lyù ñoäc toân thì haõy nhanh choùng thaùo gôõ, chuyeån hoùa. Nhaân gian coù caâu: “Khoâng coù môï chôï vaãn ñoâng,” ñeå cho thaáy raèng duø ngöôøi quan troïng nhaát cuõng chæ ñoùng vai troø naøo ñoù thoâi, ñöøng cho mình laø taát caû.

Ngöôøi quan nieäm nhö vaäy seõ rôi vaøo chuû nghóa coâng thaàn, chæ nghó veà chieán coâng, ñoùng goùp vaø thaønh coâng cuûa mình neân khoâng thöøa nhaän ñoùng goùp vaø thaønh coâng cuûa ngöôøi khaùc. Nhö vaäy hoï seõ ñaùnh maát raát nhieàu tieàm naêng cuûa giôùi treû vaø ñoù laø moät söï toån thaát lôùn. Ta coù theå ñoåi caâu naøy thaønh: “Khoâng coù môï chôï caøng ñoâng”, nghóa laø khi baûn ngaõ ñöôïc vöùt ra choã khaùc 70 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
thì söï thaønh coâng nhö hôïp chôï seõ toát hôn nhieàu. Chæ caàn taâm nieäm nhö theá laø ta coù theå chuyeån hoùa ñöôïc traïng thaùi taâm lyù ñoäc toân.

Neân thöïc taäp voâ ngaõ, baèng caùch quaùn töôûng raèng mình nhö caùi nuøi gieû ñeå cho ngöôøi khaùc daäm chaân, thau nöôùc ñeå ngöôøi taém röûa, caùi baøn ñeå ngöôøi ñaët nhöõng vaät lieäu, cheùn côm cho ngöôøi ta ñöôïc no v.v. . Thaùi ñoä daán thaân phuïc vuï ñoù, giuùp ta khoâng coøn ñieåm naøo ñeå baùm víu vaøo caùi toâi ñöôïc nöõa. Luùc ñoù ta yù thöùc ñöôïc haïnh nguyeän cuûa töø bi, khoâng coøn nhöõng saân si, böïc töùc. Khi thaáu ñöôïc leõ ñaïo roài thì nhöõng coâng vieäc laøm haèng ngaøy seõ thuaän lôïi suoân seõ.

Giaû söû, ta laø coâng nhaân queùt ñöôøng phoá. Hoâm ñoù moät ñoàng nghieäp xin nghæ pheùp neân chæ coøn moät mình ta queùt thoâi. Neáu khoâng hieåu giaù trò cuûa phuïc vuï, ta seõ buoàn phieàn vaø töï hoûi: “Taïi sao nay toâi phaûi laøm phaän söï cuûa hai ngöôøi?” Hieåu ñöôïc tinh thaàn Boà-taùt, ta seõ hoan hyû: “Caùm ôn baïn, nhôø baïn nghæ pheùp maø toâi coù cô hoäi ñoùng goùp gaáp ñoâi”. Taâm löôïng ñoù laøm cho quaû phuùc gia taêng.

Hoaëc tröôøng hôïp, moät hoâm ñi chuøa vaø ngöôøi phuï beáp vaéng maët, ta xung phong vaøo laøm beáp baèng chaùnh nieäm. Trong söï hoan hyû vöøa laøm, vöøa laéng nghe tuïng kinh, thuyeát phaùp, phöôùc baùu seõ taêng gaáp boäi. Haõy taän duïng caùc tình huoáng ñeå laøm vieäc laønh vaø gieo coâng ñöùc. Neáu ai yù thöùc ñöôïc nhö theá thì tieán trình tu taäp seõ ñöôïc ruùt ngaén maø keát quaû vaãn cao.

Khi taâm lyù baûn ngaõ ñöôïc chuyeån hoùa thì taâm thuø haän, gieát haïi seõ theo ñoù ñöôïc giaûm thieåu nhieàu. Coù nhöõng taâm lyù nhìn töø xa gaàn nhö khoâng lieân heä ñeán söï thuø haän, nhöng phaân tích saâu thì chuùng coù lieân ñôùi vôùi nhau. Neân muoán chuyeån hoùa caùi toâi moät caùch troïn veïn thì phaûi hoïc nhieàu phöông phaùp khaùc nhau, öùng duïng trong nhieàu tình huoáng khaùc ñeå nghieäp löïc xaáu ngaøy caøng giaûm, caùi toát ñöôïc taêng tröôûng.

CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 71

ÑAÀU MOÁI SAÂN HAÄN

Moät phöông dieän caàn löu taâm laø phaûi döùt tröø ñaàu moái cuûa loøng saân haän. Ñaàu moái ñoù coù theå dieãn ra döôùi nhieàu caùch thöùc khaùc nhau. Chaúng haïn khi xem caùc boä phim veà chieán tranh, ranh giôùi cuûa baïn vaø thuø, laøm ta choïn chaùnh nghóa vaø leân aùn phi nghóa. Ta coù thoùi quen hoan hoâ vaø caûm thaáy haøi loøng khi phía chính nghóa gieát ñöôïc giaëc. Neáu ngöôøi chính nghóa bò laâm nguy, ta khaéc khoaûi lo sôï vaø gaàn nhö hoaø vaøo doøng caûm xuùc cuûa ngöôøi ñoù. Nhö vaäy ta ñang taïo ra söï ñoàng tình vaø naïp vaøo ñaàu nhöõng caûm xuùc ñoàng minh hay ñoàng chí. Ñoù laø moät coäng nghieäp.

Phaàn lôùn, tình tieát trong phim laø hö caáu, ngöôøi xem voâ tình gieo raéc nhöõng haït gioáng cuûa söï saùt haïi vaø thuø haän trong taâm thöùc, haäu quaû laø phaûi gaùnh chòu nhieàu coäng nghieäp khoâng toát.

Ñöùc Phaät khuyeân khoâng xem quaân traän, chieán tranh ñeå khoâng gieo coäng nghieäp haän thuø vaø saùt haïi. Khi xem caûnh ñau thöông, tang toùc, maùu ñoå, thòt rôi, xöông chaát cao thaønh nuùi, loøng haän thuø deã troãi daäy.

Ñöùng veà moät phe naøo ñoù laø ñang taïo ra ñaàu moái cuûa uûng hoä vaø choáng ñoái. Khoâng phaùt xuaát töø loøng töø bi maø phaùt xuaát töø caûm xuùc thuaän nghòch, thöông gheùt thì coäng nghieäp xaáu phaûi vöông mang.

Neáu coù dòp, hoaëc baát ñaéc dó phaûi xem nhöõng phim nhö vaäy thì ñöøng taùn ñoàng beân naøo, choáng ñoái beân naøo ñeå traùnh ñöôïc nghieäp saùt giaùn tieáp.

Haõy ghi nhaän söï khoå ñau cuûa chieán tranh laø moät thöïc taïi thuoäc veà quaù khöù, neân khoâng caàn haâm noùng quaù khöù ñoù, cuõng khoâng caàn leân aùn, vì ñoù laø coâng vieäc cuûa luaät phaùp. Coâng vieäc cuûa ta laø gieo nhöõng haït gioáng cuûa töø bi, mong sao cho nhöõng oan hoàn cheát khoå
ñau ñoù ñöôïc sieâu sanh thoaùt hoùa. Khoâng giöõ loøng haän thuø vaø ñoàng thôøi caàu nguyeän cho nhöõng ngöôøi ñaõ taïo ra noãi khoå nieàm ñau ñoù khoâng taùi phaïm trong töông lai.

72 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Ñoàng tình vôùi caûnh chieán tranh, gieát choùc trong phim laøm cho söï thuø haän ñöôïc gia taêng. Khi xem nhöõng troø chôi ñieän töû baén gieát nhau, ta ñöøng ñeå caûm xuùc lao theo chuùng. Nhöõng phuï huynh khoân ngoan seõ khoâng cho pheùp con em chôi caùc games baïo löïc. Noù seõ gieo nhöõng haït gioáng vaøo maûnh ñaát taâm cuûa treû vaø seõ bieán thaønh moät leänh ñieàu khieån nhaân caùch cuûa chuùng veà sau. Leänh ñieàu khieån naøy coù theå laøm chuùng noåi loaïn vôùi baïn beø, theå hieän qua hình thöùc ñaáu ñaù, ñaùnh nhau. Nguy hieåm hôn laø chuùng coù theå caàm dao, suùng thaät ñeå baén gieát.

Caùc baäc phuï huynh khoâng ñeå yù ñeán nhöõng maàm moáng ban ñaàu cuûa haït gioáng thuø haän, voán coù theå tieâm nhieãm moät caùch tình côø qua phim aûnh hay nhöõng troø chôi maø ta mua taëng. Töôûng nhö theá seõ taïo cho chuùng haïnh phuùc, nhöng ta khoâng ngôø raèng nhöõng ñoà chôi dao, gaäy, suùng, oáng ñoù ñaõ gaây cho chuùng nghieäp haän thuø maø haäu quaû sau naøy khoâng löôøng tröôùc ñöôïc.

Phim aûnh ngaøy nay coù nhieàu ñieàu ñaùng hoïc hoûi. Phim hoaït hình giuùp cho treû taêng tröôûng loøng thöông yeâu ñoäng vaät. Duøng hình aûnh cuûa caùc con vaät, ñeå noùi leân caûm xuùc cuûa con ngöôøi.

Caùc boä phim hoaït hình ñaõ nhaân trieát lyù ñoù leân baèng caùch cho caùc con vaät coù khaû naêng nghe noùi ñöôïc tieáng noùi cuûa loaøi ngöôøi.

Chuùng cuõng coù caûm xuùc, thöông yeâu, söï chaêm soùc y heät nhö theá giôùi con ngöôøi. Xem nhöõng boä phim naøy thì haït gioáng cuûa nhaân ñaïo, thöông yeâu, tha thöù ñöôïc gieo vaøo naõo cuûa caùc em moät caùch coù yù thöùc.

Phim hoaït hình mang chaát lieäu giaùo duïc raát cao. Chæ caàn ta thay ñoåi caùch nhìn laø coù theå gieo troàng nhöõng haït gioáng toát cho caùc em vaø ruùt ngaén giai ñoaïn giaùo duïc ñaùng keå.

Hollywood ñaõ thöïc hieän boä phim Kundun (teân cuûa ñöùc Ñaït lai Laït ma do cha meï cuûa ngaøi ñaët), noùi veà cuoäc ñôøi cuûa Dalai Lama trong thôøi nieân thieáu, vôùi tính caùch nhaân töø vaø ñaïo ñöùc.

Boä phim ñeà caäp ñeán söï kieän tröôùc khi Kundun ñöôïc phuïc hoài CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 73
chöùc vuï trong truyeàn thoáng taùi sinh.

Khi ñeán ngoâi laøng ôû bieân giôùi Taây Taïng, quan saùt töø xa, caùc cao ñeä cuûa Dalai Lama nhìn thaáy caùc chuù beù ñang chôi troø ñaù deá caén nhau. Kundun chaïy tôùi, ñaåy hai phe treû ra vaø baét moät con deá boû vaøo buïi raäm, con coøn laïi boû beân böùc töôøng ñeå chuùng khoâng caén nhau nöõa. Haønh ñoäng ñoù laø moät quaùn tính cuûa loøng töø bi.

Khoâng caàn lyù giaûi hay ra leänh vôùi treû em raèng: “Con phaûi laøm theá naøy, hay khoâng ñöôïc laøm theá kia”. Giaùo duïc nhoài soï maø khoâng coù giaûi thích yù nghóa seõ taïo thoùi quen, chöù khoâng coù hieåu bieát, neân treû em seõ nhaøm chaùn vaø khoâng laøm laâu daøi ñöôïc. Giaùo duïc baèng hình aûnh vaø ngoân ngöõ cuï theå, treû em deã tieáp thu hôn.

Caên baûn cuûa khoå ñau vaø haïnh phuùc ñöôïc hình thaønh bôûi taâm. Taâm ñieàu khieån vaø chæ ñaïo taát caû haønh ñoäng öùng xöû cuûa con ngöôøi. Neáu khoâng bieát kieåm soaùt thì cuõng gioáng nhö con laät ñaät. Sôïi daây giöït chính laø taâm, taâm giöït veà phía naøo thì noù seõ ngaû nghieâng muùa maùy veà phía ñoù. Môùi nhìn vaøo cöù töôûng con laät ñaät laø taùc nhaân nhöng taùc nhaân chính laø sôïi daây giöït beân trong. Taùc nhaân ñoù laø taâm, taâm ñöôïc theå hieän qua söï haän thuø, traû ñuõa, gieát haïi thì haønh vi con ngöôøi trôû neân nguy hieåm.

MÔÛ ROÄNG TAÂM HOÀN

Ngaõ hoùa ñoái töôïng coøn ñöôïc theå hieän qua taâm lyù “Giaän caù cheùm thôùt”. Thôùt laø ñoái töôïng bò oan uoång, vì giaän con caù neân baèm caùi thôùt. Ñoù laø moät thaønh ngöõ chæ cho tình huoáng theå hieän sai ñoái töôïng cuûa côn giaän.

Chaúng haïn, moät ngöôøi lôùn tuoåi phaûi laøm vieäc döôùi quyeàn cuûa ngöôøi nhoû, thieáu taøi caùn, moãi laàn bò ra leänh, haïch saùch thì ngöôøi lôùn tuoåi caûm thaáy khoù chòu; phaûn khaùng thì maát vieäc neân phaûi caén raêng chòu ñöïng. Caûm xuùc bò ñeø neùn ñoù taïo thaønh noãi haän thuø nhöng khoâng theå truùt ñoå ñöôïc. Neân veà nhaø truùt noãi böïc töùc leân ngöôøi thaân.

74 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Nhö theá laø ñang ngaõ hoùa ñoái töôïng baèng caùch bieán taát caû ngöôøi thaân thaønh nhöõng ñoái töôïng, söï töùc giaän moät caùch oan uoång. Thaáy ñöôïc tính thieân bieán vaïn hoùa cuûa söï thuø haän, ta neân tìm ngheä thuaät thaùo gôõ hoaëc phoùng thích chuùng an toaøn.

Trong giaùo lyù Ñaïi thöøa coù hoïc thuyeát “Thoï kyù”. Theo ñoù, ñöùc Phaät baùo tröôùc cho caùc ñeä töû bieát raèng, moät haønh giaû naøo ñoù seõ ñöôïc thaønh Phaät trong kieáp töông lai, ôû ñaâu. Vò Phaät ñoù seõ coù haïnh nguyeän gì, coâng cuoäc hoaèng hoùa, ñoä sanh cuûa vò aáy ra sao, dó nhieân ñoái töôïng ñöôïc thoï kyù khoâng nhaát thieát laø nhöõng baäc Boà-taùt, ñaïo cao ñöùc troïng, bôûi vì caùc Boà-taùt ñaïo cao ñöùc troïng maø thaønh Phaät laø chuyeän thöôøng.

Chaúng haïn nhö ngaøi A Nan, phaùt nguyeän trong baøi daãn nhaäp cuûa kinh Thuû Laêng Nghieâm: “Nhö nhaát chuùng sanh vò thaønh Phaät, chung baát ö thöû thuû neâ hoaøn”. Nghóa laø: “Neáu coøn moät chuùng sanh naøo chöa giaùc ngoä thaønh Phaät thì con ñaây xin phaùt nguyeän khoâng chöùng Nieát-baøn”. Con seõ soáng hoøa vaøo khoå ñau cuûa chuùng sanh, vôùi nhöõng keû ñaàu traâu maët ngöïa ñeå chuyeån hoùa hoï.

Trong kinh Phaùp Hoa, ñöùc Phaät ñaõ thoï kyù cho A Nan seõ thaønh Phaät, hieäu laø Sôn Haûi Hueä Töï Taïi Thoâng Vöông Nhö Lai, kieáp teân Dieäu AÂm Bieán Maõn, nöôùc teân laø Thöôøng Phaät Thaéng Phan, coõi ñoù thanh tònh, ñaát baèng löu ly. Ñöùc Phaät coøn thoï kyù cho nhieàu ngöôøi Nhaát-xieån-ñeà, töùc laø nhöõng ngöôøi khoâng heà coù nieàm tin ñoái vôùi Tam baûo, soáng theo baûn naêng vaø ñoäc aùc.

Ñeà-baø-ñaït-ña laø nhaân vaät coù nhieàu aân oaùn vôùi ñöùc Phaät.

Ñöùc Phaät töø bi, bieát caùch huaán luyeän taâm cho neân caùc haït gioáng thuø haèn cuûa Ñeà-baø-ñaït-ña roùt vaøo taâm cuûa Nhö Lai cuõng gioáng nhö caàm moät haït caùt maø thaûy leân trôøi xanh, chaúng coù giaù trò gì. Ñöùc Phaät vaãn thoï kyù cho Ñeà-baø-ñaït-ña thaønh Phaät trong töông lai. Ñaïo lyù naøy chæ coù Phaät giaùo, ñaëc bieät laø Phaät giaùo Ñaïi thöøa.

CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 75

Ta coù daùm thoï kyù cho keû thuø thaønh Phaät khoâng? Ñoái vôùi ngöôøi phaøm, taát nhieân laø khoâng; truø eûo, nguyeàn ruûa thì coù. Laâu laâu nghe ngoùng keû thuø bò thaát baïi, ñau khoå thì laïi möøng. Neáu hoïc hieåu giaùo lyù Phaät giaùo thì neân thöïc taäp, mong cho ngöôøi kia thaønh Phaät. Ñaây laø caùch theå hieän phaåm chaát cao thöôïng nhaát. Ta neân môû taâm mình ra, taâm nieäm raèng: “Taát caû keû thuø mang laïi khoå ñau cho toâi, gaây chöôùng ngaïi cho toâi, toâi tha thöù ñeå hoï vaø toâi khoâng coøn thuø haän nhau nöõa”. Haèng taâm nieäm nhö vaäy thì aân oaùn seõ ñöôïc chaám döùt, baèng khoâng cöù keùo nhau ñi töø kieáp naøy ñeán kieáp khaùc.

Nhöõng caëp vôï choàng ly dò, khoâng kheùo raát deã trôû thaønh keû thuø. Kieáp naøy khoâng thaùo gôõ oan khieân ñöôïc thì kieáp sau laïi phaûi gaëp, thöông nhau roài trôû thaønh keû thuø cuûa nhau nöõa. Tröôùc khi ly dò haõy laøm baïn. Ñieàu naøy hôi khoù, neáu laøm ñöôïc haún coù nhieàu giaù trò. Haõy nhaãn naïi ñeå khoûi khoù chòu veà sau.

BAØN TAY YEÂU THÖÔNG

Trong moät thieàn vieän noï, sau thôøi khoùa tu taäp thieàn quaùn vò thieàn sö yeâu caàu caùc thieàn sinh ra xung quanh chuøa sinh hoaït.

Thoâng qua caùch thöùc sinh hoaït, vò thieàn sö seõ bieát taâm cuûa ñeä töû ôû möùc ñoä naøo. Chaùnh nieäm hay thaát nieäm? An laïc hay khoå
ñau? Nhìn caùch theå hieän laø vò thaày coù theå ñoaùn bieát ñöôïc. Coù ngöôøi thích ngoài traàm laëng, coù ngöôøi thích ngoài quaùn töôûng, coù ngöôøi thích ñi thieàn haønh, ngöôøi thích thaûo luaän, ngöôøi thích trao ñoåi, ngöôøi thích hoïc hoûi v.v...

Coù moät thieàn sinh ñeán con raïch ñeå quaùn veà söï thinh laëng cuûa doøng nöôùc nhö moät coâng aùn. Ñang quaùn chieáu, thaáy con boø caïp bò rôùt xuoáng raïch, thieàn sinh duøng baøn tay vôùt con boø caïp leân. Khi ñaët baøn tay xuoáng maët ñaát, con boø caïp theo phaûn öùng, duøng caùi ñuoâi chích vaøo baøn tay cuûa vò thieàn sinh.

Thieàn sinh coá vöôït qua caùi ñau. Ñi moät quaõng, trôû laïi con möông, thaáy con boø caïp rôùt laàn thöù hai, vò thieàn sinh vôùt leân 76 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
töông töï, roài laïi bò chích laàn thöù hai. Nhöõng phaùp höõu ñöùng xung quanh quan saùt noùi raèng:

- Naøy hieàn höõu, taïi sao huynh laïi laøm chuyeän ngôù ngaån. Con boø caïp voán voâ ôn baïc nghóa, chích hai laàn maø huynh vaãn coøn muoán giuùp ñôõ noù?!

Vò thieàn sinh traû lôøi raèng:

- Thöa hieàn huynh, chít laø thoùi quen cuûa boø caïp. Cöùu noù laø thoùi quen cuûa toâi.

Caâu chuyeän nguï yù moät ñieàu raát saâu saéc: Hoïc haïnh Boà-taùt thì phaûi coù ñuû söùc chòu ñöïng nhöõng chöôùng duyeân; khoâng phaûi chæ coù hai cuù chích, coù theå laø 30 cuù. Khoâng chæ bò chích ôû tay, maø coù theå caû maét, ñaàu hay baát cöù choã naøo. Neáu caâu traû lôøi laø khoâng ñuû söùc thì haõy khoan laøm Boà-taùt. Haõy huaán luyeän taâm cho thaät vöõng chaõi roài haõy laøm Boà-taùt.

Trong khi laøm phöôùc vaø tu taäp, haønh giaû phaûi ñoái ñaàu vôùi raát nhieàu loaïi boø caïp khaùc nhau: Boø caïp cuûa thò phi, thuø haän, ganh töùc, thaùi ñoä khoâng tuøy hyû, vaø boø caïp phaù hoaïi v.v... Caùc boø caïp ñoù seõ chít khaùc nhau vaø phaûn öùng cuûa noù cuõng raát ña daïng.

Khoâng caàn phaân bieät ñaâu laø ñuùng, ñaâu laø sai, ngöôøi xaáu coù khaû naêng chít tuùi buïi ngöôøi toát, thaäm chí laø ngöôøi giuùp ñôõ hoï.

Phaûi trang bò cho mình söùc chòu ñöïng baèng loøng töø bi, hyû xaû, tha thöù, bao dung thì môùi coù theå xem boø caïp laø baïn cuûa mình.

Khoâng kheùo trong luùc laøm laønh, gaëp nhieàu caûn löïc, giaän töùc quaù, duøng tay haïi gieát con boø caïp luoân. Nhö vaäy, phaùt xuaát loøng töø bi nhöng nhieàu ngöôøi daán thaân thieáu trang bò trôû thaønh gieo nghieäp saùt sanh. Chæ caàn vaøi chieâu chích cuûa boø caïp cuõng ñuû ñeå
bieát ñöôïc taâm mình ñang naèm ôû möùc ñoä naøo.

Khi laøm Phaät söï, dó nhieân ta gaëp raát nhieàu loaïi boø caïp. Ñoâi khi lôøi noùi, yù nghó, vieäc laøm cuûa ngöôøi thieáu thieän chí cuõng mang tính CHÖÔNG III: TAÂM TÖÔÛNG HAÄN THUØ • 77
chaát gioáng nhö nhöõng cuù chít cuûa con boø caïp. Nhöõng luùc nhö vaäy khoâng neân böïc töùc vaø cuõng ñöøng nuoái tieác raèng, taïi sao toâi phaûi laøm vieäc toát vôùi ngöôøi khoâng heà bieát mang ôn nghóa laø gì?

Caùc tö duy, lyù luaän nhö vaäy seõ laøm ta vónh vieãn vaãn laø phaøm phu tuïc töû, khoâng theå naøo laøm Boà-taùt ñöôïc. Hoïc haïnh Boà-taùt, ta phaûi baát chaáp tình huoáng ngang traùi, theå hieän söï thaûn nhieân trong thuaän vaø nghòch. Neáu khoâng coù ñöôïc baûn lónh thì khoâng cöùu ñöôïc con boø caïp maø coøn bò boø caïp caén cheát.

Trong ñôøi, coù nhieàu ngöôøi nhaát-xieån-ñeà khoù hoaø giaûi. Ñoâi luùc, ta phaûi cöu mang hoï baèng baøn tay thöông yeâu, nhö vò thieàn sinh ñoái vôùi boø caïp, thì môùi thaønh coâng. Haønh trì Boà-taùt ñaïo laø con ñöôøng ña chieàu, ñoâi luùc coù nhieàu höông thôm coû laï, coù khi coù nhieàu coû daïi gai goùc ñuû loaïi. Haõy ñeå taâm höôùng veà caùc giaù trò tích cöïc, phuïc vuï chuùng sanh ñeå ta khoâng caûm thaáy ngaïc nhieân khi laøm ñieàu toát maø bò ngöôøi khaùc choáng ñoái vaø chæ trích.

Neáu ai cuõng thöïc taäp ñöôïc tinh thaàn khoan dung thì chính nôi ñaây seõ trôû thaønh theá giôùi Cöïc laïc. Cöïc laïc coù theå ñöôïc thieát laäp ngay töø trong haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. ÔÛ nhaø cuõng nhö ôû chuøa, haønh giaû ñeàu coù theå thieát laäp ñöôïc Tònh ñoä. Khi Tònh ñoä hieän taïi ñöôïc thieát laäp thì tin chaéc 100% raèng sau khi qua ñôøi seõ taùi sanh caûnh giôùi Cöïc laïc. Taùi sanh veà Taây phöông chæ laø chuyeän phuï. Ñieàu caàn thieát laø laäp Tònh ñoä ngay trong ñôøi hieän taïi naøy môùi quan troïng hôn gaáp traêm laàn. Ñoâi luùc ta chæ tìm kieám Tònh ñoä ôû Taây phöông maø boû queân vieäc thieát laäp Tònh ñoä ngay ôû hieän taïi.

Khoâng hieåu ñöôïc tinh thaàn nhaäp theá cuûa Phaät giaùo, ta töï maâu thuaãn trong haønh trì. Trong kinh Thuû Laêng Nghieâm, chuùng ta thöôøng tuïng thôøi coâng phu khuya, ngaøi A Nan khoâng muoán thaønh Phaät, phaùt taâm gaàn guõi chuùng sanh ñeå hoùa ñoä.

Ñeán phaàn hoài höôùng thì laïi coù caâu: “Xin cho con sanh veà Taây phöông Tònh ñoä”. Chæ trong thôøi kinh 45 phuùt maø phaàn ñaàu thì 78 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
phaùt taâm huøng duõng nhöng cuoái thôøi kinh thì laïi ñoïc caâu theå
hieän söï lui suït.

Khi vieäc toát ñeán, ta neân xung phong laøm. Neáu nghó noù nhö moät gaùnh naëng, ta ñaùnh maát raát nhieàu cô hoäi laøm Phaät söï. Hoïc haïnh Boà-taùt seõ coù voâ vaøn coâng ñöùc vaø nhieàu cô hoäi. Chæ caàn môû roäng taâm hoàn ñoùn nhaän thì baïn seõ caûm thaáy cuoäc ñôøi naøy coù raát nhieàu yù nghóa. Tieán trình tu taäp, reøn luyeän trong gian nan thöû thaùch seõ giuùp ta thaønh töïu nhanh hôn raát nhieàu so vôùi ngöôøi tu taäp bình thöôøng. Ñeán chuøa trong moät ngaøy trôøi naéng trong xanh thì raát deã, coøn ñeán chuøa trong baõo taùp möa sa môùi thaät ñaùng quyù. Ñieàu ñoù cuõng ñaùnh daáu ñöôïc taàn soá taâm thöùc cuûa con ngöôøi ñang ôû möùc ñoä naøo.

Ai tu theo haïnh Boà-taùt, haõy thöïc taäp gioáng nhö vò thieàn sinh, hoan hyû chaáp nhaän nhöõng cuù chích cuûa con boø caïp. Ñoù laø caùch thöùc xoùa boû haän thuø toát nhaát theo tinh thaàn: “Thi aân ñöøng caàu baùo ñaùp, nhöng khi mang ôn ngöôøi naøo thì ñöøng queân”. Quaû laø moät ñaïo lyù vi dieäu!

CHÖÔNG 4

HOÙA GIAÛI NOÄI KEÁT

CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 81

Phaàn lôùn, caùc moái quan heä trong cuoäc soáng ñeàu coù ít nhieàu noäi keát, khieán chuùng ta khoâng ñöôïc vui, khoâng nhö yù vaø bò naõo phieàn. Voán caùc noäi keát raát bình thöôøng, nhöng neáu phaûn öùng thieáu khoân ngoan laøm vaán ñeà trôû neân phöùc taïp.

Boä phim cao boài Myõ coù töïa ñeà, “The good, the bad and the ugly” taïm dòch, “Ngöôøi toát, ngöôøi xaáu vaø ngöôøi toài,” noùi ñeán ba nhaân vaät vôùi ba caù tính. Ngöôøi toát (the good) laø ngöôøi luoân luoân laøm vieäc thieän, ngay caû trong tình huoáng bò lôïi duïng vaø cuoái cuøng anh ta trôû thaønh ngöôøi thaønh coâng. Trong khi ñoù, ngöôøi xaáu (the bad) laø ngöôøi mang laïi söï baát coâng cho coäng ñoàng vaø xaõ hoäi töø lôøi aên tieáng noùi. Y saün saøng lôïi duïng nhöõng ngöôøi toát. Hình aûnh cuûa ngöôøi toài (the ugly) thì toài thaät, phöùc taïp, thieân bieán vaïn hoùa, khoù löôøng tröôùc ñöôïc. Coù khi y ñoùng vai ngöôøi toát, luùc ñoùng vai ngöôøi xaáu. Thaäm chí, ñeå ñaït muïc ñích, y coù theå söû duïng nhöõng phöông tieän toài teä. Ba hình aûnh ngöôøi toát, ngöôøi xaáu vaø ngöôøi toài ñöôïc xem laø ñaïi dieän cho phaàn lôùn con ngöôøi trong xaõ hoäi.

Theo nhaø Phaät, ba hình aûnh ñoù laø ba tính caùch khaùc nhau trong moät con ngöôøi. Moät ngöôøi coù nhöõng luùc raát toát, laïi coù nhöõng khi raát xaáu vaø toài. Tu theo ñaïo Phaät, coù theå khoáng cheá, ngaên ñöôïc nhöõng nhaân toá bieán thaønh ngöôøi xaáu, ngöôøi toài. Hoùa giaûi ñöôïc roát raùo seõ trôû thaønh ngöôøi hoaøn thieän hay hôn theá, nhö kinh goïi laø baäc thaùnh.

Söï ñoái laäp giöõa ngöôøi toát vaø ngöôøi xaáu dieãn ra theo quy luaät vaän haønh vaø phaùt trieån cuûa cuoäc ñôøi. Neáu khoâng coù ngöôøi xaáu thì ngöôøi toát cuõng khoâng noåi baät. Nhöng söï xuaát hieän cuûa ngöôøi toát khoâng phaûi ñeå noåi baät maø ñeå taïo neân söï thaêng baèng tröôùc ñieàu khoâng toát. Nhöõng ngöôøi thuoäc chuû nghóa cô hoäi coù theå thöøa nöôùc ñuïc thaû caâu. Vì lôïi ích baûn thaân, hoï coù theå
daán thaân laøm raát nhieät tình.

Ba thaønh phaàn naøy ñaïi dieän cho ba nhaân caùch, coù theå trôû thaønh noäi keát trong moät con ngöôøi baát kì. Noäi keát ñoù dieãn ra 82 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
nhö traän chieán. Do vaäy, tröôùc nhaát, caàn phaûi töï chieán ñaáu vôùi baûn thaân baèng moïi caùch ñeå trôû thaønh ngöôøi toát chöù khoâng phaûi keû xaáu, caøng khoâng phaûi laø teân toài.

NHAÄN DIEÄN NOÄI KEÁT

Nhaän dieän ñöôïc baûn chaát cuûa noäi keát laø nhu caàu vaø con ñöôøng giuùp hoaøn thieän toát baûn thaân. Con ñöôøng naøy mang laïi traïng thaùi an vui, haïnh phuùc, an laïc.

Coù theå ñònh nghóa, noäi keát tröôùc nhaát laø caùi guùt cuûa ñôøi soáng taâm lyù vaø nhaän thöùc. Guùt naøy seõ sai xöû con ngöôøi trong moïi öùng xöû. Tuy noù voâ hình nhöng khi baûn ngaõ bò va chaïm thì trôû thaønh moùc caâu, laøm cho moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi trôû neân laän ñaän, baát traéc, khoå ñau vaø baát nhö yù. Noäi keát laø söï ñoùng baêng vaø beá taéc veà taâm lyù, öùng xöû trong caùc moái quan heä con ngöôøi. Noäi keát ñöôïc xem nhö oå khoùa ñoùng bít nhöõng cöûa ngoõ daãn ñeán bình minh, baàu khoâng gian ñaày hoa thôm coû laï.

Khi caùc caùnh cöûa bò ñoùng bít, ngöôøi ta chæ nghe bieát nhöõng ñieàu vöøa neâu qua aâm thanh giaùn tieáp vì ñang bò giam trong noäi keát.

Hoaëc chæ coù theå thaáy ñöôïc nhöõng hình aûnh, hieän töôïng beân ngoaøi theo caùch töôûng töôïng hay söï traûi nghieäm baèng caùch hình dung nhöõng gì thuoäc veà quaù khöù chöù khoâng thaáy baèng maét thaät.

Con ngöôøi coù khuynh höôùng soáng vôùi nhöõng caùi ñaõ qua. Söï hoài öùc veà noãi ñau vaø thaát baïi keát thaønh noäi keát, laøm cho moái quan heä cuûa con ngöôøi ngaøy caøng trôû neân bi ñaùt, khoâng coù loái thoaùt. Do ñoù, noäi keát laø keû thuø cuûa con ngöôøi vaø gieát cheát haïnh phuùc.

Theo quan nieäm nhaø Phaät, con ngöôøi khoâng haún laø keû thuø cuûa nhau duø treân phöông dieän chính trò vaø quaân söï coù theå coù söï ñoái khaùng. Chæ coù noäi keát môùi chính laø keû thuø cuûa con ngöôøi.

Noäi keát daãn ñeán khuûng hoaûng, baát haïnh, khoå ñau, laøm raïn nöùt moái quan heä tình caûm, quan heä xaõ hoäi, coäng ñoàng. Taát caû nhöõng loaïi keû thuø naøy ñeàu coù chung moät nguoàn goác laø caùi toâi CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 83
quaù lôùn, caùi toâi khoâng muoán töông nhöôïng vôùi ai. Khi soáng vôùi yù thöùc höõu ngaõ, ngöôøi ta töï thaáy mình quan troïng, laø trung taâm ñieåm, truïc xoay cuûa caùc moái quan heä vaø laø neàn taûng ñaùnh giaù moïi giaù trò toát xaáu, phaûi traùi, nhuïc vinh...

Baûn ngaõ taïo ra nhöõng laêng kính vaø goùc caïnh caù nhaân. Töø goùc caïnh, laêng kính quan saùt hình aûnh naøo ñoù, haún söï quan saùt ñoù ít nhieàu ñaõ bò bieán daïng, boùp meùo theo caùi nhìn chuû quan vaø khoâng phaûn aùnh ñuùng nguyeân daïng nöõa. Khi quan saùt vaø ñaùnh giaù, ñöøng nhìn qua laêng kính thaønh kieán, treân neàn taûng nhöõng va chaïm cuûa höõu ngaõ. Vì nhöõng caùi ñoù seõ taïo thaønh sôïi daây, maét xích laøm cho moái quan heä ngaøy caøng xaáu vaø noäi keát coù cô hoäi baùm reã.

Moái quan heä coù noäi keát nhö nhöõng caây gai, caøng va chaïm vaøo thì caøng bò ñau nhöùc. Noùi caùch khaùc, noäi keát chính laø veát thöông loøng döôùi daïng tieàm aån. Noù naèm ñoù gioáng nhö teân du kích, saün saøng khoáng cheá caùc moái quan heä, laøm cho ñaïo ñöùc vaø löông taâm bò yeáu ñi. Khoâng thaùo gôõ caùi guùt maâu thuaãn naøy thì tình ngöôøi trôû thaønh beänh taät, thaäm chí laø ung thö vaø coù theå
daãn ñeán caùi cheát!

Seõ laø sai laàm khi cho raèng caùch toát nhaát ñeå chaám döùt noäi keát laø caét ñi moái quan heä ñang coù vaán ñeà. Söï chaám döùt roõ raøng khoâng phaûi laø giaûi phaùp hay, vì coù theå keùo theo nhöõng raéc roái khaùc, chöù khoâng phaûi daáu chaám heát. Cho neân, ngöôøi hieåu ñöôïc nhaân quaû, nghieäp baùo khoâng bao giôø nghó coù daáu chaám trong ñôøi. Do vaäy, guùt dính maéc ôû choã naøo thì noã löïc chaân chính ñeå
thaùo gôõ choã ñoù.

Ñöøng töôûng chaët hai ñaàu caùi guùt thì seõ ñeán hoài keát thuùc. Bôûi vì, khi chaët hai ñaàu, caùi guùt vaãn laø caùi guùt. Caùi guùt cuûa khoå ñau gioáng nhö keõm gai hay maûnh chai. Caùi ñau cuûa maûnh chai, keõm gai ñaâm vaøo loøng baøn chaân gaây caûm giaùc ñau ñôùn khoù chòu. Tröôùc moät tình huoáng, phaûn öùng cuûa con ngöôøi hoaøn 84 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
toaøn khaùc nhau. Coù ngöôøi khoâng chòu ñi maø chôø ngöôøi khaùc ñeán daét ñöa vaøo beänh vieän ñeå baêng boù. Coù ngöôøi duøng caùc phöông tieän caàu cöùu ngöôøi khaùc ñeán giuùp, nhieàu ngöôøi yeân laëng, khoâng heà noùi baát cöù lôøi naøo. Tuy nhieân, moät soá ngöôøi khoâng chaáp nhaän caùc giaûi phaùp naøy. Hoï noã löïc töï ruùt gai ra vaø ñöùng daäy ñi, duø maùu röôùm nhöng hoï vaãn ñi. Sau noã löïc vôùi nhöõng böôùc ñi coù phöông phaùp, hoï seõ coù cô hoäi quyù baùu laø ñeán ñöôïc nôi coù phöông tieän chöõa laønh veát thöông!

Söï phaûn öùng khaùc bieät ôû töøng ngöôøi tröôùc noäi keát cho thaáy, giaù trò an vui hay khoå ñau gaén lieàn ít nhieàu ñeán nhöõng khaùc bieät ñoù. Coù nhöõng chieán só khi laâm traän bò thöông chaân, tay hoï yeâu caàu ñoàng ñoäi chaët ñöùt ñi ñeå söï ñau ñôùn khoâng hoaønh haønh nöõa. Khi ñaõ chaët ñöùt caùnh tay hay baøn chaân thì söï ñau ñôùn khoâng keát thuùc maø vaãn tieáp tuïc. Nhöng neáu maïnh daïn chaët ñöùt veát thöông loøng baèng caùch thaùo gôõ caùc guùt ra thì seõ coù ñöôïc söï an toaøn laâu daøi, gioáng nhö moät beänh nhaân khoûi haún beänh khi ñieàu trò coù phöông phaùp, coù ngöôøi hoã trôï, chaêm soùc ñuùng caùch.

Noäi keát caù nhaân xaûy ra giöõa hai ngöôøi hay hai ñoái töôïng. Noù theå hieän baèng caùch buøng noå hay tieàm aån laø tuøy theo caù tính cuûa töøng ngöôøi. Söï buøng noå coù theå laø nhöõng lôøi quaùt thaùo, ñaäp baøn gheá, la heùt, maët taùi meùt, moâi run run noùi khoâng neân lôøi. Coù ngöôøi phaûn öùng hoaøn toaøn baèng im laëng, xem nhö vieäc khoâng heà xaûy ra. Coù ngöôøi phaûn öùng thaønh moái haän neân moät luùc naøo ñoù, noäi keát aáy seõ thaønh quaû bom noå tung.

Caùc moái quan heä nhö baïn tình, vôï choàng hay giöõa cha meï vaø con caùi, anh, chò, em, neáu dieãn ra nhö moät noäi keát thì quaû laø baát haïnh!

Coù nhöõng quan heä bò laän ñaän do xung ñoät veà yù thöùc heä hay caù tính. Khi xung ñoät, ngöôøi ta coù theå duøng ngoân töø, ngoøi buùt, lôøi noùi, ngay caû ñieäu boä cô theå laøm vuõ khí ñeå taán CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 85
coâng vaø trieät haï ñoái phöông. Haäu quaû cuûa söï taán coâng ñoù laøm hai ñoái töôïng trôû thaønh naïn nhaân. Theo ñoù, söï buoàn phieàn vaø noäi keát laïi coù dòp buøng noå vaø lan truyeàn nhö chaát ñoäc. Chaát ñoäc naøy lan tôùi ñaâu seõ laøm heùo taøn söùc soáng ñeán ñoù! Cho neân, ñöøng xem thöôøng caùc noäi keát caù nhaân, duø söï khôûi thuyû cuûa noù chæ nhoû nhaët, khoâng ñaùng keå.

Coù loaïi noäi keát ñöôïc xem nhö chieán tranh laïnh. Bieåu hieän cuûa loaïi noäi keát naøy laø hai ngöôøi khoâng heà noùi vôùi nhau lôøi naøo, gaëp nhau cuõng khoâng theøm nhìn maët.

Neáu voâ tình chaïm maët thì hoï nhìn nhau baèng caùi lieác maét khoâng thieän caûm, coù theå haøm chöùa löôõi lam, maûnh chai hoaëc caû löïu ñaïn caây! Khi bò noäi keát caù nhaân chi phoái, duø ôû moät mình vaãn caûm thaáy ñaàu oùc xaây xaåm.

Chieán tranh laïnh do noäi keát gaây ra, ngöôøi thaâm hieåm vaãn bình tónh chaøo thaân maät nhö nhaø ngoaïi giao ñöôïc ñaøo taïo töø tröôøng lôùp haún hoi, laøm khoâng ai ngôø ñöôïc. Söï ngoït ngaøo ñoù chính laø con dao caét ñöùt taâm hoàn cuûa hoï ra thaønh töøng maûnh vuïn.

Tröôøng hôïp naøy coù theå ñöôïc goïi laø chieán tranh laïnh nhö moät vaùn baøi laät ngöûa. Hai beân ñeàu chieán ñaáu baèng nhöõng ngoân ngöõ raát vui töôi, nhöõng aùnh maét, nuï cöôøi raát ñeïp, nhöng trong ñoù laïi toaøn vuõ khí khieán ngöôøi ta deã sô yù hôn so vôùi caùc cuoäc chieán buøng noå beân ngoaøi döôùi daïng thöùc hoaëc haønh ñoäng khaùc.

Noäi keát coù theå dieãn ra baét nguoàn töø neàn vaên hoùa giöõa hai quoác gia, hai coäng ñoàng hay hai lieân minh ñöôïc ñaët treân neàn taûng yù thöùc heä toân giaùo hoaëc chính trò. Noäi keát loaïi naøy coù söùc taøn phaù lôùn hôn, vì taùc haïi coù vuøng aûnh höôûng treân bình dieän roäng saâu vaø laâu daøi. Noäi keát vaên hoaù gaây aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng haïnh phuùc, laø moái ñe doaï cuûa ñôøi soáng thaùi bình vaø thònh vöôïng.

Noäi keát vaên hoaù coøn coù theå baét nguoàn töø söï maâu thuaãn giöõa hai theá heä, hay söï khaùc bieät giöõa truyeàn thoáng vaø caùch taân, Ñoâng vaø Taây, 86 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
noäi quan vaø höôùng ngoaïi hoaëc tình caûm vaø caùch öùng xöû trong moãi coäng ñoàng veà nhöõng quaùn tính, caùch thöùc khaùc nhau, gioáng nhö hai thanh göôm khi chaïm vaøo nhau seõ xeït löûa.

Khi döïa treân neàn vaên hoaù vaø caùch suy nghó cuûa coäng ñoàng A ñeå nhaän dieän, ñaùnh giaù caùch haønh xöû cuûa coäng ñoàng B seõ gaëp nhieàu raéc roái. Laáy moät neàn vaên hoaù laøm heä quy chieáu giaù trò ñeå
thaåm ñònh caùc neàn vaên hoaù khaùc coù theå taïo ra tình traïng xung ñoät vaên hoaù. Xem thöôøng giaù trò neàn vaên hoaù khaùc, nhöng ñeà cao baûn ngaõ vaên hoaù cuûa mình thì noäi keát vaên hoaù seõ xuaát hieän.

Nhö vaäy, truïc xoay yù thöùc heä cuûa baûn ngaõ vaên hoùa daãn ñeán va chaïm, xung ñoät, noäi keát khoù thaùo gôõ. Töøng vuøng, mieàn coù nhöõng phong tuïc taäp quaùn vaø “leä laøng” rieâng. Moãi khi nhaéc ñeán moät vuøng, mieàn naøo ñoù, phaûi lieân töôûng ngay ñeán caùc ñaëc tính maø noù coù. Nhìn baèng ñònh kieán veà moät coäng ñoàng, quoác gia hay moät yù thöùc heä toân giaùo, noäi keát seõ xuaát hieän phöùc taïp hôn.

Tieáp xuùc, hoaø nhaäp vôùi moät neàn vaên hoaù môùi, ñoøi hoûi ngöôøi ñeán phaûi hieåu bieát vaø thích nghi. Hieåu bieát ñeå ñöøng ñaùnh maát goác reã, thích nghi ñeå coù theå hoaø vaøo neàn vaên hoaù khaùc.

Chaúng haïn, söï bieåu loä ñoàng tình hay phaûn ñoái giöõa neàn vaên hoaù giao teá cuûa AÁn Ñoä vaø Vieät Nam laø khaùc nhau. Khi ñoàng yù, ngöôøi AÁn Ñoä laéc ñaàu lia lòa. Ngöôïc laïi, ngöôøi Vieät Nam laïi hieåu ñoù laø söï baát ñoàng hay phaûn ñoái.

Do vaäy, neáu khoâng hieåu ñöôïc thì khi taâm ñaéc, taùn ñoàng vaán ñeà gì ñoù vôùi ngöôøi AÁn Ñoä baèng caùch gaät ñaàu theo phong tuïc cuûa nöôùc Vieät, voâ tình laøm hoï caûm thaáy khoù chòu vì nghó bò phaûn ñoái. Söï quy chieáu, tính öu tieân vaên hoaù veà moät daân toäc hay moät nöôùc naøo ñoù thöôøng taïo ra noäi keát quoác gia hay noäi keát vaên hoaù.

Truyeàn thoáng ngöôøi AÁn Ñoä thöôøng duøng baøn tay boác thöùc aên, hoï cho nhö vaäy mieäng seõ tieát ra dòch vò ñaày ñuû hôn khi aên baèng muoãng, ñuõa. Cho neân hoï maëc ñònh vôùi nhau raèng, baøn tay CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 87
traùi laø baøn tay veä sinh, coøn baøn tay phaûi laø baøn tay duøng trong giao teá, aên uoáng, laøm vieäc...

Noäi keát giöõa caùc neàn vaên hoùa khoâng nhaát thieát baét nguoàn töø söï coá yù va chaïm maø coù theå laø söï xung ñoät tình côø. Khi con ngöôøi coù thoùi quen haønh xöû theo neàn vaên hoùa truyeàn thoáng, thöôøng cho ñoù laø chaân ly.ù Nhöõng neàn vaên hoaù khaùc khoâng coù phong tuïc taäp quaùn giaù trò vôùi mình thì khoâng. Do vaäy, khi tieáp xuùc noäi keát xuaát hieän ngay, neáu khoâng phaûi laø ngöôøi phoùng khoaùng thì söï khaùc bieät ñoù khoù ñöôïc chaáp nhaän.

Phaûn öùng ñaåy ngöôïc caùc neàn vaên hoùa khaùc ra beân ngoaøi laø phaûn öùng raát töï nhieân trong thaùi ñoä soáng. Baûo thuû nhieàu chöøng naøo thì noäi keát vaên hoaù tyû leä thuaän chöøng ñoù. Khoâng kheùo öùng xöû thì nhöõng noäi keát vaên hoaù coù theå daãn ñeán haän thuø vaø chieán tranh laø chuyeän khoâng traùnh khoûi.

NGUYEÂN NHAÂN NOÄI KEÁT

Phöông phaùp thaùo gôõ nhöõng vöôùng maéc veà taâm lyù, nhaän thöùc, öùng xöû giöõa con ngöôøi tröôùc nhaát laø truy nguyeân goác reã cuûa vaán ñeà. Khi chaån ñoaùn ñöôïc goác beänh thì vieäc chöõa trò ñaõ ñaït ñöôïc 50%. Coù theå toán nhieàu thôøi giôø ñeå xaùc ñònh goác beänh cuûa noäi keát. Noã löïc tìm goác reã noäi keát ñeå thaùo gôõ laø con ñöôøng khai thoâng moïi aùch taéc trong cuoäc soáng. Noäi keát baùm reã treân neàn taûng cuûa baûn ngaõ vaø nhöõng caùi thuoäc veà ngaõ sôû höõu. Noù lieân heä ñeán nhöõng ngöôøi thaân thöông, ngay caû taøi saûn.

Thaùi ñoä noäi keát baét nguoàn töø nhu caàu phuïc vuï lôïi hay nuùp boùng döôùi bình phong baûn ngaõ. Daáu aán cuûa baûn ngaõ laøm ngöôøi noäi keát taâm nieäm, öùng xöû, nhaän ñònh, ñaùnh giaù theá naøy theá kia nhaèm baûo veä quyeàn lôïi baûn thaân.

Ñeå ñaùnh boùng giaù trò baûn ngaõ, nhieàu ngöôøi bò hoang töôûng hoaëc coá tình thoåi phoàng giaù trò cuûa mình hoaëc töï cho quyeàn lôïi, danh voïng, ñòa vò cuûa mình ñang bò ñe doaï, hay ngöôøi khaùc 88 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
ñang vaø seõ coù haønh ñoäng khoâng toát vôùi mình. Töø ñoù, thaùi ñoä khoâng vui bieåu loä coâng khai hay ngaám ngaàm seõ laøm heùo taøn tình caûm cuûa hoï vôùi ñoái phöông.

Thöù hai suy nghó raèng, ngöôøi hay lieân minh naøo ñoù ñaõ laøm toån haïi ñeán lôïi ích cuûa nhöõng ngöôøi ñöôïc mình thöông yeâu.

Khi thöông ai, ñeàu muoán nhöõng ngöôøi mình thöông ñöôïc baûo veä. Chính yù töôûng muoán baûo veä vaø chaêm lo cho ngöôøi mình thöông mang tính vò kyû ñaõ taïo ra nhöõng noäi keát.

Thöù ba laø traïng thaùi taâm lyù phöùc taïp, phaûn öùng khoâng ñoàng thuaän vôùi nhöõng ngöôøi giuùp ñôõ maø hoï khoâng thích. Do vaäy, khi nhìn thaáy ngöôøi khaùc taïo ñieàu kieän naâng ñôõ nhöõng ngöôøi ñoù, laäp töùc caûm thaáy khoù chòu, böïc töùc hoaëc noåi caùu. Nguyeân do coù theå do khoâng muoán ngöôøi ta hôn baûn thaân veà nhieàu maët nhö thaønh coâng, ñeïp hôn, nhieàu ngöôøi caûm meán. Do hieàm khích vaø ganh tî, noäi keát ngaøy caøng gia taêng.

Naêm 1999, cuoäc chieán giöõa Pakistan vaø AÁn Ñoä dieãn ra raát quyeát lieät. Moãi ngaøy hai beân phaûi boû khoaûng moät trieäu Myõ kim ñeå phuïc vuï chieán tranh. Nôi cuoäc chieán dieãn ra laø khu bieân giôùi baêng giaù, quanh naêm-30oC vaø khoâng coù tieàm naêng veà maët kinh teá. Cuoäc chieán ñaõ xaûy ra döôùi muïc ñích chuû nghóa daân toäc.

Bieát bao chieán só ñaõ naèm xuoáng vì tinh thaàn yeâu nöôùc. Tình caûm giöõa hai nöôùc laùng gieàng voán laø anh em nay trôû thaønh keû thuø chæ vì khaùc yù thöùc heä toân giaùo, taïo thaønh nhöõng noäi keát gay gaét.

Khi ñöôïc hoûi veà noäi keát cuûa cuoäc chieán giöõa hai beân thì coù ngöôøi noùi, khoâng sao ñaâu, chuùng toâi laø anh em, moïi vieäc cuõng seõ qua thoâi. Ngöôøi khaùc laïi noùi, bieát laøm sao baây giôø, toát nhaát cam phaän, chaáp nhaän theo söï an baøi cuûa Thöôïng ñeá. Laøm sao thoaùt khoûi ñònh meänh töø khi coù maët treân cuoäc ñôøi.

Khuynh höôùng thöù ba cho raèng, chuùng toâi caàn phaûi hy sinh CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 89
ñeå baûo veä bieân cöông bôø coõi, ñeå nhöõng ngöôøi coøn soáng ñöôïc bình an voâ söï.

Khuynh höôùng thöù tö cho raèng, ñaõ noã löïc hoaø giaûi vaø laøm moïi caùch roài maø khoâng ra gì, baây giôø ñeán ñaâu hay ñeán ñoù. Vaø coøn nhieàu loái traû lôøi khaùc nöõa. Nhö vaäy, thoâng qua boán khuynh höôùng traû lôøi khaùc nhau, coù theå phaùc hoaï caùc phöông phaùp giaûi quyeát nhöõng guùt maéc nhö sau.

Phuû ñònh noäi keát laø khoâng thöøa nhaän mình vaø ngöôøi ñang coù raéc roái, trong quan heä tình caûm hoaëc caùi gì ñoù chöa giaûi quyeát ñöôïc.

Coù ngöôøi coá eùm nheïm nhö duøng meàn phuû truøm con dao. Ñoä beùn cuûa dao coù theå caét ñöùt caùi meàn laøm ñoâi, ngöôøi coù thaùi ñoä phuû ñònh vaãn coá phuû truøm vaø cho raèng chaúng coù gì caû. Nhöng treân thöïc teá vaán naïn vaãn ñang coù maët, thaäm chí, gaây aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng, haïnh phuùc cuûa mình vaø nhöõng ngöôøi xung quanh.

Phuû ñònh noäi keát laø phaûn öùng troán chaïy khoå ñau, baát haïnh, baát nhö yù trong cuoäc ñôøi. Ngöôøi phaûn öùng chaïy troán noäi keát chæ chöùng minh baûn thaân chöa coù baûn lónh. Beà ngoaøi eùm nheïm ñeå khoâng maát maët, nhöng beân trong toàn taïi nhö moät noãi ñau.

Ngöôøi coù vaán ñeà trong hoân nhaân nhöng khoâng muoán cho ai bieát vaø laïi muoán chöùng minh cho ngöôøi ngoaøi thaáy ñang haïnh phuùc. Caâu noùi “Thaáy vaäy nhöng khoâng phaûi vaäy” raát coù yù nghóa trong tình huoáng naøy.

Vaøo ñaàu naêm 2000, chuùng toâi giuùp phaùi ñoaøn Phaät giaùo UÙc ñeán cöùu trôï ñoäng ñaát taïi bang Gujarat, mieàn Nam AÁn Ñoä. Trong ñoaøn cöùu trôï coù caëp vôï choàng nhìn töø beà ngoaøi raát haïnh phuùc vì ñi ñaâu hoï cuõng caëp tay nhau. Cöû chæ thaân maät vaø aâu yeám cuûa ñoâi vôï choàng aáy raát hieám thaáy ôû AÁn Ñoä. Ñoái vôùi ngöôøi AÁn Ñoä, bieåu loä tình caûm nam nöõ laø chuyeän ôû khueâ phoøng chöù khoâng phaûi töï do ngoaøi phoá. Nhaø baùo Manpreet, ñi theo giuùp ñoaøn laø ngöôøi bò laän ñaän trong tình caûm. Ngöôøi anh thöông thì gia ñình khoâng chòu, coøn ngöôøi cha meï anh chòu thì anh khoâng thích.

90 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Anh ñaõ soáng ñoäc thaân raøy ñaây mai ñoù. Khi thaáy caëp vôï choàng ñoù, Manpreet thaàm öôùc ao coù ñöôïc moät moái tình nhö vaäy. Anh nhôø toâi hoûi thaêm bí quyeát giuùp vôï choàng hoï coù haïnh phuùc.

Toâi ñaõ hoûi ngöôøi choàng thay cho Manpreet. OÂng choàng thôû daøi chaùn naûn. OÂng keå, vôï raát khoù chòu duø oâng ra söùc chieàu chuoäng nhöng baø vaãn ñoøi ly dò thöôøng xuyeân. Tröôùc khi ñi AÁn Ñoä, baø ñaõ ñoøi ly dò laàn thöù möôøi laêm, nhöng nhìn töø beân ngoaøi khoâng ai bieát ñöôïc. Noã löïc giaáu nheïm noäi keát giöõa hai ngöôøi chæ laø giaûi phaùp taïm thôøi ñeå giaûm bôùt côn ñau, khoâng cho ngöôøi ngoaøi bieát hoaøn caûnh rieâng. Haønh ñoäng eùm nheïm voâ tình laøm cho noäi keát gia taêng, vì ngöôøi bò noäi keát caûm thaáy ngaùn ngaåm khi ñoái ñaàu tìm caùch giaûi quyeát.

Trong hoân nhaân, neáu khoâng thaùo gôõ ñöôïc noäi keát giöõa hai ngöôøi thì tröôùc sau gì cuõng phaûi ñoái ñaàu vôùi ly dò. Khi hoân nhaân keát thuùc, hai beân khoâng muoán nhìn maët nhau nöõa. Neáu phaûi gaëp thì caû hai coù theå nheùt boâng vaøo tai vaø ñeo kính ñen ñeå
khoâng nghe, khoâng thaáy maët ñoái phöông. Hoï coù theå ñeàu nhaém maét nhö ñeå phuû ñònh söï hieän dieän cuûa ñoái phöông. Nhöng caøng nhaém maét thì hình aûnh ñoái phöông caøng noåi coäm do phaûn öùng phuï cöôõng löïc raát lôùn.

Coù ngöôøi lyù giaûi, moïi nghòch duyeân vaø trôû ngaïi trong ñôøi ñeàu ñöôïc saép xeáp vaø an baøi nhö ñònh meänh. Nhieàu ngöôøi AÁn Ñoä, Pakistan töï an uûi, cuoäc chieán giaønh bieân giôùi Kasmir nhö ñònh meänh. Ñoù laø caùch lyù giaûi tieâu cöïc, chaáp nhaän noäi keát nhö thöïc traïng baát bieán.

Dó nhieân, noäi keát laø caùi moùc caâu vôùi hai muõi nhoïn, ghim vaøo hai baøn tay. Ngöôøi bò noäi keát vaãy vuøng khoâng kheùo caøng ñau.

Neáu baøn tay naøy cöù vaãy vuøng thì baøn tay coøn laïi cuõng ñau theo.

Cho neân, chaáp nhaän noäi keát nhö ñònh meänh seõ laøm cuoäc ñôøi ngaøy caøng buoàn thaûm, khoå ñau.

CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 91

Khi caû hai rôi vaøo tình traïng voâ voïng, hoï khoâng coøn noã löïc nghó ñeán giaûi phaùp toát hôn nhaèm thaùo gôõ noäi keát ñoù.

Trong hoân nhaân cuõng theá, vôï choàng coù hai caù tính maâu thuaãn, nhöng vaãn coá soáng vôùi nhau nhö ñònh meänh khaéc nghieät, neân ñaõ khoâng noã löïc tìm caùch cho caû hai hoøa hôïp. Phaûi bieát töôùi taåm ñoùa hoa haïnh phuùc baèng nhöõng gioït nöôùc maùt cuûa hieåu bieát, thöông yeâu, thoâng caûm. Caùc yeáu toá naøy giuùp cho hoân nhaân ñöôïc toàn taïi beàn laâu. EÙm nheïm noù khoâng phaûi laø giaûi phaùp vaø coù khaû naêng mang laïi khoå ñau cho caû hai.

Giaûi phaùp thoaû hieäp laø söï choïn löïa baát ñaéc dó, khi hai beân vaãn chöa tìm ra giaûi phaùp toát vaø hieäu quaû hôn. Do vaäy, caû hai tieáp tuïc phaûi chòu ñöïng laãn nhau. Neáu ngöôøi choàng coù quan ñieåm baûo thuû, trong khi ngöôøi vôï hieàn haäu, chòu ñöïng thì noäi keát khoâng theå phaùt trieån. Vì khi choàng caùu gaét thì vôï khoâng heà phaûn khaùng; bôûi muïc ñích muoán nhöõng ñöùa con ñöôïc haïnh phuùc trong söï coù maët cuûa meï cha. Nhieàu ngöôøi vôï ñaõ chaáp nhaän khoå ñau veà phía mình. Ñaây taïm goïi laø giaûi phaùp thöông löôïng, thoûa hieäp vaø chæ coù giaù trò 50%. Giaûi phaùp naøy voâ tình khoaù chaët noäi keát cuûa ngöôøi vôï laïi, moät ngaøy naøo ñoù khoâng coøn chòu noåi thì phaûn öùng xaûy ra laø ñieàu khoù löôøng.

Khi thöông nhau quaù möùc thöôøng daãn ñeán caùc chaáp tröôùc vaø vöôùng luïy veà caûm xuùc. Caâu thaønh ngöõ, “Thöông nhau laém caén nhau ñau” noùi ñeán tình traïng khoâng buoâng xaû vaø khoâng roäng löôïng ñoái vôùi loãi laàm cuûa ngöôøi thaân, thaäm chí ñoâi luùc chæ laø hieåu laàm. Lyù ra phaûi xí xoùa, chaâm chöôùc cho nhau maø khoâng caàn ñaøo saâu khoaûng caùch xung ñoät. Neáu baûo hoä tình caûm baèng söï thoûa hieäp thì tình caûm khoâng theå keùo daøi. Tình caûm phaûi khôûi phaùt töø traùi tim vaø ñong ño baèng lyù trí. Thoaû hieäp taïo ra ranh giôùi, neân khoù keùo daøi trong caùc moái quan heä xaõ hoäi.

Trong moïi tình huoáng caàn phaûi saùng suoát, bình tónh ñeå giaûi quyeát. Thöøa nhaän caùc beá taéc hieän höõu ôû nhaän thöùc, taâm lyù hay 92 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
quan heä, nhöng chuùng khoâng phaûi laø ñònh meänh vaø baát bieán. Nhôø suy nghó tích cöïc, con ngöôøi coù khaû naêng thaùo gôõ.

PHÖÔNG PHAÙP THOAÛ HIEÄP

Döïa vaøo tinh thaàn ñöùc Phaät daïy, chuùng toâi xin trình baøy caùc giaûi phaùp thaùo gôõ noäi keát an toaøn. Duøng chöõ an toaøn vì trong thöïc teá ñaõ coù nhieàu ngöôøi tìm caùch thaùo gôõ nhöng khoâng an toaøn, neân voâ tình chaët ñöùt sôïi daây ñoaøn keát laøm ñoâi vaø tình caûm töø ñoù bò söùt meû. Nhieàu ngöôøi giaûi phaãu noäi keát gioáng nhö moät muït gheû.

Bieát caùch thì veát thöông seõ laønh, ngöôïc laïi laøm cho veát thöông theâm lôû loeùt. Coù nhöõng tröôøng hôïp khoâng caàn phaûi giaûi phaãu maø chæ caàn thuoác thang thích hôïp thì muït gheû seõ laønh laën.

Tröôùc nhaát, ñeà caäp ñeán giaûi phaùp thoûa hieäp. Thoûa hieäp trong caùc quan heä laø caàn thieát vì caù tính, sôû thích vaø caùch öùng xöû ôû moãi ngöôøi khaùc nhau. Söï thoaû hieäp ñeå taïo ra bieân giôùi baát khaû xaâm phaïm maø hai ñoái taùc caàn toân troïng vaø khoâng neân vöôït quaù möùc cho pheùp ñeå duy trì söï hoaø hôïp, hôïp taùc.

Thoâng thöôøng, söï khaùc bieät veà caù tính taïo neân haáp löïc trong thôøi gian ñaàu. Caù tính caøng caù bieät chöøng naøo thì haáp löïc caøng lôùn chöøng ñoù. Söï gioáng nhau taïo ra haáp löïc daãn theo coâng thöùc

“Ñoàng thanh töông öùng,” söï beùn reã “ñoàng thanh” caøng chaäm thì tuoåi thoï cuûa moái quan heä caøng cao. Ngöôïc laïi, khaùc nhau veà baûn tính thì löïc huùt nhanh hôn nhöng tuoåi thoï moái quan heä laïi khoâng beàn. Neáu hai beân gaëp nhau cöù taïo ra xung ñoät hay ñoái khaùng thì söï caùch bieät seõ taïo ra hai caùi raõnh cuûa ñöôøng ray, khoâng bao giôø gaëp nhau ôû moät ñieåm.

Ngöôøi Trung Hoa, giaûi thích nhöõng caù tính khaùc bieät theo luaät Nguõ haønh töông sinh hoaëc töông khaéc. Töông sinh taïo ra söï lôùn maïnh, thaønh coâng, phaùt ñaït. Moät beân ñoùng vai troø taùc ñoäng vaø moät beân ñoùng vai troø tieáp nhaän. Trong tröôøng hôïp töông khaéc thì hai beân xung ñoät, coâng phaù, laøm suy giaûm naêng löïc vaø giaù trò cuûa nhau.

CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 93

Thí duï nhö löûa vaø nöôùc, nöôùc vaø ñaát, ñaát vaø caây, caây vaø kim loaïi, kim loaïi vaø löûa thuoäc töông khaéc. Caùc ñoái taùc hoaëc phoái ngaãu coù caù tính maët trôøi vaø maët traêng nhö vöøa neâu deã daøng xung khaéc veà quan ñieåm, haønh vi, lôøi noùi neân khoù thaønh coâng.

Trong khi caùc ñoái taùc töông sinh nhö löûa vaø ñaát, ñaát vaø kim, kim vaø nöôùc, nöôùc vaø caây, caây vaø löûa, deã daøng thaønh coâng trong caùc noã löïc taäp theå. Töông sinh laø hoã trôï nhau phaùt sinh, toàn taïi vaø thònh vöôïng. Sai laàm cuûa ngöôøi tin vaøo hoïc thuyeát töông sinh vaø töông khaéc khoâng phaûi taïi baûn chaát cuûa thuyeát naøy, maø ôû choã nghó raèng moãi “meänh” sinh vaø khaéc laø moät baûn tính, ñònh meänh, khoâng theå thay ñoåi ñöôïc. Nghó theá, ngöôøi coù nieàm tin vaøo xung khaéc khoâng coøn noã löïc chuyeån hoùa nhöõng khaùc bieät neân daãn ñeán tình traïng baát caàn. Töø ñoù, ñoå vôõ coù maët.

Nhö vaäy, baát cöù quan nieäm thöôøng thaáy veà caù tính nhöng baûn tính khoâng thay ñoåi ñeàu laøm cho moái quan heä ngaøy caøng toài teä hôn. Khi coù söï vieäc xaûy ra thì hoï ñoå thöøa vì caù tính khoâng phuø hôïp neân ñaønh phaûi xa nhau. Trong thöïc teá, neáu bieát noã löïc coù phöông phaùp thì vaán ñeà nghieâm troïng cuõng trôû neân bình thöôøng. Caùc keát luaän keùo theo sau thöôøng mang tính bieän hoä nhö “toâi vaø anh khoâng theå naøo soáng ñôøi vôùi nhau” hay toài teä hôn, “moät ngaøy naøo ñoù chuùng ta phaûi chia tay nhau”.

Khi ñaët caùi caøy tröôùc con traâu trong moái quan heä tình caûm döïa treân ñònh kieán cuûa Nguõ haønh töông sinh, töông khaéc thì söï thoûa hieäp ñöôïc thieát laäp khoâng bao giôø keát thuùc. Neáu coù keát thuùc seõ keát thuùc trong khoå ñau.

Ñeå caùc aùch naïn ñoù khoâng xaûy ra, tröôùc nhaát neân ngöng traän chieán giöõa ta vaø ngöôøi, khi yù thöùc veà söï baát hoøa laø cô sôû cuûa noäi keát. Neân ngöng traän chieán tröôùc vì nhöõng vaán ñeà ñöa ñeán söï thaûo luaän coù theå taïo ra guùt maéc voán coù theå ñöôïc ñoåi höôùng tích cöïc hôn. Nhôø ñoåi ñeà taøi thaûo luaän, cuoäc chieán cuûa söï baát hoaø khoâng tieáp tuïc dieãn ra theo kieåu “theâm daàu vaøo löûa”.

94 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Nhö vaäy, döøng cuoäc chieán noäi keát laø böôùc ñaàu cuûa söï thoûa hieäp giöõa hai beân. Dó nhieân, thoûa hieäp phaûi coù ngheä thuaät, baèng khoâng seõ laøm cho hai beân khoâng bao giôø hieåu nhau, maø neáu gaëp nhau thì laïi duøng mieäng löôõi tranh caõi, khieán taùc haïi cuûa quan heä ngaøy caøng nghieâm troïng. Böôùc thöù hai laø neân gaàn guõi, ñeán vôùi nhau baèng thaùi ñoä côûi môû chaân thaønh. Tuy nhieân, ñöøng laáy thaønh kieán ñeå nhaän ñònh, ñaùnh giaù thaùi ñoä cuûa ngöôøi ñeán vôùi mình. Nhö vaäy, caàn boû nhöõng thaønh kieán ñeå cuøng ngoài laïi, gaàn nhau ñeå söôûi aám moái quan heä laâu daøi.

Coù nhieàu cuoäc thoûa hieäp raát khoù khaên, vì quyeàn lôïi beân naøy ñaët quaù cao coøn beân kia bò khoáng cheá neân khaùng cöï laïi. Moät beân noåi, moät beân chìm maïnh laán yeáu, höôùng noäi vaø höôùng ngoaïi, aùp böùc vaø bò baát coâng... Do vaäy, neáu thaáy thoûa hieäp gaëp phaûi khoù khaên thì caàn thöông löôïng, traû giaù vôùi nhau. Söï traû giaù trong tröôøng hôïp naøy laø caùch thöùc taïo bieân giôùi ñeå ñaûm baûo söï toân troïng cuûa hai beân, khoâng beân naøo ñöôïc xaâm phaïm.

Chaúng haïn, trong gia ñình, giöõa naøng daâu vaø cha meï choàng coù söï baát hoøa. Trong luùc noùi chuyeän, naøng daâu ñaõ coù nhöõng lôøi khoâng phaûi ñoái vôùi cha meï choàng, khi ñoù, noäi keát seõ xuaát hieän vôùi chính ngöôøi choàng cuûa coâ ta. Moät beân laø tình cha meï, moät beân tình vôï choàng, baáy giôø ngöôøi choàng phaûi coù söï löïa choïn.

Ngöôøi xem chöõ hieáu naëng seõ choïn cha meï, ngöôøi xem chöõ tình naëng seõ choïn vôï. Tuy nhieân trong tröôøng hôïp naøy, söï löïa choïn theo beân naøo cuõng daãn ñeán ñoå vôõ raát lôùn veà sau. Do vaäy, neáu rôi vaøo tröôøng hôïp laøm cha meï hoaëc vôï choàng, ñöøng ñaåy ngöôøi choàng hoaëc vôï vaøo choã thaát voïng do phaûi löïa choïn hoaëc vôï, choàng mình hoaëc cha meï. Neân taïo cô hoäi ñeå hai beân ngoài laïi thoûa hieäp vôùi nhau. Nghóa laø, coù nhöõng bieân giôùi maø hai beân khoâng neân ñuïng chaïm vaøo. Neáu toân kính cha meï ruoät theá naøo thì cuõng phaûi toân kính cha meï vôï hoaëc choàng nhö theá aáy thì tình caûm môùi ñöôïc toát ñeïp hôn. Neáu söï thieát laäp bieân giôùi gaëp CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 95
khoù khaên, caàn phaûi thieát laäp söï hoã trôï nhö môû hoäp thö ñeå noùi leân nhöõng ñieàu mình caàn noùi.

Coù nhöõng ngöôøi, luùc ñoái dieän khoâng ñuû can ñaûm ñeå noùi nhöng khi vieát coù theå bieåu loä raát nhieàu ñieàu caàn noùi. Tuy nhieân, vieát caàn coù dieãn taû ñeå ngöôøi kia deã daøng chaáp nhaän vaø coù söï caûm thoâng. Tröôøng hôïp ñaõ laøm taát caû nhöõng ñieàu vöøa neâu nhöng khoâng keát quaû thì neân xem ñaây laø giaûi phaùp ban ñaàu roài tieáp tuïc duy trì vaø tìm bieän phaùp laâu daøi ñeå giaûi quyeát.

Neáu noäi keát baét nguoàn töø moät beân naøo thì beân ñoù thaùo gôõ, töø hai beân thì hai beân phaûi tìm caùch thaùo gôõ chöù khoâng theå chæ moät beân vaø beân coøn laïi cöù coät maõi thì noäi keát ñoù khoâng theå giaûi quyeát, noù seõ tieáp tuïc keùo daøi.

Khi vieát caàn vieát nhöõng lôøi töø aùi treân neàn taûng hieåu bieát vaø caûm thoâng, khoâng neân noùi traùch moùc ngöôøi ñaõ taïo ñau khoå cho mình. Coù nhöõng ngöôøi duø taâm khoâng coù yù xaáu nhöng khi côn giaän boác leân thì coù thaùi ñoä baát caàn, chuyeän ñeán ñaâu cuõng saün saøng öùng phoù. Neáu hieåu ñöôïc caûm xuùc cuûa ñoái phöông laø söï boác ñoàng chöù khoâng phaûi baûn chaát thì seõ coù söï caûm thoâng saâu saéc. Caàn haâm noùng laïi tình thaân giöõa cha meï vaø con caùi, giöõa vôï vaø choàng duø tình thaân hay tình yeâu ñoù ñaõ nguoäi laïnh 20, 30
naêm ñi nöõa.

Coù hai vôï choàng raát thöông yeâu nhau, moät ngöôøi vöôït bieân vaø ngöôøi kia ôû laïi Vieät Nam. Hoï trao ñoåi nhau baèng thö vôùi nhöõng lôøi thieát tha, noàng thaém. Roài hai beân coù cô hoäi ñoaøn tuï thì boãng döng xuaát hieän nhieàu noäi keát. Ngöôøi vôï keå khi choàng ra ñi, mình ôû laïi Vieät Nam bò meï choàng hieáp ñaùp. Töø ñoù, ngöôøi vôï boäc loä söï khoâng theå tha thöù cho meï choàng. Ñieàu ñoù laëp ñi laëp laïi trong nhöõng böõa aên thay vì söï chaêm soùc, quan taâm laãn nhau neân khieán khoâng khí trong böõa côm naëng neà. Khi nhöõng chuyeän nhö theá cöù tieáp tuïc laëp ñi laëp laïi thì tình caûm vôï choàng söùt meû, laøm cho noäi keát giöõa hai vôï choàng ngaøy caøng gia 96 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
taêng, thaäm chí daãn ñeán tan vôõ. Coù nhöõng ngöôøi vôï chaáp chöôùc chuyeän quaù khöù thay vì “phoùng sinh” ñi ñeå thaûnh thôi.

Cho neân, söï tieác nuoái, chaáp chöôùc trong quan heä voâ tình nuoâi döôõng nhöõng noãi ñau maø neáu haønh xöû ñuùng ñaén thì khoâng ñöôïc khai sinh trong moái quan heä. Caùch laøm ñoù voâ tình nuoâi döôõng nhöõng noãi ñau khoâng coù giaù trò gì cho thöïc teá. Noù chính laø phaùt suùng aân hueä nhöng khoâng phaûi ñeå taïo söï soáng maø laø caùi cheát, gioáng toäi nhaân bò xöû töû vaø ñang chôø ñöôïc ban aân hueä sau cuøng. Do vaäy, thoûa hieäp laø giaûi phaùp baét nguoàn töø söï hieåu bieát.

Caàn nhìn roõ baûn chaát öùng xöû cuûa ngöôøi khaùc vaø ñöøng thieát laäp khung aùp ñaët hoï thuoäc daïng taâm lyù naøo, treân thöïc teá khoâng phaûi, roài ñònh vò caùch öùng xöû cho taâm lyù ñoù. Trong cuoäc soáng haèng ngaøy, ngöôøi ta phaùc thaûo nhöõng traän chieán baèng caùch döïng leân caùc hình noäm vaø duøng suùng baén vaøo cho chuùng ngaõ xuoáng roài cho raèng ñaõ chieán thaéng. Quaû thaät raát ñaùng toäi nghieäp!

Thöïc teá, neáu con ngöôøi coù thaùi ñoä suy luaän loaïi suy, quy naïp, toång hôïp... vaø khoâng bieát laéng nghe ngöôøi khaùc giaûi thích, baáy giôø noäi keát ñöôïc sieát chaët. Khoâng neân nhaân roäng noäi keát ôû bình dieän lôùn vaø saâu. Caàn khoanh laïi trong phaïm vi nhaát ñònh ñeå
nhöõng quan heä veà tình thaân gia ñình, tình caûm vôï choàng, cuoäc soáng ñöôïc ñôm hoa keát traùi!

PHÖÔNG PHAÙP ÑOÀNG ÑAÚNG

Söï ñoàng ñaúng laø giaûi phaùp döïa treân tinh thaàn bình ñaúng cuûa nhaø Phaät. Trong 7 nguyeân taéc ñöùc Phaät ñöa ra ñeå thaùo gôõ nhöõng noäi keát raày raø, baát ñoàng trong ñôøi soáng cuûa ngöôøi tu coù giaûi phaùp “Nhö coû traûi ñaát”. Maët ñaát coù nhöõng choã goà gheà neân tröôùc khi traûi coû phaûi san baèng khoaûng ñaát ñang bò goà gheà ñoù, roài môùi caáy, troàng loaïi coû ñaëc bieät leân. Baáy giôø, maët ñaát nhöõng quan heä khoâng coøn choã goà gheà. Ñöùc Phaät noùi, trong cuoäc soáng ñoâi khi con ngöôøi ñaët quan heä ñoái xöû giöõa ngöôøi caáp treân vôùi caáp döôùi, quyeàn haïn cuûa ngöôøi lôùn CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 97
vôùi ngöôøi nhoû, oâng baø, cha meï vôùi con chaùu hay anh, chò vôùi em. .

ÖÙng xöû vaäy, ñoâi khi coù nhöõng oan öùc raát lôùn maø ngöôøi caáp nhoû khoâng coù dòp noùi.

Coù caâu chuyeän veà ñöùc Khoång Töû. Moät hoâm, ngaøi ñi treân ñöôøng, thaáy moät caäu beù khoaûng 6, 7 tuoåi ñang ñaép caùt ñeå taïo döïng nhöõng thaønh trì. Khoång Töû lieàn xuoáng xe vaø noùi caäu beù cho oâng chaïy xe ngöïa qua nhöõng thaønh vöøa ñaép. Caäu beù nhìn Khoång Töû vaø noùi, thöa baùc, baùc caàn nhôù quy luaät laø xe traùnh thaønh chöù thaønh khoâng traùnh xe. Sau ñoù, ñöùc Khoång Töû ñaõ keå laïi caâu chuyeän cho moïi ngöôøi nghe roài ngaøi keát luaän, “Haäu sinh khaû uyù”.

Nghe qua caâu chuyeän, khoù coù theå ñoàng caûm vôùi caäu beù, nhöng neáu hieåu theo caùch thöùc ñoái thoaïi thì phaûi bieát chaáp nhaän söï öùng xöû cuûa caäu beù nhö ngöôøi coù nhaän thöùc, giaù trò vaø tö caùch. Phaûi toân troïng vaø khoâng ñöôïc quyeàn cöôõng böùc ngöôøi khaùc theo nhöõng gì mình muoán. Caàn ñaët ngöôøi khaùc ngang haøng vôùi mình theo caùch thöùc bình ñaúng Phaät tính maø ñöùc Phaät ñaõ daïy. Do vaäy, chuù tieåu coù theå noùi chuyeän bình ñaúng vôùi Hoøa thöôïng.

Caâu chuyeän khieán nhôù laïi lôøi ñöùc Phaät daïy, coù boán thöù nhoû maø ñöøng bao giôø khinh thöôøng: ñoám löûa nhoû, thaùi töû nhoû, toäi loãi nhoû vaø chuù tieåu nhoû. Neáu khoâng coù chuù tieåu nhoû thì khoâng coù Hoøa thöôïng. Trong cuoäc luaân hoài, con ngöôøi ñaõ ñöôïc sinh ñi töû laïi raát nhieàu laàn. Caùc tri thöùc, tình caûm, phöông thöùc haønh trì ñöôïc truyeàn töø kieáp naøy sang kieáp noï. Bôûi vaäy, duø tuoåi nhoû nhöng chaát lieäu tu taäp töø nhieàu ñôøi nhieàu kieáp cuûa ngöôøi ta tích laïi raát lôùn, khoâng neân khinh thöôøng. Bôûi theá, ñoái vôùi con chaùu trong gia ñình hay ñoái vôùi haäu sinh ngoaøi xaõ hoäi neân öùng xöû gioáng nhö lôøi ñöùc Phaät ñaõ daïy.

Neàn vaên hoùa phöông Taây, taäp cho treû em coù baûn lónh raát daïn dó trong caùch öùng xöû, bôûi chuùng ñöôïc xem nhö ngöôøi tröôûng thaønh. Coù ñieàu, noù quaù cöïc ñoan, khieán cho baûn ngaõ treû em trôû 98 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
thaønh chuû nghóa caù nhaân, khoâng gioáng nhö lôøi ñöùc Phaät daïy laø phaûi phaùt trieån trí tueä. Nhö vaäy, söï phaùt trieån cuûa neàn vaên hoùa phöông Taây vaø ñaïo Phaät khaùc nhau. Dó nhieân, seõ daãn ñeán nhöõng heä giaù trò hoaøn toaøn khaùc.

Do vaäy, khi tieáp xuùc vôùi ngöôøi khaùc baèng söï ñoàng ñaúng ñeå ñi ñeán thoûa hieäp trong caùc moái quan heä, nhaèm thaùo gôõ nhöõng noäi keát, caàn toân troïng ñoái phöông nhö moät caù theå. Coù quyeàn töï do phaùt bieåu, ngoân luaän nhöng vôùi tö caùch cuûa ngöôøi tri thöùc, ñaïo ñöùc thì khoâng bao giôø laán löôùt ngöôøi khaùc. Tuy nhieân, ñoâi luùc trong thöïc teá ngöôøi ta ñaõ laáy quyeàn haïn cuûa ngöôøi lôùn ñeå cöôõng eùp treû em. Laáy quyeàn cha meï ñeå buoäc con chaùu laøm theo nhöõng ñieàu mình muoán, thay vì ñöôïc quyeàn laøm nhöõng gì ñöùng ñaén maø noù muoán.

Trong ñaø phaùt trieån cuûa xaõ hoäi, ngöôøi lôùn cho raèng lôùp treû hieän nay ñaõ Taây hoùa neân khoâng hieåu taâm tö cuûa oâng baø, cha meï. Ngöôïc laïi, giôùi treû laïi cho raèng oâng baø, chuù baùc, cha meï ñaõ soáng trong neàn vaên hoùa coå huû, khoâng thaáy ñöôïc caùi toát ñeïp cuûa neàn vaên hoaù AÂu Myõ. Töø nhöõng quan ñieåm ñoái laäp ñoù, hoï cho raèng mình môùi ñöôïc quyeàn phaùt bieåu coøn ngöôøi khaùc thì khoâng vaø ñaët ngöôøi ta vaøo löïa choïn phaûi vaø laøm theo nhöõng gì mình muoán. Neáu nhöõng ñöùa treû laø ngöôøi coù loøng hieáu thaûo thì chuùng coù theå chaáp nhaän ñeå vaán ñeà ñöôïc troâi qua, duø khoâng haøi loøng.

Nhöng neáu cöù coá tình aùp ñaët, chuùng seõ coù söï noåi loaïn trong caùch öùng xöû ôû gia ñình, roài lan ra ngoaøi xaõ hoäi.

Khi coù quan nieäm ñoàng ñaúng thì seõ laéng nghe ngöôøi khaùc voâ tö, khaùch quan. Thænh thoaûng, coù ñöùa treû phaùt bieåu nhöõng yù kieán raát hay maø ñoâi luùc laø ngöôøi lôùn nhöng chöa baèng. Cuõng coù nhöõng phaùt bieåu raèng, treû em ngaøy nay thoâng minh hôn raát nhieàu theá heä maáy möôi naêm veà tröôùc. Do vaäy, trong lu-aân hoài sinh töû neáu luaân hoài nhieàu chöøng naøo thì kieán thöùc nhieàu chöøng aáy. Coù nhöõng ñöùa treû môùi sinh ra nhöng raát thoâng CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 99
minh. Söï phaùt trieån cuûa trí tueä khoâng phuï thuoäc vaøo ñoä tuoåi. Coù nhöõng khaùc bieät veà caùch thöùc, söï löïa choïn trong cuoäc ñôøi nhö moät lyù töôûng, yù thöùc heä ñeå soáng.

Trong dòp chuùng toâi vaän ñoäng caùc chuù tieåu in lòch, coù em beù khoaûng hai tuoåi ñöôïc vaän ñoäng caïo toùc noùi raèng, “Caïo toùc xaáu laém thaày ôi!” Chuùng toâi tin cha meï em beù aáy khoâng heà daïy caïo toùc laø xaáu gioáng tuïc ngöõ Vieät Nam thöôøng noùi, “Caùi raêng caùi toùc laø goác con ngöôøi”. Khi chuùng toâi ñeà nghò, em beù lieàn phaûn öùng.

Baáy giôø chuùng toâi noùi, con thaáy thaày coù ñeïp trai khoâng? Cuoái cuøng cuõng thuyeát phuïc ñöôïc em beù ñoù maëc chieác aùo tu só maøu vaøng. Khi maëc, em beù laïi noùi chieác aùo xaáu quaù. Chuùng toâi laïi phaûi noùi, chieác aùo con maëc ñeïp hôn chieác aùo thaày ñang maëc vaø noùi em ñang trôû thaønh ngöôøi noåi tieáng nhöng em beù vaãn cho raèng chieác aùo mình ñang maëc khoâng heà ñeïp. Kieán thöùc veà thôøi trang ñoái vôùi nhöõng ñöùa treû laø khoâng theå coù, vaäy maø em beù ñoù ñaõ phaân bieät veà thaåm myõ, caùi ñeïp vaø caùi xaáu.

Xem phim Thieáu Laâm Töï, caùc nhaø sö khoâng heà xaáu. Nhìn hoï, deã daøng thaáy ñöôïc veû an laïc vaø thanh thaûn, keå caû nhöõng vò sö ñaõ giaø. Ñaây laø söï khaùc bieät raát roõ raøng. Khi öùng xöû tính ñoàng ñaúng vôùi ngöôøi ñoái dieän ñeå hoï phaùt loàà trình baøy, ñaùnh giaù, phaân tích, nghóa laø taïo cho ngöôøi khaùc cô hoäi saùng kieán, giuùp hoï thaùo gôõ nhöõng noäi keát giöõa mình vaø ngöôøi. Do vaäy, khoâng döïa vaøo söï lôùn tuoåi maø quan troïng laø ôû caùch thöùc öùng duïng lôøi Phaät daïy, nhöõng kinh nghieäm soáng nhö theá naøo. Caàn ñeå ngöôøi khaùc giaûi baøy quan nieäm cuûa hoï vaø phaûi chuù yù laéng nghe baèng taát caû taám loøng vôùi söï traân troïng!

Neáu laø ngöôøi xuaát gia, khi muoán gaëp ñöùc Dalai Lama, chæ caàn trình ñôn keøm theo moät baûn photocopy hoä chieáu thì vaøi ngaøy sau ñöôïc gaëp. Trong ñaïo Phaät, caùc vò sö treû luoân toû loøng toân kính ñoái vôùi nhöõng vò toân tuùc baèng caùch laø ngoài neù moät beân, nhieãu quanh moät voøng hoaëc laø ñaûnh leã... Moät tu só ñaûnh leã ñöùc 100 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Dalai Lama thì ngaøi cuõng ñaûnh leã ñaùp laïi. Khi vò Taêng só treû ngoài neù moät beân ñeå thöa chuyeän thì ngaøi ñeà nghò ngoài ngang haøng.

Ñoù laø söï thaät maø toâi ñaõ töøng “bò” ngaøi ñoái xöû. Ñoù laø caùch öùng xöû bình ñaúng Phaät tính, taïo cho moïi ngöôøi coù tö caùch ngang haøng nhau ñeå yù thöùc raèng, trong ta saün coù chaát lieäu cao caáp nhaát.

ÖÙng xöû bình ñaúng döïa treân Phaät tính, nhöng neáu khoâng kheùo thì deã daøng taïo cho ngöôøi khaùc coáng cao ngaõ maïn.

Thaät vaäy, quan nieäm bình ñaúng laø nhòp caàu ñeå ngöôøi töï ti maëc caûm trôû thaønh ngöôøi daán thaân. Ngöôïc laïi, seõ laøm hoï rôùt xuoáng vöïc saâu. Cho neân, khi coù söï bình ñaúng ñeå noùi, tham gia vaøo vieäc thaùo gôõ nhöõng noäi keát giöõa ta vaø ngöôøi ñang vaáp phaûi thì khoâng ñöôïc queân mình laø thaønh vieân nhoû trong gia ñình.

Neáu khoâng seõ trôû thaønh nhöõng ñöùa treû ngaïo maïn, yû vaøo tieàm naêng, söùc khoûe, kieán thöùc, vaên baèng ñang coù ñeå xem thöôøng oâng baø, cha meï. Töôûng söï xuoáng nöôùc cuûa ngöôøi khaùc coù nghóa mình laø “ngon”. Quan nieäm nhö vaäy thì ngaøy caøng daãn ñeán noäi keát saâu hôn. Cho neân, caàn yù thöùc veà söï bình ñaúng cuûa oâng baø, toå tieân, ngöôøi lôùn nhö ñaëc aân ñeå phaùt trieån taøi naêng. Vaø phaûi bieát ôn nhöõng ngöôøi ñaõ cho cô hoäi ñoù!

Baäc cha meï thöôøng coù quan nieäm xuaát phaùt töø tình thöông ñoái vôùi con neân ñoâi khi hoï aùp ñaët ngöôøi con ngoài ñaâu thì phaûi ngoài ñoù, “AÙo maëc khoâng qua khoûi ñaàu”. ÔÛ AÁn Ñoä, hieän nay coù nôi taát caû nam nöõ laäp gia ñình ñeàu do cha meï saép ñaët. Moãi nhaät baùo haøng tuaàn daønh khoaûng boán möôi trang quaûng caùo cho hoân nhaân vaø gia ñình. Trong ñoù neâu tieâu chí raát roõ raøng nhö: “Toâi coù con trai, caân naëng, chieàu cao, ñeïp trai, thuoäc giai caáp... caàn moät coâ gaùi coù tieâu chuaån töông ñöông, ai coù nhu caàu xin göûi lyù lòch trích ngang vôùi hai taám aûnh ñính keøm”. Khi coù phaûn hoài, caùc hoà sô gôûi veà ñöôïc ñoái chieáu so saùnh roài môùi quyeát ñònh vaø taïo cô hoäi gaëp nhau, sau ñoù ñi ñeán hoân nhaân. Tröø tröôøng hôïp theo Hoài giaùo vaø Thieân Chuùa giaùo, coøn ña soá vaãn ñi theo loái moøn cuõ.

CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 101

Thænh thoaûng ñoïc baùo vaãn thaáy coù vuï töï töû vì nhöõng ngöôøi laøm cha meï luoân luoân aùp ñaët, chæ muoán con laáy nhöõng ngöôøi do mình choïn chöù khoâng chaáp nhaän söï töï löïa choïn hoân nhaân cuûa con caùi. Coù tröôøng hôïp ngöôøi con phaûn öùng, khoâng chaáp nhaän hoân nhaân ñoù. Do khoâng thöông löôïng ñöôïc vôùi cha meï, hoï laâm vaøo nhöõng vieäc laøm sai laàm trong ñôøi soáng gia ñình sau ñoù.

Do vaäy, taïo cô hoäi ñoàng ñaúng ñeå ngöôøi khaùc öùng xöû, haønh trì thì noäi keát trong gia ñình seõ ñöôïc thaùo gôõ. Ngöôøi lôùn coù kinh nghieäm, kieán thöùc nhieàu hôn thì caàn taïo ñieàu kieän vaø laø ngöôøi coá vaán, höôùng daãn ñoàng thôøi ñoùng vai ngöôøi ñoàng haønh ñeå ñieàu chænh nhöõng gì con em chöa ñöôïc hoaøn thieän. Nhö vaäy laø ñang taïo cô hoäi ñeå ñoái töôïng töï hoaøn thieän baûn thaân. Töø ñoù, caùc moái quan heä seõ giaûm ñeán möùc toái ña veà söï laän ñaän.

ÑAÙNH GIAÙ TÍCH CÖÏC

Ta neân giaûm toái ña caùch ñaùnh giaù chuû quan veà söï tieâu cöïc cuûa ngöôøi khaùc. Haõy taäp nhìn vôùi phöông dieän tích cöïc ñeå hoã trôï söï noã löïc, phaán ñaáu cuûa ngöôøi khaùc duø ñang coù noäi keát vôùi hoï. Ñoâi khi tình caûm ñoái xöû ñöôïc saùnh nhö thuûy trieàu, luùc leân, luùc xuoáng. Ñoâi luùc gioáng nhö doøng thaùc chaûy cuoàn cuoän, khi laïi gioáng maët nöôùc hoà thu. Do vaäy, trong quan heä con ngöôøi caàn löu yù ñaëc ñieåm trong giao tieáp. Coù ngöôøi noùi raát nhieàu, thaäm chí khoâng ñeå ngöôøi khaùc noùi nhöng coù ngöôøi khoâng heà noùi lôøi naøo ngay caû khi caïy mieäng.

Cuoäc soáng ñoâi khi coù nhöõng xuùc caûm quaù ñaùng laøm con ngöôøi khoâng caân baèng ñöôïc taâm lyù. Do ñoù, ñoái vôùi ngöôøi keùm hieåu bieát vaø khoâng thích söï im laëng ñaùng sôï, moái quan heä bieán thaønh saám seùt trong loøng. Coù theå tìm ñuû moïi caùch kích thích ngöôøi ta noùi, nhöng neáu hoï khoâng chòu ñöïng ñöôïc thì laäp töùc phaûn öùng vaø thaäm chí phaûn öùng gay gaét, noäi keát töø ñoù cöù tieáp tuïc dieãn ra.

102 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Caàn ñieàu chænh haønh ñoäng, lôøi noùi sao cho phuø hôïp, traùnh gaây taùc ñoäng maïnh ñoái vôùi ngöôøi khaùc ñeå noäi keát khoâng bò vôõ tung. Traùnh khoâng ñeå caûm giaùc vaø aâm thanh bò bieán daïng trong moái quan heä tình ngöôøi. Ñaây laø moät trong nhöõng caùch thöùc giaûm thieåu noäi keát chöù chöa phaûi laø giaûi phaùp toát. Nhaø Phaät daïy, caàn tìm nhöõng tính tích cöïc ôû ñoái töôïng maø ñoâi khi cho raèng khoâng coù gì caû, khoâng coøn quan heä ôû baát cöù nôi naøo heát.

Trong ñôøi soáng, ñöùc Phaät chæ ra raèng, con ngöôøi thöôøng theå
hieän nhöõng caùi mình thích vaø khoâng thích treân ba phöông dieän laø lôøi noùi, vieäc laøm, caùch öùng xöû. Coù nhöõng ngöôøi khi tieáp xuùc thì thaáy khaåu haønh, thaân haønh cuûa hoï khoâng deã thöông, nhöng neáu chòu tìm hieåu vaãn thaáy ñöôïc nhöõng maët tích cöïc deã thöông cuûa hoï. Do vaäy, khi xuaát hieän noäi keát, caàn löu yù ñeán nhöõng chaát lieäu deã thöông cuûa ngöôøi ñoái dieän, ñeå coù söï caûm thoâng trong luùc tieáp caän, nhaèm tìm ra chaát tích cöïc.

Ñöùc Phaät ñöa ra duï ngoân, coù moät ngöôøi löõ haønh moûi meät vaø khaùt nöôùc. Khi ñeán ñöôïc caùnh ñoàng, anh ta raát möøng vì trong caùnh ñoàng thöôøng coù nöôùc. Nhöng taïi ñoù chæ toaøn laø daáu chaân cuûa traâu maø khoâng heà coù gioït nöôùc naøo. Anh thaáy ñöôïc daáu chaân traâu to hôn, trong ñoù coù nöôùc nhöng raát nhieàu caën. Khoâng coù phöông tieän muùc nöôùc, anh duøng tay thì caën cuûa lôùp nöôùc noåi leân neân khoâng theå uoáng ñöôïc. Anh nghó, neáu duøng nöôùc ñoù thì seõ nguy hieåm.

Nhöng trong tình huoáng khoâng coøn söï löïa choïn khaùc, anh naèm xuoáng ñeå uoáng laø caùch duy nhaát ñeå cöùu côn khaùt.

Ñöùc Phaät daïy, trong baát kyø tình huoáng naøo cuõng vaãn coù giaûi phaùp, vaán ñeà laø vaän duïng tueä giaùc ñeå tìm ra ñaùp soá thay vì cho raèng nan giaûi. Do vaäy, ñoâi khi trong giao tieáp coù nhöõng caùch öùng xöû gioáng nhö ngöôøi tìm nöôùc treân caùnh ñoàng khoâ caïn, nghó raèng seõ khoâng theå tìm ñöôïc gioït nöôùc naøo. Nhöng ñoái vôùi ñöùc Phaät, Ngaøi khuyeân cöù tìm thì theá naøo cuõng thaáy ñöôïc nguoàn nöôùc töø chính caùnh ñoàng ñoù.

CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 103

Thaäm chí, neáu quyeát taâm tìm seõ khaùm phaù ra caùnh ñoàng ñoù coù raát nhieàu doøng nöôùc khaùc ñeå duøng. Ñöùc Phaät daïy, moät ngöôøi coù tính xaáu nhaát vaãn coù theå tìm ñöôïc nhöõng ñieåm raát deã thöông. Neáu töøng xem phim Con Baïch Tuoäc cuûa YÙ, haún seõ thaáy nhöõng con baïch tuoäc raát ñoäc aùc. Thaäm chí, neáu phaûi gieát ngöôøi thaân ñeå baûo veä boïn Mafia thì vaãn phaûi haønh ñoäng. Trong khi ñoái vôùi nhöõng con choù, meøo, chuùng laïi coù nhöõng tình caûm raát laø ñaëc bieät.

Duø trong con ngöôøi tieâu cöïc nhöng hoï vaãn coù nhöõng maët tích cöïc, nhöõng haït gioáng cuûa söï thöông yeâu, hieåu bieát vaø caàn khai thaùc ñeå nhöõng haït gioáng ñoù ñöôïc töôi soáng. Neân thaáy con ngöôøi nhö nhöõng file chöùa nhieàu taäp tin vaø döõ lieäu. Coù nhöõng döõ lieäu ñaõ hö, song vaãn coù theå kích hoaït laïi ñeå söû duïng neáu caàn.

Moái quan heä cuûa con ngöôøi cuõng gioáng nhö nhöõng taäp tin kia.

Neáu thaáy ñöôïc giaù trò töø nhöõng ñieàu phaân tích treân thì tin töôûng raèng, khoâng coù baát cöù noäi keát naøo khoâng theå thaùo gôõ. Khi thaáy ñöôïc nhöõng chaát lieäu cuûa ngöôøi khaùc thì seõ voâ hieäu hoaù nhöõng noäi keát nhoû nhaát. Töø ñoù, coù theå cuøng soáng vôùi nhau baèng nhöõng hình aûnh raát ñeïp! Cuõng gioáng nhö hình aûnh cuûa hoa hoàng, beà ngoaøi raát nhieàu gai, neáu baát caån chaïm tay phaûi thì chaûy maùu, neân nhieàu ngöôøi khoâng thích tieáp caän vôùi hoa hoàng. Neáu tìm caùch hoã trôï baèng caùch ñeo gaêng tay seõ traùnh bò toån thöông.

Laïi coù nhöõng ngöôøi chuyeân troàng hoa hoàng neân bieát bí quyeát ñeå khoâng bò gai ñaâm, hoï coù theå thöôûng thöùc ñöôïc neùt ñeïp cuûa caùc loaøi hoa. Töông töï, trong taát caû caùc moái noäi keát, neáu bieát caùch cuõng seõ giaûi quyeát ñöôïc. Vaán ñeà ôû ñaây laø nhìn nhö theá naøo? Vaän duïng vaø tìm caùch tieáp caän an toaøn ra sao? Neáu chaáp nhaän giaù trò cuûa söï thaùch thöùc thì seõ coù nhöõng giaù trò raát thích ñaùng trong cuoäc ñôøi.

Cho neân, khoù khaên nhaát laø nhaân toá giuùp thaønh coâng nhaát.

Daân gian Vieät Nam coù caâu: “Khoâng vaøo hang coïp thì laøm sao 104 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
baét ñöôïc coïp con”. Trong caùc moái quan heä tình ngöôøi, sau khi ñaõ tìm ra nguyeân nhaân, khaéc phuïc, hoùa giaûi ñöôïc noäi keát ñoù thì ngöôøi ta seõ thöông, gaàn guõi, toân troïng nhau. Dó nhieân, tình caûm ñöôïc phaùt trieån vaø gaén keát toát ñeïp laâu daøi hôn!

ÑAÙNH GIAÙ KHAÙCH QUAN

Khi xem vôû kòch do hai ngöôøi dieãn xuaát thì neân vöøa laø khaùn giaû vöøa laø ñoái taùc, ñoâi khi laïi laø dieãn vieân ñeå coù theå quan saùt caû beân trong laãn beân ngoaøi. Quan saùt nhö vaäy seõ hieåu ñöôïc taïi sao laïi coù nhöõng lôøi phaùt bieåu naëng neà giöõa ngöôøi naøy vôùi ngöôøi kia (chæ khi ñöùng töø goùc ñoä khaùch quan môùi thaáy ñöôïc).

Cuõng nhö Toâ Ñoâng Pha laø nhaø vaên loãi laïc cuûa Trung Hoa töøng noùi, Loâ Sôn laø moät ngoïn nuùi maø nhìn töø goùc ñoä khaùc nhau seõ coù nhieàu böùc tranh khaùc nhau veà noù. Nguyeân vaên laø:

“Hoaønh khan thaønh laõnh traéc thaønh phong.

Vieãn caän cao ñeâ caùc baát ñoàng.

Baát thöùc Loâ sôn chaân dieän muïc.

Chæ duyeân thaân taïi thöû sôn trung”.

Nghóa laø, Loâ Sôn nhö moät böùc tranh, neáu nhìn ngang seõ thaáy nhö moät daõy tröôøng sôn. Neáu ngöôùc nhìn vôùi ñoä cao töø döôùi leân seõ thaáy noù laø ngoïn nuùi cao choùt voùt. ÔÛ baát cöù vò trí naøo gaàn, xa, cao, thaáp cuõng coù moät caùi nhìn töông öùng veà ngoïn nuùi ñoù. Sôû dó khoâng theå nhìn thaáy ñöôïc toaøn caûnh cuûa Loâ Sôn vì ñang bò vöôùng víu vaøo moät goùc ñoä naøo ñoù. “Baát thöùc Loâ Sôn chaân dieän muïc”. Khi ñang ñöùng nhìn thaân cuûa nuùi thì khoâng thaáy toaøn caûnh cuûa quaû hay daõy nuùi... Trong quan heä noäi keát cuûa con ngöôøi cuõng vaäy, ngöôøi ta chæ bieát laáy khoå ñau, haïnh phuùc cuûa mình laøm chuaån. Do vaäy, khi noãi ñau baûn ngaõ xuaát hieän thì khoâng bao giôø chaáp nhaän, tha thöù ngöôøi khaùc maø cöù muoán nhaân roäng söï khaùc bieät leân. Bôûi vì, ñang vöôùng vaøo “söôøn nuùi” cuûa moái quan heä thay vì phaûi CHÖÔNG IV: HOAÙ GIAÛI NOÄI KEÁT • 105
ñöùng treân noù ñeå thaáy toaøn cuïc.

Giaûi phaùp naøy giuùp ta nhìn ñoái töôïng khaùch quan hôn. Dó nhieân, ñoøi hoûi phaûi saùng suoát, khoâng kheùo thì nhìn xaáu hôn maø laïi cho raèng hieåu ñöôïc ñoái phöông nhöng hoï khoâng hieåu ñöôïc mình. Vaäy môùi coù söï thoâng caûm vaø boû qua. Tröôøng hôïp boû qua maø khoâng tìm ñöôïc giaûi phaùp laø chöa tìm ñöôïc goác reã noäi keát ñeå thaùo gôõ moät caùch troïn veïn.

Cho neân, nhìn söï vieäc khaùch quan ñeå thaáy ñöôïc nguyeân nhaân cuûa noù. Thaáy ñöôïc roài thì neân ngoài laïi vôùi nhau thaûo luaän ñeå thaùo gôõ. Vaäy môùi giaûi quyeát noäi keát moät caùch roát raùo. Do ñoù, ñöøng ñeå noäi keát coù thôøi gian tröôûng thaønh, caøng ñeå laâu chöøng naøo thì caøng khoù thaùo gôõ chöøng ñoù. Khi coù dòp noùi chuyeän, môùi thaáy khaäp khieãng, khoù chòu vaø töï aùi, maëc caûm ngaøy caøng lôùn.

Do vaäy, caàn quan taâm ñeán tính thôøi gian cuûa noäi keát. Neáu ñaõ coù noäi keát thì döùt khoaùt duøng thôøi gian ngaén nhaát ñeå thaùo gôõ coù phöông phaùp vaø khoân ngoan.

Maët khaùc, caàn thaùo gôõ noäi keát moät caùch an toaøn. Thí duï, ngöôøi ta ñang gaëp nhieàu söï caêng thaúng, thì coá gaéng tìm caùch thaùo gôõ noäi keát nhöng khoù thaønh vì ñaàu oùc hoï ñang taäp trung giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà maø hoï vöôùng maéc.

Thöù hai, coù theå hoï bò maát nguû trong thôøi gian daøi hay bò caêng thaúng vôùi nhöõng coâng vieäc khaùc, hoï seõ khoâng caûm thaáy thoaûi maùi duø coù thieän chí giaûi quyeát vaán ñeà. Duø mình laø ngöôøi roäng löôïng, khoan dung nhöng hoï vaãn ñaët daáu hoûi raèng, taïi sao laïi coù moät thaùi ñoä toát vôùi toâi nhö vaäy? Thöïc teá, vaãn coù moät tính xaáu trong loøng ngöôøi kia. Thay vì chaáp nhaän ñeå mình vaø hoï thaùo gôõ nhöõng khuùc maéc thì hoï laïi ñoùng khung trong mai ruøa. Mai ruøa coù theå laøm ngöôøi ta caûm thaáy an oån, nhöng neáu cöù ñeå töù chi vaø caùi ñaàu trong mai thì con ruøa seõ khoâng bao giôø ñi xa hay ñeán ñích maø noù muoán.

106 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Con ngöôøi cuõng coù nhöõng chöông trình, keá hoaïch, con ñöôøng vaø caùch soáng rieâng. Vaø caàn phaûi coù ñoâi chaân ñeå ñi, ñoâi tay ñeå lao ñoäng, nhaän thöùc ñeå ñaùnh giaù moïi söï vieäc vaø caàn phoái hôïp vôùi con maét tueä giaùc.

Caùc phöông phaùp vöøa neâu treân coù khaû naêng giuùp chuùng ta thaùo gôõ noäi keát moät caùch an toaøn. Caàn tìm hieåu tình huoáng naøo neân aùp duïng phöông phaùp moät, hai, ba hay boán. Coù nhöõng tröôøng hôïp phaûi keát hôïp caû boán phöông phaùp, môùi coù keát quaû vaø mang laïi giaù trò an laïc laâu daøi. Hieäu quaû nhanh laø daáu hieäu cho bieát ta söû duïng ñuùng phöông phaùp. Caàn chia seû kinh nghieäm cuûa mình vôùi nhöõng ngöôøi ñang gaëp phaûi caùc tình huoáng töông töï, ñeå
cuøng dìu daét nhau treân con ñöôøng an vui.

CHÖÔNG 5

TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH

CHÖÔNG V: TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH • 109

NOÃ LÖÏC CHO HOØA BÌNH

Hoäi thaûo Phaät giaùo Quoác teá laàn thöù V ñöôïc toå chöùc taïi Vieät Nam, nhieàu dieãn ñaøn Phaät giaùo theá giôùi ñaõ chuù troïng vaø nhaán maïnh ñeán yù nghóa hoøa bình thoâng qua lôøi daïy cuûa ñöùc Phaät. Vaøo ngaøy 11 ñeán 18-4-2006, Dieãn ñaøn Phaät giaùo theá giôùi ñaõ dieãn ra taïi tænh Trieát Giang, Trung Quoác. Chuû ñeà cuûa dieãn ñaøn naøy laø “Theá giôùi hoøa bình baét ñaàu töø taâm”. Vaøo ngaøy 19 ñeán 22-4 taïi Ñaøi Loan, ñaëc bieät laø truï sôû Phaät Quang Sôn theá giôùi ôû Cao Huøng, Hoäi nghò laàn thöù 23 cuûa Hoäi Lieân höõu Phaät töû Theá giôùi dieãn ra vôùi chuû ñeà: “Phaät giaùo vaø söï khoan dung cho hoøa bình theá giôùi”.

Töø ngaøy 7 ñeán 10-5, taïi thuû ñoâ Bangkok – Thaùi Lan, Hoäi nghò Phaät giaùo Quoác teá laàn thöù III ñaõ dieãn ra nhaân Ñaïi leã Phaät Ñaûn Lieân Hieäp Quoác, cuõng xoay quanh chuû ñeà Phaät giaùo ñoùng goùp cho hoøa bình theá giôùi vaø söï phaùt trieån beàn vöõng.

Ban Ñieàu phoái hoäi thaûo quoác teá cuûa Phaät giaùo khaép theá giôùi ñeàu ñaët troïng taâm vaøo neàn taûng lôøi daïy hoøa bình cuûa ñöùc Phaät, khoâng phaûi khoâng coù lyù do. Nhôù laïi naêm 1981, laàn ñaàu tieân Lieân Hieäp Quoác ñeà nghò coù Ngaøy hoøa bình theá giôùi trong phieân hoïp 67 cuûa Ñaïi hoäi ñoàng laàn thöù 36. Ñeán 20 naêm sau, naêm 2001, Lieân Hieäp Quoác laïi moät laàn nöõa trong Ñaïi hoäi laàn thöù 55, phieân hoïp 282
ñaõ thaûo luaän raát kyõ vaø ñi ñeán keát luaän baèng moät nghò quyeát choïn ngaøy 21 thaùng 9 döông lòch laøm Ngaøy hoøa bình theá giôùi.

Trong nghò quyeát, Lieân Hieäp Quoác giaûi thích vaø yeâu caàu taát caû caùc chính quyeàn, ñaûng phaùi, daân toäc, toân giaùo vaø moïi thöôøng daân ñeán ngaøy 21 thaùng 9 phaûi ngöng heát taát caû moïi hoaït ñoäng chieán tranh, khoâng gieo raéc haän thuø. Beân caïnh ñoù, nhöõng hoaït ñoäng bieåu dieãn vaên hoùa, ngheä thuaät, caàu nguyeän hoøa bình ôû caùc cô sôû tín ngöôõng toân giaùo ñöôïc dieãn ra. Ai theo toân giaùo naøo thì caàu nguyeän theo nghi thöùc cuûa toân giaùo ñoù. Lieân Hieäp Quoác ñaõ coù Ngaøy hoøa bình theá giôùi laø noã löïc ñaùng traân troïng.

110 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Caùc toå chöùc Phaät giaùo treân khaép theá giôùi ñaõ vaän ñoäng Lieân Hieäp Quoác thöøa nhaän ngaøy Ñaïi leã Phaät ñaûn laøm Leã hoäi vaên hoaù toân giaùo theá giôùi. Ñoàng thôøi vaän ñoäng caùc quoác gia thöøa nhaän ngaøy Phaät ñaûn laø ngaøy Quoác leã, chaøo möøng ngaøy ra ñôøi cuûa ñöùc Theá Toân, mang laïi an laïc haïnh phuùc cho soá ñoâng, chö Thieân vaø loaøi ngöôøi. Dó nhieân, noã löïc ñoù gaëp raát nhieàu khoù khaên, maëc duø ñöôïc Lieân Hieäp Quoác chính thöùc coâng boá töø naêm 1999 vaø keå töø ñoù ñeán nay Phaät giaùo theá giôùi ñaõ toå chöùc Ñaïi leã Phaät ñaûn Lieân Hieäp Quoác vaøi laàn, vôùi mong moûi raèng ngaøy Ñaïi leã Phaät ñaûn ñöôïc coâng nhaän laø Ngaøy hoøa bình theá giôùi.

Maëc duø noã löïc ñoù ñi hôi chaäm nhöng cuõng goùp phaàn giuùp theá giôùi thaáy ñöôïc raèng, nhöõng lôøi daïy cuûa Theá Toân mang yeáu toá hoøa bình, khoâng haän thuø, khoâng gieát choùc, theå hieän töø bi, hyû xaû, khoan dung, ñoä löôïng, tha thöù, boû qua quaù khöù, thieát laäp tình nhaân loaïi vaø yeâu söï soáng cuûa con ngöôøi ñoái vôùi caùc loaøi ñoäng vaät vaø moâi tröôøng thieân nhieân.

Nghò quyeát cuûa Lieân Hieäp Quoác chæ ñeà caäp ñôn thuaàn laø ngöøng baén ñeå baûo hoä söï soáng cuûa con ngöôøi. Trong ñoù khoâng heà coù moät töø naøo ñeà nghò ngöøng saùt sanh, gieát choùc, baïo ñoäng, vì söï saùt sanh caùc loaøi ñoäng vaät ñoái vôùi Lieân Hieäp Quoác vaø caùc toân giaùo khaùc treân theá giôùi laø khoâng quan troïng. Moãi khi taâm con ngöôøi vôùi nhöõng haït gioáng vaø thoùi quen cuûa söï gieát haïi vaãn coøn, thì hoøa bình coù giaù trò raát ít, neáu khoâng noùi laø khoâng ñaùng keå.

Duø khoâng gieát ngöôøi, khoâng baén, khoâng baïo ñoäng vôùi con ngöôøi, nhöng ta coù theå gaây toån haïi ñeán loaøi ñoäng vaät vaø thieân nhieân theo caùch “Giaän caù cheùm thôùt”. Haït gioáng baïo ñoäng ñoù ñaõ ñöôïc chuyeån taûi vaø duøng vaøo phaàn theá giôùi coøn laïi cuûa söï soáng. Hoøa bình ñoù chæ coù yù nghóa phaân nöûa cho theá giôùi loaøi ngöôøi maø thoâi.

YÙ nghóa cuûa hoøa bình theá giôùi theo ñaïo Phaät phaûi ñöôïc môû roäng, bôûi vì theá giôùi khoâng chæ bao goàm coù con ngöôøi, maø coù taát caû caùc CHÖÔNG V: TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH • 111
loaøi ñoäng vaät, noùi chung taát caû chuùng sinh. Chính vì theá, theá giôùi hoøa bình phaûi baét ñaàu töø taâm vôùi nhau trong moái quan heä con ngöôøi, caùc loaøi ñoäng vaät vaø thieân nhieân. Ñaët boái caûnh cuûa noäi dung ñoù vaøo Ñaïi leã Phaät ñaûn Lieân Hieäp Quoác ta thaáy yù nghóa cuûa hoøa bình theá giôùi trôû thaønh vaán ñeà troïng taâm, nhaát laø lieân heä ñeán boái caûnh chieán tranh daây döa treân theá giôùi nhö hieän nay.

Lieân Hieäp Quoác ñöôïc thaønh laäp sau Theá chieán thöù II, vôùi muïc ñích taïo ra an ninh cho toaøn caàu. Noã löïc cuûa Lieân Hieäp Quoác laø haïn cheá chieán tranh moät caùch toái ña, tieâu huûy taát caû caùc loaïi vuõ khí coù theå daãn ñeán huûy dieät loaøi ngöôøi, hoaëc gieát ngöôøi haøng loaït. Nhöng giôùi haïn cuûa Lieân Hieäp Quoác laø khoâng theå ngaên caûn ñöôïc khuynh höôùng chieán tranh vaø ngöøng vuõ khí moät caùch troïn veïn, nhaát laø töø taâm con ngöôøi. Loøng tham vaø quyeàn löïc cuûa con ngöôøi, caùc ñaûng phaùi, quoác gia, lieân minh khoù coù theå chaáp nhaän tuyeät ñoái töø goùc ñoä hoøa bình, nhö loøng töø bi cuûa ñöùc Phaät ñaõ daïy.

Moät trong nhöõng phöông höôùng maø Lieân Hieäp Quoác daïy vaø yeâu caàu moïi ngöôøi toân thôø Ngaøy Quoác teá hoøa bình, laø thöïc taäp moät phuùt maëc nieäm vaøo giöõa tröa. Tröôùc vaø sau ñoù laø caùc hoaït ñoäng raát aán töôïng, chaúng haïn, treo caây coät cao 2.5m töôïng tröng cho hoøa bình vaø söï yeâu chuoäng hoøa bình. Treân thaân coät coù ghi: “Nguyeän caàu hoøa bình coù maët treân theá giôùi”. Daân toäc naøo ghi ngoân ngöõ cuûa daân toäc ñoù. Caây coät hoøa bình naøy töôïng tröng cho yù thöùc veà giaù trò cuûa ñôøi soáng an vui, haïnh phuùc khi caùc loaïi hình söï soáng ñöôïc toân troïng.

Söï bình quyeàn veà maïng soáng giöõa con ngöôøi vaø caùc loaøi ñoäng vaät ñöôïc Phaät giaùo ñeà cao, ñeán ñoä caùc toân giaùo khaùc caûm thaáy raát khoù chòu vì hoï nghó raèng: Thöôïng ñeá vaø caùc thaàn linh ñaõ taïo ra caùc loaøi ñoäng vaät ñeå phuïc vuï, chu caáp cho ñôøi soáng cuûa con ngöôøi. Lyù luaän cuûa toân giaùo nhaát thaàn laøm ta nhaän ra aân suûng lôùn töø Thöôïng ñeá. Neáu phaân tích moät caùch cuøng toät, thì söï thöông xoùt giaû ñònh cuûa Chuùa laø tình thöông coù phaân bieät.

112 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

Ñaïo lyù “Vaät döôõng nhôn” ñöôïc caû theá giôùi ca ngôïi, laïi coù nhieàu giôùi haïn, bôûi chuû yeáu laø phuïc vuï cho con ngöôøi, coøn caùc loaøi chuùng sanh khaùc khoâng ñöôïc quan taâm. Trong khi ñoù, söï töông taùc veà quy luaät cuûa ñôøi soáng cho thaáy raèng khoâng chæ coù con ngöôøi môùi toàn taïi, caùc sinh vaät khaùc cuõng ñoàng toàn taïi treân haønh tinh naøy.

Töø bi cuûa ñaïo Phaät vöôït leân treân baùc aùi vaø caùc hoïc thuyeát nhaân baûn thoâng thöôøng. Ngöôøi ta ca ngôïi nhaân baûn nhö laø ñaïo lyù quan troïng, nhöng chæ phuïc vuï cho con ngöôøi, trong khi ñoù hoøa bình theá giôùi laø cho taát caû moïi loaøi chuùng sinh. Chính vì theá, ta coù theå
naïp theâm nhöõng noäi dung töø bi cuûa ñaïo Phaät cho ñaïo lyù hoøa bình theá giôùi cuûa Lieân Hieäp Quoác, ñeå giaù trò hoaø bình ñöôïc cao ñeïp hôn.

Toå chöùc trieån laõm veà tình thöông, an vui haïnh phuùc sau chieán tranh voán coù quaù nhieàu tan naùt, cheát choùc, khoå ñau, laø caùc hoaït ñoäng chaøo möøng hoaø bình coù yù nghóa thieát thöïc. Caùc hoaït ñoäng vì hoaø bình ñoøi hoûi söï hieåu bieát, tha thöù, hyû xaû, bao dung... Töø ñoù chaát lieäu cuûa loøng töø bi vaø an laïc môùi coù theå ñöôïc thieát laäp vaø thay theá nhöõng caûm xuùc khoå ñau trong quaù khöù, do chieán tranh gaây ra treân khaép haønh tinh.

Neáu chieán tranh ñöôïc quan nieäm laø moät trong nhöõng noã löïc giaønh quyeàn lôïi cho coäng ñoàng, daân toäc, quoác gia hay lieân minh thì ngöôïc laïi hoøa bình laø noã löïc mang an laïc haïnh phuùc ñeán cho toaøn theå nhaân loaïi. Söï giaønh giaät quyeàn khoáng cheá giöõa chieán tranh vaø hoøa bình, môû chieàu saâu taâm thöùc vaø thaùi ñoä taâm lyù cuûa ngöôøi tham chieán.

Chuû nghóa yeâu nöôùc, tinh thaàn daân toäc vaø giaù trò cuûa söï hy sinh ñaõ ñöôïc caùc quoác gia treân theá giôùi ñeà cao, ñeå caùc chieán só lao vaøo traän chieán vaø hoï chæ coù moät söï löïa choïn: cheát hoaëc soáng. Caùi cheát cuûa baûn thaân hoï coù theå daãn ñeán söï tang toùc vaø khoå ñau cho daân toäc. Cho neân phaàn tìm ñeán söï soáng trôû thaønh nhu caàu raát lôùn, hoï caàn phaûi tham chieán vôùi taát caû loøng yeâu nöôùc saün coù, nhaèm mang laïi hoøa bình cho daân toäc. Dó nhieân CHÖÔNG V: TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH • 113
giöõa hoøa bình vaø chieán tranh, söï chieán thaéng chæ naèm ôû tueä giaùc cuûa con ngöôøi ñöôïc thieát laäp treân neàn taûng töø bi.

Trong chieán tranh khoâng coù hoøa bình ñích thöïc, maø chæ coù hoøa bình vaø an laïc taïm thôøi. Duø coù hoøa bình thaät söï ñi nöõa thì söï thaùi bình chöa chaéc ñaõ coù. Vaãn coøn ñoù caùc hình thaùi baát coâng xaõ hoäi bao goàm giôùi tính, saéc toäc, maøu da, chính trò, vaên hoùa.

Döôøng nhö taát caû nhöõng baát coâng veà xaõ hoäi vaãn coøn ñaày raãy ôû nhieàu quoác gia, maëc duø chieán tranh chöa töøng coù maët treân ñaát nöôùc hoï. Chính vì theá yù nghóa hoøa bình treân neàn taûng cuûa chính trò hoïc vaø xaõ hoäi hoïc, chæ töông ñoái.

Ñeà caäp ñeán caáp ñoä xaõ hoäi hoïc cuûa hoøa bình laø nhaéc ñeán goùc ñoä khoâng coù chieán tranh, ngöøng taát caû hoaït ñoäng cuûa baïo ñoäng, gieát choùc, taøn phaù. Nhö vaäy noù ñöôïc ñaùnh daáu nhö chieán thaéng lôùn cuûa caùc chuû nghóa. Trong khi ñoù yù nghóa noäi taïi cuûa hoøa bình lieân heä ñeán taâm vaø nhaän thöùc cuûa con ngöôøi, bôûi chieàu saâu cuûa noù ñaët treân neàn taûng taát caû yù nghó cuûa söï saùt sanh, yù nieäm veà baïo ñoäng, vaø caû nhöõng khuynh höôùng veà giaønh giaät, ñaáu ñaù, phaân chia, baát coâng ñeàu ñaõ ñöôïc chuyeån hoùa moät caùch roõ reät.

Do ñoù, ñaïo Phaät daïy hoøa bình phaûi khôûi ñi töø taâm thöùc ñaõ ñöôïc chuyeån hoùa troïn veïn, ñeå loøng tham ñaém daãn ñeán söï tranh chaáp khoâng coøn nöõa. ÔÛ ñoù loøng saân haän, kieâu haõnh, traû ñuõa nieàm ñau do ngöôøi khaùc taïo ra cho baûn thaân, gia ñình, daân toäc, quoác gia mình khoâng coøn nöõa. Töø ñoù loøng si meâ ñaáu tranh, gieát choùc ñöôïc laéng dòu. Ñoù laø hoøa bình cuûa ñôøi soáng noäi taïi.

Dó nhieân, caùc yù thöùc heä chính trò treân khaép theá giôùi khoù coù theå chaáp nhaän ñöôïc ñaïo lyù hoøa bình töø noäi taâm cuûa ñaïo Phaät. Vì noù ñoøi hoûi ñeán söï chuyeån hoùa taâm thöùc, söï hy sinh cuûa thaéng vaø baïi, chæ coøn laïi söï an laïc haïnh phuùc cho taát caû moïi ngöôøi, moïi loaøi. Chæ coù vöôït leân treân moïi yù thöùc heä chieán tranh vì quyeàn thaéng cuûa moät boä phaän hay moät phe ñoái chieán naøo ñoù thì môùi coù theå tieáp caän ñöôïc yù nghóa hoøa bình nhö ñöùc Phaät ñaõ daïy.

114 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ

NGUOÀN COÄI CUÛA CHIEÁN TRANH

Khoaûng boán naêm sau khi Theá Toân thaønh ñaïo, Ngaøi ñaõ ñöôïc caùc vò ñeä töû keå laïi söï kieän tranh chaáp caêng thaúng dieãn ra töø nhieàu naêm giöõa hai bang Calavaskun vaø Kylavaskun. Chæ vì tranh chaáp quyeàn söû duïng nöôùc, hai tieåu bang naøy trôû thaønh keû thuø trong gieát choùc vaø loaïi tröø.

Nghe ñöôïc tin ñoù, Theá Toân ñeán ñöùng ngay bieân giôùi giöõa hai tieåu bang. Cuoäc chieán ñaõ saép baét ñaàu, vaø döôøng nhö noù seõ dieãn ra trong tích taéc. Taát caû ñoà ñeä caûm thaáy raát lo cho Theá Toân. Neáu khoâng may cuoäc chieán dieãn ra thì maïng soáng cuûa Theá Toân chöa chaéc ñöôïc ñaûm baûo. Phaät vaãn an nhieân, tónh taïi ngoài thieàn tröôùc hai ñoäi quaân raát huøng haäu. Moät vò ñaïi töôùng ñaõ caát lôøi yeâu caàu:

- Thöa taát caû caùc binh só hai beân, chuùng ta chöùng kieán Baäc Giaùc ngoä thuoäc doøng toäc Sakya ñang coù maët giöõa hai ñoäi binh chuùng ta. Ngaøi laø bieåu töôïng cuûa tình thöông vaø hoøa bình. Toâi ñeà nghò chuùng ta haõy hoaõn cuoäc chieán, vì nhö vaäy chuùng ta ñang xuùc phaïm ñeán Theá Toân.

Sau lôøi yeâu caàu cuûa vò ñaïi töôùng, taát caû caùc binh só hai beân ñaõ boû heát cung teân, giaùo maùc xuoáng. Theá Toân nhaân cô hoäi ñoù hoûi vò ñaïi töôùng:

- Vì lyù do gì maø ngaøy hoâm nay binh vaø töôùng cuûa hai thaønh phoá ñaõ coù maët taïi ñaây vôùi thaùi ñoä raát caêng thaúng?

Taát caû binh só ñeàu traû lôøi:

- Chuùng toâi coù maët taïi ñaây laø ñeå chieán tranh.

Theá Toân hoûi tieáp:

- Caùc vò chieán tranh vì ñoäng cô gì? Muïc ñích gì?

Khoâng ai baûo ai, hoï traû lôøi:

- Chuùng toâi chieán tranh vì nguoàn nöôùc ngoït, khoâng coù nöôùc CHÖÔNG V: TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH • 115
ngoït chuùng toâi seõ cheát.

Theá Toân hoûi tieáp:

- Xin caùc vò haõy laøm moät so saùnh nhoû, giaù trò cuûa nöôùc so vôùi giaù trò maïng soáng cuûa con ngöôøi nhö theá naøo?

Moïi ngöôøi im laëng. Moät binh só ñöùng leân thöa:

- Baïch Theá Toân, soâng hoà, bieån caû chæ coù giaù trò giaûi khaùt, taém giaët, neân khoâng laø gì so vôùi maïng soáng voâ giaù cuûa con ngöôøi.

Theá Toân keát luaän:

- Neáu taát caû binh só, nhaát laø laõnh tuï cuûa hai quoác gia nhìn thaáy ñöôïc giaù trò cuûa con ngöôøi laø voâ giaù thì toâi khuyeân caùc vò haõy ñeán vôùi nhau baèng tình thöông, ñoái thoaïi trong hoaø bình. Thay vì ñeå coù ñöôïc quyeàn söû duïng nguoàn nöôùc ngoït, phaûi thoâng qua chieán tranh thaéng baïi, thì sao ta khoâng phaân chia hôïp leä ñeå hai beân cuøng coù nöôùc, khoâng beân naøo ñoå maùu vaø cheát choùc.

Ñieàu ñoù maëc daàu laõnh tuï hai quoác gia, töôùng só ñaõ bieát, nhöng vì khoâng chòu töông nhöôïng vaø chia seû, chieán tranh suyùt dieãn ra. Thaùi ñoä ñoäc quyeàn söû duïng nguoàn nöôùc ngoït thöôøng daãn ñeán söï tranh ñaáu vaø loaïi tröø.

Baûn chaát vaø nguoàn goác cuûa moïi cuoäc chieán ñeàu naèm treân neàn taûng phuïc vuï cho quyeàn lôïi cuûa baûn ngaõ, bao goàm baûn ngaõ caù theå, taäp theå, quoác gia vaø lieân minh. Moät khi con ngöôøi ñaët naëng vaán ñeà baûn ngaõ vì quyeàn lôïi rieâng thì khoâng ai chòu nhöôøng böôùc cho ai; luùc ñoù loøng saân haän baét ñaàu troãi daäy, ñeå
phuïc vuï cho loøng tham lam, ñoäc ñoaùn. Loøng tham baûo hoä cho loøng saân haän vaø saân haän dieãn ra moät caùch khoác lieät ñeå chieán thaéng cuûa loøng tham veà mình.

Söï si meâ coù maët vaø chaâm ngoøi cho cuoäc chieán dieãn ra töø ngaøy naøy qua thaùng noï. Caùi cheát ñaõ trôû thaønh troø cöôøi ñaéc thaéng, treân khoå ñau vaø baát haïnh cuûa nhaân loaïi. Kieán thöùc veà hoøa bình ai cuõng 116 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
coù , nhöng laøm theá naøo ñeå kieán thöùc hoøa bình ñoù trôû thaønh thöïc taïi, haún ñoøi hoûi ñeán chieàu saâu cuûa nhaän thöùc vaø hieåu bieát.

Chaát lieäu vaø töø tröôøng cuûa loøng töø bi Theá Toân raát saâu roäng.

Lôøi Ngaøi noùi toûa ra haáp löïc lôùn, taùc ñoäng ñeán ñoä moät vò töôùng caàm ñaàu ñaõ yeâu caàu keû thuø taïm hoaõn binh. Lôøi nhaén nhuû cuûa Phaät ñaâu döøng laïi ôû choã noùi cho hai beân döøng cuoäc chieán. Baèng töø tröôøng ngoân ngöõ, baèng hình aûnh vaø taát caû nhöõng giaùo huaán cuûa loøng töø bi, Phaät ñaõ giuùp hai beân chuyeån hoaù ñöôïc thuø haän vaø chieán tranh. Giao thoa taâm linh ñöôïc dieãn ra khi hai beân tieáp xuùc vôùi nhau trong tinh thaàn hieåu bieát vaø toân troïng. Nguyeân taéc giao thoa dieãn ra theo caùch thöùc caùi lôùn khoáng cheá, caùi nhoû thöôøng bò bao boïc hoaëc ñöôïc taùc ñoäng ñeå tranh giaønh vaø thay theá laãn nhau.

Töø tröôøng töø bi cuûa Theá Toân quaù lôùn, toûa truøm ra khaép chieán tröôøng vaø thaåm thaáu vaøo doøng caûm xuùc saân haän cuûa nhöõng keû thuø coù maët treân traän chieán ngaøy hoâm ñoù. Lôøi noùi cuûa Phaät ñôn giaûn nhöng laïi coù taùc ñoäng saâu saéc, laøm cho hai beân ñaõ ngöøng chieán. Nhö vaäy, thay vì thoân tính moät quoác gia, bieán ñaát nöôùc khaùc trôû thaønh thuoäc ñòa, phuïc vuï cho quyeàn lôïi kinh teá thì Theá Toân daïy taát caû caùc quaân tham chieán haõy nghó ñeán söï töông nhöôïng laãn nhau vì lôïi ích cuûa hai phía.

Moät heä thöùc töông nhöôïng xaõ hoäi ñaët ra, coù bieân cöông bôø coõi ñeå hai beân cuøng chaáp nhaän, khoâng ñi vöôït qua nhöõng gì caàn ñöôïc hai beân toân troïng. Hieäp öôùc hoaø bình trôû thaønh bôø coõi chung, laø nguoàn thieân nhieân chung maø hai beân coù theå chia seû.

Kheá öôùc xaõ hoäi ñoù laø moät trong nhöõng noã löïc quan troïng ñeå hai beân tham chieán caûm thaáy mình khoâng bò maát maùt.

Söï hoøa ñaøm coù lôïi ích kinh teá, chính trò, vaên hoùa. Neáu beân naøo cuõng caûm thaáy raèng, thoâng qua cuoäc hoøa ñaøm vaø töông nhöôïng ñoù, phaàn lôïi laïc khoâng maát ôû phía mình thì kheá öôùc hoøa bình coù theå ñöôïc kyù keát.

CHÖÔNG V: TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH • 117

Theá Toân khoâng ñöùng veà moät phía naøo. Duø Ngaøi sinh ra taïi Ca-tyø-la-veä, nhöng nhöõng lôøi daïy cuûa Ngaøi veà hoøa bình khoâng phuïc vuï rieâng cho daân toäc Sakya. Moãi khi chieán tranh dieãn ra, gieát choùc baét ñaàu coù maët, taøn phaù gieo raéc khaép moïi nôi thì khoå ñau coù theå
naêm möôi naêm sau chöa chaéc ñaõ phuïc hoài ñöôïc. Cho neân loøng töø bi phaûi ñöôïc xem nhö yeáu toá quan troïng, vaø söï soáng con ngöôøi phaûi ñöôïc ñaët treân neàn taûng cuûa moïi cuoäc hoøa ñaøm.

Caùc kheá öôùc veà hoøa bình theá giôùi thöôøng ñaët treân quyeàn lôïi cuûa ñoâi beân. Neáu moät beân coù tham voïng, giaønh quyeàn lôïi veà phía mình quaù nhieàu thì hoøa ñaøm ñoù khoù coù theå daãn ñeán söï töông nhöôïng ñeå hai beân ñöôïc lôïi laïc.

Caâu chuyeän tranh giaønh nöôùc coøn cho thaáy raèng baûn chaát cuûa cuoäc chieán naèm ôû söï tranh chaáp veà quyeàn lôïi kinh teá, chính trò, vaên hoùa, quaân söï, vaø nhieàu phöông dieän khaùc. Noù coù theå
nuùp boùng vaø thay hình ñoåi daïng, döôùi nhieàu chuû nghóa, vaø hoïc thuyeát. Phaûi thaän troïng ñeå thaáy roõ ñöôïc maët muõi cuûa caùc haït gioáng chieán tranh ñang naèm döôùi hình thöùc giaønh quyeàn lôïi daân toäc, veà quyeàn cai trò hoaëc caùc phöông dieän.

Caùi gì coù quyeàn lôïi laø nôi ñoù coù chieán tranh. Caùi gì coù tranh chaáp laø nôi ñoù coù haän thuø, toån thöông tình höõu nghò vaø tình huynh ñeä.

Chieán tranh laø keû thuø cuûa hoøa bình, cuõng laø keû thuø cuûa haïnh phuùc. Trong kinh Trung Boä, ñaëc bieät baøi kinh thöù 13, ñöùc Phaät xaùc ñònh chæ vì quyeàn lôïi vaø tranh chaáp veà quyeàn lôïi, vua trôû thaønh keû thuø cuûa vua, Baø-la-moân trôû thaønh keû thuø cuûa Baø-la-moân, caùc thöông gia trôû thaønh ñoái thuû cuûa thöông gia, nhöõng ngöôøi laøm coâng trôû thaønh keû thuø cuûa nhau.

Trong boái caûnh giai caáp cuûa AÁn Ñoä thôøi coå ñaïi, neáu öùng duïng cho boái caûnh vaên hoùa xaõ hoäi cuûa theá giôùi hieän nay, thì caùc cuoäc chieán (duø laø chieán tranh caù nhaân, coäng ñoàng, quoác gia, hay 118 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
chieán tranh lieân haønh tinh) cuõng ñeàu ñaët treân neàn taûng cuûa tranh chaáp quyeàn lôïi maø thoâi.

Caùi gì ñaõ taïo ra thaùi ñoä tranh chaáp quyeàn lôïi? Caâu traû lôøi khoâng ñôn giaûn. Quyeàn lôïi ñoù laø söï soáng, laø baûn ngaõ, laø haïnh phuùc vaät chaát, laø só dieän, noùi chung muoân hình vaïn traïng. Noù gaén lieàn vôùi thuø haän trong quaù khöù, töø daân toäc, chuû nghóa yeâu nöôùc, tinh thaàn quoác gia, nhöõng moái hieàm haän caù nhaân, coøn nhieàu goác reã saâu xa khaùc.

Cho ñeán luùc naøo caùc goác reã naøy khoâng ñöôïc töôùi taåm baèng haït gioáng vaø naêng löôïng cuûa loøng töø bi, thì haän thuø coù theå bieán daïng. Neáu khoâng coøn laø chieán tranh cuûa vuõ khí haït nhaân, gieát ngöôøi haøng loaït, thì cuõng theå hieän döôùi chieán tranh yù thöùc heä, du kích, baïo ñoäng, töï saùt, bieåu tình, nhieàu hình thaùi khaùc nhau.

Luùc naøo nhöõng chieán tranh vaãn coøn coù maët thì hoøa bình chæ laø troø ñuøa cuûa nhaân quyeàn.

Caùc nhaø hoaït ñoäng vì hoøa bình theá giôùi luoân thöøa nhaän raèng nhöõng lôøi Phaät daïy coù chieàu saâu, coù khaû naêng giuùp ta nhaän dieän ñöôïc goác reã vaø giaûi quyeát chieán tranh moät caùch an toaøn. Khi loøng töø bi chöa ñöôïc gieo raéc thì haän thuø vaãn ñang coøn coù maët vaø luùc ñoù chieán tranh vaãn tieáp tuïc ñöôïc dieãn ra.

TÖØ BI CHUYEÅN HOÙA KHOÅ ÑAU

Trong kinh taïng Pali, Theá Toân ñaõ tuyeân boá raèng, Ngaøi chöa töøng vaø khoâng bao giôø tranh chaáp vôùi ñôøi, chæ coù theá gian tranh chaáp vôùi Ngaøi maø thoâi.

Caùc giaùo só Baø-la-moân vì sôï maát quyeàn lôïi, bò thay theá bôûi ñaïo Phaät, neân ñaõ xem Phaät laø ñoái thuû nguy haïi, vì Ngaøi daïy xoùa boû giai caáp, gieo raéc loøng töø bi. Giai caáp khoâng coù trong giaùo lyù cuûa Ngaøi. Khi hoïc thuyeát lan toaû, thieát cheá xaõ hoäi AÁn Ñoä coå ñaïi bò lung lay. Nhieàu ngöôøi xem Phaät laø ñoái thuû, vì lôøi daïy cuûa Phaät ñaõ laøm cho quyeàn lôïi vaø hoïc thuyeát sai laàm, nhaân danh Thöôïng ñeá, bò thaùch thöùc.

CHÖÔNG V: TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH • 119

Khi tuyeân boá chaân lyù, Phaät khoâng coù duïng yù thay theá vai troø taâm linh cuûa caùc toân giaùo AÁn Ñoä thôøi ñoù. Nhöõng gì coù giaù trò thieát thöïc cho ñôøi, mang laïi haïnh phuùc cho nhieàu ngöôøi, thì Phaät tuyeân boá vì chaân lyù.

Lôøi tuyeân boá cuûa Phaät khoâng coù baát kyø voùc daùng cuûa chieán tranh, tranh chaáp quyeàn löïc veà toân giaùo. Ñeå thieát laäp söï truyeàn thoâng hoøa bình, taát caû loøng tham, loøng saân phaûi ñöôïc chuyeån hoùa ñeán taän goác reã. Baèng khoâng nhaân danh hoøa bình, ta coù theå
daáy khôûi chieán tranh.

Coù khuynh höôùng cho raèng chuaån bò chieán tranh laø ñeå duy trì hoøa bình. Caùc quoác gia thuoäc ñòa vì naêng löïc vaø tieàm naêng veà quaân söï quaù keùm, khi cuoäc chieán xaâm laêng dieãn ra, hoï trôû thaønh keû bò ñaùnh baïi. Muoán coù hoøa bình beàn vöõng, quoác gia ñoù phaûi laø cöôøng quoác veà quaân söï vaø kinh teá.

Trong gia ñình, khi con em la loái lôùn tieáng, laø cha meï, chuùng ta khuyeân lôn con chaùu yeân laëng. Lôøi khuyeân ñoù chöa chaéc coù taùc duïng.

Laáy quyeàn löïc cuûa moät ngöôøi lôùn trong gia ñình, ta heùt moät tieáng vaø buoäc taát caû phaûi im laëng. Im laëng coù maët taïm thôøi. Söï oàn aøo vaãn coøn aâm ó trong loøng, khi coù ñieàu kieän nhö vaéng chuû nhaø thì ñaâu vaøo ñaáy.

Qua ñoù ta thaáy cöôõng löïc cuûa baïo ñoäng lôùn coù theå khoáng cheá cöôõng löïc cuûa baïo ñoäng nhoû. Söùc maïnh quaân söï lôùn coù theå taïo ra hoøa bình ôû moät möùc ñoä nhaát ñònh naøo ñoù, khoâng laøm cho nhöõng ñoái thuû caát quaân ñaùnh ta. Hoøa bình töông ñoái naøy coù giaù trò traán an, chöù khoâng phaûi laø giaûi phaùp laâu daøi.

Khi vaãn coøn ñoù tranh chaáp vaø baïo löïc, theá giôùi ta ñang soáng laø moät söï khuûng boá ngaám ngaàm. Khi thoåi hôi vaøo bong boùng haän thuø, chieán tranh baét ñaàu buøng phaùt. Ñoù laø lyù do ñaïo Phaät luoân nhaéc nhôû ta phaûi tieâu dieät haän thuø töø ngay goác reã.

Haõy töø boû vaø chuyeån hoùa caûm xuùc hieàm haän coù goác reã töø chieán tranh trong quaù khöù, dieãn ra giöõa ta vaø ngöôøi, giöõa coäng 120 • KHOÂNG COÙ KEÛ THUØ
ñoàng naøy vaø coäng ñoàng noï vaø giöõa caùc quoác gia. Theá Toân daïy:

“Neáu ai quan nieäm raèng, noù gieát toâi, noù ñaùnh toâi, noù mang laïi khoå ñau cho toâi, thì haän thuø khoâng bao giôø nguoâi ñöôïc”. Doøng caûm xuùc haän thuø coù chaát sôn, keo vaø laø nam chaâm dính maéc, laøm ta khoù buoâng khoå ñau.

Trong luùc quan nieäm raèng ta traû ñuõa ñeå giaûm noãi khoå ñau trong quaù khöù, laø ta ñang ñaøy ñoïa caûm xuùc khoå ñau cuûa chính mình ñeán toät ñoä. Moãi laàn hoài töôûng veà noãi khoå vaø nieàm ñau do ngöôøi khaùc taïo ra, doøng caûm xuùc naøy ñöôïc kích hoaït; noãi khoå
nieàm ñau baét ñaàu soáng laïi laàn thöù hai. Khoå ñau theo ñoù ñöôïc dieãn ra theo caáp soá coäng, roài caáp soá nhaân. Kyù öùc veà khoå ñau trong quaù khöù laøm ta trôû thaønh naïn nhaân cuûa chính mình.

Trong luùc söï traû thuø chöa chaéc thaønh coâng, ngöôøi aáp uû haän thuø ñang töï haønh haï. Trong cuoäc chieán töï bieán mình thaønh naïn nhaân, ta vöøa laø ñaïo dieãn, vöøa vieát kòch baûn, kieâm dieãn vieân chính ngay caû vai ñoái laäp. Ñaây laø caùch nhieàu ngöôøi töï gieát mình trong töøng phuùt, töøng giaây.

Theá Toân daïy töø boû doøng caûm xuùc vaø nhöõng haït gioáng hieàm haän, baùm saâu saéc trong taâm khaûm vaø yù thöùc heä cuûa con ngöôøi, ñöôïc nuoâi lôùn baèng chuû nghóa yeâu nöôùc. Chuyeån hoùa taâm hieàm haän laø nhu caàu.

Dó nhieân, coù nhieàu ngöôøi laø nghóa só, yeâu nöôùc thaät söï. Hoï khoâng theå naøo khoâng caàm suùng ñeo göôm ra chieán tröôøng, khi quoác gia laâm nguy. Hoï khoâng theå naøo khoâng gieát keû thuø ñeå giöõ bieân cöông bôø coõi. Trong luùc laøm nhieäm vuï baûo veä ñaát nöôùc, caùc nghóa só phaûi trang bò baèng taâm töø bi; ñöøng ñeå loøng saân haän taïo ra phaûn öùng traû ñuõa thì nghieäp chöôùng seõ nheï nhaøng hôn.

Vôùi taâm töø bi daãn ñaàu, haønh ñoäng gieát haïi vaãn coù, nhaân quaû cuûa söï gieát haïi vaãn phaûi traû. Nhöng vì loøng töø bi laø haït gioáng toát, laïi phaùt xuaát töø ñoäng cô toát, haønh ñoäng gieát keû thuø cuûa caùc nghóa só laøm cho CHÖÔNG V: TAÂM BÌNH THEÁ GIÔÙI BÌNH • 121
quaû toát vaø quaû xaáu troå cuøng moät luùc. Caùc töôùng yeâu nöôùc thöông daân vaãn coù tuoåi thoï laâu daøi bôûi haønh ñoäng cuûa hoï phaùt xuaát töø traùi tim yeâu nöôùc, chöù khoâng töø thuø haän nhieàu ñôøi.

Ai laø chieán só khi phaûi boùp coø vaø laøm cho keû thuø naèm xuoáng haõy mong raèng keû thuø sôùm phoùng thích nhöõng noãi khoå nieàm ñau vaø haän thuø. Ta laøm laø vì traùch nhieäm cuûa moät chieán só yeâu nöôùc chöù khoâng phaûi vì haän thuø. Ñöøng noái keát haän thuø. Khi ñoái phöông naèm xuoáng, ta neân caàu nguyeän cho hoï sôùm ñöôïc sieâu sinh thoaùt hoùa.

Ñöôïc vaäy, haän thuø trong cuoäc chieán chæ coøn moät chieàu. Haõy laøm heát naêng löïc cuûa mình, phaûi hieåu ñöôïc raèng baát cöù moät haønh ñoäng gieát choùc naøo ñeàu coù nhaân quaû baùo öùng cuûa noù.

OÂn laïi moät vaøi lôøi daïy cuûa Phaät, ñeå nhaéc nhôû nhau veà caùch thaùo gôõ moïi tranh chaáp, baát haïnh, xung ñoät, nhaèm chuyeån hoaù caùc maâu thuaãn vaø khoå ñau giöõa nhöõng ngöôøi thaân, coäng ñoàng, daân toäc treân theá giôùi. Laøm ñöôïc nhö theá thì hoøa bình seõ nôû trong taâm moïi ngöôøi vaø ôû moïi nôi, nhôø ñoù, haït gioáng cuûa thuø haän vaø gieát choùc ñöôïc chuyeån hoùa ñeán taän goác reã.

Document Outline

- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��

Table of Contents

- Chöông 1: Khoâng coù keû thuø ...................................................1

- Taâm lyù nguû ngaàm.................................................................3

- Chuû nghóa cöïc ñoan .............................................................6

- Ngheä thuaät buoâng xaû ...........................................................9

- Khoanh vuøng caûm xuùc .......................................................12

- Quaùn aân nghóa ...................................................................14

- Gieo taâm quaûng ñaïi ............................................................17

- Thaùo daây oan traùi ...............................................................22

- .............................................27

- Ñöøng vin voâ ngaõ ñeå chaïy toäi ..............................................31

- Ba phaùp quaùn ñeå trò lieäu .....................................................33

- Xoa dòu noãi ñau ..................................................................35

- Tình yeâu vò kyû ....................................................................39

- Doøng suoái giaûi oan .............................................................43

- Töø bi & tha thöù...................................................................47

- Khoâng tha thöù gaây ra ñaïi hoïa ............................................50

- Noái daây thaân aùi ...................................................................52

- Chöông 3: Taâm töôûng haän thuø ............................................55

- Saùt sanh trong tö töôûng .....................................................57

- Bình nguyeân töôi maùt ........................................................60

- Ñöøng nhaân baûn haän thuø ....................................................62

- Taâm lyù ñoäc toân ...................................................................66

- Ñaàu moái saân haän ................................................................71

- Môû roäng taâm hoàn ...............................................................73

- Baøn tay yeâu thöông ............................................................75

- Chöông 4: Hoùa giaûi noäi keát .................................................79

- Nhaän dieän noäi keát ..............................................................82

- Nguyeân nhaân noäi keát .........................................................87

- Phöông phaùp thoaû hieäp .....................................................92

- Phöông phaùp ñoàng ñaúng ....................................................96

- Ñaùnh giaù tích cöïc ............................................................101

- Ñaùnh giaù khaùch quan .......................................................104

- ....................................107

- Noã löïc cho hoøa bình .........................................................109

- Nguoàn coäi cuûa chieán tranh ..............................................114

- Töø bi chuyeån hoùa khoå ñau ...............................................118