Hiểu Thương Và Tùy Hỷ
Author: Thích Nhật Từ
Date: 2012-08-09 18:44:36+00:00
Publisher: Thư Viện Hoa Sen

HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

TUÛ SAÙCH ÑAÏO PHAÄT NGAØY NAY

THÍCH NHAÄT TÖØ

HIEÅU THÖÔNG

VAØ TUØY HYÛ

Phieân taû:

SC. HAÏNH PHÖÔNG, GIAÙC HAÏNH ÑÖÙC

Bieân taäp:

THÍCH NÖÕ TAÂM MINH, THAÙI THANH NGUYEÂN

(Taùi baûn laàn thöù 2)

NHAØ XUAÁT BAÛN THÔØI ÑAÏI

MUÏC LUÏC

Chöông I: Hieåu thöông ......................................................1

Thöông yeâu vaø hieåu bieát .................................................3

Tha thöù vaø laøm môùi ......................................................11

Hieåu thöông chuyeån hoùa loøng ngöôøi ............................17

Saân haän - keû thuø cuûa hieåu thöông ...............................26

Thieát laäp söï caûm thoâng .................................................33

Chöông II: Hoa ñaïo ñöùc ...................................................35

Nhaän thöùc caùi ñeïp .........................................................37

Baûn ngaõ trong tình yeâu ................................................46

Ñeå thöông yeâu beàn vöõng...............................................53

Yeáu toá chia seû ................................................................56

Nhaân voâ thaäp toaøn ........................................................66

Chöông III: Thoâng ñieäp cuûa töø bi ..................................75

Söï kieän Boà taùt Quaûng Ñöùc thieâu thaân .........................81

Traùi tim baát dieät ............................................................89

Haønh ñoäng taùc chieán ...................................................96

Vaéng laëng caûm xuùc .....................................................103

VI • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Chöông IV: Tuøy hyû .........................................................109

Coâng ñöùc cuûa söï tuøy hyû ..............................................111

Caùch theå hieän tuøy hyû ..................................................120

Gieo troàng haïnh tuøy hyû ..............................................124

Baûn ngaõ ñoäc toân - keû thuø cuûa tuøy hyû .........................131

Xaây döïng vaø goùp yù .......................................................140

Chöông V: Lôïi ích cuûa söï tuøy hyû ...................................147

Hình aûnh moài ñuoác .....................................................149

Khai thaùc giaù trò tích cöïc ............................................155

Chuyeån hoùa nhaân caùch ..............................................159

Taâm tuøy hyû ngang baèng vôùi söï daán thaân ....................163

Vaán ñaùp .......................................................................167

CHÖÔNG I

HIEÅU THÖÔNG

CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 3

THÖÔNG YEÂU VAØ HIEÅU BIEÁT

Chuùng toâi ñaõ chia seû phaùp thoaïi “Hoa traùi cuûa thöông yeâu vaø hieåu bieát”, phaân tích veà hai khía caïnh raát quan troïng, theo lôøi Phaät daïy lieân heä ñeán giaù trò cuûa Hieåu vaø Thöông ñeå
thöông yeâu baùm reã trong quan heä tình ngöôøi.

Tröôùc nhaát, con ngöôøi caàn phaûi loaïi tröø baûn ngaõ ñeå giöõa mình vaø ngöôøi coù theå soáng hoaø thuaän vaø an vui.

Thöù hai, phaûi hoaø nhaäp, toân troïng nhöõng ñieåm caù bieät cuûa nhau, vì moãi ngöôøi coù moät nghieäp tính rieâng. Nhöõng nghieäp tính khaùc bieät naøy ñaõ taïo ra nhöõng caù tính, vaø söï thieân sai vaïn bieät trong töøng con ngöôøi. Do hai nhu caàu ñoù maø söï thöông yeâu ñöôïc thieát laäp.

Neáu chæ ñôn thuaàn thöông yeâu thì chöa ñuû, coøn phaûi hieåu bieát ñöôïc taâm traïng cuûa nhau. Nhôø söï hieåu bieát maø nhòp caàu thöông yeâu ñöôïc cuûng coá vaø baûo veä moät caùch laâu daøi.

Chuùng ta ñang thieát laäp moät nhòp caàu trong ñoù ñieåm khôûi ñaàu laø mình vaø ñieåm keát thuùc laø ngöôøi kia vaø ngöôïc laïi.

Trong söï khôûi ñaàu vaø keát thuùc ñoù khoâng coù yeáu toá naøo cuûa ngöôøi thöù hai, thöù ba can thieäp vaøo. Moãi khi coù söï can thieäp veà phöông dieän caûm xuùc vaø tình yeâu, thì traïng thaùi cuûa söï yeâu thöông bò caét ñöùt, phaù vôõ, hay coù theå ví nhö luùc ñoù vaøng coù theå bò pha troän bôûi caùc hôïp chaát kim loaïi khaùc, do ñoù baûn chaát cuûa vaøng khoâng coøn laø vaøng nöõa, ñieàu ñoù raát ñuùng trong tình huoáng caûm xuùc yeâu thöông.

Caàn hieåu bieát ñeå thieát laäp söï toân troïng tuyeät ñoái giöõa ta vaø moät ñoái taùc trong tình yeâu, tình thöông. Thieát laäp ñöôïc moái quan heä naøy laø taïo ra ñöôïc baûn leà haïnh phuùc gia ñình, chính laø caùch ñeå môû cöûa taâm hoàn vaø cuõng laø caùch thöùc ñeå
ñoùng giöõ khoâng khí an laønh haïnh phuùc, giöõ nhöõng vaät ñöôïc trang trí trong caên nhaø, giöõ taát caû nhöõng vaät lieäu, coâng cuï ñeå

4 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
sinh hoaït, ñeå höông thôm hoa traùi cuûa söï thöông yeâu ñöôïc trieån nôû. Chuùng ta giöõ laïi trong phaïm vi moái lieân heä giöõa ta vaø ngöôøi ñaët treân neàn taûng söï thöông yeâu.

Coù theå noùi, söï hieåu bieát gioáng nhö moái haøn ñeå thieát laäp, keát noái, taïo chaát keo noái lieàn giöõa caûm xuùc thöông yeâu giöõa mình vôùi ngöôøi khaùc. Ñoù laø söï keát noái tröïc tuyeán, khoâng phaûi laø nhöõng bieåu hieän giaû taïo thuoäc ngoaïi giao hay taâm lyù kheùo leùo, maø noù phaûi ñöôïc theå hieän baèng taám loøng chaân thaät. Taám loøng chaân thaät ñoù coù theå raát vuïng veà, thieáu soùt, laäp caäp laåm caåm, coù theå raát ñôn sô moäc maïc, ngöôøi tieáp nhaän seõ thaáy ñöôïc giaù trò cuûa traùi tim, taám loøng, doøng caûm xuùc vaø giaù trò cuûa nhöõng gì ngöôøi ñoù taëng cho mình baèng taát caû söï traân troïng.

Chuùng ta coù theå noùi söï hieåu bieát nhö moät nhòp caàu ñeå
haøn gaén giöõa ta vaø ngöôøi, giöõa hai traùi tim ñang thoån thöùc.

Neáu thöông yeâu maø thieáu hieåu bieát, thì baûn chaát cuûa söï thöông yeâu ñoù khoâng ñöôïc troïn veïn.

Coù hai vôï choàng soáng raát thöông yeâu, haïnh phuùc, ñaõ töøng dìu daét nhau ñi suoát 30 naêm treân cuoäc ñôøi vaø ñaõ coù vôùi nhau maáy maët con. Tình thöông yeâu cuûa hoï ñaõ laøm cho raát nhieàu ngöôøi phaûi ao öôùc vaø ghen tî. Baát cöù trong tình huoáng naøo, ngöôøi ta cuõng chöa töøng chöùng kieán söï caõi vaõ giöõa hoï, nhöng raát tieác tình yeâu ñoù ñaõ khoâng ñöôïc beàn bæ nhö moïi ngöôøi mong ñôïi. Ngöôøi choàng laâm troïng beänh vaø côn baïo beänh ñoù ñaõ laøm cho oâng qua ñôøi.

Laø moät Phaät töû, ñeå lo tang cheá cho choàng, baø ñaõ laøm heát taát caû nhöõng nghi thöùc Phaät giaùo nhö: tuïng nieäm, baùi saùm, taïo coâng ñöùc, laøm phöôùc laønh hoài höôùng cho ngöôøi ra ñi.

Ñeán ngaøy tuaàn thaát thöù baûy, ngöôøi vôï raát khoå ñau, baø khoùc nöùc nôû moãi laàn nhôù ñeán nhöõng tình caûm ñeïp maø choàng ñaõ daønh cho baø suoát 30 naêm qua. Sau laàn cuùng döôøng trai Taêng hoâm ñoù, baø ñaõ naèm xuoáng chieác giöôøng kyû nieäm cuûa CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 5
hai vôï choàng. Sau ñoù baø queùt doïn trong phoøng, doïn deïp caùc tuû giöôøng vaø nhöõng kyû vaät cuûa choàng ñeå laïi, baø phaùt hieän ra moät quyeån soå nhaät kyù.

Baø ñoïc, thaáy coù nhieàu lôøi leõ haân hoan ñaèm thaém, ñaõ ñöôïc vieát trong quyeån soå maø baø chöa töøng bieát ñeán. Caøng ñoïc, baø caøng haïnh phuùc nheï nhaøng, caøng caûm thaáy phaán chaán voâ cuøng, vaø nghó raèng choàng cuûa mình laø ngöôøi raát coù chieàu saâu, laø ngöôøi raát chòu ñöïng,... taát caû nhöõng caûm xuùc ñeïp ñoù oâng khoâng noùi ra cho mình bieát. Haèng ngaøy oâng vaãn soáng chòu ñöïng nhöõng thaùi ñoä hôøn doãi, khoâng vui cuûa mình,... vaäy maø oâng vaãn ñeå laïi nhöõng kyû nieäm raát ñeïp trong töøng trang nhaät kyù.

Khi ñoïc ñeán nhöõng trang cuoái cuøng, baø phaùt hieän ra moät soá ñaïi töø nhaân xöng, baø khoâng tin vaøo nhöõng gì ñaõ ñoïc treân trang nhaät kyù. Baø ñoïc ñi ñoïc laïi ñoaïn vieát sau cuøng “Em thöông yeâu, anh raát laáy laøm tieác khi höùa vôùi em saùng hoâm qua maø anh ñaõ khoâng ñeán ñöôïc, bôûi vì baø vôï giaø cuûa anh ñaõ caûn ñaàu, caûn muõi anh”.

Ñoïc heát ñoaïn ñoù vaø baø hoaûng hoát leân, vì nghó raèng bao nhieâu tình caûm ñeïp giöõa mình vôùi oâng aáy trong maáy möôi naêm thì oâng aáy laø ngöôøi choàng lyù töôûng duy nhaát, nhöng khoâng ngôø lôøi vieát cuûa oâng trong trang cuoái quyeån nhaät kyù ñaõ laøm suïp ñoå thaàn töôïng. Bao nhieâu tình caûm ñeïp trong kyù öùc ñaõ tan taønh theo maây khoùi. Baø ngheïn ngaøo khoùc loùc, ñaäp baøn xoâ gheá,... ñeán ngay tröôùc baøn höông aùn chaët naùt taám hình ra thaønh nhieàu maûnh, duøng löûa ñoát ñeå xoaù tan bôùt noãi haän thuø, caêm töùc veà ngöôøi choàng phaûn boäi. Ngöôøi maø baø ñaõ töøng nghó ñoù laø maãu ngöôøi lyù töôûng nhaát, baø ñaõ may maén gaëp vaø soáng chung ñöôïc vôùi nhau trong maáy möôi naêm.

Roõ raøng trong tình huoáng vöøa neâu, noãi khoå ñau xuaát hieän khi ngöôøi vôï bieát ñöôïc nhöõng söï thaät veà choàng. OÂng laø ngöôøi 6 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ñaõ töøng hoa nguyeät, ong böôùm, laúng lô vaø ñaõ töøng coù nhöõng tình caûm khaùc vôùi nhöõng coâ treû ñeïp hôn baø. Vaäy maø baø cöù töôûng tình yeâu cuûa oâng daønh cho baø raát ñeïp vaø cao thöôïng, tình caûm toát ñeïp aáy baø daønh cho oâng baây giôø boãng döng bò cheát ngheït trong loøng.

Traïng thaùi ngheït thôû trong tình traïng vöøa neâu laø phaûn öùng veà “Hoaïn Thö” maø moïi ngöôøi coù theå bieän hoä baèng nhöõng lyù leõ raát ñeïp “Neáu khoâng coù ghen thì khoâng coù yeâu, caøng yeâu thì phaûi caøng ghen”.

Nhieàu ngöôøi cho raèng, ghen laø moät trong nhöõng chaát lieäu baûo veä tình yeâu, ñeå cho thaáy ñöôïc tình thaân giöõa ta vaø ngöôøi mình thöông, laø sôïi daây gaén boù raát maät thieát, ñeán ñoä khoâng coù moät ngöôøi thöù ba naøo ñöôïc quyeàn can döï vaøo moái quan heä rieâng tö ñoù.

Hoân nhaân vaø tình yeâu laø moät kheá öôùc xaõ hoäi, ñöôïc thieát laäp giöõa hai ngöôøi thoâng qua nhöõng ngoân ngöõ cuûa con tim, caûm xuùc, söï hieåu bieát chia seû caûm thoâng trong cuoäc ñôøi. Khi kheá öôùc naøy ñöôïc thieát laäp thì hai beân coù cuøng chung moät vai troø laø baûo boïc, giöõ gìn, nuoâi naáng; coøn ngöôïc laïi, neáu moät ngöôøi xaây döïng, ngöôøi kia phaù vôõ thì kheá öôùc tình yeâu ñoù khoù coù theå toàn taïi vaø coù ñöôïc tuoåi thoï laâu daøi.

Trong nhaø Phaät khaúng ñònh raèng: kieán thöùc laø moät trong nhöõng cöûa ngoõ ñeå thieát laäp söï an vui vaø haïnh phuùc. Coù kieán thöùc nhö coù moät caùi ñeøn pin ñi trong ñeâm toái, hay moät aùnh ñuoác ñi trong ñeâm môø mòt, hoaëc laø coù ñöôïc maët trôøi vaø maët traêng ñeå sinh hoaït, soáng, bieát ñöôïc ngaøy vaø ñeâm, ñeå vöôn leân.

Neáu söï hieåu bieát ñoù ñaët treân neàn taûng cuûa baûn ngaõ, thì coù khaû naêng phaù vôõ nhöõng giaù trò haïnh phuùc maø mình ñaõ, ñang, hoaëc seõ coù.

Vaán ñeà ñaët ra ôû ñaây, khi baø tieáp nhaän tình caûm khoâng CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 7
ñöôïc troïn veïn nhö ñaõ töøng nghó, loøng baø caûm thaáy ñau nhoùi, ñoùng baêng. Caûm giaùc ñoùng baêng, caûm xuùc trong tröôøng hôïp naøy ñaõ laøm cho baø khoâng theå naøo chaáp nhaän söï chia seû tình caûm ngoït ngaøo trong hoân nhaân, vaø tình yeâu cuûa choàng vôùi baát kyø moät ngöôøi naøo. Ñieàu ñoù ñaõ ñöôïc theå hieän trong côn giaän döõ ñaäp baøn, ñaäp gheá, phaù tan baøn höông aùn... ñaåy tình yeâu ñoù vaøo moät goùc xoù, caét ñöùt nhöõng giaù trò raát ñeïp maø trong bao nhieâu naêm qua ñaõ töøng coù vôùi choàng.

Tri thöùc höõu ngaõ ñoù laø moät trong nhöõng tri thöùc raát nguy hieåm.

Chuùng ta ñaët ra moät vaán ñeà, neáu baø khoâng ñoïc ñöôïc nhöõng trang cuoái cuøng cuûa quyeån nhaät kyù, thì traïng thaùi haïnh phuùc trong hoân nhaân giöõa baø vaø ngöôøi choàng quaù coá, seõ vaãn coøn ñeïp cho ñeán luùc baø nhaém maét lìa ñôøi. Caùi ñeïp ñoù coù theå laøm cho baø haõnh dieän vôùi thieân haï, vôùi thaân baèng quyeán thuoäc vaø coù leõ thieân haï khoâng bieát ñeán. Nhöng baây giôø moãi laàn baø ñi ra ngoaøi ñöôøng, coù dòp tieáp xuùc vôùi ngöôøi khaùc vaø ñöôïc khen taëng raèng gia ñình baø laø moät gia ñình maãu möïc veà hoân nhaân, laø moät gia ñình coù truyeàn thoáng hoân nhaân ñaït ñeán trình ñoä cuûa söï lyù töôûng, thì loøng baø caøng ñau nhoùi, ngheïn ngaøo, khoù chòu vaø coù theå taïo ra söï ngheït thôû veà caûm xuùc.

Döïa vaøo tinh thaàn cuûa Hieåu vaø Thöông maø Boà taùt Quaùn Theá AÂm ñaõ daïy trong phaåm Phoå moân, hoaëc noùi chung laø nhöõng gì maø ñöùc Phaät ñeå laïi trong kinh ñieån raèng: phaûi giöõ caûm xuùc thaêng baèng.

Trong tình huoáng cuûa baø, khoâng coøn caùch naøo khaùc laø taïo ra söï haøi hoaø veà caûm xuùc, bôûi vì neáu khoâng coù tri thöùc veà söï bieát ñuû, thì raát deã bò côn beänh “Hoaïn Thö” laøm aùch taéc nhöõng giaù trò trong quaù khöù maø chuùng ta ñaõ töøng coù.

Noùi caùch khaùc nhaø Phaät daïy: phaûi soáng trong nhöõng giaây 8 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
phuùt hieän taïi, vaø ñöøng taïo daây mô, reã maù vôùi nhöõng caùi khoâng phaûi tieán trình ñang dieãn ra. Soáng nhö vaäy laø ñang ñaët nhöõng doøng chaûy caûm xuùc trong töøng lôøi noùi, cöû chæ, vieäc laøm cuûa mình. Neáu thieát laäp nhöõng daây mô reã maù giöõa quaù khöù vôùi hieän taïi, giöõa hieän taïi vôùi töông lai, hoaëc giöõa hieän taïi vôùi nhöõng caùi ñaõ töøng hoaëc seõ xaûy ra trong cuoäc ñôøi, thì traïng thaùi an laïc seõ bò phaù vôõ.

Trong caâu chuyeän, khi baø phaùt hieän ra nhöõng trang nhaät kyù cuoái cuøng, baø caûm thaáy bò huït haãng. Hieåu ñöôïc ñaïo Phaät thì luùc ñoù baø phaûi bình tónh nhieàu hôn, vì ngöôøi quaù coá ñaõ laø ngöôøi quaù coá. Neáu ñeå noãi khoå ñau, söï böïc töùc, côn giaän ñoå doàn leân cuõng khoâng giuùp ích hay giaûi quyeát ñöôïc baát cöù moät vieäc gì, ngöôïc laïi coù theå laøm cho nhöõng caûm xuùc ñeïp cuûa 30 naêm trong quaù khöù tan bieán theo maây khoùi, ñoù laø moät ñieàu hoaøn toaøn khoâng neân.

Neáu ñöùng töø goùc ñoä cuûa söï bieát ñuû thì chuùng ta neân nghó raèng, khi choàng (hay vôï) coù tính hoa nguyeät, ong böôùm, theá maø oâng (baø) phaûi leùn luùt, giaáu gieám. . nhöng vaãn giöõ ñöôïc traùch nhieäm troïn veïn trong gia ñình, bieát toân troïng, vaø khoâng ñeå cho choàng (vôï) mình bieát, choàng (vôï) mình buoàn. Traïng thaùi ñoù vaãn laø yeáu toá quan troïng, ñeå giuùp cho mình taïo ra söï thaêng baèng veà moät söï thaät raát ñau buoàn vaø hoaøn toaøn khoâng nhö yù muoán.

ÔÛ ñaây chuùng ta khoâng phuû ñònh tính hoa nguyeät khoâng chung thuûy cuûa ngöôøi choàng, nhöng trong nhöõng noãi khoå
nieàm ñau ñoù phaûi laøm nhö theá naøo ñeå taâm cuûa mình luoân höôùng veà söï an vui.

Noùi caùch khaùc, khoâng bao giôø coù söï tuyeät ñoái trong cuoäc ñôøi duø ñoù laø tình yeâu, hoân nhaân, tieàn taøi, ñòa vò, danh voïng, chöùc töôùc. Ñænh cao tuyeät ñoái cuûa taát caû nhöõng caùi ñoù laø söï töông ñoái.

Neáu nhìn thaáy tính caùch töông ñoái cuûa vaán ñeà thì chuùng ta thaáy raèng mình vaãn coøn may maén. Duø thöông moät coâ CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 9
naøng treû ñeïp hôn, nhöng oâng vaãn giöõ ñöôïc traùch nhieäm ñoái vôùi gia ñình, vôùi tình caûm cuûa mình thì ñoù laø ñieàu ñaùng quyù.

Söï ñoå naùt, phaù vôõ thoâng qua loøng saân haän khoâng phaûi laø giaûi phaùp ñeïp trong tình huoáng vöøa neâu. Noùi chung, trong moïi tình huoáng, chuùng ta phaûi duy trì söï hieåu bieát cuûa voâ ngaõ.

Söï hieåu bieát voâ ngaõ naøy seõ laø lieàu thuoác boå raát caàn thieát ñeå
chöõa laønh nhöõng chöùng beänh veà noãi ñau thuoäc caûm xuùc, nhöõng khuyeát taät veà moái quan heä tình ngöôøi giöõa chuùng ta vaø moät ngöôøi naøo khaùc ôû trong cuoäc soáng vôùi tö caùch laø vôï choàng, tình nhaân, cha meï, con caùi, hay cuûa nhöõng quan heä ñoái taùc.

Kieán thöùc veà höõu ngaõ laø moät trong nhöõng kieán thöùc coù theå taïo ra neàn taûng cuûa söï phaù hoaïi raát lôùn.

Kieán thöùc voâ ngaõ laø hieåu bieát ñöôïc taâm traïng, doøng caûm xuùc, taâm tình, yù nghóa, lôøi noùi, vieäc laøm cuûa ngöôøi kia. Khi ñaët mình trong vai troø vò trí cuûa hoï thì söï caûm thoâng seõ xuaát hieän, vaø hieåu ñöôïc raèng trong giai ñoaïn choàng ñeán vôùi ngöôøi thöù hai, laø vì luùc ñoù do mình baän roän veà coâng vieäc, doøng caûm xuùc cuûa mình khoâng saün saøng ñoái vôùi oâng, neân moïi thöù trong cuoäc ñôøi coù theå
theo ñoù maø thay ñoåi. Luùc ñoù chæ caàn ñieàu chænh laïi nhöõng gì ñaõ bò ñaùnh maát, thay vì ñaåy ngöôøi choàng veà phía ngöôøi khaùc maø mình coù theå cho raèng ñoù laø keû thuø.

Ñoâi luùc chuùng ta phaûi nhìn baèng Tha taâm thoâng ñeå hieåu ñöôïc taâm traïng, tính tình, caù tính cuûa ngöôøi mình ñang thöông yeâu. Chæ vôùi söï hieåu bieát ñoù môùi thieát laäp ñöôïc sôïi daây cuûa söï thöông yeâu moät caùch laâu daøi, beàn bæ, vaø baûo veä noù theo quyõ ñaïo phaûi luoân luoân toát, tích cöïc, an vui vaø haïnh phuùc, chöù khoâng phaûi laø söï ñoå naùt giöõa hai beân.

Ñeå duy trì traïng thaùi hieåu vaø thöông, ñoøi hoûi phaûi gieo troàng nhieàu haït gioáng tha thöù tích cöïc, ñeå cho nhöõng giaù trò ñaõ coù seõ vónh vieãn coøn maõi. Baèng khoâng, chæ caàn moät böôùc 10 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ngoaët sai laàm cuûa taâm chuyeån höôùng ñi khaùc taïo ra ngoõ reõ, laøm cho traùi tim, söï thöông yeâu vaø taát caû nhöõng taám loøng cuûa ngöôøi kia daønh cho mình bò vôõ ra thaønh nhieàu maûnh. Söï vôõ tan ñoù taïo ra noãi ñau raát thoån thöùc ôû ngöôøi mình thöông vaø ngay traïng thaùi taâm thöùc cuûa mình. Dó nhieân, phaûn öùng phoùng thích noãi khoå nieàm ñau cuûa baø laø moät haønh ñoäng saân haän. Baø muoán laøm cho taát caû nhöõng kyû nieäm ñaõ coù khoâng coøn nöõa, ñeå queân ñi moät ngöôøi maø baø ñaõ töøng heát loøng toân troïng vaø thöông yeâu.

Caùch thöùc giaûi quyeát vaán ñeà trong tình traïng vöøa neâu thieáu söï hieåu bieát caàn coù. Chuùng ta haõy ñeå cho ngöôøi quaù coá naèm yeân, ñeå traùi tim cuûa mình giöõ laïi nhöõng giaù trò ñaõ coù.

Ñöøng ñeå söï ñoå naùt caûm xuùc giöõa ngöôøi ñaõ cheát vaø ngöôøi soáng taïo thaønh noãi oan khieân ôû kieáp sau.

Chuùng ta haõy tha thöù ñeå ngöôøi kia caûm thaáy ñöôïc raèng vôï mình raát chung thuûy, raát an vui haïnh phuùc, theá maø mình ñaõ töøng coù moät giai ñoaïn sai laàm, vaø ñieàu ñoù khoâng cho pheùp mình taùi laäp laïi laàn thöù hai vôùi baát kyø moät ngöôøi naøo duø laø ôû trong ñôøi soáng kieáp sau.

Söï tha thöù trôû thaønh chaát lieäu cuûa hieåu bieát, coù theå chöõa laønh noãi ñau ñang coù maët giöõa chuùng ta vaø moät ngöôøi naøo ñoù. Muoán tình thöông yeâu ñöôïc soáng maõi thì söï hieåu bieát phaûi ñaët treân neàn taûng cuûa tha thöù.

Tha thöù laø moät thaùi ñoä taâm lyù tích cöïc. Tröôùc nhaát, tha thöù coù theå khôûi ñi baèng nhaän thöùc saùng suoát raèng: khoâng ngöôøi naøo laø troïn veïn tuyeät haûo vaø ñaày ñuû, hoaøn thieän veà tính caùch, ñaïo ñöùc, nhaän thöùc vaø öùng xöû trong cuoäc ñôøi.

Khi chuùng ta ñaët ra moät giaû ñònh raèng moïi ngöôøi coù theå
sai laàm, nhaän thöùc theâm böôùc thöù hai laø söï sai laàm ñoù caàn ñöôïc tha thöù vaø söûa chöõa. Vôùi caùi nhìn tích cöïc nhö vaäy, ñeå

CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 11
khoâng ñaåy ngöôøi ñaõ töøng bò sai laàm vaøo chaân töôøng. Neáu doàn hoï vaøo theá chaân töôøng, seõ coù phaûn öùng raát tieâu cöïc, hoï seõ phuû ñònh söï sai laàm ñeå chöùng minh raèng voâ toäi. Caøng chöùng minh hoï caøng bò luùn saâu trong tình traïng sai laàm nhieàu hôn.

Cho neân, tha thöù laø caùch thöùc bòt maét laïi tröôùc nhöõng loãi laàm khoâng ñaùng keå cuûa ngöôøi khaùc thoâng qua söï thaáy, bòt loã tai laïi ñeå khoâng nghe nhöõng lôøi noùi raát chöôùng tai. Chuùng ta coù theå giöõ ghì hai tay, hai chaân laïi ñeå phaûn öùng saân haän ñöôïc trì hoaõn, töø ñoù loøng saân haän khoâng coù cô hoäi thieát laäp giöõa mình vaø ngöôøi.

Baûn chaát cuûa söï tha thöù chính laø söï hieåu bieát, nhôø vaøo söï hieåu bieát maø con ngöôøi soáng moät caùch coù yù nghóa, vaø taïo cô hoäi môøi goïi ngöôøi khaùc trôû veà vôùi söï laøm môùi ñaïo ñöùc, ñeå
mang laïi giaù trò tích cöïc cho chính baûn thaân vaø moïi ngöôøi.

THA THÖÙ VAØ LAØM MÔÙI

Trong kho taøng truyeän coå Phaät giaùo coù caâu chuyeän lieân heä ñeán moät Phaät töû teân Zencay, oâng laø ngöôøi raát baûnh trai, laøm hoä veä cho moät vieân töôùng loãi laïc.

Theo phong tuïc taäp quaùn ngaøy xöa, caùc vieân töôùng vaø nhöõng ngöôøi giaøu coù thöôøng cöôùi nhöõng coâ vôï raát treû, ñeå
chöùng toû söï giaøu coù cuûa mình, vaø ñeå baûo boïc, thöông yeâu, chaêm soùc... Do vì tin töôûng ngöôøi haàu caän Zencay moät caùch tuyeät ñoái, neân vieân töôùng ñaõ khoâng chuù yù ñeán moái quan heä leùn luùt giöõa ngöôøi vôï treû ñeïp cuûa mình vaø ngöôøi haàu caän.

Cuoái cuøng oâng phaùt hieän ra hoï coù quan heä thaàm kín vôùi nhau neân raát khoå ñau. OÂng suy nghó, neáu tröøng phaït ngöôøi thanh nieân treû kia thì coâ vôï chöa chaéc ñaõ trôû veà vôùi mình, maø neáu khoâng tröøng phaït thì haïnh phuùc kia cuõng khoâng keùo daøi laâu hôn. Trong luùc oâng luùng tuùng thì ngöôøi haàu caän treû ñaõ “Tieân haï thuû uy cöôøng,” ra tay gieát cheát chuû nhaân.

12 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Sau khi gieát cheát vieân töôùng, ñoâi tình nhaân naøy boû troán sang sinh soáng ôû tænh khaùc, ñeå thay ñoåi danh taùnh. Vì Zencay laøm ngheà haàu caän veà theå löïc (veä só), neân khoâng ñöôïc ai thueâ laøm coâng vieäc ñoù. Do ñoù hoï ñaõ soáng vaát vöôûng qua ngaøy baèng ngheà aên xin. Dó nhieân, ngöôøi phuï nöõ treû ñeïp kia khoâng theå naøo chaáp nhaän caùch soáng cuûa ngöôøi choàng môùi naøy, cuoái cuøng coâ ta ñaõ thöông moät ngöôøi phuù hoä khaùc vaø Zencay trôû thaønh ngöôøi coâ ñôn ñau khoå.

Trong söï coâ ñôn vaø ñau khoå ñoù, Zencay tìm ñeán vôùi ñaïo Phaät, nhôø söï höôùng daãn cuûa moät vò thieàn sö, oâng ñaõ giaùc ngoä vaø laøm môùi laïi cuoäc ñôøi.

Thieàn sö ñaõ phaân tích cho oâng thaáy nhöõng loãi laàm maø oâng ñaõ gaây ra.

Tröôùc nhaát, nhöõng khoå ñau veà nghieäp baùo oâng ñaõ nhaãn taâm ñem laïi noãi khoå ñau thoâng qua söï leùn luùt trong tình yeâu, phaù vôõ haïnh phuùc gia ñình cuûa ngöôøi khaùc, do ñoù Zencay phaûi tröïc tieáp chòu traùch nhieäm veà noãi khoå ñau ñoù.

Thöù hai, Zencay laø ngöôøi haàu caän trung thaønh ñöôïc taát caû söï tin yeâu cuûa chuû, theá maø anh phaûn boäi laïi taám loøng cao thöôïng cuûa chuû thì ñoù laø moät loãi laàm raát lôùn.

Thöù ba, khi bò phaùt hieän moái tình vuïng troäm baát chính, leõ ra phaûi aên naên hoái loãi theá nhöng anh laïi tieáp tuïc taïo ra nghieäp khoå
lôùn hôn, ñoù laø gieát haïi luoân caû aân nhaân ñeå chieám ñoaït vôï ngöôøi.

Caû ba nghieäp ñoù laøm cho Zencay mang moät traïng thaùi maëc caûm toäi loãi, giaèng xeù trong taâm hoàn anh raát lôùn cho neân anh coù yù nghó töï vaãn. Nhôø caùc vò thaày höôùng daãn: chæ khi naøo phaùt khôûi nieàm tin veà moät töông lai töôi saùng baèng caùch laøm môùi laïi cuoäc ñôøi, ca ngôïi söï thuûy chung, baûo veä söï trinh tieát cuûa ngöôøi khaùc; soáng coù yù nghóa trong cuoäc ñôøi, vôùi nhöõng haït gioáng môùi thì coù theå thoaùt khoûi con ñöôøng beá taéc cuûa CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 13
söï töï vaãn; söï chaø ñaïp löông tri hay traïng thaùi böùc xuùc löông taâm baét nguoàn töø maëc caûm toäi loãi... Thoâng thöôøng, beá taéc naøy seõ keùo theo nhöõng beá taéc khaùc, vaø töï vaãn khoâng phaûi laø giaûi phaùp tích cöïc ñeå giaûi quyeát vaán ñeà.

Nhôø nhöõng lôøi khuyeân ñoù, Zencay ñaõ laøm laïi cuoäc ñôøi.

ÔÛ nöôùc Nhaät, anh ñaõ quan saùt khaép nôi vaø phaùt hieän ra moät quaõng ñöôøng naèm beân trieàn nuùi raát nguy hieåm, thieáu söï an toaøn. Töø trieàn leân ñeán ñænh nuùi, con ñöôøng raát trôn trôït, nhieàu ngöôøi ñaõ bò ngaõ teù, ñoâi khi phaûi boû maïng vì con ñöôøng naøy. Do ñoù anh phaùt nguyeän laøm con ñöôøng haàm ñi xuyeân töø nuùi naøy, qua nuùi kia vôùi ñoä daøi khoaûng 700 meùt.

Anh laøm hì huïc, ban ngaøy ñi laøm möôùn ñeå soáng, toái veà anh daønh thôøi gian ñeå ñaøo haàm. Roøng raõ suoát 6 thaùng, anh ñaøo ñöôïc 600 meùt (ñöôøng kính 6 meùt, chieàu cao 9 meùt), ñoù laø moät coâng trình vó ñaïi.

Ñeán thaùng thöù baûy, ñöùa con trai cuûa vieân töôùng bò Zencay gieát ñaõ phaùt hieän ra nôi cö nguï cuûa anh. Ngöôøi con trai cuûa vieân töôùng laø moät voõ só raát taøi ba, caäu ta coù yù ñònh tìm ñeán ñeå traû thuø. Luùc naøy Zencay ñang ñaøo ñöôøng haàm, caäu ta ruùt göôm ra vaø lao ñeán phía tröôùc. Thaáy vaäy, Zencay ñöùng leân vôùi daùng veû huøng duõng vaø noùi leân nhöõng lôøi caàu khaån raát tha thieát: Naøy chuù em, toâi bieát toâi ñaõ phaïm phaûi moät loãi laàm raát lôùn khoâng theå tha thöù ñöôïc, vaø chuù cuõng seõ khoâng bao giôø tha thöù cho toâi. Nhöng vôùi moät kyø nguyeän, toâi ñang ñaøo con ñöôøng haàm ñeå laøm giaûm bôùt söï cheát choùc vaø thöông taät cuûa nhöõng ngöôøi baát haïnh khaùc. Vôùi kyø nguyeän ñoù, toâi xin chuù haõy taïm tha, cho toâi cô hoäi theâm moät thaùng nöõa ñeå
hoaøn taát coâng trình ñang laøm dôû dang. Khi coâng trình ñöôïc hoaøn taát, ñeán luùc ñoù chuù ñeán ñaây vaø coù theå chaët ñaàu, baèm thaân toâi ra thaønh nhieàu maûnh vaãn chöa muoän. Vôùi moät ngöôøi phaïm phaûi nhöõng loãi laàm nhö toâi, toâi thua chuù vaø cam ñoan vôùi chuù raèng toâi seõ giöõ ñuùng lôøi höùa.

14 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Con cuûa vieân töôùng ñaõ ñoàng yù, vì caûm kích taám loøng ñaày nghóa khí cuõng nhö coâng trình maø Zencay ñang laøm, caäu ta ôû ñoù quan saùt ngaøy vaø ñeâm. Trong luùc laøm thì caäu ta ñaõ troùi buoäc chaân cuûa Zencay baèng sôïi daây xích, ñeå khoâng theå chaïy xa hôn ra khoûi phaïm vi taàng haàm.

Ñuùng moät thaùng sau, coâng trình ñaøo haàm ñaõ hoaøn taát, hoâm ñoù Zencay taém röûa vaø ngoài thieàn quaùn khoaûng 15 phuùt, laïy Phaät saùm hoái vaø môøi con trai vieân töôùng laïi noùi raèng: “Toâi raát caùm ôn vì chuù ñaõ taïo cô hoäi cho toâi hoaøn taát coâng trình. Nay coâng trình ñaõ xong, toâi xin chuù haõy gieát toâi ñi ñeå traû thuø cho duyeân nghieäp chính toâi ñaõ taïo ra noãi ñau cho cha cuûa chuù”.

Luùc ñoù caäu ta ruùt thanh göôm ñaët treân coå Zencay, caäu ta duøng söùc löïc bình sinh chaët leân taûng ñaù roài quaêng thanh göôm vaø noùi raèng: “Toâi khoâng theå naøo laøm vieäc naøy ñöôïc, vì trong suoát thôøi gian moät thaùng, khi quan saùt theo doõi oâng, toâi thaáy raèng oâng laø ngöôøi raát ñaùng kính, toâi toân thôø oâng nhö laø moät ngöôøi Thaày. Vì oâng ñaõ laøm ñöôïc nhöõng coâng trình maø hieám coù moät ngöôøi naøo coù theå laøm ñöôïc, baây giôø toâi tha cheát cho oâng vaø chuùng ta coù theå trôû thaønh baïn thaân cuûa nhau”.

Keå töø ñoù, Zencay vaø ngöôøi con trai cuûa vieân töôùng ñaõ laøm ñöôïc nhieàu vieäc lôïi ích cho cuoäc ñôøi.

Thaùi ñoä tha thöù laø moät cô hoäi raát quí ñeå bieán haän thuø thaønh baïn, giaûi toûa nhöõng noãi oan khieân, thaùo gôõ nhöõng beá taéc, khai thoâng nhöõng söï ñoùng baêng veà caûm xuùc, laøm môùi laïi nhöõng gì ñaõ ñoå vôõ vaø caùch taân nhöõng gì caàn ñöôïc phaùt huy trong hieän taïi vaø töông lai.

Döïa vaøo caâu chuyeän vöøa neâu, chuùng ta thaáy ngöôøi con trai cuûa vieân töôùng ñaõ laøm moät nghóa cöû raát phuø hôïp vôùi ñaïo lyù nhaø Phaät. Chæ “Ñaùnh ngöôøi boû ñi, khoâng bao giôø ñaùnh ngöôøi trôû laïi” ñoù laø ñaïo lyù daân gian treân neàn taûng taïo cô CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 15
hoäi cho ngöôøi khaùc laøm môùi chính hoï, ñeå cho ngöôøi kia trôû veà ñôøi soáng ñaïo ñöùc. Nhöng ñaïo lyù ñoù khoâng bao giôø taïo ra cô hoäi töông töï cho nhöõng ngöôøi ngoan coá, keùm hieåu bieát, khoâng nhaän ra loãi laàm cuûa mình. Cho neân noù vaãn coøn giôùi haïn naøo ñoù veà phöông dieän caù tính, vaø caùch thöùc öùng xöû vôùi nhau.

Duø ngöôøi kia coù nhaän ra loãi laàm hay khoâng, hoï coù saün saøng trôû veà con ñöôøng ñaïo ñöùc hay khoâng, thì chuùng ta vaãn saün saøng tha thöù. Söï tha thöù trong tröôøng hôïp naøy laø caùch môû cô hoäi ñeå môøi goïi hoï trôû veà, coøn veà hay khoâng leä thuoäc raát nhieàu vaøo caù tính cuûa hoï. Neáu chuùng ta taïo ra söï môøi goïi thì roõ raøng veà phöông dieän ñaïo ñöùc coù moät chaát lieäu kích thích raát lôùn, ñeå
ngöôøi kia khoâng coøn laø hoï trong quaù khöù xaáu xa.

Tha thöù, laø caùch thöùc ñeå thieát laäp söï hieåu bieát, trong söï hieåu bieát naøy, caùc haït gioáng cuûa söï thöông yeâu ñaõ ñöôïc gieo troàng. Noùi caùch khaùc, nôi naøo coù söï hieåu bieát nôi ñoù coù thöông yeâu, nôi naøo coù hieåu bieát vaø thöông yeâu thì con ngöôøi seõ khoâng saân haän, seõ khoâng coá chaáp vaø qui traùch nhieäm, keát aùn xöû phaït, keát lieãu maïng soáng cuûa moät ngöôøi sai laàm, nhö laø söï traû thuø cho moät duyeân kieáp beõ baøng. Thaùi ñoä ñoù laø thaùi ñoä tích cöïc.

Tha thöù khoâng chæ laø caùch thöùc taïo ra ñöôøng haàm cho söï khai thoâng töø ngöôøi ôû trong vöïc thaúm naøy sang vöïc thaúm khaùc, töø beá taéc naøy sang beá taéc kia, maø coøn thaùo gôõ heát taát caû nhöõng noãi oan khieân trong cuoäc ñôøi.

Khi laøm con ñöôøng haàm, laø ruùt ngaén ñöôïc ñoaïn ñöôøng ñi vaø giaûm thieåu nhöõng tình huoáng gaây tai naïn, cheát choùc.

Giaù trò cuûa söï tha thöù ñöôïc saùnh ví nhö con ñöôøng haàm, vaø taïo söï an toaøn cho ngöôøi ñi caûm thaáy nheï nhaøng. Maëc duø söï ñi ñoù coù moät khoâng gian raát toái taêm, nhöng neáu ai coù baûn lónh ñi trong ñoù, thì chaéc chaén trong moät khoaûng thôøi gian ngaén hoï seõ tieáp xuùc ñöôïc vôùi aùnh saùng. AÙnh saùng cuûa söï laøm 16 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
môùi, ñaïo ñöùc, söï caùch taân, ñoù laø qui luaät taát yeáu cuûa taâm lyù vaø nhaän thöùc.

Neáu trong cuoäc ñôøi naøy, coù ngöôøi naøo ñoù ñaõ taïo ra loãi laàm ñoái vôùi chuùng ta. Vôùi tö caùch laø Phaät töû chuùng ta haõy thaùo gôõ noãi oan khieân ñoù baèng caùch, haõy noùi vôùi hoï raèng: nhöõng gì toäi loãi vaø xaáu xa maø anh chò, oâng baø ñaõ taïo ra cho toâi, toâi seõ khoâng bao giôø giöõ traïng thaùi ñoù trong loøng. Toâi mong raèng quyù vò ñöøng laøm caùi gì ñoù ñeå sau naøy khoâng caûm thaáy giaèng xeù böùt röùt löông taâm chi phoái, nhö vaäy laø toâi thaáy haïnh phuùc roài.

Chuùng ta noùi nhö vaäy ñeå ngöôøi kia caûm thaáy loãi laàm cuûa hoï caàn chöõa trò baèng taát caû söï noã löïc laøm môùi, ñeå ñöøng ñaåy hoï vaøo beá taéc, phaûi phuû ñònh söï sai laàm cuûa mình hay laø khaùng cöï laïi sai laàm ñoù. Hoaëc neáu khoâng khaùng cöï thì hoï tìm khuynh höôùng quyeân sinh, giaèng xeù, haønh haï thaân theå
trôû neân ñau khoå. Töôûng nhôø söï ñau khoå maø taâm cuûa hoï ñöôïc nheï nhaøng thaûnh thôi, ñoù laø phaûn öùng tieâu cöïc vaø khoâng phaûi laø giaûi phaùp cuûa vaán ñeà moät caùch tuyeät ñoái.

Söï hieåu bieát trong thöông yeâu coøn laø chaát lieäu giuùp chuùng ta xoaù boû loøng saân haän ôû nhöõng ngöôøi khoù tính, xoaù boû loøng cau coù ôû nhöõng ngöôøi khoù chòu.

Caù tính cuûa con ngöôøi thöôøng dieãn ra theo khuynh höôùng: Heã caùi gì laøm mình vöøa loøng ñeïp yù thì theo, coøn nghòch yù thì ñoái khaùng. Traïng thaùi thuaän keùo theo söï haøi loøng, söï haøi loøng keùo theo traïng thaùi taïo ra tình theá a dua, hay tuyø hyû tuyø theo tình huoáng vaø noäi dung cuï theå. Neáu noäi dung laø nhöõng giaù trò tích cöïc, ñaïo ñöùc, toát, thì söï keùo theo ñöôïc goïi laø tuyø hyû. Ngöôïc laïi, noäi dung vaø giaù trò cuûa noù laø tieâu cöïc, xaáu thì söï tuyø thuaän theo trong tröôøng hôïp naøy laø a dua.

A dua vaø tuøy hyû khaùc nhau ôû giaù trò cuûa vaán ñeà xaáu hay toát. Khi thieát laäp söï hieåu bieát giöõa mình vaø ngöôøi, chuùng ta CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 17
ñaõ taïo cô hoäi chöõa trò beänh saân haän ôû ñoái taùc moät caùch tröïc tieáp hay giaùn tieáp.

HIEÅU THÖÔNG CHUYEÅN HOÙA LOØNG NGÖÔØI

Trong lòch söû Trung Hoa, Haøn Baù Du moät nhaân vaät noåi tieáng veà loøng hieáu thaûo. OÂng raát coù hieáu, ñeán ñoä duø ñaõ tröôûng thaønh nhöng moãi khi laøm sai, oâng saün saøng naèm xuoáng ñeå
meï ñaùnh, vì bieát raèng meï laø ngöôøi raát khoù tính.

Ngaøy naøo meï khoâng phaït oâng, baø aên khoâng ngon, nguû khoâng yeân, cho neân thænh thoaûng oâng phaûi chieàu meï baèng caùch nhö vaäy. Moät hoâm, khi oâng veà nhaø, moïi vieäc laøm trong gia ñình ñeàu ñaõ xong, thì xaûy ra moät truïc traëc nhoû töø nhöõng ngöôøi giuùp vieäc. Ngöôøi meï hieåu laàm cho raèng do Baù Du laøm, neân yeâu caàu oâng naèm xuoáng ñeå baø ñaùnh phaït. Baø ñaùnh ba roi, oâng khoùc nöùc nôû, baø ngaïc nhieân, vì moïi khi baø ñaùnh 10
roi oâng vaãn khoâng khoùc.

Baø hoûi: “Hoâm nay con coù bò oan öùc hay khoâng, neáu coù, meï xin loãi, neáu khoâng, con khoâng neân khoùc, vì loãi laàm caàn phaûi ñöôïc chöõa trò baèng söï tröøng phaït”. OÂng khoùc theâm moät luùc nöõa roài noùi: “Thöa meï, con khoùc khoâng phaûi vì bò oan öùc (duø treân thöïc teá con bò oan), maø con khoùc vì bieát ñöôïc söùc khoûe cuûa meï khoâng coøn nhö xöa.

Tröôùc ñaây meï ñaùnh con ba roi, ñeå laïi veát haèn treân thaân theå
con baàm tím, neân con bieát söùc khoûe meï vaãn toát. Baây giôø meï cuõng ñaùnh con ba roi maø khoâng laøm con ñau, neân con bieát söùc khoeû cuûa meï ñaõ keùm ñi raát nhieàu, do ñoù neáu con khoâng chaêm soùc lo laéng cho meï thì con seõ maát ñi nhöõng giaù trò chaân lyù trong cuoäc ñôøi. Con khoùc vì con bieát meï ñaõ ñeán tuoåi gaàn ñaát xa trôøi”.

Caâu chuyeän neâu moät göông hieáu thaûo raát hay. OÂng phaûn öùng raát teá nhò, chòu ñöïng moät caùch raát cöïc ñoan ñeå laøm cho meï vui vaø nhôø ñoù, maø meï oâng thaùo gôõ ñöôïc beänh saân haän.

18 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Baø oâm con vaøo loøng, xin ñöôïc con tha thöù, vì baø ñaõ ñaùnh con trong maáy möôi naêm qua. Ñöùa con khoâng buoàn vì chæ muoán laøm moïi caùch ñeå meï khoâng caûm thaáy khoù chòu trong loøng, muoán meï ñöôïc vui neân saün saøng cam chòu, duø ngöôøi meï ñaõ phoùng thích söï khoù chòu ñoù baèng nhöõng ñoøn roi.

Tình caûm thöông yeâu cuûa meï daønh cho con baèng nhöõng caây roi, ñaõ kích ñoäng ñeán taâm traïng cuûa ñöùa con hieáu thaûo, laøm cho ñöùa con naøy khoâng bao giôø caûm thaáy caêm phaãn tröôùc söï nhuïc maï, hay la raày, quôû traùch, maéng chöûi tröôùc söï tröøng phaït cuûa meï.

Qua ñoù, chuùng ta thaáy ñöôïc söï chòu ñöïng trong hieåu bieát ñaõ thaùo giaûi ñöôïc nhöõng beá taéc, saân haän trong moái quan heä tình thaân. Coù nhöõng luùc chuùng ta chæ caàn chòu ñöïng moät chuùt, laéng nghe nhöõng lôøi noùi naëng, nheï cuûa ngöôøi kia vôùi taát caû taám loøng baèng thaùi ñoä hoan hyû, thì ngöôøi kia caûm thaáy chaéc chaén mình khoâng ñuùng. Neáu mình ñuùng thì ngöôøi naøy seõ coù thaùi ñoä khaùc hôn, coøn ñaèng naøy coù veû hoï chòu ñöïng trong tha thöù ñeå mình coù cô hoäi phoùng thích noãi khoå nieàm ñau ra beân ngoaøi. Chuùng ta phaûi tìm caùch thöùc raát teá nhò ñeå
ngöôøi kia khoâng duy trì traïng thaùi khoù chòu trong loøng.

Moät phöông phaùp toát cuõng coù theå khoâng aùp duïng cho moïi tröôøng hôïp.

Laø Phaät töû, chuùng ta khoâng neân choïn giaûi phaùp Haøn Baù Du ñaõ laøm. Bôûi vì raát may maén meï oâng laø ngöôøi hieåu bieát.

Treân thöïc teá coù nhieàu ngöôøi khoâng coù söï hieåu bieát töông töï nhö vaäy. Neáu duøng phöông phaùp aùp duïng gioáng nhau cho moïi tröôøng hôïp seõ taïo ra söï phaûn taùc duïng.

Chuùng ta coù theå kieân nhaãn chòu ñöïng noãi ñau, ñeå coù dòp seõ giaûi thích trình baøy. Khi söï beá taéc dieãn ra thoâng qua söï hieåu laàm, thì ñöøng voäi thanh minh. Söï thanh minh trong tröôøng hôïp naøy seõ taïo cô hoäi cho ngöôøi kia suy nghó raèng CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 19

“Coù tòch neân ruïc ròch”, do ñoù ngöôøi kia seõ khoâng bao giôø saün loøng laéng nghe söï giaûi baøy. Haõy ñeå nhöõng phaûn öùng saân haän cuûa ngöôøi kia giaûm bôùt, môùi noùi moät caùch nheï nhaøng, thì hoï seõ hieåu raèng ngaøy hoâm tröôùc mình noùi naëng lôøi laø do hieåu sai, vaø neân söûa ñeå khoâng coøn taùi dieãn. Ñoù laø caùch thöùc theå
hieän thaùo gôõ söï beá taéc do thieáu hieåu bieát.

Ñöøng oâm nhöõng noãi oan öùc trong loøng, phaûi tìm cô hoäi thích öùng ñeå thaùo gôõ moät caùch coù ngheä thuaät, ñöøng noùi traû ñuõa, baèng phaûn öùng saân haän töùc toái, maø noùi baèng moät caûm giaùc nheï nhaøng, deã chòu laø ñaõ thaùo gôõ ñöôïc beá taéc. Veà phía ngöôøi kia coù laéng nghe hay khoâng laø phaàn cuûa hoï.

Chuùng ta ñöøng baét chöôùc caâu noùi trong Luaän Baûo Vöông Tam Muoäi “Oan öùc khoâng caàn bieän baïch, vì bieän baïch laø heøn nhaùt”.

Neáu quan nieäm nhö vaäy laø chuùng ta ñaõ toâ boài baûn ngaõ veà söï chòu ñöïng cuûa mình ñeå tröông sình to leân. Nhö theá, giöõa mình vaø ngöôøi, maõi maõi bò beá taéc vaø khoâng coù cô hoäi ñeå thaùo gôõ. Choïn caùch thöùc giaûi baøy, nhöng khoâng ñaåy ngöôøi vaøo caùi theá cuûa toäi loãi, hay vu khoáng, maø noùi ñeå ngöôøi kia hieåu, cuøng thaùo gôõ vôùi mình.

Trong kinh ñieån Pali coù moät soá tình huoáng ñöùc Phaät bò haøm oan raát lôùn, coù ngöôøi noùi raèng: Nhö Lai Theá Toân laø ngöôøi chuû tröông chuû nghóa hö voâ, ñoaïn dieät, yeám theá, ñöa con ngöôøi vaøo trong toäi loãi ...

Neáu chuùng ta im laëng trong tröôøng hôïp naøy, seõ laøm cho nhieàu ngöôøi thieáu baûn lónh, thieáu töï tin, bò a dua, khoâng coù laäp tröôøng nghó raèng ñöùc Phaät coù nhö vaäy neân môùi im laëng.

Trong khi ñoù, ñöùc Phaät ñaõ trình baøy raát hoan hyû raèng:

“Nhöõng ñieàu vöøa neâu khoâng coù trong Toâi, Toâi khoâng heà coù chuû tröông nhöõng ñieàu naøy”. Ngaøi noùi raát roõ, tin hay khoâng laø vieäc cuûa hoï. Ngaøi laø ñaõ laøm troøn moät phaän söï cuûa ñaïo ñöùc, 20 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
khoâng taïo cô hoäi gieo raéc haït gioáng hieåu laàm ôû nhöõng ngöôøi khoâng heà coù quan heä tröïc tieáp hay giaùn tieáp.

Chuùng ta ñang tuyeân boá söï thaät, chöù khoâng phaûi taïo söï bieän hoä, caûi ñen thaønh traéng, caûi traéng thaønh ñen. Neân baét chöôùc caùch phaûn öùng cuûa ñöùc Phaät tröôùc nhöõng lôøi vu khoáng, noãi haøm oan, lôøi chæ trích ñöøng im laëng. Dó nhieân chuùng ta chæ caàn noùi moät laàn thoâi trong tình huoáng raát caàn thieát, coøn chaáp nhaän hay khoâng laø vieäc cuûa hoï, boån phaän mình ñaõ noùi nhö vaäy laø xong.

Phoùng thích noãi khoå nieàm ñau laø vöøa thieát laäp söï truyeàn thoâng coù theå laø moät caûm xuùc, vöøa coù theå thieát laäp nhöõng giaù trò tích cöïc, lôïi laïc giöõa mình vaø ngöôøi. Chuùng ta coù theå neâu nhöõng giaù trò lôïi laïc laøm tieâu chí, ñeå ñaùnh giaù vaán ñeà trong moái quan heä. Neáu quan heä ñoù ngaøy caøng nghieâm troïng, beá taéc, khoå ñau, thì khoâng neân ñaåy khuynh höôùng ñaõ coù vaøo trong theá ngaøy caøng lôùn maïnh, maø phaûi thay ñoåi caùch ñeå
cho nhöõng noãi oan khieân, beá taéc giöõa mình vaø ngöôøi ñöôïc thaùo gôõ moät caùch coù ngheä thuaät.

Coù moät vò vua raát yeâu thích con ngöïa baïch. Moãi laàn ra thaêm ngöïa, oâng ñeàu ra leänh nhöõng ngöôøi tuø ñem ngöïa ra taém röûa, chaêm soùc cho aên, sau ñoù oâng môùi cöôõi ñi. Neáu ai laøm vöøa loøng oâng, ngöôøi ñoù seõ ñöôïc giaûm baûn aùn.

Ngaøy noï, coù moät tuø nhaân saép bò ñem ra phaùp ñình xöû traûm, nhöng cuõng phaûi laøm coâng vieäc taém ngöïa, cho ngöïa aên töông töï nhö nhöõng tuø nhaân khaùc. Theá maø khoâng bieát vì sao hoâm ñoù con ngöïa naøy aên truùng thuoác ñoäc neân ñaõ cheát.

Khi nghe nhö vaäy vua raát giaän, ñeán ñoä ban chieáu ñem phaïm nhaân ra phaùp tröôøng ngay. Nhaø vua coøn ra leänh tru di tam toäc, taát caû nhöõng thaân baèng quyeán thuoäc cuûa anh ta ñeàu bò baét troùi vaø xöû traûm.

CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 21

Luùc ñoù, quan Thöôïng thö - ngöôøi raát coù ñaïo ñöùc, hieåu ñöôïc ñaïo lyù cuûa Phaät, bieát raèng khoâng theå naøo ngaên caûn ñöôïc vua trong tình huoáng ñang coøn saân haän, neáu ngaên caûn khoâng coù ngheä thuaät thì chính baûn thaân mình cuõng bò maát maïng.

OÂng nghó ra moät caùch raát khoân ngoan, thöa vôùi vua raèng: Thöa ñaïi vöông, thaàn bieát raát roõ teân töû tuø naøy ñaõ laøm cho ngaøi giaän, neân toäi haén raát ñaùng cheát, nhöng tröôùc khi cheát, xin ñaïi vöông haõy cho keû haï thaàn naøy bình toäi haén tröôùc maët baù quan vaên voõ, roài sau ñoù haén vaø gia ñình bò tru di tam toäc laø moät ñieàu khoâng theå naøo choái caõi ñöôïc. Nghe nhö vaäy nhaø vua raát möøng.

Quan Thöôïng thö bình toäi: Naøy keû töû tuø kia! Nhaø ngöôi coù bieát raèng, nhaø vua ñaõ taïo ra ba toäi ñeå daãn ngöôi ñeán möùc aùn töû hình hay khoâng?

Thöù nhaát, leõ ra nhaø ngöôi ñöôïc vua tha toäi, nhöng vì ngöôi gieát cheát con ngöïa quí cuûa vua hoaëc chaêm soùc khoâng kyõ löôõng, ñaõ taïo ra caùi cheát cho noù. Ñaây laø toäi thöù nhaát khoâng theå naøo tha thöù ñöôïc.

Toäi thöù hai, nhaø ngöôi taïo ra söï phaãn haän böïc töùc cho nhaø vua, laøm cho vua phaûi gieát ngöôi maø khoâng caàn ñeán ñao phuû laø moät ñieàu sai vôùi luaät phaùp trong cheá ñoä hieän nay. Ñoù laø toäi ñaùng cheát.

Toäi thöù ba, nhaø ngöôi ñaõ laøm cho nhaø vua phaûi mang tai tieáng vôùi cuoäc ñôøi moät caùch vónh vieãn töø ñaây cho ñeán veà sau.

Chæ vì côn giaän maát ñi moät con ngöïa maø phaûi gieát cheát moät töû tuø, vaø tru di tam toäc caû doøng hoï cuûa nhaø ngöôi, cho neân ñoù laø toäi khoâng theå naøo dung tha ñöôïc.

Quan Thöôïng thö laø moät Phaät töû, oâng ta ñöa ra hai chieâu thöùc ñaàu nhaèm ñeå thoaû maõn baûn ngaõ ñang giaän töùc cuûa nhaø vua. Caâu luaän toäi thöù ba laø lieàu thuoác laøm cho nhaø vua phaûi suy nghó raát kyõ:“Ngöôi ñaõ laøm cho nhaø vua böïc töùc, neân ra 22 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
leänh gieát luoân caû doøng hoï nhaø ngöôi, nhö vaäy nhaø vua seõ bò mang tai tieáng veà lòch söû”. Ñoù laø ñieàu maø khoâng coù oâng vua naøo muoán trôû thaønh vò hoân quaân. Nhaø vua nghe quan Thöôïng thö luaän toäi vaø caûm thaáy aùy naùy neân ra leänh tha toäi cheát cho keû töû tuø.

Qua caâu chuyeän treân, chuùng ta thaáy raèng, neáu coù hieåu bieát vaø öùng xöû khoân ngoan thì seõ chuyeån hoùa ñöôïc taâm saân haän. Maïng cuûa keû töû tuø vaø doøng hoï thaân quyeán ñöôïc phuïc hoài chæ baèng moät caùch lyù luaän raát coù ngheä thuaät.

Khoâng neân tieát kieäm lôøi noùi, neáu nhö lôøi noùi ñoù coù theå
giuùp cho ngöôøi khaùc an vui vaø haïnh phuùc. Chuùng ta khoâng neân treo boång tröôùc nhöõng lôøi goùp yù chaân thaønh, hay nhöõng lôøi khuyeân coù yù nghóa, hoaëc chia seû nhöõng kieán thöùc maø mình coù vôùi coäng ñoàng, xaõ hoäi. Thaùi ñoä soáng theo truyeàn thoáng gia truyeàn laø thaùi ñoä laøm cho baûn ngaõ ñöôïc tröông sình, hoaøn toaøn ngöôïc laïi truyeàn thoáng nhaø Phaät.

Dó nhieân, nhöõng ngöôøi laøm kinh teá khoâng theå naøo chaáp nhaän truyeàn kieán thöùc cho ngöôøi khaùc, hay thaân baèng quyeán thuoäc, hoaëc nhöõng ngöôøi hoïc troø trung thaønh. Vì söï truyeàn kieán thöùc ñoù coù theå laøm cho hoï giaøu hôn mình trong hieän taïi vaø töông lai. Theá gian coù theå lyù luaän nhö vaäy. Trong nhaân quaû, neáu chuùng ta tin nhö vaäy laø söï thaät, hoaëc baùm víu theo truyeàn thoáng gia truyeàn ñoù, laø ñang gieo troàng haït gioáng cuûa söï boûn xeûn, keo kieät veà kieán thöùc, tueä giaùc, söï thoâng thaùi, hieåu bieát, trong töông lai chaéc chaén phaûi gaùnh laáy nhöõng haäu quaû raát xaáu.

Ta coù theå bò nhöõng chöùng beänh maát trí nhôù, duø laø ngöôøi coù trình ñoä, coù kieán thöùc theá maø khoâng coù boä nhôù toát. Hoaëc coù boä nhôù toát, coù kieán thöùc cao nhöng chuùng ta mang nhöõng chöùng beänh taät, ñeå kieán thöùc vaø khaû naêng cuûa mình khoâng ñöôïc theå hieän moät caùch troïn veïn. Hoaëc chuùng ta coù söùc löïc, trình ñoä, phöông tieän, tieàm naêng theá maø vaãn bò truø daäp, loaïi CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 23
tröø, bò ngöôøi khaùc ñaåy ra khoûi cô hoäi ñeå daán thaân vaø phuïc vuï,... töùc laø noù xaûy ra nhieàu quaû baùo raát khaùc nhau.

Cho neân gieo, troàng moät haït gioáng tueä giaùc veà kieán thöùc, thöông yeâu thì chuùng ta ñaõ giuùp cho ngöôøi khaùc thaùo gôõ ñöôïc noãi oan khieân, taïo ra söï taùi sanh töø caûnh giôùi cheát thaønh caûnh giôùi soáng, moät ñôøi soáng môùi haïnh phuùc hôn töø tình huoáng raát khoå ñau.

Keû töû tuø leõ ra bò cheát vaø thaân baèng quyeán thuoäc seõ bò cheát theo, theá maø chæ thoâng qua moät lôøi lyù luaän raát khoân ngoan ñaõ laøm cho tình theá thay ñoåi. Caùch thöùc thieát laäp söï hieåu bieát raát quan troïng, ñeå xoaù boû loøng saân haän ôû con ngöôøi vaø chuyeån hoùa noù moät caùch coù ngheä thuaät.

Coù moät oâng vua sau chieán traän theo truyeàn thoáng phaûi ñem taát caû noâ leä ra xöû traûm. Qui luaät ñoù raát khaéc nghieät, vì ngöôøi ta nghó raèng neáu khoâng laøm nhö vaäy thì haäu hoaïn coù theå xaûy ra, neân ñeå loaïi tröø haäu hoaïn veà sau phaûi gieát heát taát caû nhöõng binh só, maëc duø hoï laø nhöõng keû ñang ñaàu haøng.

Nhaø vua ñem heát taát caû nhöõng binh só ñaàu haøng ñoù ra phaùp ñình. Tröôùc khi tuyeân boá töû hình, vua cho hoï noùi nhöõng lôøi aân hueä, dó nhieân caùc töû tuø seõ khoâng noùi nhöõng lôøi chöûi maéng nguyeàn ruûa, maø hoï yeâu caàu xin tha thöù.

Coù moät ngöôøi töû tuø raát baûn lónh, anh noùi nhöõng ngoân ngöõ maø nhaø vua khoâng hieåu. Anh noùi raèng nhaø vua laø keû aùc ñöùc, voâ löông taâm, voâ lieâm só, laø keû mang laïi caùi cheát cho raát nhieàu ngöôøi voâ toäi. Neáu toâi khoâng traû thuø ñöôïc oâng trong kieáp naøy thì töông lai toâi vaø oâng seõ tieáp tuïc laø nhöõng keû thuø cuûa nhau. Anh ta noùi laäp ñi laäp laïi ba laàn nhö vaäy, nhaø vua khoâng hieåu gì, neân baûo quan Thöôïng thö thoâng dòch laïi.

Quan Thöôïng thö caûm khaùi ñöôïc taám loøng “Tri thuû baát naêng thuyeát” cuûa anh cho neân ñaõ dieãn taû ñoái laäp laïi vôùi noäi 24 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
dung maø ngöôøi tuø binh ñaõ noùi vôùi nhaø vua.

Thöa ñaïi vöông, keû töû tuø ñaõ thöa raèng: nhaø vua laø moät ngöôøi raát coù aân ñöùc, maëc duø bieát raèng nhöõng keû tuø binh raát ñaùng cheát, ñaùng xöû traûm theá maø nhaø vua thöôøng taïo nhöõng cô hoäi cho hoï soáng laàn thöù 2, thöù 3 ñeå baûo veä haïnh phuùc gia ñình cuûa hoï. Anh töû tuø naøy ñaõ saün saøng cheát vaø neáu nhö nhaø vua duy trì truyeàn thoáng toát ñeïp naøy thì caùi cheát ñoù raát coù yù nghóa, vì noù ñaõ ca tuïng aân ñöùc raát vó ñaïi maø nhaø vua ñeå laïi cho cuoäc ñôøi. Vua nghe noùi nhö vaäy möøng rôõ, khi bieát raèng coù moät keû tuø binh ñaõ noùi nhöõng lôøi khen taëng mình, ñaõ ca ngôïi aân ñöùc cuûa mình, cho neân oâng tha toäi cheát cho taát caû caùc tuø binh.

Raát may khoâng coù moät ngöôøi thöù hai hieåu ñöôïc ngoân ngöõ cuûa keû töû tuø kia, neáu luùc ñoù coù ngöôøi naøo noùi raèng anh ta ñang nguyeàn ruûa nhaø vua, thì coù leõ caû quan Thöôïng thö cuõng bò maát ñaàu.

Nhö vaäy, thieän chí trong tröôøng hôïp naøy laø nhìn thaáy ñöôïc tính caùch baát khuaát cuûa keû töû tuø, vaø an laïc haïnh phuùc trong söï thöông yeâu vaø tha thöù laãn nhau. Anh ta ñaõ phaûi lyù giaûi, dieãn dòch laïi moät caùch traùi ngöôïc laïi noäi dung maø keû töû tuø ñaõ thoùa maï nhaø vua, ñeå cho vua khoâng coù cô hoäi gaây nghieäp saùt ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khoâng ñaùng cheát cheùm.

Thieän chí giuùp ta thaáy ñöôïc raèng ai cuõng raát ñaùng ñeå
thöông, ñeå giuùp cho hoï laøm môùi laïi cuoäc ñôøi.

Theo Phaät, söï tröøng phaït baèng caùch töû hình khoâng phaûi laø giaûi phaùp toát. Chuùng ta coù theå gieát teân toäi phaïm ñaõ gieo troàng nhöõng haït gioáng xaáu cho ngöôøi khaùc, chuyeän ñoù deã daøng laém, chæ caàn boùp coøi hay haï con dao thì ngöôøi kia maát maïng, nhöng laøm theá naøo ñeå chuyeån hoaù ñöôïc taâm sai laàm cuûa ngöôøi ñoù laø chuyeän quan troïng maø ñöùc Phaät ñaõ vaïch ra.

Muoán cho cuoäc ñôøi ñöôïc an bình, thònh trò khoâng bò CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 25
khuûng boá, loaïn laïc, khoâng bò caùc vaán naïn cuûa xaõ hoäi chinh phuïc vaø khoáng cheá, toát nhaát chuùng ta phaûi gieo raát nhieàu haït gioáng ñeå thaùo gôõ taâm sai laàm ra khoûi ñôøi soáng nhaän thöùc cuûa ngöôøi kia. Baèng khoâng, duø cheát trong traïng thaùi tröøng phaït töû hình, kieáp sau ñaàu thai hoï vaãn tieáp tuïc laøm vieäc sai traùi, thaäm chí hoï laøm moät caùch tinh vi hôn, bôûi vì qua nhöõng noãi khoå ñau, ngöôøi ta ruùt ra ñöôïc nhöõng kinh nghieäm, baøi hoïc cho laàn sau.

Cöôøng ñieäu söï tröøng phaït nhö giaûi phaùp giaùo duïc laø chuùng ta ñaåy con ngöôøi vaøo trong theá giôùi haän thuø maø khoâng coù loái thoaùt. Phaûi haïn cheá söï haønh quyeát, haõy gieo troàng haït gioáng chuyeån hoaù, chính haït gioáng naøy giuùp cho baøn tay gieát ngöôøi trôû thaønh baøn tay cuûa thöông yeâu. Chuyeån hoaù laøm cho taâm aùc ñoäc trôû thaønh taâm cuûa söï gaày döïng söï soáng, taâm cuûa loøng giaän döõ trôû thaønh taâm cuûa söï töôùi taåm nhöõng haït gioáng cuûa tình thöông vaø hieåu bieát.

Khi chuùng ta chuyeån coâng taéc cuûa taâm töø xaáu trôû thaønh toát, phaøm trôû thaønh thaùnh, tieâu cöïc trôû thaønh tích cöïc, nhöõng caùi thieáu giaù trò trôû thaønh coù giaù trò. Luùc baáy giôø, con ngöôøi ñaõ ñöôïc taùi sanh laàn thöù hai, hoï ñang ñöôïc sanh ra, laøm môùi.

Theo nhaø Phaät, khoâng ñöôïc gieát maø haõy ñeå cho hoï soáng vaø laøm laïi cuoäc ñôøi, luùc ñoù hoï seõ laøm voâ soá ñieàu laønh, ñieàu tích cöïc, ngöôïc laïi hoaøn toaøn nhöõng haønh ñoäng trong quaù khöù.

Chæ vôùi caùi nhìn cuûa nhaø Phaät, môùi coù theå giuùp hoï chuyeån hoaù ñöôïc cuoäc ñôøi baèng nhöõng thieän chí maø mình thaáy ñöôïc tieàm naêng tueä giaùc voán coù trong moãi ngöôøi. Heã ai coù nhöõng tieàm naêng naøy, thì coù cô hoäi öùng xöû nhö moät con ngöôøi ñaïo ñöùc. Vaán ñeà ôû choã, laøm theá naøo ñeå laøm cho coâng taéc tieàm naêng tueä giaùc ñöôïc xuaát hieän.

Khi tieàm naêng tueä giaùc con ngöôøi xuaát hieän thì seõ khoâng soáng 26 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
vôùi loøng tham, saân, si, caùc phieàn naõo, noãi khoå ñau. Tieàm naêng ñoù chính laø aùnh ñuoác soi ñöôøng, haøo quang cuûa söï soáng, con ñöôøng chuyeån hoùa vaø chính laø söï thay ñoåi taát caû nhöõng beá taéc.

SAÂN HAÄN - KEÛ THUØ CUÛA HIEÅU THÖÔNG

Saân haän laø keû thuø cuûa hieåu bieát, thöông yeâu, vaø söï soáng.

Saân haän ñöa ñeán söï ñoå naùt, phaù vôõ, huyû dieät; noù laø quaû bom nguyeân töû, laø haït nhaân... Neáu muoán thieát laäp giaù trò cuûa söï an vui vaø haïnh phuùc thì khoâng theå naøo khoâng loaïi tröø haït gioáng saân haän ra khoûi maûnh ñaát taâm cuûa mình.

“Saân haän baát quaù nhaät,” ngöôøi tu neáu coù söï khoâng haøi loøng, saân haän xuaát hieän trong taâm thì ñöøng nuoâi noù quaù moät ñeâm.

Trong tröôøng hôïp naøy thì neân boûn xeûn, ñöøng cung caáp döôõng chaát ñeå saân haän coù söï soáng. Chuùng ta phaûi giam nhoát noù trong moät caên phoøng ñaày khí cacbonic, ñeå noù phaûi ngheït thôû maø cheát.

Loøng saân cheát roài thì söï thöông yeâu vaø hieåu bieát coù maët.

Taïi sao nhaø Phaät daïy khoâng neân nuoâi loøng saân quaù moät ñeâm? Vì chæ trong moät ñeâm nuoâi döôõng loøng saân coù bieát bao söï vieäc seõ xaûy ra nhö: coù theå bò tai bieán maïch maùu naõo, loaïn tim, caêng thaúng ñaàu oùc, maát nguû, vaø coù theå daãn ñeán nhöõng chöùng beänh lieân heä ñeán tim maïch vaø ñaùnh maát giaù trò an vui haïnh phuùc cuûa mình veà phöông dieän tinh thaàn. Neáu coù lôõ giaän ngöôøi naøo thì haõy buoâng xaû, söï buoâng xaû loøng saân laø hoaøn toaøn coù lôïi.

Caùc neàn vaên hoïc yeâu nöôùc thöôøng ca ngôïi söï traû thuø.

Ví duï, oâng baø toå tieân, thaân baèng quyeán thuoäc cuûa mình bò ngöôøi khaùc gieát cheát, con chaùu phaûi bieát traû thuø neáu khoâng seõ trôû thaønh keû baát hieáu. Neàn vaên hoïc ñoù ñaõ ñöôïc phim aûnh Trung Hoa ca ngôïi, moät nghóa só naøo cuûa Trung Hoa maø khoâng bieát traû thuø thì khoâng xöùng danh laø “Nam töû Haùn”, ñoù laø nhöõng con ñöôøng mang laïi noãi khoå nieàm ñau raát lôùn.

CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 27

Nhaø Phaät daïy haõy ñeå cho nhöõng noãi khoå trong quaù khöù ñoùng baêng laïi, ñaåy noù luøi veà quaù khöù. Mình ñang ôû hieän taïi, haõy neân tìm kieám nhöõng giaù trò cuûa an vui vaø haïnh phuùc, neáu nhö mình chöa töøng coù nhöõng noãi khoå ñau vôùi moät ngöôøi naøo khaùc. Giaây phuùt hieän taïi chuùng ta haõy môû caùnh cöûa thöông yeâu, ñeå cho söï hieåu bieát ñöôïc thieát laäp, loøng saân haän bò huyû dieät khoâng coù cô hoäi xuaát hieän, coù nhö vaäy môùi thaùo gôõ ñöôïc nhöõng noãi oan khieân ôû hieän taïi vaø seõ khoâng bao giôø coù maët trong töông lai.

Söï traû thuø laøm cho noãi oan traùi noái tieáp ñeán theá heä sau, hay tieáp tuïc keá thöøa nhöõng ngöôøi bò cheát seõ taùi sanh. Khi taùi sanh, hoï seõ mang theo loøng haän thuø trong luùc bò gieát. Haït gioáng naøy seõ laøm cho mình vaø hoï trôû thaønh keû thuø laàn thöù 1, laàn thöù 2, laàn thöù 3… Quí vò coù theå quan saùt tình traïng cuûa ñaát nöôùc Israel vaø Palestin, Aán Ñoä vaø Banglañet, nhöõng chieán só cheùm gieát nhau treân chieán tröôøng, cheát trong söï töùc toái. Do ñoù khi taùi sanh hoï tieáp tuïc laøm chieán só vôùi loøng saân haän vaø cuoái cuøng phaûi tìm nhöõng ngöôøi khaùc ñeå maø gieát, traû thuø.

Nhaø Phaät daïy chæ coù loøng thöông yeâu môùi coù theå thaùo gôõ haän thuø tuyeät ñoái. Söï thöông yeâu khoâng theå naøo thieát laäp neáu thieáu söï hieåu bieát. Hieåu bieát trong tröôøng hôïp naøy laø gì?

Chuùng ta bieát raèng keû thuø cuõng laø naïn nhaân cuûa moät cheá ñoä chính trò xaõ hoäi, cuûa söï tranh giaønh veà kinh teá, vaø söï loaïi tröø laãn nhau, chuùng ta cuõng laø naïn nhaân, hoï cuõng laø naïn nhaân, caùc chính theå cuõng laø naïn nhaân, noùi chung choã naøo coøn loøng saân haän thì choã ñoù ñeàu laø naïn nhaân.

Heã laø naïn nhaân thì loøng voâ minh seõ ñöôïc thieát laäp, luùc ñoù hoï seõ lao theo khuynh höôùng laø mình ñöôïc ñaøo taïo ra trong cuoäc ñôøi ñeå gieát ngöôøi khaùc, neáu khoâng thì cuõng bò ngöôøi khaùc gieát laïi. Trong chieán tröôøng caùc chieán só phaûi baám coø tröôùc ñeå mình ñöôïc toàn taïi. Ñoù laø phaûn öùng töï nhieân ñöôïc 28 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
huaán luyeän khi gia nhaäp vaøo quaân ñoäi.

Hieåu ñöôïc nhö vaäy, chuùng ta seõ khoâng haän thuø, töông töï nhöõng ngöôøi pheâ bình, chæ trích noùi xaáu, vu khoáng, taïo ra oan khieân cho mình laø vì hoï coøn quaù nhieàu saân haän, voâ minh ñoù chính laø keû thuø chung cuûa nhaân loaïi. Thay vì chuùng ta haän thuø thì haõy mang tình thöông ñeán ñeå haït gioáng sai laàm kia coù cô hoäi ñöôïc thaùo gôõ, chuyeån hoùa baèng khoâng seõ keùo theo beá taéc naøy ñeán beá taéc khaùc.

Bieát ñöôïc tính caùch ñeàu laø naïn nhaân trong söï saân haän, tham, si, ñoá kî, trong hôn thua, loaïi tröø… thì chuùng ta phaûi thieát laäp söï hieåu bieát, chæ coù hieåu bieát môùi thaùo gôõ ñöôïc beá taéc.

Nhaø Phaät coøn daïy, ñeå thieát laäp söï thöông yeâu trong hieåu bieát, haønh giaû caàn phaûi gieo troàng caùc haït gioáng thieän chí.

Thieän chí laø yeáu toá taâm lyù tích cöïc, nhìn thaáy nhöõng giaù trò cuûa an vui, haïnh phuùc, tieàm naêng quí giaù trong moät con ngöôøi maø hieän taïi hoï chöa theå hieän. Chuùng ta thaáy tröôùc, hieåu roäng vaán ñeà raát xa, phaân tích töø nhieàu goùc ñoä khaùc nhau: phöông dieän chuû quan, khaùch quan, ngöôøi vaø mình, taùc ñoäng qua laïi giöõa nhöõng ñoái taùc.

Nhìn vaán ñeà moät caùch bao quaùt nhö vaäy ñeå khoâng ñoå loãi cho ai, qui traùch nhieäm veà moät ngöôøi, maø trong ñoù moïi noãi khoå nieàm ñau ñeàu coù phaàn traùch nhieäm cuûa mình. Khi thaáy mình coù döï phaàn trong noãi khoå nieàm ñau, thì khoâng lyù do gì taïo ra aùc caûm, thaønh kieán vôùi nhöõng ngöôøi khaùc, maø haõy tìm kieám nhöõng giaù trò coù thieän chí ñeå thieát laäp.

Tính caùch cuûa thieän chí laø haït gioáng taïo cho söï hieåu bieát coù maët. Thieän chí laø moät trong nhöõng haït gioáng ñoàng haønh vôùi hieåu bieát, laø caùch thöùc ñeå nhìn thaáy ñöôïc nhöõng ñieàu tích cöïc trong moät con ngöôøi, yeáu toá ñoù raát quan troïng.

CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 29

Chuùng ta thöôøng nhìn thaáy loãi laàm cuûa ngöôøi khaùc deã hôn thaáy khuyeát taät, loãi laàm cuûa mình. Coù theå nhìn thaáy cuïc gheøn ôû maét ngöôøi kia maø khoâng thaáy ñoáng raùc ôû tröôùc nhaø cuûa mình. Ñaây laø chuyeän raát bình thöôøng, vì con ngöôøi khoâng coù thieän chí. Chuùng ta cöù taêng cöôøng baûn ngaõ, ñeå cho nhöõng sai laàm cuûa mình ñöôïc nhaân leân thaønh chaân lyù. Coøn chaân lyù cuûa ngöôøi khaùc thì nhoài nheùt noù vaøo moät xoù vaø cho raèng noù laø nhöõng caùi sai vôùi söï thaät. Cho neân ai coù caëp maét vaïch laù tìm saâu, tìm loãi ngöôøi, traéng ñen, thì khoâng coøn con maét cho mình vaø cuoái cuøng seõ bò ñaåy vaøo con ñöôøng cuûa toäi loãi vaø beá taéc.

Haõy thieát laäp thieän chí, nhôø coù thieän chí chuùng ta môùi thaùo gôõ nhöõng beá taéc trong cuoäc soáng, vaø bieán nhöõng nan giaûi trôû thaønh caùi gì ñoù raát ñeïp ôû hieän taïi vaø töông lai.

Chuùng ta coù theå gieo troàng söï hieåu bieát vaø thöông yeâu thoâng qua kieán thöùc cuûa söï san seû. San seû coù theå ñöôïc hieåu theo hai lôùp yù nghóa:

Ví duï: San seû veà vaät chaát, nhöôøng côm xeû aùo, giuùp ñôõ ngöôøi ngheøo khoù trong nhöõng tai naïn nhö: thieân tai, ñoäng ñaát, haïn haùn, maát muøa, nhöõng ngöôøi giaø neo ñôn hay nhöõng keû moà coâi, ngöôøi khuyeát taät... nhöõng ngöôøi keùm may maén hôn baûn thaân mình.

Dó nhieân trong cuoäc ñôøi, khoâng ai coù theå xem laø giaøu hay ngheøo tuyeät ñoái, giaøu vaø ngheøo chæ laø töông ñoái maø thoâi, cho neân khi nhìn leân thì coù theå khoâng baèng ai, nhöng khi nhìn xuoáng thì coù voâ soá ngöôøi khoâng baèng mình. Coù theå mình laø moät chieác laù ñang bò raùch naùt, theá maø vaãn coøn nhöõng chieác laù raùch gaáp traêm laàn, ngaøn laàn. Cho neân söï san seû veà ñôøi soáng vaät chaát laø moät nhu yeáu veà tình thöông vaø hieåu bieát raát quan troïng, ñeå
cho noãi khoå nieàm ñau cuûa xaõ hoäi ñöôïc giaûm ñi.

30 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

ÔÛ nhöõng nöôùc phöông Taây, coù theå nhòn moät phaàn aên töø 5
ñeán 10 ñoâla, chuùng ta coù theå duy trì maïng soáng töø 30 ñeán 50
ngöôøi trong moät ngaøy ôû nhöõng nöôùc ngheøo khoù hay nhöõng nöôùc thöù ba. Tieát kieäm thöïc phaåm dö thöøa baèng caùch, khi aên uoáng ñöøng naáu thöùc aên quaù nhieàu, khoaûng 80% nhu caàu thöïc teá ñang caàn maø thoâi. AÊn trong traïng thaùi ñoù thì côn no ñang bò töùc vì noù coøn thieáu. Chính vì söï thieáu naøy laøm cho caûm giaùc ngon ñöôïc dieãn ra khi tieáp caän vôùi thöïc phaåm laàn thöù hai, thöù ba maø vaãn coøn khao khaùt aên ngon mieäng.

Laáy phaàn giaûm bôùt ñi 20% soá tieàn cung öùng thöïc phaåm ñeå laøm nhöõng ñieàu phöôùc laønh, roõ raøng chuùng ta ñaõ taïo phöôùc baùu trong ñôøi soáng töø söï san seû aên uoáng cuûa mình.

Ñöøng aên chæ coù 10 maø laøm 12, 13, nhö vaäy chuùng ta coøn dö thöøa laïi 2 – 3 phaàn ñoù phaûi boû vaøo trong soït raùc.

Theo luaät phaùp cuûa Hoa Kyø vaø moät soá nöôùc treân theá giôùi, khoâng ñöôïc baùn nhöõng thöïc phaåm quaù thôøi haïn söû duïng, vì seõ bò thöa kieän, bò ñoùng cöûa tieäm khoâng cho baùn, vaø söï toån thaát coù theå nhieàu hôn. Trong tình huoáng phaûi boû nhöõng saûn phaåm dö thöøa, cuõng ñöøng boû vaøo soït raùc, maø tìm ñeán nhöõng ñaøn chim, con thuù ñeå cho chuùng aên, laøm nhö vaäy laø chuùng ta ñang phoùng sanh, ñang gieo troàng phöôùc baùu, thieát laäp nhöõng maïng soáng taêng tuoåi thoï. Hieåu bieát vaø thöông yeâu khoâng ñôïi ñeán tuoåi giaø môùi laøm, ai cuõng coù theå laøm ñöôïc chæ caàn hieåu, thöông, laø coù theå laøm thaønh coâng.

Goùc ñoä thöù hai trong tröôøng hôïp naøy laø san seû nhöõng kieán thöùc, hieåu bieát, ñaïo ñöùc vaø nhöõng giaù trò cuûa tinh thaàn.

Ngöôøi Phaät töû thuaàn thaønh, bieát quyeán thuoäc cuûa mình chöa hieåu ñaïo, thì taïo cô hoäi thích hôïp ñeå hoï ñeán chuøa.

Taïi LasVegas coù ba ngoâi chuøa Vieät Nam, nhöng vaãn khoâng ñaùp öùng ñuû nhu caàu tinh thaàn raát ñang caàn thieát ôû CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 31
moät maûnh ñaát thöôøng ñöôïc goïi laø Hoa Sen sa maïc. Moät ngoâi chuøa laø moät hoa sen treân sa maïc, taïo söùc soáng môùi cho cö daân taïi ñaây.

Khi bieát coù moät ngoâi chuøa môùi xuaát hieän, moïi ngöôøi noã löïc ñoùng goùp coâng ñöùc taïo cho moâi tröôøng taâm linh ñoù ñöôïc phaùt trieån. Gieo troàng nhöõng haït gioáng nhö vaäy laø chuùng ta bieán sa maïc ñoù trôû thaønh höông thôm cuûa hoa sen thanh khieát, an laïc haïnh phuùc. Do ñoù san seû veà phöông dieän tinh thaàn thoâng qua vieäc thieát laäp moät ngoâi chuøa, khuyeán khích ngöôøi thaân ñeán chuøa tuïng kinh, caàu phöôùc, nghe phaùp, laøm nhöõng vieäc laønh, daán thaân cuøng vôùi chö Taêng, Ni vaø nhöõng vò phaùp höõu laøm vieäc ñaùng laøm thì söï chia seû ñoù raát caàn thieát.

Höng Vöông laø vua nöôùc Sôû, coù thoùi quen ñi saên baén, caùc muõi teân khoâng bao giôø laøm baèng ñoàng hay baèng caây maø laøm baèng vaøng. Vua raát haõnh dieän veà nhöõng con moài do oâng baén ngaõ guïc. Moät hoâm, oâng ñi vaøo vuøng saâu, sô yù ñaùnh rôi heát nhöõng caây teân. Caùc binh lính raát lo sôï, neáu nhö vua noåi giaän thì maïng soáng cuõng khoâng coøn, neân chia nhau ñi tìm kieám khaép nôi. Hai tieáng sau, hoï trôû veà gaëp vua thöa raèng: “Thöa ñaïi vöông chuùng toâi ñaõ chia nhau ñi khaép nôi maø khoâng tìm ñöôïc caây teân naøo, xin nhaø vua haõy tha toäi”. Vua cöôøi raát hoan hyû, noùi raèng: Taïi sao caùc khanh phaûi toán thôøi gian ñi tìm teân vaøng cuûa traãm bò ñaùnh maát? Caùc khanh haõy quan nieäm theá naøy, neáu vua Sôû maát ñi moät boù teân baèng vaøng, thì mình haõy möøng cho ngöôøi daân nöôùc Sôû.

Ngöôøi naøo nhaët ñöôïc boù teân ñoù hoï coù theå thay ñoåi ñöôïc ñôøi soáng töø ngheøo trôû thaønh giaøu, ôû choã A coù theå buø ñaép cho choã B, loõm ôû choã naøy ñeå taïo caùi loài ôû choã khaùc laø ñieàu caàn thieát cho neân khoâng coù gì phaûi buoàn tieác.

Vua nöôùc Sôû raát töø bi, hyû xaû nhöng vaãn coøn haïn cheá trong phaïm vi nhöõng con ngöôøi cuûa nöôùc Sôû. Quan nieäm raèng, mình maát moät taøi saûn ñeå cho nhöõng ngöôøi ñoàng quoác 32 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
daân ñöôïc may maén, thì ñoù chæ laø caùch noùi an uûi giuùp cho mình khoâng bò tieác nuoái vaøo nhöõng caùi khoâng tìm laïi ñöôïc.

Chuùng ta coù quan nieäm töông töï, khi ñi ngoaøi ñöôøng, lôõ tay ñaùnh rôi caùi ví coù khoaûng 1.000 ñoâla hay nhöõng vaät raát quí giaù,

. . chuùng ta coù theå gaøo theùt, buoàn tuûi, tieác nuoái, nhöng bieát raèng noãi buoàn, tieác nuoái naøy seõ khoâng laøm cho nhöõng vaät bò ñaùnh maát trôû laïi ñöôïc, thì ta haõy quan nieäm raèng: caùm ôn nhöõng ngöôøi ñaõ nhaët tieàn ñaùnh rôi cuûa mình, ñem ñeán nhöõng nôi caàn thieát, chaúng haïn nhö Coâ nhi vieän, Döôõng laõo vieän. . hoï ñang laøm coâng vieäc phöôùc baùu thay cho mình.

Quan nieäm nhö vaäy seõ laøm cho noãi khoå nieàm ñau ñöôïc chuyeån hoùa. Phöôùc baùu luùc ñoù ñöôïc taêng tröôûng, maëc duø treân thöïc teá khoâng töï tay caàm tieàn ñeå laøm nhöng vôùi taâm nieäm laøm phöôùc baùu trong tình huoáng maát tình côø nhö vaäy, vaãn gieo ñöôïc haït gioáng raát caàn thieát vaø tích cöïc cho baûn thaân vaø cho ngöôøi.

Neáu taâm löïc cuûa mình phaùt ra maïnh trong luùc ñoù, thì ngöôøi löôïm tieàn seõ tieáp nhaän giao thoa taâm linh. Boãng döng hoï khoâng söû duïng tieàn hoang phí maø hoï söû duïng vaøo nhöõng vieäc coù yù nghóa. Chaúng haïn nhö laø hieáu thaûo vôùi cha meï, giuùp cho nhöõng ngöôøi ngheøo, hoã trôï ngöôøi coâ ñôn, do noù taïo ra söï giao caûm taâm linh giöõa ngöôøi bò maát vaø ngöôøi nhaët ñöôïc, quí vò cöù laøm thì seõ thaáy ñaït ñöôïc nhöõng giaù trò ñoù.

Caùch noùi cuûa vua Sôû quan nieäm raát tích cöïc. Tuy nhieân chuùng ta thaáy vaãn coøn haïn cheá, neáu ñaët treân neàn taûng cuûa nhaø Phaät. Taïi sao khoâng quan nieäm raèng nhöõng muõi teân vaøng naøy bò maát ñi thì ôû ñaâu ñoù coù theå laø ngöôøi nöôùc Sôû, Trung Quoác, Vieät Nam, ngöôøi phöông Taây hay baát cöù ai nhaän ñöôïc nhöõng muõi teân vaøng ñoù, laøm nhöõng coâng vieäc phöôùc laønh. Nghó nhö vaäy, roõ raøng bieân cöông bôø coõi veà cuoäc ñôøi naøy seõ ñöôïc môû roäng, luùc ñoù daân toäc tính, chuû nghóa CHÖÔNG 1: HIEÅU THÖÔNG • 33
yeâu nöôùc hay tình ñoàng loaïi khoâng coøn laø khoaûng caùch giöõa ngöôøi vaø ngöôøi nöõa vì ta coù caùi nhìn chung.

Chuùng sinh naøo coù söï soáng vaø coù tình thöùc, ta nguyeän cho hoï cuøng ñaït ñöôïc nhöõng giaù trò. Trong nhöõng tình huoáng baát ñaéc dó chuùng ta vaãn taïo ñöôïc cô hoäi cho söï san seû coù maët, nhö vaäy phöôùc baùu vaãn ñöôïc thieát laäp. Ñoù laø caùch thöùc cuûa hieåu bieát vaø thöông yeâu, caùch thöùc gieo troàng nhöõng haït gioáng coâng ñöùc vaø phöôùc baùu quan troïng.

Thoâng qua söï chia seû naøy chuùng ta coá gaéng laøm môùi laïi caùch thöùc tieáp nhaän, nhaän ñònh, ñaùnh giaù vaán ñeà, ñeå laøm theá naøo cho keát quaû cuûa caùc phaûn öùng vaø söï daán thaân phaûi laø keát quaû tích cöïc. Coù nhö vaäy chuùng ta môùi khoâng bò maëc caûm raèng toâi ñaõ töøng bò loãi laàm, töøng thieát laäp noãi khoå nieàm ñau cho ngöôøi khaùc, töøng raát coá chaáp, maëc caûm, thaønh kieán, khoù chòu… Taát caû nhöõng ñieàu ñoù coù theå ñöôïc laøm môùi, caûi taïo vaø chuyeån hoùa.

THIEÁT LAÄP SÖÏ CAÛM THOÂNG

Khi moät ngöôøi duøng aùnh saùng tueä giaùc nhaän ñònh ñaùnh giaù vaø giaûi quyeát vaán ñeà, luùc baáy giôø khoâng coù caùi goïi laø ñònh meänh, vaän meänh hay söï an baøi, “Baét phong traàn phaûi phong traàn, cho thanh cao môùi ñöôïc phaàn thanh cao”, maø taát caû söï heân xui, may ruûi, toát xaáu, haïnh phuùc khoå ñau ñeàu do chính chuùng ta thieát keá neân. Chính ta laø kieán truùc sö, nhaø thöïc hieän, vöøa laø chuû vöøa laø thôï. Ngöôøi tröïc tieáp nhaän heát taát caû nhöõng giaù trò duø toát hay xaáu cuûa ngoâi nhaø do chính ta taïo neân.

Hieåu ñöôïc nhö vaäy thì söï coù maët cuûa thöông yeâu ñöôïc gieo troàng, seõ khoâng coøn beänh ñoå thöøa, traùch ngöôøi. Haõy nhìn laïi baûn thaân mình moät caùch thaät saâu saéc coù hieåu bieát, ñeå töø ñoù moïi beá taéc ñöôïc giaûi quyeát, thaùo gôõ.

Neáu öùng xöû ñöôïc nhö vaäy, thì cuoäc ñôøi raát coù yù nghóa. Soáng 34 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
nhö vaäy, duø laø coâng nhaân ôû treân maûnh ñaát thieáu nhieàu phöông tieän, ta vaãn laøm ñöôïc nhieàu vieäc coù yù nghóa. Chuùng ta ñöøng maëc caûm, mieãn laø trong quaù trình laøm vieäc ta laøm baèng taát caû taám loøng, nhieät tình, khoâng vuï lôïi maø laøm ñeå coù ñöôïc söï soáng, söï thöông yeâu, vaø hieåu bieát, coù cô hoäi taïo coâng ñöùc vaø soáng moät caùch an vui haïnh phuùc trong cuoäc ñôøi. Quan nieäm nhö vaäy seõ laøm cho taát caû nhöõng beá taéc ñöôïc thaùo gôõ.

Tình huoáng thöù nhaát, moät ngöôøi ñang bò khoå ñau cuøng cöïc.

Ví duï: moät sinh vieân thi bò rôùt, hoaëc ñaït keát quaû khoâng nhö yù muoán, hay laøm aên thaát baïi, bò coâ laäp, chöûi maéng . . seõ taïo ra caûm giaùc coâ ñôn raát lôùn. Trong söï khoå ñau ñoù, chuùng ta ñeán vôùi hoï, mong hoï noùi ra vaø tha thöù cho hoï, thì söï caûm thoâng seõ ñöôïc thieát laäp, luùc ñoù hoï coù theå laéng nghe vaø chaáp nhaän chuùng ta.

Tình huoáng thöù hai, moät ngöôøi soáng trong traïng thaùi haïnh phuùc tuyeät ñoái. Chaúng haïn, ngöôøi raát thaønh coâng, coù xe môùi, nhaø môùi hay nhöõng thaønh töïu A,B,C naøo ñoù, khi chuùng ta ñeán, hoï öùng xöû raát hoan hyû, saün saøng chia seû noãi nieàm vôùi chuùng ta.

Tính caùch aân xaù cuûa caùc quoác gia vaøo nhöõng ngaøy Quoác khaùnh, Ñoäc laäp, caùc tuø nhaân ñöôïc giaûm aùn, laø moät trong nhöõng caùch thöùc raát phuø hôïp vôùi tinh thaàn nhaø Phaät. Con ngöôøi cuõng coù nhöõng khuynh höôùng töông töï nhö vaäy, trong luùc vui, thaønh coâng thì mình saün saøng tha thöù taát caû. Trong nhöõng tình huoáng ñoù, khi tieáp xuùc vôùi hoï, giaûi baøy söï hieåu laàm ra, thì ngöôøi kia chaáp nhaän söï giaûi baøy deã daøng hôn, coøn trong luùc ngöôøi kia ñang gaëp söï beá taéc, bò tuø tuùng thì söï giaûi baøy seõ khoâng coù taùc duïng. Vì vaäy, chuùng ta phaûi noùi ñuùng luùc thì môùi coù keát quaû.

Khi coù söï hieåu laàm vôùi ngöôøi naøo thì ñöøng ñeå cho söï hieåu laàm ñoù phaùt trieån vaø naèm yeân. Phaûi thaùo gôõ söï hieåu laàm töø beân ngoaøi, luùc ñoù traïng thaùi an toaøn môùi coù maët baèng khoâng mình vaø hoï ñeàu laø naïn nhaân.

CHÖÔNG II

HOA ÑAÏO ÑÖÙC

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 37

NHAÄN THÖÙC CAÙI ÑEÏP

Thaùp tuøng theo nhaø vieân chöùc laø moät ñoaøn tuøy tuøng, trong soá ñoù, moät thieáu phuï ñaùnh rôi maûnh goã, coù ngöôøi ñaõ nhaët leân vaø raát thích maûnh goã naøy vì noù ñöôïc öôùp traàm höông. Ngöôøi nhaët ñöôïc hoûi nhöõng ngöôøi khaùc: maûnh goã naøy laø goã gì? Coù ngöôøi cho raèng ñaây laø goã traàm höông, coù ngöôøi laïi noùi ñoù laø goã quí, anh thôï moäc xaùc ñònh raát roõ ñaáy laø moät mieáng goã bình thöôøng.

Qua caâu chuyeän, chuùng ta thaáy chæ moät mieáng goã bình thöôøng, neáu chuùng ta öôùp traàm vaø höông thì goã naøy trôû thaønh loaïi goã thôm. Thôøi löôïng ñeå öôùp taåm ñaõ taïo ra giaù trò cho maûnh goã, neáu ñeå bình thöôøng thì noù seõ maát ñi yù nghóa trong cuoäc ñôøi.

Giaù trò cuûa mieáng goã vuïn coù theå taïo ra nhieät löôïng khi boû vaøo beáp löûa. Phöông Taây, vieäc ñoát löûa baèng cuûi khoâng coøn söû duïng nöõa, cho neân noù vónh vieãn trôû thaønh moät vaät raát dö thöøa; neáu ñem öôùp höông thôm thì laïi ñöôïc ngöôøi khaùc xem troïng.

Cuõng vaäy, höông thôm cuûa con ngöôøi naèm moät phaàn raát caên baûn ôû heä giaù trò maø coù theå ñoùng goùp cho cuoäc ñôøi.

Höông thôm ñoù, ñaàu tieân ñöôïc saùnh ví nhö moät boâng hoa, taïo ra haáp löïc thu huùt caùc loaøi ong vaø böôùm. Haáp löïc naøy dó nhieân khaùc raát nhieàu so vôùi vaên chöông, thi phuù moâ taû tính caùch hoa nguyeät laõng maïn cuûa tình yeâu. Höông thôm ñoù ñaõ giuùp cho caùc loaïi ong böôùm taêng theâm giaù trò söùc soáng. Töø phöông dieän hình thöùc, caùc loaøi hoa coù theå taêng theâm veû ñeïp cho cuoäc ñôøi. Nhaø Phaät thöôøng saùnh ví loaïi hoa ñoù laø hoa ñaïo ñöùc, hoa cuûa ñôøi soáng thaùnh haïnh, giaù trò taâm linh.

Nhöõng loaøi hoa naøy khi ñem taëng cho nhöõng ngöôøi thaân thöông, chaéc chaén raèng giaù trò ñoùn nhaän cuûa hoï raát cao, bôûi vì noù laøm thaêng hoa cuoäc soáng.

38 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Loøng thöông yeâu vaø söï hieåu bieát ñaët treân neàn taûng chaát lieäu cuûa höông thôm tinh thaàn. Khaùc bieät raát nhieàu so vôùi neùt ñeïp ngoaïi hình, caùi thöôøng laøm cho con ngöôøi rôi vaøo chuû nghóa hình thöùc, cöïc ñoan. Theá giôùi hieän ñaïi, trong voøng maáy möôi naêm trôû laïi ñaây, neùt ñeïp cuûa ngöôøi phuï nöõ ñöôïc ca tuïng coøn hôn caû Thöôïng ñeá. Ngöôøi ta ñaõ lôïi duïng cô hoäi laøm giaøu treân saéc ñeïp cuûa phuï nöõ. Chaúng haïn nhö toå chöùc nhöõng cuoäc thi Hoa haäu toaøn quoác, Hoa haäu Hoaøn vuõ, ... ñeå
taïo ra nhöõng veû ñeïp thôøi trang. Ñoù coù theå keát thaønh nhöõng giaù trò vaät chaát cho ñôøi soáng con ngöôøi, nhöõng chaát lieäu naøy cuõng raát caàn thieát.

Beân caïnh nhöõng giaù trò höông thôm vaø neùt ñeïp veà phöông dieän vaät lyù, chuùng ta coøn coù nhöõng chaát lieäu höông thôm cuûa taâm hoàn, noäi taâm, ñoùng vai troø raát quan troïng ñeå thaêng hoa ñôøi soáng tinh thaàn cuûa con ngöôøi.

Moät ñôøi soáng chæ ñôn thuaàn veà vaät chaát hay vaät lyù thì raát khaäp khieãng. Tröôûng thaønh, phaùt ñaït, thònh vöôïng maø lónh vöïc tinh thaàn bò thieáu, thì ngöôøi ñoù chæ phaùt trieån maïnh veà theå xaùc, nhöng tinh thaàn raát thieáu vaéng troáng traûi. Do ñoù noãi khoå nieàm ñau vaãn coù cô hoäi ñoät nhaäp khoáng cheá, vaø daãn ñeán khuynh höôùng thieáu nhöõng giaù trò khaùc, deã bò rôi vaøo traïng thaùi khuûng hoaûng nhö phöông Taây ñaõ töøng xaûy ra trong nhieàu theá kyû qua.

Trong kinh Ñaïi Baùt Nieát Baøn, Nhö Lai keå caâu chuyeän nguï ngoân:

Coù hai chò em song sinh, ngöôøi chò coù neùt ñeïp nhö Haèng Nga, thuïc nöõ tuyeät vôøi, ngöôïc laïi ngöôøi em coù moät göông maët raát xaáu, ñeán ñoä neáu nhìn coâ vaøo ban ñeâm, toái veà coù theå
gaëp aùc moäng.

Hai chò em thöông nhau nhö hình vôùi boùng. Coù chaøng thaùi töû thöông ngöôøi chò moät caùch ñaém ñuoái, vaø nghó raèng CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 39
neáu thieáu coâ ta thì ñôøi soáng seõ maát heát taát caû yù nghóa, chaøng ngoû yù keát hoân. Maëc duø coâ chò raát thöông anh nhöng khoâng theå chaáp nhaän lôøi thænh caàu moät caùch ñôn giaûn nhö vaäy.

Coâ ñöa ra moät ñieàu kieän, khoâng phaûi laø nhaø cao cöûa roäng, taøi saûn, cuõng khoâng phaûi laø taát caû vò trí xaõ hoäi. Ñôn giaûn laø

“Neáu anh thöông toâi, anh yeâu toâi, lieäu anh coù theå chaáp nhaän caû coâ em gaùi cuûa toâi hay khoâng? Khi cöôùi toâi roài anh coù xem coâ em gaùi xaáu xí cuûa toâi nhö laø ñöùa em ruoät cuûa anh hay khoâng? Neáu anh khoâng chaáp nhaän ñieàu kieän ñoù thì coù leõ chuùng ta khoù thieát laäp tình yeâu mang chaát lieäu cuûa hieåu bieát, caûm thoâng moät caùch laâu daøi vaø beàn bæ ñöôïc”.

Caùch moâ taû kòch tính cuûa baûn kinh gôïi leân raát nhieàu suy nghó. Trong caáu truùc sinh hoïc, thoâng thöôøng vôùi moät caëp song sinh, neáu trong ñoù, moät ngöôøi coù neùt ñeïp kieàu dieãm, thì ngöôøi coøn laïi cuõng ñeïp töông töï. Caáu truùc sinh hoïc ñoù coù theå chính xaùc 99,99% cho raát nhieàu tình huoáng maø chuùng ta ñaõ töøng thaáy.

Hai chò em coù hai neùt ñeïp khaùc nhau, moät beân raát quyeán ruõ coøn moät beân khi thaáy ai cuõng sôï. Nhöng taïi sao caùi xaáu xí cuûa ngöôøi em vaãn ñöôïc kinh goïi laø neùt ñeïp.

ÔÛ ñaây muoán noùi: Trong moãi con ngöôøi, ai cuõng coù hai boä maët ñoù laø xaáu vaø ñeïp. Xaáu ôû ñaây laø nhöõng taâm lyù tham, saân, si, maïn, nghi, hyû, noä, aùi, oá. Ñeïp laø nhöõng taâm sôû thuaän nhö: Töø, bi, hyû, xaû, dòu daøng, neát na. . maø ai cuõng coù ñaày ñuû. Neáu ai chaáp nhaän ñöôïc nhö theá thì môùi soáng vôùi nhau suoát ñôøi ñöôïc.

Nhö Lai Theá Toân thaáy ñöôïc giaù trò cuûa neùt ñeïp khoâng naèm ôû baûn chaát cuûa söï hieän höõu, maø nhaän thöùc caùi ñeïp ôû goùc ñoä nhìn cuûa moãi ngöôøi. Caûm tính nhaän thöùc, ñaùnh giaù cuûa con ngöôøi thöôøng naèm ôû nghieäp löïc, thoâng qua ñoù con ngöôøi cho raèng ñaây laø ñeïp, ñaây khoâng ñeïp, ñaây laø thaåm myõ, 40 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ñaây chöa thaåm myõ. Vì theá giaù trò caùi ñeïp ñoù chæ laø töông ñoái.

Noù khoâng toàn taïi, ñoâi luùc chuùng ta bôm phoàng leân thaønh nhöõng heä giaù trò phuïc vuï, hoaëc lao theo nhöõng heä giaù trò aûo töôûng neân phaûi ñaùnh maát chính mình. Neáu ai ñoù khoâng coù ñöôïc neùt ñeïp kieàu dieãm, hoï coù theå gieo trong loøng caûm xuùc cuûa nhöõng taâm lyù maëc caûm raát lôùn, ñaëc bieät ñoù laø ngöôøi nöõ.

Baûn kinh taïo moät böôùc ngoaët kòch tính maø khoâng taïo ra giaûi phaùp, vì giaûi phaùp naèm ôû söï löïa choïn cuûa töøng ñoäc giaû.

Neáu chuùng ta ñang ôû goùc ñoä thaåm myõ, thì chaéc chaén raèng seõ ñoùng vai moät chaøng hoaøng töû saün saøng khoâng chaáp nhaän yeâu caàu raát caên baûn, thieát laäp treân giaù trò tình ngöôøi giöõa coâ vaø ngöôøi em ruoät. Neáu hoaøng töû khoâng quan troïng veà neùt ñeïp kieàu dieãm cuûa thaân hình vaø theå xaùc thì coù theå chaáp nhaän. Beân caïnh neùt ñeïp ñoù coøn ñöôïc söï haøi hoøa, hoã trôï bôûi caùi ñeïp noäi taâm raát lôùn ôû ngöôøi kia. Ít nhaát ngöôøi chò khoâng bao giôø ñaåy ngöôøi em xaáu xí cuûa mình vaøo trong noãi beá taéc coâ ñôn, taïo haïnh phuùc cho ngöôøi ñaõ töøng sanh ra cuøng thôøi ñieåm vôùi mình. Söï chia seû ñoù laø giaù trò cuûa taám loøng nhaân haäu raát quí.

Neáu khoâng ñuû baûn lónh ñeå chaáp nhaän giöõa caùi ñeïp vaø caùi khoâng ñeïp cuøng toàn taïi trong con ngöôøi cuûa mình, thì caâu traû lôøi seõ laø “NO”. Chaáp nhaän vì ñam meâ, quyeán luyeán neùt ñeïp kieàu dieãm maø baát chaáp nhöõng caùi khoâng ñeïp, khoâng nhö yù muoán ôû beân caïnh thì roõ raøng tình yeâu lyù töôûng khoù coù theå keùo daøi, vaø coù theå keát thuùc baèng cuoäc tình raát ngang traùi vaø khoå ñau. Noùi caùch khaùc neáu tình yeâu chæ ñeán vôùi nhau baèng neùt ñeïp ngoaïi hình thì tình yeâu seõ caát caùnh bay xa khi neùt ñeïp ñoù ñaõ veà tuoåi xeá chieàu.

Neùt ñeïp cuûa tuoåi traêng troøn vaø tuoåi baïc phô khaùc nhau raát xa. Maëc duø coù nhieàu oâng baø cuï vaãn coøn neùt ñeïp cuûa ngöôøi giaø, nhöng khoâng phaûi laø neùt ñeïp maáy möôi naêm veà tröôùc.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 41

Ñeán vôùi nhau baèng neùt ñeïp ngoaïi hình, laø moät thaùch thöùc raát lôùn ñeå thöû taám loøng chung thuûy cuûa ñoâi vôï choàng.

Neáu chuùng ta tieáp caän caâu chuyeän nguï ngoân ñoù töø goùc ñoä cuûa moät bieåu töôïng trieát lyù, thì giaù trò cuûa noù raát cao, gôïi cho chuùng ta raát nhieàu suy nghó. Roõ raøng trong caâu chuyeän, nhöõng noäi dung vöøa neâu khoâng coù thaät. Hai chò em song sinh khoâng theå naøo coù caáu truùc sinh hoïc vaät lyù khaùc nhau, moät ngöôøi ñeïp nhö laø Haèng Nga, moät ngöôøi xaáu nhö Thò Nôû.

Thoâng thöôøng, trong tröôøng hôïp sanh ñoâi, heã ngöôøi kia ñeïp 10 thì ngöôøi noï cuõng phaûi ñeïp 9, ngöôøi kia xaáu thì ngöôøi naøy cuõng xaáu, ngöôøi kia da traéng thì ngöôøi naøy phaûi da traéng chöù khoâng theå laø da ñen.

ÔÛ ñaây ñöùc Phaät muoán noùi, con ngöôøi luoân coù hai tính caùch: ñeïp vaø xaáu; tính caùch tích cöïc vaø tieâu cöïc, moät con ngöôøi raát haân hoan ñoái maët vôùi dieãn bieán trong cuoäc ñôøi, coøn moät ngöôøi höôùng noäi theo chieàu kích maëc caûm töï ti. Taát caû nhöõng giaù trò ñoù ñeàu toàn taïi trong söï hieän höõu cuûa moät con ngöôøi.

Khi ñaët ra vaán ñeà, yeâu moät ngöôøi naøo ñoù laø chuùng ta ñaët treân heä giaù trò cuûa söï chaáp nhaän raèng, toâi baát chaáp taát caû nhöõng caùi ñeïp vaø xaáu cuûa anh (em) thì lieäu tình yeâu ñoù coù theå toàn taïi laâu daøi ñöôïc hay khoâng?

Chuùng ta noùi raèng toâi yeâu vì thaáy ñöôïc neùt ñeïp, duyeân daùng, gioïng noùi ngoït ngaøo deã thöông, ñieäu boä haáp daãn. Tình yeâu ñoù khoù coù tuoåi thoï laâu daøi, maø noù coù theå bò hoaïnh töû, bieán daïng vaø bò nhöõng ngang traùi.

Trong moät con ngöôøi khoâng coù tính caùch toaøn veïn.

Söï baát toaøn thöôøng quan nieäm laø moät thuoäc tính cuûa kieáp ngöôøi. Heã laø con ngöôøi thì phaûi coù nhöõng ñieåm toát, xaáu, coù nhöõng ñieàu tích cöïc vaø tieâu cöïc. Khi naøo thaân xaùc phaøm tuïc 42 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ñöôïc chuyeån hoaù töø caûm xuùc cho ñeán nhaän thöùc vaø haønh ñoäng, baáy giôø con ngöôøi môùi thaät söï laø con ngöôøi troïn veïn.

Cho neân chaáp nhaän yeâu moät ngöôøi naøo ñoù thì ta phaûi coù baûn lónh ñeå nhìn thaáy caùi ñeïp vaø caùi chöa ñeïp cuûa hoï.

Trong kinh taïng Pali ñöùc Phaät daïy: “Ñöøng ñeå yù töôùng chung vaø töôùng rieâng cuûa con ngöôøi”. Taïi sao ñöùc Phaät daïy nhö vaäy?

Quan saùt con ngöôøi veà ngoaïi hình, voùc daùng, maøu saéc hay theá giôùi cuûa thinh traàn vaø aâm thanh, deã bò daãn vaøo theá giôùi cuûa meâ hoàn traän. Noù ñöôïc trang söùc bôûi nhöõng caùch thöùc aên maëc thôøi trang, caùc höông lieäu... khi taát caû khoâng coøn, thì veû ñeïp cuõng taøn uùa theo thôøi gian.

Quan saùt vaøo nhöõng töôùng chung laø caùch thöùc ñaùnh giaù con ngöôøi theo theá thöôøng noùi: heã laø ngöôøi Vieät Nam thì da vaøng muõi teït, ngöôøi phöông Taây thì da traéng, muõi cao. Quan nieäm veà töôùng chung raát khaùc nhau. ÔÛ phöông Taây, ngöôøi coù mieäng roäng töôïng tröng cho söï giaøu sang, coøn ngöôøi Vieät Nam thì ngöôïc laïi mieäng roäng thì tan hoang cöûa nhaø. Ñoù laø töôùng chung cuûa moät coäng ñoàng, daân toäc.

Chính nhöõng töôùng rieâng thöôøng laøm cho maét chuù yù vaøo, haáp löïc veà caûm tính cuûa con ngöôøi ñaët vaøo ñoù, ñeå noù song haønh vôùi nhau trong cuoäc soáng.

Töôùng rieâng laø tieâu chí cuûa söï thu huùt giôùi tính raát maïnh.

Neáu quan saùt nhieàu vaøo nhöõng töôùng rieâng, coù theå laøm chuùng ta meâ maån vì coâ naøng coù maùi toùc thöôùt tha, hay coù maù luùm ñoàng tieàn. Hoaëc thöông moät anh chaøng chæ vì caëp chaân maøy raát aán töôïng quyeán ruõ. Khi nhìn vaøo laø bòn ròn, quyeán luyeán gioáng nhö saám seùt ñang noå beân tai. Chieác raêng kheånh töôïng tröng cho tính duyeân daùng cuûa moät con ngöôøi, hoaëc döïa vaøo göông maët chöõ ñieàn, hay laø voùc daùng, theå hình, ñieäu boä, cöû chæ, lôøi noùi aâm thanh.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 43

Taát caû nhöõng töôùng rieâng ñoù coù theå laøm cho con ngöôøi ñöôïc nhaân leân töø moät caù theå trôû thaønh toång theå, töø moät neùt ñeïp raát rieâng trôû thaønh neùt ñeïp cuûa toaøn theå moät con ngöôøi.

Chính vì theá, khi chuùng ta laáy ngöôøi ñoù veà laøm vôï, choàng luùc baáy giôø môùi vôõ leõ ra maãu ngöôøi maø mình tìm kieám khoâng phaûi laø ngöôøi maø mình ñaõ töøng ñaët treân giaù trò neùt ñeïp cuûa nhöõng caùi rieâng nhö vöøa neâu.

Ñöùc Phaät ñaõ taïo ra caâu chuyeän nguï ngoân ñeå ñaùnh vaøo naõo traïng nhaän thöùc thaåm myõ cuûa con ngöôøi, trong quan heä cuûa söï thöông yeâu vaø hieåu bieát.

Neáu hoaøng töû laø con ngöôøi ñaët naëng tính caùch hieåu bieát, thì anh ta seõ chaáp nhaän ñieàu kieän maø ngöôøi yeâu cuûa mình ñaõ ñaët ra. Ñoù laø: “Neáu anh thöông toâi, anh chaáp nhaän toâi laøm vôï thì anh phaûi chaáp nhaän ngöôøi em xaáu xí cuûa toâi laøm em ruoät cuûa anh”.

Tình thöông, söï hieåu bieát, caûm thoâng laø nhö vaäy. Neáu ñaët tình thöông yeâu treân giaù trò cuûa ngoaïi hình, chuùng ta chæ choïn töôùng rieâng. Ngoaøi haáp löïc nhöõng töôùng rieâng ñoù, laïi ñaåy ra beân ngoaøi nhö laø moät caûn löïc khoâng theå naøo chaáp nhaän ñöôïc. Hoaëc chuùng ta coù theå noùi giaû vôø, toâi saün saøng chaáp nhaän nhöng khi veà soáng chung vôùi nhau laïi xuaát hieän nhöõng beá taéc trong gia ñình, chuùng ta coù theå phaân bieät ñoái xöû vôùi ngöôøi em xaáu xí ñoù.

Hình aûnh con ngöôøi xaáu xí ñoù coù theå hieåu treân phöông dieän roäng hôn, chính laø bieåu töôïng cuûa nhöõng tính tham, saân, si, maïn, nghi... nhöõng taät xaáu cuûa moãi con ngöôøi ai cuõng coù. Trong chuùng ta, ai cuõng coù hai maët toát vaø xaáu.

Nhöng khi yeâu bao giôø maët toát cuõng ñöôïc khueách tröông coøn maët xaáu che laáp ñi vaø chæ xuaát hieän khi thaät söï soáng vôï choàng vôùi nhau. Khoâng phaûi laø moät con ngöôøi, maø coù theå
laø ñöùa con cuøng cha khaùc meï, coù theå laø ngöôøi thaân baèng 44 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
quyeán thuoäc beân nhaø choàng, beân vôï. Lieäu chuùng ta coù chaáp nhaän luoân nhöõng con ngöôøi ñaõ töøng gaén boù raát maät thieát veà phöông dieän caûm xuùc haïnh phuùc vôùi ngöôøi mình thöông yeâu hay khoâng?

Ñaët ra nhöõng vaán ñeà nhö vaäy ñeå chuùng ta coù caùi nhìn toång quan veà nhöõng yeâu caàu, aûnh höôûng raát höõu cô, coù theå
taïo ra noãi khoå nieàm ñau vôùi quan heä tình ngöôøi, maø chuùng ta nghó raèng neáu thieáu ngöôøi naøy laø maát caû moät baàu trôøi.

Haøn Maëc Töû ñaõ töøng thoát ra lôøi thô “Ngöôøi ñi moät nöûa hoàn toâi maát, coøn nöûa hoàn kia boãng daïi khôø”. Döôùi caùi nhìn cuûa moät nhaø thô, chòu aûnh höôûng Thieân Chuùa giaùo, thì caùi baàu trôøi haïnh phuùc laø baàu trôøi cuûa tình yeâu. Moät tình yeâu raát muø quaùng. Trong ñaàu baùn caàu naõo caûm xuùc khoâng heà coù chaát lieäu cuûa söï hieåu bieát, khoâng heà coù giaù trò cuûa loøng caûm thoâng vôùi nhau. Heã thöông thì thöông taát caû taám loøng, caû nhöõng giaù trò cuûa ngöôøi ñoù ñang coù vaø chaáp nhaän luoân nhöõng caùi ngöôøi ñoù chöa ñöôïc hoaøn thieän. Neáu tình yeâu ñoù khoâng ñöôïc thaønh töïu do söï traùi ngang veà gia caûnh, khaùc toân giaùo, thì moãi ngöôøi phaûi ñi moät höôùng.

Neáu chuùng ta ñaët giaù trò thöông yeâu baèng caûm xuùc cuûa giôùi tính, cuûa neùt ñeïp “Nghieâng thaønh ñoå nöôùc”, thì roõ raøng giaù trò cuûa töôùng rieâng naøy seõ laøm cho con ngöôøi rôi vaøo traïng thaùi chieám höõu. Caùi gì mình chieám höõu khoâng ñöôïc coù theå taïo ra nhöõng böùc xuùc, caùi ñoù coù theå taïo ra ñieân loaïn vaø daãn ñeán söï quyeân sinh maø chuùng ta ñaõ töøng thaáy raát nhieàu caëp tình nhaân choïn con ñöôøng beá taéc ñoù.

Roõ raøng khi yeâu coù theå cöôøng ñieäu giaù trò cuûa tình yeâu nhö giaù trò baàu trôøi, traêng sao, trôøi xanh, maây baïc, ... ñeán noãi coù tình yeâu laø coù taát caû baàu trôøi, khi veà nhaø loøng coøn rung rung caûm xuùc. Chuùng toâi tin chaéc raèng, ít nhaát quí vò ñaõ töøng traûi qua nhöõng giai ñoaïn caûm xuùc ñoù.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 45

Phöông Taây, cöù sau 50 naêm cuûa hoân nhaân, ngöôøi ta laïi haâm noùng tình yeâu. Hoï tìm laïi möùc ñoä rung caûm cuûa traùi tim vôùi taát caû söï hieåu bieát, söï choïn löïa vaø hy sinh caàn phaûi coù cuûa hai phaùi. Chuùng ta thaáy, nhöõng giaù trò cöôøng ñieäu tình yeâu nhö laø baàu trôøi haïnh phuùc, noù laø moät giaù trò khoâng coù thöïc.

Haïnh phuùc tình yeâu ñoâi löùa coù theå ñoùng vai troø 30% thoâi, vì chuùng ta vaãn coøn tình ñoàng loaïi, tình töø bi vaø nhieàu thöù tình khaùc. Nhöng khi yeâu, laïi queân heát taát caû nhöõng thöù tình naøy vaø cho raèng noù laø taát caû. Neáu nhö tình yeâu ñoù khoâng ñaùp öùng laïi moät caùch troïn veïn, thì con ngöôøi trôû thaønh ñieân loaïn. Ñaët giaù trò tình yeâu vaøo trong moät quyõ ñaïo beá taéc, thaø raèng khoâng yeâu coøn hôn laø yeâu maø khoâng coù giaù trò cho höôùng môû ra cuûa cuoäc ñôøi.

Caâu chuyeän nguï ngoân ñoù gôïi cho ta phaûi laøm moät con ngöôøi nhö theá naøo ñeå söï caûm thoâng, hieåu bieát coù theå thieát laäp moät caùch tröïc tuyeán, chöù khoâng phaûi thieát laäp qua caùc nhòp caàu cuûa ngöôøi thöù hai, thöù ba, cuûa oâng Tô baø Nguyeät, hay cha meï ñaët ñeå. Chính nhu caàu ñoù, baûn thaân noù ñaõ coù ñöôïc yeáu toá tích cöïc cuûa söï hieåu bieát vaø caûm thoâng. Nôi naøo coù thöông yeâu thaät söï thì nôi ñoù coù hieåu bieát vaø ngöôïc laïi.

Neáu laáy töôùng rieâng ñeå naâng leân thaønh tình yeâu lyù töôûng, thì ñoù khoâng phaûi laø tình yeâu cuûa söï hieåu bieát maø laø söï löïa choïn cuûa con maét. Noùi theo nhaø Phaät, thì ñoù laø söï löïa choïn cuûa nghieäp thöùc vôùi nhöõng quaùn tính veà tính duïc, caûm xuùc, nhaän thöùc, veà tình yeâu, hoân nhaân haïnh phuùc gia ñình...

Quaùn tính ñoù roõ raøng khoâng theå ñaët con ngöôøi trong nhöõng caùch theá lao veà phía tröôùc vôùi nhöõng giaù trò cuûa an vui, maø noù coù theå bò ñoå vôõ raát nhanh choùng.

Chaáp nhaän nhöõng ngöôøi keá caän beân ngöôøi yeâu, laø moät trong nhöõng yeáu toá tieân quyeát, ñeå xaùc laäp ñôøi soáng haïnh phuùc.

46 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Nhieàu ngöôøi coù theå thöông yeâu ñaém ñuoái choàng, vôï nhöng khoâng chaáp nhaän tình traïng chia seû thöông yeâu cho cha meï ruoät cuûa hoï. Söï ghen tuoâng ñoù ñaõ bieán daïng vì muoán taát caû giaù trò tình thöông yeâu phaûi thuoäc veà mình. Duø cho ngöôøi ñaõ mang naëng ñeû ñau ra ngöôøi mình thöông, vaãn khoâng ñöôïc quyeàn chia seû gia taøi tình thöông ñoù.

Roõ raøng chuùng ta ñaåy ngöôøi kia vaøo moät caùch theá raát khoù xöû. Neáu choïn mình thì phaûi taùch ly cha meï, neáu choïn cha meï thì phaûi töø boû mình, hoaëc choïn mình thì phaûi töø boû nhöõng ñöùa con tröôùc cuûa hoï hay nhöõng anh chò em ruoät thòt. Caùch thöùc loaïi tröø nhö vaäy laøm cho traùi tim thöông yeâu bò naùt tan, neáu nhö khoâng cuõng bò ræ maùu bôûi söï caân ño raát caêng thaúng veà caûm xuùc, choïn beân naøo, naëng beân naøo, nheï beân naøo, beân tình hay beân hieáu.

Chuùng ta cöù lieân töôûng caâu chuyeän vöøa neâu nhö laø moät coâng aùn veà tình yeâu hoân nhaân vaø haïnh phuùc. Thaät khoâng theå naøo deã daõi trong söï löïa choïn ngöôøi trong moäng. Phaûi heát söùc ñaén ño.

Coù theå chaäm moät böôùc ñeå cho söï thieát laäp tình yeâu ñöôïc ñaët treân nhöõng vieân ñaù, bôûi con ñöôøng cuûa söï hieåu bieát vaø caûm thoâng, thì con ñöôøng tình yeâu ñoù môùi laâu daøi vaø beàn bæ. Baèng khoâng söï ñuïng chaïm giöõa chuùng ta vaø hoï haøng hai beân, seõ taïo ra thaùch ñoá raát lôùn cho tieán trình duy trì haïnh phuùc vaø baûo veä giaù trò cuûa hoân nhaân trong tình yeâu ñôøi soáng vôï choàng.

BAÛN NGAÕ TRONG TÌNH YEÂU

Taát caû söï yeâu thöông veà giôùi tính ñeàu laø söï yeâu thöông thuoäc veà baûn ngaõ. Lôøi tuyeân boá naøy laø moät thaùch ñoá raát lôùn ñoái vôùi caùc nhaø taâm lyù hoïc vaø xaõ hoäi hoïc veà vaán ñeà phuï nöõ vaø giôùi tính.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 47

Quan heä tình yeâu ít nhaát phaûi coù ba vaán ñeà ñöôïc ñaët ra: ñoái töôïng, chuû theå vaø chaát lieäu doøng caûm xuùc thöông yeâu ñöôïc thieát laäp giöõa ñoái töôïng vaø chuû theå naøy.

Khi noùi raèng thöông moät ngöôøi naøo ñoù, chuùng ta khoâng theå noùi toâi thöông ngöôøi trong moäng. Ngöôøi trong moäng laø hình aûnh lyù töôûng, thoâng qua ñoù thöông yeâu moät con ngöôøi cuï theå. Coù nhöõng ngöôøi bò beänh taâm thaàn, vì khoâng tìm ñöôïc ngöôøi trong moäng neân phaûi thöông moät ngöôøi naøo ñoù coù voùc daùng töông töï nhö ngöôøi mình ñaõ töøng ñaët öôùc mô, cho neân ñoái töôïng ñoù phaûi laø moät ñoái töôïng hieän thöïc.

Chæ coù neàn taâm lyù hoïc Phaät giaùo, môùi phaân tích baûn chaát saâu saéc cuûa söï thöông yeâu, ñaët treân neàn taûng giôùi tính, cuûa haáp löïc giöõa nam vaø nöõ hay giöõa nhöõng ngöôøi ñoàng giôùi tính. Taïi sao ñöùc Phaät noùi raèng giaù trò cuûa söï thöông yeâu ñoù laø thöông chính baûn thaân mình? Bôûi vì khi thöông yeâu, chuùng ta tìm kieám moät ñoái töôïng. Trong söï tìm kieám ñoù, xuaát hieän moät caûm xuùc taâm lyù, raèng toâi khoâng theå naøo chaáp nhaän söï coâ ñôn, ñôn ñoäc; toâi khoâng theå naøo soáng ñöôïc moät mình, maø phaûi coù moät ngöôøi baïn ñôøi, ngöôøi baïn tình, ñeå gôûi gaém, chia seû, taâm söï noãi khoå vaø nieàm ñau.

Veà phöông dieän theá gian, thaùi ñoä caûm xuùc coâ ñôn cuûa con ngöôøi, thuùc ñaåy mình caàn phaûi choïn moät ngöôøi naøo ñoù ñeå
thöông yeâu. Neáu khoâng choïn baïn tình, baïn ñôøi ôû tuoåi thanh xuaân maø ñeå lôùn tuoåi thì seõ bò maát giaù. Söï voäi vaøng ñoù laøm cho chuùng ta phaûi choïn con ngöôøi maø thaät söï chöa hieåu bieát gì veà hoï. baát chaáp taát caû ñeå tìm kieám caùi gì ñoù coù theå buø ñaép traïng thaùi coâ ñôn, troáng vaéng caûm xuùc cuûa mình. Cho neân thöông yeâu ngöôøi khaùc, chính laø thöông yeâu baûn thaân mình.

Töø goùc ñoä naøy chuùng ta coù theå nhaän ñònh giaù trò cuûa söï hieåu bieát vaø caûm thoâng laø moät trong nhöõng yeáu toá raát quan troïng. Coù theå xaùc ñònh ñöôïc raèng, neáu toâi yeâu moät ngöôøi 48 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
naøo ñoù, coù yù nghóa vôùi giaù trò haïnh phuùc vaø an vui laâu daøi, thì ít nhaát toâi phaûi hieåu ñöôïc doøng caûm xuùc cuûa toâi laø gì. Noùi caùch khaùc, toâi yeâu baûn thaân toâi döôùi goùc ñoä voâ ngaõ, vò tha maø khoâng coù ích kyû.

Neáu yeâu baûn thaân mình döôùi goùc ñoä cuûa söï ích kyû, laø chuùng ta phaûi bieán ngöôøi khaùc trôû thaønh baûn photocopy cuûa mình.

Buoäc ngöôøi kia phaûi noùi cuøng moät ngoân ngöõ, öùng xöû cuøng moät caùch theá, aên cuøng moät thöïc phaåm, laøm cuøng moät hình aûnh gioáng nhö nhau,. . Nhö vaäy, chuùng ta ñang giam nhoát ngöôøi kia trong nguïc tuø cuûa lyù töôûng thaàn töôïng, maø chuùng ta ñaët ra vaø giaù trò cuûa nhöõng caùi ta caàn coù trong cuoäc ñôøi.

Beân caïnh ñoù chuùng ta laïi voâ tình khoâng hieåu ñöôïc raèng, trong theá giôùi tö duy cuûa ngöôøi kia cuõng coù nhöõng tieâu chí raát khaùc, maø mình buoäc hoï töø boû nhöõng tieâu chí ñoù.

Söï chieàu chuoäng trong tình yeâu, ngöôøi ta coù theå boû ñi nhöõng caù tính, sôû thích rieâng ñeå ñeán vôùi nhau, ñeå thoûa maõn, ñaùp öùng, ñaït ñöôïc giaù trò cuûa tình yeâu. Coøn tuoåi thoï tình yeâu keùo daøi ñöôïc bao laâu laø do caû hai ñoái xöû vôùi nhau. Yeâu moät ngöôøi, caàn taïo khoâng gian cho ngöôøi kia coù khoâng khí ñeå thôû, thöïc phaåm ñeå
aên, aùo quaàn ñeå trang söùc, tö duy ñeå nhaän ñònh ñaùnh giaù, chöù khoâng buoäc ngöôøi kia phaûi gioáng nhö mình.

Neáu nhö ngöôøi kia gioáng nhö mình thì giaù trò haáp löïc seõ khoâng coøn nöõa. Bieán ngöôøi kia trôû thaønh caùi boùng, töùc laø laøm cho hoï leä thuoäc vaøo mình. Nhö vaäy laø tröông sình töï ngaõ leân, chuùng ta ñang yeâu töï ngaõ maø cöù töôûng raèng ñang thöông ngöôøi kia, khoâng bieát raèng chuùng ta ñang nhoát ngöôøi kia trong töï ngaõ cuûa mình.

Vua Ba Tö Naëc raát toân kính ñöùc Phaät nhö moät baäc Thaày taâm linh, nhö vò coá vaán veà söï phaùt trieån giaùo duïc vaø nhöõng giaù trò veà ñaïo ñöùc trong cuoäc soáng, cho neân oâng thöôøng ñeán CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 49
vôùi ñöùc Phaät. Nhöõng naêm thaùng ñaàu oâng coøn e ngaïi, vì luùc ñoù Nhö Lai Theá Toân ñöôïc xem laø Baäc Ñaïi giaùc, ôû ñoä tuoåi 35-36, baèng tuoåi oâng.

OÂng nghó raèng trong truyeàn thoáng taâm linh cuûa Baø La Moân giaùo coù nhieàu baäc tröôûng thöôïng cao hôn nöõa, neáu coù söï löïa choïn, oâng seõ choïn nhöõng baäc tröôûng thöôïng chöù khoâng ñeán nhöõng baäc treû trung. Vì ngöôøi treû coù theå khoâng ñaûm baûo chaát lieäu taâm linh, tueä giaùc vaø loøng töø bi, hay chæ ñôn thuaàn laø tieán trình hoäi tuï thu thaäp kieán thöùc saùch vôû töø nhöõng ngöôøi ñi tröôùc, veà truyeàn baù kieán thöùc maø thoâi. Söï deø daët ñoù laøm cho oâng coù moät khoaûng caùch nhaát ñònh naøo ñoù vôùi Nhö Lai Theá Toân.

Vua Ba Tö Naëc coù hoaøng haäu raát deã thöông laø Manika (Maïc Lôïi). Hai ngöôøi raát taâm ñaàu, yù hôïp. Coù laàn vua vaø hoaøng haäu taâm söï vôùi nhau sau nhöõng giôø caêng thaúng trong trieàu chính. Vua hoûi hoaøng haäu raèng: Treân cuoäc ñôøi naøy, aùùi khanh thöông yeâu ai nhaát? (Dó nhieân khi ñaët ra caâu hoûi ñoù nhaø vua chæ muoán nhaän caâu traû lôøi laø em thöông chaøng nhieàu nhaát).

Hoaøng haäu traû lôøi:

- Neáu beä haï khoâng baét toäi vaø cho pheùp thaàn thieáp traû lôøi ñuùng söï thaät, thì thaàn thieáp môùi daùm noùi.

Ta cho pheùp. Vua noùi. Vaø caâu traû lôøi cuûa hoaøng haäu laø:

“Thieáp yeâu thieáp nhieàu nhaát”, ñaõ laøm vua choaùng vaùng!

Vua nghó, coù bieát bao cung phi, myõ nöõ ta khoâng maøng ñeán, ta chæ choïn coù naøng, theá maø naøng noùi khoâng thöông ta baèng thöông chính naøng, thì coøn gì baïc beõo cho baèng.

OÂng ñau khoå, nhöng khoâng muoán traùch nhieäm ñau khoå
naøy. OÂng nghó ngöôïc laïi, ñaây laø caùch thöùc maø ngöôøi tình cuûa mình noùi quanh co, ñeå oâng naên næ, maø thieát laäp tình thöông 50 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
vaø hieåu bieát laãn nhau, khoâng döïa theo caùch thöùc vua, toâi maø vôùi tính caùch cuûa hai ngöôøi ñoái dieän vôùi traùi tim thöông yeâu, thoån thöùc.

OÂng noùi: AÙi khanh haõy noùi laïi laàn thöù hai. Hoaøng haäu vaãn noùi y heät nhö vaäy. OÂng yeâu caàu laäp laïi laàn thöù ba, hoaøng haäu vaãn traû lôøi chính xaùc nhö vaäy.

Baø noùi raèng, chính Ñaïi vöông cuõng yeâu Ñaïi vöông nhaát ñoù thoâi! Giaû söû, neáu Ñaïi vöông thaáy thaàn thieáp tö tình vôùi moät voõ töôùng naøo khaùc, coù phaûi ngaøi seõ ñem thaàn thieáp vaø teân voõ töôùng ñoù ra cheùm ñaàu khoâng? Chính vì mình quaù yeâu töï ngaõ cuûa mình neân khoâng muoán ai tranh giaønh chieám ñoaït. Thaàn thieáp cuõng vaäy. Vì muoán mình ñöôïc suûng aùi, neân phaûi laøm moïi caùch ñeå vöøa loøng ngaøi thoâi.

Neáu Ñaïi vöông khoâng tin vaøo taám loøng cuûa thaàn thieáp, thì chuùng ta haõy ñeán gaëp Nhö Lai Theá Toân, Ngaøi laø baäc tueä giaùc coù theå hieåu ñöôïc taát caû veà taâm lyù, Tha taâm thoâng, bieát ñöôïc doøng caûm xuùc cuûa Ñaïi vöông, bieát ñöôïc doøng caûm xuùc cuûa thaàn thieáp, Ngaøi seõ cho chuùng ta lôøi khuyeân raát thích ñaùng. Vua raát möøng, vì khoâng muoán nghe caâu noùi cuûa ngöôøi mình thöông laäp laïi vôùi goùc ñoä laøm cho mình bò thöông toån caûm xuùc, cho neân caû hai ngöôøi ñi ñeán gaëp ñöùc Phaät.

Gaëp ñöùc Phaät, Maïc Lôïi ñaõ ñaët laïi caâu hoûi “Khi con thöông moät ngöôøi naøo ñoù, chaúng haïn nhö Ñaïi vöông Ba Tö Naëc thì coù phaûi laø con thöông chính con nhieàu nhaát hay khoâng?” Nhö Lai Theá Toân noùi: “Ñuùng thaät nhö vaäy”.

Luùc ñoù, vua caøng ngaïc nhieân khoâng hieåu taïi sao ñöùc Phaät laïi ñoàng tình vôùi ngöôøi mình thöông nhö vaäy. Vua suy nghó, vôùi caùch gôïi yù cuûa ñöùc Phaät, boãng döng oâng caûm nhaän ra ñieàu baûn chaát cuûa tình yeâu giôùi tính laø söï vöôùng maéc, chaáp thuû vaø chieám höõu. Sôû dó chuùng ta muoán chieám höõu CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 51
ngöôøi khaùc, vì chuùng ta ñang coù nhu caàu ñeå khoûa laáp söï coâ ñôn troáng vaéng trong taâm hoàn.

Cuõng vaäy, chuùng ta haõy quan saùt ñaùm ma, ngöôøi quaù coá laø moät baø meï, coù tình thöông bao la ñoàng ñeàu vôùi nhöõng ngöôøi con, gia taøi söï nghieäp, laïi ra ñi trong tuoåi leõ ra baø phaûi ñöôïc höôûng thuï söï chaêm soùc hieáu thaûo cuûa con caùi. Nhöõng ñöùa con khoùc gaøo theùt, keå leå ñuû caùch thöùc khaùc nhau. Neáu chuùng ta laéng nghe nhöõng lôøi gaøo theùt ñoù, thænh thoaûng baét gaëp nhöõng caâu nhö theá naøy: “Meï ôi, meï ra ñi boû con cho ai, meï ñi roài con seõ soáng ra sao? Roõ raøng nhöõng lôøi than khoùc ñoù khoâng heà tieác nuoái söï ra ñi cuûa ngöôøi meï.

Neáu ngöôøi con nghó raèng khi meï ra ñi, giaù trò cuûa meï khoâng coøn nöõa, con tieác nuoái laém thì coøn coù yù nghóa laø ngöôøi con hieáu thaûo. Ñaèng naøy laïi noùi “Meï ra ñi roài con soáng vôùi ai” coù nghóa laø con coâ ñôn quaù neân con khoâng muoán meï ra ñi, meï coù maët thì con ñöôïc chaêm soùc, meï coù maët thì coù moïi thöù trong gia ñình naøy, coù ngöôøi naâng khaên söûa tuùi maø con khoâng phaûi lo gì caû, meï coù maët thì con ñöôïc haïnh phuùc... Nhö vaäy laø mình thöông söï coâ ñôn cuûa mình chöù mình khoâng thöông ngöôøi meï.

Ngay trong caùi cheát, söï thöông yeâu cuûa con ngöôøi vaãn naèm ôû truïc xoay cuûa baûn ngaõ, xung quanh nhöõng giaù trò mình ñang coù.

Neáu ai ñeán vôùi tình yeâu vì baûn ngaõ, thì sau khi ngöôøi baïn cuûa mình qua ñôøi, cuõng seõ taùi giaù. Vì hoï caàn söï chaêm soùc chöù khoâng phaûi caàn taâm hoàn yeâu thöông, neân khi ngöôøi ñoù khoâng coøn, hoï seõ thay theá ngöôøi thöù hai, thöù ba... chæ ñeå
thoaû maõn thoâi.

Trong heä ngoân ngöõ ñöôïc thieát laäp qua söï ñoái ñaùp giöõa vua Ba Tö Naëc vaø Maïc Lôïi phu nhaân vôùi ngoân ngöõ cuûa lyù trí, 52 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
hieåu bieát, caûm thoâng. Khi thöông moät ngöôøi laø thöông baûn thaân mình nhieàu nhaát.

Phaûi thöøa nhaän ñoù laø söï thaät, ñeå khi ngöôøi kia baïc tình hay töø boû, khoâng coù gì laø buoàn, vì mình ñaõ bieát tröôùc roài. Ai cuõng thöông baûn thaân mình nhieàu nhaát, khi tình thöông cuûa ngöôøi yeâu mình roùt vaøo khoâng ñuû thì seõ chia tay.

Hieåu nhö vaäy ñeå chuùng ta khoâng ñi vaøo traïng thaùi beá taéc, vaø ñeå cho söï chaáp maéc trong tình yeâu khoâng dieãn ra theo moät cöôøng ñoä maø hai beân khoâng laøm ñöôïc nhöõng gì quan troïng hôn laø cöù quaán quyùt, quaây quaàn beân nhau, coøn nhöõng chuyeän quan troïng veà ñaïo ñöùc, giaù trò, phuïc vuï, phöôùc baùu, coâng ñöùc... thì khoâng quan taâm.

Neáu yeâu nhö vaäy thì roõ raøng taïo ra vuøng töø tröôøng beá taéc.

Nhö Lai Theá Toân ñaõ töøng raên nhaéc nhöõng ngöôøi xuaát gia raèng, tình yeâu giôùi tính laø vuøng töø tröôøng cuûa sanh töû, laø haáp löïc nam chaâm ñeå noái keát hai baûn ngaõ laïi laøm moät. Baûn chaát cuûa hai caùi khaùc nhau ñaõ taïo haáp löïc luùc ban ñaàu, nhöng veà sau laïi khaùng cöï. Heã gioáng nhau thì noù ñaåy ra beân ngoaøi. Leõ ra khi gioáng thì phaûi coù söï hoøa hôïp, chaêm soùc baûo boïc, theá maø noù laïi khoâng coù söï thieát laäp, bôûi vì taát caû nhöõng giaù trò cuûa söï hieåu bieát vaø caûm thoâng ñaõ khoâng coù maët giöõa hai ngöôøi.

Cho neân thöông moät ngöôøi maø muoán hoï coù ñöôïc tuoåi thoï veà tình yeâu beàn bæ vôùi mình, traêm naêm raêng long, toùc baïc thì chuùng ta haõy ñeán vôùi tình yeâu baèng ngoân ngöõ cuûa lyù trí vaø söï caûm thoâng.

Trong khi ñoù, vua Ba Tö Naëc noùi baèng ngoân ngöõ cuûa caûm xuùc, vöôùng maéc, ñeå thoûa maõn baûn ngaõ, töï aùi, só dieän. Cho mình laø ñaïi vöông neân moïi ngöôøi phaûi tuaân phuïc vaø bieán tình yeâu trôû thaønh sôû höõu, noâ leä. Ñoù laø tình yeâu öùc cheá, chæ coù giaù trò moät chieàu.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 53

ÑEÅ THÖÔNG YEÂU BEÀN VÖÕNG

Trong söï thöông yeâu chuùng ta phaûi thieát laäp heä ngoân ngöõ hay kieán thöùc trong ñoù, kieán thöùc caûm xuùc ñoùng vai troø ban ñaàu, coøn veà laâu daøi beàn vöõng vôùi nhau thì phaûi laø heä ngoân ngöõ cuûa söï hieåu bieát vaø caûm thoâng.

Neáu thieáu veá thöù hai thì khoâng coù tình yeâu naøo coù theå
toàn taïi. Neáu coù, thì toàn taïi moät caùch thöông taät vôùi nhieàu söï gaây goå, khaùng cöï, giaän doãi, ly thaân vaø cuoái cuøng daãn ñeán söï ly dò vaø coù theå bieán thaønh keû thuø cuûa nhau. Do ñoù thieát laäp theâm nhòp caàu ngoân ngöõ hieåu bieát trong caùc moái quan heä cuûa thöông yeâu, laø moät trong nhöõng böôùc tieán quan troïng ñeå laøm cho tuoåi thoï cuûa tình thöông ñöôïc trieån nôû vaø laâu daøi theo caùch theá khoâng coù beänh taät.

Trong tình yeâu cuõng coù nhieàu beänh taät. Ví duï nhö beänh ghen, hôøn doãi, baát caàn, só dieän, baûn ngaõ. Taát caû naêm loaïi beänh ñoù laø keû thuø cuûa tuoåi thoï tình yeâu. Khi naøo chuùng ta ñaùnh rôi giaù trò cuûa söï hieåu bieát thì virus cuûa naêm loaïi beänh naøy seõ coù maët, noù seõ thaâm nhaäp vaøo doøng caûm xuùc cuûa chuùng ta, phaù luoân caû phaàn cöùng vaø phaàn meàm cuûa caûm xuùc.

Phaàn meàm cuûa yeáu toá caûm xuùc laø nhöõng trình töï taâm lyù thöông töôûng, bieåu toû baèng söï aâu yeám, voã veà, laéng nghe, caûm thoâng, naâng ñôõ, chia seû.

Phaàn cöùng cuûa doøng caûm xuùc trong tình yeâu laø thaùi ñoä kieân nhaãn chòu ñöïng, ñoù laø söï vöôït leân treân nhöõng ñieåm dò bieät thoâng thöôøng, ñeå keát noái hai taâm hoàn khaùc laøm moät. Dó nhieân trong söï keát noái ñoù ñaõ coù söï sai laàm roài, vì hai caùi khaùc nhau khoâng theå laø moät, maø ñaõ coù söï sai laàm thì khoâng thieát laäp ñöôïc baèng nhòp caàu cuûa ngoân ngöõ hieåu bieát.

Chuùng ta coù theå cöôøng ñieäu baèng coâng thöùc “Moät tuùp leàu tranh, hai quaû tim vaøng” nhöng hai quaû tim vaøng naøy chæ ñeå

54 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
tröng baøy chöù khoâng söû duïng ñöôïc. Tim vaøng thì ñaâu coù ñaäp thoån thöùc, cho neân tim market ñoù seõ khoâng toàn taïi trong moät tuùp leàu tranh.

Noùi caùch khaùc, yeáu toá veà kinh teá, moái quan heä giöõa hai hoï, veà caûm xuùc, caù tính ñoùng vai troø raát quan troïng, ñeå taùc ñoäng ñeán tính caùch veà söï hieåu bieát vaø doøng caûm xuùc ôû trong loøng thöïc taïi cuûa tình thöông yeâu. Do ñoù neáu boû ñi giaù trò cuûa söï hieåu bieát thì tình thöông yeâu naøy khoù coù theå toàn taïi beàn vöõng, ñoù laø ñieàu maø chuùng ta tin moät caùch chaéc chaén.

Trong tình thöông yeâu, neáu tính caùch cuûa hai con ngöôøi khoâng thieát laäp ôû goùc ñoä cuûa söï hieåu bieát, thì quan heä ñoù seõ khaäp khieãng. Ví duï ngöôøi roäng löôïng, ngöôøi thì keo kieät, coá chaáp, ngöôøi coù caù tính A, keû coù caù tính B, ngöôøi thì coù sôû thích naøy, ngöôøi thì coù sôû thích ñoái laäp... Taát caû nhöõng tính caùch ñoù seõ taïo ra vuøng aûnh höôûng, chuùng toâi taïm goïi laø vuøng töï aùi. Vuøng töï aùi naøy coù theå xaâm nhaäp vaø khoáng cheá taát caû caûm höùng cuûa con ngöôøi, ñeán ñoä ngöôøi ñoù khoâng chaáp nhaän nhöõng gì khaùc xaâm nhaäp vaøo beân trong.

Trong kinh Töông Öng taäp I, ñöùc Phaät ñaõ daïy vaø chuùng toâi ñuùc keát laïi: “Töï aùi, sai laàm trong tình yeâu vaø hoân nhaân laø töï saùt”.

Theo ngoân ngöõ kinh ñieån nhö sau: Ngöôøi naøo töï aùi khi ñöôïc ngöôøi khaùc nhaéc nhôû, khuyeân baûo, töôùi taåm nhöõng haït gioáng cuûa thöông yeâu, hieåu bieát, maø khoâng môû loøng ñeå ñoùn nhaän thì ngöôøi ñoù ñaõ theå hieän baèng nhöõng haønh ñoäng xaáu xa. Raát cuï theå
qua lôøi noùi, yù nghó, vieäc laøm, hoaëc qua söï thuï ñoäng, uø lì bieán mình vaø ngöôøi trôû thaønh hai khoaûng caùch raát lôùn veà phöông dieän taâm lyù. Khoâng gian taâm lyù khoù coù theå xoùa ñöôïc. Trong khi ñoù, khoâng gian vaät lyù ñöôïc thieát laäp baèng nhòp caàu giöõa bôø bieån A vôùi bôø bieån B, giöõa vöïc A vôùi vöïc B, nhöng vuøng khoâng gian cuûa töï aùi taïo ra khoaûng caùch hoaït ñoäng theo chieàu höôùng ly taâm ngaøy caøng xa daàn, khoâng bao giôø gaëp nhau.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 55

Cho neân töï aùi laø keû thuø cuûa tình yeâu. Trong khi ñoù, söï hieåu bieát chính laø ñoâi baïn chí tình cuûa tình thöông yeâu. Neáu buoâng boû söï hieåu bieát thì vuøng töï aùi ñoù seõ ñi vaøo khuynh höôùng raát lôïi laïc laø toâ boài cho baûn ngaõ.

Mình giaän hôøn vaø nghó raèng toâi khoâng coù loãi, cho neân toâi khoâng caàn phaûi noùi, ai noùi laø ngöôøi ñoù coù loãi vaø ngöôøi ñoù coù tòch môùi ruïc ròch. Neáu cöù nhö vaäy thì beá taéc cuûa vuøng töï aùi naøy coù theå lan truyeàn, laøm cho khoâng khí caû ngoâi nhaø ngaït cöùng vaø bò ñoùng baêng. Chuùng ta ñang tieáp xuùc vôùi ngöôøi kia nhöng khoâng caûm nhaän ñöôïc giaù trò haïnh phuùc maø ngöôøi kia ñang coù vaø coù theå mang laïi cho mình.

ÔÛ phöông Taây, neáu bieát caùch söû duïng, coù theå thieát laäp giaù trò cuûa söï tænh thöùc trong loøng thöïc taïi. Neáu khoâng bieát caùch thì töï aùi laø cô hoäi ñeå toâ boài baûn ngaõ vaø nhaân tính caùch caù nhaân rieâng tö, tính caùch baûn ngaõ phaùt trieån.

Ví duï: Thöông xaù, nhaø cöûa, nôi laøm vieäc laø khu ñoäc laäp. Rôøi khoûi caùc nôi ñoù trôû veà nhaø, boãng döng hình aûnh caêng thaúng cuûa coâng vieäc, giaûi quyeát vaán ñeà ñöôïc phoùng thích khoûi naõo traïng veà phöông dieän vaät lyù. Neáu nhö ngöôøi naøo baùm chaët coâng vieäc, hay coù beänh traùch nhieäm quaù lôùn thì noãi aùm aûnh naëng tróu seõ ñem veà ngoâi nhaø cuûa mình. Luùc ñoù thay vì soáng vôùi vôï con, nhöõng ngöôøi thöông yeâu trong gia ñình, chuùng ta laïi soáng vôùi coâng vieäc. Nhö vaäy ñang ôû trong hieän taïi maø laïi lao veà quaù khöù cuûa coâng sôû, beá taéc, cuûa quan heä ñoái taùc. .

ÔÛ phöông Taây, caùch thöùc thieát laäp qui hoaïch veà nhaø cöûa phoøng oác soáng coù cô hoäi trôû veà vôùi thöïc taïi deã hôn. ÔÛ chaâu AÙ, caùi nhaø cuõng laø nôi buoân baùn, nôi ñeå sinh hoaït nguû nghæ aên uoáng, vaø xung quanh ngoâi nhaø baøy bieän raát nhieàu thöù. Moät gia ñình caû ba theá heä soáng chung vôùi nhau trong caên phoøng chæ khoaûng 10 - 20 m2, laøm cho con ngöôøi bò tuø tuùng, beá taéc, khoù thôû. Cho neân hieän taïi khoù coù theå phoùng thích quaù khöù 56 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ra beân ngoaøi naõo traïng, do ñoù con ñöôøng tu taäp vaø haønh trì deã daøng bò aùch taéc.

Theo phong caùch phöông Taây, thieát laäp quaù nhieàu caù tính caù nhaân, ñaõ laøm cho con ngöôøi trôû thaønh theá giôùi ñoäc laäp. Trong moät ngoâi nhaø, neáu coù boán thaønh vieân cha meï con caùi, thì hai ñöùa con ôû hai phoøng bieät laäp vôùi nhau.

Buoåi saùng chuùng ñeán coâng sôû, tröôøng lôùp ñeán 7 – 8 giôø toái môùi trôû veà nhaø. Cha meï chuùng cuõng coù coâng aên vieäc laøm rieâng, neân cuoái cuøng gia ñình gaëp maët nhau chæ 1-2 giôø trong nhaø. Laøm cho tình nghóa thieâng lieâng giöõa cha meï vaø con caùi, vôï choàng, laøng xoùm, nhöõng ngöôøi thaân boãng nhieân bò ruùt ngaén, giaûm thieåu ñi.

Chuùng ta phaûi hy sinh raát nhieàu tình caûm thaém thieát ñoù cho giaù trò vaät chaát, thoâng qua caùch laøm aên buoân baùn ñeå ñaûm baûo ñôøi soáng vaät chaát haèng ngaøy. Phaûi ñaùnh maát raát nhieàu giaù trò ñeå laáy caùi maø chuùng ta goïi laø ñi tìm töï do, ñi tìm giaù trò cuûa haïnh phuùc. Ñoù laø söï traû giaù raát ñaét, nhöng khoâng coøn coù söï löïa choïn naøo khaùc hôn.

Ngoaïi tröø, soáng trong neàn vaên hoùa Trung Quoác vaø AÁn Ñoä, hoï giöõ ñöôïc baûn saéc vaên hoùa cuûa mình ôû moïi nôi, moïi choán nhöng sinh hoaït gia ñình vaãn ñöôïc thieát laäp.

YEÁU TOÁ CHIA SEÛ

Theo quan nieäm cuûa ngöôøi AÁn Ñoä, con ngöôøi soáng khoâng phaûi laø giaù trò tuyeät ñoái thoâng qua nhöõng caùi tìm ñöôïc töø ñoàng tieàn. Chính vì theá maø hoï phaân coâng lao ñoäng veà traùch nhieäm vôï choàng raát roõ. Ngöôøi choàng laø truï coät kinh teá trong gia ñình, laøm heát moïi thöù, kieâm luoân caû vieäc ñi chôï, lo luoân caû coâng vieäc gia ñình, “Teà gia trò quoác bình thieân haï”. Trong moïi coâng vieäc khoâng heà coù vai troø cuûa phuï nöõ. Ngöôøi nöõ chæ ñoùng vai troø trong vieäc sinh ñeû, giaùo duïc con caùi.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 57

Chính vì theá maø tình caûm thieâng lieâng giöõa meï vaø con cuûa neàn vaên hoaù AÁn Ñoä ñöôïc thieát laäp moät caùch raát vöõng chaéc. Doøng caûm xuùc cuûa hoï khoâng bò bieán daïng, khoâ heùo, trong boái caûnh vaên hoaù ña daïng vaø phong phuù nhö ñaát nöôùc Hoa Kyø. Hoï vaãn giöõ ñöôïc baûn saéc ñoù trong ngoâi nhaø. Ñaây laø ñieàu maø caùc gia ñình ôû Vieät Nam coù theå tham khaûo, ñeå ñieàu chænh moät phaàn naøo, trong söï thieát laäp caûm thoâng.

Chuùng ta caàn phaûi gaëp nhau trong baøn côm, ñeå coù cô hoäi ngoài chung vôùi nhau cuøng aên uoáng, chia seû chaêm soùc, thaäm chí neáu giaûi trí thì cuøng xem tivi trong phoøng khaùch. Neáu moät ngöôøi thích xem chöông trình A, moät ngöôøi thích xem chöông trình B trong hai phoøng khaùc nhau, thì thieát laäp söï caûm thoâng laø moät aùch taéc raát lôùn.

Ñeå coù ñöôïc tình thöông yeâu, caàn phaûi thieát laäp söï caûm thoâng. Trong tröôøng hôïp naøy ñoøi hoûi chuùng ta caàn phaûi daønh thôøi giôø cho nhau.

Trong kinh coù moät aån duï raát hay “Ñöøng bao giôø ñem löûa ôû ngoaøi ñöôøng, ñoát haïnh phuùc trong ngoâi nhaø cuûa mình”.

Dó nhieân löûa ñoù khoâng nhaát thieát töôïng tröng cho caûm xuùc böïc doïc, khoù chòu cau coù, maø coù theå laø caïnh tranh treân thò tröôøng vôùi nhöõng ñoái thuû, ngöôøi coäng söï vôùi mình. Löûa ôû ñaây chæ chung cho taát caû nhöõng gì khoâng thuoäc trong ñôøi soáng gia ñình haïnh phuùc cuûa mình.

Neáu mang nhöõng chuyeän khoâng lieân quan gì ñeán gia ñình veà keå laïi cho ngöôøi thaân, seõ laøm cho khoâng khí ngoät ngaït hôn. Leõ ra, thôøi gian ñoù ñöôïc daønh cho vôï, choàng, con caùi. Nhö vaäy, chuùng ta ñang mang löûa ôû beân ngoaøi vaøo trong nhaø, ñoát ñi khoâng khí cuûa söï hieåu bieát vaø caûm thoâng, bôûi vì khoâng coøn thôøi gian ñeå taâm söï vôùi nhau.

Nhieàu ngöôøi bò beá taéc veà caûm xuùc nhö: hai ngöôøi coù caù 58 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
tính löûa hoaëc nöôùc, neân cöù lôøi qua tieáng laïi. Vì theá hoï traùnh neù baèng caùch ñem keå moät caâu chuyeän naøo ñoù ñeå hai beân coù theå taïo nieàm vui nho nhoûù, dó nhieân ñoù laø giaûi phaùp taïm thôøi chöù khoâng phaûi laø tuyeät ñoái.

Ñöùc Phaät daïy theâm “Cuõng ñöøng mang löûa trong nhaø ñem ra ñoát ôû nhaø cuûa nhöõng ngöôøi thaân”. ÔÛû nöôùc Myõ khoâng ñoát löûa theo caùch ñoù ñöôïc. Ñeán nhaø ngöôøi khaùc maø khoâng baùo tröôùc thì khoâng ai tieáp, coøn neáu ñeán goõ cöûa hoaøi thì ngöôøi ta thöa kieän cuõng phieàn.

ÔÛù chaâu AÙ, coù theå mang löûa qua nhaø haøng xoùm thoâng qua nhöõng soøng baøi nho nhoû, nhöõng böõa aên tieäc, thoâng qua caùch thöùc laøm vieäc chung vôùi nhau, roài keå heát taâm söï cho ngöôøi kia nghe, maø hoï khoâng giaûi quyeát ñöôïc gì.

Phaûi hieåu vaø nhaän daïng beá taéc trong gia ñình cuûa mình nhö theá naøo, ñeå tìm caùch thaùo gôõ thoâng qua söï caûm thoâng, thì söï beá taéc chæ khoanh vuøng giöõa vôï vaø choàng. Chuùng ta khoâng truyeàn beá taéc ñoù qua con caùi, vì nhö theá laø ñang thieát laäp lieân minh, keùo con veà phía mình, vaø taïo cô hoäi cho noù khaùng cöï laïi ñoái phöông.

Ví duï: Hai vôï choàng ñang lôùn tieáng vôùi nhau, vôï bò choàng baïc ñaõi. Choàng coù vôï beù, baø caêm thuø oâng, neân cuõng muoán con mình coù cuøng thaùi ñoä laø phaûi nguyeàn ruûa cha noù, vì ñaõ mang laïi khoå ñau cho meï. Neáu ñöùa con naøy khoâng cuøng traïng thaùi nhö vaäy thì voâ tình ta ñaåy con veà lieân minh ngöôøi cha, nghóa laø choáng laïi meï.

Nhö vaäy chuùng ta taïo cô hoäi cho chuùng baát hieáu ñoái vôùi meï hoaëc cha. Cho neân ñöùc Phaät daïy raèng ñöøng bao giôø truyeàn löûa cho ngöôøi khaùc. Haõy khoanh vuøng caûm xuùc, ñoùng baêng laïi, ñeå noù khoâng laây lan, truyeàn nhieãm ñeán ngöôøi khaùc.

Vì hoï laø nhöõng ngöôøi voâ toäi, haõy ñeå hoï coù ñöôïc khoâng gian CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 59
thôû an laønh, nheï nhaøng.

Neáu coù baát hoøa vôùi nhau, thì ñöøng tranh caõi tröôùc maët nhöõng ngöôøi con. AÁn töôïng ñoù laøm cho chuùng ñau khoå vaø nghó mình seõ khoâng laáy vôï (choàng), bôûi vì qua hình aûnh cha meï khoâng coù haïnh phuùc. Chuùng thaáy nhöõng hình aûnh baïo haønh, öùc hieáp, chöûi maéng laãn nhau thì ñaâu coøn yù nghóa gì laø haïnh phuùc.

Doøng caûm xuùc cuûa caûm thoâng laø moät trong nhöõng yeáu toá raát quan troïng, ñeå ñaåy luøi nhöõng keû thuø cuûa tình yeâu ra khoûi bieân cöông bôø coõi cuûa giaù trò an laønh trong ñôøi soáng.

Khoanh vuøng caûm xuùc beá taéc nhöõng caùi gì chöa giaûi quyeát ñöôïc, ñeå trì hoaõn laïi vaø taïo cô hoäi phoùng thích moät caùch an toaøn. Ñöøng phoùng thích theo kieåu “Giaän caù cheùm thôùt”. Nhö vaäy laø phoùng thích böøa baõi vaø dó nhieân chuùng ta phaûi chòu moät phaàn traùch nhieäm ñaïo ñöùc, nhaân quaû vôùi nhöõng ngöôøi ñoù.

Coù theå chuùng ta khoâng nhaän ra ñieàu naøy trong luùc böïc doïc, khoù chòu nhöng chaéc chaén 100% noù phaûi xaûy ra. Chuùng ta phaûi gaùnh laáy haäu quaû maø ngöôøi kia ñang mang khoå ñau.

Nhöõng gia ñình thöôøng xuyeân gaây goå thì con caùi coù khuynh höôùng boû nhaø ñi buïi ñôøi caøng nhieàu. Chuùng toâi coù dòp tieáp xuùc vôùi trung taâm Thanh Thieáu nieân III – quaän Goø Vaáp - TP.HCM, coù hôn 400 em trong ñoä tuoåi töø 8 – 18 ñaõ rôøi cha meï, maùi aám gia ñình. (Dó nhieân söï boû nhaø ra ñi cuûa chuùng khoâng lieân heä gì ñeán hoaøn caûnh moà coâi, nghóa laø khoâng coù cha meï). Chuùng khoâng nhaän ñöôïc doøng caûm xuùc thöông yeâu, caûm thoâng ôû trong gia ñình.

Beá taéc ñoù ñaõ ñaåy chuùng ra ngoaøi, duø cha meï khoâng heà ñaåy chuùng ñi. Nhieàu em coù noãi khoå, nieàm ñau maø khoâng noùi ra ñöôïc, chaúng haïn coù nhöõng beù gaùi 13 – 14 tuoåi bò chuù ruoät 60 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
cöôõng böùc. Neáu noùi ra thì cha meï trôû thaønh keû thuø cuûa chuù, cho neân phaûi laëng leõ ra ñi ñeå khoâng coøn cô hoäi trôû thaønh naïn nhaân cuûa naïn cöôõng böùc, khuaáy nhieãu tình duïc, maø taùc nhaân laø nhöõng ngöôøi raát thaân vôùi mình.

ÔÛ phöông Ñoâng, naïn khuaáy nhieãu tình duïc coøn xaûy ra raát nhieàu, nhieàu ngöôøi tuùng quaãn ñeán ñoä chuùng tìm nieàm vui baèng caùch giao du vôùi nhöõng treû khaùc lang thang ngoaøi væa heø, nhöõng keû huùt xì ke ma tuùy, hoï khoâng coøn bieát ñeán töông lai cuûa mình laø gì. Raát may maén, caùc em ñöôïc ñöa vaøo trung taâm giaùo duïc. Laøm môùi baèng caùch laéng nghe nhöõng lôøi daïy vaø nguoàn ñaïo ñöùc ñoù trôû thaønh söï soáng taùi sinh laïi laàn thöù hai, thöù ba trong cuoäc ñôøi.

Coù nhöõng em, khi vaøo ñoù thì söï chai saïn veà caûm xuùc xuaát hieän, chuùng coù theå trôû thaønh ñaïi baøng xanh, ñen, ñoû. Caùc vaán naïn ñoù ôû ñaâu cuõng coù theå xuaát hieän. Nhìn töø chieàu saâu cuûa tieán trình giaùo duïc, chuùng ta coù theå thaùo gôõ nhöõng beá taéc ñoù cho xaõ hoäi raát nhieàu.

Nhöõng baäc phuï huynh caàn phaûi coù traùch nhieäm ñoái vôùi con em, taïo chaát lieäu thöông yeâu vaø hieåu bieát trong khoâng gian hít thôû. Phaûi bôm raát nhieàu khí oâxy vaøo trong quan heä cuûa chuùng ta cho con, em khoâng bò ngheït thôû bôûi nhöõng khí cacbonic cuûa tranh chaáp, haän thuø, ganh tî, hôn thua... ñeå
chuùng khoâng bò buoäc phaûi chaïy ra ngoaøi khoâng gian xaõ hoäi, töông lai cuûa chuùng khoâng trôû thaønh naïn nhaân. Ñoù laø nhöõng ñieàu maø chuùng ta caàn phaûi löu taâm.

Neáu giöõa vôï choàng coù nhöõng beá taéc, caàn phaûi tìm kieám thôøi gian ngoài laïi chia seû nhöõng noãi nieàm gia ñình ñeå thaùo gôõ noãi khoå nieàm ñau. Nguyeân taéc taâm lyù khuyeán khích chuùng ta haõy choïn caùch thöùc “Noùi vôùi nhau”, chöù ñöøng “Noùi veà nhau” nhaát laø trong quan heä vôï choàng.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 61

Giaän choàng, ñi noùi cho baø haøng xoùm nghe veà tính xaáu cuûa choàng; oâng nghe ñöôïc caøng töï aùi nhieàu hôn, bieát coù loãi nhöng seõ khoâng bao giôø söûa sai.

Tröôùc nhaát chuùng ta thieát laäp töø tröôøng hieåu bieát vaø caûm thoâng. Töï ñaët caâu hoûi taïi sao oâng laïi coù tính nghieän röôïu, beâ boái laêng nhaêng nhö theá? Chuùng ta phaûi tìm hieåu goác reã cuûa nhöõng noãi khoå nieàm ñau, taïo ra beá taéc trong gia ñình, ñeå coù theå caûm thoâng vaø taïo cô hoäi cho choàng trôû veà vôùi gia ñình. Neáu vôï khoâng kheùo seõ ñaåy choàng ra beân ngoaøi xaõ hoäi, vaøo nhöõng quaùn caø pheâ, röôïu bia, côø baïc, laêng nhaêng vôï beù. . ñeå roài caùc baø ghen boùng ghen gioù theo doõi. Khi xaûy ra söï ghen tuoâng, phaùt xuaát töø traùch nhieäm muoán giöõ tình yeâu cuûa mình, neáu khoâng kheùo laø ñaåy choàng veà phía coâ vôï beù, vaø maát oâng vónh vieãn.

Ngöôøi khoân kheùo laø bieát tìm cô hoäi cho ngöôøi kia thaáy ñöôïc loãi laàm vaø trôû veà maùi aám gia ñình baèng söï caûm thoâng.

Bieát töï traùch raèng, coù leõ trong giai ñoaïn thaát nghieäp, bò caêng thaúng veà caûm xuùc... mình khoâng coù nhöõng thaùi ñoä nheï nhaøng vôùi choàng, neân oâng buoàn chaùn muoán tìm nieàm vui ngoaøi söï caêng thaúng.

Neáu hieåu ñöôïc nhö vaäy chæ caàn ñieàu chænh laïi caù tính, thì choàng seõ quay veà. Ngöôïc laïi, ñaåy vaøo theá beá taéc thì seõ maát oâng, chaïy theo vôï beù luoân. Muoán choàng beân caïnh thì laïi trôû thaønh keû thuø chæ vì moät öùng xöû khoâng khoân ngoan.

“Ghen tuoâng thì cuõng ngöôøi ta thöôøng tình”. Ñoù laø moät lyù do raát ñôn giaûn. Beänh Hoaïn Thö trong moïi tình huoáng, phaàn lôùn keát quaû cuûa noù ñeå laïi noãi khoå nieàm ñau. Noù phaù vôõ chöù khoâng thieát laäp haïnh phuùc. Ghen phaûi coù ngheä thuaät, laøm sao cho kheùo ñeå ngöôøi kia bieát maø khoâng töï aùi, khoâng bò toån thöông vaø hoï deã daøng trôû laïi vôùi mình. Neáu chaïm töï aùi lôùn quaù, hoï phaûi chöùng minh laø khoâng coù, nhöng treân thöïc teá hoï laø ngöôøi coù toäi loãi gaáp hai, ba laàn...

62 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Ghen coù ngheä thuaät laø caùch thieát laäp söï caûm thoâng. Khi bieát choàng, ngöôøi tình cuûa mình ñeán vôùi ngöôøi thöù hai, thöù ba baèng yeáu toá cuûa söï duyeân daùng, thì chuùng ta thieát laäp söï duyeân daùng nôi con ngöôøi cuûa mình, oâng seõ khoâng boû nhaø ñi nöõa. Neáu bieát ngöôøi kia ñang caàn giaù trò cuûa söï caûm thoâng vaø chia seû, thì chæ caàn taêng cöôøng giaù trò ñoù thì hoï seõ trôû veà vôùi mình. Caùi gì thieáu, ngöôøi ta môùi tìm, ngoaïi tröø nhöõng con ngöôøi beänh taâm thaàn muoán hai, ba nhö laø moät quaùn tính thì ñoù laø chuyeän khaùc.

Nhöõng lyù do nhö: veà xaõ hoäi, veà caûm xuùc, veà söï baát hoøa trong gia ñình, voâ tình ñaåy choàng qua ngöôøi thöù hai laø ñieàu maø chuùng ta coù theå chöõa trò vaø laøm môùi laïi ñöôïc. Coù theå xoaù boû ñeå thöông vaø giuùp choàng trôû laïi vôùi mình, chaéc chaén neáu chuùng ta coù noã löïc khoân ngoan thì seõ thaønh coâng.

Khi thieát laäp tình thöông yeâu treân truïc xoay cuûa baûn ngaõ vaø loøng töï aùi, thì saân haän vaø traû thuø seõ coù maët song haønh, trong caùch thöùc maø chuùng ta ñaët caûm xuùc thöông yeâu leân con ngöôøi ñoù. Thöông khoâng ñöôïc thì quaäy cho hoâi, ñoù laø phaûn öùng taâm lyù cuûa raát nhieàu ngöôøi. Coù theå chuùng ta laø ngöôøi phaûn öùng nhö vaäy trong quaù khöù vaø hieän taïi; neáu khoâng kheùo thì trong töông lai mình cuõng phaûn öùng nhö vaäy. Yeâu khoâng coù söï hieåu bieát thì sanh loøng saân haän.

Coù thieáu nöõ teân Magadiya, naøng haõnh dieän, töï haøo veà veû ñeïp kieàu dieãm vaø ñöôïc raát nhieàu ngöôøi caàu hoân. Naøng ñeàu töø choái vì nghó raèng khoâng moân ñaêng hoä ñoái, duø coù moân ñaêng hoä ñoái thì anh ta cuõng khoâng thoâng minh, duø anh coù hai ñieàu kieän vöøa neâu, thì anh cuõng khoâng coù nhöõng giaù trò hôn toâi ñeå taïo ñieåm döïa tinh thaàn cho toâi neân anh khoâng phaûi laø öùng cöû vieân saùng giaù.

Bieát bao nhieâu coâng toân vöông töû ñeán vôùi naøng vaø ñaõ thaát voïng ra veà. Cha naøng laø moät trieäu phuù, oâng muoán con CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 63
phaûi gaû cho moät gia ñình danh giaù, ñeå haïnh phuùc ñöôïc ñaûm baûo laâu daøi. OÂng tìm kieám raát nhieàu nôi nhöng khoâng tìm ra chaøng trai naøo xöùng ñaùng.

Moät hoâm, oâng ñi vaøo thaønh, nhìn thaáy Nhö Lai Theá Toân vaø raát nhieàu vò Tyø kheo ñang ñi haønh khaát, duïi maét hai ba laàn khoâng bieát mình coù nhìn laàm vì thaáy ñöôïc ngöôøi raát xöùng ñaùng ñeå laøm reå hay khoâng. OÂng nhìn kyõ, vaø quaû thaät ñaây laø ngöôøi maø oâng ñaõ töøng mô bao nhieâu naêm nay. Chaéc chaén raèng ñoái töôïng naøy chính laø yù trung nhaân, maø con gaùi oâng cuõng ñang mô öôùc.

Nhö Lai Theá Toân coù 32 töôùng toát, 80 veû ñeïp. Maëc duø maëc chieác y raát moäc maïc, ñôn sô cuõ kyõ vôùi maøu hoaïi saéc. AÁn Ñoä xem loaïi maøu ñoù chæ coøn caùch boû soït raùc, noù laø toång theå cuûa maøu naâu, ñen, vaøng. Ngöôøi xuaát gia ngaøy xöa maëc maøu vaøng hoaïi saéc, chöù khoâng phaûi maøu vaøng chanh truyeàn thoáng cuûa ngöôøi Vieät Nam hay vaøng cam, vaøng da boø cuûa Phaät giaùo Nam toâng, vaøng chanh nhaït cuûa Phaät giaùo Khaát só.

Vôùi maøu hoaïi saéc, khi maëc vaøo, noù theå hieän neùt ñôn sô, moäc maïc. Neùt ñeïp cuûa Nhö Lai Theá Toân ñaõ laøm cho oâng khoâng coøn caùch naøo khaùc hôn laø baøy möu, laäp keá ñeå cho con gaùi cuûa mình coù theå ñöôïc laøm vôï cuûa Ngaøi (luùc ñoù Ngaøi khoaûng 30 tuoåi).

OÂng nghó ra keá saùch laø thænh Nhö Lai veà nhaø ñeå cuùng döôøng trai Taêng. OÂng caên daën con gaùi ngaøy hoâm ñoù phaûi trang ñieåm vaø duøng caùc ñoà trang söùc quí baùu. Luyeän töôùng ñi vaø gioïng noùi ñeå khi xuaát hieän tröôùc maët Nhö Lai Theá Toân phaûi thaät aán töôïng, oââng ñaïo dieãn cho con gaùi raát kyõ löôõng.

Nhö Lai Theá Toân vaø caùc vò Tyø kheo ñaõ ñeán vì nhaän lôøi thænh môøi cuûa oâng. Sau khi duøng côm tröa xong, coâ con gaùi ñi tôùi ñi lui vaø ca haùt vôùi daùng ieåu ñieäu thuïc nöõ. Neáu nhöõng 64 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ngöôøi khoâng coù coâng löïc thaâm haäu gioáng Nhö Lai Theá Toân, coù leõ cuõng meâ luoân. Ñöùc Phaät vaãn thaûn nhieân, duø coâ ta laøm baèng nhieàu caùch ñeå quyeán ruõ ñöùc Phaät thieát laäp tình yeâu treân con ngöôøi cuûa naøng.

Theo truyeàn thoáng, sau khi nhaän phaåm vaät cuùng döôøng, ñöùc Phaät thuyeát giaûng kinh ñeå taï ôn. Ngaøi giaûng, “Cô theå
con ngöôøi laø moät ñaõy da hoâi thuùi, bao töû laø moät nghóa trang, trong ñoù chöùa raát nhieàu xaùc ñoäng vaät cheát moät caùch khoâng thöông taâm, maø chuùng ta nghó raèng noù caàn thieát trong ñôøi soáng cuûa mình”.

Lôøi giaûng cuûa ñöùc Phaät ñuïng chaïm ñeán loøng töï aùi cuûa coâ naøng, “Toâi ñeïp nhö theá maø oâng daùm noùi toâi laø caùi ñaõy da hoâi thuùi”. Coâ böïc töùc, caêm thuø noùi vôùi cha mình raèng, haõy xem oâng naøy bieát tay con; khi trôû thaønh ngöôøi coù vai troø vò trí xaõ hoäi con seõ traû thuø.

Nhö Lai giaûng xong baøi phaùp, Ngaøi ra veà. Maáy thaùng sau coâ ta ñaõ laøm cho vua Udanna cuûa nöôùc Kosambi - moät nöôùc coù tieàm naêng veà kinh teá raát lôùn, meâ meät. Coâ ñöôïc tuyeån vaøo cung vaø trôû thaønh quyù phi. Baáy giôø, coâ coù cô hoäi traû thuø oâng haønh khaát, ñaõ töøng chaø ñaïp neùt ñeïp kieàu dieãm cuûa mình xuoáng ñeán möùc thaáp nhaát. Bao nhieâu coâng toân vöông töû ñeán, coâ coøn khoâng theøm, ñaèng naøy Nhö Lai Theá Toân daùm phuû nhaän.

Coâ cho gia nhaân ñöùng ôû nhöõng con ñöôøng maø Nhö Lai Theá Toân thöôøng ñi khaát thöïc ngang qua ñeå chöûi bôùi, caûn trôû, laøm cho Ngaøi khoâng coù cô hoäi vaøo trong cung giaûng phaùp cho Hoaøng haäu nghe, vì Hoaøng haäu ñang bò beänh.

A Nan thöa: “Baïch Theá Toân, Thaày troø chuùng ta haõy ñi nôi khaùc, neáu ñeå cho coâ ta laøm nhö vaäy thì nghieäp xaáu phæ baùng Ngaøi seõ aûnh höôûng ñeán töông lai cuûa hoï khoâng toát”.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 65

Neáu chuùng ta ñeán nôi khaùc maø nhaân tình theá thaùi xaûy ra töông töï hoaëc xaáu hôn thì phaûi giaûi quyeát nhö theá naøo?

A Nan thöa: “Chuùng ta ñi choã khaùc nöõa, baàu trôøi naøy bao la, ñaát nöôùc naøy khoâng cuøng taän, chaúng leõ khoâng choã ñeå cho Thaày troø chuùng ta dung thaân sao?”

Nhö Lai noùi:

- Neáu chuùng ta laøm theo coâng thöùc loaïi suy, choã naøo gaëp nghòch caûnh maø ñaøo taåu, gaëp beá taéc thì tìm caùch troán laùnh, seõ khoâng bao giôø giaûi quyeát ñöôïc maáu choát cuûa noãi khoå nieàm ñau ngay trong hieän taïi. Vaán ñeà toát nhaát laø quan saùt tìm hieåu nguyeân nhaân taïi sao coù nhöõng guùt maéc ñoù.

Nhö Lai Theá Toân khoâng phieàn naõo, ngöôïc laïi coøn toû loøng thöông yeâu raát lôùn ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñang haïi Ngaøi. Vôùi Tha taâm thoâng, Ngaøi bieát raèng taùc nhaân cuûa chuyeän raéc roái naøy chính laø coâ Magadiya. Khi ñöôïc baùo tin raèng Ngaøi ñaõ vaøo trong cung vaø ñang thuyeát phaùp, baø caûm thaáy caêm phaãn voâ cuøng. Baø suy nghó vaø töï hoûi: Taïi sao moät con ngöôøi ñöùng tröôùc nhöõng noãi khoå nieàm ñau do baø taïo ra, theá maø vaãn thaûn nhieân, voâ söï nhö khoâng heà coù gì taùc ñoäng doøng caûm xuùc, chaéc chaén laø moät ngöôøi coù gì ñoù ñaëc bieät phi thöôøng.

Töø suy nghó ñoù, baø quan saùt caùch thöùc Nhö Lai Theá Toân thuyeát phaùp cho Hoaøng haäu nghe, baø nghó raèng ñaây laø con ngöôøi raát ñaùng kính neân baø töø boû yù ñònh traû thuø. Dó nhieân caûm xuùc veà söï khoâng thoaû maõn baûn ngaõ, hay caûm xuùc baûn ngaõ bò thöông toån, só dieän bò chaø ñaïp, deã daøng laøm cho con ngöôøi thuø haän, vì tình thöông yeâu ñaõ bò ñoát chaùy.

Cho neân thay vì phaûi thöông yeâu, chinh phuïc ngöôøi kia veà beân phía mình, nhöng loøng töï aùi laøm cho haït gioáng hieåu bieát vaø caûm thoâng khoâng coù. Hoaëc noù ñöôïc ñaët trong maët ñaát taâm khoâ caèn, khoâng heà coù döôõng chaát cuûa söï soáng, noù 66 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
coù theå ra ñôøi vôùi moät hình daùng raát dò taät vaø duø coù maët treân cuoäc ñôøi vaãn khoâng mang laïi giaù trò gì cho ai, ñoù laø moät toån thaát raát lôùn.

Yeâu maø khoâng hieåu seõ taïo cho ngöôøi aáy raát nhieàu caûm giaùc cuûa söï böïc doïc, coù theå laø töø söï chaêm soùc, lo laéng maø ngöôøi aáy khoâng thích. Trong söï chaêm soùc, lo laéng maø khoâng taïo khoâng gian cho ngöôøi aáy thôû, muoán hoï phaûi chieàu chuoäng mình, trong khi ñoù mình laïi khoâng nhìn thaáy nhöõng nhu caàu raát caù bieät cuûa hoï.

NHAÂN VOÂ THAÄP TOAØN

Ñeå thieát laäp söï caûm thoâng, tröôùc nhaát chuùng ta khoâng neân so saùnh giöõa ngöôøi baïn tình hay baïn ñôøi hieän taïi vôùi ngöôøi yeâu lyù töôûng, hay yù trung nhaân cuûa moái tình dang dôû, hay moái tình ñaàu tieân, vôùi tieáng seùt aùi tình ñeå laïi raát aán töôïng. Moät nhaø thô ñaõ noùi “Nghìn naêm hoà deã maáy ai queân”.

Neáu chuùng ta laáy hình aûnh lyù töôûng trong quaù khöù ñeå so saùnh, ñoái chieáu vôùi con ngöôøi hieän taïi, thì haïnh phuùc trong gia ñình seõ khoâng ñöôïc ñaûm baûo, vaø söï thöông yeâu khoù coù theå thieát laäp, loøng hieåu bieát caûm thoâng deã daøng bò thui choät ñi. Haõy nhìn thaáy vaø caûm nhaän ñöôïc ñöùc tính toát cuûa con ngöôøi hieän taïi. Dó nhieân giaù trò hieän taïi coù hình daùng A, giaù trò cuûa quaù khöù coù voùc daùng B, vaø moãi voùc daùng ñeàu laø nhöõng giaù trò. Coù giaù trò thì vai troø ñoùng goùp cuûa noù nhö nhau. Neáu tieáp xuùc nhaän ñònh ñaùnh giaù ngöôøi baïn ñôøi, baïn tình döôùi goùc ñoä naøy thì chuùng ta deã daøng haøi loøng vôùi nhöõng gì ñang coù. Tính chaát haøi loøng ñoù thieát laäp truyeàn thoâng cuûa hieåu bieát vaø caûm thoâng.

Trong tình yeâu raát ñoá kî söï so saùnh. Ví duï anh khoâng baèng ngöôøi tình cuûa em caùch ñaây 20 naêm, em ñi ñaâu ñeàu ñöôïc ñöa ñoùn, em ho moät tieáng laø bieát em caàn gì roài, coøn CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 67
anh baây giôø khoâng bieát gì veà em caû... Neáu so saùnh nhö vaäy thì ngöôøi kia khoå ñau laém, bôûi vì caù tính cuûa hoï khoâng bieát ñöôïc nhöõng taâm lyù nhö theá neân hoï bò maëc caûm.

Khi aáy, hoï seõ khaùng cöï laïi ñeå baûo veä maëc caûm baèng caùch toâi baát caàn, neáu em hieåu ñöôïc thì toát, coøn khoâng thì thoâi, chuùng ta chia tay. Roõ raøng nhöõng taâm lyù ñoù raát nguy hieåm, noù gieát cheát söï hieåu bieát vaø caûm thoâng.

Boû ñi thaùi ñoä so saùnh baèng caùch taïo ra veá leùp vôùi ngöôøi mình ñang thöông, vaø veá naëng cho ngöôøi mình thöông khoâng ñöôïc thì thöôøng bò dang dôû. Soáng vôùi hình aûnh lyù töôûng, chuùng ta ñaët ra hình aûnh cuûa ngöôøi choàng vôùi ngoaïi hình, tính caùch, giaù trò, vò trí xaõ hoäi... khaùc nhau theo tieâu chí mình muoán, seõ khoâng bao giôø gaëp ñöôïc.

Thaäm chí khaùc nhau hoaøn toaøn. Mô töôûng veà chuû nghóa lyù töôûng, thaàn töôïng trong tình yeâu thì söï caûm thoâng vaø hieåu bieát khoâng bao giôø coù maët, keát quaû keùo theo chaéc chaén tình yeâu ñoù seõ khoâng coù caùnh maø bay.

Ñeå coù söï hieåu bieát thì ñöøng thieát laäp daây chuyeàn cuûa baûn ngaõ töï aùi vôùi nhau trong moái quan heä tình caûm vôï choàng, vaø trong söï thöông yeâu. Baûn ngaõ töï aùi coù theå ñöôïc thieát laäp theo doøng caûm xuùc thuaän vaø nghòch chieàu.

Doøng caûm xuùc thuaän chieàu seõ taïo ra caùch thöùc öùng xöû

“Thöông ngöôøi thöông caû ñöôøng ñi”, quan nieäm ñoù laøm cho chuùng ta thöông luoân caû nhöõng kyû vaät cuûa ngöôøi kia ñaõ töøng söû duïng. Thöông caû nhöõng con vaät nuoâi, nhöõng thoùi quen cuûa ngöôøi ñoù.

Moãi laàn ñöùng beân caïnh nhöõng vaät ñoù thì loøng daâng traøo caûm xuùc. Caùch thöùc “Thöông ngöôøi thöông caû ñöôøng ñi”, nhö vaäy laøm cho chuùng ta queân maát heát nhöõng yeáu toá trong kinh Ñaïi Baùt Nieát Baøn ñaõ noùi ñeán hình aûnh cuûa coâ gaùi xaáu xí.

68 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Cöôøng ñieäu caûm xuùc trong tröôøng hôïp naøy daãn ñeán tình traïng “Quaùng gaø trong tình yeâu” vaø do ñoù söï thieát laäp caûm thoâng khoâng coù, vì thöông quaù neân phaûi chieàâu.

Tính caùch cuûa söï chieàu chuoäng dieãn ra theo söï an uûi maø chuùng toâi taïm goïi laø “Öu buø khuyeát”. Laáy nhöõng öu ñieåm ñeå
buø tröø cho khuyeát ñieåm ôû ngöôøi baïn tình cuûa mình. Chuùng ta coù theå nghó vaø suy luaän nhö theá naøy: Choàng toâi khoâng coù hoa böôùm vôùi ngöôøi khaùc, chæ coù moät chöùng beänh côø baïc, duø sao côø baïc khoâng ñaùnh maát giaù trò cuûa haïnh phuùc. Baûn chaát cuûa haïnh phuùc laø thieát laäp söï thöông yeâu vaø caûm thoâng giöõa hai traùi tim vôùi nhau. Chuùng ta coù theå töï an uûi nhö vaäy, thaäm chí ngöôøi choàng ñoøi hoûi bao nhieâu cuõng ñaùp öùng baáy nhieâu, thì luùc baáy giôø mình ñaåy haïnh phuùc vaøo trong taéc ngheõn cuûa khoå ñau.

Trong xaõ hoäi noùi raèng “Côø baïc laø baùc thaèng baàn”, khi neàn kinh teá bò suy suïp, thì quan nieäm “Quaû tim vaøng trong tuùp leàu tranh” seõ khoâng coøn laø lyù töôûng. Ñöùc Phaät noùi raèng: “Caùi naøy coù taïo ra caùi kia coù, caùi naøy khoâng taïo ra caùi kia khoâng, caùi naøy coøn taïo ra caùi kia coøn, caùi naøy maát taïo ra caùi kia maát”.

Tính caùch töông thuoäc, töông taùc, keùo theo, luoân coù trong caùc moái quan heä nhö con ngöôøi vôùi con ngöôøi, trong kinh teá, giaù trò cuoäc soáng, doøng caûm xuùc ñeàu ñoùng vai troø ñeå thieát laäp söï hieåu bieát vaø caûm thoâng. Noù laøm cho tình thöông yeâu coù theå deã bò söùt meû, va chaïm, nhöõng tyø veát raát quan troïng.

Doøng nhaäp löu cuûa caûm xuùc coù theå taïo ra khuynh höôùng lieân hoaøn “Gheùt ngöôøi gheùt caû toâng chi hoï haøng”. Söï lieân hoaøn naøy taïo ra theá beá taéc, chuùng keùo raát nhieàu lieân minh veà phía beân mình, chaúng haïn keùo ñöùa con, doøng hoï, thaäm chí cha meï ruoät cuûa choàng cuõng veà phía beân mình... Nhö vaäy khoâng phaûi laø giaûi phaùp.

Neáu ngöôøi ñoù khoâng theo thì mình coâ laäp, chuïp muõ gioáng nhö caùch thöùc daùn nhaõn leân vôï hay choàng. Heã ngöôøi CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 69
mình thöông coù tính caùch A thì thaân baèng quyeán thuoäc cuûa ngöôøi ñoù cuõng ñaët theo coâng thöùc AÙ, ñoù laø phaûn öùng taâm lyù raát nguy hieåm. Beá taéc nho nhoû veà moät con ngöôøi ñaõ taïo vuøng töø tröôøng xaáu cho nhöõng ngöôøi coù quan heä vôùi ngöôøi ñoù, noù khoâng phaûi laø caùch ñeå thieát laäp söï caûm thoâng.

Khi thieát laäp söï caûm thoâng, chuùng ta phaûi hieåu vaø thaáy ñöôïc nhöõng öu vaø khuyeát ñieåm, caùi ñeïp, xaáu, troïn veïn vaø chöa troïn veïn cuûa ngöôøi baïn ñôøi ñeå loøng thöông yeâu ñoù ñöôïc thieát laäp moät caùch laâu daøi vaø beàn bæ. Nhaän thaáy töø chieàu saâu, taïi sao con ngöôøi ñoù coù nhöõng caùch öùng xöû sai laàm ñeå giuùp hoï vaø keùo veà phía beân mình.

Neáu bieát ngöôøi choàng coù maùu côø baïc, thì ñöøng chu caáp tieàn. Neáu heát tieàn oâng ñoøi hoûi, giaän hôøn. Luùc ñoù ngöôøi vôï khoân kheùo coù theå thieát laäp ra nhöõng troø chôi ñeå thay ñoåi khoâng gian caûm xuùc cuûa choàng töø caûm giaùc ñoû ñen trôû thaønh maûnh trôøi xanh cuûa haïnh phuùc gia ñình. Coù theå môøi choàng ñi xem phim hay daïo chôi coâng vieân, cuøng baøn luaän vaán ñeà naøo ñoù maø chuùng ta toû veû taâm ñaéc.

Vay möôïn laø phöông phaùp taïm thôøi ñeå giöõ ngöôøi kia laïi vôùi mình, maø khoâng ñaåy hoï vaøo caùch theá an uûi “Öu buø khuyeát”. Tính caùch naøy khoâng duy trì ñöôïc caûm thoâng vaø hieåu bieát laâu daøi.

Moå xeû doøng caûm xuùc cuûa ngöôøi kia nhoû nhö sôïi tô, sôïi toùc, ñeå thaáy ñöôïc nhu caàu cuûa hoï laø caùi gì, taïi sao hoï khoå ñau, haïnh phuùc, khaùng cöï, khoâng caàn ñoái taùc, taïi sao hoï trôû neân uø lì? Taát caû khoâng phaûi voâ côù maø coù. Coù theå nhöõng nguyeân nhaân saâu xa, chuû quan, khaùch quan laøm cho mình vaø ngöôøi coù söï hieåu laàm. Hay coù nhöõng cuoäc chieán taâm lyù phaân giaùn cuûa moät ngöôøi naøo ñoù ñang ghen tî vôùi tình yeâu, haïnh phuùc cuûa mình, hoaëc hoï luõng ñoaïn ñeå cho ngöôøi naøy bò chao ñaûo veà phöông dieän tinh thaàn, ñeå hoï khoâng coù ñuû söï khoân ngoan 70 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ñoái choïi veà phöông dieän kinh teá nhö laø caùch theá ñang caïnh tranh vôùi nhau treân thò tröôøng.

Coù raát nhieàu vaán ñeà phöùc taïp, neáu voäi vaøng ñaùnh giaù, heã nghe laø tin, coù theå taïo raát nhieàu noãi haøm oan cho ngöôøi mình thöông. Phaûi coù baûn lónh saùng suoát, nghe taát caû ñieàu thaáy, tin moät soá ñieàu nghe, ñöøng deã bay nhö giaáy maø nghe.

Taát caû nhöõng ñieàu nghe thaáy chæ ñöôïc quan nieäm nhö laø caùc döõ lieäu tham khaûo maø thoâi.

Caùc döõ lieäu naøy coù theå laø tích cöïc, tieâu cöïc, ñuùng, sai.

Neáu nghe maø tin lieàn thì chaéc chaén haïnh phuùc khoù coù theå
thieát laäp, söï caûm thoâng hieåu bieát khoù coù theå ñaûm baûo laâu daøi.

Chuùng ta phaûi soáng theo caùch theá coù baûn lónh hieåu ñöôïc, tin töôûng, baûo veä, taùn ñoàng, daán thaân, chia seû... ñeå cho taát caû söï thöông yeâu ñoù ñöôïc dieãn ra theo chieàu höôùng dìu daét tay nhau treân cuoäc ñôøi. Cuøng coù maët trong moät coâng vieân, aên cuøng maâm côm, uoáng cuøng ly nöôùc, chaéc chaén raèng taâm tö cuûa chuùng ta cuøng chieàu höôùng vôùi ngöôøi ñoù.

Ñoàng saøng dò moäng laø moät trong nhöõng noãi khoå nieàm ñau lôùn nhaát. Coù theå vì só dieän cuûa hai hoï, cho neân coù tröôøng hôïp khoâng thöông yeâu nhau maø khoâng muoán ly dò. Vì bieát raèng söï ly dò seõ mang laïi noãi khoå nieàm ñau cho nhöõng ñöùa con.

Tröôùc maët con caùi, hoï coù theå ñoùng vai laø nhöõng caëp vôï choàng haïnh phuùc, nhöng trong taâm hoàn laø hai theá giôùi caù bieät, coù nhöõng caùch thöùc rieâng tö vaø khoâng ai noùi vôùi ai.

Chuùng toâi ñaõ töøng gaëp raát nhieàu caëp vôï choàng nhö vaäy, thaät ñaùng tieác. Neáu coù theå ñoùng phim, dieãn troø ñeå moïi ngöôøi töôûng raèng vôï choàng mình laø nhöõng ngöôøi haïnh phuùc, vôùi nhöõng giaáy khen veà gia ñình göông maãu trong hoân nhaân gia ñình, thì taïi sao chuùng ta khoâng daùm ñoùng vai thaät vôùi nhau. ÖÙng xöû vaãn y heät nhö trong phim thì ñoù môùi laø giaûi phaùp laâu daøi.

CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 71

Neáu bò va chaïm vaø töï aùi neân khoâng theå naøo ñeán vôùi ngöôøi kia ñeå xin loãi tröôùc, nghó raèng mình khoâng coù loãi taïi sao phaûi noùi tröôùc. Moät soá ngöôøi nöõ thöôøng coù tính caùch nhö theá, laø nam nhi phaûi coù chí cuûa ngöôøi anh huøng, saün saøng hy sinh, xin loãi phuï nöõ thì ngöôøi ñoù môùi laø ngöôøi bieát yeâu thöông thaät söï. Hoïï thích nhoõng nheõo vaø chieàu chuoäng. Neáu cöù nghó nhö vaäy laø chaân lyù, thì roõ raøng caùch thöùc suy nghó ñoù seõ ñaåy baûn ngaõ cuûa ngöôøi kia vaøo trong söï beá taéc. Ngöôøi kia nghó raèng, toâi coù sai gì ñaâu maø phaûi chieàu chuoäng, cho neân töø moät sai laàm nho nhoû ñaõ laøm ñoùng baêng caûm xuùc trong moái quan heä thöông yeâu giöõa hai ngöôøi, gaëp nhau nhö hai keû xa laï, theá maø xa nhau thì nhôù.

Yeáu toá hieåu bieát laøm cho ngöôøi kia nhaän thöùc moät caùch ñuùng ñaén. Yeâu ngöôøi ñeå hieåu ñuùng vôùi taâm traïng maø ngöôøi muoán, taïo khoâng gian cho ngöôøi thôû, khoâng khí cho hoï soáng... coù nhö vaäy tình yeâu môùi toàn taïi, phaùt trieån moät caùch coù söùc khoeû vaø coù tuoåi thoï. Baèng khoâng noù coù theå bò caét ñöùt, bieán daïng, hoaëc toàn taïi döôùi hình thöùc maø thoâi.

Giaùo duïc khuyeán taán coù taùc duïng cao hôn giaùo duïc baèng caùch tröøng phaït. ÔÛ nhöõng nöôùc coù neàn kinh teá ñang phaùt trieån, cha meï coù tö caùch nhö moät quan toøa, con em phaûi theo söï aùp ñaët. Cha meï thöôøng tröøng phaït khi chuùng thi ñieåm keùm, troán hoïc, khoâng sieâng naêng chaêm chæ coâng vieäc gia ñình... Tröøng phaït baèng caùch ñaùnh ñaäp, chöûi maéng... ñeå
laïi aán töôïng bò khuûng boá gheâ gôùm trong ñaàu con caùi. Khuûng boá naøy bieán daïng thaønh nhöõng baïo loaïn trong gia ñình vaø xaõ hoäi.

Neáu thay theá phöông phaùp tröøng phaït baèng caùch khuyeán taán, chuùng ta noùi raèng, neáu con thi coù keát quaû töø haïng nhaát ñeán haïng nhì trong naêm hoïc naøy thì ba, meï seõ cho con phaàn thöôûng. Vì thích phaàn quaø neân noù coá gaéng hoïc ñeå ñaït giaù trò naøy.

72 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Neáu chuùng ta noùi, naêm nay maø thi rôùt thì ba toáng coå con ra khoûi nhaø. Vôùi söùc eùp taâm lyù ñoù, chuùng khoâng bao giôø ñaït ñöôïc giaù trò maø noù muoán.

Chuùng ta neân taïo ra nhöõng khuyeán taán, khích leä tieàm naêng ñeå chuùng caûm thaáy raèng ñöôïc cha meï tin töôûng. Maëc duø bieát mình chöa coù nhöõng giaù trò ñoù, theá maø ñaët heát nieàm tin ñeå mình phaùt huy, ñoù laø moät trong nhöõng chieàu höôùng giaùo duïc tích cöïc. Tìm cô hoäi taïo ra nhöõng giaûi thöôûng, baèng khen nhö trong kinh ñieån nhaø Phaät ñeà caäp ñeán.

Trong10 haïnh nguyeän cuûa Boà taùt Phoå Hieàn, coù haïnh

“Taùn döông coâng ñöùc,” duø bieát raèng con chæ coù giaù trò gioûi laø moät thoâi, nhöng khen noù gioûi moät röôõi, noù seõ möøng vaø coá gaéng duy trì thaønh quaû naøy trong töông lai, chöù khoâng ñeå
ñaùnh maát giaù trò ñoù. Neáu lôøi khen coù ngheä thuaät thì baûn ngaõ hoï khoâng bò tröông sình leân. Ngöôïc laïi, coøn laøm cho hoï tin töôûng vaøo vai troø vò trí cuûa hoï ñeå phaùt huy theâm ñoùng goùp cho cuoäc ñôøi.

Ñoâi luùc caùc baäc phuï huynh taïo ra caùch theá “nhoùn chaân vaø vôùi tay” cho nhöõng ñöùa con ñeå noù thaønh töïu. Chuùng ta ñaët kyø voïng quaù lôùn vaøo coâng vieäc, tieàm naêng cuûa noù thì noù seõ yû laïi vaø khoâng chòu laøm, hoaëc ít nhaát lyù töôûng ñaït ñöôïc laø 10 thì chuùng noù laøm theo chæ coù 6 hay laø 8. Coøn neáu chæ ñaët ra tieâu chí laø 2 thì noù chæ ñaït ñöôïc 0,2 maø thoâi.

Neáu ñaët tieàm naêng cuûa noù theo caùch theá nhoùn vaø vôùi thì noù seõ noã löïc laøm nhieàu hôn. Ngheä thuaät cuûa vieäc huaán luyeän con caùi ôû choã laø bieát khích leä tieàm naêng cuûa chuùng, khoâng phaûi daïy ôû lôøi noùi maø ôû thaân giaùo nhieàu hôn.

Giaù trò giaùo duïc cuûa nhaø Phaät laø ôû moâ hình kieåu maãu veà ñôøi soáng ñaïo ñöùc, vaø caùch thöùc maø cha meï ñaõ thaønh coâng.

Khi con caùi muoán ñaït ñöôïc nhöõng giaù trò töông töï vì chuùng CHÖÔNG 2: HOA ÑAÏO ÑÖÙC • 73
thích baét chöôùc cha meï, luùc baáy giôø söï thieát laäp truyeàn thoâng trong gia ñình, hoï toäc ñöôïc tieáp noái truyeàn thöøa vaø phaùt huy.

Noùi laø moät ngheä thuaät, nhöng noùi dö thöøa seõ taïo ra caûm giaùc khoù chòu. Khoâng kheùo thoâng qua caùc ngöõ ñieäu bieåu ñaït leân vaø xuoáng, caùch thöùc nhaán gioïng, taïo ra nhöõng ñaïi töø nhaân xöng seõ laøm cho ngöôøi nghe coù caûm giaùc thích hoaëc khoâng thích, chaáp nhaän hay khoâng chaáp nhaän, loaïi tröø hay tieáp öùng vaøo beân trong ñeå bieán noù thaønh moät phaàn cuoäc soáng cuûa mình. Laøm toát ñöôïc ñieàu ñoù laø caû moät ngheä thuaät, ñoøi hoûi nhöõng ngöôøi laøm cha meï phaûi kieân nhaãn.

Vai troø laøm cha meï caàn coù söï hieåu bieát veà caûm xuùc vaø caù tính cuûa con, vì quan saùt caù tính con töø nhoû, bieát moãi ñöùa coù caù tính khaùc nhau. Cho neân caùch öùng xöû noùi naêng khuyeân baûo cuõng phaûi ñaùp öùng vôùi caên taùnh cuûa chuùng thì môùi thaønh coâng. Neáu aùp duïng cuøng moät coâng thöùc vôùi moïi ñöùa con seõ khoù thaønh coâng trong vieäc daïy baûo.

CHÖÔNG III

THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI

CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 77

Töø bi laø thuaät ngöõ ñoäc laäp cuûa nhaø Phaät, laø thuoäc töø raát chuyeân moân. Töø vaø Bi laø hai khuynh höôùng haønh trì daãn ñeán hai noäi dung hoã trôï töông taùc laãn nhau, mang laïi giaù trò an vui vaø haïnh phuùc.

Ñònh nghóa caên baûn cuûa ñaïo Phaät veà Töø bi bao goàm coù 8 chöõ “Töø naêng döõ laïc, Bi naêng baït khoå” töùc laø moät haønh ñoäng, lôøi noùi, vieäc laøm hay caùch suy nghó, khuynh höôùng löïa choïn tö töôûng yù thöùc heä, con ñöôøng daán thaân cuûa taâm. Neáu ñaët treân neàn taûng mang laïi nieàm vui cho ngöôøi khaùc, treân thöïc teá giaù trò nieàm vui ñoù ñaõ ñöôïc thieát laäp thì caùi ñoù goïi laø moät haønh ñoäng cuûa loøng Töø.

Trong tieáng Anh coù nhöõng töø giôùi haïn neân khoâng dòch ñöôïc chöõ “Töø” trong ñaïo Phaät, caùc dòch giaû phöông Taây ñaõ taïm dòch laø love. Love laø moät töø raát ña nghóa, cha thöông ñöùa con cuõng goïi laø love, vôï choàng thöông nhau cuõng goïi laø love, anh em baø con baïn beø thöông meán nhau cuõng goïi laø love...

Töø love coù nhöõng caáp ñoä ñeå chuùng ta thaáy ñöôïc tình thöông giöõa cha meï vaø con caùi, noù coù theå khaùc vôùi tình yeâu giöõa vôï ñoái vôùi choàng, vaø khaùc vôùi tình yeâu cuûa nam vôùi nöõ, ngöôøi laõnh ñaïo ñoái vôùi coâng nhaân...

Caùc nhaø Phaät hoïc noã löïc duøng töø khaùc trong tieáng Anh laø Loving, coù tính chaát cuûa tình ngöôøi chung chung, chöù khoâng phaûi laø tình cuûa giôùi tính, vaø theâm chöõ kindness ñeå
xaùc ñònh raèng tình naøy laø loøng töû teá ñaëc bieät maø trong ngoân ngöõ tieáng Anh khoâng dieãn taû ñöôïc, khoâng ñuû töø ñeå noùi.

Töø bi dòch laø compassion thì coù theå chaáp nhaän ñöôïc.

Noù vöôït leân treân chöõ passion coù theå laø tình yeâu. Tình yeâu daãn ñeán khuynh höôùng tính duïc, nhöng theâm tieáp ñaàu ngöõ

“com” thì chuùng ta thaáy tình yeâu ñoù cao thöôïng hôn, toát ñeïp hôn. Nhöng noù khoâng noùi leân ñöôïc noäi dung, neân trieát hoïc 78 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
nhaø Phaät muoán söû duïng ñoù laø töø Meta.

Hoã trôï vôùi haønh ñoäng ban vui ñoù, nhaø Phaät daïy coøn coù caùch thöùc tích cöïc vaø daán thaân ñoù laø Bi naêng baït khoå. Bi laø taám loøng ñöôïc theå hieän qua haønh ñoäng raát cuï theå, nhoå leân ñöôïc goác reã cuûa khoå ñau ôû ngöôøi khaùc, chính vì theá maø loøng Bi vöôït leân treân tình maãu töû. Bôûi vì tình maãu töû laø ngöôøi meï, tình phuï töû laø ngöôøi cha thöông caùc con moät caùch khoâng phaân bieät ñöùa lôùn, ñöùa uùt hay ñöùa giöõa... Nhöng tình thöông cuûa cha meï neáu chieàu con quaù möùc, muoán gì ñöôïc naáy thì ñoù laø tình thöông caûm xuùc.

Chöa chaéc thoâng qua söï chieàu chuoäng ñoù mang laïi nhöõng nieàm haïnh phuùc thaät söï cho con, chöa noùi ñeán tình traïng chieàu con nhieàu quaù, seõ ñaåy con theo khuynh höôùng khoâng thuaän lôïi veà sau naøy. Nghóa laø ñöùa con seõ khoâng coù khaû naêng töï laäp treân con ñöôøng ñaïo ñöùc, laäp nghieäp, daán thaân laøm vieäc veà sau, do ñoù traïng thaùi “baït khoå” - döùt ra noãi khoå cho ngöôøi con khoâng coù.

Thænh thoaûng nghe baøi haùt raèng “Tình meï bao la nhö bieån Thaùi Bình”. Söï bao la ñoù ñoâi luùc ñaët treân neàn taûng cuûa caûm xuùc maø thoâi, vì thöông con quaù, ñoâi luùc bò muø quaùng, laøm heát taát caû vì ñöùa con thì ñoù chöa phaûi laø tình thöông bao la cuûa loøng Töø bi.

Dó nhieân loøng Baùc aùi raát khaùc vôùi loøng Töø bi. Nhö chuùng toâi ñaõ noùi, neáu tình thöông maø khoâng mang laïi an laïc haïnh phuùc vaø nhoå leân noãi khoå nieàm ñau ôû ngöôøi kia, thì khoâng ñöôïc goïi laø loøng thöông theo tinh thaàn nhaø Phaät.

Thöông con ñuùng theo tinh thaàn nhaø Phaät laø phaûi cung caáp nguoàn an vui haïnh phuùc, vaø nhoå leân ñöôïc taän goác reã khoå ñau cho con. Tröôùc nhaát phaûi naïp chaát lieäu cuûa nhaän thöùc saùng suoát vaøo doøng chaûy taâm thöùc vaø söï soáng cho con. Nghóa laø cung caáp CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 79
nhöõng taám baûn ñoà, phöông phaùp hôn laø chuùng ta taëng cho noù gia taøi, söï nghieäp saün coù. Vì moät gia taøi, moät söï nghieäp ñoù coù theå
tieâu phí raát nhanh. Caùi gì con ngöôøi khoâng taïo ra baèng moà hoâi nöôùc maét thì caùi ñoù khoù toàn taïi. Daân gian thöôøng noùi “Cuûa trôøi traû ñaát” “vaøo cöûa tröôùc ra cöûa sau”. . Noã löïc laøm chaét chiu töøng ñoàng, töøng caéc, thì soá tieàn laøm ra raát laø quí, vì noù ñöôïc ño baèng giaù trò cuûa söùc lao ñoäng chaân chính.

Thöông con phaûi coù phöông phaùp, cuõng gioáng nhö caùch thöùc ñöùc Phaät, Boà taùt thöông chuùng sinh khaùc vôùi caùc toân giaùo.

Caùc toân giaùo thöôøng daïy, chæ caàn ñaët nieàm tin vaøo caùc ngaøi, giao khoaùn cho caùc ngaøi giaûi quyeát heát moïi vaán ñeà cho con ngöôøi, vaø cöù an phaän maø soáng ñeå coù haïnh phuùc. Dó nhieân lôøi höùa heïn naøo laïi khoâng ñeïp, khoâng hay, coøn thöïc teá nhö theá naøo laø chuyeän hoaøn toaøn khaùc.

Coù nhöõng tröôøng hôïp ngaãu nhieân sau khi chuùng ta giao khoaùn nieàm tin vaøo Chuùa, vaøo caùc Thaàn linh theo caùc truyeàn thoáng toân giaùo. Do chuùng ta laøm aên coù phöông phaùp, noã löïc ñuùng caùch, ñaàu tö ñuùng thò tröôøng neân phaùt ñaït thònh vöôïng giaøu sang phuù quí, roài laïi lyù giaûi raèng coù leõ do nieàm tin vaøo Chuùa, vaøo caùc Thaàn linh ñaõ mang laïi cho mình söï ñoåi môùi veà cuoäc soáng.

Ñoù laø söï lyù giaûi sai laàm. Treân thöïc teá coøn phuï thuoäc raát nhieàu vaøo söï noã löïc saùng suoát, phöông phaùp laøm vieäc. Nhö vaäy söï thaønh coâng trong haïnh phuùc laø heä quaû cuûa “kieán truùc sö“ veà nhaän thöùc vaø haønh ñoäng trong töøng baûn thaân con ngöôøi.

Cho neân khi chuùng ta noùi ñeán loøng Töø bi thì phaûi ñaët treân hai giaù trò: moät laø, chuùng ta mang laïi haïnh phuùc, hai laø phaûi nhoå ñi noãi khoå ñau.

Nhieàu ngöôøi coù truyeàn thoáng gia giaùo toát, hoaëc coù tö caùch phaåm haïnh, hoï khoâng bao giôø haønh ñoäng gieát haïi maïng soáng 80 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
cuûa ai. Chuùng ta khoâng heà aên caép, chöa heà vi phaïm ngoaïi tình, cuõng chöa töøng noùi doái, ñeå löøa gaït taïo söï chia reõ haän thuø hay laø mang laïi noãi khoå nieàm ñau cho ngöôøi khaùc. Hoaëc laø chuùng ta cuõng chöa töøng söû duïng chaát say nhö röôïu, hay nhöõng chaát gaây nghieän nhö xì ke ma tuùy, ñaùnh maát ñi giaù trò nhaân caùch, cuõng nhö maát ñi traùch nhieäm tinh thaàn vaø ñaïo ñöùc cho gia ñình... Theo ñöùc Phaät, neáu chuùng ta giöõ ñöôïc caùc ñieàu ñoù thì ñaõ thöïc hieän ñöôïc 5 nguyeân taéc veà ñaïo ñöùc. Coù raát nhieàu ngöôøi khoâng phaûi laø Phaät töû hoï vaãn coù moät ñôøi soáng nhö vaäy, vaø cho raèng khi khoâng gieát ngöôøi laø coù phöôùc baùu, khoâng theå hieåu chung chung nhö vaäy ñöôïc.

Nhaø Phaät daïy: khi khoâng gieát ngöôøi thì khoâng gieo nghieäp saùt sanh, töùc laø khoâng taïo theâm toäi loãi, chöù chöa coù phöôùc baùu gì trong tröôøng hôïp naøy. Muoán coù phöôùc baùu thì phaûi gieo nghieäp ñoái laäp vôùi nghieäp gieát, ngöôøi ñoù phaûi baûo hoä maïng soáng, mang laïi söùc khoûe, toân troïng ñôøi soáng caùc loaøi ñoäng vaät, thaäm chí coøn phaûi baûo döôõng moâi tröôøng.

Nhieàu ngöôøi nghe ñaïo Phaät daïy cho ngöôøi xuaát gia “Ñöøng chaët phaù caây coû”. Coù ngöôøi lyù giaûi döôùi goùc ñoä Thaàn hoïc cho raèng: cöù moãi caây coå thuï cho ñeán nhöõng caây nhoû ñeàu coù moät oâng Thaàn caây, gioáng nhö coù vò Thaàn soâng, Thaàn bieån, Thaàn maây, Thaàn möa, Thaàn saám seùt, Thaàn nuùi. . do ñoù khoâng ñöôïc chaët caây coû. Nghóa laø chuùng ta toân troïng caùc vò Thaàn linh, hay noùi caùch khaùc laø neáu chuùng ta chaët caây thì coù theå bò caùc vò Thaàn caây laøm cho ñôøi soáng cuûa mình maát ñi haïnh phuùc hoaëc coù theå bò tröøng phaït maát muøa, luõ luït, haïn haùn, thieân tai. .

Phaät daïy chuùng ta khoâng ñöôïc chaët caây coái vôùi lyù do raát ñôn giaûn, bôûi vì caây coái coù söï soáng. Lyù do thöù hai laø ngoân ngöõ trong thôøi ñaïi cuûa ñöùc Phaät (neáu nhö ñöùc Phaät duøng ngoân ngöõ nhö hieän nay laø baûo veä moâi tröôøng sinh thaùi. Moïi ngöôøi seõ ngô ngaùc khoâng bieát ñöùc Phaät noùi gì) neân Ngaøi chæ noùi CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 81
ñôn giaûn caây coái ñeàu coù söï soáng. Khi phaân tích hoïc thuyeát Duyeân Khôûi maø ñöùc Phaät ñaõ daïy “Söï soáng cuûa con ngöôøi, caùc loaøi ñoäng vaät, moâi tröôøng (trong ñoù coù thaûo moäc, khoâng khí aùnh saùng..) taát caû ñeàu lieân heä maät thieát vôùi nhau. Ñoaïn dieät söï soáng cuûa moät loaøi naøo ñoù coù theå keùo theo aûnh höôûng veà söï soáng cuûa caùc moâi tröôøng sinh thaùi, coäng ñoàng vaø söï soáng coøn laïi.

Ñöùc Phaät ñaõ ñi tröôùc khoa hoïc raát xa, ôû choã nhìn thaáy ñöôïc söï traân quí cuûa cuoäc ñôøi, do ñoù Ngaøi daïy phaûi baûo hoä söï soáng.

Neáu chuùng ta choïn caùc thöïc phaåm töø caùc loaøi ñoäng vaät, thì nhaø Phaät daïy chæ neân aên nhöõng thöïc phaåm caù thòt ñaõ ñöôïc laøm saün, ñöøng töï tay mình gieát, nhö vaäy laø haïn cheá söï saùt sanh tröïc tieáp. Vì saùt sanh tröïc tieáp laøm cho loøng saân haän trong con ngöôøi taêng leân, vaø nhö vaäy veà sau naøy coù theå gieát ñöôïc con ngöôøi.

Neáu chuùng ta caàm ñöôïc con dao caét coå gaø, ngaét ñaàu moät con deá, ñoát oå kieán. . thì sau naøy coù theå laøm nhöõng vieäc ñoù vôùi con ngöôøi, ñoàng loaïi. Loøng saân haän ñoù coù theå ñöôïc tröôûng döôõng, nuoâi naáng raát laâu, thoâng qua caùch chuùng ta coi nhöõng boä phim, troø chôi ñieän töû mang tính baïo ñoäng. Haït gioáng cuûa loøng saân haän, saùt haïi ñöôïc ngaám ngaàm nuoâi lôùn trong taâm thöùc maø mình khoâng bieát. Töôûng raèng ñoù laø bình thöôøng, nhöng khi taâm con ngöôøi thieáu söï kieåm soaùt cuøng keát hôïp vôùi loøng tham, loøng si meâ thì con ngöôøi coù theå laøm nhöõng chuyeän maø khoâng ngôø raèng mình ñaõ laøm vieäc nhö vaäy.

SÖÏ KIEÄN BOÀ TAÙT QUAÛNG ÑÖÙC THIEÂU THAÂN

Bieán coá naêm 1963, ñaõ khai sinh ra hai nhaân vaät mang hai tính caùch ñoái laäp. Luùc baáy giôø moät tôø baùo cuûa Hoa Kyø phoûng vaán Toång thoáng Kennedy, oâng phaùt bieåu vaø chuùng toâi coøn nhôù nhö theá naøy: “Chính phuû Myõ ñaõ taïo ra moät baïo chuùa ôû Vieät Nam, haø 82 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
hôi tieáp söùc cho phong traøo chuû nghóa phaùt-xít toân giaùo, muoán xoùa soå ñaïo Phaät ra khoûi maûnh ñaát maø noù ñaõ töøng coù maët hôn 2.000 naêm gaén boù, ñeán ñoä trôû thaønh söï soáng trong truyeàn thoáng vaên hoùa cuûa ngöôøi daân Vieät Nam”.

Nhö vaäy, veà phöông dieän chính trò thì ñaát nöôùc Vieät Nam ñaõ taïo ra baïo chuùa (theo caùch toång thoáng Kennedy goïi) ñeå
phaân bieät toân giaùo giöõa ñaïo Thieân Chuùa vaø ñaïo Phaät ôû Vieät Nam. Nhöng noùi theo Hoøa thöôïng Thích Trí Quang, ñoù laø moät trong nhöõng linh hoàn laõnh ñaïo quan troïng trong phong traøo ñaáu tranh baát baïo ñoäng, laøm cho chính quyeàn hoï Ngoâ thöùc tænh vaø phaùt bieåu raèng “Vieät Nam coù raát nhieàu vó nhaân maø Boà taùt Quaûng Ñöùc laø moät trong caùc vó nhaân ñoù, nhöng söï khaùc bieät ôû trong con ngöôøi Boà taùt Quaûng Ñöùc ñoù khoâng laø vó nhaân maø laø sieâu nhaân”.

Hoøa thöôïng Trí Quang noùi raèng, phong traøo naêm 1963
ñaõ khai sinh ra moät vò Boà taùt cho daân toäc vaø ñaát nöôùc Vieät Nam. Nhö vaäy trong boái caûnh ñen toái vôùi nhieàu tham voïng cuûa chính trò, ñaõ laøm cho Phaät giaùo coù cô hoäi caát leân nhöõng tieáng noùi cuûa löông taâm. Nhöõng tieáng noùi khoâng ñi baèng suùng ñaïn, khoâng gioáng nhö caùc cuoäc ñaáu tranh giai caáp trong lòch söû maø chuùng ta ñaõ thaáy.

Maëc duø ôû haûi ngoaïi coù moät soá ngöôøi khoâng thích, bôûi vì sau phong traøo ñoù, chính quyeàn hoï Ngoâ ñaõ bò keát lieãu vaø ñöôïc thay theá baèng moät chính theå khaùc. Cho neân noãi maát maùt veà söï nghieäp, coâng vieäc laøm aên, ñaõ laøm cho hoï khoâng coù thieän caûm veà ñaïo Phaät, vì theá maø hoï gaùn cho phong traøo naêm 1963 laø cuoäc Thaùnh chieán Phaät giaùo taïi Vieät Nam.

Trong ñaïo Phaät khoâng bao giôø coù töø Thaùnh chieán. Vì cuoäc chieán naøo cuõng khoâng ñöôïc goïi laø cao thöôïng, cho neân khoâng theå goïi laø Thaùnh. Chieán tranh ñeàu mang laïi khoå
ñau, mang laïi caùi cheát vaø söï phaù hoaïi, huyû dieät... neáu chuùng CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 83
ta khoâng döøng laïi tham voïng leo thang trong chieán tranh, baønh tröôùng baù quyeàn thoân tính....

Quan nieäm cuûa ñaïo Phaät neáu noùi töø goùc ñoä lòch söû, nhaèm thieát laäp moät xaõ hoäi an bình, baèng caùch chuyeån hoùa ñôøi soáng noäi taâm cuûa con ngöôøi, chöù khoâng ñi baèng con ñöôøng chieán tranh. Khi coù moät baát coâng naøo ñoù xuaát hieän ñoái vôùi Phaät giaùo, nhöõng ngöôøi Phaät töû, ngöôøi mang danh nghóa laø con cuûa ñöùc Phaät, ñi treân con ñöôøng giaùc ngoä, chaéc chaén seõ choïn khuynh höôùng phaûn chieán.

Töùc laø ñöùng trung gian ñeå coù theå taïo thaønh nhòp caàu caûm thoâng, hay thieát laäp truyeàn thoâng giöõa hai ñoái taùc haän thuø vôùi nhau. Hai ñoái taùc ñoù coù theå daønh vò trí ñoäc toân vaø muoán mình soáng thì beân kia phaûi maát, theo caùch theá loaïi tröø laãn nhau, khoâng cuøng chung moät baàu trôøi, töø ñoù noãi khoå ñau ngaøy caøng gia taêng, leo thang gioáng nhö loøng tham vaø söï ñoäc ñoaùn cuûa con ngöôøi.

Neáu chuùng ta cho raèng söï kieän naêm 1963 laø cuoäc Thaùnh chieán laø chuùng ta ñaõ sai laàm töø caùch thöùc ñaët vaán ñeà.

Keå töø ngaøy 8 thaùng 5 naêm 1963, khi chính quyeàn ñoäc taøi hoï Ngoâ ra leänh trieät haï heát taát caû caùc laù côø naêm saéc cuûa Phaät giaùo vaøo ngaøy Ñaïi leã Phaät ñaûn, moät ngaøy raát quan troïng ñoái vôùi ñôøi soáng tinh thaàn vaø taâm linh cuûa ngöôøi Phaät töû, thì phong traøo baát baïo ñoäng ñaõ baét ñaàu coù maët. Tieán trình naøy keùo daøi 4 thaùng, cho ñeán khi caùc töôùng laõnh cuûa chính quyeàn hoï Ngoâ ñaõ ñaûo chính vaø thay theá baèng moät chính theå
khaùc, Phaät giaùo chöa heà coù tieáng suùng noå, chöa heà söû duïng moät con dao gaêm, hay söû duïng nhöõng ngoân töø saân haän.

Neáu chuùng ta coù dòp ñoïc laïi boán böùc taâm thö vaø thô cuûa Boà taùt Quaûng Ñöùc, do töï tay Ngaøi vieát baèng chöõ Noâm, chöùa ñaày taát caû taám loøng cuûa tình thöông vaø söï bao dung quaûng 84 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ñaïi, mong muoán cho gia ñình trò ñoäc taøi hoï Ngoâ tænh thöùc vaø laøm môùi laïi cuoäc ñôøi.

Caùc nhaø phaân tích xem caùc baøi vieát cuûa Ngaøi trong nhöõng böùc thö ñoù, khoâng coù moät töø naøo cho thaáy raèng Boà taùt Quaûng Ñöùc laø ngöôøi ñang saân haän. Nhieàu khi chuùng ta vieát moät laù thô yeâu caàu beân kia döøng chieán, baèng ngheä thuaät ngoaïi giao ñoái taùc, theo kieåu thaáy mình löïc löôïng khoâng baèng neân phaûi hoaõn binh, baèng khoâng neáu keùo daøi chieán tranh thì bò toån thaát lôùn, ñoù laø ngheä thuaät ngoaïi giao trong quaân söï. Ñaèng naøy Boà taùt Quaûng Ñöùc mong moûi gia ñình hoï Ngoâ vaø chính theå luùc baáy giôø neân söû duïng loøng Töø bi, Baùc aùi ñoái vôùi taát caû moïi ngöôøi trong tinh thaàn bình ñaúng.

ÔÛ ñaây Boà taùt duøng hai töø Töø bi vaø Baùc aùi. Baùc aùi laø hoïc thuyeát quan troïng cuûa Cô Ñoác giaùo, vôùi 3 khuynh höôùng vaø haønh ñaïo khaùc nhau cuûa Thieân Chuùa giaùo, Tin Laønh vaø ñaïo Chính thoáng.

Cho neân lyù giaûi söï kieän Boà taùt Quaûng Ñöùc thieâu thaân laø moät cuoäc Thaùnh chieán thì heát söùc sai laàm. Bôûi vì trong chuùc nguyeän thô cuûa Boà taùt vaø huyeát taâm thô ñaõ gôûi cho Toång thoáng Ngoâ Ñình Dieäm raèng “Xin oâng haõy duøng loøng Töø bi vaø Baùc aùi ñoái xöû moät caùch bình ñaúng vôùi taát caû moïi ngöôøi trong ñaát nöôùc Vieät Nam”.

Trong tinh thaàn kinh Thaùnh Taân Öôùc, chuùa Giesu Kitoâ ñaõ daïy “meán Chuùa yeâu ngöôøi”. Muoán yeâu con ngöôøi thì mình phaûi yeâu Chuùa, kính Chuùa. Muoán kính Chuùa ñuùng nghóa maø khoâng coù söï yeâu con ngöôøi, roõ raøng khoâng phaûi laø moät ngöôøi Kito. Cho neân söï yeâu ngöôøi meán Chuùa khoâng cho pheùp chuùng ta phaân bieät ñoái xöû laø chim ngoaøi ñaøn, hay chim trong ñaøn.

Khoâng cho pheùp chuùng ta taïo uy quyeàn cho nhöõng ngöôøi coù cuøng heä tín ngöôõng vôùi mình, vaø coâ laäp ngöôøi khaùc tín ngöôõng vaøo trong moät hoaøn caûnh hoaøn toaøn ngang traùi, ñieàu ñoù hoaøn toaøn traùi vôùi tö töôûng cuûa Chuùa Giesu Kitoâ.

CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 85

Do ñoù Boà taùt ñaõ nhaéc nhôû Toång thoáng Ngoâ Ñình Dieäm moät ñieàu raát caên baûn cuûa ñaïo ñöùc nhaân sinh veà loøng Töø bi Baùc aùi. Hai ñieàu naøy coù theå hoøa nhaäp vôùi nhau ñeå laøm neàn taûng cho cuoäc soáng cuûa nhöõng ngöôøi coâng daân Vieät Nam, duø hoï mang trong loøng caùc yù thöùc heä toân giaùo hoaøn toaøn khaùc bieät.

Trong khi ñoù, haønh ñoäng thieâu thaân cuûa Boà taùt Quaûng Ñöùc naèm ôû chaát lieäu noäi dung cuûa hai ñieàu maø trong nhaø Phaät ñeà caäp ñeán, laø baûn chaát daán thaân cuûa moät vò Boà taùt, töùc laø moät con ngöôøi ñang giaùc ngoä troïn veïn, vaø chia seû söï giaùc ngoä ñoù ñoái vôùi ñoàng loaïi, caùc chuùng sanh ñang coøn khoå ñau, nhöõng ngöôøi baát haïnh, nhöõng ai coù nhu caàu hay khoâng, coù theå tieáp nhaän ñöôïc traïng thaùi an laïc beân trong cuûa Ngaøi.

Söï kieän töï thieâu cuûa Boà taùt Thích Quaûng Ñöùc ñöôïc chuaån bò saép xeáp tröôùc moät tuaàn leã, töùc vaøo ngaøy 4 thaùng 11 naêm 1963 baèng moät huyeát taâm thö. Ñeán ngaøy 11 thaùng 6, luùc 12 giôø tröa Uyû Ban Lieân phaùi Phaät giaùo toå chöùc saép xeáp cho Ngaøi töï thieâu moät caùch an toaøn. Bôûi vì neáu bò phaùt hieän thì vieäc töï thieâu seõ khoâng thaønh coâng, caûnh binh coù theå khuûng boá ñaøn aùp gieát choùc. Söï gieát choùc ñoù ñaõ töøng dieãn ra taïi Hueá, Saøi Goøn, bieát bao nhieâu Taêng, Ni, Phaät töû ñaõ ngaõ xuoáng vaø moät soá bò baét caàm tuø.

Ngaøy hoâm ñoù, coù khoaûng gaàn 1.000 Taêng Ni ñaép y haäu raát trang nghieâm, treân tay traøng chuoãi haït noái keát laïi vôùi nhau nhö hoa sen. Khi xe cuûa Ngaøi töø chuøa Phaät Böûu, ñöôøng Cao Thaéng, quaän 3 ñeán ngaõ tö Phan Ñình Phuøng vaø Leâ Vaên Duyeät (nay laø ñöôøng Nguyeãn Ñình Chieåu vaø Caùch Maïng Thaùng Taùm). Baáy giôø caûnh binh phaùt hieän, nhöng khoâng kòp ngaên chaën, vì soá löôïng caûnh saùt ít quaù, maø Taêng vaø Ni leân ñeán 1.000 ngöôøi. Chöa tính ñeán caùc thanh nieân Phaät töû tri thöùc, sinh vieân cuûa caùc tröôøng ñaïi hoïc coù maët raát ñoâng.

Khi quan saùt nhöõng thöôùc phim ñöôïc ghi laïi, chuùng ta 86 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
thaáy traïng thaùi cuûa Ngaøi ung dung töï taïi, traïng thaùi ñoù raát khoù lyù giaûi. Ngaøi xuoáng xe, ñi töøng böôùc thaûnh thôi, nheï nhaøng, ngoài xuoáng ngay ngaõ tö ñöôøng. ÔÛ ñoù, ñaõ chuaån bò saün moät can xaêng 20 lít. Töï tay môû naép bình xaêng ra, cheá töø ñaàu cho ñeán chaân taïo ra moät vuõng xaêng vaø Ngaøi ngoài xuoáng treân tö theá kieát giaø thieàn ñònh. Ngaøi baät hoäp queït leân, nhöng khoâng chaùy bôûi vì boû trong tay aùo haäu neân xaêng laøm cho hoäp queït bò öôùt. Luùc ñoù, coù moät vò Taêng treû (Hoøa thöôïng Ñöùc Nghieäp) ñaõ neùm hoäp queït gas cho Boà taùt Quaûng Ñöùc. Boà taùt ngoài xuoáng chaép tay xaù chaøo vaø baät hoäp queït leân, löûa baét ñaàu boác chaùy suoát 15 phuùt. Xung quanh ngoïn löûa laø chö Taêng Ni lôùp lôùp haøng haøng, ngöôøi thì ñi kinh haønh, ngöôøi thì tónh toïïa vaø quaàn chuùng Phaät töû ñöùng bao quanh phía sau ñeán noãi caûnh binh khoâng theå naøo vaøo ñöôïc. Ngoïn löûa saép taøn, nhuïc thaân cuûa Boà taùt Quaûng Ñöùc nheï nhaøng ngaõ veà phía tröôùc vaø Ngaøi ñaõ vaøo traïng thaùi cuûa Nieát baøn.

Caùc thöôùc phim ñoù hieän nay vaãn coøn ôû Hoa Kyø, ñöôïc giöõ ôû moät soá tröôøng hoïc lôùn nhö Westerlin vaø Stanfor. Caùc haõng phim tö lieäu ôû Vieät Nam cuõng coù, thænh thoaûng chieáu laïi cho quaàn chuùng xem. Naêm ngoaùi (2003) taïi tænh Khaùnh Hoøa, Ñaøi truyeàn hình Khaùnh Hoøa ñaõ döïng laïi boä phim tö lieäu veà söï nghieäp ñoùng goùp cuûa Ngaøi cho cuoäc ñôøi vaø ñaát nöôùc Vieät Nam (Boà taùt Quaûng Ñöùc sinh vaøo naêm 1897 taïi Khaùnh Hoøa).

Caùch thöùc caùc ñaøi truyeàn hình Vieät Nam lyù giaûi raát khaùc vôùi ñaïo Phaät veà söï kieän töï thieâu ñoù.

Vaøo ngaøy 29-05-2006, Vieän Nghieân cöùu Phaät hoïc Vieät Nam, ñaõ toå chöùc Hoäi thaûo veà Boà taùt Quaûng Ñöùc, vôùi söï tham döï cuûa raát nhieàu hoïc giaû: bao goàm caùc nhaø hoïc giaû Maùc-xít, Phaät hoïc, vaø caùc toân giaùo khaùc. Töø caùc goùc ñoä nhìn nhaän khaùc nhau, coù nhöõng tieáng noùi khaùc nhau ñeå lyù giaûi söï kieän Boà taùt Quaûng Ñöùc töï thieâu.

CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 87

Trong ñoù, hoïc giaû Traàn Vaên Giaøu, ñöôïc xem laø baäc Thaày, ngöôøi tieân phong cho khuynh höôùng tö töôûng trieát hoïc Mac-Leânin taïi mieàn Nam Vieät Nam. Giaùo sö Traàn Baïch Ñaèng, ngöôøi ñaõ vieát ra quyeån saùch Vaùn Baøi Laät Ngöûa, trong ñoù coù ghi laïi söï kieän Boà taùt Quaûng Ñöùc töï thieâu, nhöng caùch lyù giaûi hoaøn toaøn döôùi goùc ñoä cuûa chính trò. OÂng cuõng coù moät baøi vieát laëp laïi quan ñieåm ñoù laø: “Nhôø söï töï thieâu cuûa Boà taùt maø chính theå Vieät Nam Coäng Hoøa ñaõ suïp ñoå hoaøn toaøn, cho neân daân toäc Vieät Nam bieát ôn Boà taùt, vaø nhöõng con ngöôøi Coäng saûn ñaáu tranh giai caáp cuõng bieát ôn Boà taùt. Ôn nghóa ñoù lôùn laém, lôùn ñeán ñoä ngöôøi naøo queân ñi hình aûnh töï thieâu cuûa Boà taùt thì ngöôøi ñoù coù theå khoâng coøn laø ngöôøi Vieät Nam trong thôøi kyø hieän ñaïi”.

Giaùo sö Traàn Vaên Giaøu (naêm 2004 oâng ñöôïc 97 tuoåi) maëc duø laø moät nhaø Maùc-xít, theá maø oâng ñaõ phaùt bieåu baèng taát caû taám loøng moät caùch ngaén goïn nhö sau:“Khoâng bieát lôøi phaùt bieåu cuûa toâi coù ñuùng hay khoâng, nhöng cho pheùp toâi noùi xuaát phaùt töø söï rung ñoäng traùi tim. Tröôùc nhaát, toâi xin cung kính ñaûnh leã vò Ñaïi Anh huøng cuûa daân toäc, keá ñeán cho toâi phaùt ra baèng lôøi noùi Nam moâ Ñaïi Huøng Ñaïi Löïc Boà taùt Quaûng Ñöùc Ma ha taùt”.

OÂng laëp laïi 3 laàn nhö vaäy vaø ngoài xuoáng. OÂng noùi raát caûm ñoäng. OÂng laø moät ngöôøi theo heä tö töôûng Maùc-xít, maø duøng töø Nam moâ thì maëc nhieân ñaõ chaáp nhaän mình laø moät ngöôøi Phaät töû. Vì Nam moâ laø cung kính, ñaûnh leã, qui ngöôõng, höôùng veà vôùi Tam baûo, ñôøi soáng con ñöôøng taâm linh, khaùc vôùi con ñöôøng chuû nghóa hoïc thuyeát. OÂng noùi raát caûm ñoäng.

Moät nhaân vaät raát quan troïng ñoù laø Ñaïi töôùng Mai Chí Thoï, cuõng phaùt bieåu vôùi taát caû taám loøng. OÂng noùi: “Vaøo ngaøy nghe tin Boà taùt Quaûng Ñöùc töï thieâu, caùc ñaøi phaùt thanh cuûa coäng saûn ôû mieàn Baéc, vaø coäng saûn trong vuøng böng bieàn 88 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
ñang aån naùu ôû nhöõng vuøng khaùc nhau taïi mieàn Nam Vieät Nam, nghe lôøi cuûa phaùt thanh vieân xuùc ñoäng, ñaõ khoùc treân ñaøi khi noùi veà söï kieän Boà taùt ñaõ töï thieâu, taïo noãi xuùc ñoäng raát lôùn trong quaàn chuùng ôû Vieät Nam”. Ngaøy nay, nhôù laïi nhöõng trang söû, cuõng nhö döõ lieäu veà caùc ñaøi phaùt thanh vaøo nhöõng ngaøy hoâm ñoù; chuùng ta bieát, ôû mieàn Baéc (töùc laø chuû nghóa Coäng saûn) ñaõ uûng hoä raát nhieàu, vaø noùi hôi quaù moät chuùt ñoù laø mieàn Baéc ñaõ haäu thuaãn cho vieäc töï thieâu cuûa Boà taùt Quaûng Ñöùc - töø naøy gaén vôùi söï kieän chính trò - vì caùc ñaøi mieàn Baéc ñaõ phaùt ngoân raát roõ, leân aùn chuû nghóa ñoäc taøi Ngoâ Ñình Dieäm, ñaõ laøm cho nhaân daân mieàn Nam bò ñieâu ñöùng, khoå ñau. Phaät töû khoâng coøn nôi ñeå an thaân töï do tín ngöôõng... Baây giôø, ñoïc laïi caùc baøi baùo phaân tích veà caùc söï kieän ñoù, chuùng ta thaáy baùo chí ñaõ leân aùn raát nhieàu.

Luùc ñoù, treân ñaøi truyeàn hình ñaõ phaùt hai caâu ñoái baèng chöõ Haùn. Taùc giaû khoâng ai khaùc laø Hoà Chí Minh: “Vò Phaùp
thieâu thaân, vaïn coå huøng phi thieân nhaät nguyeät, löu
danh baát töû baùch nieân chaùnh khí ñòa sôn haø”. Roõ raøng caû chuû nghóa Coäng saûn cuõng ca tuïng cho nghóa khí anh huøng cuûa Boà taùt Thích Quaûng Ñöùc. Chuùng toâi xin taïm dòch hai caâu ñoái ñoù nhö sau “Ñoát thaân vì Chaùnh phaùp muoân thuôû ñaát huøng soi nhaät nguyeät, löu danh trong baát töû nghìn naêm chaùnh khí raïng sôn haø”. Nghe qua lôøi leõ ñoù raát huøng traùng, noù huøng traùng nhö söï kieän Boà taùt ñaõ thieâu thaân, vaø ai cuõng caûm phuïc caùi taøi veà chöõ Haùn raát ñaëc saéc cuûa Hoà Chí Minh, nhöng thaät ra ñieàu ñoù ñöùng treân goùc ñoä cuûa chuû nghóa ñaáu tranh giai caáp maø thoâi.

Huøng khí naøy coù theå toàn taïi nghìn naêm löu danh baát töû. Ñoù laø caùi baát töû veà chuû nghóa ñaáu tranh, nhöõng ngöôøi ñaáu tranh cho giai caáp, mang laïi haïnh phuùc cho nhöõng ngöôøi baát haïnh.

Coù theå trôû thaønh ñieåm son löu danh trong saùch söû, ai cuõng nhaéc CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 89
ñeán vôùi taát caû taám loøng traân troïng. Söï vieäc thieâu thaân cuûa Boà taùt khoâng phaûi ñoát thaân vôùi taâm saân haän. OÂng Hoà Chí Minh ñaõ hieåu ñöôïc vieäc ñoù neân oâng noùi “Vò phaùp” töùc laø vì Chaùnh phaùp, Phaät phaùp cho neân thieâu thaân. Chính vì theá maø ñöùc huøng cuûa Ngaøi, caùi huøng uy, caùi voâ uyù cuûa Ngaøi ñaõ laøm cho baàu trôøi nhaät nguyeät röïc leân aùnh saùng, thì roõ raøng khoâng coù loøng haän thuø. OÂng cuõng hieåu ñöôïc phaàn naøo ñoù cuûa ñaïo Phaät.

TRAÙI TIM BAÁT DIEÄT

Sau khi nhuïc thaân Boà taùt Quaûng Ñöùc ñöôïc taåm lieäm treân moät laù côø Phaät giaùo vaø ñöa veà chuøa Xaù Lôïi. Suoát 7 ngaøy Taêng, Ni luaân phieân tuïng kinh baùi saùm. Sau ñoù moät tuaàn (14 ngaøy sau), ngöôøi ta môùi ñöa nhuïc thaân cuûa Ngaøi vaøo trong loø thieâu An Döôõng Ñòa ôû chuøa Hueä Nghieâm (ñoái dieän Beán xe Mieàn Taây). Ñoát vôùi söùc noùng 4.000 ñoä, xöông tan heát, nhöng chæ coøn moät vaät khoâng tan ñoù laø quaû tim.

Luùc ñoùù, chính quyeàn Ngoâ Ñình Dieäm khoâng tin, hoï ngaïc nhieân laém. Baø Nhu ñaõ traû lôøi phoûng vaán tröôùc caùc kyù giaû quoác teá, raèng “Thaät ra ñaát nöôùc chuùng toâi raát laø an bình, 80% laø nhöõng ngöôøi theo Thieân Chuùa giaùo, khoâng coù ai laø Phaät töû vaø laøm gì coù chuyeän töï thieâu ñoù, chæ coù moät nhaø Sö töï nöôùng xaùc mình thoâi, maø sö nöôùng xaùc naøy laø do caùc sö treû baøy chuyeän ra, ñoù laø chuyeän gieát ngöôøi neân phaûi ñem ra toøa aùn quoác teá ñeå toá caùo nhöõng ngöôøi ñaõ laäp ra söï gieát ngöôøi nöôùng Sö”. (baø duøng töø nöôùng Sö).

Maëc duø noùi nhö vaäy, nhöng Toång thoáng Ngoâ Ñình Dieäm raát hoaûng hoát, oâng ñaõ cho moät vò baùc só (maät thaùm) ñeán hieän tröôøng vaø duøng maùy raát hieän ñaïi ñeå nung ñoát theâm quaû tim ñoù maáy tieáng ñoàng hoà nöõa, quaû thaät noù khoâng tan.

Baây giôø quaû tim ñoù ñang ñeå trong ngaân haøng cuûa quoác gia Vieät Nam. Vì sau naêm 1975, Vieät Nam Quoác Töï ñaõ khoâng 90 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
coøn laø cuûa Phaät giaùo nöõa, cho neân chính quyeàn Vieät Nam vaø söï ñoàng yù cuûa Giaùo hoäi Phaät giaùo Vieät Nam trong nöôùc giao quaû tim ñoù ñeå trong ngaân haøng cho an toaøn. (Quaû tim naøy baây giôø vaãn coøn, raát nhieàu ngöôøi ñaõ chuïp hình ñöôïc, caùc kyù giaû cuõng ñöôïc thaáy, caùc thöôùc phim cuõng ñöôïc quay).

Trong söï kieän töï thieâu naøy coù hai vaán ñeà laøm cho nhieàu ngöôøi nöôùc ngoaøi hoaøn toaøn ngaïc nhieân vaø khoa hoïc khoâng lyù giaûi ñöôïc: Thöù nhaát, moät con ngöôøi bình thöôøng laøm theá naøo coù theå chòu ñöôïc söùc noùng baát ñoäng trong 15 phuùt nhö vaäy? Thöù hai, vôùi söùc noùng 4.000 ñoä thieâu lieân tuïc trong voøng 4 giôø ñoàng hoà, theá maø quaû tim vaãn khoâng tan, ñieàu gì ñaõ laøm neân söï kyø dieäu nhö vaäy?

Neáu chuùng ta duøng thuaät öôùp xaùc cuûa ngöôøi Ai Caäp thì thaân theå ñoù coù theå khoâng tan trong ñieàu kieän khoâng gian vaät lyù naøo ñoù thoâi. Neáu chuùng ta ñeå vaøo trong nöôùc coù nhieàu vi truøng, vaøi ngaøy thì xaùc ñoù tieâu heát, hoaëc laø ñeå ngoaøi khoâng khí cuõng coù theå bò hö, theá maø quaû tim khoâng rôi vaøo traïng thaùi ñoù.

Trong kinh Ñaïi thöøa, ñaëc bieät laø kinh Dieäu Phaùp Lieân Hoa vaø kinh Ñaïi Phöông Tieän Phaät Baùo AÂn coù ñeà caäp ñeán söï kieän ñoát thaân cuùng döôøng Phaät vaø cuùng döôøng Chaùnh phaùp.

Dó nhieân, ñoái vôùi Phaät thì söï cuùng döôøng cuûa chuùng ta khoâng quan troïng, caùc Ngaøi caàn chuùng ta cuùng döôøng ñoù laø höông thôm cuûa ñaïo ñöùc, höông thôm cuûa trí tueä, cuûa söï daán thaân voâ ngaõ vò tha vaøo trong cuoäc ñôøi, mang laïi haïnh phuùc cho ngöôøi khaùc. Söï cuùng döôøng nhö vaäy raát vó ñaïi.

Thoâng thöôøng, caùc vò Boà taùt cuùng döôøng baèng caùch, neáu nhö trong moät nghòch caûnh naøo ñoù, theå hieän loøng töø bi, lôøi noùi cuûa söï dung hoøa, maø vaãn chöa coù keát quaû thì caùc Ngaøi coù theå tình nguyeän töï thieâu.

CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 91

AÙnh löûa töø bi ñoù trôû thaønh ngoïn ñuoác soi ñöôøng, töùc laø laøm thöùc tænh löông taâm cuûa nhöõng ngöôøi ñang soáng trong loøng haän thuø, ñoäc ñoaùn, tham lam.

Roõ raøng khoâng chæ gia ñình hoï Ngoâ thöùc tænh, maø caû chính quyeàn cuûa Kennedy ñaõ thöùc tænh veà moät vieäc laøm sai laàm ñoù laø uûng hoä cho chính saùch baù ñaïo ôû Vieät Nam, muoán xoùa soå ñaïo Phaät ra khoûi baûn ñoà Vieät Nam.

Söï thieâu thaân ñoù ñöôïc kinh Dieäu Phaùp Lieân Hoa goïi laø Hoûa Quang tam muoäi (tam muoäi laø thieàn ñònh, hoûa laø löûa, quang laø aùnh saùng). Löûa naøy ñöôïc töôïng tröng baèng aùnh saùng, noù taïo ra aùnh saùng cuûa nhaän thöùc, tueä giaùc, cuûa tình thöông, xoùa boû heát taát caû moïi haän thuø, ñoù laø caùch raát ñaëc bieät. Khoâng phaûi töï thieâu ñeå gaây cho ngöôøi khaùc tình theá khoù xöû ra toøa, hay chaáp nhaän noãi khoå ñau naøy khoå ñau noï theo caùch thöùc mình khoå ñau thì ngöôøi khaùc phaûi chòu khoå
ñau gaáp hai, ba laàn vôùi nhöõng gì maø mình ñaõ chòu khoå ñau.

Treân tinh thaàn cuûa Boà taùt Ñaïi thöøa cho pheùp chuùng ta töï thieâu nhö vaäy. Dó nhieân laøm vôùi phöông phaùp raát quan troïng ñoù laø voâ hieäu hoùa doøng caûm xuùc.

Neáu nhaän xeùt gaén lieàn vieäc töï thieâu cuûa Boà taùt, vôùi phong traøo ñaáu tranh thì chuùng ta laøm giaûm giaù trò hy sinh raát lôùn cuûa Boà taùt. Maëc duø ñöùng töø goùc ñoä theá tuïc, thì söï ca tuïng ñoù raát tuyeät vôøi. Söï ca ngôïi ñoù lôùn laém, vì khoâng coù gì lôùn hôn laø ñaïi anh huøng cuûa daân toäc. Nhöng theo Boà taùt ñaïi Töø ñaïi Bi, ñaïi Hyû ñaïi Xaû coøn lôùn hôn nhieàu so vôùi Ñaïi Anh huøng. Vì Ñaïi Anh huøng phaàn lôùn laø ñaáu tranh vaø ñöôïc huaán luyeän ñeå chieán ñaáu, neáu ta khoâng gieát ngöôøi khaùc thì ngöôøi khaùc cuõng seõ gieát ta.

Loøng baát khuaát trong con ngöôøi cuûa nhöõng anh huøng xuaát phaùt töø loøng nhieät huyeát baát khuaát. Cho neân khoâng coù loøng Töø bi, maø noù ñöôïc nuoâi döôõng bôûi loøng saân vaø loøng saân ñoù trôû thaønh cöôõng löïc laøm cho ngöôøi kia bò teâ lieät söï sôï haõi.

92 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Khi saân haän noåi leân nhieàu quaù thì khoâng sôï, cuõng nhö khi yeâu nöôùc nhieàu quaù thì mình khoâng coøn sôï nöõa. Vì tình yeâu ñoù phuïc vuï cho chuû nghóa, lyù töôûng, vaø chuùng ta seõ khoâng yeâu nhöõng con ñöôøng, lyù töôûng naøo ñoái laäp vôùi lyù töôûng mình ñang phuïc vuï. Nhö vaäy tình yeâu nöôùc vaãn coøn giôùi haïn.

Coù tình yeâu nöôùc laø quí laém roài, bôûi vì quoác hoàn, quoác tuùy cuûa moät daân toäc, neáu chuùng ta vi phaïm thì khoâng coøn laø ngöôøi mang danh nghóa laø ñöùa con cuûa ñaát nöôùc. Cho neân söï ca ngôïi ban taëng cuûa theá gian cho Boà-taùt laø Ñaïi anh huøng.

Theo nhaø Phaät, ñaïi anh huøng bình thöôøng laém, ñöùc Phaät noùi cuïm töø naøy: Chieán thaéng moät vaïn quaân giaëc ôû ngoaøi chieán tröôøng raát khoù, nhöng raát deã neáu chuùng ta bieát roõ ngheä thuaät, binh phaùp, chieán löôïc, chieán thuaät cuûa chieán tranh. Vaø chuùng ta naém ñöôïc keû thuø, bieát ñöôïc chính mình thì vieäc baùch chieán baùch thaéng laø coù theå ñaït ñöôïc, nhöng chieán thaéng keû thuø töùc laø tham, saân, si beân trong moãi con ngöôøi, laø ñieàu khoù laøm nhaát.

Keû thuø ñoù ñöùc Phaät vaïch maët chæ teân khoâng phaûi laø con ngöôøi, khoâng phaûi laø ngöôøi mình mang thuø haän, ghim guùt trong loøng, ñoù cuõng khoâng phaûi laø moät ngöôøi nam hay nöõ, khoâng phaûi laø loaøi thuù döõ... keû thuø cuûa mình chính laø nhöõng traïng thaùi taâm lyù tham, saân, si. Ví duï nhö loøng tham vò kyû, loøng saân haän muoán chieám ñoaït, gieát, phaù hoaïi vaø loøng si meâ khoâng thaáy ñöôïc chaân lyù, khoâng soáng vôùi ñaïo ñöùc, tình thöông, söï an vui vaø haïnh phuùc. Taát caû nhöõng traïng thaùi taâm lyù ñoù laø keû thuø chung cuûa nhaân loaïi.

Ñaïo Phaät coù moät trieát lyù raát hay laø quaùn khoâng taùc giaû.

Thöïc teá chuùng ta thaáy nhaø cöûa thì coù thôï neà xaây döïng.

Baøn gheá thì coù thôï moäc laøm vaø taát caû moïi thöù vaät lieäu chuùng ta söû duïng, phöông tieän soáng thì coù caùc kyõ sö thuoäc caùc lónh CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 93
vöïc cheá taùc... nhöõng ngöôøi taïo taùc ra, caùi ñoù goïi laø taùc giaû.

Nhaø Phaät daïy chuùng ta quaùn khoâng coù taùc giaû. Ñieàu ñoù khoâng coù nghóa ñaïo Phaät laø ñaïo ba phaûi, xoùa heát taát caû nhöõng coâng ôn cuûa ngöôøi ñaõ coù coâng saùng kieán vaø phaùt minh. Nhöõng coâng daân daán thaân laøm ra nhöõng saûn phaåm phuïc vuï cho cuoäc ñôøi, maø ñöùc Phaät ñaõ nhìn hoïc thuyeát naøy döôùi goùc ñoä taâm lyù hoïc cuûa öùng xöû vaø haønh trì.

Khi chuùng ta nghó raèng, coù moät taùc giaû coá ñònh ñaõ taïo ra noãi khoå nieàm ñau thì khoâng taøi naøo queân ñöôïc nhöõng gì hoï ñaõ haïi mình.

Ví duï: Chuùng ta ñeán buoåi daï tieäc, sau khi aên uoáng vui veû, boãng nhieân coù ngöôøi phaùt bieåu voâ tình hay coá yù laøm cho mình bò xuùc phaïm, va chaïm, só dieän vaø loøng töï aùi bò ñoùng baêng, laøm cho mình buoàn khoå. Nghó raèng, ngöôøi ñoù coá tình laøm maát maët mình tröôùc moïi ngöôøi. Ghim noãi ñau ñoù vaøo trong caûm xuùc, khi gaëp ngöôøi ñoù, mình coù maëc caûm vaø khoâng muoán nhìn, vaø tìm caùch traû thuø.

Chính vì xuaát hieän moät traïng thaùi nhaän thöùc, cho raèng coù moät taùc giaû taïo ra noãi khoå nieàm ñau, khoù coù theå queân, laøm cho mình coù nhöõng traïng thaùi baát haïnh. Trong tình huoáng naøy nhaø Phaät daïy haõy quaùn voâ taùc giaû, nghóa laø khoâng coù ai coá tình taïo cho mình caû maø phaûi quaùn raèng hoï tình côø noùi thoâi.

Neáu thaáy roõ hoï coá yù saép xeáp, xuùi duïc,... ñeå taïo ra noãi khoå
nieàm ñau cho mình. Luùc baáy giôø quan saùt ôû goùc ñoä thöù hai cuûa voâ taùc giaû, vì hoï coøn voâ minh neân môùi laøm nhö vaäy, neáu saùng suoát thaät söï chaéc chaén khoâng noùi nhöõng chuyeän voâ nghóa laøm ngöôøi khaùc buoàn.

Quan nieäm nhö vaäy ñeå deã daøng thaùo gôõ noãi khoå nieàm ñau vaø môû tung caùnh cöûa ñaåy noãi khoå nieàm ñau ra beân ngoaøi.

Phoùng thích noù moät caùch raát an toaøn, chöù khoâng phaûi phoùng 94 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
thích moät caùch voâ toäi vaï theo kieåu “Giaän caù cheùm thôùt” töùc laø chuùng ta khoå vôùi moät ngöôøi naøo ñoù, thì ñöøng ñem truùt ñoå côn giaän vôùi ai, nhö leân nhöõng ñöùa con, vôï, choàng hay nhöõng ngöôøi thuoäc haï cuûa mình.

Chaúng haïn, moät ngöôøi coù loøng töï aùi cao, phaûi laøm vieäc döôùi chöùc cuûa ngöôøi seáp nhoû tuoåi, maø seáp khoâng bieát toân troïng söùc lao ñoäng, chaát xaùm, chæ bieát coù tieàn, quyeàn haïng ñòa vò, danh voïng, cho neân noùi moät caùch xoái xaû, laøm cho mình töï aùi voâ cuøng, baáy giôø neáu mình töï aùi tröôùc maët seáp seõ bò maát vieäc. Neân chòu ñöïng khoâng noùi, khi veà nhaø, vôï môùi noùi moät caâu raát ñôn giaûn traùi yù chuùt xíu, thöøa cô hoäi ñoå heát taát caû côn giaän cho vôï. Muoán vôï phaûi phuïc tuøng, vì baûn tính ñaøn oâng muoán moïi ngöôøi phaûi laéng nghe, toân troïng. Cuoái cuøng khoâng ñöôïc ñieàu ñoù (vì taùm tieáng ñoàng hoà ôû trong sôû laøm vieäc ñaõ bò öùc cheá taâm lyù, neân veà nhaø muoán vôï vaø con phaûi phuïc tuøng maø khoâng ñöôïc) cho neân truùt heát taâm lyù böïc doïc ñoù leân vôï con.

Vì ngöôøi ñoù thieáu saùng suoát, khoâng kieàm cheá ñöôïc taâm, neân loøng saân haän xuaát hieän, vì theá phaûi tha thöù bôûi vì traïng thaùi taâm lyù ñoù ñoâi luùc mình vaãn coù. Neáu nghó ñöôïc nhö vaäy thì loøng hyû xaû, bao dung baét ñaàu ñöôïc thieát laäp, vaø haït gioáng ñoù ñöôïc töôùi taåm baèng nhaän thöùc saùng suoát. Do ñoù noãi khoå nieàm ñau trong con ngöôøi cuûa mình ñöôïc phoùng thích moät caùch nheï nhaøng.

Taát caû nhöõng gì chuùng toâi vöøa neâu maø ñöùc Phaät ñaõ coáng hieán cho nhaân loaïi ñoù laø kyõ naêng phaûn chieáu. Kyõ naêng naøy ñoøi hoûi ñeán chaát lieäu taâm linh. Neáu khoâng coù chaát lieäu taâm linh lôùn maïnh thì seõ boû cuoäc. Trong cuoäc ñôøi ngöôøi ta thöôøng daïy veà loøng haän thuø, ñöôïc luaät phaùp toân troïng, vaên chöông thi phuù ca tuïng, nhö trong lòch söû, hay ñaõ töøng xem qua nhöõng boä phim voõ hieäp cuûa Trung Hoa.

Khi cha, meï hay thaày cuûa mình bò keû thuø gieát cheát, ñöùa con phaûi coù nhieäm vuï baùo thuø. Toaøn boä lòch söû goïi laø giang CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 95
hoà cuûa Trung Hoa, naèm treân goùc ñoä “Neáu anh gieát cha toâi thì toâi phaûi gieát laïi cha anh, neáu nhö toâi khoâng gieát thì toâi khoâng phaûi laø ngöôøi con coù hieáu”.

Neàn vaên hoùa Trung Hoa daïy con ngöôøi söï traû thuø, ñaõ gaây cho cuoäc ñôøi bieát bao khoå ñau, chieán tranh phaù hoaïi, huyû dieät.

Con ngöôøi trôû thaønh nhöõng naïn nhaân cuûa nhau, ñoâi luùc vì loøng saân haän maø oâm nieàm ñau khoå cuûa ngöôøi ñaõ taïo ra noù caùch ñaây 30 naêm vaø duø ngöôøi ñoù ñaõ khoâng coøn nöõa. Chuùng ta laïi truyeàn chaát lieäu khoå ñau ñoù cho theá heä con chaùu cuûa hoï.

Chuùng ta coù thaønh kieán vôùi ngöôøi Hoa Kyø, bôûi hoï ñaõ laøm cho nhöõng ngöôøi Vieät Nam Coäng saûn cheát tröôùc naêm 1975, roài nhöõng ngöôøi Vieät Nam Coäng hoøa ñaõ mang nhöõng khoå
ñau ñoù truyeàn cho theá heä con chaùu. Hoï nghó raèng chaùnh nghóa naèm veà phía hoï, vaø nhöõng ngöôøi phi Coäng saûn ñaõ ñem laïi caùi phi chaùnh nghóa.

Chính vì theá raát nhieàu ngöôøi ñaõ phaûi chaáp nhaän con ñöôøng thuyeàn nhaân boû nöôùc ra ñi, vaø nhieàu ngöôøi ñaõ laøm moài cho caù. Nhöõng ngöôøi Coäng saûn trong nöôùc laïi qui keát raèng quaân nhaân Coäng hoøa laø nhöõng keû nguïy quyeàn phuïc vuï cho moät ñeá quoác xaâm laêng...

Chuùng ta ñoå loãi, gieo raéc haän thuø cho nhau, maëc duø phaàn lôùn nhöõng con ngöôøi taùc chieán trong giai ñoaïn ñoù coøn laïi chaúng laø bao. Neáu ngöôøi naøo coøn soáng thì cuõng ñeán tuoåi thaát tuaàn, baùt tuaàn, gaàn nhaém maét lìa ñôøi. Theá maø, chuùng ta vaãn tieáp tuïc truyeàn trao noãi khoå nieàm ñau ñoù cho theá heä con chaùu, duø cheát hoï khoâng heà coù lieân luïy gì vôùi nhöõng noãi khoå nieàm ñau ñoù.

Nhaø Phaät daïy caùch phaûn chieáu, chính töø nhöõng goùc ñoä phaûn chieáu ñoù laøm cho nhieàu ngöôøi khoù chaáp nhaän. Ngöôøi ta noùi ñaïo Phaät laø ba phaûi khoâng daïy con ngöôøi loøng haän thuø, yeâu nöôùc.

96 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

HAØNH ÑOÄNG TAÙC CHIEÁN

Nhaø Phaät daïy, ôn toå quoác laø moät trong boán troïng ôn. Laø ngöôøi Phaät töû ai cuõng coù loøng yeâu nöôùc. Thôøi Lyù - Traàn coù caùc vò thieàn sö, phaûi côûi boû aùo caø sa khoaùc chieán baøo, nhöng traïng thaùi khoaùc chieán baøo cuûa caùc ngaøi khaùc vôùi caùc nghóa só. Caùc binh só, chieán só ra traän laø vì loøng saân haän phaûi gieát, vì neáu khoâng gieát thì ñaát nöôùc bôø coõi naøy seõ khoâng bao giôø ñöôïc bình yeân.

Coøn thieàn sö ñaõ hieåu ñaïo lyù nhaø Phaät, khi hoï baám coø, vieân ñaïn lao veà phía tröôùc, trong taâm vaãn mong ngöôøi kia tha thöù cho haønh ñoäng saùt haïi cuûa mình. Toâi laøm trong moät tình huoáng baát ñaéc dó maø thoâi, neáu toâi chæ noùi baèng lôøi Töø bi, thaùi ñoä thöông thuyeát, hoøa ñaøm thì caùc vò khoâng chaáp nhaän.

Bôûi caùc vò ñaõ laøm döôùi söï chæ ñaïo cuûa töôùng caùc vò, coøn töôùng ñaõ ñöôïc söï chæ ñaïo cuûa töôùng quoác gia, cho neân toâi ñaønh loøng phaûi baén caùc vò naèm xuoáng treân maët ñaát naøy. Ñeå roài nghieäp saùt haïi cuûa caùc vò ñoái vôùi daân toäc chuùng toâi, nghieäp xaâm laêng thoân tính ñoái vôùi ngöôøi daân voâ toäi cuûa chuùng toâi ñöôïc chaën ñöùng laïi. Nhö vaäy nghieäp saùt cuûa toâi laø moät vieäc laøm ñaõ mang laïi hoøa bình cho daân toäc.

Trong haønh ñoäng cuûa nghieäp saùt haïi do chieán tranh, quaû baùo saùt sanh vaãn coù, nhöng maø ít. Bôûi vì loøng thöông muoán ngaên chaën söï saùt haïi ñang leo thang lôùn hôn loøng saân haän cuûa nhöõng ngöôøi ñang taùc chieán, ñaõ laøm cho hoï vôùi taâm nieäm cuûa loøng töø bi, coù phöôùc baùu lôùn hôn, ñoù laø lyù do taïi sao nhöõng vò töôùng vì chaùnh nghóa vaãn coù tuoåi thoï cao.

Theo nhaân quaû veà söï saùt haïi, gieát ngöôøi maø khoâng coù hoái haän thì bò yeåu maïng, beänh taät. Theá maø nhöõng vò töôùng vì chính nghóa hoï soáng raát thoï, coù ngöôøi soáng ñeán 80- 90 tuoåi.

Tuy nhieân cuõng coù ngöôøi ra ñi taùc chieán, nhöng vì gieát vôùi loøng saân haän thì cheát sôùm hôn, ñoù laø lyù do taïi sao töôùng xoâng CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 97
traän tröôùc tieân maø hoï laïi soáng laâu, coøn caùc binh só chaïy troán maø ñaïn laïi rôi truùng hoï.

Nhieàu vaán ñeà chuùng ta khoâng lyù giaûi ñöôïc, nhöng theo nhaø Phaät, ñoù laø do nhaân - quaû. Luaät nhaân quaû naèm ngay treân taâm löôïng, maø chuùng ta ñang taùc chieán vôùi nhau.

Vì vaäy, nhaø Phaät cho pheùp, trong côn nguy bieán cuûa thôøi cuoäc, quoác gia neáu nhö löïc löôïng beân kia cuõng töø phía chaùnh nghóa, thì cho pheùp ngöôøi Phaät töû taùc chieán, nhöng taùc chieán döôùi goùc ñoä cuûa loøng töø bi chöù khoâng phaûi baèng loøng haän thuø.

Khi chuùng ta baén ngöôøi khaùc cheát vì chính nghóa, nhöng vaãn mong cho hoï ñöôïc sieâu sanh thoaùt hoùa, vaø ñöøng mang loøng haän thuø vôùi mình. Taùc chieán vôùi taâm nieäm nhö vaäy, ít nhaát veà phía mình caùi guùt haän thuø naøy ñöôïc môû toang ra, coøn ngöôøi kia ñöôïc hay khoâng laø chuyeän khaùc nöõa. Bôûi vì beân kia cuõng ñöôïc tieâm taåm vaøo bôûi chuû nghóa yeâu nöôùc gioáng mình, hai beân ñeàu laø vì chuû nghóa yeâu nöôùc.

Hai chuû nghóa yeâu nöôùc va chaïm vôùi nhau, neáu chuùng ta khoâng mang chaát lieäu cuûa loøng töø bi thì khi sanh ra vaãn laø keû thuø cuûa nhau. Ñoù laø lyù do taïi sao nôi naøo ñaõ töøng coù chieán tranh xaûy ra, thì caùc oan hoàn cuûa caùc chieán só laøm cho choã ñoù trong töông lai coù chieán tranh. Palestin - Israel ñaõ bao nhieâu naêm, chuùng ta lôùn leân, tình nguyeän trôû thaønh nhöõng chieán só, gieát ñeå traû thuø laãn nhau thoâi, coøn Kasmia xaûy ra xung ñoät giöõa chuû nghóa AÁn Ñoä giaùo vôùi Hoài giaùo. . ngöôøi AÁn Ñoä raát hieàn laønh, theá maø tieâm vaøo chuû nghóa yeâu nöôùc cuûa toân giaùo döôùi goùc ñoä caùc cuoäc thaùnh chieán, ñaõ laøm cho daân toäc naøy phaûi chia caét laøm hai vaø hoï ñaõ gieát haïi laãn nhau ñeå tìm haïnh phuùc.

Khuynh höôùng taùc chieán cuûa nhaø Phaät ñöôïc caùc nhaø sö lyù giaûi laøm cho raát nhieàu ngöôøi khoâng thích. Khi tuyeân 98 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
truyeàn söï phaûn chieán, ngöôøi beân CIA, Myõ noùi raèng chuùng ta laø Coäng saûn, ngöôïc laïi beân Coäng saûn seõ noùi chuùng ta laø Hoa Kyø, cuoái cuøng chuùng ta seõ khoâng coù choã ñöùng. Thoâng thöôøng hoï caàn nhöõng lieân minh hoaëc chuùng ta ñöùng veà phía cuûa Coäng saûn, hoaëc laø Hoa Kyø, khoù ai chaáp nhaän ñöùng ôû chaëng giöõa. Dó nhieân chuùng ta khoâng phaûi laäp ra ñaûng phaùi thöù ba. Theo nhaø Phaät thì chuùng ta laäp ra lieân minh veà loøng töø bi, taïo ra chaát lieäu an laønh cho cuoäc soáng, mong cho moïi ngöôøi neáu nhö phaûi taùc chieán thì mang taâm nieäm cuûa loøng töø bi ñöøng mang taâm nieäm haän thuø.

Do ñoù söï löu danh baát töû cuûa Boà taùt Quaûng Ñöùc khoâng phaûi laø söï löu danh baát töû theo nghóa laø moät vò anh huøng cuûa daân toäc.

Maëc duø cuoäc ñôøi toân troïng Ngaøi, toân xöng Ngaøi nhö vaäy, nhöng Ngaøi khoâng caàn ñeán nhöõng danh hieäu ñoù, bôûi vì danh nghóa quan troïng vaø ñuùng nhaát ñoù laø danh nghóa Boà taùt.

Boà taùt khoâng ñaáu tranh cho moät yù thöùc heä, khoâng vì quyeàn lôïi cho moät chuû nghóa, cuõng khoâng vì lôïi ích cho moät coäng ñoàng maø lôïi ích cho taát caû chuùng sinh, nôi naøo caàn thì Ngaøi saün saøng tình nguyeän.

Thieàn sö tham gia taùc chieán coù traùi vôùi toâng chæ nhaø Phaät?

Coù nhieàu ngöôøi raát ngaïc nhieân vaø ñaët ra caâu hoûi naøy.

Trong kinh ñieån daïy raèng, töï saùt laø moät phaïm truø cuûa saùt sanh vaø nhö vaäy traùi vôùi toâng chæ nhaø Phaät? Trong kinh taïng Pali coù neâu ra moät soá tình huoáng saùt sanh.

Neáu phaân tích caùc söï kieän ñoù thì seõ thaáy noù rôi vaøo tình huoáng nhö theá naøy:

Coù moät vò Tyø kheo muoán keát lieãu maïng soáng cuûa mình baèng moät con dao, bôûi vì vò ñoù thaáy mình ñang mang beänh trong thaân, neáu noùi theo ngoân ngöõ y hoïc ñoù laø chöùng beänh CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 99
ung thö. Noù ñau ñôùn vaø haønh haï thaân xaùc nhieàu laém, vò ñoù nghó raèng, neáu mình duy trì beänh ung thö naøy theâm moät khoaûng thôøi gian nöõa, thì traïng thaùi caûm xuùc khoå ñau seõ khoáng cheá ñôøi soáng noäi taâm cuûa mình, cho neân baây giôø mình bình tónh töï saùt ñeå cho noãi khoå nieàm ñau ñöôïc keát thuùc, vaø mình seõ coù moät ñôøi soáng taùi sanh môùi, taùi sanh trong moät thaân theå haïnh phuùc.

Ñöùc Phaät daïy, trong luùc saép qua ñôøi, vieäc gieo nhöõng haït gioáng tö duy nhaän thöùc trong giôø phuùt cuoái cuøng raát quan troïng. Luùc ñoù, haõy höôùng taâm veà söï an laønh, veà caùi thieän, toát, vò tha, voâ ngaõ, thì khi mình sanh ra coù maët trong cuoäc ñôøi, vôùi moät phoâi thai trong buïng me, chaát lieäu caù tính ñoù ñaõ ñöôïc töôïng hình, neân deã daøng trôû thaønh con ngöôøi vó ñaïi. Vò Tyø kheo naøy ñaõ taâm nieäm ñöôïc ñieàu ñoù vaø muoán keát lieãu ñôøi soáng cuûa mình baèng caùch naøy.

Ñöùc Phaät bieát ñöôïc neân ngaên caûn, bôûi vì laøm nhö vaäy laø sai, nhaø Phaät daïy khoâng ñöôïc keát lieãu cuoäc ñôøi mình baèng söï töï saùt. Tröôùc nhaát, töï saùt laø moät söï beá taéc vaø tìm kieám traïng thaùi ñaøo taåu, Chuùng ta phaûi ñoái dieän vôùi cuoäc ñôøi thì môùi vöôït leân treân noãi khoå vaø nieàm ñau. Vì khoâng deã gì ñöôïc laøm thaân ngöôøi. Neáu choïn caùch thöùc töï saùt trong traïng thaùi ñaøo taåu thì chuùng ta laø keû thaát baïi, ñaàu haøng moät caùch voâ ñieàu kieän, vì nghó raèng cuoäc ñôøi khoâng coøn yù nghóa nöõa.

Trong côn beänh hoaønh haønh, neáu nhö bieát caùch, haõy vaän duïng phöông phaùp thieàn quaùn. Trong caùc phöông phaùp thieàn coù moät phöông phaùp raát hay ñoù laø Dieät thoï töôûng ñònh (hay Dieät taän ñònh).

Khi haønh giaû nhaäp vaøo thieàn ñònh, doøng caûm xuùc hoaøn toaøn vaéng laëng, yù nieäm hoùa cuûa con ngöôøi (ví duï nhö tö töôûng, söï hoài töôûng, phaùt minh, töôûng töôïng) cuõng theo ñoù maø vaéng maët. Vì taát caû haïnh phuùc hay khoå ñau coù maët ñeàu 100 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
leä thuoäc vaøo doøng caûm xuùc. Ñoù laø lyù do taïi sao y hoïc phaùt hieän ra nhöõng chaát ma tuùy, vaø vaän duïng nhöõng chaát naøy trôû thaønh chaát gaây meâ trong phaãu thuaät. Gaây meâ ñeå khoáng cheá vuøng thaàn kinh caûm xuùc, laøm cho khoâng coøn caûm giaùc nöõa.

Cho neân trong suoát thôøi gian phaãu thuaät, beänh nhaân khoâng coù caûm giaùc ñau vaø khoù chòu, vì noù öùc cheá laøm cho mình queân ñi caùi ñau veà thaân theå vaät lyù.

Chuùng ta khoâng caàn vaän duïng nhöõng caùch thöùc ñoù. ÔÛ

Trung Hoa, Quan Coâng ñaõ töøng laøm khi oâng bò muõi teân ñaâm thuûng vaøo tay. OÂng ñaõ laøm teâ lieät thaàn kinh trung khu caûm xuùc, baèng caùch taäp trung vaøo vaùn côø töôùng vôùi moät cao thuû trong laøng côø. Taäp trung tö töôûng vaøo vaùn côø thì noãi ñau seõ giaûm bôùt.

Khi taäp trung vaøo chuyeän A thì queân haún chuyeän B, ñoù laø moät caùch taïo ra söï khoáng cheá caûm giaùc ñau ñôùn ôû thaàn kinh caûm xuùc. Neáu chuùng ta duøng thuoác gaây meâ coù theå thaønh coâng, nhöng ña soá bò thaát baïi, chöa noùi ñeán tình huoáng bò phaûn öùng taùc duïng phuï. Neáu bò öùc cheá gaây meâ nhieàu quaù thì seõ giaûm chöùc naêng cuûa boä nhôù sau naøy. Ai söû duïng thuoác nguû, thuoác gaây meâ thì veà sau boä nhôù seõ giaûm vaø baán loaïn veà tinh thaàn.

Thieàn ñònh coù theå laøm cho doøng caûm xuùc vaø yù nieäm hoùa bò döøng haún moät caùch tuyeät ñoái. Luùc ñoù con ngöôøi ôû trong traïng thaùi hoaøn toaøn baát ñoäng. Xem nhöõng boä phim lòch söû nhö Boà Ñeà Ñaït Ma, chuùng ta thaáy vò Toå naøy ñaõ ngoài baát ñoäng treân nuùi chín naêm xoay maët vaøo vaùch töôøng. Nhieàu ngöôøi cho raèng ñoù laø huyeàn thoaïi, hay töôûng töôïng, cöôøng ñieäu ñeå naâng taàm quan troïng cuûa Toå trong vieäc truyeàn baù doøng thieàn môùi cho ngöôøi Trung Hoa, ñoù laø moät quan nieäm sai laàm. Luùc ñoù Toå ñang nhaäp vaøo doøng thieàn Dieät thoï töôûng ñònh.

Khi nhaäp vaøo doøng thieàn Dieät thoï töôûng ñònh, con ngöôøi khoâng coøn nhu caàu aên uoáng, nhöng hôi thôû vaãn coøn ñöôïc CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 101
duy trì moät caùch nheï nhaøng, ñoâi luùc noù ñöôïc theå hieän thoâng qua töøng loã chaân loâng.

Trong nhaø Phaät, coù hai loaïi thöùc aên raát quan troïng khoâng lieân heä ñeán thöùc aên cuûa vaät chaát nhö laø côm aên nöôùc uoáng...

ñoù laø thieàn duyeät thöïc, vaø phaùp hyû thöïc.

Phaùp hyû thöïc laø nieàm vui vôùi ñôøi soáng ñaïo ñöùc, con ñöôøng tueä giaùc, vôùi caùi gì ñoù maø noù laøm môùi cuoäc ñôøi, caûm thaáy laâng laâng nheï nhaøng, traïng thaùi naøy raát kyø laï, khoù giaûi thích. Noù coøn ñaëc bieät hôn traïng thaùi laâng laâng, caûm xuùc ñam meâ khi quan heä giôùi tính vôùi nhau, hay traïng thaùi laâng laâng khi söû duïng chaát kích thích xì ke ma tuùy. Nhöõng traïng thaùi ñoù laøm cho cô theå
mình ueå oaûi, daõ döôïi, khoù chòu gioáng nhö traïng thaùi cuûa ngöôøi bò say. Traïng thaùi phaùp hyû thöïc laøm cho mình laâng laâng nheï nhaøng, taàng soá taâm linh ngaøy caøng cao.

Thieàn duyeät thöïc laïi caøng quan troïng hôn, töùc laø trong traïng thaùi thieàn naøy, söï tónh taïi trôû thaønh söùc soáng. Noù laøm cho con ngöôøi khoâng coøn bò taùc ñoäng, chi phoái bôûi aâm thanh, maøu saéc, höông vò beân ngoaøi, luùc ñoù doøng caûm xuùc ñaõ vaéng laëng.

Toân giaû Xaù-Lôïi-Phaát ñöôïc xem laø caùnh tay phaûi, raát quan troïng trong vaán ñeà truyeàn baù ñaïo Phaät, cho neân ñöùc Phaät thöôøng goïi Ngaøi vôùi bieät hieäu laø “Töôùng quaân cuûa Chaùnh phaùp”. Khoâng phaûi laø ñi ñaùnh giaëc thuø hay ñaùnh caùc toân giaùo, maø laø moät ngöôøi coù raát nhieàu coâng lao trong vieäc truyeàn baù Phaät phaùp baèng con ñöôøng baát baïo ñoäng, tình thöông vaø giaùo hoùa.

Moät hoâm, Ngaøi Xaù Lôïi Phaát ngoài thieàn ñònh, coù vò Thaàn Atula caàm chaøy Kim cang neän xuoáng choã Ngaøi ñang ngoài.

Gioáng nhö moät traän ñoäng ñaát vôùi ñoä chaán ñoäng neáu noùi theo töø ngöõ hieän nay laø 9 ñoä richter, coøn hôn ñoä 6.9 ôû vuøng San Fansico caùch ñaây khoaûng 10 naêm. Bao nhieâu ngöôøi hoaûng 102 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
hoát la thaát thanh boû chaïy, nhaø bò suïp, taøi saûn bò phaù huûy...

theá maø Ngaøi vaãn ngoài ñieàm nhieân baát ñoäng.

Luùc ñoù ngaøi Muïc Kieàn Lieân noùi laïi raèng, ñaõ coù söï kieän ñòa chaán dieãn ra vaø ngaøi Xaù Lôïi Phaát noùi raèng: neáu nhö ngaøi caûm nhaän ñöôïc thieàn Dieät thoï töôûng ñònh cuûa toâi thì tin chaéc raèng ngaøi phaûi laø moät con ngöôøi coù thaàn thoâng quaûng ñaïi, neân môùi thaáy ñöôïc doøng chaûy taâm lyù caûm xuùc cuûa ngöôøi khaùc. Ñoù laø lyù do taïi sao trong ñaïo Phaät ngaøi Muïc Kieàn Lieân ñöôïc toân xöng Thaàn thoâng ñeä nhaát, töùc laø ngöôøi noåi troäi nhaát veà thaàn thoâng.

Nhôø coù Tha taâm thoâng, ngaøi bieát ñöôïc doøng caûm xuùc cuûa ngöôøi khaùc maø khoâng caàn phaûi noùi chuyeän, doï daãm, khoâng caàn phaûi coù cöû chæ tieán lui, xem chöøng ngöôøi kia öùng xöû nhö theá naøo, ñeå chuùng ta tieáp tuïc hay döøng laïi theo caùch thöùc cuûa caùc nhaø taâm lyù hoïc ñaõ söû duïng. ÔÛ ñaây chæ caàn nhìn laø bieát, thaäm chí khoâng caàn nhìn baèng con maét maø vaãn bieát ñöôïc ngöôøi khaùc raát roõ. Caùi bieát ñoù theo caùc nhaø khoa hoïc goïi laø tröïc quan, coøn nhaø Phaät goïi laø caùi bieát cuûa thaàn thoâng do söï tu taäp maø coù.

Nhö vaäy doøng thieàn Dieät thoï töôûng ñònh laø moät chaát lieäu raát quan troïng. Vaø chaát lieäu naøy (thieàn Dieät thoï töôûng ñònh) laøm cho caû theá giôùi söûng soát, Toång thoáng Kennedy hoaûng hoàn, bôûi ñaõ bieát mình sai laàm khi döïng leân moät baïo chuùa ôû Vieät Nam. Nhôø baïo chuùa ñoù ñaõ taïo ra moät vò Boà-taùt.

Choã naøo coù baïo chuùa, ôû ñoù coù Boà taùt, ôû ñaâu coù boùng toái, ôû ñoù coù aùnh saùng, ôû ñaâu coù khoå ñau ôû ñoù coù haïnh phuùc, cho neân quan nieäm cuûa ñaïo Phaät raát tích cöïc.

Chuùng ta khoâng caàn phaûi ñi tìm haïnh phuùc ôû beân ngoaøi, hay ôû moät theá giôùi xa xoâi naøo, maø vaãn coù theå thieát laäp haïnh phuùc treân cuoäc ñôøi naøy baèng haønh vi chaân chaùnh. Vì theá CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 103
khoa hoïc treân theá giôùi khoâng lyù giaûi ñöôïc taïi sao trong moät ngoïn löûa raát noùng vôùi 20 lít xaêng super, maø Ngaøi ngoài baát ñoäng suoát 15 phuùt.

VAÉNG LAËNG CAÛM XUÙC

Khi chuùng ta qua ñôøi, doøng caûm xuùc vaéng laëng hoaøn toaøn, neân khoâng coøn bieát ñau, nhöùc, noùng, laïnh gì nöõa. Vì theá neáu quí vò coù qua ñôøi thì ñöøng sôï, coù nhieàu ngöôøi gaëp chuùng toâi noùi Thaày ôi, nhöôøng cho con moät choã ñeå coát taïi chuøa vì con sôï cheát choân döôùi ñaát coù nhieàu maïch nöôùc ngaàm laøm laïnh leõo laém. Coù ngöôøi noùi ngöôïc laïi, khi con cheát Thaày choân con ôû ñaát goø cao ñeå giöõ aám, coøn thieâu thì noùng quaù chòu khoâng noåi. Cheát roài coøn bieát gì ñaâu nöõa maø sôï? Vì khoâng coøn caûm xuùc thì khoâng coù noãi ñau.

Baûn chaát cuûa caûm xuùc laø noãi khoå ñau. Quan nieäm naøy khaùc hoaøn toaøn vôùi theá gian. Ngöôøi ta cöù cho raèng khi caùc giaùc quan ñöôïc kích thích. Ví duï con maét nhìn thaáy maøu saéc thích hôïp, phong caûnh ñeïp, ngoâi nhaø cao sang, quaàn aùo trang söùc ñaày ñuû laø caûm thaáy sung söôùng.

Ñoâi luùc chuùng ta tieâu phí maáy ngaøn ñoâla ñeå ñi ñeán thöôûng ngoaïn nhöõng caûnh vaät chæ trong vaøi giaây laø caûm thaáy thoûa maõn. Coù nhieàu ngöôøi caûm thaáy haïnh phuùc baèng caùi loã tai, nghe noùi ôû ñaâu coù Michael Jackson ca laø ñeán ngay, hay ñi nghe nhöõng ca só loãi laïc, treû trung haáp daãn laïi caøng meâ hôn nöõa, töùc laø phoái hôïp caûm xuùc luoân caû con maét vaø loã tai.

Töông töï cho nhöõng ngöôøi thích aên uoáng thì loã muõi vaø caùi löôõi phoái hôïp, coù nhieàu ngöôøi caûm xuùc cuûa caùi thaân vaø söï xuùc chaïm aên, maëc, nguû, quan heä giôùi tính... coù nhieàu caùch thöùc tìm haïnh phuùc khaùc nhau vaø hoï cho raèng ñoù laø haïnh phuùc cöïc ñieåm cuoäc ñôøi.

Nhöng ñöùc Phaät noùi baûn chaát caûm xuùc laø khoå ñau, bôûi vì 104 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
nhöõng thöù ñoù trôû thaønh ñieàu kieän hoùa, hoäi ñuû ñieàu kieän thì môùi coù haïnh phuùc. Neáu hoâm naøo chuùng ta ñeán choã töôïng ñaøi Nöõ thaàn Töï Do cuûa Myõ, hay ñeán kyø quan theá giôùi maø trôøi möa taàm taõ thì tieác nuoái voâ cuøng, vì toán tieàn maø khoâng chuïp ñöôïc taám hình naøo nhö yù muoán.

Do ñoù, khi ñieàu kieän khoâng hoäi ñuû thì haïnh phuùc cuõng khoâng troïn veïn. Cho neân baûn chaát cuûa caûm xuùc, caùc giaùc quan tieàm taøng, caùc ñieàu kieän cho noãi khoå ñau coù maët, hay coù nhöõng tình huoáng trong haïnh phuùc ñaõ coù maët cuûa khoå ñau.

Ñöùc Phaät noùi, khi naøo chuyeån hoùa ñöôïc caûm xuùc thì ngöôøi ñoù heát khoå ñau. Boà taùt Quaûng Ñöùc chaéc chaén raèng ñaõ ngoài trong Hoûa Quang tam muoäi vaø chuyeån hoùa heát doøng caûm xuùc, cho neân löûa chaùy 15 phuùt maø Ngaøi khoâng thaáy coù gì xaûy ra. Neáu chuùng ta xem trong phim seõ thaáy göông maët Ngaøi vaãn raát töôi cöôøi, cöôøi mæm chi thoaûi maùi laém, ñeán luùc khuùc xöông khoâng coøn da vaø thòt nöõa, thì Ngaøi ngaõ veà phía tröôùc moät caùch raát töï taïi, nheï nhaøng an vui thaûnh thôi. Taïi sao coøn laïi quaû tim?

ÔÛ Trung Hoa coù boán nhuïc thaân: Luïc Toå Hueä Naêng, Tyø Kheo Voâ Taän Taïng (ngöôøi ñeä töû cuøng thôøi vôùi Toå Hueä Naêng), Thieàn sö Haùn Sôn trong thôøi hieän ñaïi, ngöôøi thöù tö laø Thieàn sö Nguyeät Kheâ vaøo naêm 1964. Caùc vò naøy cheát khoâng caàn söû duïng chaát öôùp xaùc cuûa y hoïc maø thaân theå gioáng nhö moät khuùc goã cöùng khoâng heà hö, cho ñeán baây giôø ngöôøi ta vaãn coøn toân thôø.

ÔÛ Vieät Nam coù ba nhuïc thaân, Thieàn sö Quaûng Trí, Thieàn sö Vuõ Khaéc Minh, Thieàn sö Vuõ Khaéc Tröôøng... ñaõ ñöôïc phaùt hieän cho ñeán ngaøy hoâm nay. Caùc nhaø khoa hoïc ñaõ duøng ñoä cacbon C14 ñeå ño tuoåi thoï, vaø duøng maùy ñeå ño hoùa chaát, xem coù tieâm thuoác gì ñaëc bieät maø khoa hoïc chöa bieát hay khoâng, theá maø vaãn khoâng tìm thaáy coù gì ñöôïc tieâm chuûng vaøo ñoù, trong nhaø Phaät goïi laø xaù lôïi.

CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 105

Xaù lôïi (xaù lôïi nghóa ñen laø kim cang töû, laø söï cöùng, ñeán ñoä khoâng coù caùi gì coù theå thieâu huûy ñöôïc), laø caùi baát hoaïi.

Noù hoäi tuï cuûa thieàn ñònh tu taäp, ñôøi soáng thanh cao, ñaïo ñöùc saâu daøy. Tu taäp ñuùng phöông phaùp, neáu coù nguyeän voïng ñeå
laïi cho cuoäc ñôøi nhöõng nieàm tin, thì ngöôøi ñoù coù theå ñeå laïi döôùi daïng xaù lôïi.

ÔÛ Trung Hoa ngaøi Cöu-Ma-La-Thaäp coù ñeå laïi xaù lôïi cuûa caùi löôõi. Ngaøi laø dòch giaû caùc baûn kinh maø chuùng ta ñang ñoïc, tuïng trong caùc chuøa. Taïi sao ngaøi ñeå laïi caùi löôõi maø khoâng ñeå
laïi caùi khaùc? Ngaøi sôï raèng lôøi tuyeân boá chaùnh phaùp, giaûng kinh thuyeát phaùp, dòch kinh cuûa ngaøi coù theå coù choã sai do haïn cheá veà kieán thöùc, ngoân ngöõ tieáng Sanskrit vaø tieáng Haùn, cho neân ngaøi nguyeän “Neáu nhö taát caû coâng lao ñoùng goùp trong cuoäc ñôøi cuûa ngaøi ñuùng vôùi chaùnh phaùp, thì khi cheát thieâu, caùi löôõi coøn nguyeân” vaø ñieàu ñoù öùng vôùi lôøi nguyeän cuûa ngaøi.

ÔÛ ñaây, taïi sao Boà taùt Quaûng Ñöùc ñeå laïi traùi tim? Traùi tim töôïng tröng cho tình thöông, tình yeâu, vaø loøng vò kyû, vò tha, saân haän, tha thöù cuõng ôû ñoù, taát caû nhöõng tình caûm ñeïp nhaát, xaáu nhaát ñeàu xuaát phaùt töø traùi tim. Cho neân khi Boà taùt daán thaân, baèng chuû nghóa (chuùng toâi taïm goïi nhö vaäy) cuûa loøng töø bi, tình thöông, chöù khoâng phaûi cuûa chuû nghóa anh huøng, giai caáp thì quaû tim ñoù trôû thaønh baát dieät.

Chuû nghóa tình thöông ñoù laø tình thöông con ngöôøi, tình thöông gia ñình hoï Ngoâ, thöông caû chính theå cuûa hoï Ngoâ, thöông caû nhöõng con ngöôøi ñoàng loõa, taùn ñoàng, hay chuû tröông taïo ra söï khoå ñau cho daân toäc Vieät Nam trong giai ñoaïn ñoù.

Chuùng ta phaûi hieåu nhö vaäy, cho neân haïnh nguyeän lôùn cuûa Boà taùt laø ñeå laïi traùi tim, cho thaáy raèng söï naèm xuoáng cuûa ngaøi taïo ra söï thöùc tænh ôû ngöôøi khaùc, vaø giaù trò cuûa söï thöùc tænh naøy ñoù laø traùi tim cuûa töø bi, traùi tim cuûa taâm linh, traùi tim cuûa xoùa boû haän thuø, chöù khoâng phaûi caùi gì khaùc.

106 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Neáu tu taäp vaø coù nguyeän öôùc thì ñöøng nguyeän öôùc baèng nhöõng lôøi theà. Ví duï, coù ngöôøi theà raèng, neáu tao cheát thì maøy ñöøng coù maët, neáu maøy coù maët tao seõ trôïn maét, oùi maùu ra, nguyeän öôùc ñoù nguy hieåm laém. Bôûi vì noùi nhö vaäy thì khi cheát khoâng ra ñi ñöôïc. Thöïc teá coù nhöõng ngöôøi theà nhö vaäy vaø khoâng ñi ñöôïc laø chuyeän coù thaät, neáu nhö nhöõng ngöôøi con ñoù coù maët ôû tröôùc quan taøi thì seõ “bò xì” trong quan taøi traøo ra. Chuùng toâi ñaõ töøng chöùng kieán khi ñi lieäm bieát bao nhieâu ñaùm ma, ñaõ thaáy nhöõng tröôøng hôïp ñoù. Cho neân neáu coù lôøi nguyeän thì lôøi nguyeän ñoù ñöøng rôi vaøo loøng haän thuø, maø lôøi nguyeän cuûa loøng hyû xaû, töø bi, môùi mang laïi haïnh phuùc cho cuoäc ñôøi.

Trong cuoäc ñôøi, noãi khoå nieàm ñau luùc naøo cuõng coù maët, phoùng thích noù laø moät nhu caàu raát lôùn. Chuùng ta khoâng theå
naøo noùi “Toâi baát caàn, toâi khoâng caàn haïnh phuùc, toâi saün saøng chaáp nhaän khoå ñau,” noùi nhö vaäy laø chuùng ta phuõ phaøng vaø ñang ñì ñoïa doøng caûm xuùc, laø töï taïo söï baát haïnh cho thaân theå cuûa mình. Noãi baát haïnh ñoù, khoâng chæ döøng laïi, maø coøn taïo vuøng töø tröôøng, söï giao thoa baát haïnh cho nhöõng ngöôøi thaân, vôï choàng, con caùi... cho neân nhaø Phaät daïy chuùng ta ñöøng soáng vôùi caûm xuùc baát haïnh ñoù.

Chuùng ta raát caàn con ngöôøi, cuoäc ñôøi vôùi söï caûm thoâng, truyeàn thoâng ñeå thaùo gôõ nhöõng beá taéc. Ñöøng phoùng thích noãi khoå nieàm ñau vaøo trong soït raùc, noù seõ laøm ngheõn maïch maùu caûm xuùc cuûa mình. Töø ñoù giöõa chuùng ta vaø ngöôøi khaùc luoân coù nhöõng böùc töôøng taâm linh, hoaëc coù nhöõng ranh giôùi cuûa Nam Trieàu Tieân, Baéc Trieàu Tieân. . hoaëc laø chuùng ta coù nhöõng Vaïn Lyù Tröôøng Thaønh, coù nhöõng haøng raøo caûn trôû raát lôùn.

Nhöõng caûn trôû ñoù laø baûn ngaõ, só dieän, loøng ích kyû, söï haän thuø. Chuùng ta phaûi xoùa heát taát caû nhöõng thöù naøy thì ñôøi soáng haïnh phuùc môùi coù ñöôïc.

CHÖÔNG 3: THOÂNG ÑIEÄP CUÛA TÖØ BI • 107

Hoïc ñöôïc hoïc thuyeát ñoù, roõ raøng chuùng ta phoùng thích noù moät caùch coù ngheä thuaät. Nhö vaäy laø mình ñang gieo troàng haït gioáng töø bi, tröôùc nhaát cho baûn thaân vaø sau ñoù cho nhöõng ngöôøi khaùc, coù nhö vaäy ñôøi soáng cuûa mình môùi thaät söï coù yù nghóa.

Neáu coù theå: cheát yeåu, cheát baát ñaéc kyø töû... cuõng khoâng gì laáy gì laøm tieác, vì theo nhaø Phaät baûn chaát vaø giaù trò cuoäc soáng khoâng naèm ôû choã soáng thoï hay cheát yeåu, maø laø soáng nhö theá naøo. Chuùng ta ñaõ laøm ñöôïc gì cho baûn thaân mình vaø cho nhöõng ngöôøi khaùc döôùi goùc ñoä cuûa ñaïo ñöùc, tình thöông, yù nghóa haïnh phuùc an vui trong cuoäc ñôøi. Vôùi quan nieäm cuoäc soáng nhö vaäy, con ngöôøi seõ coù ñöôïc chaát lieäu cuûa loøng voâ uyù khoâng sôï haõi.

Ñieàu chuùng ta sôï haõi laø gì? Ñoù laø caùi cheát, beänh taät, maát danh döï, ñòa vò chöùc töôùc. Neáu khi cheát khoâng coøn maøng ñeán nhöõng thöù ñoù nöõa thì khoâng coù caùi gì phaûi sôï.

Chuùng ta hoïc ñöôïc ôû Boà taùt Quaûng Ñöùc ñöùc tính huøng duõng, huøng löïc cuûa loøng Töø bi. Noù taïo ra chaát lieäu voâ uyù, soáng hieân ngang baát khuaát, khoâng sôï baát cöù moät cöôõng löïc, aùp löïc haêm doïa naøo. Haõy soáng baèng tieáng noùi cuûa löông taâm, nhaän thöùc cuûa tueä giaùc, nhö vaäy chaéc chaén raèng cuoäc soáng seõ raát coù yù nghóa.

Khi laøm ñöôïc ñieàu ñoù laø chuùng ta ñang daâng cuùng döôøng chö Phaät, ñang ban boá cho cuoäc ñôøi, kinh Dieäu Phaùp Lieân Hoa goïi ñoù laø Voâ uyù thí. Töùc laø taëng cho ngöôøi khaùc moät nieàm an vui haïnh phuùc khoâng sôï haõi, khoâng sôï haõi cuûa taát caû söï vaéng maët noãi khoå nieàm ñau vaø taát caû söï haän thuø.

CHÖÔNG IV

TUØY HYÛ

CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 111

COÂNG ÑÖÙC CUÛA SÖÏ TUØY HYÛ

Chuùng ta caàn phaân ñònh veà töø “Coâng ñöùc” vì coù theå daãn ñeán söï hieåu sai.

Neáu hieåu ñôn thuaàn veà chöõ ñen nghóa traéng thì “Coâng ñöùc” khoâng coù nghóa laø nhöõng thaønh quaû tu taäp cuûa con ngöôøi. Neáu hieåu theo töø nguyeân cuûa tieáng Pali vaø Sanskrit thì coâng ñöùc ñöôïc goïi laø Guna. Guna ñöôïc hieåu theo hai nghóa: Nghóa thöù nhaát laø phöôùc baùu, phöôùc loäc maø con ngöôøi coù ñöôïc sau quaù trình tu taäp laøm vieäc thieän vôùi taám loøng voâ ngaõ vò tha.

Nghóa thöù hai laø nhöõng ñöùc tính, ñaëc ñieåm taïo ra saéc thaùi rieâng bieät veà tính chuûng loaïi, coäng ñoàng vaø caù theå.

Döïa vaøo nghóa thöù hai naøy thì coâng ñöùc ñöôïc hieåu nhö laø nhöõng neùt rieâng cuûa ngöôøi khaùc maø mình khoâng coù, noù taïo ra giaù trò. Neáu chuùng ta ñaët trong boái caûnh lôùn thì neùt rieâng ñoù laø neàn vaên hoùa, ñaët trong boái caûnh nhoû hôn thì ñoù laø phong tuïc taäp quaùn... Nhöõng neùt rieâng trong moãi neàn vaên hoùa khoâng gioáng nhau, ñoái vôùi neàn vaên hoùa naøy coù, nhöng trong neàn vaên hoùa khaùc thì khoâng.

Neùt rieâng ñoù, neáu ñöùng töø laäp tröôøng vaø thaùi ñoä ñoäc toân thì seõ laáy neàn vaên hoùa nôi mình ñang soáng laøm truïc xoay, neàn taûng ñeå ñaùnh giaù nhaän ñònh phaân tích ñoái chieáu... ñaët ñònh taát caû caùc heä giaù trò vaø chaân lyù cuûa ngöôøi khaùc theo truïc xoay ñoù. Heã caùi gì ñi theo quyõ ñaïo truïc xoay naøy thì cho raèng ñuùng, uûng hoä ñoàng tình, neáu caùi gì ñi ngöôïc laïi thì loaïi tröø vaø ñoâi luùc thanh toaùn thuû tieâu laãn nhau.

Nhö vaäy baûn chaát cuûa caùc neàn vaên hoùa taïo ra nhöõng neùt rieâng, nhöng neùt rieâng ñoù coù nhöõng giaù trò rieâng cuûa noù.

Phaûi ñöôïc giaûi maõ baèng heä ngoân ngöõ, vaên hoùa cuûa moät coäng ñoàng, daân toäc. Chuùng ta khoâng theå laáy caùch giaûi maõ cuûa neàn 112 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
vaên hoùa naøy aùp ñaët leân neàn vaên hoùa khaùc, neáu laøm nhö vaäy seõ rôi vaøo traïng thaùi sai laàm.

Tuøy hyû coâng ñöùc laø vui theo nhöõng neùt rieâng bieät cuûa ngöôøi khaùc, hoã trôï taùn ñoàng vôùi nhöõng gì ñöôïc xem nhö sôû tröôøng hay nhöõng ñaëc ñieåm, maø ñoâi luùc mình thaáy raèng noù laø moät nhu caàu caàn boå tuùc, ñeå hoã trôï, trôï giuùp cho mình vaø ngöôøi kia coù theå hoaøn thieän nhöõng ñaëc ñieåm, veà nhaân caùch, hoaøn thieän veà nhöõng ñoùng goùp...

Tuøy hyû coâng ñöùc phaùt xuaát töø taám loøng chaân thaät, trong traéng, khoâng coù ñieàu kieän vaø thaáy nhöõng vieäc laøm caàn thieát.

Duø hoï khoâng thaân vôùi mình, thaäm chí laø keû thuø hoaëc hoï quan nieäm mình nhö laø keû thuø, nhöng mình vaãn taùn ñoàng, neáu nhöõng vieäc hoï laøm raát cuï theå vaø mang laïi lôïi ích cho soá ñoâng, thì cöù höôûng öùng vaø neân uûng hoä ñeå giuùp cho chöông trình coâng ích xaõ hoäi dieãn ra toát ñeïp hôn.

Do ñoù Tuøy hyû coâng ñöùc laø thaùi ñoä taâm lyù tích cöïc, taïo ra nguoàn naêng löôïng giao thoa veà ñôøi soáng thieän laønh giöõa chuùng ta vaø ngöôøi khaùc. Söï ñoàng tình vaø bieåu ñaït giao thoa ñoàng tình naøy coù theå dieãn ra theo caùch thöùc laø taâm cuûa ngöôøi tuøy hyû khoâng coøn phaân hai chieán tuyeán giöõa ta vaø ngöôøi, baïn vaø thuø, maø ôû ñoù chæ nhìn con ngöôøi nhö moät thöïc taïi hieän höõu. Thöïc taïi ñoù coù nhöõng yeáu toá veà vaät lyù vaø voâ ngaõ, thôøi gian vaø voâ thöôøng, coù nhöõng doøng caûm xuùc tieâu cöïc vaø tích cöïc, sôû tröôøng vaø sôû ñoaûn, giaù trò vaø phi giaù trò... vôùi tính chaát laø ngöôøi phaøm phu.

Khi chuùng ta nhaän ñònh, ñaùnh giaù, hôïp taùc laâu daøi hay coù giai ñoaïn, thì phaûi nhìn baèng caëp maét cuûa moät ngöôøi coù nhieàu thieän caûm, vaø thaáy ñöôïc nhöõng giaù trò tích cöïc cuûa hoï ñeå giao löu nhöõng phaàn tích cöïc, coøn nhöõng phaàn tieâu cöïc thì khoâng quan taâm ñeán.

CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 113

Neáu coù cô hoäi thì xaây döïng goùp yù, sau khi goùp yù roài, hoï coù taùn ñoàng söûa chöõa thì toát, neáu khoâng söûa thì cuõng khoâng vì theá maø boû ñi phaàn tích cöïc cuûa hoï. Nhö vaäy trong nhöõng con ngöôøi xaáu vaãn coù theå tìm ñöôïc tính caùch, coâng ñöùc, phöôùc baùu, thaønh coâng, neùt ñeïp, ñaëc ñieåm saéc thaùi rieâng ñeå
hoã trôï vaø taùn ñoàng.

Qua hoïc thuyeát Tuøy hyû coâng ñöùc, chuùng ta giao teá vôùi con ngöôøi thoâng qua nhöõng tình huoáng, boái caûnh, söï kieän, vaø thaùi ñoä cuï theå cuûa hoï dieãn ra trong nhöõng boái caûnh ñoù.

Chuùng ta khoâng theå vì ngöôøi ñoù laø baïn thì taát moïi chuû tröông chính saùch, chöông trình maø ngöôøi ñoù ñeà xöôùng, mình ñeàu phaûi tham gia theo kieåu “ñoâng- vui -hao”. Roõ raøng ñoù khoâng phaûi laø Tuøy hyû coâng ñöùc, ñoâi luùc xuùi giuïc ngöôøi khaùc laøm nhöõng chuyeän sai laàm vaø caû mình laãn hoï ñeàu chung moät coäng nghieäp khoâng toát laønh ôû hieän taïi cuõng nhö trong töông lai.

Trong tieáng Pali, traïng thaùi “hyû” goïi laø mulitaø ñöôïc bieåu ñaït raát nhieàu caáp ñoä taâm thöùc khaùc nhau. Döïa vaøo coâng ñöùc maø ñöùc Phaät trieån khai qua caùc caáp ñoä thieàn ñònh.

Traïng thaùi hyû laïc cuûa thieàn ñònh laø keát quaû cuûa hai tieán trình tu taäp. Tröôùc nhaát, ñoái vôùi nhöõng haønh giaû muoán chuyeån hoùa nhöõng phaøm tính trôû thaønh thaùnh nhaân, hay toái thieåu trôû thaønh con ngöôøi cao thöôïng. Traïng thaùi tuøy hyû thuoäc veà caûm thöùc tónh taïi cuûa ñôøi soáng noäi taâm, khi con ngöôøi ñaõ chieán thaéng vaø vöôït leân treân phaøm tình cuûa ñôøi soáng tính duïc.

Ñôøi soáng tính duïc ñoái vôùi ngöôøi taïi gia laø moät nhu caàu lôùn, ñeán ñoä ngöôøi ta quan nieäm: heã laø ngöôøi nöõ thì phaûi laáy choàng, nam thì phaûi laáy vôï, hoa traùi tình yeâu cho ra ñôøi nhöõng ñöùa con, vaø nieàm haïnh phuùc hoøa quyeän, gaén chaët vôùi 114 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
con ngöôøi trong suoát caû cuoäc ñôøi veà phöông dieän kheá öôùc xaõ hoäi, veà phöông dieän quan heä giöõa con ngöôøi noùi chung.

Traïng thaùi hyû vaø laïc chia ra thaønh nhieàu lôùp khaùc nhau: Veà ñôøi soáng theá gian, hyû vaø laïc laøm cho con ngöôøi phaán chaán tích cöïc, haân hoan vui veû. Beân caïnh ñoù, noù coøn baùm víu, chaáp tröôùc, vöôùng baän heä luî vaø khoâng kheùo neáu coù khuynh höôùng höôûng thuï thaùi quaù, daãn ñeán söï chieám höõu moät con ngöôøi.

Thay vì quí troïng con ngöôøi ñoù, nhöng mình muoán chieám höõu. Thaùi ñoä chieám höõu dieãn ra laøm cho hai beân raøng buoäc laãn nhau, vaø trong tình thöông yeâu chaêm soùc lo laéng trôû thaønh noãi nhoïc nhaèn gian khoù, taïo ra nhöõng aán töôïng khoâng ñeïp ôû caû hai. Khi muoán coù nhu caàu hyû laïc cao hôn ñoái vôùi ñôøi soáng cuûa ngöôøi taïi gia, thænh thoaûng neân daønh thôøi giôø cho ñôøi soáng noäi taâm.

Chaúng haïn vaøo nhöõng ngaøy tu taäp Baùt quan trai hay raèm lôùn, haïn cheá quan heä tính duïc vôï choàng, ñeå tìm giaù trò taâm linh vaø nhu caàu cao hôn. Traïng thaùi hyû laïc laøm taêng giaù trò cuûa ñôøi soáng hoân nhaân, töùc laø ngöôøi ta ñeán vôùi nhau thöông nhau khoâng chæ vì söï höôûng thuï giôùi tính, maø coøn laø nhöõng giaù trò tinh thaàn ñaïo ñöùc, ngöôøi choàng coù theå tìm thaáy ôû vôï vaø ngöôïc laïi.

Khi soáng chung, baèng thaùi ñoä tuøy hyû thoâng qua tö caùch vaø giaù trò ñaïo ñöùc, taát caû nhöõng veû ñeïp thaåm myõ ôû beân ngoaøi khoâng laøm cho ngöôøi choàng chao ñaûo maø boû rôi vôï. Hoaëc laø vôï, khoâng chaïy theo nhöõng nhu caàu vaät chaát cuûa ngöôøi giaøu coù hôn choàng mình ñeå duy trì traïng thaùi haïnh phuùc.

Thoâng thöôøng chuùng ta coù thoùi quen mang nhöõng coâng vieäc ôû coâng sôû veà nhaø, taïo theâm gaùnh naëng, khoâng khí trong gia ñình. Thay vì khi veà nhaø chæ vui vôùi gia ñình, thì laïi mang CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 115
moät khoái vieäc trong coâng sôû, maø khoái vieäc ñoù, nhöõng ngöôøi thaân khoâng theå naøo chia seû ñöôïc. Chuùng ta cuõng caàn coù thôøi gian rieâng nhöng laïi khoâng ñaùp öùng, chính vì theá tình caûm trong gia ñình trôû neân khoâ heùo daàn.

“Haõy coâ laäp baûn chaát cuûa coâng vieäc ôû nhöõng nôi mình caàn phaûi coù maët”, ví duï: töø 7 - 11giôø, laø thôøi gian daønh cho coâng sôû, cô quan, xí nghieäp thì haõy ñaàu tö heát taát caû taâm huyeát, ñeå yù thöùc baùm theo coâng vieäc ñang laøm. Nhöõng chuyeän khaùc nhö: gia ñình, ngöôøi thaân, ñi chôi thì taïm gaùc qua moät beân, nhö vaäy naêng suaát lao ñoäng taêng leân raát cao.

Khi trôû veà nhaø, haõy buoâng heát taát caû nhöõng gaùnh naëng, söï caêng thaúng ñeå thöôûng thöùc ñôøi soáng sinh hoaït gia ñình. Soáng vôùi traïng thaùi ñoù laø böôùc ñaàu cuûa thaân taâm nhö nhaát, nhôø coù traïng thaùi ñoù ñeå thieát laäp traïng thaùi chaùnh nieäm deã daøng hôn.

Khi chaùnh nieäm coù maët trong taát caû ñoäng thaùi: ñi, ñöùng, naèm, ngoài, sinh hoaït, giao teá, öùng xöû thì con ngöôøi boãng döng coù traïng thaùi hyû laïc. Tình traïng laõng trí, deã queân, voäi vaõ, boàng boät seõ giaûm thieåu moät caùch toái ña, chính vì theá taêng cöôøng giaù trò uy tín cuûa mình.

Cho neân hyû laïc xuaát hieän nhö laø keát quaû cuûa söï chuyeån hoùa, caùc nhu caàu tính duïc laøm cho con ngöôøi nheï nhaøng, thö thaùi vì khoâng coù nhöõng vöôùng baän.

Veà ñôøi soáng xuaát theá gian, ñaây laø caáp ñoä ñôøi soáng chaùnh nieäm ñònh tónh cao. (caáp ñoä Nhò thieàn)

Ñònh tónh phaûi ñaët treân tình traïng cuûa nhieáp taâm, dieãn ra khi yù thöùc ñang tieáp xuùc vôùi söï vaät, ñoái töôïng.... Nhöng vôùi thaùi ñoä khoâng bò traàn caûnh cuoán troâi, thoâi thuùc, daãn ñaïo, chi phoái. Khi nhaän thöùc con ngöôøi laøm chuû, khoâng bò chi phoái, thaân vaø taâm trôû neân thoáng nhaát, thaân coù maët ôû choã naøo, thì taâm coù maët ôû ñoù.

116 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Tính caùch coù maët ôû hieän taïi seõ taïo ra traïng thaùi ñònh tónh vaø naâng cao giaù trò, cuõng nhö taêng cöôøng hieäu suaát nhöõng coâng vieäc laøm ñang coù maët.

Traïng thaùi hyû laïc ôû giai ñoaïn naøy, ñoøi hoûi tính caùch taäp trung cao ñoä, coù phöông phaùp vaø ngheä thuaät ñeå taâm mình khoâng rong ruoåi, chaïy choã naøy baùm choã kia, thì traïng thaùi hyû laïc seõ xuaát hieän.

Thoâng qua hai caáp ñoä: Sô thieàn vaø Nhò thieàn. Laø keát quaû cuûa ñôøi soáng ñaõ chuyeån hoùa ñöôïc caùc nhu caàu phaøm tình cuûa tính duïc. Vöôït leân treân nhöõng nhu caàu rong ruoåi, baùm víu vaøo caùc ñoái töôïng giao teá khi nhu caàu thöïc teá khoâng coù.

Traïng thaùi ñònh tónh bieåu hieän ôû con ngöôøi ñöôïc theå hieän qua töøng böôùc chaân thong dong, nheï nhaøng thaûnh thôi. Söï hieän höõu cuûa yù thöùc baùm víu song haønh vôùi töøng böôùc ñi, ñoäng taùc tay chaân, lôøi noùi vieäc laøm. Ngöôøi coù ñònh thì trong daùng ñi, theå hieän chaát nheï nhaøng thö thaùi.

Ngöôøi soáng boû queân chaùnh nieäm, khoâng coù traïng thaùi ñònh tónh thì hoï ñi gioáng nhö ma ñuoåi. Daân gian thöôøng noùi

“Chöa noùi ñaõ cöôøi, chöa ñi ñaõ chaïy, chöa ngoài ñaõ luùc lô”, nhöõng ngöôøi nhö vaäy möùc ñoä ñònh tónh cuûa hoï keùm laém vaø hyû laïc khoâng bao giôø coù maët.

Khi öùng duïng traïng thaùi hyû laïc vaøo trong phaùp moân Tuøy hyû coâng ñöùc, noäi dung tuøy hyû ôû ñaây hieåu khaùc hôn ôû choã: traïng thaùi hyû laïc vöøa neâu (thieàn ñònh) thuoäc veà noã löïc cuûa töï thaân, chính laø chuû theå cuûa haønh ñoäng, vieäc laøm toát ñeïp.

Trong Tuøy hyû coâng ñöùc, chuùng ta khoâng phaûi laø ñoái taùc tröïc tieáp taïo söï hyû laïc. Coù theå laø moät quan saùt vieân, ngöôøi khoâng coù coäng söï ñoái taùc, ñöùng beân ngoaøi nhìn thaáy, nghe nhaän ñònh ñaùnh giaù. Do ñoù ñoøi hoûi phaûi coù thaùi ñoä khaùch quan tuyeät ñoái, chöù khoâng daùn nhaõn leân ñoái töôïng, thaønh CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 117
kieán trong quaù khöù veà noãi khoå nieàm ñau maø mình vôùi hoï ñaõ töøng xaûy ra.

Noùi caùch khaùc, trong tuøy hyû coâng ñöùc, chuùng ta khoâng ñöôïc pheùp taïo ra nhöõng lieân minh ñoái laäp. Vì ñoái laäp mang tính caùch loaïi tröø, trong khi ñoù tuøy hyû taïo thaùi ñoä bieåu toû söï ñoàng tình tích cöïc chöù khoâng nhaát thieát phaûi lieân minh.

Lieân minh taïo ra phe phaùi, muïc ñích cuûa noù ñeå phuïc vuï cho caùc nhu caàu lôïi ích vò kyû, lieân minh chính trò, kinh teá, vaên hoùa, ngheä thuaät, noùi chung taát caû nhöõng hoäi ñoaøn ñeàu mang tính caùch lieân minh nhö vaäy.

Caùc lieân minh phaûi thöïc thi theo chính saùch cuûa cô quan, ñoaøn theå coäng ñoàng quoác gia, ñaûng phaùi maø chuùng ta tröïc thuoäc. Vì vaäy, ñieàu toát laãn xaáu, tích cöïc laãn tieâu cöïc chuùng ta chæ ñoàng tình maø khoâng ñöôïc coù yù kieán khaùc, neáu ai coù yù kieán khaùc seõ bò loaïi tröø.

Chuùng ta coù nhaän ñònh, ñaùnh giaù rieâng veà con ngöôøi, söï kieän, hoïc thuyeát, chuû nghóa toân giaùo, chính trò, maø khoâng bò leä thuoäc vaøo baát kyø moät ñònh cheá, hay aùp ñaët naøo.

Nhöõng gì chuùng ta thaáy lôïi ích vaø caàn laøm thì uûng hoä baèng taát caû taám loøng, chöù khoâng phaûi chôø naên næ nhieàu laàn môùi taùn ñoàng hoã trôï. Gioáng nhö caùch thöùc ban aân suûng, nhö vaäy khoâng coøn tuøy hyû nöõa maø laø söï tröông sình baûn ngaõ trong caùc moái quan heä giao teá. Ñeå khaúng ñònh vai troø vò trí, vôùi caùch thöùc cho raèng: neáu nhö khoâng coù toâi uûng hoä thì caùc anh, chò seõ khoâng bao giôø thaønh coâng. Thaùi ñoä ñoù taïo ra theá keït, cho ngöôøi khaùc trong nhöõng noã löïc tích cöïc. Leõ ra neáu chuùng ta uûng hoä ngay töø ñaàu thì söï thaønh coâng vaø hieäu suaát cuûa coâng vieäc seõ dieãn ra ôû möùc ñoä cao hôn.

Thaùi ñoä baét quaøng vôùi nhöõng ngöôøi sang troïng, coù vai troø vò trí xaõ hoäi, danh vò chöùc töôùc, quyeàn theá. . thì mình laøm thaân vôùi 118 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
hoï cuõng laø caùch bieåu toû thaùi ñoä ñoàng tình, hoan hyû. Nhöng thaùi ñoä ñoù mang tính caùch nònh hoùt, coù nhöõng nhu caàu muïc ñích vò kyû naøo ñoù thaàm kín beân trong maø khoâng noùi ra. Traïng thaùi nhö vaäy cuõng khoâng ñöôïc xem laø tuøy hyû coâng ñöùc.

ÔÛ Hoa Kyø, chuùng toâi ñöôïc bieát coù moät vaøi ngoâi chuøa vaø caùc vò truï trì coù moät taâm haïnh raát ñaëc bieät: khi bieát coù Taêng, Ni ôû caùc nöôùc khaùc ñeán, ñeàu thænh môøi chia seû phaùp thoaïi cho Phaät töû taïi boån töï. Göông haïnh ñaëc bieät ñoù trong kinh ñieån nhaø Phaät goïi laø Tuøy hyû veà phaùp aâm. Nghóa laø muoán cho Phaät töû chuøa mình hieåu ñöôïc ñaïo lyù, hieåu ñöôïc caùch tieáp caän vaø haønh trì lôøi Phaät daïy, thoâng qua kinh nghieäm haønh trì caù nhaân.

Tuøy hyû coâng ñöùc laø moät khaùi nieäm ñaëc bieät trong taâm lyù hoïc Phaät giaùo, sau naøy ñöôïc phaùt trieån thaønh phaùp moân cuûa söï haønh trì vaø tu taäp.

Tuøy hyû coâng ñöùc tröôùc nhaát ñoù laø taâm nieäm vui vôùi söï thaønh coâng, haïnh phuùc, thònh vöôïng cuûa ngöôøi khaùc.

Chuùng ta caàn phaân bieät töø Tuøy hyû, Coâng ñöùc ñöôïc söû duïng trong caùc chuøa Vieät Nam. Khi muoán ngöôøi khaùc cuùng döôøng, tuøy taâm thì vieát chöõ “Tuøy hyû coâng ñöùc”, hoaëc vaøo nhöõng ngaøy leã lôùn seõ thaáy coù nhieàu ngöôøi phaùt taâm laøm coâng quaû, hoaëc giöõ xe cho nhieàu ngöôøi ñeán chuøa leã baùi ñöôïc an taâm. Hoï ñeå thuøng phöôùc thieän, beân ngoaøi ñeà chöõ “Tuøy hyû coâng ñöùc”, laøm cho chuùng ta hieåu raèng chöõ Tuøy hyû coâng ñöùc laø môøi goïi ngöôøi khaùc cuùng döôøng, môøi goïi ngöôøi khaùc giuùp ñôõ. Nghóa töø nguyeân cuûa töø naøy khoâng theå hieåu nhö vaäy.

Tuøy hyû coâng ñöùc laø khaùi nieäm lieân heä moät haïnh nguyeän raát quan troïng cuûa Boà taùt Phoå Hieàn. Khaùi nieäm Tuøy hyû coâng ñöùc coù trong Phaät giaùo Ñaïi thöøa, Phaät giaùo Nguyeân thuûy khoâng coù töø Tuøy hyû coâng ñöùc, chæ coù töø “hyû” maø thoâi.

CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 119

Töø “hyû” ñöôïc dòch töø tieáng Pali hay Sanskrit ñoù laø muditaø.

Muditaø ñôn thuaàn laø moät traïng thaùi caûm xuùc hoøa ñieäu vôùi thaønh coâng vaø haïnh phuùc cuûa ngöôøi khaùc veà phöông dieän tích cöïc.

Khi gaén chöõ “Coâng ñöùc” vaøo thì yù nghóa ñaõ bò thay ñoåi, bôûi vì töø coâng ñöùc ñöôïc dòch nghóa töø tieáng Sanskrit ñoù laø guna.

Guna coù hai nghóa: nghóa thöù nhaát laø nhöõng ñöùc tính toát.

Nghóa thöù hai laø coâng ñöùc.

Thoâng thöôøng ngöôøi ta nhaán maïnh goùc ñoä thöù hai nhieàu hôn, töùc laø goùc ñoä caùc ñöùc tính toát. Cho neân töø “Coâng ñöùc” sau naøy ñöôïc neàn Phaät hoïc Trung Hoa nhaân leân thaønh moät ñieàu raát quan troïng, lieân heä ñeán tieán trình tu taäp, gieo troàng caùc haït gioáng voâ laäu, ñeå giuùp cho haønh giaû thoaùt khoûi söï khoáng cheá vuøng töø tröôøng cuûa sanh töû vaø khoå ñau. Nhöõng vieäc laøm phöôùc baùu, nhöõng haïnh nguyeän thoâng thöôøng ñöôïc goïi laø phöôùc höõu laäu, chöù khoâng ñöôïc goïi laø coâng ñöùc.

Neàn Phaät giaùo Trung Hoa taïo ra noäi dung môùi cho khaùi nieäm coâng ñöùc. Nhö vaäy neáu ñaët noäi dung ñoù trong töø “Tuøy hyû coâng ñöùc” thì coù theå hieåu ít nhaát theo hai nghóa khaùc nhau.

Nghóa tröôùc nhaát laø chuùng ta vui vôùi haïnh nguyeän xuaát traàn tu taäp, hoaèng phaùp daán thaân, laøm Phaät söï cuûa moät vò xuaát gia.

Hoaëc chuùng ta vui vôùi söï thaønh coâng cuûa nhöõng phaùp höõu, khi bieát raèng vò phaùp höõu cuûa mình hoâm nay tôùi chuøa Tònh Luaät tham döï Baùt quan trai, töø saùng ñeán chieàu toái. Khi veà nhaø coøn môû baêng nghe giaûng, hoaëc coù theâm moät thôøi saùm hoái tuïng kinh ngoài thieàn, coøn mình thì laøm khoâng ñöôïc nhö vaäy, nhöng mình vui vôùi haïnh nguyeän ñoù ñeå coá gaéng baét chöôùc laøm theo. Vì thôøi gian cuûa mình quaù ít cho neân moãi laàn tieáp xuùc vôùi caùc thôøi khoùa haønh trì, boãng döng taát caû söï caêng thaúng trong ñaàu oùc ñöôïc phoùng thích moät caùch coù ngheä thuaät vaø an toaøn.

Nhö vaäy, traïng thaùi vui ñoù coù theå taïo ra aûnh höôûng laây 120 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
lan taâm lyù veà phöông dieän tích cöïc.

Treân baát kyø quan heä naøo, neáu nhö coù hai ñoái taùc trôû leân thì tieán trình taâm lyù laây lan ñöôïc dieãn ra theo caùch thöùc moät caùi bò phuû truøm, coøn moät caùi ñöôïc phuû truøm. Caùi ñöôïc phuû truøm thöôøng laø caùi bò ñoäng, chòu aûnh höôûng tieâu cöïc nhieàu hôn. Cho neân hoaït ñoäng cuûa coâng vieäc tuøy hyû coâng ñöùc taïo ra söï laây lan tích cöïc. Khaùc vôùi söï phuû truøm, chuùng ta taïo ra vuøng töø tröôøng, vuøng aûnh höôûng, caùc heä xuùc taùc, ñeå ai daán thaân ñaët chaân leân vuøng töø tröôøng vaø aûnh höôûng ñaïo ñöùc naøy, thì hoï seõ coù nieàm an laïc haïnh phuùc vaø giaùc ngoä.

Ñoù laø lyù do taïi sao moãi laàn veà chuøa tham döï nhöõng khoùa tu, loøng mình caûm thaáy haân hoan haïnh phuùc hôn laø ngoài moät mình tuïng kinh thui thuûi ôû nhaø. Maëc duø coù nhieàu gia ñình, vôï choàng con caùi haïnh phuùc vôùi nhau, coù theå tuïng kinh cuøng moät luùc, theá nhöng mình caûm thaáy khoâng an vui, sung söôùng nhö khi ngoài trong chaùnh ñieän chuøa. Taùc duïng aûnh höôûng cuûa vuøng töø tröôøng taâm linh ñoù taïo ra nhöõng vuøng aûnh höôûng coâng ñöùc, söï tuøy hyû cho nhöõng ngöôøi khaùc.

Ví duï: Hoâm qua laøm vieäc quaù möùc ñeå daønh thôøi gian cho ngaøy hoâm nay, neân mình raát buoàn nguû, nhìn thaáy baïn ñaïo keá beân maét tænh taùo, loøng mình caûm thaáy coù caùi gì xoán xang, neân phaûi coá gaéng khoâng nguû guïc. Nhö vaäy söï khoâng nguû guïc ñoù do töø tröôøng aûnh höôûng toát cuûa nhöõng ngöôøi baïn ñoàng tu, vaø do ñoù baûn thaân cuûa nhöõng ngöôøi tu taäp toát ñaõ taïo ra vuøng aûnh höôûng an laønh. Neáu chuùng ta chaáp nhaän vuøng aûnh höôûng ñoù thì vaãn ñöôïc xem laø nhöõng ngöôøi ñang tuøy hyû coâng ñöùc.

CAÙCH THEÅ HIEÄN TUØY HYÛ

Coù hai vôï choàng raát coù loäc aên. Moãi khi laøng xoùm coù ñaùm cöôùi, anh chò aên maëc raát sang troïng, ñeán noãi beân nhaø gaùi töôûng raèng hai thöïc khaùch naøy ôû beân nhaø trai, ngöôïc laïi CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 121
beân nhaø trai töôûng raèng thöïc khaùch naøy ôû beân nhaø gaùi. Caû hai beân ñeàu tieáp ñaõi anh chò raát noàng haäu cho neân aên hoaøi khoâng heát. Sau naøy ngöôøi ta hoûi bí kieáp naøo maø anh chò coù loäc aên nhö vaäy, hoï traû lôøi raèng “ñôn giaûn thoâi, cöù ñi chia vui vôùi thieân haï baèng caùch aên maëc sang troïng, ñaâu ai bieát mình thuoäc beân ñaøng trai hay gaùi”.

Söï chia vui ñoù khoâng phaûi laø tuøy hyû coâng ñöùc, bôûi vì noù thuoäc phaàn aên keù. AÊn keù laø caùch thöùc mình khoâng caàn noã löïc vaãn taïo ra thaønh quaû, vaø khi ngöôøi khaùc coù thaønh quaû (chöa chaéc mình ñaõ vui), nhöng mình lôïi duïng vaøo thaønh quaû ñoùù, ñeå höôûng moät phaàn cho neân söï aên keù ñoù laø aên caép coâng ñöùc cuûa ngöôøi khaùc chöù khoâng phaûi laø tuøy hyû coâng ñöùc.

Chaúng haïn, mình thaáy coù ngöôøi vaøo aên caép moät ngaân haøng lôùn maø mình vui möøng vôùi söï aên caép cuûa ngöôøi ñoù thì khoâng phaûi laø tuøy hyû maø laø thuoäc veà a dua. Nhö vaäy a dua thuoäc veà loãi, vaø caùi toäi ñoù cuõng khoâng thua keùm gì vôùi caùi toäi cuûa ngöôøi aên troäm tröïc tieáp, ñoät nhaäp ñeå laáy taøi saûn cuûa ngöôøi khaùc bieán thaønh sôû höõu cuûa mình.

Nhö vaäy tuøy hyû khaùc vôùi a dua ôû choã laø: ñoái töôïng vaø noäi dung cuûa taám loøng chuùng ta ñaët ñeå ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. Chuùng ta muoán chia seû vôùi ngöôøi khaùc veà caûm tình, nhöõng taâm lyù, söï uûng hoä taùn ñoàng, söï khuyeán taán... Neáu noäi dung vaø ñoái töôïng cuûa söï taùn ñoàng vaø hoã trôï ñoù noù thuoäc veà chieàu kích cuûa ñaïo ñöùc vaø taâm linh, thì thaùi ñoä ñoù ñöôïc goïi laø tuøy hyû, coøn ngöôïc laïi thì goïi laø a dua töùc laø ñoàng toäi loãi.

Hai taâm nieäm naøy chæ khaùc nhau trong ñöôøng tô keõ toùc veà nhaän thöùc tueä giaùc. Neáu kheùo bieát caùch chuyeån taâm thì coù voâ soá coâng ñöùc theo daïng chia seû haïnh phuùc vôùi ngöôøi khaùc. Bieát raèng khaû naêng vaø ñieàu kieän hieän coù cuûa mình khoâng laøm ñöôïc, nhöng ngöôøi khaùc laøm ñöôïc cho neân mình haïnh phuùc vui theo.

Ñeå goùp phaàn hoã trôï cho coâng taùc Phaät söï, hay cho caùc chöông 122 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
trình môû mang Phaät giaùo, hoaëc caùc chöông trình töø thieän hay tieän ích xaõ hoäi hoaøn thaønh toát ñeïp. .

Giaù trò cuûa söï tuyø hyû coâng ñöùc raát tích cöïc, noù laø caùnh cöûa khai phoùng taâm cuûa mình ra, ñeå khoâng coøn bò vöôùng baän caùc giôùi haïn bieân cöông, bôø coõi, phong tuïc, taäp quaùn, truyeàn thoáng vaên hoùa giöõa mình vaø nhöõng ngöôøi khaùc, ñöôïc hanh thoâng xuyeân suoát khoâng bao giôø coù nhöõng beá taéc.

Söï tuøy hyû coù theå ñöôïc bieåu toû baèng nhieàu caùch thöùc khaùc nhau.

Thænh thoaûng quí vò nghe caùc phaùp sö giaûng ñaïo lyù phaûn aùnh ñuùng tinh thaàn Phaät daïy, mình caûm thaáy taâm ñaéc voâ cuøng, luùc ñoù voã tay thì ñoù laø tuøy hyû coâng ñöùc.

Ñi tham döï chöông trình töø thieän, vaän ñoäng cho caùc naïn nhaân soùng thaàn baèng lôøi ca tieáng haùt du döông traàm boång.

Laøm cho mình laâng laâng nheï nhaøng vaø ai cuõng chìm vaøo trong noãi khoå nieàm ñau chung vôùi ngöôøi khaùc. Maëc duø noù laø söï chia seû nieàm ñau nhöng vaãn laø tuøy hyû coâng ñöùc, cuûa coâng trình phöôùc baùu, nhöôøng côm xeû aùo cho nhöõng ngöôøi ñang coù nhu caàu veà khoå ñau.

Hoaëc chuùng ta caûm thaáy thaùi ñoä cuûa mình phuø hôïp vôùi khuynh höôùng daán thaân, haønh thieän cuûa moät ngöôøi naøo ñoù.

Bieát raèng mình laøm khoâng baèng, nhöng khi nghe keå veà ngöôøi ñoù thì mình naåy leân trong ñaàu nhöõng yù töôûng toát ñeïp veà ngöôøi kia, nhöõng ñöùc tính ñaëc bieät maø mình caàn phaûi hoïc ôû hoï. Hoaëc laø söï daán thaân phuïc vuï thì mình chæ nhôù ñeán nhöõng ñöùc tính toát cuûa hoï maø thoâi, caùi ñoù goïi laø tuøy hyû coâng ñöùc.

Coù theå chuùng ta ñaõ lôùn tuoåi, söùc lao ñoäng khoâng coøn, löïc baát tuøng taâm, khi nghe giôùi treû daán thaân laøm Phaät söï vôùi raát nhieàu söï thöû thaùch. Chuùng ta khoâng noùi caûn ñaø (ví duï noùi “Anh chò coøn treû, thieáu kinh nghieäm non nôùt laém laøm khoâng noåi ñaâu”).

Chuùng ta noùi nhöõng lôøi raát tích cöïc “Anh chò haõy laøm ñi coù CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 123
chuùng toâi ôû beân caïnh, khi naøo gaëp khoù khaên cöù ñieän thoaïi cho toâi bieát, toâi seõ goùp yù, thaùo gôõ phuï ôû möùc ñoä naøo hay möùc ñoä ñoù.

Dó nhieân laø toâi khoâng daán thaân ra maët nhöng coù theå ñöùng sau löng ñeå hoã trôï, do ñoù anh chò haõy an taâm”.

Nhö vaäy söï taùn ñoàng, khuyeán taán, khích leä ñeàu laø moät trong nhöõng ngöôøi baø con raát ñaéc löïc cho haïnh nguyeän tuøy hyû coâng ñöùc.

Chuùng ta caàn phaân bieät söï khaùc bieät raát höõu cô giöõa tuøy hyû coâng ñöùc vaø tính ba phaûi.

Ngöôøi coù tính ba phaûi, khi nghe ngöôøi ta giaûi thích hoaëc quaûng caùo, hay truyeàn thoâng moät noäi dung raát haáp daãn, thì voäi vaøng ñònh vò, daùn nhaõn cho nhöõng noäi dung ñoù laø chaân lyù. Höôûng öùng ñieàu ñoù raát tích cöïc, ñeán ñoä cuoàng tín. Roài sau ñoù khi nghe choã khaùc coù noäi dung haáp daãn hôn, maø ñoâi luùc hai noäi dung naøy ñoái laäp nhau, chuùng ta vaãn caûm thaáy haøi hoøa, haân hoan phaán khôûi, giaù trò ñoùng goùp cuûa noäi dung ñoù khoâng thöïc teá hoaëc laø khoâng coù giaù trò mang laïi an laïc cho cuoäc ñôøi, theá maø mình vaãn vui theo, ñoù goïi laø ba phaûi, khoâng thuoäc veà haïnh Tuøy hyû coâng ñöùc.

Tuøy hyû coâng ñöùc khaùc vôùi nhöõng hieäp öôùc. Hieäp öôùc laø kheá öôùc ñöôïc kyù keát vôùi moät ngöôøi khaùc, giöõa hai ñoái taùc, hai coäng ñoàng. Chuùng ta ñaët ra tieâu chí veà lôïi ích cho hai beân, neáu trôû thaønh thaân höõu, lieân minh, coäng söï vôùi nhau thì toâi ñöôïc bao nhieâu phaàn traêm cuûa söï lôïi laïc, anh ñöôïc bao nhieâu phaàn traêm, neáu chuùng ta thoûa hieäp nhö vaäy thì haõy daán thaân baét tay vaøo vieäc.

Nhö vaäy, cuõng laø söï tuøy hyû nhöng trong tröôøng hôïp naøy laø tuøy hyû coù ñieàu kieän, vaø ñaët treân heä giaù trò lôïi ích baûn ngaõ nhieàu hôn söï daán thaân hoã trôï, taùn ñoàng moät caùch voâ ñieàu kieän vôùi haïnh phuùc vaø nieàm vui cuûa ngöôøi khaùc.

124 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Ngöôøi tu theo haïnh tuøy hyû coâng ñöùc seõ khoâng coøn vöôùng baän veà yù thöùc heä, bôûi vì trong quan heä yù thöùc heä coù nhöõng lieân minh. Chuùng ta seõ uûng hoä nhöõng ngöôøi cuøng maët traän, lieân minh, ñoàng ñoäi vôùi mình, coøn nhöõng ngöôøi khaùc thì coâ laäp hoï laïi.

Coù nhöõng hoaït ñoäng, ñaåy ngöôøi kia vaøo trong tình theá, ñeå cho quaàn chuùng thaáy söï sai laàm hay nhöõng gì chöa ñöôïc kieän toaøn, ñeå hoï khoâng tieán tôùi uûng hoä ñoái töôïng kia nöõa.

Nhö vaäy, taát caû nhöõng hoaït ñoäng mang tính lieân minh, ñoái taùc, khoâng thuoäc veà tuøy hyû coâng ñöùc maø laø veà kheá öôùc xaõ hoäi.

Kheá öôùc ñoù neáu thuoäc veà chính trò thì goïi laø kheá öôùc chính trò, neáu toân giaùo thì mang nhöõng noäi dung toân giaùo. Söï lôïi laïc cuûa hai beân naèm treân moät baøn caân nhieàu vaø ít, mình vaø ngöôøi, baïn vaø thuø, do ñoù noù khoâng thuoäc veà tuøy hyû coâng ñöùc.

Chuùng ta coù theå ñònh nghóa moät caùch raát caên baûn raèng

“Tuøy hyû coâng ñöùc laø thaùi ñoä taâm lyù ñöôïc bieåu ñaït qua nhöõng haønh ñoäng raát cuï theå, veà nhöõng thaønh coâng, nhöõng lôïi laïc, nhöõng söï daán thaân, caùc caùch thöùc laøm Phaät söï, môû mang caùc giaù trò taâm linh, söï thaêng tieán treân cuoäc ñôøi veà phöông dieän thieän vaø lôïi ích, maø mình coù caûm giaùc vui söôùng. Veà ñoái töôïng cuûa söï ñaït ñöôïc thaønh coâng ñoù coù theå laø keû thuø, mình vaãn hoan hyû vôùi hoï, thì caùi ñoù môùi thaät söï laø Tuøy hyû coâng ñöùc. Coøn baèng khoâng noù chæ tuøy hyû coù ñieàu kieän, nhö vaäy noù khoâng phaûn aùnh ñuùng tinh thaàn maø ñöùc Phaät ñaõ daïy.

GIEO TROÀNG HAÏNH TUØY HYÛ

Ñeå gieo troàng caùc haït gioáng cuûa taâm tuøy hyû vaø haïnh tuøy hyû, theo tinh thaàn nhaø Phaät caàn phaûi löu taâm moät soá ñieåm sau ñaây: Taùn döông laø moät trong nhöõng cöûa ngoõ ñeå môøi goïi söï tuøy hyû coâng ñöùc vôùi söï thaønh coâng cuûa ngöôøi. Chuùng ta cöù töôûng raèng, moät ngöôøi tu taäp vöôït qua taùm ngoïn gioù cuûa theá gian, trong ñoù CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 125
coù hai ngoïn gioù cuûa khen vaø cheâ, roài chuùng ta nghó raèng söï khen taëng ñaõ khoâng coøn nhu caàu. Nghó nhö vaäy laø sai laàm.

Trong kinh A-Di-Ñaø, baûn dòch cuûa Ngaøi Cöu-Ma-La-Thaäp, chuùng ta thaáy saùu phöông theá giôùi cuûa Ta baø, khi nghe Nhö Lai Theá Toân giaûng kinh, truyeàn baù chaùnh phaùp trong moät theá giôùi ñöôïc xaùc ñònh raèng: Con ngöôøi soáng trong theá giôùi ñoù raát cöùng coûi, taâm yù khoù öa, tuoåi thoï ngaén nguûi, thaân phaän haåm hiu, yù thöùc heä luoân bò xung ñoät ñoái khaùng, luoân bò caùc phieàn naõo chinh phuïc vaø khoáng cheá, theá maø Nhö Lai Theá Toân ñaõ truyeàn baù thaønh coâng con ñöôøng chuyeån hoùa taâm linh. Chính vì theá maø saùu phöông chö Phaät ñaõ ca ngôïi taùn döông coâng ñöùc cuûa ñöùc Phaät Thích Ca.

Neáu ñoïc vaøo baûn nguyeân taùc chöõ Sanskrit, thöïc teá coù ñeán möôøi phöông chö Phaät Nhö Lai, nhöng vì Ngaøi Cöu-Ma-La-Thaäp muoán giaûn ñôn, vaø yù muoán noùi raèng taát caû chö Phaät trong quaù khöù, hieän taïi ñeàu taùn ñoàng, tuøy hyû vôùi haïnh nguyeän ñaëc bieät maø Nhö Lai Theá Toân ñaõ laøm. Cho neân ruùt ngaén laïi chæ coøn saùu phöông vaãn ñuû nghóa.

Chuùng ta thaáy, caùc Nhö Lai Theá Toân ñaõ vöôït leân treân taát caû nhöõng ngoïn gioù cuûa khen vaø cheâ. Theá maø caùc baäc Nhö Lai Theá Toân khaùc vaãn ca ngôïi, vaãn taùn thaùn. Cho thaáy raèng, coâng vieäc Phaät söï maø moät nhaân vaät tueä giaùc ñang laøm, laø ñi vaøo quyõ ñaïo cuûa chaùnh phaùp. Do ñoù caàn coù söï hoã trôï tinh thaàn, taùn thaùn veà coâng ñöùc, ñeå cho nhöõng haønh giaû ñang tieáp nhaän con ñöôøng chaùnh phaùp caûm thaáy coù moät nieàm tin vöõng chaõi hôn, ñoái vôùi phaùp moân haønh trì maø Nhö Lai Theá Toân ñaõ giaûng daïy ôû coõi Ta baø. Nhö vaäy, söï taùn döông coâng ñöùc laø moät trong nhöõng cöûa ngoõ môøi goïi haïnh tuøy hyû vaø gieo troàng haïnh tuøy hyû moät caùch raát tích cöïc.

Trong kinh Dieäu Phaùp Lieân Hoa coù ñeà caäp ñeán söï kieän: khi ñöùc Phaät Tònh Hoa Tuù Vöông Trí bieát Nhö Lai Thích 126 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Ca truyeàn baù con ñöôøng khai môû tueä giaùc, nhö laø moät tieàm naêng, ñaùnh thöùc oâng Phaät ñang naèm nguû trong doøng caûm xuùc cuûa con ngöôøi, Nhö Lai Theá Toân raát hoan hyû haïnh phuùc, neân yeâu caàu thò giaû ñaéc löïc cuûa mình laø Boà taùt Dieäu AÂm sang vaán an Nhö Lai Thích Ca. Tröôùc khi ñi, ñöùc Phaät Tònh Hoa Tuù Vöông Trí ñaõ nhaén nhuû moät ñieàu: OÂng ñöøng töôûng raèng Nhö Lai Thích Ca ôû coõi Ta baø coù töôùng haûo trang nghieâm nhö oâng. ÔÛ ñoù, Ngaøi chæ coù chieàu cao 2 meùt, coøn thaân töôùng cuûa oâng laø 4.200 do tuaàn, maø moãi moät do tuaàn khoaûng 4
meùt, nhö vaäy oâng laø moät ngöôøi raát khoång loà, so vôùi Nhö Lai Theá Toân ôû coõi Ta baø. Do ñoù ñöøng coù nhaän ñònh giaù trò taâm linh cuûa Nhö Lai Thích Ca thoâng qua hình thöùc cuûa Ngaøi.

Boà-taùt Dieäu AÂm vaâng lôøi daïy, sang ñaûnh leã vaø gôûi nhöõng lôøi chuùc tuïng taùn thaùn ca ngôïi cuûa Thaày mình. Sau ñoù Ngaøi Dieäu AÂm phaùt nguyeän trì kinh Phaùp Hoa, vaø hoã trôï cho caùc haønh giaû haønh trì kinh Phaùp Hoa, caùc vò Phaùp sö truyeàn baù con ñöôøng ñaùnh thöùc tieàm naêng giaùc ngoä.

Caâu chuyeän ñoù khoâng phaûi laø huyeàn thoaïi, maø aån taøng moät trieát lyù raát saâu saéc. Muoán noùi leân raèng theá giôùi lyù töôûng laø moät theá giôùi raát cao sieâu, vôøi vôïi, haáp daãn, roäng vaø saâu.

Theá giôùi ñoù khoâng chæ coù chieàu cao 2 meùt, laø theá giôùi mang laïi an laïc, haïnh phuùc töø nôi coõi ñôøi khoå ñau. Laø theá giôùi mang laïi söï chuyeån hoùa haän thuø vaø coù theå ñem con ñöôøng cuûa loøng töø bi daäp taét heát taát caû nhöõng caùi thuoäc veà khuûng boá... Theá giôùi cuûa hieän thöïc laø nhöõng caùi maø chuùng ta coù theå
nhìn thaáy vaø ñaït ñöôïc.

Nhö vaäy theá giôùi hieän thöïc caàn phaûi cuùi ñaàu ñaûnh leã theá giôùi cuûa lyù töôûng. Nhöng ngöôïc laïi, chính theá giôùi lyù töôûng treân thöïc teá laïi phaûi qui ngöôõng ñaûnh leã theá giôùi hieän thöïc.

Vì söï hieän thöïc môùi ñem laïi cho con ngöôøi nhieàu giaù trò, coøn lyù töôûng coù theå ñaåy con ngöôøi vaøo cuoäc du ngoaïn raát haáp daãn CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 127
ly kyø. Giaù trò ñaït ñöôïc treân thöïc teá raát laø ít, so vôùi nhöõng gì con ngöôøi mong ñôïi.

Moãi khi ñöùc Phaät Thích Ca giaûng daïy phaùp moân môùi, truyeàn baù nhöõng tieàm naêng, trao cho haønh giaû coõi Ta baø nhöõng chieác chìa khoùa ñeå khai môû ñôøi soáng taâm linh. Luùc baáy giôø chö Phaät ôû phöông naøy phöông noï ñeàu sai caùc thò giaû hoaëc caùc Ngaøi ñích thaân ñeán taùn thaùn, cuùng döôøng, ñaûnh leã cung kính, ñoù laø haïnh nguyeän tuøy hyû coâng ñöùc cuûa ba ñôøi chö Phaät.

Haønh giaû, ñeä töû Phaät cuõng neân ít nhieàu aûnh höôûng phong caùch ñoù, ñeå laøm cho ñôøi soáng taâm linh khoâng chæ toûa moät vuøng aûnh höôûng trong gia ñình, maø phaûi taïo ra vuøng töø tröôøng nhö moät maïng löôùi giao thoâng ñoái vôùi coäng ñoàng, quoác gia, roäng hôn nöõa laø lieân quoác gia vaø toaøn caàu. Trong caùch thöùc laøm nhö vaäy, chuùng ta seõ coù ñöôïc raát nhieàu giaù trò cuûa söï lôïi laïc. Nhöõng ngöôøi thaân ngöôøi thöông, nhöõng quan heä ñoái taùc cuûa chuùng ta cuõng ñöôïc aûnh höôûng tröïc tieáp töø nhöõng giaù trò tích cöïc ñoù.

Muoán coù haïnh nguyeän cuûa söï taùn döông, caàn phaûi noã löïc goït duõa bôùt baûn ngaõ cuûa söï so saùnh. Vì noù thöôøng mang laïi noãi khoå nieàm ñau.

Chuùng ta coù theå chaáp nhaän nhôø lieân töôûng maø khoa hoïc ñaõ phaùt minh, chaúng haïn so saùnh con chim ñang caát caùnh bay treân baàu trôøi maø cheá taïo ñöôïc chieác maùy bay. Töø vieân phaùo ñaïi cuûa ngöôøi Trung Hoa maø phöông Taây ñaõ taïo ra nhöõng quaû bom nguyeân töû.

So saùnh nhöõng caùi raát nhoû, nhö nhöõng haït caùt ôû bôø bieån Nha Trang, Vieät Nam, maø caùc kyõ sö ñaõ taïo ra loaïi kieáng raát haáp daãn, khi bò vôõ khoâng taïo ra söï traày söôùt, ñoå maùu, noù coù theå rôùt ra nhö vaät keát tuûa vôùi nhöõng goùc caïnh hình taùm giaùc.

128 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Nhö vaäy baûn chaát cuûa söï so saùnh thöôøng taïo ra söï phaùt minh, ñieàu ñoù nhaø Phaät chaáp nhaän. Tuy nhieân trong caùch thöùc so saùnh, chuùng ta luoân rôi vaøo ba tình huoáng: hoaëc laø so saùnh hôn, baèng, keùm.

So saùnh hôn, söï ngaõ maïn coáng cao seõ phaùt trieån.

So saùnh baèng, taâm lyù töï phuï vaø yû laïi gia taêng.

So saùnh keùm laøm cho söï traàm caûm, maëc caûm, töï ti phaùt trieån vaø nuoâi lôùn.

Nhö vaäy, so saùnh hôn vaø baèng laøm cho con ngöôøi nghó raèng, mình cao hôn ngöôøi khaùc moät caùi ñaàu, thoâng minh hôn ngöôøi khaùc moät taàm nhìn, gioûi vaø haïnh phuùc hôn ngöôøi khaùc veà phöông dieän naøy, phöông dieän noï, cho neân mình khoù coù theå chaáp nhaän, nhöõng giaù trò ngöôøi kia ñang coù.

Chính vì theá, maø haïnh tuøy hyû coâng ñöùc noù vaãy tay chaøo chuùng ta moät caùch vónh vieãn.

Ngöôïc laïi ñoái vôùi nhöõng ngöôøi coù taâm traïng maëc caûm töï ti, so saùnh keùm cöù moãi laàn thaáy ngöôøi khaùc thaønh coâng, mình coù theå sinh ra ñoá kî, maëc caûm vaø caûm thaáy buoàn tuûi. Cho neân traùnh neù khoâng bao giôø xuaát hieän tröôùc quaàn chuùng. Traùnh nhöõng ngaøy tuyeân döông coâng ñöùc, phaùt vaên baèng hay nhöõng ngaøy taùn thöôûng... vì mình khoâng muoán tieáp nhaän khi nhìn thaáy ngöôøi khaùc nôû nhöõng nuï cöôøi vôùi haøng loaït traøng voã tay hoan hoâ cuûa quaàn chuùng.

Do ñoù traïng thaùi maëc caûm töï ti ñaåy luøi mình xuoáng trong chieàu saâu cuûa loøng traàm uaát. Söï traàm uaát naøy taïo ra caùc vuøng aûnh höôûng, giam nhoát mình trong boán böùc töôøng cuûa baûn ngaõ. Cuoái cuøng, thay vì höôùng ñeán söï thaønh coâng cuûa ngöôøi ñeå mình baét chöôùc vaø hoïc taäp, thì ngöôïc laïi trôû thaønh beá taéc trong caùch theá mình ñang coù, ñaõ coù moät caùch raát thaáp keùm so vôùi nhöõng ngöôøi khaùc.

CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 129

Coù laàn, chuùng toâi ra Haø Noäi, ñi ngang khu phoá baùn phôû, thaáy nhöõng baûng quaûng caùo raát haáp daãn, “Phôû Nam Vang ngon nhaát Haø Noäi”; ñi khoaûng chöøng möôøi caên nhaø, coù baûng quaûng caùo khaùc “Phôû Nam Vang ngon nhaát nöôùc Vieät Nam”. (Phôû Nam Vang laø phôû cuûa ngöôøi Campuchia, neân ngöôøi Vieät Nam khoâng bieát raønh, duø coù naáu ngon hay dôû cuõng khoâng bieát phôû naøo ngon nhaát, ngon nhì. ). Chuùng toâi ñi moät ñoaïn nöõa, thaáy coù baûng quaûng caùo hôi khieâm toán:“Phôû Nam Vang ngon nhaát khu phoá naøy” (nhö vaäy ngon hôn Phôû toaøn quoác).

Nhöõng caùch quaûng caùo ñoù, quaûng caùo taïo ra baûn ngaõ vaø ñaët treân neàn taûng truïc xoay cuûa baûn ngaõ, khoâng bao giôø thöøa nhaän ngöôøi khaùc ngang baèng mình, hôn mình neân taïo ra caùi mark, söï aûnh höôûng hay moät caùi gì ñoù ñeå cho ngöôøi khaùc ñaët nhöõng giaù trò nieàm tin, quan heä ñoái taùc vôùi mình.

Giaù trò quaûng caùo ñoâi luùc chæ mang laïi cho ngöôøi tieâu duøng baèng 1/2 hoaëc chæ baèng 1/10 giaù trò hieän thöïc cuûa saûn phaåm. Chuùng ta coù thoùi quen cöù nghó raèng caùi gì ñöôïc quaûng caùo nhieàu, ñöôïc laäp ñi laäp laïi, thì tin raèng noù coù nhöõng giaù trò raát haáp daãn, neáu khoâng thì laøm sao noù coù ñuû tieàn baïc ñeå
cung öùng cho coâng ngheä quaûng caùo? Neáu nghieân cöùu veà caùc coâng ngheä naøy thì bieát, cöù moãi naêm, ñoái vôùi nhöõng coâng ty lôùn phaûi chi khoaûng 80% tieàn lôøi vaøo coâng ngheä quaûng caùo, 20% coøn laïi hoï coù theå giaøu gaáp hai, gaáp ba nhöõng coâng ty xí nghieäp khoâng ñaët naëng söï quaûng caùo.

Baûn chaát cuûa quaûng caùo ñeàu gieát cheát söï tuøy hyû cuûa mình ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. Laø Phaät töû, laøm theá naøo ñeå coù theå
xieån döông ngaønh ngheà mình ñang laøm maø khoâng thöông toån loøng tuøy hyû coâng ñöùc.

Nhaø Phaät daïy chuùng ta hôïp taùc vaø khôûi leân taâm nieäm raèng, mình laøm ra saûn phaåm ñeå phuïc vuï, mang laïi giaù trò kinh teá, nhöng kinh teá khoâng phaûi laø taát caû cuûa cuoäc ñôøi. Do ñoù mình 130 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
neân nghó: neáu ngöôøi khaùc coù laøm cuøng ngheà nhö mình, thì coù theâm ngöôøi gaùnh vaùc coâng vieäc giuùp ích cho cuoäc ñôøi. Neáu nhö coù theâm möôøi ngöôøi cuøng laøm nhö vaäy thì haønh lyù mình vaùc treân vai seõ nheï nhaøng hôn. Do ñoù mình neân vui vôùi söï ra ñôøi cuûa nhöõng coâng ngheä, vui vôùi toå chöùc hoaït ñoäng töông töï vôùi caùch thöùc mình ñaõ laøm. Nhö vaäy mình khoâng coøn ñoäc quyeàn nöõa maø vaãn ñaït nhöõng giaù trò.

Khi tuøy hyû vôùi ngöôøi khaùc thì khaùch haøng khoâng bao giôø boû mình maø ra ñi. Chính taâm lyù sôï maát, noù seõ maát. Khoâng sôï maát thì khaùch haøng laïi ngaøy caøng gia taêng, ñoù laø ñaïo lyù nhaân quaû.

Khi laøm aên, buoân baùn vôùi taâm tuøy hyû thì khoâng bao giôø thaáy ngöôøi baïn haøng beân caïnh laø ñoái thuû. Nhö caùch thöùc ôû Vieät Nam, hai quaùn phôû saùt vaùch nhau khoù coù theå noùi chuyeän thaân maät. Neáu thaáy thöïc khaùch vöøa döøng xe thì nhöõng ngöôøi coø moài chaën xe khaùch laïi, môøi hoï vaøo quaùn ngay. Laøm nhö vaäy laø bieán nhöõng ngöôøi thaân trôû thaønh keû thuø, chuùng ta coâ laäp mình laïi baèng giaù trò lôïi nhuaän.

Bieân cöông giaù trò lôïi nhuaän ñoù laøm cho con ngöôøi môø maét, trong khi tình thaân laøng xoùm quan troïng gaáp nhieàu laàn so vôùi tình thaân quyeán thuoäc baø con cuûa mình ôû xa. Daân gian coù caâu“Baø con xa khoâng baèng laùng gieàng gaàn”. Neáu mình buoân baùn vôùi thaùi ñoä caïnh tranh nhö vaäy, thì laøm sao coù ñöôïc nhöõng ngöôøi baïn thaân, cöù baùn moät caùch hoan hyû thì ngöôøi ta seõ ñeán vôùi mình.

Quí vò thaáy, neáu coù nhöõng daõy haøng cuøng baùn moät saûn phaåm, thì khaùch haøng seõ coù löïa choïn raát khaùc nhau nhö choïn choã ñaäu xe, caùch thöùc trang trí, trình baøy vaø nhaát laø ngöôøi baùn haøng coù vui töôi, thoaûi maùi nheï nhaøng hay khoâng.

Taát caû nhöõng ñieàu ñoù taïo löïc thu huùt khaùch haøng. Thænh thoaûng chuùng ta gaëp nhöõng tình huoáng khoâng lyù giaûi ñöôïc CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 131
veà phöông dieän logic, phaûi ñaët noù döôùi neàn taûng cuûa nhaân quaû, ñaïo ñöùc thì chuùng ta seõ thaáy raát roõ.

Hai tieäm baùn cuøng moät saûn phaåm, hai ngöôøi baùn haøng vui veû nhö nhau, vì hoï hoïc ñöôïc ngheä thuaät baùn haøng, caùch laáy loøng khaùch, chieàu chuoäng khaùch. Theá maø moät tieäm thì baùn raát ñoâng khaùch, coøn moät tieäm thì khaùch vaéng tanh. Bôûi vì trong quaù khöù, haïnh tuøy hyû coâng ñöùc cuûa ngöôøi naøy khoâng coù, hoaëc laø hoï duøng nhöõng lôøi leõ pheâ bình chæ trích, ñeå laøm caûn löïc ngöôøi khaùc neân hoï khoâng coù cô hoäi tieáp nhaän vôùi nhöõng caùi toát. Do ñoù duø saûn phaåm hoï coù toát ñi nöõa nhöng khaùch haøng vaãn deø daët khoâng mua. Trong tröôøng hôïp naøy, lyù giaûi treân logic, chuùng ta seõ khoâng giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà.

Neáu chuùng ta boû ñi baûn ngaõ cuûa söï so saùnh, thì loøng caïnh tranh seõ ñöôïc thu goïn laïi, luùc ñoù tinh thaàn hôïp taùc seõ ñöôïc môû roäng. Hôn laø cöù lo sôï ngöôøi khaùc laáy khaùch haøng cuûa mình, maø chuùng ta cuõng khoâng ngaên chaën ñöôïc quyeàn töï do löïa choïn cuûa khaùch. Khi thaáy baïn haøng coù ñoâng khaùch ñeå phuïc vuï, mình neân hoan hyû, vì ngöôøi ta coù vieäc ñeå laøm, mình bôùt ñi phaàn naëng nhoïc maø coøn coù theâm tình laøng nghóa xoùm.

BAÛN NGAÕ ÑOÄC TOÂN - KEÛ THUØ CUÛA TUØY HYÛ

Chuyeän nguï ngoân eách vaø boø

Con boø coù thoùi quen aên coû, sau khi aên xong thì naèm xuoáng ñeå nhai laïi. Tính caùch nhai laïi laøm cho döôõng chaát cuûa coû döôùi taùc ñoäng cuûa khí nitô trong loøng ñaát, vaø söï aùp saùt loã muõi ñeå
döôõng chaát ñoù trôû neân toát hôn, taïo ra söùc khoûe vaø tuoåi thoï cho con boø. Khi nhai laïi thì caùi buïng phình ra vaø to leân.

Moät ñaøn eách quan saùt, coù con thì khen ngôïi buïng boø to quaù, bieåu töôïng cho thaàn taøi. Con khaùc noùi khoâng, boø ñaâu coù gì maø khen, toâi cuõng coù caùi buïng töông ñöông nhö con boø vaäy.

132 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Ñoàng boïn noùi: neáu anh coù caùi buïng gioáng nhö con boø thì anh haõy thöû thi thoá.

Luùc ñoù chuù eách baét ñaàu thi taøi, chuù hít vaøo moät hôi thôû thaät saâu vaø hoûi ñoàng boïn: caùc anh chò xem buïng toâi coù baèng buïng con boø chöa?

Moät con trong ñaøn noùi: töôûng ñaâu buïng to laém, phình ra coù chuùt xíu.

EÁch giaän ñoû maët vaø yeâu caàu haõy quan saùt laàn nöõa.

Anh ta hít thôû theâm vaøi hôi ñeå laáy ñaø vaø hít thaät saâu, nín thôû laïi thì buïng tröông leân moät chuùt xíu nöõa. Anh ta hoûi vôùi thaùi ñoä raát ñaéc chí: Laàn naøy toâi ñoaùn chaéc raèng caùc anh phaûi thoaû maõn lôøi thaùch ñoá cuûa toâi.

Luùc ñoù boïn eách nhaùi noùi: caùi buïng cuûa anh cuõng khoâng to hôn tröôùc bao nhieâu. Anh ta nghe noùi töùc quaù, hít thôû, hít thôû vaø nín thôû thaät saâu. Luùc ñoù ñoàng boïn nghe moät aâm thanh raát ñau ñôùn“buïp”- beå buïng!

Caâu chuyeän daân gian ñoù noùi leân thaùi ñoä ganh tî khoâng ñoàng tình, khoâng hoan hyû vôùi ñaëc ñieåm hay söï ñoùng goùp cuûa ngöôøi khaùc veà phöông dieän naøo ñoù.

Veà caáu truùc sinh vaät cuûa con traâu, con boø coù thaân hình to, buïng lôùn ñeå coù theå chuyeân chôû haønh lyù hay laøm ñoàng aùng, caøy ruoäng hoã trôï giuùp söùc cho con ngöôøi sinh hoaït ñöôïc nheï nhaøng hôn. Coøn eách, nhaùi laø loaøi soáng döôùi nöôùc, chöùc naêng cuûa chuùng khoâng phuïc vuï gì nhieàu cho muøa maøng, nhöng cuõng bieát baùo hieäu cho bieát thuûy trieàu leân vaø xuoáng.

Noù bò sai laàm ôû choã ñoàng hoùa chöùc naêng cuûa noù vôùi con boø, voán baûn thaân eách khoâng coù nhöõng chöùc naêng töông töï, vaäy maø noù laïi ganh tî vôùi nhöõng gì con boø coù. Thay vì noù phaùt huy heát nhöõng tính caùch ñaëc bieät thì noù coù theå ñoùng CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 133
goùp nhöõng vai troø cho coäng ñoàng.

Tính caùch ganh tî naøy laø moät trong nhöõng naêng löôïng tieâu cöïc raát lôùn. Naêng löôïng tieâu cöïc naøy saûn sanh ra caùc thaùi ñoä ñoäc ñoaùn, khoâng ñoàng tình, khoâng hoã trôï vôùi nhöõng gì veà ngöôøi khaùc ñaõ coù treân phöông dieän tích cöïc vaø lôïi ích.

Nhö vaäy haïnh tuøy hyû coâng ñöùc ñoái laäp vôùi söï so saùnh nhö laø moät truïc xoay, nhö laø söï thu huùt taát caû caùc giaù trò cuûa söï taùn döông, söï lôïi laïc, cuûa lôïi nhuaän kinh teá veà phía baûn thaân mình maø khoâng muoán chia nhöôøng cho nhöõng ngöôøi khaùc.

Nhieàu ngöôøi, khi tieáp xuùc vôùi ñöùc Phaät, ñoái dieän tröôùc Ngaøi, baøy toû loøng cung kính roài caàu nguyeän xin Nhö Lai Theá Toân haõy gia hoä cho meï cuûa con ñang naèm beänh ñau treân giöôøng, mong cho beänh cuûa meï ñöôïc heát, coøn nhöõng ngöôøi meï ngöôøi khaùc, hoï ñau gaáp möôøi laàn meï mình, maø mình khoâng tuøy hyû môû loøng ra caàu Nhö Lai Theá Toân.

Nhö vaäy laø chuùng ta ñang ñaët baûn ngaõ laøm truïc xoay, vaø nhöõng gì taïo ra söùc huùt hay bò aûnh höôûng cuûa löïc huùt baûn ngaõ ñoù, vaø nghó raèng, mình coù tình töông thaân vôùi nhöõng ngöôøi ñoù nhieàu hôn nhöõng ngöôøi khaùc. Chính vì theá, trong söï caàu nguyeän, neáu khoâng kheùo, chuùng ta voâ tình laøm cho baûn ngaõ gia taêng.

Vì vaäy phaûi phaùt nguyeän ñeå môû roäng taám loøng roäng raõi vôùi taát caû nhöõng ngöôøi xung quanh. Caàu nguyeän cho taát caû chuùng sinh trong ñoù vaãn coù meï cuûa mình, laøm nhö vaäy thì coâng ñöùc ñöôïc taêng tröôûng hôn.

Chính vì vaäy, baûn ngaõ laø keû thuø cuûa söï tuøy hyû. Choã naøo coù baûn ngaõ cuûa caùi toâi, thì gai goùc moïc ñeán, haøng raøo keõm gai baét ñaàu coù maët, Vaïn Lyù Tröôøng Thaønh baét ñaàu xuaát hieän, trong töøng caûm xuùc, nhaän thöùc, lôøi noùi vieäc laøm cuûa chuùng ta.

134 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Duøø ñöùng tröôùc nhöõng thaønh töïu toát ñeïp veà ñaïo ñöùc cuûa ngöôøi khaùc, chuùng ta vaãn nhaém maét laøm ngô, khoâng muoán ngöôøi khaùc laøm vieäc ñoù, chæ coù mình môùi laøm ñöôïc vieäc Phaät söï naøy. Nhö vaäy laø chuùng ta rôi vaøo traïng thaùi raát sai laàm.

Baûn chaát cuûa baûn ngaõ laø söï ñoäc toân luoân muoán khaúng ñònh mình laø “choùp bu” ôû moïi lónh vöïc. Trong quan heä ñoái, taùc mình luoân luoân tìm phaàn khoáng cheá vaø phuû truøm phaàn bò khoáng cheá, ñeå mình trôû thaønh ñoái töôïng quan troïng, xem taát caû ñoái taùc nhö phaàn vuïn vaët, coøn mình laø sôïi daây cuûa con laät ñaät, trong ngheä thuaät muùa roái... taát caû nhöõng ngöôøi khaùc bò giöït daây bôûi mình. Nhöõng haønh ñoäng ñoù taïo ra keû thuø, traïng thaùi khoâng hoan hyû, tình huoáng baát ñaéc dó, vaø söï löïa choïn trong theá beá taéc thoâi.

Hoï coù theå hôïp taùc vôùi ta vì yeáu theá yeáu cô... Tình traïng quan heä ñoái taùc nhö vaäy seõ khoâng coù tuoåi thoï laâu daøi, do ñoù phaûi loaïi tröø thaùi ñoä ñoäc toân.

Heïp hoøi thuoäc veà taâm lyù baûn ngaõ, ñaët treân neàn taûng giaù trò kinh teá vaø lôïi nhuaän. Chuùng ta thöôøng neâu ra nhöõng giaù trò ñoù trong baát kyø moái quan heä naøo. Noùi caùch khaùc, moïi quan heä ñeàu ñaët leân baøn caân, neáu phaàn lôïi veà phía mình thì tham gia vaøo, coøn khoâng coù thì ruùt lui. Nhö vaäy thaùi ñoä heïp hoøi laøm cho chuùng ta ñaùnh maát raát nhieàu cô hoäi taùn ñoàng vôùi nhöõng thaønh coâng cuûa ngöôøi khaùc.

Ñeå boû ñöôïc taâm heïp hoøi vaø ñoäc toân chuùng ta coù theå öùng duïng ñeán moái lieân heä tieàn baïc. Ngöôøi naøo coù thaùi ñoä gioáng nhö caùi muoãng inoc, naèm trong huõ nöôùc maém, khi vôùt caùi muoãng leân thì nöôùc maém khoâng coù thaåm thaáu vaøo beân trong baûn thaân caùi muoãng. Cuõng vaäy, ngöôøi ñoù ñöôïc xem laø khoâng coù loøng tham.

Neáu caùi muoãng cuûa chuùng ta laø muoãng goã, muoãng giaáy laøm theo coâng ngheä hieän ñaïi, khi ñeå noù trong baát cöù nöôùc gì, sau moät thôøi gian noù seõ trôû thaønh moät phaàn cuûa nöôùc ñoù. Nhöõng CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 135
ngöôøi nhö vaäy thì tinh thaàn vò kyû ñoäc toân heïp hoøi coøn raát lôùn, noùi chung laø baûn ngaõ tröông sình to. Ngöôøi nhö vaäy thì thaùi ñoä tuøy hyû coâng ñöùc khoù coù theå ñaït ñöôïc laém.

Neáu laø nhaø giaùo, laø nhöõng ngöôøi thaày caàn coù nhu caàu truyeàn ñaït kieán thöùc cho theá heä töông lai, maø giaûng daïy khoâng nhieät tình. Khi thi, ra ñeà thaät khoù, ñeå sinh vieân ñeán nhaø mình quaø caùp môùi giaûm xuoáng, thì ñoù laø moät söï heïp hoøi veà kieán thöùc, vaø khoâng coù thaùi ñoä tuøy hyû. Traïng thaùi kieán thöùc naøy seõ khoâng phuïc vuï cho coäng ñoàng vaø xaõ hoäi, maø ngöôïc laïi chæ muoán toâ hoàng baûn ngaõ mình leân maø thoâi. Nhöõng thaùi ñoä ñoù laø keû thuø chung ñi ngöôïc laïi vôùi loøng tuøy hyû.

Tuøy hyû trong caùc moái quan heä baïn beø. Nhieàu ngöôøi, coù thaùi ñoä ñoäc ñoaùn“Gheùt ngöôøi gheùt caû toâng chi hoï haøng” laø moät caâu noùi raát chuaån xaùc trong quan heä thieáu söï tuøy hyû. Dó nhieân giöõa chuùng ta vaø moät ngöôøi A naøo ñoù coù moái quan heä khaäp khieãng, khoâng ñöôïc suoân seû. Neáu coù thaùi ñoä ñoäc toân vaø heïp hoøi seõ buoäc nhöõng ngöôøi baïn, thuoäc haï, ngöôøi thaân cuûa mình khoâng ñöôïc giao löu ñoái taùc vôùi ngöôøi mình khoâng thích. Duø baûn thaân mình khoâng heà coù thieän caûm naøo ñoái vôùi toâng chi, hoï haøng cuûa hoï, maëc duø nhöõng ngöôøi ñoù khoâng heà coù moái quan heä thaønh kieán laân caän vôùi mình, nhöng mình cuõng khoâng ñoàng tình.

Ñoù laø thaùi ñoä bôm phoàng vaø tröông sình caûm xuùc, nhaân roäng caùi guùt beá taéc giöõa ngöôøi vaø ngöôøi, trôû thaønh phoå quaùt trong caùc moái quan heä roäng hôn. Do ñoù aùch taéc giöõa mình vaø ngöôøi trôû thaønh aùch taéc chung, öùng xöû nhö vaäy laøm cho thaùi ñoä tuøy hyû coâng ñöùc bò gieát cheát moät caùch raát toäi nghieäp, laøm cho moái quan heä giöõa chuùng ta vaø ngöôøi khaùc taïo ra nhöõng noãi oan traùi raát lôùn.

Caùi guùt vöôùng maéc choã naøo thì thaùo gôõ ngay choã ñoù, caûm thaáy khoâng thaùo gôõ ñöôïc thì tìm caùch ñaøo taåu. Nghó raèng 136 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
mình ñaõ an phaän, nhöng theo nhaân quaû thì caùi guùt ñoù seõ taùi phaùt trong töông lai. Gioáng nhö nhöõng chöùng beänh chöa trò ñöôïc taän goác reã, khi ñeán luùc taùi phaùt möùc ñoä cuûa noù seõ nghieâm troïng nhieàu hôn so vôùi luùc ban ñaàu.

Khi coù baát kyø noãi oan khieân naøo thì neân thaùo gôõ döùt ñieåm, khoâng neân ñaøo taåu, ñöøng coù chòu thua, ñeå bò gioù cuoán troâi, chuyeän “ra sao thì ra”. Theo quan nieäm “Chaúng bieát ngaøy mai seõ ra sao, cho duø ra sao cuõng chaúng sao”, ñoù laø thaùi ñoä raát nguy hieåm. Neáu caâu noùi ñoù ñöôïc aùp duïng trong nhöõng tình huoáng khen vaø cheâ, thaønh coâng vaø thaát baïi, pheâ bình thò phi vaø chæ trích, thì caàn phaûi coù thaùi ñoä “cho ra sao cuõng chaúng sao” laø toát.

Ñeå mình thaúng tieán, ñoàng tình treân laäp tröôøng toát cuûa ngöôøi khaùc, ñaïp leân nhöõng dö luaän xaáu ñeå maø ñi. Nhö vaäy chuùng ta môùi duy trì traïng thaùi tuøy hyû coâng ñöùc, baèng khoâng thì deã daøng bò thay ñoåi laäp tröôøng. Khi nghe ngöôøi khaùc noùi coù tình, coù lyù, hoaëc vì quan heä tình caûm, tính caùch thaân maät, lieân minh, chuû nghóa ñaûng phaùi... buoäc chuùng ta theo nhöõng caùi maø mình khoâng bao giôø muoán. Nhaø Phaät khoâng bao giôø daïy chuùng ta thaùi ñoä chaáp nhaän ñôn giaûn vaø ñaùnh maát ñi nhöõng giaù trò ñaïo ñöùc cuûa mình.

Moät trong nhöõng göông haïnh khaùc ñeå giuùp cho chuùng ta coù loøng tuøy hyû coâng ñöùc, ñoù laø phaûi chaáp nhaän thaùi ñoä töông nhöôïng. Noùi caùch khaùc, duøng thaùi ñoä töông nhöôïng ñeå thay theá thaùi ñoä taâm lyù loaïi tröø. Loaïi tröø laø keû thuø cuûa tuøy hyû.

Nhieàu ngöôøi coù khaû naêng, taâm huyeát. . do baûn ngaõ ñoäc toân, hoï khoâng theå naøo coäng söï vôùi baát cöù ñoái taùc naøo trong coäng ñoàng. Hoï luoân ñaët treân baøn caân: Neáu coù toâi thì anh phaûi ngöøng; neáu coù toâi thì baø kia khoâng ñöôïc coäng söï, toâi vaø oâng baø kia phaûi laø maët trôøi vaø maët traêng, moãi ngöôøi laø nöûa giang sôn cuûa 12 giôø thôøi gian, hoaëc laø aùnh saùng hoaëc laø boùng toái, chöù khoâng coù caû hai cuøng toàn taïi. Thaùi ñoä ñoù laøm cho loøng tuøy hyû bò thieâu ñoát.

CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 137

Söï töông nhöôïng laø böôùc ñaàu ñeå taïo ra söùc soáng cuûa tuøy hyû. Töông nhöôïng coù theå chöa laø tuøy hyû ñuùng möùc. Nhöng luùc ñaàu chuùng ta thaáy ñöôïc khuynh höôùng toát cuûa ngöôøi khaùc, coù theå do khaùc quan ñieåm neân khoâng chaáp nhaän.

Nhöng chuùng ta töông nhöôïng ôû choã: nhöôøng cô hoäi cho ngöôøi kia laøm roài mình quan saùt moät caùch khaùch quan. Neáu hoï laøm chöa toát thì goùp yù, xaây döïng, baèng khoâng, chuùng ta coù theå taïo nhöõng vieäc laøm khaùc cho mình, chöù khoâng coù thaùi ñoä chôø ñôïi ngöôøi kia laøm xaáu ñeå pheâ bình chæ trích. Vì ñoù laø vieäc laøm cuûa caùc ñaûng phaùi mang tính caùch loaïi tröø, bôûi hoï muoán toân suøng chính hoï maø khoâng chaáp nhaän ngöôøi khaùc.

Nhö chuyeän hai con deâ, sau khi aên coû no neâ ôû hai caùnh ñoàng, khi trôû veà truù xöù cuûa noù, con ñöôøng duy nhaát maø chuùng ñi qua ñoù laø caây caàu heïp, hai con cuøng ñi ngöôïc chieàu chung treân caây caàu. Vì chuùng khoâng coù ñeøn hoaëc keøn baùo hieäu nhöôøng ñöôøng, cho neân hai con cuøng ñi vaø gaëp nhau giöõa caàu. Caàu heïp, chæ ñuû moät con ñi qua chöù khoâng theå
hai con cuøng ñi moät luùc. Muoán cho moät con ñi qua thì con kia phaûi neùp laïi, ñöùng nhoùn chaân leân aùp hai chaân tröôùc vaøo trong töôøng, thì con kia môùi laùch qua ñeå ñi ñöôïc. Thaùi ñoä cuûa hai con deâ naøy khoâng töông nhöôïng laãn nhau.

Con deâ giaø noùi vôùi deâ non: “Naøy chuù em, chuù phaûi hoïc pheùp leã ñoä khi gaëp ngöôøi lôùn, chuù phaûi bieát toân kính vaø nhöôøng böôùc, chuù phaûi nhöôøng cho baùc ñi, coøn baèng khoâng baùc seõ cho chuù moät baøi hoïc ñaáy”.

Con deâ non haùo thaéng, khi nghe nhö vaäy caûm thaáy bò chaïm töï aùi traû lôøi: “Con nghe trong saùch söû noùi ngöôøi lôùn nhöôøng cho ngöôøi treû, chöù ngöôøi treû khoâng coù nhöôøng cho ngöôøi lôùn ñöôïc.

Neáu baùc öùng xöû nhö vaäy thì con thaùch ñoá vôùi baùc xem ai hôn ai”.

Lôøi qua tieáng laïi, hai con deâ ñeàu noùi xong. Keát quaû ñaàu cuïng ñaàu, söøng cuïng söøng vaø huùc laãn nhau, cuoái cuøng hai 138 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
con deâ ñeàu teù vì caây caàu bò gaõy.

Thaùi ñoä thieáu töông nhöôïng nhö laø ñieåm xuaát phaùt, keát quaû loaïi tröø laãn nhau, vaø caû hai trôû thaønh naïn nhaân.

Neáu hoïc ñöôïc haïnh tuøy hyû cuûa nhaø Phaät, luùc ñoù coù theå neâu ra taâm huyeát: Ngöôøi kia bieát ñieàu hay khoâng chuyeän ñoù khoâng quan troïng, vaán ñeà laø hoïc theo haïnh Boà taùt, cho neân ngöôøi lôùn phaûi quan nieäm: Baây giôø mình giaø roài, duø coù ñi veà tröôùc thì cuõng khoâng lôïi ích gì, thoâi nhöôøng cho con chaùu ñi qua, ñeå noù bieát ôn, hoïc haïnh töông kính nhöõng ngöôøi lôùn tuoåi.

Neáu ñaët mình trong tình huoáng cuûa deâ non thì phaûi nghó ngöôïc laïi: OÂng baø toå tieân, theá heä ñi tröôùc laø neàn taûng, neáu thieáu hoï thì theá heä töông lai khoâng coù. Duø sao ñi nöõa cuõng oâng baø, baùc, chuù, caäu, dì, anh chò cuûa mình, nhöôøng moät böôùc cuõng chaúng sao. Thoâi nhöôøng baùc ñi tröôùc, môøi baùc ñi.

Nhö vaäy thaùi ñoä tuøy hyû taïo ra heä quaû cuûa coâng vieäc raát toát, noù coù söï töông tri, töông kính, hôïp taùc vaø thieän caûm, coù ñöôïc moái quan heä coäng söï ñaéc löïc veà sau naøy.

Nhöôøng moät böôùc, chuùng ta coù theå tieán theâm nhieàu. Neáu laán löôùt moät böôùc, khi yeáu theá hôn mình thì hoï phaûi chaáp nhaän, nhöng veà sau hoï seõ traû ñuõa. Do ñoù yeáu toá cuûa söï töông nhöôïng laø moät trong nhöõng theàm thang ban ñaàu, daãn haønh giaû ñaït ñöôïc thaùi ñoä khoâng bao giôø loaïi tröø ngöôøi khaùc, vaø tìm cô hoäi giuùp cho ngöôøi khaùc coù theå ñaït ñöôïc nhöõng giaù trò tónh taïi, hoan hyû sôùm hôn.

Bieát ñuû khoâng phaûi laø thaùi ñoä caàu an theo kieåu “sao cuõng ñöôïc”. Caàu an laø thaùi ñoä chaáp nhaän thaân phaän daãn ñeán taâm traïng bi quan yeám theá. Heä quaû nguy hieåm nhaát laø chuùng ta chaáp nhaän ñònh meänh, thôøi cuoäc, vaø nghó raèng vôùi coâng söùc cuûa mình noã löïc, taâm huyeát naêng löïc khoâng theå naøo vuøng vaãy khoûi löôùi trôøi loàng loäng. Quan nieäm löôùi trôøi laøm cho raát nhieàu ngöôøi CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 139
boû lôõ cô hoäi ñeå tieán thuû, caùch taân, chuyeån hoùa, laøm laønh. Do ñoù phaûi coù thaùi ñoä tri tuùc ñeå coù ñöôïc traïng thaùi nhö vaäy.

Chuyeän keå raèng: Coù moät con choù vaøo trong tieäm côm, nhìn thaáy chuû lô laø, chuù gaép laáy mieáng thòt ba roïi chaïy ñi.

Vöøa chaïy vöøa nhìn veà phía sau neân thaáy coù ngöôøi ñuoåi theo, ñeán caây caàu thì thaáy khoâng coøn ai heát, neân chuù döøng laïi ñeå
aên thòt. Khi nhìn xuoáng caàu, thaáy beân döôùi laø doøng soâng vaø hình aûnh noù ñöôïc töông phaûn xuoáng (chöù khoâng phaûi coù con choù naøo khaùc caû). Neân noù nhìn thaáy döôùi caàu coù moät con choù ñang ngaäm mieáng thòt ngon, beùo bôû hôn.

Vì loøng tham vaø khoâng haøi loøng vôùi mieáng thòt ñang coù trong mieäng. Do ñoù buoâng mieáng thòt, nhaøo xuoáng nöôùc ñeå giaønh laáy mieáng thòt kia, nghó raèng mình seõ no neâ trong ngaøy hoâm nay.

Sau khi ñaáu ñaù vôùi caùi boùng cuûa noù döôùi doøng nöôùc, meät moûi, ñuoái söùc ñöø ngöôøi ra, cuoái cuøng mieáng thòt cuûa noù bò maát, vì con choù khaùc laáy ñi. Töø ñoù coù thaønh ngöõ “Thaû moài baét boùng” töùc laø buoâng caùi moài mình ñang coù ñeå chaïy theo boùng daùng cuûa moài maø thoâi.

Coù nhieàu ngöôøi vì loøng tham veà caùi naøy caùi noï, neân daãn ñeán söï tranh giaønh vôùi ngöôøi khaùc, khoâng muoán ngöôøi khaùc ñöôïc nhöõng giaù trò, ngon hôn mình. Ñoâi luùc nhöõng caùi ñoù chæ laø boùng daùng phaûn chieáu thoâi chöù khoâng phaûi laø coù thaät.

Thaùi ñoä cuûa loøng tuøy hyû thöôøng thieát laäp treân neàn taûng söï bieát ñuû. Khi ñoái chieáu vôùi ngöôøi khaùc thaáy raèng thaønh coâng cuûa mình laø keát quaû taát yeáu, sau nhöõng noã löïc phaán ñaáu seõ ñaït ñöôïc. Ngöôøi khaùc phaán ñaáu nhieàu hôn, moâi tröôøng ñieàu kieän thuaän lôïi hôn... cho neân coù nhöõng giaù trò cao hôn. Vì theá mình neân tuøy hyû ñeå hoï khoâng khôûi loøng tham, saân, si, baát maõn, tranh giaønh, loaïi tröø xung ñoät, ñoái khaùng laãn nhau daãn ñeán noãi khoå nieàm ñau trong coäng ñoàng vaø xaõ hoäi.

140 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

XAÂY DÖÏNG VAØ GOÙP YÙ

Moät haït gioáng khaùc caàn phaûi gieo troàng ñeå haïnh tuøy hyû gia taêng ñoù laø: thay ñoåi taâm lyù cuûa pheâ bình chæ trích, trôû thaønh chieàu höôùng xaây döïng vaø goùp yù.

Khi ñöôïc taâm nhö vaäy thì söï tuøy hyû seõ coù maët. Thaáy ñöôïc vaø daán thaân vaøo con ñöôøng cuûa xaây döïng, chuùng ta ñaõ thöøa nhaän loãi laàm, söï sô xuaát ñöôïc xem nhö thuoäc tính cuûa ngöôøi phaøm. Heã laø ngöôøi phaøm ai cuõng coù nhöõng sai laàm lôùn vaø nhoû, phöông dieän naøy phöông dieän khaùc, vaø do ñoù seõ khoâng rôi vaøo chuû nghóa thaàn töôïng caù nhaân.

Chuû nghóa naøy thöôøng ñaët treân neàn taûng cuûa loøng meâ tín, cöôøng ñieäu giaù trò cuûa moät con ngöôøi, töø haït soûi trôû thaønh taûng ñaù, töø moät taûng ñaù trôû thaønh moät ngoïn nuùi cao...

vaø coù theå coøn keùo daøi nhieàu daõy Tröôøng Sôn, nhieàu ngoïn nuùi Tu Di nöõa.

Cöù moãi laàn phaùt hieän coù nhöõng ñieåm chöa ñöôïc toaøn thieän ôû ngöôøi mình ñaõ töøng ñaët taát caû taám loøng vôùi söï thaàn töôïng, chuùng ta seõ bò suïp ñoå, rôi vaøo söï beá taéc vaø do ñoù lôïi ích cuûa giaù trò chaùnh phaùp khoâng coøn cô hoäi ñeå phuïc vuï cho ñôøi soáng caûm xuùc cuûa mình trong cuoäc soáng, nhö vaäy chuùng ta rôi vaøo traïng thaùi raát baát haïnh.

Nhaø Phaät thöôøng daïy haõy toân thôø con ñöôøng ñaïo ñöùc vaø chaân lyù laøm Thaày. Ai cuõng chæ laø moät con ngöôøi thoâi, cho neân hoï coù nhöõng sai laàm, ñöøng vì nhöõng sai laàm ñoù maø boû rôi con ñöôøng haønh trì chaùnh phaùp. Ñöùc Phaät daïy: Y giaùo baát y nhaân, töùc laø y vaøo chaân lyù, giaùo phaùp cuûa Phaät daïy maø tu taäp, ngöôøi truyeàn giaùo ñoâi luùc cuõng coù nhöõng khuyeát ñieåm, sai laàm. Neáu chuùng ta ñeán vôùi chaùnh phaùp, khoâng phaûi ñeán vì giaù trò lôïi laïc cuûa chaùnh phaùp, maø ñeán vì thieän caûm cuûa moät oâng thaày, hay cuûa moät vò Sö coâ thì lôïi ích khoâng bao giôø coù ñöôïc.

CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 141

Phaûi töø boû chuû nghóa thaàn töôïng ñeå coù ñieàu kieän, taïo ra lôøi leõ khoân ngoan, xaây döïng vaø goùp yù ngöôøi khaùc, khi chuùng ta phaùt hieän hoï coù nhöõng ñieåm chöa chu toaøn. Thoâng thöôøng neáu rôi vaøo chuû nghóa thaàn töôïng caù nhaân, thì chuùng ta coù theå naâng con dieàu danh voïng cuûa thaàn töôïng, trôû thaønh con dieàu bay cao vaø xa.

Nhöng khi gheùt roài thì coù theå chaët ñöùt sôïi daây cho rôi xuoáng ñaát, vaø ñeå boïn treû giaønh giaät vaø xeù naùt ra thaønh töøng maûnh.

Ai coù theå ñöa ngöôøi khaùc leân taän thieân ñöôøng thì trong luùc khoâng coøn thích nöõa cuõng coù theå ñaïp ngöôøi ñoù xuoáng taän ñòa nguïc, ñoù laø quan heä cuûa baûn ngaõ. Chuùng ta ca ngôïi hoï ñeå höôûng phaàn laây lan, hoã trôï hoï ñeå cho thaáy raèng toâi cuõng laø nhaân vaät raát ñaëc bieät vaø nhö vaäy chuùng ta ñang chia seû, aên keù coâng ñöùc cuûa nhau, chöù chöa phaûi laø ñang tuøy hyû vieäc laønh vaø vieäc phöôùc thieän.

Do ñoù ñöøng chæ trích vaø pheâ bình hoï vôùi moät aùc taâm, bôûi vì laøm nhö vaäy duø coù phaùt hieän ra hoï ñang coù nhöõng loãi laàm vaø nhöõng ñieåm chöa chu toaøn, thì cuõng khoù coù theå söûa chöõa ñöôïc, vì hoï bò va chaïm baûn ngaõ quaù lôùn. Vì baûn ngaõ bò va chaïm vaø thaùch ñoá hoï seõ coù phaûn öùng töï veä. Gioáng nhö chaát khaùng theå cuûa con ngöôøi coù theå tieát ra nhöõng chaát choáng laïi nhöõng ñoäc toá ñang xaâm nhaäp vaøo trong cô theå, söï soáng.

Khoanh vuøng laø moät phaûn öùng cuûa söï chaáp tröôùc, laøm cho ngöôøi ñöùng moät choã khoâng theå naøo ñi tôùi phía tröôùc cuûa söï tieán boä veà ñaïo ñöùc.

Thay vì chæ trích pheâ bình, hay bieán hoï trôû thaønh keû thuø, thì haõy thay ñoåi khuynh höôùng, taïo söï tuøy hyû coâng ñöùc baèng caùch xaây döïng. Haõy tin töôûng ôû moãi con ngöôøi ñeàu coù nhöõng giaù trò, tieàm naêng lôùn, coù ñieàu chöa bieát laáy chìa khoaù môû kho taøng tieàm naêng, vì vaäy maø hoï vaãn coøn haïn cheá ôû phöông dieän A, coøn khuyeát ñieåm veà phöông dieän B maø thoâi.

142 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Neáu chuùng ta laø ngöôøi coù taàm nhìn cuûa Phaät giaùo, haõy bieán mình thaønh nhöõng oâng baàu. Nhìn vaøo gioø caúng cuûa nhöõng caàu thuû treû, thì seõ bieát ñaàu tö cho coâ, caäu naøy 3 naêm sau seõ trôû thaønh moät thieân taøi. Ñaàu tö nhö vaäy laø ngöôøi bieát xaây döïng vaø goùp yù cho ngöôøi khaùc ñöôïc toaøn dieän hôn.

Neáu chôø hoï hoaøn thieän, ñeïp toát roài môùi ñem veà söû duïng thì roõ raøng laø höôûng thaønh quaû. Thay vì chuùng ta laø ngöôøi ñang laøm coâng ñöùc cuûa söï tuøy hyû, thì laïi caét ñöùt sôïi daây tuøy hyû vaø bieán noù thaønh töøng maûnh vuïn khaùc nhau. Dó nhieân nhöõng maûnh vuïn ñoù khoâng theå naøo mang laïi nhöõng giaù trò hoã trôï cho coäng ñoàng moät caùch tích cöïc ñöôïc.

Luïc toå Hueä Naêng coù daïy hai caâu trong kinh Phaùp Baûo Ñaøn: khi mình tieáp xuùc vôùi moät ngöôøi naøo ñoù maø thaáy taâm ñaàu yù hôïp, dó nhieân coù khuynh höôùng phaùt trieån moái quan heä ñoái taùc. Khi thaáy giöõa mình vaø hoï gioáng nhö löûa vôùi nöôùc, ñoái laäp nhau, thì ñöøng baét chöôùc cuoäc ñôøi, ñoù laø choáng ñoái loaïi tröø, ngöôïc laïi chæ caàn mình “chaép tay xin hoan hyû” nghóa laø ñöôøng anh anh ñi, ñöôøng toâi toâi ñi, quan nieäm nhö vaäy ñôn giaûn laém.

Ñöøng ñeå cho cuoäc chia tay ñoù ñeå laïi nhieàu noãi hieàm haän vôùi nhau. Söï beá taéc naøy neáu khoâng ñöôïc giaûi toûa seõ keùo theo trong töông lai gioáng nhö caây gai bò ñaâm vaøo loøng baøn chaân, khoâng nhoå ra sau naøy laâu ngaøy noù seõ trôû thaønh cuïc keù, gioáng nhö muïn coùc, loài ra beân ngoaøi, moãi laàn ñaët chaân treân maët ñaát noù laøm mình ñau thoán nhoùi tim, do ñoù phaûi thaùo gôõ noù ra. Guùt maéc choã naøo thì thaùo ra choã ñoù, muoán thaùo gôõ chæ coù xaây döïng goùp yù môùi thaønh coâng, coøn pheâ bình chæ trích seõ keát theâm nhieàu keû thuø vaø oaùn haän.

Goùp yù phaûi khoân kheùo, coù ngheä thuaät, tuøy luùc tuøy thôøi.

Chuùng ta goùp yù loãi laàm cuûa ngöôøi khaùc khi khoâng coù maët quaàn chuùng xung quanh, coøn khi taùn döông thì tìm ñieåm tích cöïc ñeå noùi tröôùc maët moïi ngöôøi, laøm nhö vaäy sau naøy CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 143
chuùng ta noùi gì hoï cuõng nghe.

Neáu caùi toát cuûa ngöôøi mình giaáu ñi, ngöôøi ta toát möôøi maø mình noùi chæ coù moät, hoaëc eùm luoân khoâng noùi. Coøn khi ai coù loãi nhoû thì mình khueách ñaïi leân thì thieän chí giöõa chuùng ta vaø ngöôøi kia baét ñaàu bò maát luoân. Nhö vaäy laøm cho söï tuøy hyû bò ñoùng baêng, gioáng nhö treo sôïi daây thoøng loïng sieát coå noù laïi, hoaëc chuùng ta ñang thieát laäp sôïi daây kim coâ vaøo caùi ñaàu cuûa söï tuøy hyû, vaø caùi ñaàu cuûa söï tuøy hyû naøy bò cheát laàn, cheát moøn trong ñau nhöùc vuøng vaãy...

Cho neân laâu laâu chuùng ta phaûi keâu goïi Boà taùt Quan Theá AÂm, Boà taùt cuûa söï laéng nghe, caûm thoâng, tình thöông. Khi coù ba ñöùc tính taâm lyù ñoù thì voøng kim coâ gieát cheát söï tuøy hyû ñoù seõ ñöôïc môû ra, mình seõ caûm thaáy khoâng gian caûm xuùc nheï nhaøng, deã thôû thoaûi maùi hôn. Noù phaûi ñi baèng caùch thöùc nheï nhaøng nhö vaäy vaø ai cuõng coù theå laøm ñöôïc.

Luùc ñaàu, phaûn öùng thoùi quen cuûa con ngöôøi chæ muoán noùi chuyeän xaáu cuûa ngöôøi khaùc. Ñieàu xaáu lan truyeàn raát nhanh, gioáng nhö veát daàu loang, thaû xuoáng maët nöôùc töï ñoäng noù lan ra, khoâng caàn duøng söùc gioù ñaåy. Trong khi ñoù, moät coâng ñöùc laønh gioáng nhö vieân soûi, ta boû xuoáng nöôùc noù naèm xuoáng ñaùy hoà ngay, neân khoâng ai bieát. Thoâng thöôøng neáu ngöôøi naøo coù tính taâm lyù ñoäc ñoaùn quaù lôùn thì söï gieát cheát taâm tuøy hyû dieãn ra kòch lieät hôn. Coù theå ñaùnh nhöõng chieâu thöùc, khi gaëp ngöôøi khaùc hoï taïo ra veû raát quan troïng.

Ví duï: Chò laïi ñaây toâi coù chuyeän naøy raát quan troïng, chæ noùi moät mình chò bieát thoâi neân phaûi giöõ bí maät. Neáu veà sau naøy coù ngöôøi bieát thì chæ coù chò laø ngöôøi noùi, chò giöõ lôøi höùa thì toâi môùi noùi.

Caùch thöùc ñaët vaán ñeà nhö vaäy laøm cho ngöôøi ta quan troïng hoùa vaán ñeà, noäi dung maø mình seõ ñöôïc nghe. Khi 144 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
nghe laøm mình haïnh phuùc laém, vì coù uy tín neân ngöôøi môùi taâm söï. Nghe xong, ñem noùi chuyeän xaáu ñoù cho ngöôøi thöù hai, thöù ba... Trong voøng maáy tieáng ñoàng hoà, chuùng ta ra chôï ai cuõng bieát chuyeän ñoù heát. Nhö vaäy chuyeän gì bí maät thì khaû naêng baät mí cuûa noù cao.

Söï truyeàn baù coâng ñöùc thì ngöôïc laïi, khi noùi ñieàu toát thì ngöôøi kia phuû nhaän vaø thöôøng noùi: “OÂi, oâng ñoù laøm gì maø toát, maáy chuïc naêm veà tröôùc toâi ñaõ töøng chôi thaân vôùi oâng, oâng ta nhaäu nheït beâ boái laém, khoâng coù toát ñaâu...” chuùng ta luùc naøo cuõng thích noùi xoi moùi.

Maëc duø baûn taùnh cuûa hoï ñaõ ñöôïc thay ñoåi, giaûi phaãu roài, ngay caû caùi seïo cuõng ñem giaûi phaãu thaåm myõ ñeå xoùa khoâng coøn thaáy nöõa. Theá maø chuùng ta vaãn coá gaéng noùi toâi nhôù maáy chuïc naêm veà tröôùc chò coù caùi seïo ôû choã naøy.

Taâm lyù xoi moùi laøm cho mình khoù coù thieän caûm vôùi ngöôøi khaùc, vaø ñi tôùi ñaâu ngöôøi ta cuõng deø daët sôï, coù theå duøng töø ngoaïi giao raát lòch thieäp “Kính nhi vieãn chi” nghóa laø toâi kính troïng oâng baø laém, nhöng maø toâi khoâng daùm gaàn oâng baø.

Nhaø Nho noùi raèng “Cung kính baát nhi phuïng meänh” giaù trò cuûa söï öùng duïng haønh trì noù quan troïng hôn mình baøy toû söï quì laïy beân ngoaøi. Noùi cung kính ngöôøi ta maø khoâng daùm laøm theo, khoâng daùm gaàn guõi laø nghóa gì. Thay vì noùi chò xaáu laém, laøm toâi bò aûnh höôûng töø tröôøng seõ bò traû ñuõa neân noùi “Kính nhi vieãn chi”. Taâm lyù xoi moùi mang laïi caùch öùng xöû nhö vaäy.

Ñeå cho haït gioáng cuûa loøng tuøy hyû phaùt trieån thì chuùng ta phaûi gieo troàng, töôùi taåm, chaêm soùc haït gioáng cuûa thieän caûm, thieän chí, goùp yù, xaây döïng. Chöù ñöøng ñaët noù vaøo khuynh höôùng cuûa pheâ bình, chæ trích.

Söï xaây döïng coù theå dieãn ra döôùi hình thöùc khích leä. Trong thôøi hieän ñaïi, coù raát nhieàu hình thöùc khích leä khaùc nhau. Chuùng CHÖÔNG 4: TUØY HYÛ • 145
ta coù theå choïn nhöõng thieäp ñieän töû raát ñeïp treân Internet. Bieát raèng ngöôøi kia vöøa traûi qua moät côn soùng gioù ba ñaøo, bò quaù nhieàu lôøi khoáng, oan traùi. Chuùng ta gôûi thieäp chuùc ñöa leân maïng, coù theå laø hình aûnh moät baàu trôøi raát quang ñaõng, hoaëc moät röøng caây xanh baùt ngaùt raát ñeïp laøm maùt con ngöôøi...

Thaäm chí khoâng caàn ghi moät lôøi naøo, nhöng ngöôøi nhaän ñöôïc seõ coù caûm giaùc raèng haõy tin töôûng vaøo töông lai, maây seõ tan trôøi seõ xanh, baàu trôøi seõ quang ñaõng.

Hoaëc taëng moät hình aûnh coù söï töông phaûn giöõa boùng ñeâm vaø aùnh saùng, nhaèm nhaén nhuû vôùi ngöôøi kia raèng, haõy ñi veà phía maët trôøi thì seõ boû laïi sau löng boùng toái, haõy thaép moät ngoïn ñuoác, thay vì nguyeàn ruûa chuùng ta seõ coù aùnh saùng ñeå maø ñi.

Nhö vaäy khích leä coù theå taêng giaù trò cuûa söï phaán chaán, laøm cho con ngöôøi vöôn leân töø vöïc thaúm cuûa khoå ñau, maø ngöôøi ñoù coù theå mang laïi giaù trò cho chính mình. Neáu laø ngöôøi lôïi duïng thì coù theå ñöa caây gaäy cho hoï naém, hoaëc ñöa baøn tay naém hoï leân, ñeå roài töø ñaây veà sau hoï leä thuoäc mình 100%, laøm theo nhöõng gì mình chæ ñaïo, ñoù laø söï giuùp ñôõ coù ñieàu kieän, chöù khoâng phaûi laø söï tuøy hyû.

Tuøy hyû laø chuùng ta bieát ngöôøi naøy coù raát nhieàu tieàm naêng caàn phaûi naâng ñôõ, chaêm soùc, hoä veä ñeå cho giaù trò tieàm naêng ñoù ñöôïc sinh soâi naûy nôû, keát traùi cho cuoäc ñôøi, vaø luùc ñoù söï khích leä cuûa chuùng ta mang laïi giaù trò thaønh coâng cho ngöôøi khaùc raát nhieàu.

CHÖÔNG V

LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛ

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 149

HÌNH AÛNH MOÀI ÑUOÁC

Kinh Duy Ma Caät, coù ñöa ra aån duï raát saâu saéc, hình aûnh cuûa moät ngoïn ñuoác. Chöùc naêng cuûa ngoïn ñuoác laø ñeå soi ñöôøng, thaép saùng, vaø giaù trò cuûa aùnh saùng laø thaùo gôõ söï beá taéc veà ban ñeâm, ñeå cho ngöôøi boä haønh khoâng bò vaáp ngaõ, khoâng bò trôû ngaïi, lo sôï taïo ra traïng thaùi traán an. Maëc duø cöôõng löïc ñeå cho söï traán an ñoù ñöôïc coù maët, nhöng duø sao noù vaãn laø giaù trò cuûa söï soi ñöôøng.

Ñöùc Phaät daïy, haønh giaû phaûi bieán taâm cuûa mình trôû thaønh ngoïn ñuoác, ñöøng sôï raèng khi mình moài ñuoác cho ngöôøi thöù hai, ba, cho ñeán thöù naêm traêm hay voâ soá... roài ngoïn ñuoác cuûa mình seõ taét. Caøng moài ñuoác laãn nhau thì aùnh saùng ñöôïc truyeàn baù khaép moïi nôi.

Chuùng ta seõ nheï gaùnh ñi trong moïi coâng vieäc ñang daán thaân laøm, vì ñaõ chia seû bôùt cho ngöôøi khaùc. Hoã trôï taùn ñoàng taïo ñieàu kieän hoaëc truyeàn thuï nhöõng kinh nghieäm maø mình ñaõ traû baèng moät giaù raát ñaét, ñeå cho ngöôøi khaùc coù theå ruùt ngaén thôøi gian thaønh coâng.

Cöù moãi aùnh ñuoác ñöôïc thaép saùng thì maøn ñeâm tan bieán, vaø giaù trò cuûa söï lôïi laïc ñöôïc phuû truøm khaép moïi nôi. Nhö vaäy trong ñoäng taùc moài ñeøn, chuùng ta ñaõ tuøy hyû vôùi söï thaønh coâng. Khi tin töôûng ngöôøi khaùc laøm seõ thaønh coâng laø chuùng ta ñang gieo troàng haït gioáng cuûa söï tuøy hyû trong töông lai.

Cöù nhö vaäy, haõy gieo troàng vaø phaùt huy. Chuùng ta taùn thaùn nhöõng ngöôøi ñaõ maïnh daïn bieán thaân mình trôû thaønh moät ngoïn ñuoác soi ñöôøng.

Nhö vaäy, haïnh tuøy hyû coâng ñöùc laø moät hoaït ñoäng taâm lyù laây lan, ngaøy caøng phoå bieán, môû roäng töø moät phöông trôû thaønh nhieàu phöông, töø khoâng gian nhoû heïp trôû thaønh moät vuõ truï bao la. Khoâng bao giôø coù baát kyø moät haïn ñònh naøo coù 150 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
theå taùc ñoäng tieâu cöïc ñeán traïng thaùi vaø caùc hoaït duïng taâm lyù hay laø haønh ñoäng cuï theå cuûa haïnh tuøy hyû coâng ñöùc.

Coù anh chaøng bò muø töø thuôû nhoû, ñi ñöôøng khoâng caàn ñeán caùc vaät hoã trôï ngoaøi caây gaäy. Noù vöøa laø phöông tieän ñeå
doø ñöôøng, vöøa laø caùch ñeå ngöôøi ta bieát anh bò muø, cho neân noù laø coâng cuï hoã trôï söï soáng raát quan troïng cho anh.

Coù laàn, anh ñeán döï leã Trung thu taïi nhaø moät ngöôøi baïn.

Sau khi chuùc möøng anh, ngöôøi baïn taëng moät soá quaø, vaø trong ñoù coù moät caùi loàng ñeøn ñöôïc thaép ñeøn caày. Anh noùi: toâi ñaõ muø hai maét, lieäu aùnh saùng naøy coù theå giuùp cho toâi laøm ñöôïc gì hay khoâng? Toâi xin ghi nhaän taám loøng toát cuûa baïn, nhöng baïn haõy chia phaàn ñoù cho ngöôøi khaùc, vì toâi e raèng khoâng coù nhu caàu.

Anh ra veà, ñi ñöôïc moät quaõng ñöôøng, sau ñoù quay trôû laïi xin caùi loàng ñeøn, vì trong taâm anh nghó raèng, khi mình coù loàng ñeøn, ngöôøi ta seõ vui vôùi mình nhieàu hôn, vaø töôûng raèng mình khoâng phaûi laø ngöôøi bò muø. Anh caàm loàng ñeøn ñi raát vui veû, ca haùt nhaûy tung taêng treân ñöôøng phoá, boãng döng, coù moät chieác xe ñaïp lao ñeán ñuïng anh moät caùi phoác, laøm cho anh ngaõ xuoáng. Anh ñöùng leân quaùt thaùo vaø hoûi: coù maét khoâng, ñeøn ngöôøi ta chaùy vaäy maø khoâng thaáy, coøn luûi voâ kyø vaäy? Ngöôøi ñi xe ñaïp noùi: xin loãi anh toâi khoâng thaáy, vì löûa trong loàng ñeøn cuûa anh ñaõ bò taét roài.

Coù luùc, chuùng ta nghó raèng söï hoã trôï khoâng caàn thieát, nhöng treân thöïc teá noù coù moät taùc duïng raát tích cöïc. Chaúng haïn nhö tröôøng hôïp cuûa anh muø, coù theå anh chöa coù nhu caàu caàn ñeøn, maø caùi ñeøn naøy do ngöôøi coù thieän chí taëng, ñeå
giuùp anh coù nieàm vui, coù theå ñi treân ñöôøng vaø nhieàu ngöôøi töôûng raèng anh laø ngöôøi coù maét, hoaëc laø ñeå traùnh nhöõng tai naïn giao thoâng.

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 151

Cho neân chaáp nhaän söï hoã trôï cuûa ngöôøi khaùc cuõng laø söï tuøy hyû coâng ñöùc, ñeå mình taïo ñieàu kieän cho ngöôøi khaùc laøm coâng vieäc laønh. Dó nhieân ñieàu neân traùnh laø lôïi duïng vaøo loøng toát cuûa ngöôøi khaùc ñeå coù ñôøi soáng thuaän lôïi, ñoù laø chuùng ta ñang vay nôï. Nhaän söï hoã trôï trong tình huoáng khaån caáp vaø coù nhu caàu thaät söï laø ñieàu neân laøm.

Muoán coù haïnh tuøy hyû coâng ñöùc thoâng qua söï tieáp nhaän giuùp ñôõ cuûa ngöôøi khaùc, chuùng ta phaûi ghi nhôù moät ñieàu maø ñöùc Phaät daïy: Qui trình töông taùc giao heä giöõa ngöôøi vaø ngöôøi, luoân luoân coù söï thuø vaø taïc. Khi chuùng ta giuùp ñôõ ngöôøi khaùc ñöøng ghi nhaän coâng ôn cuûa mình, söï ghi nhaän ñoù daønh cho ngöôøi tieáp nhaän. Neáu hoï hieåu ñöôïc thì toát, khoâng hieåu ñöôïc cuõng khoâng sao. Baûn thaân khi nhaän moät ôn nghóa thì ñöøng bao giôø queân, nhö vaäy laø chuùng ta laøm trong traïng thaùi voâ ngaõ.

Nhôø vaäy, chuùng ta seõ khoâng buoàn böïc phieàn naõo, khi ngöôøi kia traû ôn mình baèng nhöõng haønh ñoäng oan traùi. Tieáp nhaän söï hoã trôï tích cöïc cuûa ngöôøi khaùc trong tình huoáng khaån caáp cuõng laø moät trong nhöõng caùch thöùc ñeå deïp boû loøng maëc caûm vaø töï ti.

Nhieàu ngöôøi coù thaùi ñoä nhö: Toâi saün saøng giuùp ñôõ ngöôøi khaùc, laáy söùc lao ñoäng cuûa mình laøm vieäc quaàn quaät, ñeå coù gia taøi vaø söï nghieäp ñem ñi hoã trôï cho coäng ñoàng vaø xaõ hoäi, nhöng khi toâi laâm vaøo hoaøn caûnh khoù khaên, khoâng bao giôø nhaän ñöôïc söï chia seû cuûa ngöôøi khaùc. Ñieàu naøy khoâng toát laém vì ñoù laø moät phaûn öùng cuûa baûn ngaõ. Mình chæ haïnh phuùc khi mình laøm ñöôïc ñieàu toát, nhöng khoâng muoán ngöôøi khaùc haïnh phuùc khi laøm ñöôïc ñieàu toát ñoái vôùi baûn thaân mình. Nhö vaäy thoâng qua maëc caûm baûn ngaõ ñoù laøm cho haïnh tuøy hyû coâng ñöùc giaûm ñi raát roõ reät maø ñoâi luùc chuùng ta khoâng nhaän ra.

Keá ñeán caàn phaûi loaïi boû taâm thaønh kieán vaø gieo troàng haït goáng cuûa söï thieän caûm môùi coù theå laøm cho haïnh tuøy hyû ñöôïc lôùn maïnh.

152 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Thaønh kieán laø caùch thöùc maø chuùng ta daùn nhaõn leân moät ñoái töôïng. Ñoái töôïng ñoù coù theå laø moät con ngöôøi, söï kieän, phong traøo, coäng ñoàng...

Khi daùn nhaõn leân moät ñoái töôïng töùc laø daùn leân nhaän thöùc moät caëp kính maøu, lieân heä ñeán quaù khöù cuûa ngöôøi kia.

Chaúng haïn, thuôû nhoû ngöôøi naøy ñaõ töøng troäm caép, hoaëc ngöôøi kia ñaõ töøng laøm ngheà maùnh khoùe, baây giôø hoï ñang vaän ñoäng töø thieän giuùp ñôõ cho nhöõng ngöôøi ngheøo. Luùc ñoù chuùng ta ñi gieo raéc loøng nghi hoaëc ôû trong coäng ñoàng, noùi raèng, quaù khöù cuûa ngöôøi naøy xaáu laém, vaø baây giôø neáu mình nghe lôøi hoï thì khoâng kheùo gieo troàng nhöõng loãi laàm, ñeå cho ngöôøi kia bieán cuûa coâng trôû thaønh cuûa rieâng, hoaëc thoâng qua tình thöông ñeå nuoâi döôõng giaù trò baûn ngaõ. Noùi nhö vaäy maø khoâng heà coù baèng chöùng ñeå chöùng minh ñöôïc raèng ngöôøi ñoù coù nhöõng taùnh caùch xaáu vöøa neâu. Ngöôïc laïi treân thöïc teá, coù theå raát toát vì hoï ñang muoán chuyeån hoùa nghieäp xaáu ñaõ laøm.

Khi coù thaønh kieán, nhìn con ngöôøi thoâng qua quaù khöù 10, 20 naêm tröôùc thì chuùng ta vónh vieãn ñaùnh maát cô hoäi thöøa nhaän söï caùch taân vaø laøm môùi veà ñaïo ñöùc cuûa hoï trong maáu choát ñôøi soáng ñaïo ñöùc cuûa hieän taïi. Thoùi quen nhìn nhaän con ngöôøi phaàn lôùn laø qui vaøo truïc xoay cuûa nhöõng gì ñaõ qua.

Coù laàn chuùng toâi nghe Hoøa thöôïng Thanh Töø keå: Moãi laàn veà Vónh Long thuyeát phaùp, Hoøa thöôïng khoù thaønh coâng laém, vì nhöõng boâ laõo trong laøng cöù moãi laàn gaëp Hoøa thöôïng laïi goïi “Chuù Baûy khoûe khoâng chuù Baûy? Laâu laâu môùi gaëp anh em moät laàn, chuù ñeán uoáng ly traø cho vui”.

Hoï noùi raát thaân tình chöù khoâng heà coù duïng yù gì xaáu caû.

Nhöng khi gaëp moät vò tu treû ôû nôi khaùc ñeán, khoâng heà baø con quyeán thuoäc gì thì caùc boâ laõo noùi: thöa Thaày, cho con trình baøy chuyeän naøy theá naøy, theá noï... coøn ñoái vôùi Hoøa thöôïng thì goïi baèng chuù Baûy, chuù Taùm. Qua ñoù cho thaáy, con ngöôøi CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 153
thöôøng nhìn ngöôøi khaùc baèng quaù khöù cuûa ngöôøi ñoù. Mình coù nhieàu kyû nieäm vôùi ngöôøi ñoù trong thôøi coøn tuoåi thô, vaø kyû nieäm naøy raát ñeïp, ñeán ñoä khi ngöôøi naøy trôû thaønh moät vò cao Taêng, aáy theá maø vaãn nhìn ngöôøi ñoù cuûa 60 naêm veà tröôùc.

Coøn vò Tyø kheo treû thì khoâng heà bieát gì veà hoï, cho neân nhìn vôùi giaù trò cuûa moät vò Tyø kheo.

Nhìn ngöôøi khaùc baèng moät thaønh kieán, duø khoâng phaûi laø thaønh kieán xaáu, nhöng chæ vôùi moät thaønh kieán ñoùng khung trong quaù khöù thoâi, cuõng laøm cho chuùng ta ñaùnh maát cô hoäi tuøy hyû coâng ñöùc vôùi nhöõng coâng trình Phaät söï maø ngöôøi ñoù ñaõ laøm.

Trong khi, ngöôøi khaùc khoâng theå naøo laøm baèng duø chæ 1/10.

Hoøa thöôïng ñaõ töøng xuaát gia, lôùn leân taïi ñaây vôùi tö caùch laø moät chuù tieåu, bao nhieâu ngöôøi nhìn Hoøa thöôïng döôùi goùc ñoä cuûa maáy möôi naêm tröôùc, cuûa moät chuù tieåu ñaõ töøng quen.

Coù laàn Hoøa thöôïng giaûng veà Baùt Nhaõ Taâm Kinh, ñoïc ñeán caâu Quaùn Töï Taïi Boà taùt haønh thaâm Baùt Nhaõ Ba la maät ña thôøi..., ngöôøi ta ñöùng leân, ñi ra heát phaân nöûa thính chuùng.

Chöa bao giôø Hoøa thöôïng bò thaát baïi trong giaûng phaùp, nhöng ñoái vôùi nhöõng ngöôøi baûn ñòa ñaõ töøng quen bieát maáy möôi naêm tröôùc thì boù tay. Veà sau naøy, moãi laàn xuoáng Phöôùc Haäu, Hoøa thöôïng cho ñeä töû giaûng thì laïi thaønh coâng.

Do ñoù, khi nhìn ngöôøi khaùc baèng thaønh kieán quaù khöù neân khoâng chaáp nhaän söï tieán trieån, thaønh coâng vaø giaù trò ñoùng goùp maø hoï coù theå mang laïi cho xaõ hoäi. Ñoái laäp vôùi thaønh kieán trong quaù khöù, vì vaäy chuùng ta phaûi gieo troàng haït gioáng cuûa loøng thieän caûm.

Thieän caûm laø caëp kính hieån vi giuùp ta nhìn thaáy roõ thieän chí cuûa ngöôøi khaùc lôùn hôn. Coù theå thaáy ñöôïc giaù trò veà söï ñoùng goùp cuûa nhöõng ngöôøi mình khoâng thích, hoaëc chöa töøng coù quan heä ñoái taùc. Khi thaáy ñöôïc nhö vaäy, cöù moãi laàn 154 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
nghe ñeán coâng vieäc, caùch thöùc daán thaân laø chuùng ta taùn ñoàng, hoan hoâ khích leä ngöôøi khaùc cuøng ñi nghe, söï trôï taùn ñoù raát laø tích cöïc.

Khi chuùng ta gieo troàng söï trôï taùn, thì loøng thieän caûm ñöôïc thieát laäp. Chuùng ta cuõng coù theå ñi töø söï thieát laäp daãn ñeán söï trôï taùn, hay töø trôï taùn môû mang söï thieát laäp; caû hai chieàu ñoù ñeàu mang giaù trò hoã trôï raát lôùn cho loøng Töø bi.

Thieän caûm vôùi moät ngöôøi khoâng nhaát thieát phaûi ca tuïng ngöôøi ñoù moät caùch cöôøng ñieäu, ñeán ñoä laøm cho hoï trôû neân thaønh ngöôøi coáng cao, ngaõ maïn. Laøm nhö vaäy laø chuùng ta ñaåy hoï vaøo phieàn naõo vaø khoå ñau. Neân ca ngôïi hoï moät caùch coù ngheä thuaät, ñeå ngaøy caøng phaán ñaáu vöôn leân.

Chuùng ta thaáy ba ñôøi chö Phaät khoâng taùn thaùn Nhö Lai Theá Toân “Laøm nhöõng vieäc maø möôøi phöông chö Phaät khoâng laøm ñöôïc”, caùc Ngaøi noùi raèng: “Nhö Lai Theá Toân laøm nhöõng vieäc hy höõu trong cuoäc ñôøi”, töùc laø laøm nhöõng vieäc raát khoù laøm, maø vieäc khoù laøm ñoù nhieàu ngöôøi laøm ñöôïc laém.

Nhö vaäy trong söï taùn thaùn ñoù khoâng coù muõi giaùo laøm taêng tröôûng baûn ngaõ, khoâng coù caùch thöùc ñaåy ngöôøi kia vaøo söï coáng cao vaø ngaõ maïn. Ngöôïc laïi laøm cho hoï töï tin vöõng chaõi, vaø nhöõng ngöôøi theo söï haønh trì ñoù cuõng mang laïi nhöõng giaù trò an laïc thaûnh thôi nhieàu hôn.

Môû roäng loøng thieän caûm, laø chuùng ta thöøa nhaän nhöõng giaù trò hieän taïi cuûa hoï. Khi thöøa nhaän giaù trò trong hieän taïi chuùng ta seõ tieáp nhaän nhöõng coâng ñöùc maø hoï coù theå ñoùng goùp cho coäng ñoàng, coù theå tröôùc ñaây chuùng ta ñaõ töøng laø chuû nhaân, laø ngöôøi laõnh tuï, ñaõ töøng laø ngöôøi coù raát nhieàu aûnh höôûng maø baây giôø ngöôøi khaùc thay theá, mình vaãn hoan hyû chöù khoâng nghó raèng theá heä sau naøy hay hôn, thaønh coâng hôn, neân sôï aûnh höôûng cuûa mình maát ñi. Ñaïo lyù nhaø Phaät daïy chuùng ta hoan hyû vôùi söï thaønh coâng chöù khoâng sôï haõi söï thaønh coâng ñoù.

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 155

KHAI THAÙC GIAÙ TRÒ TÍCH CÖÏC

Moät haït gioáng khaùc nöõa laø coá gaéng tìm kieám nhöõng giaù trò tích cöïc ôû nhöõng con ngöôøi khoù öa. Tìm kieám nhöõng giaù trò tích cöïc ôû nhöõng con ngöôøi deã thöông thì deã laém. Bôûi vì caûm xuùc ñoàng thuaän cuûa con ngöôøi laøm cho ngöôøi ta coù taùnh nònh, khen chuùt xíu, vaø bieát raèng ngöôøi mình thöông giaù trò chæ coù 50 maø mình noùi ñeán 100.

Ví duï: Khen moät ngöôøi baïn: Hoâm nay em ñeïp laém, maëc boä ñoà naøy ñeïp voâ cuøng laøm cho em treû hôn töø 10 ñeán 20 tuoåi.

Khen nhö vaäy laøm ngöôøi kia coù caûm giaùc laâng laâng, taän maây xanh. Neáu ngöôøi ñoù laø ngöôøi caâu chaáp veà chöõ nghóa, vaên chöông thì hoï coøn buoàn hôn. Chaúng leõ anh noùi nhöõng ngaøy hoâm tröôùc em khoâng ñeïp sao? Nhö vaäy maáy möôi naêm qua maëc nhöõng chieác aùo khaùc trôû thaønh ngöôøi xaáu xí hay sao?

Trong caùch thöùc taùn thaùn, chuùng ta hay tìm nhöõng ñieåm tiùch cöïc moät caùch quaù möùc, maø thieáu nhöõng giaù trò cuûa hieän thöïc thì chính lôøi khen ñoù ñang ñaåy ngöôøi khaùc vaøo khoâng trung, khoâng coù choã ñöùng. Noù coù khoaûng troáng giöõa hieän thöïc vaø caùi mô töôûng, seõ dieãn ra theo kieåu hai ñöôøng raøy cuûa chieác xe löûa, maõi maõi vaãy tay chaøo nhau chöù khoâng bao giôø gaëp nhau ôû moät ñieåm giao thoa naøo ñoù.

Cho neân tìm giaù trò tích cöïc cuûa ngöôøi khaùc, ñeå thaáy ñöôïc raèng trong cuoäc ñôøi naøy khoâng coù ngöôøi naøo laø voâ duïng, xaáu tuyeät ñoái, taøn nhaãn, aùc ñöùc moät caùch nhö chuùng ta ñaõ lieân töôûng. Khi nhìn thaáy ôû con ngöôøi coù moät giaù trò tích cöïc, thì boãng döng mình caàn coù söï phaán chaán vöôn leân, tieáp xuùc giao löu, ñoái taùc ñeå naâng ñôõ, laøm cho ngöôøi ñoù thay ñoåi cuoäc ñôøi.

Söï taùch bieät giöõa mình vaø ngöôøi seõ laøm cho nhòp caàu caûm thoâng bò maát ñi, vaø do ñoù mình vaø ngöôøi kia luoân luoân ñöùng ôû hai chieán tuyeán khaùc nhau. Duø cho chuùng ta coù thieän chí nhö 156 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
theá naøo ñi nöõa, thì cuõng vaãn khoâng giuùp ích gì cho ngöôøi ñoù ñöôïc. Chính vì theá trong ñaïo lyù nhaø Phaät daïy phaûi ñoàng söï.

Muoán ñoàng söï thì mình phaûi mang thaân phaän cuûa ngöôøi ta, giaû daïng caûnh huoáng nhö hoï ñang vaáp phaûi. Noùi cuøng ngoân ngöõ, theå hieän töøng ñoäng taùc gioáng nhau ñeå “Ñoàng thanh töông öùng, ñoàng khí töông caàu” cho ngöôøi kia caûm thaáy, giöõa mình vaø hoï laø nhöõng ngöôøi thaân höõu chí coát vôùi nhau, luùc ñoù chuùng ta môùi coù theå xaây döïng goùp yù.

Muoán laøm ñöôïc nhö vaäy ít nhaát phaûi nhìn thaáy ôû con ngöôøi ñoù coù nhöõng ñieåm tích cöïc, ñeå moãi laàn thaáy caùi soác cuûa hoï chuùng ta khoâng leân aùn, pheâ bình chæ trích, khoâng bieán hoï thaønh keû thuø. Coá gaéng keùo hoï trôû veà beân con ñöôøng thieän ích, con ñöôøng cuûa ñaïo ñöùc. Coøn ñaåy hoï veà theá giôùi cuûa nhaát xieån ñeà, thì ngaøy caøng khoå ñau nhieàu hôn.

Ñaïo lyù Boà taùt khoâng cho pheùp chuùng ta laøm vieäc ñoù, caàn phaûi gaàn guõi raát nhieàu ñoái vôùi nhöõng con ngöôøi ñaõ mang noãi khoå nieàm ñau cho mình. Vieäc laøm naøy coù theå khoù laém, nhöng khoâng phaûi khoâng laøm ñöôïc.

Neáu nhö moïi vaät trong cuoäc ñôøi dieãn ra theo moät qui trình töông taùc, töông thuoäc laãn nhau, thì söï thaønh coâng vaø chuyeån hoùa nhaân caùch cuûa con ngöôøi phaûi döïa vaøo nhieàu yeáu toá. Vaán ñeà ñaët ra laø phöông phaùp thöïc hieän nhöõng yeáu toá naøy nhö theá naøo, ñeå giuùp cho ngöôøi kia trôû thaønh con ngöôøi hoaøn toaøn môùi.

Trong Tam Quoác Chí, coù moät noãi oan traùi giöõa Quan Coâng vaø Taøo Thaùo. Taøo Thaùo laø keû gian huøng, oâng ñaõ töøng mang laïi noãi khoå nieàm ñau cho raát nhieàu ngöôøi thaäm chí caû daân toäc Trung Hoa, bôûi vì oâng coù moäng baønh tröôùng muoán thoáng nhaát caû sôn haø veà moät moái, döôùi goùc ñoä phuïc vuï lôïi ích cho baûn ngaõ nhieàu hôn cho ñaïi nghóa cuûa daân toäc.

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 157

Trong khi ñoù Quan Coâng coù tính caùch hoaøn toaøn ñoái laäp.

Thôøi coøn haøn vi, Quan Coâng ñaõ töøng ñöôïc Taøo Thaùo troïng duïng öu ñaõi, ôn nghóa ñoù Quan Coâng khoâng bao giôø queân, bôûi vì ñaïo lyù cuûa ngöôøi chaùnh khí luoân luoân muoán ñeàn ôn nhöõng ngöôøi ñaõ giuùp mình thaønh coâng.

Sau naøy, khi trôû veà phoø Löu Bò, Quan Coâng vaãn coøn nhôù ñeán ôn nghóa ñoù. Khoång Minh Gia Caùt Löôïng ñaõ nhieàu laàn yeâu caàu Quan Coâng gieát cheát Taøo Thaùo ñeå dieät tröø haäu hoaïn, theá maø ñaõ hai laàn oâng ñeàu tha. Ñeán laàn thöù ba, Gia Caùt Löôïng bieát Quan Coâng seõ laøm töông töï, cho neân yeâu caàu oâng kyù moät hieäp öôùc, neáu nhö traùi laïi quaân leänh thì phaûi bò toäi cheùm ñaàu.

Trong laàn thöù ba naøy khi ra chieán tröôøng Quan Coâng cuõng khoâng cheùm ngöôøi döôùi ngöïa neân tha toäi cho Taøo Thaùo.

OÂng nhìn thaáy ñöôïc, ít nhaát Taøo Thaùo cuõng bieát troïng duïng nhaân taøi, chieâu hieàn ñaõi só, nhöng veà sau oâng ñoäc ñoaùn, coù söï nghi kî vaø baûn ngaõ quaù lôùn, ñaõ laøm cho oâng maát ñi nhöõng ñöùc tính toát ngaøy xöa. Cho neân Quan Coâng khoâng nôõ loøng gieát nhöõng ngöôøi coù giaù trò ñeïp, ñaõ töøng coù söï coáng hieán, giuùp ñôõ mình... cuoái cuøng oâng chaáp nhaän theo quaân leänh bò xöû cheùm, vaø nhôø Löu Bò giaûi vaây, yeâu caàu Gia Caùt Löôïng tha toäi cheát.

Nhìn thaáy ñieåm tích cöïc ôû moät con ngöôøi, duø ngöôøi ñoù laø gian huøng toäi loãi, laø nhaát xieån ñeà, mang laïi raát nhieàu aân oaùn giang hoà, trong ñoù thaân nhaân quyeán thuoäc, baûn thaân mình ñaõ töøng laø naïn nhaân, thì chuùng ta môùi coù theå thaùo gôõ söï haän thuø vôùi ngöôøi ñoù. Khi nhìn thaáy ñieåm tích cöïc thì chuùng ta môùi hoan hyû vôùi nhöõng thaønh coâng maø ngöôøi ñoù ñang laøm, hoaëc seõ laøm trong töông lai.

Moät ngöôøi xaáu ñeán ñaâu ñi nöõa hoï vaãn coù nhöõng caùi toát, ñaïo lyù nhaø Phaät daïy nhö vaäy. Bôûi vì haït gioáng Phaät tính trong 158 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
chuùng sinh khoâng bao giôø maát, duø traûi qua sinh töû luaân hoài, caùch aám queân heát nhöõng giaù trò toát ñeïp cuûa ñaïo ñöùc, theá maø hoï vaãn coøn nhöõng giaù trò toát ñeïp naøo ñoù.

Boä phim Baïch Tuoäc, noùi veà maïng löôùi Maphia ôû nöôùc YÙ.

Truøm Maphia naøy laø nhöõng ngöôøi khaùt maùu, khoâng heà coù nhaân tính vôùi nhöõng ñoái thuû. Hoï coù theå ra tay tröôùc “Tieân haï thuû quy cöôøng” ñeå gieát nhöõng ñoái thuû ñang caïnh tranh vôùi mình, vaø ngay caû chính quyeàn hoï cuõng saùt phaït, khuûng boá mang laïi raát nhieàu noãi sôï haõi gieo raéc khaép moïi nôi.

Khi tìm hieåu ñôøi soáng gia ñình cuûa hoï, coù ngöôøi laïi thöông yeâu con caù moät caùch maø chuùng ta chöa töøng thaáy. Hoï thöông ñeán ñoä, khi bò caûnh saùt lieân bang ñeán baét, oâng ta sôï con caù bò cheát, vì thaáy kieáng trong hoà nöôùc bò vôõ. OÂng baét con caù ñem vaøo hoà nöôùc trong nhaø taém thaû, sau ñoù oâng môùi ñi. Söï vieäc dieãn ra nhö vaäy trong khoaûng thôøi gian chaïy. Cuoái cuøng, oâng ngaõ ra cheát ôû ngay treân maët hoà, khi vöøa ñaët con caù xuoáng nöôùc.

Moät ngöôøi khaùc thì laïi thöông con choù moät caùch kyø laï.

Trong khi cha mình thì khoâng thöông, meï khoâng kính, ñaøn em neáu coù yù nghó ngöôïc laïi thì coù theå thuû tieâu vaø thanh toaùn.

Theá maø ngöôøi ñoù coù theå thöông yeâu con choù moät caùch trung thaønh chöa töøng thaáy. Ñi ñeán ñaâu, cuõng mang theo thaäm chí trong nguy khoán vaãn coù theå oâm noù maø chaïy, vì sôï con choù chaïy ra ngöôøi ta phaùt hieän ra mình ñang troán, neân oâm choù ñeå chaïy chöù khoâng daùm boû.

Nhöõng goùc ñoä ñoù cho thaáy raèng, chaát lieäu cuûa söï giaùc ngoä vaãn ñang coøn tieàm aån trong nhöõng con ngöôøi ñaõ gaây quaù nhieàu khoå ñau cho cuoäc ñôøi. Hoï khoâng coøn nhìn thaáy löông taâm vaø ñaïo ñöùc nöõa, theá maø maàm soáng giaùc ngoä vaãn khoâng cheát ñi.

Thaáy ñöôïc ñieàu naøy ñeå chuùng ta coá tìm nhöõng ñieåm tích cöïc cuûa ngöôøi khaùc maø deã daøng caûm thoâng, vaø deã daøng thieát laäp CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 159
loøng tuøy hyû. Khi nghe hoï tuyeân boá raèng, toâi seõ laøm môùi cuoäc ñôøi thì chuùng ta tin vaø hoã trôï ñeå hoï coù cô hoäi laøm laïi cuoäc ñôøi.

CHUYEÅN HOÙA NHAÂN CAÙCH

Caùc trung taâm cai nghieän, trung taâm giaùo duïc coù nhieàu hoaït ñoäng raát quan troïng ñeå caûi ñoåi nhaân caùch cuûa con ngöôøi. Nhaø tuø, hay söï tröøng phaït, töû hình chæ laø caùch giaûm ñau ñoái vôùi nhaân loaïi, coäng ñoàng maø thoâi.

Chuùng ta caàm tuø nhöõng ngöôøi gaây ra toäi aùc, chæ coù theå
ngaên chaën, khoâng taïo cô hoäi cho hoï mang laïi khoå ñau cho ngöôøi khaùc. Nhöng chuùng ta vónh vieãn khoâng nhoå ñöôïc haït gioáng khuûng boá, baïo haønh, gieát choùc, cöôùp ñoaït... trong taâm, vì hoï chöa ñöôïc khai phoùng.

Muoán cuoäc ñôøi naøy ñöôïc an bình thì haõy nhìn thaáy nhöõng ñieåm tích cöïc, ñeå phaùt huy con ñöôøng, giaù trò hay chöông trình cuûa söï caûi taïo. Caûi taïo khoâng phaûi theo caùch thöùc tröøng phaït maø phaûi taïo chaát xuùc taùc cho hoï laøm môùi cuoäc ñôøi.

Phaät giaùo Ñaøi Loan vaø Thaùi Lan huaán luyeän nhöõng tuø nhaân naøy raát hay. Chuùng toâi ñaõ töøng ñi tham quan nhöõng nhaø tuø ôû Thaùi Lan. Leä thöôøng, vaøo nhöõng ngaøy Chuû nhaät, khi bieát quaàn chuùng Phaät töû trôû veà chuøa sinh hoaït raát ñoâng, hoï khuyeán taán taát caû caùc tuø nhaân ñeán chuøa laøm coâng quaû.

Sau khi laøm vieäc xong, nghe phaùp, ngoài thieàn. Toái veà, nhöõng tuø nhaân naøy vieát laïi tôø töôøng trình theo yeâu caàu cuûa caùc nhaø Sö, noùi veà caûm xuùc khi laøm vieäc thieän, nghe phaùp, ngoài thieàn vaø chia seû nhöõng lôïi ích ñoù cho nhöõng traïi tuø nhaân khaùc.

Neáu ai laøm ñöôïc ñieåm xuaát saéc, ñoaït thuû khoa trong caùc kyø thi, thì giaûm möùc tuø töø chung thaân coøn 20 naêm, nhöõng ngöôøi ñang ôû möùc aùn 20 naêm seõ giaûm xuoáng coøn 10
naêm,v.v... Ñoù laø moät trong nhöõng caùch aân xaù, khi nhìn thaáy ñöôïc nhöõng ñieåm tích cöïc cuûa ngöôøi khaùc, ñeå chuùng ta vui 160 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
vôùi söï laøm môùi, caùch taân, noã löïc cuûa hoï. Baèng khoâng chuùng ta nghó raèng ñaây laø ñoái töôïng ñaùng cheát môùi coù theå laøm thoûa maõn khoå ñau cuûa nhaân loaïi.

Nghó nhö vaäy, haït gioáng cuûa söï xaáu xa ñoù seõ bò öùc cheá.

Khi taùi sanh trong töông lai, nhöõng con ngöôøi ñau khoå naøy seõ mang theo trong loøng söï haän thuø vaø nhöõng haït gioáng xaáu.

Cuoái cuøng hoï vaãn tieáp tuïc laøm nhöõng vieäc khoâng toát; vónh vieãn ñaém chìm trong söï khuûng boá vaø hoaûng sôï.

Do ñoù thaùo gôõ söï khoå ñau töø ngay goác reã, hôn laø chaët ñöùt nhöõng ngoïn nhaùnh beân ngoaøi. Neáu nhö sôïi daây chuøm gôûi treân thaân caây Boà ñeà, laøm cho caây Boà ñeà maát giaù trò, thì khoâng lyù do gì phaûi chaët caây Boà ñeà. Vaán ñeà ôû choã, chuùng ta phaûi khoân ngoan, thaùo töøng sôïi daây chuøm gôûi boû ñi vaø giöõ nguyeân caáu hình cuûa caây Boà ñeà.

Nhö vaäy laø chuùng ta nhìn thaáy ñöôïc tieàm naêng cuûa caây Boà ñeà, thaáy ñöôïc tính chaát tích cöïc cuûa noù. Ít ra laø noù cuõng cho boùng maùt. Nhöõng haït cuûa noù khi rôi xuoáng coù theå cho chim aên, coù theå nhaët leân keát thaønh nhöõng xaâu chuoãi, ñeå trôû thaønh nhöõng coâng cuï hoã trôï cho caùc haønh giaû Tònh Ñoä an taâm ñi vaøo thieàn chæ. Ñeå coù ñöôïc vaéng laëng nheï nhaøng thaûnh thôi, vaø töø ñoù taâm mình boãng döng xa laùnh nhöõng aân oaùn giang hoà, xa laùnh nhöõng phieàn naõo khoå ñau trong cuoäc ñôøi.

Thaáy ñöôïc tieàm naêng, hay nhöõng giaù trò tích cöïc ôû ngöôøi kia, maëc duø raát nhoû nhö laø moät ñieåm nhoû nhoi thoâi, nhöng chuùng ta vaãn coù nieàm tin ngöôøi kia seõ laøm môùi laïi cuoäc ñôøi. Muoán laøm môùi thì phaûi thoâng qua con ñöôøng giaùo duïc vaø chuyeån hoùa.

Söï tröøng phaït seõ laøm cho hoï bò khuûng hoaûng hoaëc chai lì. Vì hoï lo sôï neân töø boû söï chuyeån hoùa. Nhö vaäy, haït gioáng cuûa söï thaêng caáp, ñaâm thueâ, cheùm möôùn vaãn coøn. Choã naøo khoâng coøn söï khuûng hoaûng thì hoï seõ laøm cho haït gioáng naøy CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 161
phaùt huy nhöõng taät xaáu moät caùch coù ngheä thuaät vaø khoân ngoan hôn, cuoái cuøng xaõ hoäi vaãn rôi vaøo söï beá taéc.

Neáu chuùng ta giuùp hoï chuyeån hoùa taâm hoàn laø ñaõ thay ñoåi haït gioáng töø tieâu cöïc trôû thaønh tích cöïc, nhö vaäy, xaõ hoäi bôùt ñi noãi khoå, nieàm ñau.

Ñöøng ñeå rôi vaøo cöïc ñoan cho raèng heã baøn tay naøy ñaõ töøng aên caép, thì chaët ñöùt baøn tay ñoù gioáng nhö trong theá giôùi cuûa Hoài giaùo hay Do Thaùi giaùo vaø Thieân Chuùa trong giai ñoaïn ñaàu.

Khi phaùt hieän ngöôøi phuï nöõ naøo sai laàm, khoâng chung thuûy vôùi choàng thì neùm ñaù cho ñeán cheát. Söï vieäc neùm ñaù ñoù daãn ñeán caùi cheát coù laøm cho ngöôøi kia thay loøng ñoåi daï ñöôïc hay khoâng? Chaéc chaén laø khoâng? Nhöng taïi sao nhöõng ngöôøi ñaøn oâng ngoaïi tình laïi soáng nhôûn nhô tröôùc phaùp luaät?

Nhö vaäy laø ñaët quaù nhieàu söï kyø thò veà phuï nöõ.

Trong ngoân ngöõ Trung Hoa, chuùng ta thaáy xuaát hieän söï kyø thò nhieàu nhaát, caùi gì lieân heä ñeán caùi xaáu ñeàu ñaët cho boä nöõ ôû beân caïnh (ví duï trong chöõ gian thì coù boä nöõ).

Nhö vaäy, trong caùch thöùc bieåu ñaït ngoân ngöõ lieân heä ñeán phong tuïc, taäp quaùn, vaên hoùa cuûa daân toäc, noù taïo ra söï phaân bieät ñoái xöû. Töø ñoù, taïo ra raát nhieàu thaønh kieán laøm cho mình khoâng bao giôø nhìn thaáy ñöôïc ñieåm tích cöïc ôû nhöõng ngöôøi khaùc giôùi tính vôùi mình.

Ñöùc Phaät laø ngöôøi ñaàu tieân trong lòch söû nhaân loaïi, bao goàm caû toân giaùo vaø trieát lyù, ñaõ nhìn thaáy tieàm naêng raát lôùn cuûa ngöôøi nöõ. Ngaøi laø ngöôøi ñaàu tieân chaáp nhaän ngöôøi nöõ trôû thaønh moät haønh giaû. Ñieàu naøy ñi ngöôïc laïi truyeàn thoáng maáy ngaøn naêm cuûa neàn vaên hoùa AÁn Ñoä giaùo, do ñoù Ngaøi bò raát nhieàu söï phaûn ñoái leân aùn, theá maø con ñöôøng chaân lyù luoân vöôït leân treân taát caû nhöõng tieáng noùi cuûa cuoäc ñôøi.

162 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ

Chaân lyù vaãn laø chaân lyù, nhôø nhö vaäy maø Ngaøi saûn sanh ra raát nhieàu vò Thaùnh giaû laø nöõ. Trong boä Tröôûng Laõo Ni keä, chuùng ta thaáy trieát lyù, taàm nhìn xa, caùc giaù trò cuûa söï daán thaân phuïc vuï con ñöôøng haønh trì tu taäp cuûa caùc vò Tyø kheo Ni, khoâng thua keùm gì so vôùi taàm voùc cuûa nhöõng vò Tyø kheo, thaäm chí coù nhöõng baøi hay hôn cuûa Tröôûng Laõo Taêng keä.

Khi nhìn thaáy nhöõng giaù trò tích cöïc ôû moïi ngöôøi, chuùng ta haõy taïo loøng tin, ñeå cho hoï phaùt huy nhöõng khaû naêng ñaõ coù. Neáu khoâng tin coù söï thay ñoåi laø chuùng ta ñang khoùa khaû naêng cuûa hoï laïi, laøm cho hoï khoâng theå naøo vaãy vuøng, tieán boä ñöôïc, keát quaû cuoái cuøng chuùng ta ñaùnh maát raát nhieàu cô hoäi ñeå phaùt huy chaát xaùm cuûa gaàn nhö 2/3 daân soá treân theá giôùi.

Trong giaùo ñoaøn Taêng giaø, ñôøi soáng tu taäp cuõng vaäy, 2/3
tu só laø nöõ, 1/3 laø tu só nam, vaø Phaät töû coù 3/4 laø Phaät töû nöõ, 1/4 laø Phaät töû nam. Trong 1/4 ngöôøi nam thì coù 50%
laø nhöõng ngöôøi giaø. Nhö vaäy, neáu phaân bieät giôùi tính nam vaø nöõ, chuùng ta ñaùnh maát raát nhieàu cô hoäi, ñeå cho caùc haït gioáng tieàm naêng naøy ñoùng goùp giaù trò cuûa hoï cho cuoäc ñôøi.

Cho neân mình cöù nghó hoï vaø mình nhö hai caùi vai, moät ngöôøi phaûi coù hai vai thì môùi taïo ra söï thaêng baèng. Neáu chæ coù moät vai, dó nhieân ngöôøi ñoù seõ khoâng taïo thaønh söï soáng.

Neáu nhö chuùng ta gaùnh vaùc moät vai thì cuõng seõ bò ñau coät soáng, cuoái cuøng phaûi boû cuoäc giöõa chöøng, treân lyù töôûng Phaät söï maø mình laøm khoâng heát. Ñoù laø söï beá taéc vaø baát haïnh cho caû chuùng ta laãn nhöõng ngöôøi bò ñaët giaù trò cuûa söï phaân bieät giôùi tính nam vaø nöõ.

Nhö treân ñaõ trình baøy moät soá goùc ñoä lieân heä ñeán caùc haït gioáng gieo troàng caàn thieát, ñeå chuùng ta thieát laäp ñöôïc taâm haïnh cuûa loøng tuøy hyû vôùi thaønh coâng vaø ñaïo ñöùc cuûa nhöõng ngöôøi khaùc.

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 163

Khi trình baøy vaø chia seû caùc goùc ñoä ñoù, chuùng toâi chæ muoán noùi leân moät ñieàu raát caên baûn laø ñaïo lyù nhaø Phaät daïy khoâng coù keû thuø. Coù theå chuùng ta thaáy nhöõng sai laàm cuûa ngöôøi khaùc trong quaù khöù, hoï ñaõ töøng mang laïi khoå ñau cho chuùng ta. Nhöng haõy tin raèng, qui luaät voâ thöôøng vaø thay ñoåi, neân taát caû nhöõng caùi xaáu ñoù seõ ñöôïc laøm môùi, seõ ñöôïc chuyeån hoùa. Con ngöôøi xaáu khoâng coøn xaáu nöõa.

Do vaäy, khi nghe ñöôïc nhöõng tin töùc naøo veà nhöõng keû thuø, hoï ñang laøm laønh laùnh döõ thì neân nôû nuï cöôøi hoan hyû.

Hoaëc chuùng ta coù theå caát leân tieáng voã tay nhö moät thaùch ñoá, coâng aùn ñeå thaáy ñöôïc raèng taát caû nhöõng thöù maø chuùng ta cho laø khoâng theå xaûy ra, maø baây giôø ñang laø hieän thöïc.

Nhìn ñöôïc nhö vaäy, ôû ñaâu chuùng ta cuõng thaáy an laïc, thaân thöông nhö quyeán thuoäc... chöù khoâng caàn phaûi sanh veà Taây phöông Tònh Ñoä, môùi thaáy quyeán thuoäc, Thaùnh nhaân.

Vôùi taâm tuøy hyû, caùi nhìn tueä giaùc thì moïi ngöôøi, daân toäc, thaäm chí nhöõng ngöôøi khaùc toân giaùo vaãn khoâng phaûi laø maáu choát ñeå mình khoù chòu, maø coøn vui vôùi hoï. Nhôø vaäy giaù trò thaønh coâng cuûa mình ñöôïc gia taêng.

TAÂM TUØY HYÛ NGANG BAÈNG VÔÙI SÖÏ DAÁN THAÂN

Haønh ñoäng taùn ñoàng veà taâm vaãn taïo ra naêng löôïng töông ñöông vôùi söï daán thaân tröïc tieáp. Trong kinh Duy Ma Caät, ñöùc Phaät coù ñöa ra hình aûnh “moài ñeøn”.

Nhöõng ngöôøi heïp hoøi luoân coù thaùi ñoä so saùnh, hoï cho raèng khi ñeøn cuûa mình moài sang ñeøn ngöôøi khaùc thì giaù trò ñoäc toân khoâng coøn nöõa. Vì sôï aùnh saùng seõ ñöôïc thaép ôû nhöõng choã khaùc, maø chæ muoán taát caû phaûi qui veà chính mình.

Thaùi ñoä ñoù khoâng coù lôïi. Vì neáu ngoïn ñeøn cuûa mình bò taét thì vónh vieãn treân cuoäc ñôøi naøy khoâng coù aùnh saùng. Vì vaäy, ñöøng heïp hoøi baèng caùch quan nieäm raèng, moät ngoïn ñeøn 164 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
truyeàn ra traêm ngoïn thì ngoïn ñeøn nguyeân thuûy khoâng coøn nguyeân veïn. Ngöôïc laïi, giaù trò cuûa söï moài ñeøn, truyeàn thöøa coù theå nhaân töø caáp soá coäng cho ñeán caáp soá nhaân, töø moät naâng leân 100, 1000 laàn, voâ soá laàn, voâ cöïc... Luùc ñoù giaù trò cuûa aùnh saùng phoå caäp quaàn chuùng ngaøy caøng lôùn hôn. Nhö vaäy, tuøy hyû coâng ñöùc laø haïnh truyeàn thöøa ñaët treân neàn taûng baèng caùi taâm cuûa con ngöôøi nhieàu hôn.

Coù nhöõng tröôøng hôïp daán thaân vôùi tính caùch laø moät coäng taùc vieân, coäng söï vieân, ñoái taùc vieân thì nhöõng caùi ñoù khoâng coøn laø tuøy hyû coâng ñöùc, maø noù phaûi ñoàng haønh. Töùc laø cuøng tröïc tieáp tham gia moät coäng nghieäp coù söï löïa choïn veà phöông dieän nhaän thöùc, taâm lyù, thaùi ñoä vaø chuû tröông. Dó nhieân tuøy hyû coù nhöõng luùc khoâng coù cô hoäi ñeå tham gia tröïc tieáp, coù theå laø söï baøy toû thaùi ñoä ñoàng tình.

Trong ngaøy Boá taùt cuûa tu só, caùc bieåu quyeát coù phaàn “Göûi duïc vaø nhaän duïc”.

Ví duï: ngaøy hoâm ñoù coù moät bieåu quyeát veà chöông trình tu taäp trong taäp theå Taêng gia maø mình khoâng coù maët vì lyù do Phaät söï, neân mình noùi göûi duïc, töùc laø göûi nieàm ao öôùc, quan ñieåm thaùi ñoä cuûa mình laïi cho ngöôøi phaùp höõu naøo ñoù. Vò ñoù phaûi töôøng trình trong cuoäc bieåu quyeát ñoù raèng thaày A, thaày B ñi vaéng, vaø coù nhaén laïi cho chuùng, toâi hoâm nay neáu Taêng ñoaøn coù chöông trình, chính saùch gì coù lôïi ích cho taäp theå vaø ñaïi ña soá thì hai thaày ñeàu hoan hyû chaáp nhaän ñeå laøm theo vaø baát cöù moät phaân coâng naøo, caùc thaày ñeàu laõnh traùch nhieäm thi haønh toát ñeïp. Ñoù laø traïng thaùi göûi duïc vaø nhaän duïc.

Khi chuùng ta baøy toû thaùi ñoä nhö vaäy laø ñang taïo ra haïnh tuøy hyû coâng ñöùc veà moät vieäc laøm toát. Trong nhöõng tình huoáng ñoù ñoøi hoûi phaûi coù caùi nhìn vöøa tröïc quan, linh tính, nhaân quaû ñeå thaáy raèng nhöõng vieäc seõ dieãn ra tröôùc maét, khi mình khoâng coù maët. Phaûi ñaûm baûo tính caùch, lôïi ích cuûa noù trong coäng CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 165
ñoàng vaø xaõ hoäi veà phöông dieän thieän ích, chöù khoâng phaûi veà phöông dieän xaáu. Nhö vaäy söï ñoàng tình ñoù môùi ñöôïc goïi laø Tuøy hyû coâng ñöùc, baèng khoâng chuùng ta trôû thaønh a dua muø quaùng voâ ñieàu kieän, Vì vaäy, thaùi ñoä naøy raát phöùc taïp, noù phaûi ñaët treân neàn taûng cuûa caùc heä giaù trò.

Theo ñònh nghóa trong kinh, moät haønh vi ñöôïc goïi laø thieän ích, tröôùc heát, noù phaûi mang hai yeáu toá: Lôïi ích cho mình, cho ngöôøi ôû hieän taïi cuõng nhö cho caû töông lai.

Coù nhöõng haønh ñoäng chæ laøm lôïi ích cho ngöôøi, nhöng khoâng lôïi ích cho mình thì vaãn chöa goïi laø haønh ñoäng thieän ñuùng möùc. Neáu laø thieän phaûi coù lôïi ích cho moïi ngöôøi.

Nhöõng tình huoáng coù lôïi ích cho mình vaø ngöôøi chæ ôû hieän taïi maø thoâi, coøn trong töông lai khoâng coù, chaúng haïn: tham nhuõng hoái loä moùc ngoaëc. . roõ raøng lôïi ích cho ngöôøi hoái loä laãn ngöôøi nhaän ôû hieän taïi tröôùc maét, nhöng trong töông lai caû ñaùm ñeàu phaûi ôû tuø. Nhö vaäy, noù khoâng coù giaù trò trong töông lai, haønh ñoäng ñoù khoâng ñöôïc xem laø haønh ñoäng thieän laønh.

Nhö vaäy ñaët hai tieâu chí veà giaù trò lôïi laïc ñoái taùc giöõa mình vaø ngöôøi, vôùi thôøi gian hieän taïi vaø töông lai, chuùng ta xaùc ñònh ñöôïc baûn chaát cuûa moät vieäc ñöôïc goïi laø laønh.

Töø ñoù chuùng ta môùi ñaët ra tieâu chí laø ñoàng tình vôùi ngöôøi khaùc bao nhieâu phaàn traêm thì ñöôïc xem laø tuøy hyû. Neáu chuùng ta vaãn cho tieàn laøm töø thieän, uûng hoä, khuyeán khích nhöng giaù trò tuøy hyû coâng ñöùc khoâng coù, bôûi chuùng ta laøm moät caùch raát göôïng gaïo, hay laøm vì só dieän. Vì thaáy baïn beø ai cuõng ñoàng tình neáu mình baát maõn, nhöng laïi giaáu ñi söï baát maõn vì noùi ra seõ bò pheâ bình, cho neân mình cuõng tham gia uûng hoä tieàn baïc nhöng thaùi ñoä tuøy hyû beân trong khoâng coù.

Tuøy hyû coâng ñöùc thuoäc veà thaùi ñoä trong quan heä giao teá, nhaän thöùc thuoäc veà caûm xuùc, taâm töôûng, thuoäc veà yù chí...

166 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
noùi chung ñeàu quy veà taâm maø thoâi. Daán thaân laøm vieäc ñoái taùc tröïc tieáp, noù thuoäâc veà coäng nghieäp.

Chuùng toâi ñaõ chia seû moät vaøi goùc ñoä cuûa haïnh tuøy hyû coâng ñöùc, nhö laø phaàn daãn nhaäp caên baûn, ñeå thaáy ñöôïc giaù trò cuûa loøng tuøy hyû, ñaët treân neàn taûng bôûi taâm roäng löôïng. Nhìn thaáy ñöôïc nhöõng giaù trò tích cöïc cuûa baát kyø ngöôøi naøo, duø hoï thuoäc veà ñoái laäp hay lieân minh vôùi mình, thì vaãn taùn ñoàng ñeå hoã trôï.

Thaùi ñoä tuøy hyû coâng ñöùc coøn laø söï daán thaân giaùn tieáp trong nhöõng chöông trình keá hoaïch, lôïi ích cho coäng ñoàng vaø xaõ hoäi.

Neáu chuùng ta phaùt huy ñöôïc hai thaùi ñoä tích cöïc ñoù, chaéc chaén trong xaõ hoäi seõ giaûm bôùt tính caùch ñaûng phaùi. Vì söï ra ñôøi cuûa moät caùi khaùc bieåu toû mình khoâng ñoàng tình, thoaû maõn, cho neân muoán chöùng minh raèng mình coù nhöõng giaù trò ñoùng goùp toát hôn, tích cöïc hôn. Vì theá coù theå ñaët mình trong caùch theá caïnh tranh vaø loaïi tröø vôùi nhöõng ngöôøi khaùc.

Söï ra ñôøi phong phuù cuûa neàn kinh teá ñaõ laøm cho loøng tuøy hyû giöõa nhöõng ngöôøi baùn haøng, nhaø saûn xuaát, nhaø laøm keá hoaïch, ngöôøi thieát keá trình baøy trôû thaønh ñoái thuû cuûa nhau, vì hoï chæ muoán ñoäc toân treân thò tröôøng. Do ñoù hoïc ñöôïc haïnh tuøy hyû thì seõ loaïi boû nhöõng thaùi ñoä naøy.

Chuùng ta coù theå baùn cuøng moät moùn haøng trong cuøng moät daõy phoá vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. Neáu hieåu vaø aùp duïng ñöôïc loøng tuøy hyû thì cuõng neân bieát raèng, duø mình coù caïnh tranh cuõng chöa chaéc gì laøm cho ngöôøi kia bò thaát theá, maø ngöôïc laïi coù loøng tuøy hyû thì phöôùc baùu gia taêng. Cho neân cöù laøm toát saûn phaåm cuûa mình, chaát löôïng haøng thaät laø cao, ñoùn tieáp khaùc haøng noàng haäu thì hoï seõ tìm ñeán vôùi mình maø khoâng caàn phaûi tranh giaønh.

ÖÙng xöû vôùi thaùi ñoä ñoù, seõ kieám theâm ñöôïc raát nhieàu baïn beø.

Baèng khoâng chuùng ta trôû thaønh keû thuø ñoái laäp laãn nhau, ñoù laø ñieàu taïo ra noãi khoå nieàm ñau trong coäng ñoàng.

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 167

VAÁN ÑAÙP

Neáu coù söï hieåu laàm maø khoâng thaùo gôõ thì söï hieåu
laàm ñoù coù theå troâi qua khoâng?

Trong raát nhieàu tình huoáng, hieåu laàm maø khoâng thaùo gôõ seõ khoù coù theå mang laïi keát quaû nhö yù muoán, noù coøn laøm cho vaán ñeà trôû neân nghieâm troïng hôn.

Coù moät caëp vôï choàng soáng vôùi nhau ñöôïc 20 naêm. Gaàn thì giaän nhöng xa thì buoàn, cho neân hai ngöôøi vaãn soáng chung moät maùi nhaø nhöng ly thaân. Khi ra ngoaøi phoá, khoâng ai ngôø raèng hoï laø nhöõng ngöôøi ñang coù noäi keát veà caûm xuùc, nhöõng caùi guùt maéc, hieåu laàm vì hoï vaãn chaêm soùc, lo laéng cho nhau. Nhöng veà ñeán nhaø, baø vôï noùi vôùi choàng raèng, oâng ñöøng coù ñuïng ñeán toâi, vì ñaây laø theá giôùi cuûa toâi, coøn theá giôùi cuûa oâng naèm ôû choã khaùc, chuùng ta coù hai theá giôùi, ñöøng lôïi duïng cô hoäi cuûa nhöõng ñöùa con ñeå thieát laäp söï truyeàn thoâng giöõa toâi vaø oâng...

Ngöôøi naøo cuõng töï aùi vaø nghó nhö vaäy, nhöng beân trong hoï thöông nhau laém, moãi laàn ñi ñaâu xa, vôï ghi laïi tôø giaáy ñeå
treân baøn: Anh ôi, toâi ñi hai ngaøy môùi veà, anh ñöøng chôø toâi, toái haõy ñoùng cöûa laïi... Qua caùch ghi chuù nhö vaäy bieát raèng tình thöông yeâu trong hoï vaãn coøn tha thieát, nhöng giöõa hoï coù moät beá taéc do só dieän veà baûn ngaõ caûn trôû, neân thay vì hoï caàn phaûi noùi nhöõng lôøi eâm aùi ngoït ngaøo, traùi laïi hoï saün saøng noùi nhöõng lôøi coâïc caèn vôùi nhau.

Neáu chuùng ta laø ngöôøi töï aùi thì coù theå lyù luaän raèng anh laø ngöôøi nam, caàn phaûi noùi tröôùc, toâi laø nöõ, toâi caàn phaûi noùi sau.

Neáu khoâng ai thieát laäp lôøi noùi tröôùc, söï beá taéc coù theå keùo daøi, 168 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
gaây xung ñoät vaø daãn ñeán nhöõng beá taéc khaùc keùo daøi maáy möôi naêm. Cho ñeán baây giôø hoï vaãn coøn aùch taéc vôùi nhau, nhôø chuùng toâi giaûi thích trình baøy. Chuùng toâi khuyeân hai ngöôøi haõy ngoài laïi vôùi nhau vaø chia seû, ngöôøi naøo cuõng neân hoïc haïnh Boà taùt, nhaän phaàn loãi veà mình ñeå cho quan heä giöõa hai beân ñöôïc haïnh phuùc an vui. Ai daùm baûn lónh nhaän loãi thì ngöôøi ñoù raát ñaùng kính troïng. Ñöøng sôï khi nhaän loãi, thì ngöôøi ta noùi mình laø ngöôøi laàm loãi, laøm cho mình maëc caûm maát ñi só dieän.

Trong nhaø Phaät, söï nhaän loãi laø caùch thöùc gieo troàng phöôùc baùu raát lôùn. Chuùng ta bieát raèng, ngöôøi kia coù loãi nhöng mình nhaän phaàn loãi ñoù ñeå hoï coù cô hoäi laøm môùi, keát noái laïi tình thaân ñaõ bò caét ñöùt. Chuùng ta phaûi noùi ra nhöõng lôøi chaân thaønh, khoâng phaûi noùi ñeå traû ñuõa, hôøn giaän, traùch moùc saân haän,... maø noùi vôùi thaùi ñoä keøm theo ngöõ ñieäu nheï nhaøng, bôûi vì ngöõ ñieäu ñoùng vai troø raát quan troïng.

Ví duï: Noùi vôùi ngöôøi mình ñang giaän vôùi thaùi ñoä “Toâi khoâng aên côm keä toâi, toâi khoâng caàn ai lo heát, oâng lo cho oâng ñi coøn ñôøi toâi keä toâi”. Roõ raøng caùch noùi ñoù laøm cho ngöôøi kia töï aùi, vaø hoï caûm thaáy khoù chòu hôn, neân mình vaø hoï khoâng gaëp nhau trong yù töôûng ñöôïc.

Luùc ñoù coù theå noùi moät caùch raát nhoû nheï, toâi bieát raèng anh ñaõ khoâng caàn toâi trong thôøi gian qua, nhöng trong thaâm taâm cuûa anh vaãn ñang raát caàn toâi, maâu thuaãn noäi taïi ñoù ñöôïc theå hieän khi moãi laàn xa nhau, thì anh vaãn ñeå laïi tôø giaáy ghi chuù nho nhoû treân baøn. Taïi sao chuùng ta phaûi soáng giaû doái vôùi nhau nhö vaäy? Neáu tröôùc maët nhieàu ngöôøi, con caùi, ñaõ töøng ñoùng tuoàng soáng haïnh phuùc vôùi nhau, ñeå khoâng aûnh höôûng ñeán noãi khoå nieàm ñau cuûa chuùng, thì taïi sao chuùng ta laïi khoâng soáng thaät vôùi nhau.

Noùi baèng caûm xuùc nheï nhaøng, ngoït ngaøo, thì ngöôøi kia duø taâm hoàn coù chai saïn uø lì, vaãn coù theå caûm nhaän ñöôïc, haõy CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 169
noùi ra, khi noùi ra ñöôïc laø moät trong nhöõng caùch phoùng thích noãi khoå nieàm ñau.

Cöù quan saùt moät ngöôøi bò beänh naèm treân giöôøng, khi hoï bò ñau ñôùn, tay baáu laïi, ghì vaøo thaønh giöôøng, coù ngöôøi naém tay, co ruùt tay laïi, coù ngöôøi phaûi la reân, heùt to. . Chính phaûn öùng vaät lyù ñoù taïo neân nhöõng phaûn öùng hoùc moân trong con ngöôøi, ñeå ñaåy noãi khoå nieàm ñau ra ngoaøi ñöôïc maáy möôi phaàn traêm.

Phoùng thích laø moät nhu caàu raát lôùn, ñöøng giöõ im laëng ñeå
cho côn beänh hoaønh haønh trong con ngöôøi cuûa mình. Neân coâ laäp noù laïi moät nôi baèng caùch phôi baøy chuyeän hieåu laàm ñoù ra, ñeå moå xeû gioáng nhö chuùng ta giaûi phaãu moät veát thöông.

Dó nhieân noù taïo ra raát nhieàu ñau ñôùn, nhöng sau khi giaûi phaãu roài thì cô hoäi chöõa laønh seõ heát. Chuùng ta haõy choïn giaûi phaùp noùi ra, mieãn laø noùi nhö theá naøo ñeå ngöôøi kia hieåu ñöôïc vaán ñeà, neáu nhö ngöôøi kia chöa hieåu, chuùng ta taïo cô hoäi laàn thöù hai, laàn thöù ba... Chuùng ta noùi trong tình huoáng naøy thì khaû naêng thaønh coâng seõ cao.

Ñeà taøi naøy coù phaûi daïy chuùng con buoâng xaû baûn ngaõ?

Ñuùng! Noäi dung baøi giaûng ñaõ gôïi yù cho chuùng ta raát nhieàu quan nieäm maø ñöùc Phaät ñaõ daïy, trong ñoù baûn ngaõ laø moät chöôùng ngaïi cuûa söï thöông yeâu, vaø laø con virus gieát cheát söï hieåu bieát vaø caûm thoâng.

Chuùng ta bieát raèng, söï hieåu bieát vaø caûm thoâng seõ khoâng coù maët khi loøng thöông yeâu khoâng coù. Ngöôïc laïi neáu khoâng coù loøng thöông yeâu thì söï hieåu bieát vaø caûm thoâng cuõng khoù coù theå ñöôïc thieát laäp. Boû ñi baûn ngaõ thì giöõa mình vaø ngöôøi coù theå thieát laäp caùc moái quan heä tình thaân vôùi nhau deã daøng hôn.

Nhaát laø trong quan heä vôï choàng, cha meï, con caùi cuûa taát caû nhöõng ngöôøi coù cuoäc soáng vaø giaù trò ngang baèng vôùi nhau trong xaõ hoäi. Boû ñi baûn ngaõ, ñi ñeán ñaâu cuõng deã thieát laäp tình 170 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
thaân baïn beø, cuõng coù ngöôøi quí troïng. Neáu baûn ngaõ lôùn quaù, ngöôøi ta thaáy mình laø sôï lieàn.

Trong tình yeâu, söï thöông yeâu baûn ngaõ laø keû thuø chung, ai yeâu baûn ngaõ thì khoâng coøn bieát yeâu ngöôøi khaùc. Yeâu baûn ngaõ laø yeâu chính baûn thaân mình, trong ñoù tình yeâu giôùi tính cuõng laø tình yeâu cuûa baûn ngaõ. Neáu yeâu maø ñaët naëng baûn ngaõ nhieàu quaù, thì khoâng coøn doøng caûm xuùc ñeå ñaët treân ñoái töôïng maø mình thöông yeâu. Tình yeâu ñoù seõ khoâ heùo daàn theo naêm thaùng vaø cuoái cuøng bò huyû dieät. Cho neân boû baûn ngaõ thì tình yeâu seõ ñöôïc phaùt trieån.

Trong baøi giaûng Thaày coù söû duïng khaùi nieäm

“khoanh vuøng caûm xuùc” veà söï beá taéc trong moái quan
heä tình thöông yeâu?

Chuùng toâi ñeà caäp khaùi nieäm “khoanh vuøng caûm xuùc” veà söï beá taéc trong moái quan heä tình thöông yeâu, khoâng coù nghóa laø xem noù nhö giaûi phaùp cöùu caùnh, maø chæ laø phöông tieän taïm thôøi. Ñeå khoâng laây lan doøng caûm xuùc khoå ñau ñoù ñeán vôùi nhöõng ngöôøi thaân, ngöôøi khoâng lieân heä tröïc tieáp ñeán noãi khoå nieàm ñau naøy, ñeå chuùng ta khoâng thieát laäp nhöõng lieân minh.

Khi thieát laäp lieân minh thì baûn ngaõ baét ñaàu ñöôïc thieát laäp, luùc ñoù giöõa ta vaø ngöôøi thöông yeâu nhaát trôû thaønh hai chieán tuyeán cuûa caûm xuùc. Do ñoù ngaøy caøng xa nhau theo löïc höôùng taâm, dó nhieân noãi khoå nieàm ñau seõ chi phoái mình vaø ngöôøi aáy trôû thaønh naïn nhaân. Khi thieát laäp ñöôïc söï khoanh vuøng caûm xuùc ñeå giöõ noù laïi ôû möùc ñoä gioáng nhö veát theïo nho nhoû, sau ñoù giaûi phaãu baèng söï hieåu bieát vaø caûm thoâng.

Hieåu bieát vaø caûm thoâng laø daáu hieäu cuûa tueä giaùc, seõ laøm cho noãi khoå nieàm ñau tan bieán khoâng ñeå laïi daáu veát. Neáu noãi khoå nieàm ñau töông töï xuaát hieän laàn thöù hai, thöù ba, chuùng ta khoâng chaát choàng noù thaønh moät quaû nuùi.

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 171

Thoâng thöôøng taâm lyù phaûn öùng cuûa con ngöôøi thöôøng nhaän ñònh ngöôøi kia baèng moät quaù khöù cuûa hoï. Laàn thöù nhaát vi phaïm thì ghi nhaän trong loøng, laàn thöù hai ghi nhaän chaát choàng, vaø laàn cuoái thì giöõa ta vaø ngöôøi kia bò baûn aùn cuûa tình tieát quaù khöù caûn che söï caûm thoâng.

Haõy duøng söï saùng suoát cuûa taâm, thoâng qua söï hieåu bieát ñeå xoùa saïch veát theïo ñaõ khoanh vuøng caûm xuùc, ñoù laø phöông tieän. Sau khi ñaït ñöôïc keát quaû thì giaù trò cuûa söï khoanh vuøng caûm xuùc khoâng coøn nöõa, luùc ñoù söï thöông yeâu môùi trieån nôû moät caùch laâu daøi vaø beàn bæ.

Coù phaûi “khoanh vuøng caûm xuùc” cuõng gioáng nhö nieäm

Phaät hay trì chuù, ñoù chæ laø giai ñoaïn ñaàu ñeå taïm laéng caûm
xuùc tieâu cöïc, coù theå aùp duïng ñeå giaûi quyeát caùc vaán ñeà trong
xaõ hoäi?

Nhaän xeùt naøy raát chính xaùc, phöông phaùp nieäm Phaät vaø trì chuù döïa vaøo toâng chæ ñöùc Phaät ñeå laïi trong kinh ñieån.

Thieàn chæ coù chöùc naêng döøng, truï laïi nhöõng gì khoâng tích cöïc, laøm cho nhöõng caùi tieâu cöïc khoâng coù cô hoäi ñeå phaùt trieån, gioáng nhö chuùng ta khoanh vuøng laïi thoâi. Muoán chuyeån hoùa noãi khoå nieàm ñau, ngoaøi phöông phaùp nieäm Phaät chuùng ta caàn phaûi laøm raát nhieàu coâng ñöùc. Neáu queân thì söï tu taäp khoù thaønh töïu ñoù laø “khoâng laøm caùc ñieàu aùc” laø traïng thaùi döøng.

Nieäm Phaät, trì chuù laø caùch thöùc ñeå ñaït ñöôïc traïng thaùi ñoù. Vaø caàn phaûi “thöïc hieän caùc ñieàu laønh” ñoøi hoûi tính caùch daán thaân treân tinh thaàn voâ ngaõ vò tha, neáu thieáu veá thöù hai naøy chuùng ta khoù thaønh töïu ñöôïc.

Thöù ba, “Giöõ taâm yù thanh tònh” laø ñoäng cô ñeå daán thaân, noù thieát laäp tính giaù trò cuûa haønh ñoäng, theå hieän ñoái vôùi ngöôøi khaùc. Neáu chuùng ta daán thaân vì söï caàu danh, mong 172 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
caàu vò trí xaõ hoäi, hoaëc laøm moät caùch baát ñaéc dó, hay laøm ñeå
caïnh tranh vôùi nhöõng ngöôøi khaùc, thì taám loøng giöõa mình vaø ngöôøi seõ khoâng ñöôïc thieát laäp tröïc tuyeán. Do ñoù phöôùc löïc raát keùm vaø heä quaû taùc ñoäng taâm lyù caûm xuùc cuûa ngöôøi kia cuõng theo ñoù bò giôùi haïn. Vì vaäy, chuùng ta laøm caàn keát hôïp caû ba tröôøng hôïp “thanh tònh taâm yù cuûa mình”.

Tieán trình thanh tònh taâm yù laø moät quaù trình cuûa söï chuyeån hoùa. Coù theå vaän duïng phöông phaùp quaùn töôûng, hay thieàn tueä, ñeå hoã trôï cho tieán trình thieàn Chæ, khoâng nhöõng döøng veà phöông dieän hình thöùc (khoâng laøm aùc veà thaân vaø lôøi noùi) nhöng chuùng ta vaãn coøn tieáp tuïc ñoái thoaïi, ñoäc thoaïi nhöõng quaùn tính xaáu aùc ñoù trong naõo.

Ví duï, ngoaïi tình tö töôûng vôùi moät ngöôøi naøo ñoù maø vôï (choàng) khoâng heà bieát, theo caùch theá tình yeâu ñôn phöông.

Hoaëc chuùng ta coù theå suy nghó veà caûm xuùc giaän doãi, khoù chòu ngöôøi naøo ñoù maø beân ngoaøi vaãn theå hieän baèng nhöõng nuï cöôøi.

Söï chuyeån hoùa thanh tònh taâm yù laø caùch thöùc ñeå thaêng hoa haønh ñoäng. Nieäm Phaät, trì chuù, thieàn quaùn ôû möùc ñoä döøng heát taát caû nhöõng giaù trò xaáu vaø tieâu cöïc cuûa thaân, khaåu. Ñeå ñaït giaù trò cao hôn nöõa, tích cöïc hôn nöõa thìø phaûi haønh thieàn. Chuyeån hoùa taâm roát raùo, thì môùi ñöôïc xem laø haønh giaû, baèng khoâng chuùng ta chæ laø nhöõng ngöôøi haønh trì 10% -20% beân ngoaøi. Giaù trò cuoái cuøng cuûa noù chæ coù theå ñaït ñöôïc haïnh phuùc khi ñang coù maët ôû chuøa, ñoái dieän vôùi baøn Phaät. Khi ra beân ngoaøi, coù theå laø moät vò Atula mang loøng saân, hoaëc ngaï quyû vì loøng tham, con ngöôøi höôûng thuï ñoù laø suùc sanh. . taát caû nhöõng tính caùch ñoù coù theå
xuaát hieän baát cöù luùc naøo, neáu taâm maát ñi söï kieåm soaùt, maát ñi söï höôùng ñaïo cuûa ñôøi soáng tueä giaùc.

Phaûi hoaït duïng moät caùch tích cöïc, ñoàng ñieäu giöõa thaân khaåu vaø yù vôùi nhieàu coâng cuï phöông tieän haønh ñaïo khaùc nhau, thì haønh giaû môùi ñaït giaù trò an vui vaø haïnh phuùc nhö mong ñôïi.

CHÖÔNG 5: LÔÏI ÍCH CUÛA SÖÏ TUØY HYÛÛ • 173

Moãi laàn ñi chuøa veà, caùc con hoûi sao ba noùi nhieàu
quaù! Chaúng leõ im laëng? Treân thöïc teá toâi coù noùi nhieàu,
duøng thuoác huyeát aùp coù aûnh höôûng khoâng?

AÛnh höôûng sinh hoïc cuûa thuoác coù theå laøm cho caù tính chuùng ta bò thay ñoåi theo moät cô cheá naøo ñoù. Ví duï uoáng quaù nhieàu thuoác giaûm ñau thì söï cau coù, khoù chòu coù theå
xuaát hieän, thuoác coù theå laøm giaûm ñau veà thaân nhöng laïi khoù chòu veà taâm. Töông töï thuoác maø chuù vöøa neâu laøm cho cô theå
phoùng thích traïng thaùi beänh taät ra beân ngoaøi baèng lôøi noùi.

Cho neân coù theå ñieàu chænh laïi ñôn giaûn thoâi, töùc laø mình noùi ít maø chaát löôïng cao, noùi nhieàu laøm cho ngöôøi kia nghe caûm thaáy khoù chòu.

Nhaát laø trong theá giôùi töï do, con caùi coù söï löïa choïn, laøm theo nhöõng gì noù muoán. Noù coù theå choái boû neàn vaên hoùa truyeàn thoáng, laøm taát caû nhöõng gì maø luaät phaùp baûo veä. Cho neân phaûi noùi theo caùch thöùc kheùo leùo, ñöøng theo caùch chæ ñaïo buoäc ngöôøi khaùc phaûi laøm. Khuyeán khích ñeå thaáy ñöôïc giaù trò thì noù seõ nghe theo. Coù nhöõng tröôøng hôïp khoâng noùi maø chæ laøm, ñeå cho caùc con quan saùt vaø baét chöôùc. Tuyø theo tính caùch caùc con, maø aùp duïng ñuùng lieàu thuoác thì môùi coù theå giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà beá taéc. Baèng khoâng thì “Giaùo ña thaønh oaùn”- ñieàu maø chuùng ta thöôøng ñöôïc löu yù- Noùi nhieàu, hoï nghe nhöùc ñaàu vì bieát sai roài maø chuùng ta cöù laäp ñi laäp laïi, hoï böïc boäi khoù chòu, töø traïng thaùi khoù chòu naøy hoï seõ baát caàn khoâng chaáp nhaän chaân lyù.

Noùi coù chaát löôïng ñöôïc kinh ñieån nhaø Phaät goïi laø söï

“Chaán ñoäng ñòa caàu theo saùu caùch”. Ñòa caàu ôû ñaây khoâng phaûi laø quaû ñaát. Neáu moãi lôøi thuyeát phaùp cuûa ñöùc Phaät maø ñòa caàu chaán ñoäng mang laïi ñoäng ñaát thì cuoäc ñôøi naøy khoå
ñau nhieàu laém. Ñöùc Phaät noùi baèng ngoân ngöõ cuûa hình aûnh vaø bieåu töôïng. Nhöõng lôøi noùi vôùi chieàu saâu coù theå ñaùnh ñoäng taâm 174 • HIEÅU THÖÔNG VAØ TUØY HYÛ
thöùc cuûa ngöôøi nghe, laøm rung chuyeån nhöõng phong tuïc taäp quaùn maø ngöôøi ñoù baùm víu, coù theå laøm rung chuyeån doøng caûm xuùc vöôùng víu cuûa hoï, rung chuyeån naõo traïng tieâu cöïc, rung chuyeån taát caû nhöõng haønh ñoäng, thoùi quen vaø khuynh höôùng xaáu. Söï rung chuyeån ñoù môùi laø quan troïng, haõy ñieåm ñuùng vai troø, tình huoáng, caên cô, tröôøng hôïp, thì taùc ñoäng rung chuyeån chaán ñoäng ñòa caàu ñoù môùi baét ñaàu coù maët.

Ñòa caàu ñoù laø maûnh ñaát taâm. Moãi con ngöôøi coù moät maûnh ñaát taâm, ñoâi luùc baèng phaúng, daäy soùng, baïo ñoäng, ñoäng ñaát, bò soùng thaàn,... cho neân phaûi hieåu tính tình nhöõng ñöùa con.

Ñoâi luùc noù taïo ra baõo taùp phong ba cho gia ñình, neáu kheùo coù theå ñieàu chænh con ñi theo quyõ ñaïo tích cöïc, baèng khoâng coù theå ñoái khaùng vôùi vai troø laø moät ngöôøi coù quyeàn töï do phaùt bieåu haønh ñoäng, soáng theo caùch thöùc maø noù muoán.

Cho neân noùi ít thöôøng coù taùc duïng cao hôn noùi nhieàu, phaûi noùi chaát löôïng, nghóa laø choïn lôøi maø noùi. Ñoù laø lyù do maø ñöùc Phaät daïy ñieàu ñaïo ñöùc cho ngöôøi taïi gia laø “Khoâng noùi nhöõng ñieàu voâ ích”.

Khi con coù loãi, neáu chuùng ta noùi nhöõng ñieàu voâ ích, nhöõng lôøi caèn nhaèn, caøu nhaøu thì khoâng thieát laäp ñöôïc söï truyeàn thoâng. Phaûi noùi nhöõng lôøi tích cöïc môùi coù giaù trò.

Luyeän taäp ít noùi töø töø seõ trôû thaønh thoùi quen.

Document Outline

- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��
- ��

Table of Contents

- Chöông I: Hieåu thöông ......................................................1

- Thöông yeâu vaø hieåu bieát .................................................3

- Tha thöù vaø laøm môùi ......................................................11

- Hieåu thöông chuyeån hoùa loøng ngöôøi ............................17

- Saân haän - keû thuø cuûa hieåu thöông ...............................26

- Thieát laäp söï caûm thoâng .................................................33

- Chöông II: Hoa ñaïo ñöùc ...................................................35

- Nhaän thöùc caùi ñeïp .........................................................37

- Baûn ngaõ trong tình yeâu ................................................46

- Ñeå thöông yeâu beàn vöõng...............................................53

- Yeáu toá chia seû ................................................................56

- Nhaân voâ thaäp toaøn ........................................................66

- Chöông III: Thoâng ñieäp cuûa töø bi ..................................75

- Söï kieän Boà taùt Quaûng Ñöùc thieâu thaân .........................81

- Traùi tim baát dieät ............................................................89

- Haønh ñoäng taùc chieán ...................................................96

- Vaéng laëng caûm xuùc .....................................................103

- Chöông IV: Tuøy hyû .........................................................109

- Coâng ñöùc cuûa söï tuøy hyû ..............................................111

- Caùch theå hieän tuøy hyû ..................................................120

- Gieo troàng haïnh tuøy hyû ..............................................124

- Baûn ngaõ ñoäc toân - keû thuø cuûa tuøy hyû .........................131

- Xaây döïng vaø goùp yù .......................................................140

- Chöông V: Lôïi ích cuûa söï tuøy hyû ...................................147

- Hình aûnh moài ñuoác .....................................................149

- Khai thaùc giaù trò tích cöïc ............................................155

- Chuyeån hoùa nhaân caùch ..............................................159

- Taâm tuøy hyû ngang baèng vôùi söï daán thaân ....................163

- Vaán ñaùp .......................................................................167