Tất cả chăm lo dạy trẻ_Chân Quang

Đánh máy: Chánh Niệm

Chuyển ebook: hunglv_hoaloc

www.e-thuvien.com

Hôm nay mùa Vu Lan lại về. Giữa mùa mưa trời đất ướt át mà chúng ta cũng không quên bổn phận của mình nên đã cùng nhau cầu hội về đây, sống trong không khí thiêng liêng, ấm áp của ngày lễ hội. Chúng ta được sống trong núi rừng thiên nhiên giản dị, ít có phương tiện, ít có tiện nghi, nhưng chúng ta có bao nhiêu trái tim, bao nhiêu con người cùng chung một tấm lòng, cùng chung một quan niệm đạo lý, thật là hạnh phúc. Đi giữa thế gian này đâu phải lúc nào ta cũng gặp được người tri kỷ cùng quan điểm với mình, nhưng có những khoảnh khắc trong cuộc sống, chúng ta đã gặp nhau, hiểu nhau, yêu thương nhau như thế này thì thật là hạnh phúc.

Vu Lan là ngày báo ân, cũng là ngày báo hiếu. Hôm nay chúng ta nói về trách nhiệm của loài người, là cả thế giới này phải chăm lo dạy trẻ, vì trẻ có ngoan thì chúng mới biết hiếu, biết ơn người lớn, còn nếu trẻ không ngoan, hư hỏng thì chúng sống bất chấp tất cả, chỉ sống theo ý thích của mình rồi gây nên biết bao điều đau khổ cho cuộc đời và cho cả chính mình.

Vì vậy, ta nhắc lại một lần nữa về đề tài giáo dục trẻ trong thời đại ngày nay. Có lần chúng tôi đã giảng đề tài này rồi, nhưng nội dung chỉ dừng lại ở trách nhiệm của gia đình, còn bây giờ, vì tương lai của nhân loại nên không phải chỉ có gia đình mà cả thế giới, cả xã hội, cả đất nước này phải chăm lo dạy trẻ. Vì nếu không có những đứa trẻ tốt đứng lên để giữ gìn thế giới thì thế giới này sẽ sụp đổ.

Chúng ta đã đi qua cuộc đời mình với biết bao thăng trầm hạnh phúc hay đau khổ. Và những lúc đi qua cuộc đời nhiều thăng trầm đó, chúng ta đã học được rất nhiều bài học trong cuộc sống này, nhất là điều hạnh ngộ rất lớn khi ta gặp được Phật Pháp, “Phật cho ta biết bao nhiêu, tim ta tha thiết những điều...”(Nhạc “Mái chùa yêu thương” – sáng tác Chân Quang). Nên vì vậy, ta có đường đi, có lẽ sống, có niềm tin ở tương lai khi ta đặt chân trên con đường Phật Đạo. Dù còn khó khăn, còn chông gai và nhiều tập khí lôi kéo, nhưng ta nhất quyết cứ từng bước, từng bước tiến tu đi tới. Ngày nào ta cũng dành thời gian để lễ Phật, toạ thiền, tâm linh từ từ khai mở, đạo đức từ từ tiến lên, công đức từ từ tăng trưởng, thì hết kiếp này và những kiếp sau, cuộc đời chúng ta sẽ đi về ánh sáng. Đó là điều chắc chắn.

Nhưng, nhìn lại những thế hệ sau, những lớp đàn em, con cháu ta, chúng nó sẽ sống ra sao? Rồi thế giới này khi được giao vào tay chúng nó sẽ trở thành như thế nào? Đây là điều chúng ta phải lo lắng. Và chính vì những điều lo lắng đó mà hôm nay chúng ta gặp nhau ở đây trong ngày lễ hội Vu Lan, cũng chỉ để nói lên vấn đề khá quan trọng này.

Như chúng ta biết: ai cũng mơ ước một thế giới thanh bình; ai cũng mơ ước một thế giới mà trong đó con người không còn hận thù, ganh ghét, chiến tranh; ai cũng mong ước một thế giới được hạnh phúc yêu thương đầm ấm. Để có được những điều đó thì chính chúng ta đã phấn đấu rồi nhưng vẫn còn lệ thuộc vào tương lai của lớp trẻ. Chúng nó suy nghĩ gì? Chúng nó sống như thế nào? Đó là những gì chúng ta gửi gắm lại cho mai sau, cho người sau. Những ngày này, đất nước ta đang từng bước tiến tới đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Nhìn ngược lại 1000 năm của quá khứ để chúng ta tự hào vì cội nguồn Rồng Tiên của ta. Chúng ta tự hào vì tổ tiên oai hung hiển hách, nhưng chúng ta cũng đặt vấn đề của 1000 năm sau, thế giới sẽ đi về đâu? Con người sống như thế nào? Vì vậy, chúng ta yêu thương quý tổ tiên ta của 1000 năm trước, nhưng ta cũng hết sức lo lắng cho con cháu ta của 1000 năm sau. Chính vì những ưu tư đó chúng ta sẽ nói rất nhiều về vấn đề giáo dục trẻ.

Hiện nay, chúng ta nghe tình trạng báo động là lối sống đạo đức của trẻ bị xuống cấp nghiêm trọng, những vụ án giết người mà thủ phạm còn rất trẻ. Như ta nghe nói vừa rồi ở Tiền Giang, người anh của một chủ tịch huyện trước đây, đã bị đứa cháu ngoại cắt đứt đầu chỉ để lấy tiền chơi game. Hỏi tại sao làm như vậy, nó trả lời tinh queo: “Cắt đầu này sẽ mọc đầu khác”. Lời nói y hệt như trong game điện tử, nhưng thực tế, đó là một tội ác kinh hoàng.

Chúng ta xem trong phim cũng thấy hình ảnh con cái hỗn láo với cha mẹ, gắt gỏng với thầy cô, bất kính với anh chị… Đối với người lớn, người đáng kính thì trẻ có những thái độ bướng bỉnh, không vâng lời mà chỉ thích làm theo ý mình, thích nổi loạn. Chúng có một sở thích riêng, lối sống riêng, bạn bè riêng và ảnh hưởng của những bạn bè đó đã làm cho chúng thay đổi, không còn là đứa trẻ ngoan nữa, mà cứ từng ngày hư dần, hư dần, cha mẹ buông tay không kiểm soát được. Còn có tình trạng là chúng mê trò chơi điện tử đến nỗi từ những đứa trẻ học giỏi thành đứa trẻ phải ở lại lớp, không học hành gì được. Thậm chí, trò chơi điện tử đó đã phá hỏng hết tâm hồn của chúng, đứa trẻ đoàng hoàng biến thành đứa trẻ thác loạn, không còn ra gì.

Có những trường hợp đứa trẻ bị ảnh hưởng bởi những bạn xấu rủ rê, kết thành nhóm băng đảng. Đứa con gái mới mười mấy tuổi mà đã làm bảo kê, làm mại dâm, đi ăn cướp. Trẻ em biết yêu rất sớm, quan hệ tình dục rất sớm, cuộc đời của chúng đã bị lạc hướng. Chúng không còn tập trung học tập, rèn luyện, tu dưỡng, làm điều từ thiện tốt đẹp nữa mà xuống cấp rất nhanh, việc học kém dần, kém dần. Chúng không còn lý tưởng sống để phấn đấu, cái bản ngã, cái cá tính lấn át hết đời sống hòa hợp với cộng đồng. Chúng không thể sống chung với họ hàng, với trường lớp, với đoàn thể được nữa mà chỉ thích làm theo ý mình.

Vừa rồi, chúng ta có được vinh dự là giáo sư Ngô Bảo Châu, người Việt Nam đoạt giải toán học Fields, giải này tương tự như giải Nobel, vì ông Nobel khi lập các giải thưởng, không lập giải toán học. Sau này, nhà toán học Fields đã lập ra giải thưởng về toán mang tên ông. Để đoạt được giải này phải là người rất giỏi và đây là lần đầu tiên, nước Việt Nam chúng ta có người đoạt giải. Cả nước ta rất vui mừng và hiểu rằng trí tuệ của con người Việt Nam cũng không phải thua sút ai.

Nhưng những lớp người như vậy có được bao nhiêu? Những lớp người đã đi qua, những lớp người sau này có nối tiếp được vinh quang của cha ông mình hay không? Hay là mãi mê muội với những trò chơi tầm thường, với những sở thích tầm thường rồi đánh mất tương lai của mình, góp phần đánh mất luôn cả tương lai của dân tộc. Những đứa trẻ có đạo đức xuống cấp như vậy thì khi lớn lên, chúng xây dựng gia đình, gia đình đó sẽ dễ tan vỡ. Và cũng chính những đứa trẻ kém đạo đức này, khi lớn lên xây dựng sự nghiệp, sự nghiệp cũng mong manh và dễ thất bại, vì chúng không có sức chịu đựng, không có bản lĩnh. Nếu từng con người cứ thất bại, cứ tan vỡ, đổ vỡ như vậy cộng lại hết cả một xã hội cũng tan vỡ theo.

Ý thức được điều này, là người đi trước, chúng ta không thể buông xuôi nhìn thế hệ con cháu mình trượt dốc trong sự sa đọa, thác loạn, hư hỏng. Chúng ta biết được Phật Pháp, biết được đạo nghĩa, sống có lý tưởng, sống có tình yêu đất nước, tình yêu nhân loại, cuộc đời chúng ta có ánh sáng, trái tim chúng ta có nguồn tốt đẹp, chúng ta không đành lòng để những thế hệ sau trượt chân đi trong đổ vỡ hư hao như vậy. Nên chính vì tương lai của gia đình, vì tương lai của đất nước, của thế giới, ta phải làm một cái gì đó để giáo dục trẻ hiệu quả hơn. Lúc này, việc giáo dục trẻ không còn là việc của cha mẹ, của gia đình nữa, mà phải là của toàn thể xã hội, toàn thể đất nước và của cả thế giới này.

Khi đứa trẻ thất bại, đau khổ, hư hỏng, chắc chắn cha mẹ sẽ khốn khó lúc tuổi già. Vì khi cha mẹ già chỉ còn biết nương tựa nơi con cái, mà nếu con cái thất bại, nghèo túng, chính nó cũng hư hỏng, chẳng biết thương ai, rõ ràng cha mẹ sẽ vô cùng khốn khó. Chỉ khi nào đứa trẻ ngoan, thành công trong cuộc sống và yêu kính cha mẹ thì cha mẹ mới được chỗ nương tựa yên than.

Đất nước cũng vậy, nếu lớp trẻ tấn lên là những đứa trẻ hư hỏng thì đất nước sẽ kém phát triển, hỗn loạn và bị lâm nguy. Lâm nguy là vì sao? Bởi vì không còn ai có tinh thần yêu nước để chống giữ đất nước này trước họa ngoại xâm, giặc đánh vô là đất nước hỏng liền. Đã có những thời gian kẻ giặc muốn phá hoại đất nước ta, chúng đã tuồn ma túy vào để rất nhiều để phá hư hết cả thế hệ trẻ. Mục tiêu của chúng là sẽ đem quân chiếm lấy đất nước của mình vì biết rằng thế hệ trẻ đã hư không còn ai chống đỡ. Nên một khi trẻ đã hư rồi thì đất nước sẽ dần dần bị lâm nguy, kéo theo cả thế giới mất ổn định, và môi trường sống cũng ô nhiễm rất nhanh.

Vì thế, việc giáo dục trẻ phải là nỗi khắc khoải ưu tư và cũng chính là trách nhiệm của tất cả chúng ta trong đường đời lâu dài của mình.

Chúng ta đến với Phật đạo là hướng đến lý tưởng tu hành giải thoát, nhưng việc tu hành giải thoát không thể nào chỉ được riêng cho mình khi chúng ta còn nợ lại cuộc đời này rất nhiều, đây là nhân quả. Chúng ta đừng nghĩ rằng ai tu chứng nấy, ai không tu nấy chịu, không đúng đâu, tất cả chúng sinh đều có mối tương quan với nhau hết. Một người tu để có thể chứng được thì họ cũng đã làm rất nhiều điều tốt cho cuộc đời, họ mới hết nợ để thoát khỏi cuộc đời.

Do vậy, nói tu theo Đạo Phật là đạo giải thoát nhưng chúng ta cũng phải để lại đạo lý cho người sau như là một món ân nghĩa, ân tình mà mình trả nợ cho cuộc đời thì mới ra đi được, chứ không thể phủi tay, trốn nợ rồi bỏ đi, ta sẽ không bao giờ giải thoát được khi còn mắc nợ cuộc đời, nhớ như vậy.

Nhưng, điều chính yếu chúng ta làm cho cuộc đời không phải là làm quần quật để lại gia tài vật chất to lớn, mà ta đền ơn cuộc đời bằng đạo lý để lại cho đàn em, con cháu mình. Nên người nào thường dạy dỗ con cháu mình nên người, đó mới là những người thoát nợ cuộc đời để có thể tiến tu giải thoát.

Thế nên, trách nhiệm dạy dỗ cho con cháu, cho người sau, phải trở thành trách nhiệm của từng người đệ tử Phật, vì biết rằng ta không bao giờ có thể tu tiến giải thoát được nếu người sau chúng ta rơi vào hư hỏng. Do đó, người nào càng có lý tưởng tu hành giải thoát nhiều chừng nào, thì càng phải gắng sức dạy dỗ cho thế hệ sau của mình nhiều chừng nấy, vì đó chính là ân nghĩa, ân tình mà mình trả lại cho cuộc đời trước khi ra khỏi cái thế giới này.

Trong việc dạy dỗ trẻ, ta cần so sánh tương quan lực lượng, đứa trẻ bên phe tốt hay bên phe xấu. Ta phải có cái nhìn tổng quan và phải hiểu rõ, một đứa trẻ đặt trong cuộc sống này, phía nào là phe tốt và phía nào là phe xấu của nó. Từ đó, ta mới lên kế hoạch tính toán cách thức dạy dỗ, kèm cặp, nhắc nhở cũng như giúp đỡ, hướng dẫn nó cho phù hợp.

Trước hết, phe tốt của một đứa trẻ gồm những ai?

Thứ nhất là cha mẹ. Đa phần cha mẹ đứa trẻ là người tốt, thương yêu và muốn nó nên người. Dĩ nhiên, cha mẹ nó chưa phải là người tốt hoàn toàn vì không phải Thánh, đôi khi cũng còn nóng giận, tham lam. Có lúc chúng ta gặp những con người vô trách nhiệm, thậm chí có những đứa con sinh ra trong gia đình mà cha mẹ là kẻ cướp. Điều này có thật. Nhưng đó chỉ là phần nhỏ, còn phần rất đông thì cha mẹ vẫn là những người luôn luôn thương yêu con cái mình, muốn cho con cái mình nên người, được hạnh phúc. Vì vậy phe tốt đứng về phía đứa trẻ và có thể giáo dục đứa trẻ, trước hết ta phải kể đó là cha mẹ.

Thứ hai là nhà trường. Nhà trường có chính sách, đường lối dạy dỗ rõ ràng, gồm thầy cô giáo, các vị lãnh đạo giáo dục. Nhà trường cũng là phe tốt đang đồng hành, đang sống, đang kèm và đang dạy cho đứa trẻ.

Thứ ba là những đoàn thể tốt mà đứa trẻ tham gia. Ví dụ: đứa trẻ có những đoàn thể tốt như đoàn thiếu niên Tiền phong, đoàn thanh niên Xung phong,… hoặc những hội đoàn từ thiện có đường lối minh bạch rõ ràng, phù hợp với luật pháp và phù hợp với đạo lý mà đứa trẻ có cơ hội tham gia,... Đó cũng là một phe tốt, đứa trẻ được đứng trong đó.

Rồi phe tốt cho đứa trẻ nữa là ai? Là những sách báo, phim ảnh đúng đắn, những nguồn thông tin tốt đẹp.Những nguồn thông tin đó có thể lấy từ Internet, từ phim ảnh, từ sách vở… Vai trò của chúng rất quan trọng, nên người tạo ra thông tin cũng rất quan trọng. Ví dụ người viết sách là người xây dựng một thế hệ tốt hoặc giết chết một thế hệ, nên người cầm bút rất quan trọng. Hoặc là những nhà làm phim bây giờ cũng trở thành những người rất quan trọng, vì có thể bộ phim đưa ra đánh vào tâm hồn làm đứa trẻ tốt lên hoặc xấu đi. Những thông tin tốt trên mạng cũng trở thành phe tốt góp phần hun đúc vào tâm hồn của đứa trẻ.

Phe tốt nữa là khi đứa trẻ gia nhập vào tôn giáo đàng hoàng. Ta thấy tín điều ở những tôn giáo đúng đắn đàng hoàng hầu hết chỉ là niềm tin. Có những tôn giáo niềm tin chiếm đến 99%. Ở những tôn giáo có mức lý trí cao thì niềm tin chiếm khoảng 60%, nhưng dù với tỷ lệ 40% cũng vẫn là niềm tin.

Ví dụ như tính lý trí trong Đạo Phật của ta rất cao, nhưng cũng có nhiều điều không kiểm chứng được, buộc ta cũng chỉ tin mà thôi. Tính lý trí cao là điều rất hay nên người đến với Đạo Phật, nhiều khi không cần niềm tin vẫn có thể hiểu đạo được, chứ người càng dễ tin lại khó theo Đạo Phật, dễ trở thành mê tín.

Đạo Phật không khuyến khích niềm tin, nên Đức Phật có nói câu này: ”Đừng tin những điều gì được nghe nói quá nhiều; đừng tin những điều gì do truyền thống để lại; đừng tin những điều gì khi được nói ra bởi một bậc đáng kính hay một bậc đạo sư; đừng tin vào điều gì do mình nghĩ ra, vì ý nghĩa của mình cũng không chắc đúng…”Ngài là một vị giáo chủ kỳ lạ, đã kiềm chế niềm tin của con người lại trong tín ngưỡng, vì vậy người đến với Đạo Phật buộc phải phát triển trí tuệ, khi nhìn nhận vấn đề gì là phải nhìn cho đúng, cho chính xác, rồi mới chấp nhận, chứ không phải vì tin mà chấp nhận.

Có 2 loại chấp nhận: một loại là do trí tuệ, lý trí của ta phân tích thấy rõ nên ta chấp nhận, một loại là do ta tin bừa mà chấp nhận. Điểm đặc biệt của Đạo Phật là buộc ta phải dùng lý trí suy xét rồi mới được quyền chấp nhận. Đức Phật không cho phép ta tin mà chấp nhận. Đức Phật đã giảng rất rõ trong một bài kinh mà ngày nay tất cả Tăng Ni Phật tử đều phải học. Học thì học nhưng rất nhiều người quên, ai nói bậy vẫn cứ tin liền.

Tôn giáo đàng hoàng là tôn giáo dạy con người ăn hiền ở lành. Khi nghe câu này thì ta trả lời sao? – “Đạo nào cũng dạy người ta ăn hiền ở lành”, đúng không? Có đúng là đạo nào cũng dạy người ta ăn hiền ở lành không? Thật ra, ban đầu thì tôn giáo nào cũng dạy người ta ăn hiền ở lành giống nhau, vì tôn giáo đều phải lấy tiêu chuẩn đạo đức để làm niềm tin, để người ta đánh giá tốt. Nhưng khi vào sâu thì coi chừng không phải, cũng có những tôn giáo dạy người ta làm những điều tàn bạo, lừa đảo, mưu mô… Tôn giáo đàng hoàng thì ngay từ buổi đầu đã dạy người ta ăn ở hiền lành, và càng đi sâu vào tâm linh thì càng làm người ta thánh thiện hơn.

Ví dụ tôn giáo nào ban đầu cũng bảo đừng ăn trộm, đừng giết người. đừng tà dâm, đừng nói dối, vậy là đúng không, tốt không? – Tốt, tôn giáo nào cũng nói như vậy. Ban đầu là nói giống nhau, nhưng khi đi sâu vào vẫn có những tôn giáo riêng tư hơn, họ nói là vì vinh quang của thượng đế mình, nên mình phải giết người. Điều này cũng có, rất là lạ, ta không thể nào hiểu được.

Còn trong Đạo Phật, khi đi sâu vào tâm linh thì nói điều gì? – Nói rằng: ta phải tu như thế nào để mất bản ngã và trở thành vô ngã, lúc đó chỉ còn tình yêu thương mênh mông với muôn loài, kể cả cỏ cây cầm thú.

Nên vì vậy, không phải tôn giáo nào cũng đàng hoàng. Chúng ta không có ý gây hấn với tôn giáo bạn, mà ý chúng ta là muốn nói một điều: trong tương lai các nhà tôn giáo phải ngồi lại với nhau để trao đổi, tim ra một hướng đi, tâm linh chung cho nhân loại, đừng tôn giáo nào chấp vào tín điều của mình một cách cực đoan.

Thế giới đã đến lúc hội nhập, các nước đã đến lúc nắm tay nhau để cùng xây dựng một thế giới thanh bình. Việt Nam ta cũng đang là một quốc gia đóng góp rất nhiều cho việc giữ gìn hòa bình của thế giới. Xu hướng khắp nơi là như vậy. Tôn giáo không thể đứng ngoài cuộc, phải hội nhập để xây dựng thế giới thanh bình. Nhưng, có những người làm công tác tôn giáo đã nghĩ không kịp, cứ bảo thủ tôn giáo mình, giữ chặt tín điều khác, chính điều này là một điều bất hạnh của thế giới.

Do đó, việc chọn được một tôn giáo đàng hoàng cho đứa trẻ để nó có được thêm một phe tốt là một điều quan trọng, cha mẹ phải suy nghĩ rất kỹ khi chọn tôn giáo cho con mình đi theo.

Một phe tốt khác là đứa trẻ có được bạn bè tốt bên cạnh. Bạn bè tốt coi như là phe tốt để kèm đứa trẻ không đi vào đường xấu.

Một phe tốt rất quan trọng nữa là một chính quyền tốt. Một chính quyền có tâm huyết giáo dục đối với trẻ.Chúng ta nói câu này mọi người sẽ hơi ngạc nhiên, bởi vì chính quyền nào không có tâm huyết, chính quyền nào không tốt? Điều này không chắc, bởi có những chính quyền mà trong đó người lãnh đạo rất hủ bại, không bận tâm đến việc giáo dục cho trẻ của đất nước mình. Còn nếu được sống trong một đất nước mà người lãnh đạo của chính quyền đó biết nhìn xa trông rộng, có lòng và rất quan tâm đến việc giáo dục trẻ, thì đó là điều may mắn, là cả một hạnh phúc lớn cho ta và cả cho trẻ. Việt Nam ta cũng là một nước may mắn như thế.

Bây giờ ta nói về phe xấu.

Phe xấu có thể làm cho đứa trẻ hư hỏng, trước hết là có bạn xấu. Bạn xấu là yếu tố số một, nhớ như vậy. Hầu hết đứa trẻ hư vì bạn. Nếu cha mẹ không biết con mình chơi với ai, không kiểm soát được bạn của nó thì biết rằng mình đang mất con. Khi thấy trẻ chơi với ai, cha mẹ phải tìm tới nhà xem như thế nào? Xem tính cách bạn nó ra sao? Không được đợi đến lúc nó dắt ai về nhà cũng xem là bạn của nó rồi cứ thoải mái, vui vẻ, mà kiểm tra chặt chẽ ngay từ đầu xem bạn con mình là ai? Vì đứa trẻ hư hầu hết là do có bạn xấu.

Thứ hai là game điện tử. Vừa rồi trên báo chí đã nói rất nhiều về tai hại của game, và cũng có những người cho rằng không phải game nào cũng xấu, xin thưa game nào cũng xấu. Vì sao vậy? Vì game nào cũng làm ta mất thời gian và mất tiền bạc, mà đó chỉ là một thế giới ảo.

Ví dụ như để đánh nhau, đứa trẻ phải thuê hay mua một khẩu sung trong trò chơi mới bắn được, vì không có súng khi vào trò chơi sẽ bị người ta bắn chết tức khắc. Nó tức quá nên phải mua một khẩu súng trong mạng, dù khẩu súng không có thật nhưng nó phải mua mất mấy trăm ngàn mới bắn người ta được, thế là mất tiền, mất thời gian. Hoặc là phải cần một cái giá dùng để đập vô mặt người ta, đứa trẻ lấy tiền ăn thuê cái giá đó 20 ngàn đồng/ một ngày lên mạng chơi, nếu không có vũ khí để đánh lộn trên mạng. Như vậy đó, chúng ta thấy rằng những người tạo ra trò chơi game rất ác, họ tìm đủ cách để moi tiền của trẻ, tức là moi tiền của gia đình, làm cho đứa trẻ hung hang, ác độc.

Hoặc có những trò chơi game như trồng cây, tưởng như vô hai nhưng không phải, cũng mất thời gian. Cần phải đi trồng cây thật ở bên ngoài để cứu thế giới, chứ còn hao tốn điện để chơi game thì càng trồng cây trên mạng càng làm hư thế giới này. Game nào cũng xấu là vậy.

Rồi có những băng đảng, nhiều khi con mình đang sống rất bình thường, gặp băng đảng lôi kéo, hăm dọa nó, bắt nó phải theo, nếu không theo sẽ bị cắt tai, bị giết. Thế là nó bị bí mật khống chế gia nhập một băng đảng mà gia đình không biết và chính nó cũng không muốn, nhưng lỡ lọt vô rồi không gỡ ra được nữa. Hoặc là bạn rủ đi sinh nhật, không ngờ tới nơi gặp một băng đảng, chúng nắm một chân nó đem ra balcon, nói: “Mày theo tao không, không theo tao buông ra mày rớt xuống chết”. Vì sợ quá nên nó phải hứa, sau đó chúng bắt ký kết làm đủ trò hết, từ đó gia nhập băng đảng luôn.

Còn với sách báo đồi trụy, điều này tác hại khủng khiếp không thể tưởng tượng được. Từ đời xưa cha ông ta có nói rằng: lớp trẻ ở tuổi còn ngây thơ không được tơ tưởng đến chuyện tình dục, tình yêu nam nữ. Càng giữ tâm hồn trong sáng, càng tránh xa tình dục được chừng nào thì sau này cơ thể và trí óc phát triển minh mẫn, đạo đức tăng trưởng chừng nấy. Còn nếu tiếp cận với chuyện tình yêu, tình dục sớm quá, tâm hồn hư hỏng, đạo đức mất, trí tuệ mất, sức khỏe mất, rồi không làm gì được. Đây là điều mà cha ông ta đã tổng kết kinh nghiệm từ bao nhiêu nghìn năm xưa.

Hiện giờ những sách báo đồi trụy đã tấn công vào nhà trường, vào những phòng ngủ, đứa trẻ đọc xong, mới chừng tám chín tuổi hay mười hai mười ba tuổi là động dục hết. Bây giờ đứa trẻ dậy thì rất sớm và vì vậy, tương lai của đất nước bị giảm hẳn, bị suy thoái, sự phát triển của đất nước bị giảm lại, chỉ bởi vì những đứa trẻ mất năng lực do tiếp cận với tình dục sớm.

Do đó chính quyền phải có luật khắt khe để làm thế nào đẩy lùi, kéo dãn tuổi tiếp cận với tình yêu tình dục của trẻ ra thật xa, không cho đến sớm quá. Đây phải là quyết tâm của toàn xã hội, quyết tâm của chính quyền rất cao. Nếu buông lỏng về lãnh vực văn hóa này, ta phá hỏng hết tâm hồn của trẻ, phá hỏng luôn cả tương lai của đất nước.

Nhiều khi ta đi qua ngang một cửa hàng treo những biển hiệu quảng cáo với những hình ảnh lõa lồ, những cặp trai gái ôm nhau, ta biết rằng những điều này làm hỏng hết tâm hồn của trẻ, là thủ phạm giết chết tương lai của đất nước. Mà lỗi này là lỗi của chính quyền, vì chính cán bộ văn hóa đã không quản lí chặt chẽ. Ta nghiêm khắc phê bình và lên án điều này, bởi ta không thể chấp nhận những hình ảnh lố lăng, lõa lồ, gợi dục phơi bày ra ngoài đường làm hư hết tâm hồn trẻ.

Còn nữa,ta không kiểm soát được mạng internet, không biết bao điều xấu xa chất chứa trong đó. Khi đứa trẻ vào mạng lục lọi, tìm kiếm, lôi những hình ảnh,những bài viết không lành mạnh ra xem, cha mẹ không kiểm soát được, nên đâu biết rằng từng ngày, từng giờ những thông tin xấu trên mạng đã phá tiêu hết tâm hồn của trẻ. Mà tiêu hết tâm hồn tức là tiêu hết cuộc đời của nó luôn. Đây là điều rất ác độc, nên ta phải có biện pháp ngăn chặn.

Vì thế gia đình, nhà trường, chính quyền phải có những chính sách quyết liệt triệt tiêu những thông tin xấu từ trên mạng. Chính sách, phương châm, quan điểm, đường lối của ta hiện nay là phải bảo vệ tâm hồn trẻ bằng mọi phương tiện, bằng mọi biện pháp để ngăn chặn những thông tin xấu thâm nhập vào tư tưởng của trẻ. Đây phải là một chính quyền có quyết tâm và có sự tham gia của rất nhiều chuyên gia về khoa học kĩ thuật, về giáo dục… Còn nếu không, với những điều xấu học trong mạng mà gia đình không biết, bên ngoài ta vẫn thấy đó là những đứa trẻ ngây thơ, nhưng bên trong tâm hồn chúng đã mục rữa hết, lão luyện cuộc đời, mánh mung, quỷ quyệt, chúng già dặn còn hơn cả người già, người lớn.

Tiếp theo, một điều xấu nữa là những loại âm nhạc lố lăng hiện nay ta gọi là nhạc rác, nhạc chợ. Những từ anh anh, em em, yêu yêu, thương thương, ghét ghét, nhớ nhớ, ghen ghen, tức tức, bỏ bỏ,…nghe phát mệt. Chúng ta phải chống, phải loại trừ nhạc rác, không được viết, hát hay phổ biến nhạc rác. Cứ mở mồm ra là yêu, yêu gì mà dữ dội vậy. Còn biết bao nhiêu điều yêu thương trên thế giới này biết bao nhiêu. Rồi những con người cao thượng, những tấm gương hy sinh dũng cảm,… cũng rất đáng để ta yêu. Vậy mà tại sao ta không biết, không viết, cứ hễ viết nhạc là viết tình yêu nam nữ với đầy đủ giận, hờn, xa, nhớ.. thật không hiểu nổi.

Cho nên ta yêu cầu tất cả các nhạc sĩ, xin hãy viết về những tình yêu khác, cao thượng hơn để xây dựng tâm hồn con người. ta cũng yêu cầu các ca sĩ bớt hát nhạc tình yêu, xin hãy hát nhạc về những tình cảm cao thượng khác. Ta hy vọng rằng nhà nước và các phật tử cố gắng tìm và trao giải thưởng cho những ca sĩ nào ít hát nhạc tình yêu nam nữ nhất.

Một phe xấu nữa là mê tín dị đoan. Mê tín dị đoan có nghĩa là tin tầm bậy tầm bạ, cũng là một phe xấu làm hư tâm hồn của tre. Mới hôm qua trên tivi có một phóng sự viết về hàng mã. Vì đây là mùa Vu Lan, ai cũng yêu thương người thân của mình đã chết và nghĩ rằng ở nơi nào đó chắc là người thân của mình cần cái gì đó nên mình làm bằng giấy đốt cho người thân sử dụng. Sợ họ không có nhà ở thì làm cái nhà rồi đốt, không có chiếc xe chạy thì đốt nguyên cái xe cup, nếu có tiền thì làm chiếc xe hơi, thậm chí còn đốt luôn 1 cái passport trên đó in hình máy bay với hàng chữ” flight to heaven, nghĩa là chuyến bay đi về thiên đường. Khi đốt xuống dưới, người thân mình cầm passport đó bây lên thiên đường sống, không còn phải ở dưới âm phủ nữa. Thật là ngộ nghĩnh. Không biết ai đã nghĩ ra đủ trò, đủ mọi hình thức kinh doanh như vậy.

Thật ra, nói rằng chuyện đốt vàng mã là để lừa người chết thì không đúng, mà chính là lừa người sống vì người sống đã tin tầm bậy. Làm gì có chuyện 1 cái passport được gửi xuống, thế là họ từ giã Diêm Vương để về sống trên thiên đường. Không thể nào có chuyện đó, phải không ? Vì muốn lên thiên đường là ta phải sống cả một cuộc đời tốt đẹp, tâm hồn mình phải gột hết biết bao nhiêu điều xấu ác, chứ làm gì có chuyện chỉ cần passport rồi được lên thiên đường. Không những chỉ có nhà cửa, xe cộ mà còn cả các vật dụng khác như tivi, tủ lạnh, đầu máy … cũng được người ta làm đốt gửi xuống dưới. Đây là một dạng mê tín mà không hiểu sao mọi người vẫn tin. Trường hợp này, nhà nước ta phải ra luật, hễ nơi đền chùa nào đốt vàng mã phải bị phạt 500 ngàn, 5 triệu đồng, phạt nặng để chấm dứt luôn hủ tục đốt vàng mã này. Vì sao vậy? Vì đốt vàng mã chính là đốt rừng, mà rừng chính là sự sống của trái đất, hết rừng trái đất sẽ tiêu, con người sẽ chết.

Nãy giờ chúng ta cũng đã phân tích biểu hiện của phe tốt, phe xấu là như vậy. Nếu là phe tốt chúng ta phải ráng hành động để giáo dục trẻ.

Thứ nhất là chính sách nhà nước về giáo dục trẻ phải toàn diện, phải huy động hết mọi nguồn lực, nêu những tấm gương điển hình và thúc đẩy mọi người chăm lo dạy trẻ. Đây không phải việc riêng của Bộ giáo dục, mà cả Bộ văn hóa, mọi ngành nghề đều phải tập trung lại để dạy trẻ. Có trẻ tốt, ngoan giỏi rồi, đất nước chắc chắn sẽ thịnh vượng. Ví dụ như Singapore là một nước nhỏ, không bằng Việt Nam ta, không hề có tài nguyên, không có mỏ gì hết nhưng là một đất nước rất giàu chỉ vì có những con người giỏi. Hễ có con người giỏi, con người tốt đất nước đó sẽ giàu mạnh, huống hồ nước ta coi vậy chứ còn đất đai, còn tài nguyên, nếu mọi người của ta đều giỏi, đều đạo đức, đất nước ta chắc chắn sẽ hùng mạnh. Nên việc dạy cho trẻ tốt, ngoan, đó mới là sách lược, chiến lược lớn để phát triển quốc gia. Điều này đòi hỏi quốc sách rất lớn, phải có quyết tâm dạy trẻ, không được bỏ lỏng và bằng mọi cách để bảo vệ tâm hồn trẻ khỏi những điều xấu.

Ở gia đình, cha mẹ phải gần gũi thương yêu nhưng dứt khoát không nuông chiều, thương mà kiên quyết không chiều. Tình thương yêu của cha mẹ với con cái có một nhược điểm lớn là nuông chiều, vì khi thương ai ta sẽ nuông chiều người đó. Nhớ lại khi ta mới lớn, bắt đầu biết yêu một người dưng, ta hay chiều người dưng đó lắm, đúng không? Sau này lớn lên, mối tình đầu đã đi qua, rồi lập gia đình, ta cũng rất chiều người đã trao nhẫn cho ta, chiều cho đến khi nào hết chịu nổi thì thôi. Đến khi có con, thương yêu con, ta lại bắt đầu chiều con.

Hệ quả của tình yêu thương là sự nuông chiều, mà nuông chiều tức là làm hư người kia. Bởi vậy cần phải dạy dỗ, càng thương càng phải kiềm chế lòng mình lại, không được nuông chiều. Những nhà giàu con muốn cái gì là có cái đó, không cần biết hậu quả ra sao, cho đến ngày nó bị công an bắt, lúc đó cha mẹ mới biết thì đã quá muộn. Nó đã hư do mình quá chiều chuộng. Có những gia đình đã khóc vì điều này. Càng có điều kiện để nuông chiều con chừng nào là càng giết nó chóng chừng nấy.

Còn những nhà nghèo, con cái dễ nên người vì cha mẹ thương con nhưng không có điều kiện để chiều con. Nó xin chiếc xe, không có tiền để mua, nó xin hàng xa xỉ, không có tiền để sắm… nhờ không chiều nên dạy con được nên người. Do đó cha mẹ thương con chừng nào phải ráng dạy dỗ, không được nuông chiều.

Ta cũng xin báo chí đừng quan trọng hóa một vài trường hợp cha mẹ ngược đãi con cái, mà phải ca ngợi tình yêu thương của cha mẹ. Chúng tôi đọc được mấy tài liệu ở phương Tây, ví dụ như khi phát hiện ra trong một gia đình nào đó, người cha ngược đãi con mình, báo chí vội vàng đăng tải tràn ngập, gây sức ép với Quốc Hội, đến nỗi Quốc hội phải ra luật bảo vệ con cái với cha mẹ, và chính điều luật này đã làm đứa con giống hệt như một ông trời con trong nhà. Nếu cha mẹ rầy la hay nhăn mặt với nó là nó điên thoại gọi cảnh sát ngay, cảnh sát phạt cha mẹ, bắt đứa con mang đi nuôi không cho cha mẹ nuôi nữa. Thế là, vì rất sợ luật này nên cha mẹ không giám nói động đến con mình, không giám làm gì nó cả.

Nguyên nhân ở đâu có luật đó?

Luật là do báo chí đưa tin có một ông cha hay bà mẹ nào đó ngược đãi đứa con, mà chỉ có một thôi, trong khi triệu triệu tỷ tỷ người cha mẹ yêu thương, dạy dỗ con cái đàng hoàng thì báo chí không đưa tin. Vậy báo chí có công bằng không? Vì báo chí không công bằng nên đã tạo thành dư luận đưa vào Quốc Hội, thế là Quốc Hội làm luật bảo vệ trẻ em đối với cha mẹ theo sức ép của dư luận báo chí. Rõ ràng báo chí đã sai. Vì vậy, báo chí phải khôn ngoan đưa nhiều tin về cha mẹ yêu thương, hi sinh cả cuộc đời mình cho con cái, để đưa ra điều luật buộc con cái phải thương yêu, hiếu kính và vâng lời cha mẹ. Còn số rất ít cha mẹ có ngược đãi con cái thì giải quyết theo trường hợp, chứ không đưa thành luật.

Chúng ta may mắn được sống trong một đất nước Phật giáo, ta có ngày Vu Lan báo hiếu, ta đến chùa tràn ngập những tờ giấy, những biểu ngữ… ca ngợi tình yêu thương cha mẹ, nhắc nhở con cái chữ hiếu. Chính nhờ thông tin của Vu Lan Phật giáo mà Quốc Hội ta không bị sức ép giống như bên Tây phương và Quốc Hội vẫn giữ được đạo lí Á đông là cha mẹ có quyền với con cái, con cái phải vâng lời và hiếu kính với cha mẹ suốt đời cho đến ngày cha mẹ nhắm mắt, không được hỗn láo, không được ngược đãi, không được bất kính với cha mẹ. Điều đó thành luật và thành đạo lý.

Thỉnh thoảng báo chí cũng đăng nhầm tin gây ảnh hưởng lớn, làm lật ngược, đảo lộn cả xã hội. Ta xem trong những phim ảnh Tây phương có những cảnh đứa nhỏ chửi cha mắng mẹ mà cha mẹ cũng không giám làm gì cả. Vì sao vậy? Vì luật. Nhưng luật ở đâu ra? Do Quốc Hội đặt ra. Từ đâu quốc Hội đặt ra luật? Xin thưa, từ báo chí. Do đó ta thấy mức độ quan trọng của người cầm bút là không thể đo lường được.

Đối với tôn giáo cũng vậy, phải tăng cường chú ý dạy trẻ cho ngoan. Khi nói tới các tôn giáo, ta cũng gây một sự quan ngại. Vì các tôn giáo có quan điểm không giống nhau, mỗi tôn giáo có một tín điều khác nhau. Mà tín điều khác nhau dễ gây rắc rối, chia rẽ xã hội. Điều đáng buồn nhất là thế này: tôn giáo nào cũng nói yêu thương con người, bác ái từ bi, nhưng vì khác nhau về tín điều nên các tôn giáo ngăn cách với nhau và ngấm ngầm chống nhau gây thành chia rẽ của xã hội. Vì vậy ta cũng mong một ngày nào đó các nhà tôn giáo phải ngồi với nhau để tìm ra một hướng đi tâm linh chung cho nhân loại một cách khách quan.

Ngoài ra các đoàn thể phải có ý thức xây dựng lý tưởng, lối sống lành mạnh cho trẻ. Vấn đề chống yêu sớm, chống quan hệ tình dục sớm, phải là chủ đề trọng tâm đưa vào thảo luận thường xuyên ở các hội đoàn, gia đình, nhà trường; nhà nước phải chỉ đạo điều này để đầy lùi lại ảnh hưởng xấu của tình dục. Hiện giờ do tình dục tràn lan quá, bừa bãi quá đến nỗi buộc ta phải bàn đến việc dạy giới tính cho trẻ từ lớp năm. Ngày xưa ông bà mình 17, 18 tuổi vẫn còn cởi trần tắm mưa chung với nhau, vô tư đến như vậy, không cần phải lo. Nhưng ngày hôm nay bắt đầu từ lớp năm là phải dạy cho trẻ về giới tính để đề phòng mọi chuyện không hay xảy ra. Điều này nói lên mức độ giảm sút về đạo đức xã hội quá lớn.

Đạo Nho có câu “nam nữ thọ thọ bất thân”, hai chữ thọ trong chữ nho phát âm giống nhau nhưng viết khác nhau nên nghĩa cũng khác nhau. Chữ thọ trước là đưa, chữ thọ sau là nhận, bất thân tức là không trực tiếp, nam nữ đưa đồ vật cho nhau không được đưa nhận trực tiếp. Ví dụ bố mẹ sai cô con gái đến nhà một người quen để đưa quà tặng. Đến nhà không có ai, nếu gặp chàng trai, cô gái chỉ nói” “Dạ, ba mẹ em gởi cái này cho ba mẹ anh” và sau đó, đặt món quà ở trên bàn, chứ không được đưa trực tiếp vào tay chàng trai.

Còn thời đại nay thì sao? Thật khó nói

Cái đạo lý mà người xưa đã dạy nam nữ phải giữ khoảng cách qua câu nói “nam nữ thọ thọ bất thân”, mà xã hội được an toàn. Nhưng ngày nay điều đó không được nhắc tới, không được đề cao, không được quý trọng nên lớp trẻ sống xô bồ, hỗn loạn. Ta nghe rất nhiều chuyện sinh viên chưa thành lập gia đình mà đã thuê phòng sống chung như vợ chồng, đến khi học xong thì bỏ nhau, thật quá đau lòng. Hoặc là ở trên mạng hay báo chí vẫn đăng đầy tin về những chuyện trong ký túc xá nữ. Có khi, bạn gái tự do dắt bạn trai tới ăn nằm, để những bạn nữ cùng phòng phải ra ngoài đường, ở ngoài hè qua đêm. Luân thường đạo lý, thuần phong mỹ tục mất hết bởi những con người sống thác loạn như vậy: yêu sớm, tình dục sớm, dễ dãi, buông thả, và làm hỏng cả cuộc đời mình.

Ở một khía cạnh khác, báo chí nói rằng bây giờ thế giới tình dục rất dễ dãi, nhưng nếu ta hỏi một bạn nam:” Khi bạn cưới vợ, bạn có chấp nhận vợ bạn không còn trinh tiết hay không?” Câu trả lời sẽ là: “Không bao giờ có chuyện đó”. Có nghĩa là với bản năng thẳm sâu của người nam, khi lấy vợ chỉ chấp nhận người vợ phải còn trinh trắng, mặc dù đối với bản thân họ có thể sống buông thả, hoặc quan hệ bừa bãi. Rất là lạ.

Và vì thế giới nghiêng về lối sống bừa bãi nên người ta mất niềm tin lẫn nhau, hạnh phúc gia đình không bền bỉ, dễ tan vỡ. Ta nhớ lại, ông bà mình ngày xưa rất hay, dạy nam nữ phải biết giữ khoảng cách để làm cho tâm hồn của trẻ được phát triển đầy đủ trước khi lập gia đình, nhờ vậy mà xã hội, gia đình rất ổn định, Vì thế, đây là lúc ta phải quay về với những giá trị truyền thống Á Đông ngày xưa, bởi vì ngày xưa hay hơn bây giờ, chứ không phải cứ cái gì mới cũng là hay, phải xét lại, vì có nhiều cái càng mới lại càng rất tệ, rất xấu.

Điều cần thiết hiện nay là vấn đề cảm hóa bạn xấu. Ta thường nghe lý luận: “Phải biết chọn bạn mà chơi”, tức là chỉ lựa bạn tốt còn bạn xấu thì không chơi. Trong thời đại ngày nay không được như vậy nữa mà cần phải tích cực hơn. Đã đến lúc gia đình và cả xã hội phải dạy đứa trẻ có đủ bản lĩnh để 2,3 đứa kèm 1 bạn xấu quay về con đường tốt. Cứ kèm từng đứa, từng đứa một như vậy để cứu lấy xã hội này, đồng thời cứu lấy cả tương lai của dân tộc này. Vì nếu không ai chơi với bạn xấu, chúng sẽ tìm đến chơi với nhau rồi có khi họp lại thành băng đảng. Lúc đó, đứa tốt nếu không tự bảo vệ mình được thì cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi đứa xấu luôn.

Chùa Phật Quang chúng tôi đã nhiều năm tổ chức khóa học hè, Chúng tôi dạy cho trẻ là phải biết cảm hóa bạn xấu. Đứa trẻ học ở chùa vài tháng, khi trở về gia đình, làng xóm, trường học của mình, hễ thấy bạn nào xấu, chúng đều tới thuyết phục cho đến ngày nào bạn đó không còn xấu nữa. Qua điều này, chúng tôi cũng mong rằng các đoàn thể thanh niên phải có chính sách tập cho trẻ biết cảm hóa bạn xấu, và nhất là Nhà nước phải có chính sách cụ thể, nghĩa là chính sách cảm hóa bạn xấu phải là chính sách thuộc quốc gia.

Để thực hiện những điều vừa nói trên, thật sự là ta rất cần môi trường tu tập cho cả xã hội này. Ví dụ đứa trẻ ở trong nhà có cha mẹ biết tu, nó được tắm trong không khí đạo lý, buộc nó phải tốt lên. Có thể nó có bản chất xấu từ kiếp trước, nhưng vì cả nhà nó tu, cha mẹ nó ngày nào cũng lễ Phật, ngồi thiền, ăn chay, làm lành thành dữ, tự nhiên những điều tốt đẹp này sẽ thấm vào trong tiềm thức của nó.

Rồi nơi xóm làng nó ở, ngày nào mọi người cũng lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền,… thì chính cái không khí tu tập đó đã thấm vào tâm hồn nó. Khi đến trường, nó được nghe thầy cô nào cũng nói về nhân quả, đạo đức, tọa thiền, vô ngã… tâm hồn đứa trẻ cũng được thấm luôn. Và nếu cả thế giới này cũng biết tu tập thì ta tin chắc rằng đứa trẻ sẽ tốt dần lên vì luôn được tắm trong không khí đạo đức.

Thế nên, để dạy trẻ, sự thật là chính người lớn phải tự dạy mình trước, nghĩa là phải tinh tấn tu tập trước. Người lớn không được uống rượu, đánh bài, nói bậy, chửi tục, nói dối… Người lớn phải mỗi ngày thắp nhang, lễ Phật, ngồi thiền, nếu không ăn chay trường được thì mỗi tháng phải ăn chay mấy ngày cho đàng hoàng đầy đủ, và phải thường xuyên thực hành đạo lý trong từng lời nói, việc làm. Trong lời nói, nếu không nói thì thôi mà hễ nói ra rồi, phải thực hiện đúng lời nói của mình để làm gương cho trẻ.

Như hôm nay, trong khung cảnh núi rừng thế này, có bao nhiêu con người về đây cùng tu tập, cùng sống trong không khí đạo lý, những đứa trẻ được đi theo sẽ mang dấu ấn này suốt cuộc đời của nó. Nó biết rằng, đã có một ngày, nó được hưởng cái đạo lý mọi người đều yêu thương nhau, mọi người đều dâng lên Đức Phật một lòng tôn kính, ai cũng tin sâu nhân quả đạo đức. Cái ý niệm đó sẽ đi theo nó suốt cuộc đời và có thể giúp nó tránh được nhiều lầm lỗi.

Một ý nghĩa nữa là ta không bao giờ được lấu lý do tự do để chấp nhận lối sống buông thả hoặc hỗn láo. Vì tự do không có nghĩa là sống buông thả, mà tự do là phần thưởng phía sau của một con người sống rất đạo đức.Câu nói này thực ra hơi dài dòng khó hiểu, nhưng cái ý nghĩa tự do là phần thưởng, cũng được chúng tôi phân tích rất kĩ trong bài “Tự do và đạo đức”mà chúng tôi đã giảng cách đây hơn 10 năm.

Ta trở lại vấn đề dạy trẻ. Dạy trẻ tức là ta xây dựng tương lai cho thế giới này. Nhân dịp đất nước ta kỉ niệm 1000 năm Thăng Long, ta cũng đặt vấn đề 1000 năm sau thế giới sẽ đi về đâu? Thế giới sẽ còn giống như bây giờ hay sẽ thay đổi? Ta tin rằng thế giới sẽ thay đổi rất nhiều, có thể sẽ có ngày tận thế vì con người sống bừa bãi quá, và con người cũng sẽ giết chết thế giới chính vì điều này. Nếu con người có ý thức, 1000 năm sau thế giới mà ta sẽ sống vẫn là một thiên đường hạnh phúc. Nhưng cái thiên đường mà ta mơ ước đó, không thể biết được chắc chắn có hay không, bởi vì ngày hôm nay cái tốt và cái xấu đang còn đấu tranh với nhau rất gay gắt.

Có những người mê internet, suốt ngày đọc hết tin này đến chuyện kia rồi tự xưng mình là công dân của thế giới. Khi ở trên mạng họ có ảo tưởng học là công dân của thế giới, còn khi bỏ mạng ra thì họ vẫn phải là con người Việt Nam. Nhưng vì sao họ có ảo tưởng mình là công dân của thế giới? Vì họ cứ lang thang trên mạng, tìm đọc và biết tất cả mọi chuyện: đất nước nào họ cũng quan sát được; nhạc nước nào học cũng nghe được; phim ảnh nước nào học cũng xem được… Đó chỉ là công dân ảo, thực tế ta vẫn là con người Việt Nam nên ta phải yêu đất nước Việt Nam và có trách nhiệm xây dựng đất nước mình trước khi ta là một công dân của thế giói thực sự.

Muốn trở thành một công dân của thế giới thức sự cần có một chính phủ, một luật pháp, một ngôn ngữ chung toàn cầu, những điều này ngày nay chưa có. Thế giới còn thiếu 3 điều đó nên ta chưa có một thế giới chung và dĩ nhiên, chưa có những công dân thế giới thực sự. Hiện giờ ta chỉ có tấm lòng hướng về toàn thế giới. Trước hết ta phải yêu thế giới này trên nền tảng yêu đất nước của mình. Ta không thể yêu thế giới để rồi không yêu đất nước của mình, đó là một sai lầm. Hoặc ta yêu thương đất nước mình mà không biết yêu thương thế giới này cũng là một sai lầm khác.

Nên nếu người nào chỉ biết yêu đất nước mình mà không quan tâm đến nước khác, đó là người hẹp hòi, không phải là khuynh hướng của người Việt Nam. Các nhà lãnh đạo đất nước Việt Nam ta ngày hôm nay đã chủ trương hội nhập, và Việt Nam phải đóng góp vào nền hòa bình của thế giới. Ta yêu nước mình, cũng chính là ta yêu cả thế giới này vậy.

Nhưng có những người ảo tưởng nhận mình là công dân thế giới, rồi chỉ yêu thế giới mà không còn bổn phận với đất nước nữa, đó là một lối ngụy biện, xảo trá và vô trách nhiệm. Yêu thế giới là một chuyện xa vời vì thế giới chưa có một chính quyền chung, trong khi đó một thực tế trước mắt, ta vẫn phải yêu thương đất nước mình. Sẽ là một tội ác nếu lớp trẻ tự nhận mình là công dân thế giới mà quên mất tình yêu đất nước.

Trong tương lai, nếu là công dân của thế giới thì ta phải góp phần xây dựng thế giới này tốt đẹp hơn, trở thành một thế giới văn mình. Thế giới văn minh không phải là thế giới thừa mứa, dung phân nửa bỏ phân nửa, mà con người trong thế giới văn minh là những con người vô cùng tiết kiệm: tiết kiệm từng giọt nước, từng đồng tiền, từng dòng điện. Không bao giờ để quạt máy, đèn điện chạy không; không bao giờ uống li nước bỏ phân nửa, rất mang tội. Như vậy người văn minh hay còn gọi là công dân của thế giới phải là người tiết kiệm từng chút tài nguyên cho thế giới này, ngay từ hôm nay.

Còn bây giờ ta chưa có một chính quyền chung, nhưng ta phải tập làm công dân của thế giới bằng cách góp phần bảo vệ môi trường của thế giới, và là người yêu thiên nhiên chứ không phải giành giật với thiên nhiên.

Thế nào là giành giật với thiên nhiên?

Ví dụ: Ta không lập dự án hay quy hoạch trước mà cứ thấy đất trống tới đâu là xây nhà tới đó, do vậy đất nông nghiệp không còn để trồng cây, thậm chí ta còn phá rừng làm cho rừng hoang không còn đất để được mọc một cách tự nhiên nữa. Con người đã giành giật với thiên nhiên là như thế. Vì cũng vì đất dự án xây nhà có giá cao, nên người ta cứ thi nhau lập nhiều dự án, đâu biết rằng khi lập dự án là con người đang giành giật với thiên nhiên. Tỷ lệ nhà ở, đất nông nghiệp, đất rừng tự nhiên, 3 tỷ lệ này phải hợp lí. Nhưng hiện nay 3 tỷ lệ này mất cân đối nghiêm trọng, vì con người đang phá hết đất nông nghiệp, phá hết rừng nguyên sinh để làm nhà, đâu có ngờ rằng chúng ta đang giết thế giới này, giết trái đất và hành tinh này.

Vì vậy, ta cần có một chính sách chung của cả thế giới và nhất là của quốc gia ta. Nếu muốn phát triển lâu dài phải không được mất cân đối giữa 3 loại diện tích đất: đất nhà ở, đất nông nghiệp và đất rừng tự nhiên, trong đó đất rưng tự nhiên phải nhiều hơn đất nông nghiệp, và đất nông nghiệp phải nhiều hơn đất nhà ở. Nhưng , hiện nay đất nhà ở có tỷ lệ nhiều hơn đất nông nghiệp, còn đất nông nghiệp thì nhiều hơn đất rừng, ta đang lật ngược tỷ lệ này, Có nghĩa là đất rừng không còn nữa, và con người lại phải tiếp tục gánh chịu nhiều hậu quả khốc kiệt từ chính tỉ lệ này.

Vừa rồi có một Phật tử đến thăm chùa, khi chúng tôi hỏi cô làm nghề gì, cô nói làm nghề nhập khẩu đậu nành, đậu xanh. Chúng tôi rất ngạc nhiên và thức mắc, bởi vì nước mình là nước nông nghiệp trồng đậu nành và đâu xanh, tại sao phải nhập khẩu. Cô cho biết: đất nông nghiệp không còn nữa, vì tất cả đã được sử dụng để xây cất. Nếu vậy thì giá, đậu hũ…mà ta ăn thường ngày chắc là đậu nành, đậu xanh của nước ngoài, chứ ở Việt Nam thì không còn. Tỷ lệ đất đang bị xáo trộn và sinh thái cũng sẽ bị đe dọa, chỉ bởi vì ta cứ thi nhau lập dự án cất nhà, giành hết đất nông nghiệp, giành hết đất tự nhiên.

Có lẽ vậy mà năm nay Việt Nam ta có một mùa mưa rất kì lạ. Mọi năm, con suối ở chùa Phật Quang chúng tôi cứ đến tháng bảy là nước chảy tràn bờ, nhưng năm nay tới tháng bảy rồi mà dòng suối vẫn khô cạn. Mùa mưa kì lạ, khí hậu đã biến đổi, giữa mùa mưa mà sông La Ngà khô nước, sông Đồng Nai, sông Sài Gòn mực nước xuống rất thấp, mà nếu không có nước mưa, những dòng sông, con suối ngưng chảy, thủy điện không phát ra, an ninh, kinh tế bị đe dọa nghiêm trọng và có thể tiêu tan. Khí hậu biến đổi bởi ta đã sống sai lầm, phá hoại sinh thái, rừng, nguồn nước bị đe dọa…

Những đứa trẻ, là công dân của thế giới mai sau, phải là những đứa trẻ biết bảo vệ hành tinh này, Từ nhiều thế hệ qua, ta không hề có ý niệm bảo về môi trường sống cho trái đất. Nhưng ngày hôm nay người lớn phải ý thức được điều này mới dạy kịp cho con trẻ. Còn nếu ta không ý thức nhanh, không dạy trẻ kịp, lớn lên nó sẽ là người phá hoại tiếp môi trường của trái đất, từ từ trái đất sẽ tiêu tan, khi đó ta không còn chỗ để dung thân nữa.

Ta lo lắng cho tương lai, vận mệnh của thế giới, của đất nước, thì việc dạy trẻ là vấn đề chính. Đó là trách nhiệm của toàn xã hội, từ chính quyền đến gia đình,cha mẹ…Trong những điều dạy trẻ ngoan, nên người, có đạo đức, còn một điều nữa là phải chuẩn bị cho trẻ trở thành công dân của thế giới mai sau. Không biết lúc nào có một chính quyền chung, chuyện đó còn quá xa vời, nhưng chúng ta phải chuẩn bị ngay từ bây giờ: chuẩn bị cho trẻ trở thành một công dân của thế giới, chứ không phải là một công dân ảo ở trên mạng. Đứa trẻ sau này phải biết bảo vệ môi trường sống cho trái đất, đồng thời góp phần bảo vệ hòa bình cho thế giới.

Ngày Vu Lan thiêng liêng, ta nhớ tưởng đến ông bà, cha mẹ mình; ta nhớ công ơn đất nước, nhớ ơn Tam Bảo, ta cũng hết sức lo lắng cho tương lai của thế giới, của đất nước,của những bậc là cha mẹ… tất cả tương lai đó sẽ đặt lên vai của đứa trẻ. Nếu đó là một đưa trẻ giỏi, ngoan và có đạo đức, thì cũng có thể gánh vác được cả thế giới này, gánh vác được cả trái đất này. Chính vì vậy, cả xã hội phải thương yêu và chăm lo dạy trẻ thật tốt.

Đó chính là thông điệp mà chúng tôi muốn gửi đến mọi người trong ngày lễ hội hôm nay.