TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

QUAN TRỌNG KHÔNG PHẢI MÌNH CÓ GÌ MÀ LÀ MÌNH LÀ AI?

(Tái bản lần thứ nhất)

Th.s Nguyễn Thị Oanh

LỜI NÓI ĐẦU

Quan trọng không phải MÌNH CÓ GÌ mà là MÌNH LÀ AI?

Phụ trách chuyên mục “Tư vấn tâm lý học đường” trong báo Phụ nữ Chủ Nhật đối với tôi là một niềm vui to lớn. Bói lẽ qua đó tôi được tiếp xúc, lắng nghe hàng trăm bạn trẻ, chia sẻ những ưu tư cũng như hoài bão của mình. Câu chuyện của các em phản ánh khá chính xác hiện trạng xã hội. Quyển sách này là tổng hợp 90 trên 100 câu hỏi mà tôi nhận được năm 2006 vừa qua. Đa số là học sinh cấp II, III, có vài học sinh cấp I, sinh viên đang học hay mới ra trường. Tôi đã thử thống kê, tổng hợp theo nội dung các vấn đề được nêu lên. Và thật lý thú số lượng câu hỏi liên quan đến các chủ đề dường như cũng phản ánh thứ tự ưu tiên các mối bận tâm của tuổi trẻ trước cuộc sống. Xin liệt kê dưới đây các vấn đề được nêu lên.

I. Gia đình (trên 26% hay 1/3 các câu hỏi)

Đây là ưu tư lớn nhất: sống trong một gia đình thiếu đầm ấm, cha mẹ ly thân, luôn cãi cọ nhau, thiếu tình thương của mẹ, gương tốt của cha, lệch lạc trong cách giáo dục (bất công, la mắng, đặt kỳ vọng quá cao) là nỗi ám ảnh lớn, làm hạn chế việc học tập của các em.

II. Cảm nghĩ về bản thân (trên 17%)

Cảm tưởng chung thật đáng buồn và đó là mặc cảm tự ti, sự chán ngán chính bản thân, là stress và sự lo âu ước những “căn bệnh” của thời đại: “đồng tính”, HIV…

III. Nhà trường (trên 16%)

Chương trình học là gánh nặng, gương thầy cô gây thất vọng. Rồi chuyện thường ngày ở trong lớp như phe nhóm, cảm giác bị cô lập, phân biệt giàu nghèo, chuyện cáp đôi, ăn cắp v.v…

IV. Chuyện học hành, hướng nghiệp (trên 13%)

“Sợ môn tự nhiên”, “làm sao học giỏi ngoại ngữ”, “nên chọn ngành nào”, “học trong hay ngoài nước”…

V. Tình yêu, tình bạn (trên 13%)

Vẫn muôn thuở là chuyện dễ thương và ngây ngô của tuổi học trò, bi kịch khi tình bạn tan vỡ.

VI. Thách thức những giá trị sống hiện hành (trên 17%)

Nếu vấn đề tình yêu không chiếm nhiều giấy như mọi khi thì việc các em đặt lại vấn đề đối với một số giá trị sống tiêu cực là dấu hiệu tốt. “Quan trọng không phải mình có gì mà mình là ai?”, chẳng lẽ tốt, trung thực lại thiệt thòi, tại sao tuổi trẻ các nước lại tự tin hơn tuổi trẻ Việt Nam…

Những thắc mắc ưu tư, hoài bão của các em nên được xem như một “phản biện xã hội” mà người lớn chúng ta phải tham khảo.

Tác giả

Phần I. GIA ĐÌNH

Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Created by AM Word_2CHM

Phần I. GIA ĐÌNH

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

Cháu có cha mẹ mà như không?

Cả nhà cháu “đóng kịch”

Hãy giúp ba mẹ cháu

Lối thoát nào?

Hãy giúp ba mẹ con

Cha mẹ thường xuyên cãi nhau

Thiếu tình thương của mẹ

Mẹ cháu ghen tỵ với cô giáo

Cháu không có tình cảm với mẹ

...

Created by AM Word_2CHM

Cháu có cha mẹ mà như không?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Thưa cô,

Ba mẹ cháu ly hôn, hai người tranh giành nhau nuôi con, chiến thắng thuộc về ba cháu. Cháu cảm thấy ba mẹ cháu “đấu tranh” để ăn thua, chứ không quan tâm thật sự đến cháu. Cháu sống với ba nhưng ba ít quan tâm, chăm sóc cháu. Ba cho cháu ăn, mặc và đi học, nhưng tình cảm thì không gần gũi, cha con ít nói chuyện với nhau.

Mẹ cháu kể từ khi “thua cuộc” thì không dòm ngó đến cháu nữa, để mặc cho “kẻ thù” của mẹ (là ba) nuôi dạy cháu ra sao thì ra. Cháu có cha mẹ mà như không có. Nhiều khi buồn tủi, cháu muốn chết cô ạ…

Cô chia sẻ sâu sắc nỗi bất hạnh của cháu. Trước hoàn cảnh bi đát như vậy người ta có hai cách phản ứng. Trong một gia đình nọ có hai anh em, có người cha suốt ngày bê tha rượu chè khiến cho con cái phải đau khổ. Người anh trở thành hư đốn với lý luận rằng tại cha mình mà mình ra thế này.

Người em ngược lại, ngay từ nhỏ đã muốn làm thế nào để phá vơ cái vòng lẩn quẩn. Anh ta quyết tâm vượt khỏi số phận, làm lụng nghiêm túc, học hành chăm chỉ. Anh đã thành công và sống hạnh phúc.

Ở đời này, làm tù nhân hay thoát khỏi số phận thuộc về ý chí chủ quan của mỗi người. Cháu đang sống với ba, được đầy đủ về vật chất, được ăn học… Cháu hãy tận dụng các điều kiện này học thật giỏi để thành công trên đường đời. Cháu hãy đặt cho mình một mục đích sống thật ý nghĩa. Đó là làm sao cho con cái mình tràn đầy hạnh phúc trong tình thương yêu của cha mẹ. Chúc cháu lạc quan lên và phấn đấu hoàn thành mục đích tốt đẹp này.

Có khi cha mẹ cháu không biết quan tâm chăm sóc con cái, vì chính họ ngày trước không được yêu thương đúng mức.

Created by AM Word_2CHM

Cả nhà cháu “đóng kịch”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cháu đang có chuyện đau khổ lắm, cô ạ. Ba mẹ cháu từ lâu không còn thương yêu nhau. Nhưng vì thương cháu nên ba mẹ đóng kịch vẫn là cặp vợ chồng hạnh phúc, là bố mẹ tuyệt vời, để cháu yên tâm học hành. Lúc nhỏ, cháu không hề biết điều này, vì mỗi sáng ba vẫn chở mẹ và cháu đi làm, đến trường.

Đến năm ngoái, cháu mới biết chuyện, không phải do ba mẹ nói mà càng lớn (cháu 17 tuổi, nam) nhìn vào cách đối xử lịch sự, cảm nhận trong đời sống thực tế cha gia đình, cháu hiểu rằng ba mẹ cháu đã ly thân từ lâu. Hình như cả ba và mẹ đều có người khác, nhưng dừng lại ở mối quan hệ ngoài gia đình theo thỏa thuận chứ không ly dị. Cũng vì muốn cháu có đủ cha và mẹ.

Cô ơi, cháu cũng phải giả vờ như không biết sự thay đổi trong tình cảm giữa ba mẹ. Nhưng sống như thế thì kinh khủng quá. Cháu có nên nói chuyện thẳng với ba mẹ không? Chuyện gia đình phải chia lìa là điều cháu không muốn, nhưng cháu thương ba mẹ cháu quá. Vì cháu mà ba mẹ có thể sẽ chẳng bao giờ tìm lại được hạnh phúc nữa.

Rốt cuộc rồi không có sự giả vờ nào kéo dài được khi người ta chung đụng với nhau hằng ngày. Cô khen sự nhạy bén của cháu. Tuy nhiên, trước khi quyết định, cháu nên kiểm tra lại thật kỹ. Cha mẹ vì hạnh phúc của cháu mà phải đóng kịch, nhưng cháu vẫn cảm thấy không hạnh phúc. Như vậy thà rằng đối diện với sự thật mà các bên đều thoải mái hơn.

Khi cha mẹ sống riêng, cháu sẽ phải chọn một bên mà cháu thấy phù hợp nhất. Đời sống ly hôn ngày nay không đến nỗi bi kịch lắm. Cha mẹ cháu có thể đối xử với nhau như bạn bè. Cháu sống với một người nhưng thỉnh thoảng qua thăm người kia. Như thế cháu vẫn đủ cha mẹ mặc dù không sống chung.

Cháu cứ bình tĩnh và lựa lời nói thật với ba mẹ.

Created by AM Word_2CHM

Hãy giúp ba mẹ cháu

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cô ơi cháu không kêu cứu giúp cháu, mà hãy giúp ba mẹ cháu. Khi còn nghèo, ba mẹ cháu yêu thương nhau lắm, gia đình rất hạnh phúc. Thế mà từ khi ba mẹ cháu có địa vị, gia đình giàu lên cũng là lúc ba mẹ không yêu thương nhau nữa. Ba đi sớm về khuya, mẹ thường hay khóc. Ba mẹ cãi nhau, còn dọa ly hôn, nhưng cuối cùng đều thống nhất là việc ly hôn tùy thuộc vào con cái. Chúng cháu đang có vai trò quan trọng trong việc ba mẹ chia tay hay không?

Cháu nghĩ, không yêu thương nữa thì chia tay, sống vì con mà cãi nhau suốt thì chúng cháu không học được, không vui vẻ gì để sống. Chị cháu lại không muốn ba mẹ chia tay, ba mẹ đối xử với nhau thế nào cũng được, miễn là chị phải có cả ba lẫn mẹ. Vì sao khi còn nghèo khó người ta lại yêu thương nhau hơn hả cô? Chúng cháu phải làm sao đây?

Cô hết sức thông cảm hoàn cảnh của cháu và cũng đồng ý với quan điểm của cháu. Nếu vì con mà phải sống chung những luôn tạo ra một bầu không khí bất hòa, căng thẳng thì rất khổ cho con. Cháu nên giúp ba mẹ hòa giải và chia sẻ quan điểm của cháu với ba mẹ.

Cháu hỏi “tại sao khi còn nghèo người ta lại yêu thương nhau”. Cô vừa đọc một tài liệu khá thú vị về “Tiền và hạnh phúc”. Theo đó khi nghèo thì người ta cũng khổ thật, nhưng khi giàu lên thì có lắm cái làm cho người ta bất hạnh. Trước tiên, có chút tiền thì người ta so sánh với người khác và muốn giàu thêm. Biết rằng vật chất không tạo ra hạnh phúc, nhưng người ta sẵn sàng bỏ bạc triệu bạc tỷ để mua các thứ (mà tiền có thể mua được) và sự ham muốn dường như không có điểm dừng. Chạy theo vật chất người ta quên đi những điều tạo ra hạnh phúc như tình người, tính vị tha, đời sống tinh thần, v.v…

Trường hợp của ba mẹ cháu, tiền đưa đến một môi trường sống mới, vị trí mới, các mối quan hệ xã hội mới. Từ đó có sự thay lòng đổi dạ. Ba cháu không tránh khỏi sự cám dỗ của bạn bè và không loại trừ có sự cám dỗ của những người đàn bà khác. Mẹ cháu thay vì chỉ khóc, thì nên nhẹ nhàng giúp ba cháu thấy rõ vấn đề.

Dù gì, trước khi quyết định chia tay, ba mẹ cháu nên đến gặp một nhà tư vấn tâm lý để được giúp đỡ làm sáng tỏ nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn.

Created by AM Word_2CHM

Lối thoát nào?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Gia đình cháu không bao giờ bình yên, nói gì đến hạnh phúc. Chị em cháu rất sợ bố mẹ, họ thường xuyên gây gỗ, chửi bới nhau, rồi đánh đập chúng cháu nhiều khi rất vô lý.

Đi đâu chúng cháu không muốn về nhà, về tới ngõ là sợ phải vào nhà. Vào nhà thì chỉ mong bố mẹ đi vắng hay đã ngủ rồi. Cháu rất buồn và đau lòng. Nhiều lần họp gia đình chúng cháu có góp ý, nhưng bố mẹ vẫn đâu vào đấy. Chúng cháu đã lớn nhưng không được quyết định điều gì, có thể bị chửi mắng bất cứ ở đâu. Nhà cháu bán quán nhậu nên chúng cháu phải tiếp xúc với đủ hạng người say xỉn, có khi còn bị xúc phạm. Một cuộc sống như vậy khiến chúng cháu luôn bị ức chế, căng thẳng, có khi muốn tự tử.

Cháu đang ôn thi đại học, để thoát khỏi cảnh sống hiện tại của gia đình, để tự lập và mơ ước một cuộc sống gia đình hạnh phúc, con cái được thương yêu, tôn trọng… Mơ ước này có là ảo vọng không cô? Và con đường nào tốt nhất cho cháu?

Hoàn cảnh gia đình cháu thật bi đát. Nếu “hết thuốc chữa”, chị em cháu có thể xin phép cha mẹ cho ra riêng, sống tự lập.

Tạm thời cháu nên tìm việc làm để nuôi thân, khi khá rồi hẵng thi vào đại học và vừa học vừa làm. Ngày nay cháu cũng có thể học từ xa. Cháu có thể đăng ký học tại đại học Mở bán công Thành phố Hồ Chí Minh. Cháu chỉ cần tự học ở nhà. Thỉnh thoảng đến lớp tập trung một lần thôi. Gì thì gì hai cháu phải hết sức nhẹ nhàng, lễ phép với cha mẹ và chăm sóc cha mẹ khi cần. Nếu biện pháp sống riêng không khả thi, cháu cố gắng bỏ ngoài tai “các loại tiếng ồn”, tập thiền, luyện Yoga… để chấp nhận hoàn cảnh này.

Thỉnh thoảng cháu nên chia sẻ với một người thân đáng tin cậy hay một bạn thân để giảm stress. Chúc cháu tìm ra giải pháp thích hợp.

Ước mơ lập một gia đình hạnh phúc của chính mình là khả thi nếu cháu quyết tâm. Có khi mình học (để tránh vết xe đổ) từ những gương xấu nữa.

Created by AM Word_2CHM

Hãy giúp ba mẹ con

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cô ơi con có chuyện rất buồn, không thể học hành và sống vui vẻ được. Con 14 tuổi, đang học lớp 8. Ba mẹ con đều là cán bộ nhà nước, chỉ có con là con gái duy nhất. Ai cũng nói ba mẹ con đẹp đôi, hạnh phúc. Chỉ mình con biết ba mẹ con không hạnh phúc. Ba con hay ghen tuông với mẹ dù con biết chắc là mẹ rất đứng đắn, đàng hoàng. Mẹ đi làm về trễ, ba cũng bực mình hỏi tới hỏi lui, có hôm ba nói nặng mẹ, rất xúc phạm. Mẹ ăn mặc đẹp, ba cũng không vui.

Không khí trong gia đình con rất ngột ngạt. Mẹ thường giải thích, rồi năn nỉ ba nhưng ba vẫn giữ tật ghen tuông, thô lỗ. Lúc này mẹ thường khóc, có lần ba đã đánh mẹ và con nghe mẹ đòi ly dị nhưng ba không đồng ý. Con đã nhiều lần khóc lóc, xin ba mẹ hãy vì con mà hòa thuận với nhau. Ba mẹ rất thương con, nhưng tại sao lại không biết thương nhau hả cô? Cô khuyên con nên thế nào?

Cô hết sức thông cảm với nỗi khổ của cháu, nhưng cô khuyên cháu đừng giận ba. Có không ít người ghen tuông vô cớ và suốt ngày bị ám ảnh bởi điều đó. Đấy là ghen hoang tưởng do căn bệnh tâm lý gọi là “rối loạn hoang tưởng mãn tính”.

Mẹ và cháu nên hiểu điều này để thông cảm với ba hơn. Nhưng điều quan trọng là căn bệnh phải được chữa trị. Mẹ cháu nên sớm đi tìm một bác sĩ tâm thần để trình bày vấn đề và sau đó bằng mọi cách thuyết phục ba cháu đi chữa trị. Nếu cần thì nhờ sự giúp đỡ của một người thân có uy tín. Chúc cháu can đảm hỗ trợ mẹ.

Created by AM Word_2CHM

Cha mẹ thường xuyên cãi nhau

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Ba mẹ cháu sống không hạnh phúc, thường xuyên cãi vã, xúc phạm nhau. Không khí gia đình cháu rất buồn, ba chị em cháu không còn tinh thần nào để học hành.

Cháu không muốn cha mẹ chia lìa, chị em xa cách nhưng cứ sống thế này thì chẳng khác gì địa ngục. Theo cô, chị em cháu có nên đặt vấn đề cha mẹ phải bỏ nhau để hai người và cả chúng cháu được sống yên?

Cô rất thông cảm với cháu và cũng đã nghe nhiều bạn trẻ than thở vì cùng ở vào trường hợp này. Nhiều cha mẹ cứ nói “vì con” họ không ly hôn, nhưng tiếp tục ở chung mà luôn cãi vã, xúc phạm nhau thì khốn khổ cho con cái.

Nếu cháu thấy có thể bày tỏ cùng cha mẹ ý nghĩ của mình, thì nên lựa một dịp tốt và thật nhỏ nhẹ khéo léo để bắt đầu với người (cha hoặc mẹ) mà cháu cảm thấy dễ tiếp cận nhất.

Có khi cha mẹ cháu cần sự giúp đỡ của một nhà tham vấn tâm lý để nhận rõ hoàn cảnh của mình. Biết đâu, nhờ đó ông bà thay đổi cách đối xử với nhau. Cháu nên đề nghị điều đó. Với sự giúp đỡ của nhà tham vấn, nếu thấy mâu thuẫn quá lớn không thể tiếp tục sống với nhau được thì cô đồng ý với giải pháp ly thân, để con cái bớt chịu đựng sự căng thẳng của mối quan hệ bất hòa và thiếu tôn trọng nhau.

Tham vấn hay trị liệu tâm lý sẽ góp phần giải quyết vấn đề của gia đình cháu.

Created by AM Word_2CHM

Thiếu tình thương của mẹ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Thưa cô, gia đình cháu có 3 chị em, cháu là con đầu. Nhìn bề ngoài ai cũng nói gia đình cháu hạnh phúc: cha mẹ thành đạt, có chức quyền, các con ngoan, học giỏi. Nhưng chúng cháu cảm thấy gia đình cháu sẽ hạnh phúc hơn nếu được mẹ quan tâm, gần gũi.

Mẹ cháu là người đứng đắn, giỏi giang, không ai chê trách được điều gì, nhưng mẹ lại là người nghiêm nghị, hơi lạnh lùng, ít biểu lộ tình cảm. Ngay cả với con cái mẹ cũng chỉ nói những điều cần thiết. Mẹ không để chúng cháu thiếu thốn về vật chất, nhưng lúc nào chúng cháu cũng thèm tình mẹ ân cần, dịu dàng. Ngay cả chúng cháu muốn gần gũi, có những hành động biểu lộ tình cảm yêu thương mẹ, mẹ cũng không thoải mái đón nhận. Chúng cháu buồn lắm cô ạ.

Thật đáng buồn, khi nghe về hoàn cảnh của cháu. Buồn không những cho các cháu mà cho cả mẹ cháu, vì bà sống mà thiếu điều quý giá nhất là tình cảm mẹ con ấm áp. Có khi bà không ý thức điều đó vì có thể đã không được bà ngoại các cháu gần gũi về mặt tinh thần. Nếu có dì thì cũng có thể nhờ dì làm điều đó.

Hiệu quả nhất có thể là ba chị em ngồi lại bàn với nhau về một “âm mưu tình cảm” đặc biệt. Hãy xúm lại chăm sóc mẹ, hỏi han mẹ khi mẹ đi làm về, làm nước mát cho mẹ uống, chuẩn bị khăn ướt cho mẹ lau mặt… tình cảm nơi mẹ có thể thức tỉnh vì biết đâu lúc còn trẻ, mẹ thiếu tình thương.

Nói thẳng với mẹ cũng được nhưng sợ làm cho mẹ mặc cảm và khó xử.

Created by AM Word_2CHM

Mẹ cháu ghen tỵ với cô giáo

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cháu đang học lớp 12. Từ nhỏ, cháu luôn cảm thấy thiếu tình thương của gia đình mặc dù có đủ cha mẹ. Cha mẹ cháu là những người trí thức, làm ăn giỏi giang, nhà cháu cũng khá giả. Ba mẹ lo cho anh chị em cháu đầy đủ về vật chất, nhưng không hiểu sao chúng cháu vẫn thấy thiếu sự quan tâm, gần gũi âu yếm của cha mẹ.

Cháu không nhớ có bao giờ mẹ ôm cháu chưa, mẹ cũng ít tâm tình với cháu. Mỗi khi cháu muốn thổ lộ với mẹ điều gì, hình như mẹ đều bận và không muốn cháu làm phiền bằng những câu chuyện, lời nói vớ vẩn. Cháu đã tìm thấy tình cảm gần gũi, tin cậy với cô giáo chủ nhiệm. Cô dành cho cháu tình cảm, sự quan tân đặc biệt, cô rất dịu dàng, lắng nghe và cho cháu những lời khuyên bổ ích. Cô là chỗ dựa tinh thần của cháu. Hôm qua, mẹ cháu đọc được nhật ký, trong đó cháu viết rất nhiều về cô chủ nhiệm, cháu rất kính yêu cô, ước gì cô là mẹ của cháu…

Mẹ cháu giận dữ la mắng cháu: khi không lại đi thương mến người dưng, còn mẹ mình thì không có một dòng nào! Cháu quá xấu hổ, chẳng biết nói sao. Hai ngày nay cháu cảm thấy ngượng nghịu khi phải nói chuyện với mẹ. Cháu phải làm sao để cải thiện mối quan hệ với mẹ?

Trong cái rủi luôn có cái may. Lẽ ra mẹ cháu không nên đọc nhật ký của cháu, vì theo nguyên tắc mỗi thành viên trong gia đình phải tôn trọng sự riêng tư của các thành viên khác. Đọc nhật ký của con là tối kỵ. Nhưng nhờ chuyện này mẹ cháu biết được tình cảm của cháu. Cô mong sự giận dữ của mẹ sẽ dẫn đến sự thức tỉnh nào đó.

Cháu hãy chọn một cơ hội tốt (khi mẹ vui hay khi hai mẹ con có dịp trò chuyện với nhau), huy động tất cả sự khéo léo và tế nhị của mình để giải thích cho mẹ hiểu rằng, cháu thương cô giáo vì cô đã dành cho cháu những tình cảm mà cháu không tìm thấy được trong gia đình. Phải mạnh dạn, nhưng với sự tế nhị, nói lên suy nghĩ của ta, người khác mới hiện ta. Cháu cũng có thể nhờ một người khác giải thích cho mẹ, nếu người đó thật gần gũi với gia đình cháu.

Created by AM Word_2CHM

Cháu không có tình cảm với mẹ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Bố mẹ cháu ly dị khi cháu mới 2 tuổi. Cháu ở với bố và ông bà nội. Bố cháu rất thương yêu cháu, đã một mình gà trống nuôi con, cho cháu được ăn học tử tế. Mẹ cháu thỉnh thoảng đến trường gặp cháu, hoặc hẹn bố chở cháu đến gặp. Bố luôn luôn nói tốt về mẹ (chắc là để cho cháu còn có mẹ, dù không chung sống), nhưng cô ơi, cháu không có tình cảm với mẹ.

Dần dần mẹ bỗng trở nên xa lạ, nhiều khi phải gặp mẹ đối với cháu là cả sự khổ sở chịu đựng mà cháu phải cố gắng như một bổn phận để lịch sự và xã giao với mẹ, để mẹ không nghĩ là bố xúi giục gì cháu. Tất cả trẻ con khi cha mẹ ly dị đều muốn theo mẹ, còn cháu thì không muốn vì cháu cảm thấy bố cháu yêu cháu hơn. Mà vì sao mẹ lại cũng chịu để cháu theo bố, hả cô?

Người ta bảo một người mẹ thực sự thì không bao giờ xa rời con, thế mà mẹ cháu không đau khổ khi sống xa cháu. Vì thế mà cháu không thể yêu được mẹ. Không yêu mà vẫn phải gặp gỡ cháu thấy rất khó xử. Cháu phải làm như thế nào?

Thật ra chúng ta khó mà phê phán quá khứ. Đúng là trong ly dị người ta giao trẻ còn nhỏ cho người mẹ. Nhưng trong hoàn cảnh của cháu thì có thể mẹ quá trẻ, quá đơn chiếc hay đã phạm một lỗi lầm nào đó nên cháu được giao về bố để sống chung với bố và ông bà nội. Cháu không có tình cảm với mẹ là bình thường, vì mẹ con không gần gũi nhau. Nhưng sự việc mẹ vẫn tìm thăm cháu chứng tỏ mẹ cháu thương cháu. Vấn đề mấu chốt là cháu đang hận người mẹ đối xử đành bỏ mình. Việc ba cháu không nói xấu mẹ là một điều tốt, nhưng khi đứa con lớn lên, nó phải được biết sự thật, vì sự thật giải phóng chúng ta.

Cháu nên mạnh dạn hỏi bố hoặc mẹ về lý do ly dị. Nếu mẹ cháu có lỗi, cháu hãy tha thứ cho bà vì tha thứ cháu sẽ tự giải phóng đối với cái dấu hỏi to tướng trong đầu. Một khi tha thứ, hai mẹ con có thể tái tạo lại tình mẫu tử mà cả hai đều cần. Mong cháu tìm hiểu được sự thật.

Created by AM Word_2CHM

Con là… “đồ bỏ đi”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Mẹ con chưa bao giờ khen con dù con học được điểm cao. Con làm bất cứ việc gì mẹ cũng chê bai. Câu cửa miệng của mẹ mỗi khi mắng con là “Mày là đồ vô tích sự”. Con lớn lên trong thái độ và sự chê bai của mẹ đã nhiều năm và những lời miệt thị của mẹ đã phần nào ăn sâu vào tâm trí con, đến nỗi có lúc con cũng tự nhủ có lẽ con là đồ vô tích sự thật.

Thế mà mẹ của bạn con - cũng là hàng xóm sống cạnh nhà con cô ấy luôn khen con là đứa bé ngoan, tốt, dễ thương đặc biệt là khéo tay – vì con vẽ đẹp. Những lời khen ấy an ủi và động viên con rất nhiều, cũng làm con hãnh diện và cảm thấy mình cũng có giá trị. Như vậy mình là thế nào, là do mình hay do mắt nhìn của người khác hả cô? Tại sao mẹ cháu và mẹ của bạn cháu lại có cái nhìn khác nhau với cùng một người là cháu?

Câu hỏi của cháu rất hay vì nó nêu lên một vấn đề cốt lõi trong sự phát triển nhân cách con người. Mỗi người chúng ta có một “khái niệm” hay “hình ảnh về bản thân”. Hình ảnh này ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi và tính cách của chúng ta. Nếu đó là một hình ảnh tích cực, nghĩa là ta thấy mình có giá trị thì ta tự tin, luôn luôn dám tiến tới và thành công. Nếu ta cảm thấy mình không ra gì thì rụt rè, dễ bỏ cuộc dẫn tới thất bại.

Từ đâu có hình ảnh về bản thân? Nó hình thành từ cách người xung quanh, nhất là người thân, đánh giá, đối xử với ta. Rồi dần dần ta “in trí” rằng, bản thân mình đúng như họ nghĩ vậy. Một đứa trẻ cho dù thông minh và có nhiều tiềm năng, nếu cứ bị gia đình chê bai, trách móc, chửi mắng cũng sẽ thất bại trong đường đời. Đứa trẻ trung bình được cha mẹ khen, khuyến khích sẽ có thể tiến xa. Nhiều cha mẹ sai lầm khi nghĩ rằng, phải chê con thật nhiều để thách thức cho chúng cố gắng hơn. Khi nào trẻ có lỗi thì dạy bảo, còn lời khen thì cần thiết như thuốc bổ để trẻ lớn lên lành mạnh về mặt tâm lý.

Thật đáng tiếc khi mẹ cháu đối xử với cháu như vậy, có lẽ ý đồ của bà là thách thức cháu. Cũng may là có cô hàng xóm đã “trung lập” hóa quan điểm của mẹ cháu. Cách cháu đặt câu hỏi này cho thấy đầu óc cháu không “tệ” chút nào. Hãy tự tin sửa đổi hình ảnh về bản thân. Hãy để bài viết này đâu đó để mẹ cháu suy nghĩ lại, nếu tình cờ bà đọc nó.

Created by AM Word_2CHM

Mẹ có người yêu

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cô ơi, cháu đang khủng hoảng vô cùng mà không biết nói với ai. Hai ngày trước, khi đi cùng với đứa bạn vào một quán cà phê, cháu bỗng thấy mẹ cháu đang ngồi bên một người đàn ông xa lạ, đầu mẹ dựa vào vai ông ấy, trông thật tình tứ. Cháu cảm thấy choáng váng, lùi lại và nói dối bạn là cháu đau bụng nên phải về nhà. Cháu rất đau khổ và hình ảnh thần tượng về mẹ vụt sụp đổ trong cháu.

Cháu không dám nói với ba vì ba cháu hiền, rất tốt, yêu thương và chung thủy với mẹ. Cháu sợ gia đình tan vỡ nếu nói ra. Nhưng nếu không nói, cháu cũng không chịu được. Bây giờ cháu không dám nhìn thẳng vào mặt mẹ và thậm chí, có lúc cháu thấy khinh mẹ. Cháu phải làm sao bây giờ? Cháu không còn tâm trí để học hành.

Cháu đang trải qua một kinh nghiệm khủng khiếp, cô rất thông cảm với cháu. Dù gì thì gia đình cũng đã đổ vỡ rồi, nếu điều cháu thấy là chính xác. Cháu không thể giữ kín chuyện này lâu được. Với thái độ của cháu đối với mẹ hiện nay, quan hệ mẹ con ngày nào đó cũng sẽ rắc rối.

Có thể cháu nên thật can đảm và bình tĩnh để viết cho mẹ mấy chữ mô tả những điều cháu đã chứng kiến mà không cần bình luận thêm. Để mẹ cháu tự rút ra kết luận và tìm cách giải quyết. Biết đâu cháu sẽ là tác nhân dẫn đến sự hòa giải. Dù gì học tập cũng là bổn phận hàng đầu, cháu nên cố gắng tập trung vào việc học.

Created by AM Word_2CHM

Thất vọng về ba?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Từng là một gia đình hạnh phúc, mẹ cháu ở nhà nội trợ, ba cháu là người có địa vị. Khi cháu còn nhỏ, ba là thần tượng của cháu, vì ba học rất giỏi, có học vị địa vị cao trong xã hội. Nhưng cô ơi, càng lớn cháu càng thất vọng về ba, khi nhận ra ba cháu ngày càng “giỏi” nhiều chuyện khác.

Ba cháu thường đi ăn nhậu, nói với mẹ là “nhậu làm ăn”, có nhiều người đến nhà cháu nhờ vả và để lại những bao thư, quà cáp. Một lần say rượu ba bảo: “Nhà này không có tao thì mẹ con mày húp cháo; tao đi nhậu ra tiền, khẩy tay, nhếch mép cũng ra tiền…

Ba thường dạy chúng cháu phải trung thực, phải thế nọ, thế kia nhưng ba là người thế nào? Những vụ án tham nhũng đang xảy ra làm cháu sợ có ngày ba cháu phải vào tù. Có chuyện gì thì làm sao cháu ngẩng mặt nhìn bạn bè, hàng xóm? Cháu buồn lắm và sợ hãi khi nghĩ đến ngày đó.

Cô ơi, có cách nào để cháu thoát ra khỏi tình cảnh này, cháu có nên nói chuyện với ba?

Cô hết sức thông cảm và chia sẻ nỗi buồn của cháu. Không nỗi đau nào lớn bằng khi thần tượng sụp đổ, nhất là thần tượng ấy lại là người thân của mình. Cha, mẹ là thần tượng số một. Cũng không có nỗi thất vọng nào lớn hơn khi cha mẹ dạy con một đằng mà làm một nẻo.

Cháu buồn lo sợ hãi là đúng. Nạn tiêu cực, tham nhũng không thể tiếp tục tung hoành. Mẹ cháu nghĩ thế nào? Dù bà ủng hộ hay không ủng hộ ba cháu, mẹ là người đầu tiên cháu cần tâm tình và xây dựng thành một đồng minh. Kế đó, cháu suy nghĩ xem ai trong gia đình, họ hàng, bạn bè của ba được ông kính nể nhất. Cháu hãy bàn bạc thêm để tranh thủ sự ủng hộ của họ.

Cuối cùng cháu cũng có thể nói lên sự sợ hãi của mình với ba. Có thể ông sẽ cho cháu một trận ra trò, nhưng lương tâm ông sẽ được đánh thức. Nếu có chỗ ẩn trú an toàn cháu có thể để lại một bức tối hậu thư rồi “bỏ nhà ra đi” để gây sốc. Gì thì gì, cô khen cháu có cái nhìn sáng suốt và hy vọng nhiều ở cháu cũng như các bạn trẻ khác để dân tộc ta có một tương lai tươi sáng hơn. Cảm ơn bức thư của cháu.

Created by AM Word_2CHM

Cha con trở lại với người vợ cũ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cháu sống trong một gia đình cơm không lành canh không ngọt, nên tính tình của cháu rất nhút nhát, tự ti. Cháu có rất ít bạn bè. Ngày xưa ba cháu đã có vợ con, sau đó ba cháu mất liên lạc với họ, rồi lấy mẹ cháu. Gần đây ba cháu liên lạc được với vợ con cũ, thì những người kia đã đến nhà cháu chơi. Mẹ cháu có vẻ rất đau khổ tuy không nói ra.

Buồn hơn nữa là năm ngoái ba cháu về thăm quê có gặp lại vợ con cũ và đã có thêm một đứa con với người vợ ấy. Cháu không sao chấp nhận được một người cha như thế và rất thương mẹ phải nhẫn nhục chịu đựng, một phần cũng để cho cháu có cha. Có cần thiết phải cố giữ một người chồng, một người cha thiếu trách nhiệm không cô? Mỗi khi nghĩ đến chuyện này, cháu không cầm được nước mắt.

Hoàn cảnh của mẹ cháu thật khó xử. Tuy nhiên, làm như ba cháu là sống theo chế độ đa thê và vi phạm luật hôn nhân gia đình Việt Nam (một vợ một chồng). Lẽ ra ba cháu phải chấm dứt tình trạng này và chọn một trong hai gia đình. Nếu ông không quyết định thì mẹ cháu nên quyết định, ngoại trừ bà quá yêu ông và phụ thuộc về kinh tế.

Lý do để cho “con có cha” là lý do được nhiều bà mẹ đưa ra để tránh né việc ly hôn. Nhưng lý do này không đứng vững khi người cha không gương mẫu và gây đau khổ cho con mình. Cháu hãy mạnh dạn nói với mẹ là cháu không cần một người cha như thế, để sống tốt. Cháu cũng nên hỗ trợ tinh thần mẹ, để bà dứt khoát với mối quan hệ tay ba này. Thà hai mẹ con dựa vào nhau để làm lại từ đầu mà sống thanh thản. Mong cháu bớt đau khổ.

Created by AM Word_2CHM

“Ba mẹ cháu rất bất công”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Nhà cháu có hai anh em. Cháu 16 tuổi, em trai cháu 12 tuổi. Là anh Hai nên cháu luôn tỏ ra nhường nhịn em, luôn nhận phần lỗi về mình. Nhưng cháu luôn có cảm giác ba mẹ thương em hơn cháu. Ba mẹ chiều em, luôn bắt cháu phải nhường em, chịu đựng em, dù nhiều khi nó rất hỗn láo. Ba mẹ cũng luôn khen em ngoan, em giỏi, dù nó không ngoan, không giỏi.

Cháu nhường nhịn mãi thì đâm ra thấy ba mẹ bất công. Từ chỗ đang thương em, cháu trở nên ghét em và thấy mình sao mà bất hạnh, bị phân biệt đối xử trong chính gia đình mình. Cháu cũng là con người, chẳng lẽ ba mẹ không nghĩ rằng cháu cũng có cảm giác buồn, vui, tủi thân. Người lớn phải biết điều đó chứ, cô. Cô ơi, nếu rảnh cô có thể đến nhà cháu, tìm cách khéo léo tư vấn cho ba mẹ cháu về chuyện này được không?

Gia đình Việt Nam có truyền thống dạy anh chị lớn biết nhường em. Nhường nhịn là một phẩm chất tốt mà mỗi chúng ta phải học tập. Tuy nhiên, không nên để cho sự việc đi quá đà, khiến cho người được nhường nhịn lấn sân, tạo ra sự bất công. Có lẽ cháu cũng đã đóng góp phần nào vào tình trạng này vì đã nhận về mình phần lỗi của em, khiến cho nó ngày càng lấn lướt. Sự công bằng phải là trên hết.

Từ phía cha mẹ, thói quen trở thành quán tính và họ không còn ý thức việc mình làm nữa. Càng thể do buồn phiền một cách vô ý thức, cháu có những phản ứng tiêu cực dù là ngấm ngầm.

Gì thì gì, tình trạng này phải được thay đổi. Cháu có thể thật bình tĩnh, làm chủ cảm xúc của mình, để khi có dịp thuận tiện, cháu trình bày suy nghĩ của mình cho ba mẹ một cách lễ phép và thân thương. Cháu cứ thử xem.

Cô không có điều kiện tới nhà cháu vì ở xa thành phố, nhưng đề nghị cháu gặp cô Nguyễn Thị Ngọc, tham vấn viên, Phòng tham vấn Hôn nhân gia đình, Nhà Văn hóa Phụ Nữ Thành phố Hồ Chí Minh (ĐT: 9314660) vào các buổi chiều thứ ba, năm, bảy từ 15g.

Created by AM Word_2CHM

Con rất buồn chán

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Con đang học lớp 5. Từ khi bố mẹ con từ nước ngoài về con rất buồn cháu. Bố con rất khó tính, nghiêm khắc. Con có vóc dáng nhỏ nhắn, ốm yếu mà bố con bắt con phải tắm nắng lúc… 10g đến 11g30 trưa. Theo bố mẹ con về nước còn có em trai con mới học lớp 1. Nó rất lười học, đôi khi còn nói hỗn với mẹ và bà ngoại, nhưng bố mẹ rất cưng chiều nó. Đồ chơi, bánh kẹo của con nó cũng giành ăn một mình. Khi hai chị em tranh cãi với nhau thì bố mẹ thường bênh vực em mà mắng mỏ con. Cô ơi con buồn lắm…

Nếu mọi việc cháu kể là sự thật thì cháu quả là một đứa trẻ bất hạnh. Cháu còn quá nhỏ để chịu đựng những thử thách như vậy Tuy nhiên cô không khuyên cháu được gì nhiều, vì câu chuyện của cháu có nhiều chi tiết khó hiểu. Thứ nhất cháu còn nhỏ như vậy mà sao bị cha mẹ để ở lại một mình khi đi ra nước ngoài. Chuyện tắm nắng vào giờ trưa ở một nước nhiệt đới như Việt Nam cũng khó hiểu. Thường là người ta tắm nắng vào sáng sớm. Không biết ba cháu theo trường phái khoa học nào đây. Rồi còn sự phân biệt đối xử giữa cháu và em cháu nữa!

Nhưng cô mừng là cháu còn bà ngoại và có thể còn cô dì chú bác nữa. Cháu hãy tìm đến một trong những người này và trình bày hoàn cảnh của cháu để mong họ có thể khéo léo nhắc nhở cha mẹ cháu. Cô hết sức thông cảm nhưng rất tiếc, vì là người ngoài, nên cô không can thiệp được.

Created by AM Word_2CHM

Cháu muốn bỏ nhà ra đi

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Thưa cô, cháu 17 tuổi, đang học lớp 11. Cháu đang sống rất bức bối trong gia đình, cháu không phủ nhận là cha mẹ rất thương chúng cháu, nhưng tư tưởng “cá không ăn muối cá ươn”, “thương cho roi cho vọt” ở cha mẹ cháu rất… nổi bật. Ba mẹ ít khi khen ngợi hay nói với chúng cháu những lời dịu dàng, ít thể hiện tình thương yêu. Thỉnh thoảng mẹ cháu còn mắng. “Mày lớn lên không biết làm gì ăn”.

Cháu làm gì cũng không vừa lòng mẹ. Hễ cháu muốn giúp mẹ làm bếp hay việc nhà, mẹ lại bảo: “Thôi, đừng làm nữa ngứa mắt lắm”, khiến cháu càng cảm thấy mình vụng về. Điều quan trọng là sự coi thường của cha mẹ cũng ăn sâu vào đầu cháu, khiến cháu cũng mất tự tin và sợ rằng: có lẽ cháu vô dụng thật. Cháu muốn bỏ nhà ra đi, sống tự lập để chứng tỏ rằng cháu không vô dụng như cha mẹ nghĩ.

Cháu phân tích rất chính xác cái gọi là “khoảng cách thế hệ” hay “xung đột thế hệ”. Cha mẹ thì bị “cầm tù” trong cách suy nghĩ cũ, do ảnh hưởng của nền giáo dục mà họ đã chịu. Còn con cái ngày nay thì tiếp xúc với một môi trường văn hóa khác hẳn, trong đó sự tự lập, năng động và sáng tạo của tuổi trẻ không những được đề cao mà còn được đòi hỏi như là những điều kiện để hòa nhập với thế giới hiện đại.

Theo những hiểu biết ngày nay, la mắng chê bai, cho rằng con cái không ra gì là tối kỵ trong giáo dục. Vì điều này giết chết nơi đứa trẻ “ý thức về giá trị bản thân”, là động lực cho sự phát triển một nhân cách lành mạnh và sung mãn. Trẻ được động viên, khen ngợi sẽ cảm thấy mình có giá trị và phát triển lòng tự tin. Còn khi thấy mình không có giá trị gì, trẻ tự xem như đáng “vứt đi” và dễ có những suy nghĩ và hành vi tiêu cực. Ví dụ như đi bụi đời, có những hành động tự hủy hoại bản thân như nghiện ngập. Có khi dẫn đến việc tự tử.

Tiếc rằng đến hôm nay còn không ít cha mẹ vì “tình thương” mà đứa con mình đến chỗ bế tắc. Tiếc hơn nữa là xã hội chưa có những biện pháp để giúp cha mẹ thích nghi với hoàn cảnh mới và rèn luyện những kỹ năng giáo dục mới để thu hẹp khoảng cách thế hệ nói trên. Không ít tệ nạn xã hội trong giới trẻ ngày nay xuất phát từ nguyên nhân gia đình. Cha mẹ hoặc quá cưng chiều con, hoặc thương theo kiểu cho voi cho vọt.

Cô mong rằng một số cha mẹ, nhân dịp này sẽ suy nghĩ lại.

Nhưng cô rất mừng vì chính cháu ý thức rõ chuyện gì xảy ra nên có thể làm chủ tình hình, có nghĩa là cháu sẽ không mất tự tin và sẽ không sợ rằng mình là vô dụng.

Đã chịu đựng cả chục năm rồi, cháu nên cố gắng kiên trì, đừng bỏ nhà ra đi đột ngột mà hãy chuẩn bị cho một cuộc sống tự lập. Cháu hay ráng học hết phổ thông. Thi vào một trường cao đằng hay đại học xa nhà, kiếm một việc làm song song với việc học. Cháu cũng không cần tỏ ra bực bội, chống đối mà nên kiên trì giải thích với cha mẹ khi mình bị rầy oan.

Nếu trong người thân có ai đó hiểu biết, cháu cũng có thể nhờ họ giải thích cho cha mẹ.

Sau này với con cái của mình, cháu sẽ làm khác đi để chúng tự tin hơn.

Created by AM Word_2CHM

Con sợ người khác phái vì bị… ba dọa!

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Chị Oanh kính mến, con gái tôi 16 tuổi, đang học lớp 11. Cháu xinh đẹp, có vẻ lớn trước tuổi, dạo gần đây có vẻ mơ mộng, để ý đến một số bạn trai theo đuổi cháu. Lo ngại việc cháu yêu đương sớm, ảnh hưởng tới học hành, chồng tôi hay ngăn cấm, không cho cháu đi chơi, hay hù dọa cháu không cẩn thận sẽ bị bọn con trai lừa đảo, cưỡng ép…

Chồng tôi còn dọa cháu bằng những câu chuyện kiểu Sở Khanh, chuyện hôn nhân gia đình bất hạnh nhằm làm cho cháu cảnh giác, cẩn thận để tự bảo vệ mình… Nhưng xem ra việc này lại có tác dụng làm cháu kinh sợ người khác phái, có cái nhìn méo mó về chuyện giới tính, tình yêu… Theo chị, chúng tôi có nên để cháu phát triển tự nhiên mà không cần phải cảnh báo?

Việc giáo dục con cái không thể để cho chúng “phát triển tự nhiên”, cũng không chỉ bằng “cảnh cáo” theo kiểu hù dọa. Mà là soi sáng dìu dắt trong tình thương yêu và tấm gương của cha mẹ. Kiểu cảnh cáo như anh nhà đã làm chỉ khiến cho cháu sợ, mà không giúp cháu hiểu. Hôm nay cháu có thể tránh bạn trai, nhưng ngày nào đó nếu yêu thật sự cháu có thể quên hết những lời hù dọa và sa ngã trong tư thế hoàn toàn không được chuẩn bị.

Thế hệ đi trước được gia đình và xã hội che chắn cẩn thận nên không dám phá rào. Thế hệ trẻ bây giờ tự do hơn, tiếp xúc nhiều hơn, va chạm với cuộc sống nhiều hơn, lại không phải luôn luôn có người lớn bên cạnh. Các cháu phải tự ứng phó với hoàn cảnh. Vì thế, các cháu phải được thông tin đầy đủ và rèn luyện nhân cách để tùy cơ ứng biến.

Giáo dục giới tính ngày nay là cần thiết. Ta không còn sợ “vẽ đường cho hươu chạy”, mà phải “vẽ đường cho hươu chạy đúng”. Muốn vậy, chính cha mẹ cũng phải được soi sáng đầy đủ để hướng dẫn con mình.

Thái độ của cháu nhà chị là một sự phát triển tâm sinh lý hoàn toàn bình thường. Ở tuổi này, mộng mơ và quan tâm đến người khác phái là quy luật của tạo hóa. Ta không thể bóp nghẹt quy luật mà định hướng cho nó. Người lớn cần giúp các cháu hiểu những gì xảy ra trong tâm sinh lý của chính mình, tâm lý của nam và nữ giới cũng như ý nghĩa cao đẹp của tình yêu và hôn nhân. Để cháu hướng về đó với sự hiểu biết và thái độ chín chắn, chuẩn bị nghiêm túc. Muốn vậy, ngay từ hôm nay phải chuẩn bị để có công việc làm, vị trí xã hội v.v… bằng cách lo tập trung học tập. Cháu cũng nên có những đam mê về văn nghệ thể thao để cân bằng tâm lý và không chăm bẵm vào chuyện tình cảm.

Cháu phải hiểu biết về các mối quan hệ nam nữ, từ tình bạn, tình yêu đến tính dục. Không nên cấm cháu không được gặp người khác phái, vì ngay từ hôm nay cháu phải “thực tập” để biết người biết mình. Nếu lớn lên trong một gia đình lành mạnh, con cái biết tự trọng và tôn trọng người khác thì không có gì phải lo.

Ngày nay có nhiều sách báo về vấn đề này, chị nên mua về để tham khảo và cùng đọc với con. Chị cũng có thể tới Hội đồng Dân số (một tổ chức phi chính phủ quốc tế ở Hà Nội) để có thêm thông tin tư liệu. Ngoài ra, chị cũng nên cho cháu theo học các khóa chuẩn bị hôn nhân gia đình, sức khỏe sinh sản v.v…

Created by AM Word_2CHM

Cháu có đua đòi, mất gốc?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cháu đang có chuyện với ba mẹ. Ba mẹ cháu thường khó chịu khi thấy cháu nghe nhạc nước ngoài vui nhộn, trẻ trung như MTV, Back Street Boys… Ba mẹ cháu bảo cháu vọng ngoại, đua đòi, mất gốc bởi cháu không thích nghe dòng nhạc truyền thống ngày xưa thời ba mẹ cháu còn trẻ. Vấn đề chỉ là phù hợp với tuổi trẻ, thời đại cháu đang sống. Mỗi đời, mỗi thế hệ có một sở thích riêng. Vì sao ba mẹ cháu lại có thái độ thiếu tôn trọng cháu hở cô?

Cô đồng ý với cháu rằng mỗi thế hệ, mỗi thời đại đều có những ưa thích khác nhau, nhất là trong lãnh vực nghệ thuật. Cái khó là ai cũng có xu hướng cho rằng cái mình thích là đúng nhất, hay nhất. Và từ đó lên án gắt gao sự khác biệt. Xung khắc thế hệ giữa cha mẹ và cháu là điều khó tránh.

Một thái độ sống phù hợp với xã hội hiện đại là chấp nhận, khoan dung với sự khác biệt. Điều này không phải dễ vì thế hệ đi trước luôn bảo thủ hơn thế hệ đi sau. Thái độ của cha mẹ cháu xuất phát từ ý đồ tốt, ông bà chỉ quá lo lắng cho con thôi, và xác tín rằng điều mình nghĩ là đúng. Ở đây cãi lý cũng vô ích thôi.

Từ phía cháu, cô cũng thấy có cái gì đó hơi gay gắt, bực tức. Cháu cũng nên tỏ ra thông cảm, nhẹ nhàng hơn với cha mẹ. Cháu cứ việc tiếp tục nghe nhạc hiện đại, nhưng cũng nên dành chút thời gian tìm hiểu nhạc truyền thống để hiểu lịch sử nước nhà và tự hào về dân tộc mình hơn. Vì thân cây lớn nhờ bám rễ sâu và mỗi cá nhân chúng ta tự khẳng định nhờ cội nguồn.

Chính thái độ thông cảm của cháu sẽ giúp cha mẹ cháu thông cảm với cháu hơn. Biết đâu sau này khi cháu làm cha mẹ, lại gặp khó khăn với con mình.

Created by AM Word_2CHM

Con quá chán nản, mệt mỏi

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Con sống trong một gia đình hạnh phúc, nhưng có lẽ con không cảm nhận được điều đó. Con luôn cảm thấy mình bị ràng buộc bởi trách nhiệm, phải thế này thế kia, con không thoải mái khi ở nhà. Con không hề tâm sự cùng ba mẹ. Ba thì khó gần, mẹ thì không hiểu con đủ để đồng cảm với con. Nhiều lúc con thấy hụt hẫng, cảm thấy mình là nô lệ trong chính gia đình mình. Con tự nhủ phải cố gắng lên, nhưng lúc ấy con quá mệt mỏi và chán nản. Con không biết làm gì để thoát khỏi tình cảnh này. Cô khuyên con nên làm gì?

Cảm giác cô đơn, lại bị gò bó trong gia đình, khá phổ biến với tuổi mới lớn, đặc biệt với con một… Các bạn trẻ lớn lên bắt đầu có những suy nghĩ, những quan điểm riêng khác với cha mẹ. Tuổi này, cũng khao khát được tự do hơn và làm chủ các hoạt động của mình.

Ngược lại, cha mẹ cứ in trí rằng con mình còn nhỏ, còn phải nhắc nhở con mọi điều. Cha mẹ cũng ít đoán được những tâm tư, khao khát đang chi phối con mình và nghĩ rằng cung phụng vật chất là đã đủ. Chắc cháu cũng biết, cha mẹ rất thương cháu mà thương theo cách của họ. Nhiều bạn trẻ than phiền rằng họ được thương, nhưng không được hiểu. Mấu chốt của vấn đề là ở đó. Cha mẹ cũng đau khổ vì không hiểu nổi con mình.

Đây là giai đoạn khủng hoảng mà hầu hết các gia đình đều phải trải qua. Quan hệ là quá trình hai chiều. Cả hai bên đều phải khoan dung và cố gắng xích lại gần nhau. Cháu không nói ra điều mình suy nghĩ làm sao ba mẹ hiểu được. Cháu nên kiên trì nhẹ nhàng tiếp cận và tâm sự với mẹ. Bất đầu từ những điều dễ chấp nhận, không gây sốc quá. Nếu cháu có thái độ bực tức, phản đối thì hỏng việc hết. Cô biết việc này không dễ chút nào, nhưng mong cháu cố gắng.

Thư cháu viết quá cô đọng nên cô không đủ dữ kiện để có những đề nghị cụ thể hơn. Dù sao, để bụng những ấm ức của mình là không tốt, cháu nên điện thoại hay trực tiếp gặp một nhà tư vấn tâm lý để giãi bày. Lòng cháu sẽ nhẹ nhàng hơn. Mặt khác giai đoạn khó khăn này rồi sẽ qua. Cháu hay thử gọi trung tâm Tư vấn Hồn Việt, ĐT: 9320548 - 9320549. Chúc cháu giải tỏa được tâm tư của mình.

Created by AM Word_2CHM

Con đâu còn nhỏ nữa…

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Kính gửi cô Oanh, gia đình con là gia đình nề nếp nhưng con không thể chịu được, vì con đã 14 tuổi đâu còn là con nít, mà hễ con làm gì cũng bị cha mẹ bắt lỗi, rầy la.

Hôm họ thím và bác con lại cãi nhau vì con. Thím hay la mắng con những điều vô lý. Cô giúp coi có cách nào để hòa hợp với gia đình mà không bị áp lực.

Cô rất thông cảm với cháu. Cũng có khi vì quá lo lắng cho con mình mà cha mẹ hay la rầy. Xã hội ngày nay khác xưa nhiều lắm. Tiếc rằng, nhiều bậc cha mẹ không được học hỏi để nuôi dạy con khéo léo hơn.

14 tuổi là đã lớn như cháu nói. Nhưng ở tuổi này các cháu cũng đang trải qua một giai đoạn biến đổi tâm sinh lý phức tạp. Dễ bay bổng nhưng cũng dễ xẹp như chiếc bánh bao về chiều. Lúc vui, lúc buồn bất chợt. Lắm khi ta cũng thất vọng với người lớn nên đâm ra chai lì, dù không cố tình. Cháu hãy nhớ lại xem có khi nào vô tình mà làm cho cha mẹ buồn không? hơn nữa cháu cũng nên tìm cơ hội tâm tình với mẹ cha, chăm sóc họ và chia sẻ trách nhiệm trong gia đình; cha mẹ nào cũng thích điều đó. Nếu có dịp tốt, cháu cũng có thể thưa thật là mình bị áp lực hơi nặng, đồng thời sẵn sàng sửa chữa khi cha mẹ nói đúng.

Có một điều đáng tiếc là bác và thím cũng xen vào chuyện gia đình cháu để la mắng hay cãi nhau vì cháu. Điều này, cháu có thể khéo léo thưa với cha mẹ: chuyện riêng của gia đình cần được tôn trọng.

Nếu trường cháu có phòng tư vấn tâm lý thì cháu nên đến gặp và tâm tình với cô/ thầy tư vấn. Bằng không, cháu nên liên hệ với Trung tâm Tư vấn Gia đình và trẻ em, 57 Phạm Ngũ Lão, Phường Thái Bình, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, Điện thoại: 8215878.

Cháu nên đi gặp các nhà tư vấn, cháu nhé.

Created by AM Word_2CHM

Cháu đang học cho ba mẹ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cháu học cũng khá. Khi nào cháu được điểm 9, điểm 10 thì ba mẹ cháu vui, khen ngợi cháu, còn khi cháu đạt điểm 7 thì mẹ cháu lại buồn thiu, còn điểm 6 thì mẹ cháu như là đau khổ cô ạ. Muốn ba mẹ vui lòng lên cháu luôn cố gắng.

Nhưng cháu không phải là… siêu nhân, muốn gì được nấy. Vì thế mỗi khi được điểm dưới 7 là cháu đau khổ, khi nghĩ đến thái độ của mẹ cháu, dù cháu đã bằng lòng với số điểm đó. Cháu đang học cho ba mẹ cháu chứ không phải cho chính mình. Vì vậy mà đôi khi cháu rất cháu học vì mệt mỏi. Cháu phải làm sao đây hả cô?

Cha mẹ nào cũng đặt nhiều kỳ vọng nơi con cái. Cháu đã “lỡ trớn” đạt điểm 9, 10 rồi nên cha mẹ cháu đặt cho cháu chỉ tiêu cao. Dĩ nhiên sự mong chờ này trở thành một áp lực cho cháu.

Đạt điểm 6 là vì cháu bê trễ hay khả năng cháu chỉ tới đó? Cháu có thật hài lòng với số điểm này không? Hay đây là một cách nói phản ứng lại với thái độ của cha mẹ? Cô nghĩ, phần đông - không phân biệt già trẻ - khi làm một việc gì đó, ai cũng thích đạt thành tích cao. Còn đạt được hay không lại là chuyện khác.

Cháu nên nhẹ nhàng giải thích cho cha mẹ hiểu, kỳ vọng quá cao của ông bà đang là gánh nặng tâm lý cho cháu. Nhưng đồng thời cháu cũng nên học thật tốt và thật đều các môn để cả nhà đều vui.

Đúng là học phải cho cháu nhưng một phần cũng để làm vui lòng người thân nếu sự mong đợi ấy không quá đáng.

Chúc cháu tiếp tục học giỏi.

Created by AM Word_2CHM

Chán ngán trụ hạng xuất sắc

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cô ơi, ở trường, cháu thường được thầy cô khen ngợi, nêu gương phấn đấu cho các bạn. Ở nhà, cháu là niềm tự hào của cha mẹ, là ao ước của các bác hàng xóm mỗi khi họ la mắng con. Cháu luôn đạt thành tích học tập xuất sắc, nhiều năm liền đứng ở top 5 của lớp…

Nhưng cô ơi, giờ đây cháu cảm thấy mệt mỏi, chán ngán khi cứ mãi trụ hạng xuất sắc mà không còn được một giờ thảnh thơi, không có thời gian chơi những trò chơi mình thích.

Cháu học tự sáng đến đêm, hết học ở trường thì học thêm với thầy dạy kèm - những môn học mà sau này cháu sẽ thi đại học; học Anh văn ở trung tâm để sau này đi du học theo kế hoạch của ba mẹ; học vẽ, học nhạc để đời sống tinh thần phong phú… Cháu thèm được đạp xe đạp đi học, thèm được đá bóng, thả diều như các bạn hàng xóm, thèm làm một người bình thường… Cô ơi, cháu phải làm gì bây giờ?

Cô vô cùng thông cảm với cháu. Xung quanh ta có không ít người trẻ bị làm “tù nhân của kỳ vọng” như cháu. Ban đầu mình cố gắng, được cha mẹ khen mình thích. Cha mẹ càng thích và yêu cầu cao hơn nữa, mà quên rằng sức của con mình có hạn. Riết rồi mình sống như một người máy. Còn cha mẹ thì là nạn nhân của sức ép của xã hội, một xã hội chạy theo những giá trị giả tạo và đầy sự cạnh tranh.

May mà cháu phát hiện kịp thời. Tình trạng này kéo dài có thể khiến cháu bị stress, trầm cảm hay phản đối một cách vô ý thức bằng cách đi bụi đời. Mọi thứ sẽ hỏng hết. Cháu học giỏi, không có gì phải lo. Cháu có thể bỏ bớt những môn phụ như vẽ, âm nhạc… thậm chí không cần luyện thi đại học.

Cháu hãy can đảm trình bày nhẹ nhàng cho cha mẹ. Thà bớt “xuất sắc” mà không bị trầm cảm, dẫn đến chán đời, bỏ cuộc. Cha mẹ có thể giận một chút nhưng rồi sẽ qua đi. Làm theo ý mình mà làm đúng thì không có tội lỗi gì. Hạnh phúc của bản thân thì chỉ có mình mới vun đắp được. Cảm ơn cháu đã thay mặt nhiều bạn trẻ viết thư này.

Cô mong các bậc cha mẹ đọc để nghĩ lại, không làm hại con mình do thiếu hiểu biết.

Created by AM Word_2CHM

Cháu không phải là thần thánh

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Cô ơi ai cũng khen cháu thông minh, cháu cũng thấy mình như vậy, cháu tiếp thu nhanh trong học tập, điểm số luôn đạt 9, 10. Ba mẹ cháu tự hào về cháu luôn khuyến khích và khen ngợi cháu ngoan, học giỏi. Nhưng mà có điều kỳ cục là thỉnh thoảng chẳng may cháu bị điểm 7 hay 8 là mẹ cháu buồn hẳn. Mẹ bảo: “Con học sa sút rồi đấy nhé, sao tuần này có tới hai điểm 8?”.

Cô ơi cháu không phải thần thánh để luôn đạt điểm 10, trong khi điểm 8 cũng là giỏi rồi, thế mà sao không làm người lớn vui lòng?

Thường thường chúng ta tiến bộ nhờ kỳ vọng của người xung quanh đặt vào mình, nhưng nếu kỳ vọng này không hợp lý thì nó trở thành một gánh nặng. Nhiều cha mẹ vì muốn con thực hiện ước mơ không thành của mình, lại kỳ vọng quá cao ở con mình, khiến cho sự mong chờ này trở thành một áp lực tâm lý. Đặc biệt trong thời buổi chạy đua theo tiền tài, quyền lực hiện nay.

Cô thông cảm với cháu và đồng ý với cháu rằng đạt 8 điểm là tốt rồi. Có lẽ mẹ cháu chỉ muốn khích cho cháu cố gắng hơn, mà không ngờ đây là một áp lực tâm lý đối với cháu. Chỉ có một cách giải quyết vấn đề là làm sao mẹ cháu hiểu điều này. Cô hoàn toàn ở ngoài cuộc, không thể làm gì giúp cháu được. Chỉ có mình cháu mới tự cứu mình, bằng cách lựa lời để giải thích cho mẹ hay nhờ một người thân trong gia đình giải thích giùm.

Chúc cháu can đảm để cởi mở với mẹ.

Created by AM Word_2CHM

Làm sao bảo vệ ước mơ?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần I. GIA ĐÌNH

Theo em, các bậc cha mẹ bây giờ luôn mong muốn con cái trở thành… bậc thiên tài. Họ bắt con học rất nhiều, và yêu cầu quá cao mà không nghĩ đến tâm trạng của con cái mình. Em có cảm giác, con người - đặc biệt là giới trẻ Việt Nam, không phải là một sinh vật sống mà là một cái máy. Họ chỉ là những con búp bê không có tình cảm riêng, mà lúc vào cũng bị áp đặt đi theo con đường mà bố mẹ đã chọn. Đôi lúc em muốn có quyền tự quyết định cuộc sống của mình. Có lẽ, bố mẹ muốn bảo vệ con cái khỏi những hiểm nguy của cuộc sống, nhưng họ lại không nghĩ coi cái đang muốn gì, cần gì.

Với tư cách là người con, em vô cùng cảm kích tấm lòng của bố mẹ, nhưng không có con đường vào trải đầy hoa, mà còn có những chỗ hụt, những hòn đá cản đường. Em muốn đi trên những con đường đó, con đường mà em đã chọn dù nó có đầy đá và gai nhọn.

Giới trẻ chúng em muốn vào đời bằng chính hành trang mình đã chuẩn bị.

Tuy nhiên giới trẻ nói chung quá nhút nhát, có khi muốn mãi sống trong vòng tay cha mẹ nên không dám cãi lại bố mẹ để bảo vệ con đường của mình. Ngay bản thân em cũng thế.

Vậy làm sao để bảo vệ được ước mơ của mình, đồng thời được bố mẹ đồng ý?

Cô để gần như nguyên vẹn câu hỏi khá dài của em như một bức tâm thư đầy bức xúc của thế hệ trẻ gửi cho thế hệ đi trước.

Cô vui mừng với hai lý do. Thứ nhất em cảm nhận được và biết ơn tình thương của cha mẹ đối với con cái. Thứ hai, em hiểu ra rằng đường đời là đầy chông gai. Nhưng lại muốn đi trên con đường đó. Đây là một thái độ trưởng thành, chính đáng. Nhưng cô cũng thấy trong bức thư một mâu thuẫn. Tuổi trẻ vừa muốn xông pha lại không dám rời khỏi vòng tay cha mẹ và cãi lại cha mẹ để thực hiện ước mơ của mình. Tại sao có mâu thuẫn này?

Theo cô, cha mẹ, cũng như các em, đang chịu một áp lực xã hội khủng khiếp.

Đó là giá trị ảo của đồng tiền, của quyền lực và nghĩ rằng nó sẽ giải quyết tất cả. Trong khi đó, điều mà con người cần là hạnh phúc, mà đồng tiền chưa chắc gì đem lại được hạnh phúc. Ngày ấy, ai cũng đầy tham vọng nên cha mẹ mong muốn con cái sẽ thực hiện ước mơ không thành của mình. Trong khi đó, các nhà tâm lý khẳng định rằng, trong nghề nghiệp cần phải chọn nghề theo khả năng và sở thích. Vì có ưa thích công việc đó ta mới làm tốt và sống vui với nó. Như một nhà tâm lý nói: “Không ai có được hạnh phúc khi thực hiện mục đích do người khác vạch ra”.

Cô cũng hiểu nỗi lo âu của cha mẹ trước bao hiểm nguy của cuộc sống.

Xã hội ngày nay phức tạp hơn xưa nhiều mà cha mẹ lại không theo kịp những gì con cái tiếp xúc, suy nghĩ với sự bùng nổ thông tin và các phương tiện công nghệ cao. Càng lo càng muốn che chở, níu kéo.

Thời nay cái gì cũng phải học. Ở các nước có đầy dẫy các trường học làm cha mẹ để hiểu tâm lý các lứa tuổi, để hiểu con mà không cần phải đọc lén nhật ký của nó hay theo nó tò tò, để thuyết phục không cần đòn roi, để làm bạn với con mà không sợ mất uy tín. Cha mẹ Việt Nam rất thiệt thòi ở điểm này. Bắt buộc họ giáo dục con theo lối cũ là giữ chúng như đứa con nít, chở che quá đáng, quyết định thay chúng. Trong khi đó, giáo dục là biến một em bé thành người lớn ở từng giai đoạn. Ở mỗi giai đoạn, trẻ phải học tự quyết và gánh lấy trách nhiệm cho bản thân. Ví dụ 3 tuổi ăn một mình, không đút nữa, 5 tuổi tự chọn lựa và thay quần áo, chọn lựa và thay quần áo. Lớn hơn một chút nhận trách nhiên trong công việc nhà… Đó là cách trang bị cho các em khi ra đời có thể tự lập và tự tin. Tuổi trẻ ngày nay thiếu tự tin, một phần vì trong gia đình không được học làm người lớn.

Còn phía các em phải làm gì? Trước tiên phải chứng minh sự trưởng thành của mình. Học hành cho ra trò, có trách nhiệm với bản thân và gia đình. Tập cách nói lên ý nghĩ của mình sao đó cho cha mẹ dễ chấp nhận. Bởi lẽ lắm khi vì quá bức xúc ta có thể làm “đùng đùng”, giận dỗi, chai lì…

Các em hãy cứ ước mơ. Sự căng thẳng ban đầu chắc chắn sẽ được xóa tan.

Created by AM Word_2CHM

Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

Làm sao để cháu không nhút nhát

Cháu không đẹp, nên…

Ngoại hình cháu không ổn?

Thường xuyên bị ám ảnh

Kiệt sức vì mặc cảm

Cháu rất mặc cảm

Cháu bị chối bỏ

Cháu hoàn toàn bế tắc

Buồn chán chính mình!

...

Created by AM Word_2CHM

Làm sao để cháu không nhút nhát

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Thưa cô,

Cháu 16 tuổi đang học lớp 11. Tính cháu nhút nhát, thiếu tự tin đến mức nói chuyện với ai, cháu ít dám nhìn thẳng vào mặt người ta và khi ai đó quá tập trung vào cháu, cháu cũng không thể nói chuyện rành mạch được. Cháu đã cố gắng để bớt nhút nhát bằng cách nói chuyện nhiều hơn, nhưng nhiều khi điều đó lại càng làm cháu mất tự tin hơn. Cô có cách nào giúp cháu, ít nhất là nói năng với mọi người được bình thường? (Phương)

Cháu là đứa vô dụng?

Cháu không hiểu sao từ nhỏ cháu luôn bị mẹ la mắng, chê bai là đoảng vị, vô dụng, lớn lên không biết làm gì ăn. Nhiều lúc cháu cố gắng giúp mẹ làm việc nhà, học giỏi, vẽ đẹp… nhưng mẹ không chú ý đến những điều tốt cháu làm vì mẹ không nhìn thấy những cố gắng của cháu. Mẹ làm cháu tin rằng, có lẽ cháu là đứa vô dụng thật. Cháu phải làm gì để thay đổi cái nhìn của mẹ về cháu? Cháu phải làm gì để chứng tỏ thật ra cháu cũng không đến nỗi nào (Hồng Hà).

Đáng lẽ cô trả lời riêng, nhưng vấn đề của hai cháu xuất phát từ những nguyên lý chung. Hành vi của ta (nhút nhát hay cảm thấy mình không ra gì) xuất phát từ ý tưởng mà mình có về bản thân. Ở khía cạnh chuyên môn, người ta gọi đó là HÌNH ẢNH BẢN THÂN (self image). Và chính hình ảnh về bản thân quyết định cách nghĩ về lối sống của ta.

Trong hình ảnh này, Ý THỨC VỀ GÍA TRỊ BẢN THÂN (self esteem) hay ý thức tự quý trọng mình là vô cùng quan trọng. Người có ý thức cao về giá trị bản thân luôn sống lạc quan, tự tin dễ đạt tới hạnh phúc. Đây không hẳn là người tài ba xuất chúng hay thành đạt cao mà có thể là người bình thường từ chị quét rác, anh công nhân đến các vị giáo sư… vì là con người bẩm sinh ai cũng có giá trị. Đó là những người bình thường tin ở cuộc sống nghĩ rằng mình có ích, dù làm việc lớn hay nhỏ… Một số người có ăn học, thành công trong kinh doanh đôi khi có ý thức thấp về giá trị bản thân. Họ không tin vào mình, sống bi quan, luôn thấy mặt trái của cuộc sống.

Hình ảnh về bản thân trong đầu chúng ta hình thành từ người khác, do cách nhìn, cách nghĩ và cách họ cư xử với chúng ta. Đặc biệt, từ những người thân thiết gần gũi như cha mẹ thầy cô, bạn bè rất quan trọng. Ví dụ, mẹ của Hồng Hà, cứ chê bạn hoài, riết rồi bạn in trí là mình vô dụng thật. Hai đứa học sinh mẫu giáo vừa rời lớp học, khoe với cha bức tranh mình mới vẽ. Trẻ con thì chỉ biết nguệch ngoạc những đường nét thô thiển thôi. Nhưng hai người cha phản ứng khác nhau. Người thứ nhất vò nát “bức tranh” và nói “Con lại đem thêm rác về nhà”. Người cha thứ hai thì khen con: “Con giỏi quá, bức tranh thật đẹp giống cái nhà ghê! Ba sẽ dán lên tường do cả nhà xem”. Đứa trẻ thứ nhất có thể có tiềm năng hội họa, nhưng tiềm năng này bị dập tắt. Nó tin rằng không bao giờ nó vẽ được. Đứa trẻ thứ hai có thể vẽ không hay, nhưng rất tự tin và sẽ phấn đấu học vẽ.

Cô đề nghị Phương xem xét kỹ cách cha mẹ giáo dục cháu. Có những bậc cha mẹ vì quá lo cho con mà che chở bảo bọc quá đáng, không cho con chọn lựa và quyết định những gì thuộc khả năng ở lứa tuổi của nó. Khi cha mẹ không tin con thì con không thể tự tin. Để khắc phục tính nhút nhát, việc cần làm không phải là nói nhiều, mà xem xét lại điều gì đã làm cháu mất tự tin. Hãy mạnh dạn nhìn lại và phát hiện những mặt mạnh của mình (vì ai cũng có mặt tích cực) để lấy lại sự tự tin. Hãy quý trọng và yêu thương chính mình, phát huy những mặt tốt của mình. Quan trọng nhất hãy chứng tỏ với người thân là mình có giá trị. Mình làm được nhiều điều.

Còn Hồng Hà thì nhận rõ nguyên nhân khiến mình cảm thấy là “đứa vô dụng”. Hãy đừng tin hẳn vào những điều mẹ nói. Hãy giải thích vấn đề với ba hay dì, cậu hoặc bạn thân của mẹ. Và nhờ họ giải thích: chính cách làm của mẹ đã gây tổn thương cho con cái. Cũng có khi mẹ có vấn đề tâm lý gì đó cần trị liệu.

Không ít cha mẹ lầm tưởng rằng chê bai, rầy la, so sánh con với trẻ khác là thách thức cho chúng cố gắng thêm. Ngược lại, điều này rất tổn hại cho sự phát triển nhân cách của trẻ. Khi trẻ có lỗi thì phạt thật nghiêm minh, nhưng không nhắc đi nhắc lại một điều đó. Không tiết kiệm lời khen dù trẻ làm được một điều tốt rất nhỏ. Điều này sẽ làm phát triển lòng tự tin, giúp trẻ có một hình ảnh đẹp về bản thân để sống tích cực.

Hãy tập cho trẻ tính tự lực và tự lập theo độ tuổi của nó.

Created by AM Word_2CHM

Cháu không đẹp, nên…

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Trong lớp cháu có một số bạn gái rất xinh đẹp, ăn mặc thời trang, sành điệu. Các bạn ấy rất tự tin và tự hào về sự nổi bật của mình, nhất là về chuyện các bạn được nhiều bạn trai chú ý, săn đón. Cháu không đẹp, bù lại cháu học giỏi nhưng chẳng được bạn trai nào chú ý mà có khi các bạn còn ganh tỵ với cháu vì cháu học giỏi hơn. Đôi khi cháu cũng ước mình xinh đẹp, điều ước này có tầm thường không cô?

Cái đẹp của phụ nữ gồm hai mặt: vẻ đẹp bên ngoài và những phẩm chất bên trong như lòng nhân ái, tính dịu dàng, sự thủy chung, giỏi giang… Chính những phẩm chất bên trong này tạo ra cho người phụ nữ cái duyên.

Vẻ đẹp bên ngoài chỉ thu hút nhất thời, cái duyên mới thật sự cầm giữ sự thu hút đó một cách lâu dài.

Nam giới khi chơi với bạn gái thì họ thường thích và bị thu hút bởi người đẹp. Nhưng khi lấy vợ thì họ tìm người phụ nữ đức hạnh, giỏi giang. Chuyện xảy ra trong lớp cháu mới là chuyện đùa cợt với tình yêu thôi, chưa phải là tình yêu đích thực nghiêm túc. Con trai dễ đùa cợt với những bạn gái dễ dãi, nhưng người con gái còn cần ở họ sự tôn trọng nữa.

Đàn ông có chút xu hướng sợ đàn bà giỏi, nên các bạn trai trong lớp ganh tỵ vì cháu học giỏi hơn. Cháu cứ mặc kệ và hãy đặt sự tự tin đúng chỗ.

Đó là sự học giỏi và nghiêm trang, không dễ dãi của mình. Suy nghĩ của chị em phụ nữ ngày này bị quảng cáo bóp méo khiến cho họ đặt sự tự tin ở vẻ đẹp bên ngoài, ở sự sành điệu. Đây là những giá trị phù du. Thật đáng tiếc nếu một cô gái thông minh như cháu lại nghĩ như họ.

Cháu đừng mơ đến cái đẹp bên ngoài làm gì, cứ vun đắp những giá trị tinh thần mà cháu có. Thời gian và cuộc sống sẽ trả lời ai đúng ai sai.

Created by AM Word_2CHM

Ngoại hình cháu không ổn?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Cháu là sinh viên Đại học Sư phạm, chỉ còn 2 tháng nữa là cháu ra trường, vậy mà… Cháu học giỏi nhưng ngoại hình không ổn. Cháu cao 1,5m nhưng nặng tới 51kg, mập quá cô ạ. Đi dạy học phải mặc áo dài, nhưng cháu mập và lùn như hạt mít, trông xấu lắm cô ơi.

Cháu đã giảm ăn mấy tháng và nhảy dây, nhưng không hiệu quả. Cô ơi, nếu cháu vẫn mập thì làm thế nào để tự tin mặc áo dài đi dạy?

Để thành công trong cuộc sống, lòng tự tin phải được đặt đúng chỗ. Đó là ở giá trị thật, là nhân cách, phẩm chất của con người. Ngoại hình không đóng vai trò quyết định. Một người có thể không đẹp, thậm chí xấu nhưng nếu lịch sự có duyên, biết đối nhân xử thế người ta cũng quên đi ngoại hình của họ. Cháu có lý do chính đáng để tự tin vì cháu học giỏi. Cô hy vọng rằng cháu cũng sẽ là một cô giáo tốt.

Chuyện “mập ốm” không phải lĩnh vực chuyên môn của cô, cháu nên đi gặp bác sĩ Lê Thúy Tươi, tại Bệnh viên Y học Dân tộc Thành phố Hồ Chí Minh - Là chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực này, để được BS chỉ dẫn cho cách tập luyện và kiêng cữ khoa học.

Cháu không nên để mình bị ám ảnh bởi ngoại hình, bởi điều đó không cần thiết.

Created by AM Word_2CHM

Thường xuyên bị ám ảnh

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Năm nay cháu 13 tuổi. Cháu thường xuyên có cảm giác lo lắng, sợ hãi là cháu hoặc người thân sắp chết. Cháu phải học nhiều ở trường, lại học thêm nên nhiều lúc cháu hay bị nhức đầu, giống như bị stress và rất mau quên mọi việc, cô giáo dặn gì về nhà cháu đã quên ngay. Đọc báo, cháu thấy người ta nói người cao tuổi mới hay quên, còn cháu nhỏ xíu mà đã bị bệnh hay quên rồi. Cháu phải làm gì đây?

Có thể là cháu đang bị stress vì học quá nhiều. Cũng có thể những nguyên do khác trong cuộc sống gia đình để tạo ra một áp lực tâm lý khiến cháu hay lo lắng, sợ hãi. Điều này cũng là xảy ra với học sinh ngày nay. Nếu “bệnh hay quên” hoặc “ám ảnh chết chóc” xảy ra với cháu ngày càng nghiêm trọng hơn thì cháu cần tâm sự với cha mẹ, để cha mẹ đưa cháu đi khám ở bác sĩ tâm thần càng sớm càng tốt (Trung tâm Sức khỏe Tâm thần, 192 Bến Hàm Tử, Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh).

Cháu đừng lo rằng khi đi khám “tâm thần” có nghĩa là cháu… không bình thường hay bị… điên mà là kiểm tra xem có vấn đề nào ảnh hưởng đến tâm lý, thần kinh của cháu. Khi nguyên nhân gây nên những triệu chứng hay quên, bị ảm ảnh của cháu được biết chính xác, bác sĩ sẽ hướng dẫn cháu cách điều trị hiệu quả. Mọi việc sẽ qua.

Created by AM Word_2CHM

Kiệt sức vì mặc cảm

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Suốt 4 năm học đại học em sống rất khép kín và mặc cảm về chiều cao (1,40m) và đôi mắt cận thị nặng. Em chỉ lo học mà không tham gia bất cứ một sinh hoạt vào ở trường. Hồi ở ký túc xá, bạn trai em tới thăm tại phòng em, trong lúc các bạn cùng phòng khác về quê, anh đã hôn môi em và em không thể cưỡng lại. Chúng em ở tư thế nằm và “quan hệ” với nhau tuy vẫn mặc nguyên quần áo. Lúc ấy cửa phòng đang mở và H vô tình đi ngang qua. Cô này ganh tị với em về một số vấn đề nên đã đi nói xấu em (có thêu dệt thêm) với nhiều người. Một hôm đi ngoài đuờng một mình, em bị một đám 5 - 6 tên cười hô hố và nói nhiều điều rất khó nghe… Em rất nhục nhã, đã nghĩ đến chuyện quyên sinh, nhưng vì gia đình, em đã cố gắng vượt qua. Em đã đổi trường, học tại chức và đậu thêm môn Anh văn. Sau đó em đi dạy Anh văn cấp III, công việc cũng êm xuôi nhưng áp lực tâm lý quá nặng nề… nên em đã nghỉ. Hiện nay em đang làm ở một cơ quan thủy sản, nhưng không thích công việc này.

10 năm qua em luôn sống trong lo sợ. Em chỉ mong sao khi đi ngủ em sẽ ngủ mãi mãi để hợp thức hóa sự ra đi của mình.

Gia đình em rất gia giáo, ba má em coi trọng sự thành đạt của con cái. Ba em rất độc đoán và gia trưởng. Má em rất khắt khe và thường nói về lỗi lầm của người khác như thế này: “thà coi như không có nó”. Nếu em không phạm sai lầm đó, 10 năm qua em sẽ rất tự tin. Hiện nay, em có nhiều nỗi bận tâm:

- Làm giáo viên, năng lực có nhưng “không đủ tư cách”.

- Công việc hiện tại (nuôi cá), em không thích, và không đủ năng lực và mang tính rủi ro cao.

- Sự thật nào rồi cũng sẽ phơi bày ra ánh sáng, chỉ là sớm hay muộn mà thôi. Em không muốn danh dự gia đình em bị hoen ố vì em. Ba má em sẽ không chịu đựng được sự thật này. Em thật đáng trách phải không cô?

- Hiện nay có một người đang muốn tiến tới hôn nhân với em. Em có nên kể cho anh ta nghe không? Em đang hoàn toàn kiệt sức và mong câu trả lời của cô từng giây từng phút.

Em kiệt sức là phải rồi vì tối ngày em tự dày vò mình với những chuyện không đâu!

Trước tiên là việc “quan hệ”. Như em nói, áo quần còn nguyên, vậy thì làm sao… “quan hệ” được? Chắc chắn có không ít thiếu nữ bị những “tai nạn nhỏ” như em, nhưng rồi mọi sự sẽ qua. Em không có tội lỗi gì hết. Chuyện bạn H đi nói xấu em, em hãy quên đi.

Điểm xuất phát của mọi khó khăn là em bị một mặc cảm quá lớn về ngoại hình, nên em nhìn mọi vấn đề bằng một lăng kính màu xám. Cô nghĩ, H và đám thanh niên đã cười em, sau 10 năm, họ đã quên hết rồi. Có thể họ không còn nhớ đến tên em nữa. Một yếu tố khác ảnh hưởng đến tâm lý của em, gia đình quá “gia giáo” khiến cho em luôn lo sợ mình không hành động đúng. Từ mặc cảm tự ti em lại đi tới mặc cảm tội lỗi một cách vô lý. Em đang dạy học tốt lại nghỉ vì “bị áp lực tâm lý nặng nề” (một áp lực tự mình tạo cho mình vì em cho rằng mình đã mất “danh dự” và không còn “tư cách” để làm một nhà giáo). Tinh thần càng xuống khi em chọn một công việc mà em không ưa thích. Cũng tự em làm khổ cho em mà thôi.

Luẩn quẩn với mình như vậy cho nên không lạ gì khi em bị bao vây bởi một nỗi “lo sợ” vô căn cứ. Đó là sợ “sự thật ấy” bị phơi bày ra ánh sáng! Mà sự thật nào đâu, ngoài cái “tai nạn nhỏ” xưa kia. Em hỏi, có nên nói thật chuyện cũ với người bạn trai muốn cưới em không. Cô nghĩ, em khoan nói gì cho tới khi chính em nhận định đúng về “sự thật” đó.

Nhưng trước khi nghĩ tới hôn nhân, em nên đi chữa trị tâm lý để thoát khỏi hai mặc cảm đang dày vò em: mặc cảm tự ti và tội lỗi. Em sẽ không thể nào tìm được hạnh phúc khi cái nhìn của em về cuộc đời bị bóp méo trầm trọng như hiện nay.

Để tự giải thoát mình, em hãy lập tức tìm tới một nhà tâm lý trị liệu giỏi hay một bác sĩ tâm thần (như tại bệnh viện Tâm Thần Thành phố Hồ Chí Minh) để được giúp đỡ. Chỉ với lá thư của cô thôi, chưa đủ để giúp em.

Created by AM Word_2CHM

Cháu rất mặc cảm

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Thưa cô, cháu là một học sinh lớp 8, rất mặc cảm vì mặt cháu có nhiều mụn. Khi ra đường, mọi người hay nhìn và chê, còn bạn bè thì chọc ghẹo. Cháu rất ít bạn thân và cũng không dám nói chuyện nhiều với bạn cùng lứa tuổi. Cháu đã đến nhiều bác sĩ. Thời gian đầu điều trị, mụn có bớt, nhưng sau đó lại nổi lên như cũ. Hiện giờ cháu đang uống thuốc B.A.R. Mụn có giảm, nhưng cháu sợ nó nổi lên lại. Cô chỉ giúp cháu cách khắc phục? Cháu cảm ơn cô.

Nổi mụn là một hiện tượng khá phổ biến ở lứa tuổi của cháu. Rồi chuyện ấy sẽ qua đi. Điều cô lo nơi cháu không phải là mụn, mà sự lo âu quá đáng.

Đó có thể là một thứ bệnh.

Rất có thể chính bệnh lo âu của cháu ảnh hưởng tới mụn vì một điều đã rõ trong y khoa và tâm lý, bệnh lo âu ảnh hưởng tới bệnh ngoài da.

Tuổi trẻ ngày nay chịu ảnh hưởng rất nặng bởi các quảng cáo về mỹ phẩm. Đối với các “ông bà thầy” quảng cáo, con người tìm được sự tự tin không phải ở những phẩm chất tinh thần, tài năng hay đức độ (những giá trị thật) mà ở làn da, mái tóc.

Cũng vì thế người ta đặt sự tự tin không đúng chỗ và trở nên mặc cảm vì những lý do vớ vẩn. Ngày nay không ít phụ nữ và bạn trẻ là nạn nhân của cách suy nghĩ sai lầm này. Không biết cháu có tưởng tượng thái quá không, khi cho rằng “khi đi ra đường mọi người hay nhìn và chê, bạn bè chọc ghẹo”. Chẳng lẽ mọi người thiếu tế nhị đến thế và đánh giá người khác qua làn da. Có khi vô tình tự cháu khuếch đại ý tưởng này. Cháu càng buồn khổ khi cứ tiếp tục tránh né giao tiếp với bạn bè…

Cháu nên xét lại những mặt mạnh đáng hãnh diện nơi mình. Ví dụ như siêng năng, học giỏi, hiếu thảo, có nhiều tài vặt, tốt với bạn bè… Cháu hay tập trung suy nghĩ vào mục đích muốn đạt tới trong tương lai.

Nghĩ tới những người khổ hơn mình gấp bội như trẻ lang thang, khuyết tật người già neo đơn… Chừng ấy cháu sẽ thấy mình may mắn biết bao.

Cô không có lời khuyên cho làn da về mặt y tế vì không thuộc chuyên môn của mình, nhưng cô có thể khuyên cháu chữa bệnh lo âu cháu hay tìm đến một bác sĩ tâm thần và theo cô việc chữa trị sẽ đơn giản và nhanh chóng thôi.

Chúc cháu an tâm.

Created by AM Word_2CHM

Cháu bị chối bỏ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Cô ơi, cháu không bị gia đình chối bỏ mà cháu nghĩ bị xã hội chối bỏ. Cháu đang học lớp 12, vì gia đình khó khăn quá mà phải bỏ học, phụ cha mẹ kiếm tiền nuôi ba em ăn học. Trình độ dở dang như cháu chẳng biết xin việc ở đâu, khi mà quảng cáo tìm người trên báo chỉ toàn đòi hỏi bằng cấp.

Cháu chỉ có thể xin làm bảo vệ (cũng không dễ) hoặc làm phụ hồ, công việc vất vả nhưng không ổn định và thu nhập thấp. Muốn có công việc tử tế cháu phải đi học nghề, vừa tốn tiền, vừa tốn thời gian mà cháu đang phải làm người giúp việc nhà cho một gia đình: làm vườn, quét dọn nhà. Cô có thể chỉ cho cháu làm thế nào?

Xã hội không cố tình từ bỏ cháu, mà đặc điểm của những nước nghèo, chậm phát triển là không thể cung ứng việc làm cho mọi người dân. Các bạn trẻ như trường hợp của cháu hiện nay không ít và không nên xem bất cứ một công việc lương thiện nào là xấu hay thấp hèn, kể cả giúp việc gia đình. Cháu đang làm một việc rất đáng khen là giúp ba mẹ nuôi các em đi học.

Sự lạc quan và phấn đấu của cá nhân rất quan trọng. Đọc báo ta thấy nhiều nhà khoa học, doanh nhân giỏi xuất thân từ làm ruộng, chăn trâu…

Cháu có thể tận dụng thời gian rảnh rỗi ôn thi để lấy tấm bằng phổ thông trước đã. Sau đó tính chuyện học một nghề nào đó.

Chúc cháu lạc quan và may mắn.

Created by AM Word_2CHM

Cháu hoàn toàn bế tắc

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Là sinh viên Kinh tế năm 3 nhưng trước cuộc sống năng động này cháu cảm thấy mình rất lạc lõng. Cháu là người nhút nhát, thụ động, hay lo sợ, hồi hộp thiếu quyết đoán, sống vô tâm, hời hợt và thiếu tin tưởng mọi người. Học lực của cháu giảm sút nhiều so với hồi phổ thông (lúc ấy cháu là học sinh giỏi). Cháu học kém và tâm lý không ổn định khiến việc học và cuộc sống không suôn sẻ như trước. Cháu luôn cố gắng để không thua ai nhưng càng cố càng đuối.

Trong khi đó gia đình cháu lại không mấy đầm ấm, cha mẹ hay cãi nhau không hiểu và chia sẻ với con cái mà luôn áp đặt. Cháu. cũng không có bạn bè, cháu rất cô đơn và hoàn toàn bế tắc. Mong nhận được lời khuyên của cô để cháu sống tốt hơn.

Trên đời này không ai chỉ có toàn là ưu điểm hoặc khuyết điểm. Trong mỗi con người đều có điểm mạnh và điểm yếu. Những khuyết điểm mà cháu tự kể ra về mình không thuộc về bản chất mà do tác động của môi trường và giáo dục. Nghĩa là chúng hoàn toàn có thể sửa được.

Nhưng cháu lại có một ưu điểm thuộc về bản chất: cháu có đủ thông minh để học tập ở cấp phổ thông. Tư chất này vẫn còn đó. Nhưng như cháu nói, sức học của cháu đã giảm sút do tâm lý bất ổn, do sự bất hòa và thiếu chia sẻ với con cái của cha mẹ. Đó là những yếu tố tác động từ bên ngoài mà mình có thể khắc phục.

Sự đánh giá bản thân của cá nhân thường chủ quan và phụ thuộc vào trạng thái của mình vào thời điểm đó: hoặc quá bi quan hay quá lạc quan. Cháu đang bi quan nên nhìn vào bản thân chỉ thấy đen là đen.

Cô đề nghị cháu hai chuyện. Một là suy nghĩ xem các yếu tố và môi trường, xã hội nào đã làm cho cháu nhút nhát, thụ động sợ hãi… Nếu là do bên ngoài thì cháu hoàn toàn có thể khắc phục và tự sửa đổi từ từ, từng bước một. Cháu cũng hãy nhìn rõ bản thân mình để thấy những ưu điểm (mà cháu chưa chịu nhìn nhận). Hãy nâng niu và phát huy các ưu điểm ấy, ví dụ như vận dụng tối đa trí thông minh sẵn có để học giỏi trở lại. Cháu còn những ưu điểm nào khác? Chẳng hạn như khéo tay, hát hay, thương trẻ em…

Hãy phát huy chúng. Đừng trông chờ hay đổ lỗi cho người khác.

Nếu cháu thấy quá bế tắc thì nên nói chuyện với một nhà tham vấn tâm lý. Ví dụ như cô Ngọc tại Nhà văn hóa Phụ nữ vào chiều thứ ba, năm, bảy.

Chúc cháu thêm can đảm.

Created by AM Word_2CHM

Buồn chán chính mình!

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Cô Oanh kính đến,

Cháu đang buồn lắm. Cháu không hiểu sao mình lại có tính tình đáng ghét như vậy. Cả vật chất và tình cảm, cái gì không có cháu lại muốn có, đến khi có được cháu lại không cần nữa, rồi khi mất đi cháu lại hối tiếc vô cùng. Tại sao cháu lại như vậy và theo cô cháu phải làm thế nào để không đáng ghét như thế nữa?

Cháu không nói rõ tình huống cụ thể dẫn cháu tới thất vọng, nên cô không biết cách nào để góp ý cho cháu thật hiệu quả.

Nhưng nói chung “ghét mình” là một sai lầm to lớn, vì nếu cháu ghét ai đó thì cháu sẽ không bao giờ giúp họ sửa đổi được. Nếu cháu muốn giúp một người bạn sống tốt hơn, trước tiên cháu phải tỏ ra thương mến và thông cảm với họ thì họ mới đáp ứng với cháu. Kế đó, cháu giúp họ thấy mặt mạnh của họ để họ tăng sự tự tin, sau đó mới giúp họ nhìn nhận những khuyết điểm để sửa chữa.

Các nhà tâm lý thường nói “hãy yêu bản thân”, “hãy đối xử với bản thân một cách nhẹ nhàng” là vậy. Đây không phải là sống ích kỷ dễ dãi, nhưng phải có cái nhìn tích cực về bản thân mới giúp “nó” thay đổi được. Cháu hay đối xử với mình như người bạn thân, hãy nhìn nhận những ưu điểm để quý trọng chúng, sau đó mới nhìn thẳng vào những khuyết điểm để sửa chữa.

Cháu nói: “cái gì không có cháu lại muốn, có rồi cháu không cần nữa, mất đi cháu lại hối tiếc”… Đó là cháu thiếu một lập trường vững chắc, một hệ thống giá trị ổn định trong cuộc sống, bởi lẽ các giá trị tinh thần cao đẹp (như sống có ý nghĩa, sống vị tha, tình thương, tình bạn…) là những giá trị vĩnh viễn, làm sao có rồi bỏ được?

Cháu hãy bình tâm suy nghĩ lại, trả lời cho mình mấy câu hỏi sau: mục đích sống của tôi là gì, tôi có kế hoạch nào để đạt được mục đích đó, cái gì là quý nhất đối với tôi, trên đời mà không có nó tôi sẽ không hạnh phúc…? Chúc cháu hạnh phúc.

Created by AM Word_2CHM

Cháu không bình thường

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Con là nữ sinh lớp 12. Con có một nỗi buồn không biết tỏ cùng ai. Con có một bạn gái thân, người ấy lớn tuổi hơn con. Con luôn có cảm giác thương nhớ bạn, không ai có thể thay thế hình ảnh bạn trong trái tim con. Bạn rất tốt thương con và lo lắng cho con, chúng con chưa làm gì xấu, chỉ chơi thân tình, giúp đỡ nhau, nhưng lòng con cảm thấy buồn mỗi khi bạn đối xử tốt, thân thiết với ai khác, con cảm thấy ghen tỵ.

Mọi người dị nghị nói xa gần về mối quan hệ của chúng con bảo là tụi con bị đồng tính luyến ái. Con cũng không nhận thức được tình cảm đó đúng hay sai, mình có là người bình thường không. Con cũng từng quen biết nhiều bạn trai, có bạn rất tốt, yêu con nhưng trái tim con giá lạnh, không thể nào rung động trước những tấm chân tình ấy. Xin cô cho con lời khuyên.

Thực chất trong mỗi chúng ta đều có cái gì đó bình thường và bất bình thường. Thật khó mà phán xét. Trong xã hội từ khi có loài người, luôn có một tỷ lệ nhỏ người đồng tính luyến ái. Có người do bẩm sinh, có người do tâm lý.

Làm việc lâu năm với học sinh và sinh viên cô luôn bắt gặp những trường hợp bạn gái thích người cùng phái. Sau một thời gian rồi cũng qua. Với một số bạn, do họ chứng kiến cảnh xào xáo giữa cha mẹ nên sợ đàn ông, sợ hôn nhân. Nhưng tình yêu thì vẫn cần, nên họ lại hướng vào bạn cùng phái. Có thể còn nhiều nguyên do khác nữa.

Dù sao điều này (nếu có) cũng không phải là một tội lỗi khi mình không làm hại ai. Cảm giác ghen tị của cháu trong tình bạn cũng là điều tự nhiên, còn sự không rung cảm trước các bạn trai cũng chưa phải là bằng chứng là cháu bị đồng tính luyến ái. Biết đâu cháu chưa gặp được “một nửa” của mình.

Cô có một cô học trò “thề” sẽ không biết tới đàn ông vì quá buồn trước cảnh cha cô làm khổ mẹ cô, với vợ hai, vợ ba. Lúc ấy cô ta cũng chơi rất thân với một bạn gái khác. Nhưng rồi một người đàn ông đã đến, yêu cô ấy chân thành và muốn đi đến hôn nhân, cô ấy đã nhận lời. Giờ đây cô ấy có một gia đình hạnh phúc, có cháu nội ngoại đầy đủ. Cô bạn kia cũng đã lập gia đình, hai người vẫn là bạn thân. Hy vọng cảm xúc của cháu chỉ là tạm thời, và mong cháu đừng quá băn khoăn, tự kỷ ám thị mình… không bình thường.

Created by AM Word_2CHM

Cháu muốn sống bình thường

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Thưa cô, cháu là một đứa con gái không bình thường. Cháu nghe mọi người xung quanh nói thế. Trông cháu có vẻ cứng cỏi, hơi ngang tàng như con trai. Cháu chơi với các bạn gái trong lớp cũng luôn phải nhường nhịn, che chở giống như cháu là con trai vậy. Cháu không thích bạn trai mà hay chơi với bạn gái.

Nhưng thật sự thì cháu không biết cháu là ai. Ba mẹ cháu cũng không có ý kiến gì về chuyện này. Năm nay cháu 16 tuổi, bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về bản thân mình, cháu muốn mình là nam hoặc là nữ, chứ không thích mọi người trêu đùa gọi cháu là pê-đê. Cháu cũng không thích mình là pê-đê, mà muốn sống như một người bình thường, đúng là mình. Cháu phải làm sao?

Nhiều người thật sự là sai lầm khi cứ thấy con gái có vẻ mạnh dạn thì gán cho cái từ “pêđê”. “Pêđê” là người có xu hướng đồng tính luyến ái nghĩa là yêu người cùng giới tính, chứ không chỉ là có vóc dáng hay vài đặc tính tâm lý nào đó.

Theo cháu tự mô tả, cô thấy cháu không có gì là “pêđê” hết. 16 tuổi chưa quan tâm đến con trai cũng không quá đặc biệt. Hay thích chơi với bạn gái cũng bình thường, miễn là không bị thu hút với những cảm xúc đặc biệt như tình yêu. Mà có cũng không sao vì đây có thể là những cảm xúc tạm thời, rồi sẽ qua.

Cháu sinh ra là con gái không có lý do gì để tự hỏi mình phải trở thành con trai hay con gái, ngoại trừ về mặt sinh lý có vấn đề gì đó. Nhưng theo cháu nói thì cha mẹ cháu không có ý kiến gì về việc này. Vậy thì, cháu đừng để mình bị in trí bởi lời ra tiếng vào của người xung quanh, hãy cố gắng sống như một đứa con gái bình thường.

Created by AM Word_2CHM

Cháu tôi có bị đồng tính?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Cháu tôi đang học lớp 8, hiện ở chung với tôi vì ba mẹ cháu bất lực về cách dạy dỗ cháu. Lúc học cấp 1, cháu là học sinh giỏi, ngoan. Lên cấp II, tự dưng cháu thích chơi với con gái, dáng đi, điệu bộ giống hệt con gái. Cháu học hành ngày càng sa sút, ba mẹ la rầy thì cháu cãi rất hỗn, con trai mà luôn chăm chút thân hình, dùng kem trị mục, keo xịt tóc…

Mọi người trong gia đình nghi ngờ, không biết cháu có bị đồng tính hay không, dù cháu không có bất thường về cơ quan sinh dục, cơ thể phát triển bình thường. Mong cô tư vấn giúp chúng tôi cần phải làm gì?

Cháu chị đang ở vào “tuổi mới lớn”, một giai đoạn thay đổi khó khăn của đời người để từ một đứa bé trở thành người lởn. Sự thay đổi về tâm sinh lý khiến cho trẻ bị khủng hoảng, lúc vui lúc buồn. Có khi chướng hay ương bướng, lập dị. Có khi để tự khẳng định mình, chúng có những hành vi “không giống ai”.

Cũng không hiếm thấy những đứa con trai yểu điệu như con gái và những đứa con gái mạnh dạn, ồn ào như con trai. Cũng có những người đàn ông lớn tuổi thích diện, làm điệu một chút. Chúng ta không nên quá lo lắng vì những biểu hiện này.

“Đồng tính” là xu hướng tình yêu và tình dục với người đồng giới tính. Cháu chị lại thích chơi với con gái nên chưa có gì đáng lo. Những biểu hiện đặc biệt của cháu sẽ không nghiêm trọng nếu người lớn coi nó như bình thường thay vì xúm nhau gọi nó là “pêđê”, “đồng tính” v.v… Hãy phớt lờ chuyện ấy. Thay vì rầy la, người lớn nên nhẹ nhàng định hướng cháu về các hoạt động mạnh mẽ của nam giới như thể dục thể thao v.v… và khen thưởng cháu khi cháu đạt hiệu quả tốt.

Chị có nói cha mẹ cháu bất lực trong giáo dục cháu. Nên hiểu đây là một quá trình hai chiều. Không chỉ có đứa con hư mà chính cha mẹ không biết cách dạy dỗ, chăm sóc tinh thần của đứa con. Những biện pháp mạnh như đánh đập, chửi bới tất yếu sẽ tạo sự hỗn hào từ phía trẻ.

Kỷ cương mà nhẹ nhàng, nghiêm khắc nhưng thông cảm, một chút khoan dung và khôi hài rất cằn thiết đế giúp tuổi này vượt qua khủng hoảng. Cha mẹ ngày nay cần phải học hỏi về tâm lý lứa tuổi, chị à.

Created by AM Word_2CHM

Cháu có bị nhiễm HIV không?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Thưa cô, cháu tên H., năm tay cháu 15 tuổi. Cháu đang có chuyện buồn và rất lo lắng. Hồi nhỏ, khi mới học lớp 2, cháu đã vô tình xem phim sex do các cậu cháu mướn về. Do quá tò mò, sau đó cháu và chị gái (hơn cháu 1 tuổi) đã nhiều lần làm “chuyện ấy”, nhân lúc bố mẹ cháu đi làm.

Lớn hơn, dần dần hiểu biết, hai chị em không làm chuyện đó nữa. Nhưng gần đây, “chuyện ấy” cứ lởn vởn trong đầu cháu, cháu không thể nào quên được. Cháu cảm thấy mình là tội phạm, đã làm chuyện xấu xa, cháu không dám nhìn mặt mọi người và rất sợ hãi. Hai chị em cháu cùng giới tính, cùng huyết thống lại làm chuyện bậy bạ với nhau, như vậy chúng cháu có bị hiểm HIV/ AIDS không cô? Cháu còn nhỏ, không tự đi xét nghiệm một mình được. Chính vì chuyện này cháu chẳng dám kết bạn với ai. Xin cô chỉ cho cháu nên làm gì để thoát khỏi tình trạng này.

Cháu hãy yên tâm, vì trên đời này chắc chắn có rất nhiều trẻ em đã làm những chuyện như cháu. Cháu không có tội vì hồi đó còn nhỏ quá chưa biết gì. Tội hay không là những người lớn đã để cho các cháu coi phim sex.

Những hình ảnh đó nếu có theo cháu suốt đời cũng bình thường, vì tâm lý con người là như vậy. Thỉnh thoảng nếu nó có xuất hiện cháu cũng mặc kệ, đừng quá lo lắng, căng thẳng. Điều đáng quan tâm là cái mặc cảm tội lỗi đang bám cháu. Cô hy vọng một khi đã biết mình không có tội thì cháu xóa bỏ được mặc cảm. Nhưng việc này cũng không phải dễ.

Nếu thấy quá khó, cháu có thể đi nói chuyện với một nhà tư vấn tâm lý để giải tỏa từ từ. Cháu có thể tới Trung tâm Tư vấn tâm lý Nhà Văn hóa Phụ nữ các chiều thứ ba, năm, bảy sau 17 giờ.

Còn chuyện nhiễm HIV thì ít có khả năng. Chắc cháu đọc đâu đó là người đồng tính luyến ái dễ bị nhiễm. Nhưng không thể nhiễm mà không có con vi rút! Các cháu làm chuyện ấy với nhau mà không có “quan hệ” với người ngoài có nguy cơ thì đâu có thể nhiễm. Nhưng để hoàn toàn an tâm, hai cháu có thể tới Trung tâm Tư vấn xét nghiệm vô danh (ATS) tại số 53 Vũ Tùng, Bình Thạnh xin xét nghiệm. Khách hàng tới đó thuộc đủ lứa tuổi, cả tuổi của cháu. Các cô chú ở đó rất dễ thương và sẵn sàng lắng nghe giúp đỡ.

Để sống yên tâm, vui vẻ, cháu nên phấn đấu học tập tốt và làm những công việc có ích cho bạn bè. Những việc tích cực này sẽ giúp cháu quên đi nhưng nỗi ám ảnh đang dày vò cháu.

Created by AM Word_2CHM

Cháu không thích làm việc nhà

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Cháu là học sinh giỏi nhiều năm liền. Cháu dành nhiều thời gian cho việc học. Ba mẹ cháu rất hài lòng về kết quả học tập của cháu, nhưng lại buồn về chuyện cháu không thích và chẳng biết làm việc nhà. Mẹ cháu thường bảo: “Con gái học giỏi mà chẳng biết làm việc nhà thì chưa phải là phụ nữ thật sự, chẳng ai muốn cưới. Mẹ càng la cháu, cháu càng không thích. Cháu nghĩ, sau này có gia đình riêng thì cháu mướn người giúp việc cũng được. Vấn đề là tổ chức gia đình chứ đâu phải hùng hục trong bếp mới là phụ nữ. Cháu nghĩ vậy đúng không cô?

Để cô nói chuyện của cô cho cháu nghe. Hồi nhỏ, cô cũng chằng biết gì về việc nhà và thời của cô - cách đây năm, bảy chục năm - các gia đình trung lưu ở tỉnh có nhiều chứ không chỉ một hai người giúp việc. Đến 19 tuổi, cô sang Mỹ học mới thấy vô cùng xấu hổ. Trong ký túc xá, sinh viên ở một hay hai người một phòng và tự giặt giũ, làm vệ sinh phòng. Lúc đó lần đầu tiên cô cầm cây chổi và vụng về đến nỗi cô giám thị phải giúp đỡ! Còn các cô bạn Mỹ của cô thì rất giỏi. Ở các nước phát triển, người ta đi làm xí nghiệp hết, người làm việc nhà rất ít. Họ làm theo giờ, vài buổi trong tuần và phải được trả lương theo quy định chung. Nên chỉ có những gia đình rất khá giả mới mướn người làm. Vì vậy trong gia đình phương Tây, cha mẹ con cái chia nhau làm việc nhà. Còn mẹ cô thì hay nói: “Nữa lớn làm “bà chủ” con phải có kinh nghiệm cụ thể trong từng việc nhỏ mới biết sai bảo người ta”.

Khi cô về nước, ba cô không chỉ hãnh diện vì cái bằng xã hội học của cô, mà còn rất hài lòng với sự giỏi giang của cô trong công việc nhà. Nước mình rồi đây sẽ phát triển và người giúp việc nhà sẽ ngày càng khan hiếm. Đồng ý là mai mốt có tiền cháu có thể mướn người làm, nhưng cháu cũng phải có ít nhiều kinh nghiệm mới tổ chức được việc nhà một cách vén khéo và điều khiển được người giúp việc.

Quan trọng hơn hết là một thái độ sống không xem thường công việc tay chân. Mai này chồng con của cháu cũng sẽ rất thích những món ăn mà tự tay cháu nấu. Rồi cháu sẽ tìm được niềm vui rất đặc biệt khi làm người thân trong gia đình vui lòng. Cô thấy nhiều phụ nữ rất mê nấu ăn vì đó là một công việc sáng tạo. Người phụ nữ không cần phải làm hết mọi thứ, nhưng phải biết làm.

Hơn nữa, sau này khi trở thành một bà mẹ, cháu cũng nên tập cho con cái biết làm việc nhà để chúng chuẩn bị vào đời. Thay vì bực bội, lẽ ra mẹ cháu nên tập cho cháu cùng làm những chuyện nhỏ từ lúc bé. Khi công việc trở thành thói quen thì không còn đáng ngại. Dù không bị bắt buộc, cháu nên bắt đầu tự phục vụ mình.

Created by AM Word_2CHM

Cháu muốn

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần II. NGHĨ VỀ BẢN THÂN

Thưa cô, cháu 14 tuổi, năm tay cháu học lớp 9. Từ nhỏ cháu được ba mẹ nuông chiều, không phải mó tay vào bất cứ việc gì ngoài việc học. Nhưng ba mẹ cháu thỉnh thoảng vẫn la rầy cháu là “đoảng vị, tiểu thư”.

Cháu đang có kế hoạch, lên cấp III sẽ chuyển ra Hà Nội học vì gia đình cô cháu đang sống ở đó. Hy vọng ở môi trường mới, cháu có thể học tính tự lập, sống tự lập để hoàn thiện hơn bản thân khi không có ba mẹ bên cạnh. Mong cô tư vấn cho cháu có nên thực hiện kế hoạch này không và những khó khăn nào đang đợi cháu.

Vấn đề ở đây là khi biết ba mẹ cưng chiều quá mức cháu đã phản ứng như thế nào? Tỏ ra tự lập, nhận lấy trách nhiệm trong nhà như một người lớn. Hay ỷ lại vào đó để khiến cho cha mẹ trách cháu là “đoảng vị, tiểu thơ”…?

Việc cháu muốn ra Hà Nội ở với cô là một phản ứng hờn dỗi, hay một kế hoạch tích cực? Nếu đây là một ý định tốt thì không có lý do gì cháu không bàn trước với cha mẹ. Một yếu tố thứ hai cần nghiên cứu là cô cháu có sẵn sàng đón cháu về nhà mình không? Điều kiện sinh sống có cho phép tăng thêm một nhân khẩu không?

Cô biết có nhiều cha mẹ chiều con quá mức rồi trách chúng ỷ lại. Cần có một sự điều chỉnh từ phía cha mẹ nữa. Sửa một thói quen rất khó, đặc biệt là bớt sự lo lắng và tin tưởng ở con lại còn khó hơn. Nhưng tại sao cháu không nghĩ tới việc thẳng thắn trao đổi với cha mẹ? Đề nghị cha mẹ bớt lo lắng và phân công một số công việc trong nhà cho cháu để cháu chứng tỏ sự trưởng thành của mình.

Created by AM Word_2CHM

Phần III. NHÀ TRƯỜNG

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

Đời không công bằng?

Chúng cháu đang khủng hoảng

Thầy không gương mẫu?

Ba cháu có nên tố cáo?

Cô giáo không công bằng?

Chọn chỗ đứng “cô đơn”

Cháu bị bạn TẨY CHAY

Không muốn bạn bị xa lánh

Lớp cháu có “đại ca”

...

Created by AM Word_2CHM

Đời không công bằng?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cháu đang học lớp 9. Như mọi năm, quận cháu vẫn tổ chức thi học sinh giỏi nhưng cháu không được chọn đi thi môn nào cả. Rất thích môn Văn và đã chuẩn bị kỹ cho kỳ thi học sinh giỏi từ lâu, nhưng cô giáo vẫn không chọn cháu, trong khi đó một bạn tên T., rất chảnh, toàn chép văn mẫu lại được chọn đề thi. Cháu thật sự rất buồn vì đời sao không công bằng tí nào phải không cô?

Cháu không nên buồn vì chuyện này làm chi cho mệt. Không phải cô giáo cố tình bất công, nhưng do hạn chế chung của xã hội còn tính hình thức, có khi người ta không phân biệt được thật giả. Đến cô bạn có điểm cao nhất môn văn ở kỳ thi vừa qua, mãi một thời gian về sau người ta mới phát hiện cô ấy là siêu sử dụng văn mẫu.

Có người nói “phải là nhân tài mới phát hiện được nhân tài” cháu à! Và trong cuộc sống, người ta thường đề cao nhân tài bằng lời nói, không ít nhân tài bị bỏ quên, nếu họ trung thực, thẳng thắn.

Và trong xã hội còn lắm thứ bất công ghê gớm hơn nhiều. Lấy ví dụ như giữa các quan tham lấy nhà nhà nước trị giá bạc tỉ làm của riêng và người lãnh đạo vô gia cư.

Có điều đáng mừng là giá trị thật sẽ không bao giờ mai một dưới con mắt của người thật việc thật.

Created by AM Word_2CHM

Chúng cháu đang khủng hoảng

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Nhóm chúng cháu hôm nay ngồi trò chuyện với nhau trong chuyến picnic hè, tự nhiên các bạn đề cập đến chuyện thất vọng, mất niềm tin ở các thầy cô giáo. Đáng chán nhất là chuyện thầy cô vì tiền “móc” học trò đi học thêm, thầy cô bán điểm, thầy tống tình lấy điểm…

Sao vậy cô? Thầy cô dạy chúng cháu văn hóa, dạy chúng cháu làm người mà lại suy đồi, tha hóa đạo đức đến vậy, thì hỏi chúng cháu biết tin vào đâu?

Theo cô, các giáo viên “cá biệt” nêu trên cũng chỉ là nạn nhân vì thu nhập trong ngành giáo dục quá thấp và trầm trọng hơn họ là sản phẩm của những căn bệnh thành tích, tiêu cực trong ngành và là “thủ phạm” của một nhân cách kém cỏi.

Nhưng số thầy, cô “cá biệt” ấy không nhiều. Ngành nào, nghề nào cũng có những “con sâu làm rầu nồi canh”, ngành giáo dục cũng không ngoại lệ, nhưng những chuyện không hay xảy ra trong ngành giáo dục, nhất là hiện tượng thầy cô “cá biệt” dễ trở thành vấn đề nhạy cảm, gây sự bức xúc lớn trong xã hội. Vì đó là những người “trồng người” có giá trị biểu tượng và niềm tin rất cao.

Tuy nhiên, các cháu đừng quá thất vọng, vì bên cạnh số thầy cô “cá biệt” ấy còn có nhiều những thầy cô tốt, đáng quý, đáng trân trọng. Các cháu hãy hướng tầm nhìn của mình vào những con người tích cực để giữ vững lòng tin với thầy cô, không nên vì người khác tiêu cực mà mình cũng tiêu cực theo.

Việc các cháu nêu vấn đề là một dấu hiệu tích cực. Không chỉ nói mà còn hành động. Các cháu hay bàn rộng rãi với tất cả các bạn bè và phụ huynh. Tranh thủ cả các cô thầy không đồng tình với tiêu cực. Đừng sợ thiệt hại nhất thời nếu không đi học thêm. Có thiệt thòi chút đỉnh cũng chấp nhận vì mọi khó khăn sẽ vượt qua.

Dù sao vấn đề mà các cháu nêu lên không phải nhỏ vì có một tác giả nói: “Người ta chỉ, và chỉ có thể giáo dục bằng con người của mình”.

Cảm ơn các cháu đã nêu vấn đề.

Created by AM Word_2CHM

Thầy không gương mẫu?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Hầu như chẳng trường nào khuyến khích giáo viên hút thuốc lá trong trường học, nhưng thầy dạy Toán em không chỉ hút thuốc lá ở sân trường, phòng giáo viên, mà còn hút cả khi đang dạy học. Nhìn thầy hút thuốc, nhả khói, đang dạy lại ngừng nói để châm thuốc hút, chúng em thấy không thích hợp ở môi trường vào học đường.

Đã vậy thầy còn gọi học sinh là “mày” - một từ chẳng lịch sự, không đúng phép xã giao, không tôn trọng mình và học sinh. Các bạn trong lớp em cảm thấy rất khó chịu, vì giáo viên dạy điều hay lẽ phải, gương mẫu để học sinh noi theo, thì thầy lại như vậy. Tụi em định viết kiến nghị phản ánh cho Ban giám hiệu, nhưng lại sợ thầy… trả thù.

Hút thuốc và thiếu lễ độ tuy không nặng như tội bán đề thi, ăn hối lộ… nhưng cũng khó chấp nhận đối với một thầy giáo đứng lớp Đặc biệt là trong thời buổi toàn thế giới vận động bỏ thuốc lá.

Trước tiên các cháu thử trình bày với cô/ thầy giám thị. Mọi việc sẽ nhẹ nhàng hơn. Cũng có thể nhờ hội phụ huynh học sinh của lớp gặp và trình bày với ban giám hiệu. Có khi thầy sơ ý vì không ai nhắc thầy. Sau cùng, cũng có thể viết thư gởi thầy (cô) hiệu trưởng.

Gì thì gì không thể chấp nhận một phong cách phản giáo dục như vậy. Phong trào “làm sạch ngành giáo dục” bắt đầu với chống gian lận trong thi cử rồi đây sẽ phải quan tâm đến nhiều mặt khác, trong đó có sự gương mẫu của các nhà giáo dục.

Created by AM Word_2CHM

Ba cháu có nên tố cáo?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cháu vừa học xong lớp 5 tại một trường điểm của thành phố. Cô giáo chủ nhiệm lớp cháu rất… ác! Bạn nào trả bài không thuộc, không chú ý nghe giảng là cô phạt bằng roi (các cháu gọi là “bảo kiếm”). Cô bắt học sinh xòe hai bàn tay và đánh roi lên tay; bắt học sinh nằm và vụt roi vào mông. Chúng cháu rất sợ, thậm chí ghét cô giáo, nhưng không dám biểu lộ thái độ.

Tuần trước, cháu bị cô giáo đánh sưng và bầm tím tay về tội nói chuyện với bạn trong giờ học. Cháu khóc quá trời, mẹ cháu phải lấy dầu nóng thoa, bóp mật gấu cho tan vết bầm. Những ngày sau, cháu vẫn đi học nhưng rất chán nản. Ba cháu nóng ruột, muốn vô trường nói chuyện với cô giáo hoặc tố cáo với hiệu trưởng, nhưng cháu van xin không được làm vậy, nếu không cháu sẽ bị cô giáo trả thù.

Lạy trời, năm học đã hết rồi. Nếu cứ im lặng thì các bạn đàn em lớp sau của chúng cháu sẽ tiếp tục khổ. Bây giờ mình phải làm sao hả cô?

Những gì cháu mô tả, nếu có thật, thì rất đáng sợ. Ở các nước tiên tiến, cha mẹ đánh con cũng bị đưa ra tòa. Những cha mẹ, thầy cô hay dùng vũ lực là vì họ “yếu”. Yếu về kiến thức tâm lý và kỹ năng giáo dục, nên không thuyết phục bằng các hình phạt mang tính giáo dục.

Cô giáo của cháu đã bị stress nặng rồi đó và đã mất khả năng tự kìm chế. Lẽ ra, cô phải được trị liệu về tâm lý và không được cho đứng lớp, nếu không thay đổi. Cô ngạc nhiên vì nhà trường về tình trạng này kéo dài. Sao ba cháu không liên hệ với hội phụ huynh? Cháu nghĩ đến thế hệ đàn em là đúng. Giảm nạn đánh học trò cũng là góp phần cải tiến ngành giáo dục nước nhà.

Để tránh sự trả thù, cha mẹ cháu nên liên kết với các phụ huynh khác để thông tin cho nhà trường hay cho cấp cao hơn nữa.

Cô hy vọng các vị có trách nhiệm trong ngành giáo dục đọc được thư của cháu.

Created by AM Word_2CHM

Cô giáo không công bằng?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cháu đang học lớp 12 tại một trường có tiếng của TP. Cháu có cảm giác cô chủ nhiệm là cháu không công bằng với cháu. Trước đây, trong giờ giảng của cô, có một chi tiết cháu chưa hiểu rõ nên cháu nêu thắc mắc và tranh luận cùng cô. Có lẽ cháu quá hăng hái và tin vào lý lẽ của mình, cô lại không làm cháu tâm phục khẩu phục được nên kết quả là cô không vui.

Từ đó, cô có thái độ xa cách, lạnh lùng với cháu, điều này thể hiện rất rõ qua mắt nhìn của cô. Những hoạt động ở lớp, kiểm tra bài… cô có vẻ thiếu công bằng trong phân xử đối với cháu. Cháu đang rất chán nản cô ạ. Lúc đầu cháu cố tỏ ra bình thường, lễ phép với cô nhưng hiện nay thì cháu tỏ thái độ bất cần. Cô khuyên cháu nên như thế nào?

Khi tranh luận với cô giáo, mặc dù nội dung tốt, nhưng có thể vì quá tự tin mà cháu đã trở thành… khiêu khích cô giáo. Cháu hoàn toàn không cố tình hay không ý thức, nhưng trong trường hợp này, cô giáo khó mà không cảm thấy bị tổn thương. Không làm chủ được cảm xúc, nên cô có thái độ lạnh lùng với cháu. Thái độ bất cẩn của cháu sau này là không hay đâu, vì giữa thầy trò không thể nào kéo dài cuộc chiến tranh lạnh mà không dẫn tới hậu quả tiêu cực.

Cô đề nghị cháu tìm một dịp tốt để làm hòa với cô giáo và xin lỗi cô vì mình đã quá đà khi tranh luận. Nếu ở trong hoàn cảnh của cô giáo, chắc cháu cũng thấy buồn.

Cháu hãy tập thông cảm và chấp nhận người khác cả mặt mạnh lẫn mặt yếu của họ.

Created by AM Word_2CHM

Chọn chỗ đứng “cô đơn”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Lớp cháu (lớp 11) chia thành nhiều nhóm nhỏ. Mỗi nhóm kết bạn với nhau theo “đẳng cấp”: xóm nhà lá, nhà tôn, nhà ngói, biệt thự. Chia nhóm như thế thì cô đủ hiểu là “đẳng cấp” giàu nghèo rồi. Các bạn tự hình thành nhóm và phân chia như vậy, cũng kèn cựa chuyện giàu nghèo, sành điệu, học giỏi, học dốt…

Nhóm “quý tộc” nhất lớp thì đi học bằng xe tay ga đời mới, điện thoại di động loại xịn, máy nghe nhạc MP3 hàng hiệu… nhưng kết quả học tập lại “nghèo” nhất với điểm số rất thấp, nhưng các bạn lại vênh váo bảo rằng “Vật chất quyết định ý thức, ra đời chưa biết ai hơn”.

Tự xếp hạng thì cháu thuộc đẳng cấp nhà lá, nhưng cháu không chơi với nhóm nào, quan hệ với các nhóm vừa phải. Trong lớp cũng có vài bạn như cháu, không để bị lôi kéo, mà tập trung cho việc học. Nhưng nhiều khi chúng cháu cũng cảm thấy cô đơn, lạc loài khi mình không thuộc nhóm nào. Một mình cũng khó mà tồn tại vui vẻ, cô ạ. Theo cô thì sự lựa chọn đứng một mình cháu có đúng không?

Phải thật dũng cảm mới dám sống theo sự xác tín của mình. Và những người này luôn là thiểu số. Theo cháu nói, cháu “quan hệ với các nhóm vừa phải” và cũng có một vài bạn như cháu. Như vậy cháu không hẳn là cô đơn.

Ngoài đời cũng có những người “cô đơn” như cháu. Đó là những người tốt, trung thực, không chạy theo phong trào, không a dua… Xã hội rất cần những người “cô đơn” như cháu. Và hy vọng họ sẽ liên kết nhau thành một khối mạnh để dân mình đỡ khổ.

Created by AM Word_2CHM

Cháu bị bạn TẨY CHAY

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cháu đang học lớp 11. Cháu chăm học, luôn là học sinh giỏi của lớp. Nhưng cô ơi, cháu đang là nạn nhân của một nhóm bạn trong lớp, trong đó có bạn thân của cháu. Các bạn ấy bảo cháu không giống ai, sống xa cách với mọi người, thiếu hòa đồng. Chẳng là thỉnh thoảng các bạn rủ nhau trốn học để hát karaoke, đi xem phim, rủ cháu cùng đi, nhưng cháu từ chối vì cháu không muốn trốn học.

Các bạn thích ăn uống, bia bọt nhưng cháu không thích vì cháu không muốn đàn đúm, tốn tiền vô bổ, ngoại trừ thỉnh thoảng cùng nhau đi ăn kem thì cũng vui. Có khi các bạn hùa nhau tẩy chay không chơi với một bạn khác nhưng cháu vẫn nói chuyện, vẫn chơi với bạn ấy vì cháu thấy bạn chẳng có lỗi gì cả. Thế mà các bạn đâm ra ghét cháu, tẩy chay cháu, cho rằng cháu “ta đây”, không “trung thành” với các bạn. Cháu phải làm sao hở cô?

Tình hình xảy ra trong lớp cháu thật đáng buồn. Nó phản ánh phần nào hiện trạng xã hội: người xấu “ăn hiếp” người tốt. Người làm đúng ngoài đời cũng không ít khi bị cô lập.

Cháu đã chọn cách ứng xử đúng, hãy tiếp tục làm theo xác tín của mình. Tuy nhiên cháu nên cố gắng hòa đồng với từng cá nhân, luôn luôn giúp đỡ họ khi cần.

Dù sao ta không thể chấp nhận một xã hội mà trong đó người tốt phải sợ người xấu như hiện nay. Vài tiếng nói chống tiêu cực vừa qua đã khiến cho người dân mạnh dạn hơn và từ từ cái tốt phải lấn át lại cái xấu.

Trong lớp cũng vậy, cháu hay đi tìm thêm đồng minh, chắc chắn có những bạn có suy nghĩ giống cháu. Họ chỉ còn e dè thôi.

Có điều cô tự hỏi không biết giáo viên chủ nhiệm có biết gì về chuyện này không, vì giáo dục không chỉ diễn ra khi ta ngồi học mà trong mọi hoàn cảnh. Nếu nhà trường quan tâm đến dạy người, thì đây là cơ hội bằng vàng để thầy cô dẫn dắt học trò của mình và giúp các em suy nghĩ và sống đúng.

Created by AM Word_2CHM

Không muốn bạn bị xa lánh

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cháu và Tâm ở cạnh nhà nhau, cùng học chung một lớp nên rất thân và tin tưởng nhau, mọi vui buồn đều chia sẻ cùng nhau. Được một thời gian, Tâm nói với các bạn khác về cháu bằng những lời lẽ không hay. Cháu đã bỏ qua vì sợ sứt mẻ tình bạn.

Vậy mà Tâm càng lúc càng nói những lời khó nghe hơn. Cháu bị các bạn xa lánh dần, nhìn cháu bằng ánh mắt rất thương hại và khinh bỉ. Rồi cháu đâm ra thù ghét Tâm lúc nào không hay, chúng cháu trở nên xa cách nhau. Các bạn trong lớp cũng xa lánh Tâm luôn.

Biết lỗi, Tâm đã nhiều lần xin lỗi cháu. Vẫn còn mến Tâm nhưng cháu không thể nào tha thứ cho Tâm được, lúc nào cũng cảm thấy còn thù hận bạn ấy. Nhìn mọi người xa lánh Tâm, lòng cháu đau nhói. Cháu đã cố gắng dàn hòa các bạn với Tâm nhưng không thành, điều này làm cháu lại cảm thấy như người có lỗi.

Thật lòng cháu không muốn Tâm cô đơn. Cô có thể cùng cháu tìm lại sự thân thiện, tin cậy của các bạn? Làm sao cháu có thể quên đi sự thù ghét bạn?

Bị xa lánh là một bài học đích đáng cho những kẻ xấu miệng. Những người này phải hiểu ra tác hại to lớn của những lời nói vô trách nhiệm. Cô không thấy cháu có tội lỗi gì trong vụ này. Cháu là một người bạn tốt là đàng khác.

Cô và cháu không có cách nào để làm lay chuyển tình hình. Chỉ có chính Tâm mới cải thiện được tình thế, khi quyết tâm chấm dứt tật xấu của mình. Phải biết nó xuất phát từ đâu: mặc cảm, tính hay ganh tị, hay bắt chước người lớn hoặc một nhu cầu tâm lý nào đó. Muốn tự khẳng định hay lấy lòng người khác, chẳng hạn. Tâm cần nói chuyện với một nhà tham vấn tâm lý hay một người lớn có kinh nghiệm để tìm hiểu nguồn gốc của vấn đề.

Bị xa lánh là bài học đầu tiên có ích. Xin lỗi cũng tốt, nhưng chưa đủ. Tâm phải chừa bỏ tật xấu của mình. Cháu nên giúp Tâm suy nghĩ kỹ, tìm hiểu tại sao bạn đã nói xấu cháu.

Created by AM Word_2CHM

Lớp cháu có “đại ca”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cô ơi, trong lớp cháu (lớp 2) có 3 bạn “đại ca”. Các bạn hay ra vẻ ta đây là anh Hai, sai phái chúng cháu mua quà, thay phiên nhau nộp tiền 500đ một ngày cho các bạn, múc nước cho các bạn uống… Nếu không làm thì các bạn đe dọa đánh chúng cháu. Cháu tức lắm nhưng không dám chống lại vì sợ các bạn trả thù. Theo cô, chúng cháu có nên tố cáo các bạn không và làm thế nào vì chúng cháu còn nhỏ, không biết cách tố cáo thế nào cho khéo?

Đọc thư cháu, cô vừa ngạc nhiên vừa buồn vì chưa gì mà trong cái xã hội nhỏ xíu của các bạn đã xuất hiện “cường hào ác bá”. Lẽ ra chuyện này không thể xảy ra nếu thầy cô nhạy bén và có cách dạy người tốt hơn.

Dĩ nhiên là không thể để tình trạng này tiếp tục. Nếu các cháu không biết làm cách nào thì nên nhờ bố mẹ tìm hiểu kỹ nắm chắc các sự việc để rồi có tiếng nói với nhà trường. Thư cháu gửi cho cô cũng là bước đầu đánh động dư luận về điều đáng tiếc này. Cô mong bạn đọc, nhất là thầy cô và phụ huynh, quan tâm nhiều hơn đến các mối tương tác giữa học sinh trong lớp.

Nếu các cháu lớn hơn một chút, cô sẽ khuyên các cháu liên kết với nhau để phản đối hiện tượng này vì người ngay không sợ kẻ gian, số đông (đúng) không sợ thiểu số. Trước mắt, cháu nên báo cho bố mẹ biết chuyện này.

Created by AM Word_2CHM

Bạn cháu là một “anh hùng”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cô ơi, lớp cháu vừa xảy một chuyện. Tại bãi giữ xe của trường, trong khi dẫn xe ra vô, do chật chỗ nên bạn Linh lỡ làm bể một bóng đèn xi nhan sau xe Spacy của bạn Mỹ. Thế là bạn Mỹ chạy xuống la mắng té tát vào mặt bạn Linh và miệt thị bạn là “đồ khố rách áo ôm, có bán cả đồ đạc trong nhà cũng không đủ tiền đền cho tao cái đèn”. Bạn Linh không nói được lời nào, chỉ òa lên khóc. Vấn đề là Mỹ đã xúc phạm Linh nặng nề, khi quả thật nhà bạn Linh thuộc diện xóa đói giảm nghèo của trường.

Chuyện đang như thế thì bạn Hùng từ trên lớp lao xuống, hét lớn: “Mỹ đừng ỷ con nhà giàu và xúc phạm người khác, người làm bể đèn xe của Mỹ là tui, tui chưa kịp nhận lỗi với Mỹ”. Rồi Hùng đem xe Mỹ đi thay đèn khác. Vậy mà bạn Mỹ vẫn mắng Linh, bảo Hùng là “anh hùng không phải lối”. Cháu là lớp trưởng, cháu muốn tham gia phân xử chuyện này, nhưng không biết phải làm sao.

Xin cô cho cháu lời khuyên.

Cô khen cháu là một lớp trưởng có tinh thần trách nhiệm. Việc đầu tiên phải làm là tìm hiểu sự thật. Ai là người làm hư cái đèn. Linh phải được minh oan, nếu không có lỗi. Nhưng nếu Linh là tác giả của cái tai nạn ấy cũng không sao, vì trong điều kiện nơi để xe chật chội như vậy thì ai cũng có thể lỡ tay.

Hùng quả thật là “anh hùng”, nhưng không nên gánh tội của người khác làm gì. Tự Hùng bỏ tiền đi sửa cái đèn là tốt lắm rồi. Linh sẽ thoải mái hơn nếu Hùng nói đúng sự thật. Dù sao Hùng cũng rất đáng khen, nhất là khi dám cho Mỹ một bài học.

Còn Mỹ, mới mười mấy tuổi đầu, dựa vào sự giàu có (do người khác làm ra) mà sỉ nhục một người bạn đáng thương thì quá… tệ Theo cô là “quê” nữa. Mỹ cần nhận thêm nhiều bài học khác, để lớn lên không thất bại vì tính hống hách vô lối của mình.

Created by AM Word_2CHM

Bạn cháu ăn cắp

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Thỉnh thoảng trong lớp cháu xảy ra tình trạng mất cắp tiền, các bạn nghi người này, người kia nhưng chưa bao giờ bắt được quả tang. Tình cờ hôm qua, giờ thể dục, cháu trở lại lớp thì bắt gặp bạn gái khá thân ngồi gần cháu đang mở cặp xách của bạn khác, lục bóp lấy tiền. Đúng lúc bạn bỏ tiền vào túi quần thì cháu bước vô làm bạn cũng hốt hoảng.

Cháu bất ngờ nhưng vờ như không thấy. Sau đó các bạn phát hiện chuyện mất tiền (do bạn bị mất kêu) nhưng cũng chẳng biết là ai vì chỉ có hai người biết thì lại im lặng. Cháu đang rất khó xử không biết phải làm sao, nói cho các bạn biết hay im lặng luôn?

Cháu đang ở trong một tình thế thật khó xử. Một bên là bạn thân, một bên là lợi ích chung của tập thể. Tuy nhiên ăn cắp là một tật xấu, không thể dung thứ. Cô đề nghị hai cách:

1. Thật nhẹ nhàng nhưng thẳng thắn cháu hay nói với bạn rằng cháu đã bắt quả tang bạn ấy lấy cắp tiền. Nhưng để bảo vệ danh dự cho bạn, cháu không tố cáo. Chỉ yêu cầu bạn ấy hứa không bao giờ ăn cắp nữa. Nếu tiếp tục xảy ra chuyện mất tiền trong lớp, thì lúc đó cháu sẽ lên tiếng.

2. Báo sự thật cho giáo viên chủ nhiệm, nhưng yêu cầu giữ bí mật tên cháu và cũng xin cô chủ nhiệm lần đầu này giữ bí mật giùm bạn ấy.

Created by AM Word_2CHM

Ngượng ngùng vì bị “cáp đôi”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cháu đang cảm thấy rất bực mình vì chuyện “cáp đôi” của các bạn trong lớp. Cháu và Lâm học cùng lớp 8 rất thân nhau. Chúng cháu đối xử với nhau vui vẻ, vô tư. Bạn thường giúp cháu trong học hành. Nhưng một năm trở lại đây, các bạn trong lớp “cáp đôi” cháu và bạn thì tự nhiên hai đứa ngượng ngùng, không còn thân nhau như trước, đôi khi bạn có vẻ lẩn tránh cháu. Tại sao vậy cô?

Cảm xúc e lệ với người khác phái là một biểu tượng hoàn toàn bình thường ở tuổi mới lớn. Có bạn đứng trước người khác phái khớp đến nỗi nói không ra lời. Thói quen cáp đôi trong tập thể cũng góp phần ít nhiều làm cho các bạn ngượng ngùng với nhau.

Cảm xúc này rồi sẽ qua.

Created by AM Word_2CHM

Nghèo đi đôi với hèn?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cô Oanh ơi, con đang học lớp 12. Trong lớp có lẽ con là đứa nghèo nhất. Con chỉ có 2 bộ áo dài để thay đổi khi đi học, ở nhà cũng chỉ 2 bộ đồ cũ kỹ. Nhà con nghèo lắm, cái ăn không đủ, lấy đâu ra mà diện. Con học khá giỏi nhưng con cứ mặc cảm mình nghèo, ít muốn kết bạn thân với ai.

Nhiều bạn đi học bằng xe gắn máy, ăn mặc mô đen, sử dụng điện thoại di động. Con chỉ có cái xe đạp cũ mèm. Các bạn nhà giàu thường chơi chung với nhau, con mặc cảm nên cố tình tách rời mọi người. Nhiều lúc con thấy mình nghèo nên cũng… hèn, sống khép kín, không tự nhiên, ít tỏ thái độ. Con ráng phấn đấu học giỏi để sau này có việc làm tốt, kiến được nhiều tiền. Điều này có thể làm thay đổi cuộc đời và tính cách con không cô?

“Chiếc áo không làm nên thầy tu”, xe xịn, quần áo mô đen, điện thoại di động không nói lên giá trị thật của một con người. Giá trị thật của mỗi chúng ta tùy thuộc vào ta là ai, sống như thế nào, có những hoài bão, lý tưởng nào. Có khi vẻ ngoài thật sành điệu mà học hành lại bê bết, sống ích kỷ.

Trong một xã hội mới bước vào kinh tế thị trường, người ta thường đề cao những giá trị dỏm. Những người “yếu bóng vía” dễ chạy theo đám đông. Trong cuộc chạy đua buồn cười này “mình cứ là mình” thì mới hay. Nghèo không hề đi đôi với hèn. Mình có trộm cắp của ai đâu mà xấu hổ. Cháu học giỏi, có ý chí phấn đấu, hãy ngẩng đầu lên để đối xử với mọi người một cách bình thường, đừng sống khép kín. Khi mình không đến với người ta thì người ta sẽ không tới với mình. Cháu không có gì phải mặc cảm và không nên mặc cảm vì nó ảnh hưởng đến tính cách của cháu.

Cháu hãy thay đổi tính cách ấy ngay từ hôm nay, vì cô e rằng chờ tới khi cháu giàu lên thì cuộc đời cháu có thể thay đổi nhưng tính cách thì khó thay đổi. Coi chừng khi giàu lên thì cái mặc cảm tự ti hôm nay sẽ trở thành mặc cảm tự tôn để… trả thù đời.

Cháu là một người có giá trị, hãy ngẩng đầu mà sống.

Created by AM Word_2CHM

Tiêu xài phung phí

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Bạn cháu sinh ra trong một gia đình khá giả, so với các bạn trong lớp, bạn là một học sinh ăn sung mặc sướng. Bạn thường mang theo khá nhiều tiền khi đi học và tiêu xài rất hoang phí. Bạn hay bao bạn bè trong lớp ăn hàng, hay mua quà tặng cho cháu. Cháu đã nhiều lần khuyên nhủ bạn bớt tiêu xài, nhưng bạn không sửa đổi được. Cô khuyên cháu phải làm sao để bạn cháu bớt được tính hoang phí?

Cô khen cháu, còn trẻ mà có ý thức tiết kiệm, lại muốn giúp đỡ bạn. Khuyên lơn sẽ không ăn thua gì đâu, vì theo cô, đây là một nếp sống, một thói quen hình thành từ lâu trong đời sống gia đình rất khó sửa. Cháu nên đưa bạn ấy đến gặp các trẻ mồ côi cơ nhỡ thiếu thốn mọi bề để giúp đỡ, thay vì mua những thứ “vớ vẩn” như cháu nói.

Việc này sẽ giúp bạn ấy xài đúng chỗ, dần dần có thói quen chia sẻ với người nghèo và có ý thức “điều chỉnh” sự phung phí của mình.

Created by AM Word_2CHM

Nên có kê hoạch xài tiền chặt chẽ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Cháu đang mắc nợ đứa bạn thân 300.000đ, không biết làm sao có tiền để trả. Cháu mắc nợ thế này cũng do ba mẹ cháu quá chặt chẽ trong việc cho cháu tiền tiêu vặt, uống nước… Mỗi tuần, mẹ cho cháu 100.000đ là gồm cả tiền xăng đổ xe đi học (khoảng 25.000đ). Còn 75.000đ để cháu tiêu vặt, uống nước…

Cháu 17 tuổi, đang học lớp 11, có nhiều bạn bè, đôi khi cháu cũng cần đi chơi và ăn uống với nhau. Để bạn bao hoài cũng kỳ, nên thỉnh thoảng cháu cũng bao lại. Do không tính toán nên cháu thường xuyên bị thiếu tiền. Cháu vay bạn cháu và đang tìm cách trả bằng cách nói dối: xin tiền mẹ để đóng học phí, mẹ cháu bảo mang biên lai về, cháu không có. Mẹ đến trường hỏi cô giáo thì lộ ra là cháu nói dối. Cháu đang không biết phải làm sao, trong khi bạn cháu lại đòi nợ.

Gì thì gì, bất cứ trong tình huống nào, nói dối là hạ sách. Việc cháu phải “có qua có lại” với bạn bè là hợp lý và chấp nhận được. Cháu nên thú thật với mẹ để thanh toán xong món nợ dù có bị rầy la một trận ra trò.

Như cháu đã nói, cháu thiếu “tính toán”. Sau này hãy tính toán kỹ hơn một chút. Mức “thu nhập” của cháu không bằng các học sinh con nhà giàu, nhưng là khá rồi so với những học sinh nghèo không có đồng xu dính túi. Ăn sáng cháu khỏi lo, có đi uống nước với bạn bè thì ráng nhịn xài một hai ngày. Nói chung, cháu hãy tập xài tiền có kế hoạch và đừng bao giờ để mắc nợ cháu nhé.

Điều đáng tiếc trong vụ này là sự khắt khe của cha mẹ làm cho con cái sinh tật nói dối…

Hãy can đảm nói thật hết với mẹ.

Created by AM Word_2CHM

Bị học trò “thử thách”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần III. NHÀ TRƯỜNG

Thưa chị, em là giáo viên mới ra trường, đang dạy thực tập ở một trường cấp III được vài tháng. Em chỉ hơn học trò vài tuổi, không có nhiều kinh nghiệm.

Những ngày đầu lên lớp với em là cả sự khổ sở do em còn trẻ, học trò thì lớn, tính em lại không phải giỏi ăn nói. Học sinh biết em là giáo viên mới ra trường nên có ý “thử thách” bằng thái độ không nghiêm túc nghe giảng và chọc ghẹo, làm em dễ mất bình tĩnh. Ở một vài lớp lại có những nam sinh cá biệt, có thái độ cố tình thiếu tôn trọng em, để xem phản ứng của em thế nào…

Có lúc em rất nản, nhưng không dám tâm sự cùng đồng nghiệp, sợ họ sẽ bàn tán, trong khi em đang trong thời gian thử việc. Em nên làm gì để vượt qua giai đoạn này, hay là em đã chọn nghề không phù hợp?

Chị vô cùng thông cảm với em, vì đã trải qua những gì em đã phải chịu đựng. “Nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò” mà! Hồi trẻ mới đi làm, chị phụ trách một trung tâm nữ sinh viên với vài bạn bằng và hơn tuổi mình. Càng thiếu tự tin, chị càng ra oai. Chị càng cứng rắn, họ càng chọc phá. Có đêm nằm khóc hu hu một mình.

Thật may, chị đã dự được một khóa tu nghiệp về nghệ thuật lãnh đạo. Chị suy nghĩ, rút kinh nghiệm, nhận ra ưu khuyết điểm của mình và thay đổi cách làm. Chị đã trở nên dân chủ và mềm dẻo hơn v.v…

Sau đó, chị dạy học ở một trường trung cấp. Chị không bao giờ quên cảm giác khổ sở, khi có hai cô học sinh cứ rù rì với nhau rồi cười khúc khích. Chị không biết họ “liếng khỉ” hay muốn chọc chị. Những lúc ấy đã chín chắn hơn một chút, chị đã phớt lờ và cũng không giận họ. Hai cô đó giờ là đồng nghiệp và bạn rất thân của chị. Đừng quên tuổi học sinh là tuổi dễ thương và “dễ giận” nhất.

Có lúc chị phụ trách một trung tâm xã hội và nhận sinh viên thực tập. Tất cả, nhất là các bạn gái, đã bị tụi con nít trong xóm thử thách đủ kiểu.

Bây giờ già rồi nhớ lại những chuyện này chị bật cười và cảm ơn những bài học đầy nước mắt, vì nếu không có nó, chị không được như ngày hôm nay.

Em hãy chấp nhận thử thách không thể thiếu trong quá trình trưởng thành về nghề nghiệp. Hay tập bình tĩnh và phớt lờ. Đồng thời cũng nên suy nghĩ, rút kinh nghiệm. Chúc em thành công.

Created by AM Word_2CHM

Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

Cuộc sống quá mỏi mệt?

Em cháu không ngoan

Luôn muốn là học sinh giỏi

Làm sao để giỏi ngoại ngữ

Sợ môn tự nhiên?

Có nên học ngành xã hội học?

Không thích ngành học đã chọn

Nên chọn ngành nào?

Nên du học nước ngoài hay du học tại chỗ?

...

Created by AM Word_2CHM

Cuộc sống quá mỏi mệt?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Cô Oanh kính mến

Vụ tự tử của một bạn nữ sinh lớp 11 đã làm xã hội rung động, nhưng cháu không hiểu điều đó có tác động, làm thay đổi cách dạy, cách học quá căng thẳng hiện nay không. Hết năm này đến năm khác, ai cũng kêu ca về việc này, ai cũng thấy hậu quả mà cơ chế dạy và học khan khổ chậm thay đổi?

Học quá nhiều, quá căng thẳng, không còn thời gian để nghỉ ngơi, để sống như một con người, nên đôi khi cháu cũng muốn tự tử. Vì sao mà đang ở tuổi 16, chưa bước ra cuộc đời mà cháu thấy cuộc sống quá mỏi mệt!

Cô hết sức xót xa cho thế hệ học sinh các cháu hiện nay và đồng ý với cháu là sự đổi mới trong phương pháp giáo dục ở nước ta quá chậm.

Tuy nhiên đây cũng là khó khăn mà nhiều nước trên con đường phát triển phải trải qua. Có người gọi đây là “hội chứng Nhật”, có lúc nước Nhật vì quá sốt ruột trước yêu cầu phát triển đã bắt học sinh học quá nhiều.

Tuy nhiên ở nước ta thì buồn hơn vì học nhiều mà không giỏi hơn. Dư luận đã được đánh động khá nhiều về áp lực học tập đối với học sinh, có điều sự đổi mới nào cũng đòi hỏi thời gian, vì phải thay đổi cả hệ thống từ triết lý đến phương pháp giáo dục.

Cô nghĩ rằng vụ tự tử của bạn học sinh lớp 11 vừa qua góp phần đánh động dư luận. Cô mong rằng các bậc phụ huynh và chính học sinh cũng tiếp tục lên tiếng. Thay vì bi quan, cháu hãy mạnh dạn lên và tự trao cho mình sứ mạng góp phần cảnh tỉnh xã hội. Cháu hãy dành thời gian nghỉ ngơi, giải trí để khỏi rơi vào stress.

Chúng ta cũng có quyền hy vọng trước quyết tâm đổi mới của Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo.

Created by AM Word_2CHM

Em cháu không ngoan

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Thưa cô, cháu có đứa em gái năm nay học lớp 11. Từ lớp 6 đến lớp 10 nó rất ngoan học giỏi. Nhưng lên lớp 11 nó lại… “biến đổi gien”! Cháu sợ nó ham chơi, nên đã đăng ký cho nó học hè, nhưng nó lại có biểu hiện: không học bài không làm bài tập, hay trốn học. Cháu khuyên nhiều lần nhưng đâu cũng vào đó. Mới thời gian hè mà nó đã hư thân như vậy thì vào năm học mới nó sẽ ra sao, hở cô? Cô ơi, cháu thương em cháu lắm. Mong cô cho cháu lời khuyên, cháu phải làm gì với em cháu?

Tuổi mới lớn như em của cháu là tuổi thay đổi mạnh mẽ và có tâm lý phức tạp nhất.

Tuổi này có những ưu điểm là trí thông minh phát triển cao độ, bắt đầu có ước mơ, hoài bão và có đầu óc phán đoán. Trẻ bắt đầu hình thành hệ thống giá trị riêng của mình. Trước kia cha mẹ là thần tượng tuyệt đối; cha mẹ nói gì nghe nấy và tin tưởng hoàn toàn. Giờ đây trẻ bắt đầu quan sát và thất vọng khi thấy người lớn nói một đằng làm một nẻo. Sự thất vọng có thể biểu lộ qua thái độ chai lì, không vâng lời, phản kháng. Sự phản kháng có thể biểu lộ bằng việc ham chơi, bỏ học… Vừa là con nít, vừa là người lớn, trẻ mới lớn hay chướng, bốc đồng.

Có khi vì lo mà cha mẹ la rầy và sự la rầy quá đáng cũng trở thành một gánh nặng tâm lý cho trẻ. Từ đó trẻ có thái độ tiêu cực. Tuổi này dễ chịu ảnh hưởng của bạn bè. Nếu không hạnh phúc trong gia đình thì trẻ dựa vào bạn. Nếu không may gặp bạn xấu trẻ dễ bị lôi cuốn vào các hành vi tiêu cực.

Cháu biết lo cho em mình là rất tốt, nhưng đừng nên quá căng thẳng và hay khách quan nhìn nhận, đây là một giai đoạn phát triển tự nhiên của lứa tuổi mới lớn. Khuyên lơn vừa thôi, nên thật gần gũi thông cảm và lắng nghe, trò chuyện thân tình với em. Điều này sẽ giúp cháu thấu hiểu tâm tư của em. Có gì trong cách ứng xử của người lớn khiến em thất vọng không? Em chơi với những bạn bè nào, tốt xấu ra sao? Em có nhu cầu gì? Lý do gì khiến em bỏ học, trốn học và làm gì khi trốn học?

Việc la rầy không hiệu quả bằng chứng tỏ tình thương, sự thông cảm và nhắc nhở nhẹ nhàng, khéo léo. Đừng quên khen mỗi khi em có một việc làm tốt. Nhẹ nhàng gợi ý cho em tâm tình để hiểu em nhiều hơn. Chúc cháu thành công.

Created by AM Word_2CHM

Luôn muốn là học sinh giỏi

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Thưa cô, cháu là nam sinh lớp 10 của một trường điểm. Cháu rất chăm học và luôn muốn là học sinh giỏi, nhưng kết quả học tập của cháu chỉ là khá (trung bình 7,8 tất cả các môn). Điều này làm cháu rất thất vọng.

Nhưng mẹ cháu lại bảo: “Con ráng học và có ý thức học hành là tốt rồi. Nhưng sau này thành công hay không không chỉ là điểm số trong trường phổ thông, mà còn phụ thuộc thiếu yếu tố khác như khả năng xoay xở, thông minh nắm bắt cơ hội, may mắn… Mẹ cháu nói vậy là sao? Theo cô thì cháu có nên tiếp tục cần cù để bù thông minh không?

Cháu may mắn có một người mẹ khôn ngoan, sáng suốt không ép con mình học một cách mù quáng như một số phụ huynh khác. Quan điểm của bà rất đúng. Sự thành đạt bao gồm nhiều yếu tố và quan trọng nhất là biết đối nhân xử thế.

Trí thông minh một phần là bẩm sinh, nên ta không ép nó được. Trên thế giới trước kia người ta rất coi trọng IQ (chỉ số thông minh), nhưng giờ đây người ta rất quan tâm đến EQ (chỉ số cảm xúc) nghĩa là khả năng chia sẻ, đối nhân xử thế, biết nắm thời cơ… giải quyết những vấn đề trong cuộc sống. Cô có hai người bạn. Chị A hồi còn ở nhà trường luôn đứng nhất tất cả các môn nhờ “học gạo”, nhưng là một nhà chuyên môn trung bình, sau khi tốt nghiệp đại học. Chị B, ngược lại, chỉ thuộc loại khá giỏi, năng động, thậm chí hơi quậy những xử sự rất khéo. Chị B đã trở thành một nhà hoạt động xã hội nổi tiếng. Cô cũng biết nhiều chàng trai và cô gái ở trường học giỏi, nhưng ra đời thì lớ ngớ.

Học giỏi rất tốt, nhưng không phải là tất cả. Nếu cháu muốn thành đạt theo đúng nghĩa, được việc, được mọi người yêu mến thì cháu không chỉ học giỏi mà còn phải dành thời gian trau dồi bản thân về mặt văn hóa, thể thao, công tác xã hội, giao tiếp, học đối nhân xử thế v.v… Mong cháu suy nghĩ lại.

Created by AM Word_2CHM

Làm sao để giỏi ngoại ngữ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Cháu nghe nói học ngoại ngữ không chỉ cần cù, chăm chỉ mà còn phải có khiếu. Có khiếu là sao hả cô, vì ngoại ngữ đâu phải là nghệ thuật. Xin cô chỉ cháu cách học ngoại ngữ hiệu quả nhất!

Rất tiếc là cô không phải là một nhà ngôn ngữ học hay một giáo viên ngoại ngữ, để trả lời đầy đủ cho cháu. Tuy nhiên theo kinh nghiệm thỉ cô nghĩ như thế này. Không chỉ nghệ thuật mà bất cứ hoạt động nào cũng đòi hỏi ít hay nhiều năng khiếu. Đó là tiềm năng bẩm sinh, ảnh hưởng gia đình khiến ta có thể học dễ dàng hơn một ngành nào đó.

Ví dụ A giỏi toán, B khá về khoa học xã hội… Cần cù chăm chỉ là cần, nhưng theo cô phương pháp là quan trọng nhất khi học ngoại ngữ. Theo cách cũ, người ta chỉ học bằng đầu và bằng tay. Nghĩa là cố nhớ ý nghĩa của từ, nguyên tắc văn phạm và ghi chép. Với ngoại ngữ phải học nhiều bằng tai và miệng - nghĩa là phải nghe thật tốt để phát âm đúng. Nếu phát âm không đúng cháu không hiểu người nói và người ta cũng không hiểu mình. Kế đó phải thực hành nói thật nhiều mới giỏi. Phải học vui, vui học, ví dụ như tập kể chuyện, đóng kịch, ca hát v.v… Muốn vậy cháu phải dạn dĩ, tham gia tích cực trong lớp.

Created by AM Word_2CHM

Sợ môn tự nhiên?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Cháu đang học lớp 10. Từ nhỏ cháu vốn có năng khiếu văn chương và các môn khoa học xã hội, nhưng lại học kém môn tự nhiên, nhất là môn Toán.

Điểm kém khiến cháu mất tự tin, chán nản và dần dần mất căn bản. Thầy cô gọi lên trả bài, mặc dù đã chuẩn bị từ trước nhưng cháu vẫn sợ và kết quả là chẳng trả lời được cho tốt, thậm chí đứng như trời trồng. Điều này khiến cháu rất sợ học giờ các môn tự nhiên. Cô có lời khuyên nào giúp cháu học tốt hơn?

Cô có biết một gia đình đông anh em giỗi khoa học xã hội, những kém môn toán. Các anh em cứ luôn nói với nhau điều đó và dần dà “in trí” là họ không thể học toán. Một người anh đi thi tú tài đến giờ thi toàn lại bỏ đi chơi khiến cho sự nghiệp học vấn bị ngưng ở đó. Còn cô em út, một hôm cô giáo cho lớp giải một bài toán mà cô không hướng dẫn trước. Cả lớp tìm không ra lời giải và chính cô học trò nhỏ này đã tìm ra lời đáp sớm nhất.

Cô đã xóa được định kiến của mình với môn toán. Trường hợp của cháu, cô cũng thấy yếu tố tự kỷ ám thị hay in trí hơi mạnh. Cảm xúc nơi cháu lấn át lý trí trong vấn đề này. Cho nên điều trước tiên cháu còn làm là điều chỉnh lại tư tưởng của mình, hãy tư duy tích cực và xác định với bản thân là mình không đến nỗi yếu kém như vậy. Tư tưởng tích rực sẽ quyết định cảm xúc và cảm xúc tích cực dẫn đến hành động đúng.

Nếu cháu bị mất căn bản thì nên tìm một thầy cô giỏi dạy kèm cháu lại từ đầu. Vào lớp, hãy lặp đi lặp lại với mình là “tôi không sợ”.

Chính cảm xúc (sợ) làm cho cháu bị tê liệt khi đứng trước lắp chứ không phải khả năng yếu kém… Hãy thay đổi cách suy nghĩ, cháu sẽ thành công.

Created by AM Word_2CHM

Có nên học ngành xã hội học?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Con đang học lớp 12. Gia đình con dự định hết năm học này sẽ cho con đi du học ở Mỹ. Ban đầu con sẽ học tiếng Anh chuyên sâu, sau đó sẽ chọn học chuyên ngành.

Con nhận thấy ngành xã hội học là một ngành mới, thú vị. Nhưng con không nắm rõ sẽ được học gì, nhất là học ở nước ngoài, và sau này sẽ làm gì, trong lĩnh vực nào? Xin cô vui lòng giúp con những điều con đang cần biết.

Nếu không biết cơ thể học con người, bác sĩ không thể nào chẩn đoán và chữa bệnh, xa hơn nữa là giúp chúng ta phòng ngừa bệnh tật. Xã hội loài người cũng có thể ví như một cơ thể (một hệ thống) lớn với nhiều bộ phận (tiểu hệ thống) hợp thành. Đó là các nhóm nhỏ, gia đình, tổ chức xã hội (hiệp hội, cơ quan, xí nghiệp…) và các tập hợp người khác.

Từ một mặt cắt khác, ta cũng có thể chia xã hội thành từng lớp giai cấp, sắc tộc, tôn giáo, văn hóa… Đó là những đối tượng nghiên cứu của xã hội học (XHH) một cách riêng lẻ và đặc biệt trong mối tương tác giữa chúng. Chính mối tương tác này dẫn đến các hiện tượng, các vấn đề xã hội ảnh hưởng tới hành vi con người.

Cũng do đó mà XHH được xếp với tâm lý học, nhân học xã hội và một số khoa học xã hội khác là khoa học về hành vi. Cũng vì XHH lý giải cho ta về hành vi con người, nên nó trở nên lý thú. Các lĩnh vực hoạt động khác nhau trong xã hội cũng có thể được nghiên cứu từ góc độ XHH, nên ta có các chuyên ngành như XHH giáo dục, XHH kinh tế, XHH sức khỏe v.v…

Nếu sang Mỹ học, hai năm đầu (đại cương) có dạy XHH, tâm lý học… như là môn bắt buộc. Cháu sẽ có dịp làm quen với XHH ngay. Nhà trường cũng sẽ quan tâm định hướng cháu vào ngành học phù hợp với năng khiếu.

Tốt nghiệp XHH, ta có thể trở thành nhà nghiên cứu, giảng dạy, tư vấn về các vấn đề xã hội, nhà hoạt động xã hội, nhà quản lý, thậm chí làm báo… Trong bất cứ lĩnh vực hoạt động nào, XHH cũng tạo cho ta một nền kiến thức quý báu về con người và xã hội.

Created by AM Word_2CHM

Không thích ngành học đã chọn

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Em đang học Cao đẳng Sư phạm. Khi thi đại học, em không thích nghề giáo viên nhưng mẹ bắt em nộp đơn thi vào Đại học Sư phạm. Rớt đại học, được gọi vào Cao đẳng Sư phạm, nhưng em vẫn không thích và thấy mình không hợp với nghề này. Em định bỏ học, bỏ nghề, đi học Đại học tại chức ngành kế toán cùng lúc đi làm thêm, nhưng không dám nói thật với mẹ. Hiện tại em đang đứng giữa hai con đường: tiếp tục làm nghề giáo viên mà mình không thích và theo đuổi ngành học em thích, tuy có vất vả. Cô thấy em có sai lầm, ảo vọng không?

Nguyên tắc chọn nghề là phải chọn ngành mình thích và có năng khiếu. Thích mới làm tốt, làm tốt mới hạnh phúc vì mình được phát huy năng khiếu, và nghề nghiệp là việc làm suốt đời. Vì hoàn cảnh, cháu đã lỡ chọn nghề mình không thích. Nhưng, gần ra trường rồi, cháu chớ nên dại dột bỏ học. Cứ cố học để thi đậu. Trong khi đi dạy thì cháu sẽ có thể học thêm tại chức ngành kế toán mà cháu thích. Như thế không gây sốc cho mẹ và cháu thông trở thành gánh nặng tài chính của gia đình. Từ từ, nếu gặp một công việc thích hẳn chuyển. Đi xin việc mà cháu có bằng cao đẳng cũng đỡ lắm.

Mẹ cháu sẽ thông cảm hơn, nếu cháu tiến hành một cách từ tốn thay vì bỏ ngang, phí bao nhiêu công sức, tiền của.

Mong cháu suy nghĩ chín chắn.

Created by AM Word_2CHM

Nên chọn ngành nào?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Vài tháng nữa cháu sẽ thi vào đại học, nhưng cháu rất bối rối vì chưa biết chọn ngành nào. Lúc đang học lớp 10 thì cháu muốn học Đại học Ngoại thương. Năm lớp 11, cháu lại muốn học Quan hệ quốc tế. Năm nay cháu lại muốn chọn ngoại ngữ, Anh văn chẳng hạn. Ba mẹ cháu bảo nên chọn ngành nghề nào cháu thích, phù hợp với sức học của mình và đừng quá viễn vông. Cháu học giỏi các môn tự nhiên, nhưng điểm thi vào các trường này quá cao. Chọn trường có điểm vừa phải thì sợ ra trường khó tìm việc (ví dụ Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn). Mong cô khuyên cháu lên lựa chọn ra sao?

Cháu đang bối rối vì học giỏi các môn tự nhiên mà lại thích Ngoại thương hay Quan hệ Quốc tế, hoặc Anh văn. Hai yếu tố bên ngoài xen vào là: cháu sợ điểm thi vào các ngành tự nhiên quá cao và theo ngành xã hội nhân văn lại khó tìm việc làm. Cháu thật may mắn, vì cha mẹ để cho cháu lựa chọn, nhưng cháu lại lúng túng. Có lẽ cháu hơi… tham lam và chưa có một định hướng rõ rệt.

Cháu nên tới Phòng hướng nghiệp thuộc Viện Khoa học giáo dục (Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh) để chuyên gia giúp cháu làm trắc nghiệm và cho lời khuyên theo kết quả có được. Mong cháu sớm đi làm trắc nghiệm để có cơ sở vững chắc mà quyết định.

Created by AM Word_2CHM

Nên du học nước ngoài hay du học tại chỗ?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Cháu sắp thi đại học. Cháu muốn học ở một đại học nước ngoài tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng ba mẹ cháu lại muốn cháu đi du học ở Singapore. Theo ba mẹ, học phí của hai trường (trong nước và ở Singapore) tương đương nhau, nhưng cháu sẽ trưởng thành, tự lập hơn nhờ sống trong môi trường học tập quốc tế. Xa nhà, cháu sẽ biết tự chăm sóc bản thân, học hỏi được nhiều kinh nghiệm… Theo cô, ba mẹ cháu nói có đúng không và cháu nên thế nào?

Thú thật với cháu, theo hiểu biết và kinh nghiệm của cô, cô rất ngạc nhiên khi thấy nhiều gia đình Việt Nam cho con đi học ở nước ngoài, khi bắt đầu vào đại học. Ở tuổi này sự gần gũi, gắn bó với gia đình rất cần thiết cho sự phát triển nhân cách. Nó cũng giúp cho ta không bị mất gốc đối với nền văn hóa nước nhà. Một số du học sinh không thành công là do các bạn rời gia đình quá sớm. Một số nhà giáo dục đồng ý với cô là: ra nước ngoài để học thạc sĩ là lý tưởng nhất.

Việc sống xa nhà để cháu có thể tự lập, trưởng thành cũng đúng phần nào nhưng theo cô, điều này phụ thuộc vào cách giáo dục của gia đình. Ở các nước dù có sống chung với cha mẹ, đứa con vẫn phải tự lo cho mình, làm thêm để kiếm sống… do cha mẹ không “úm con” như ở ta. Học ở Singapore có cái lợi là gần nhà, cháu có thể liên hệ thường xuyên với gia đình và về thăm nhà nhân các dịp lễ. Singapore cũng là một nước Á châu nên vấn đề thích nghi cũng dễ.

Cô ủng hộ cháu học ở một trường quốc tế trong nước, nhưng cháu có thể lựa chọn học tại Singapore vì nước này cũng gần. Nếu đi Pháp hay Mỹ có thể sự thích nghi sẽ khó hơn nhiều, và về mặt tâm lý cũng đáng lo hơn…

Created by AM Word_2CHM

Cháu không muốn học ở xứ người?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Thưa cô, cháu là sinh viên đang du học năm thứ nhất ngành du lịch tại Thụy Sĩ. Theo ý kiến của cha mẹ cháu đây là ngành dễ kiếm việc làm, đầu vào không khó. Ở Việt Nam cháu thi đại học 2 lần không đậu. Sang bên này cuộc sống xa nhà làm cháu buồn một, thì những rắc rối trong việc học làm cháu buồn hai. Tiếng Anh của cháu không được tốt nên việc tiếp thu bài giảng không đầy đủ lắm, phải mượn sổ ghi chép của bạn, hỏi thêm bạn. Việc đi thực tập ở các nhà hàng, khách sạn (làm bồi phòng, hầu bàn, phụ bếp) cũng làm cháu chán nản, không theo được.

Công việc thường kết thúc vào đêm khuya, cháu phải đi bộ ra trạm xe bus (phải đổi 2 trạm), trời lại lạnh, có hôm vừa sợ, vừa mệt mỏi cháu đã bật khóc. Hình như cháu không thích hợp với nghề đang học, hoặc đúng hơn không quen với những khó khăn khi ở xứ người. Thật tình cháu không muốn học tiếp nhưng lại sợ cha mẹ buồn nếu bỏ ngang, gia đình đã tốn nhiều tiền lo cho cháu. Xin cô cho cháu một lời khuyên.

Có lẽ cốt lõi của vấn đề nằm ở chỗ cháu không tự quyết định mà làm theo ý của cha mẹ. Một nhà tâm lý đã nói “Không ai tìm được hạnh phúc khi thực hiện một kế hoạch do người khác vạch ra”.

Nhiều người tưởng du học là thiên đàng, nhưng thật ra có không ít trường hợp thất bại không nói ra. Du học cũng không phải lối thoát cho việc thi rớt đại học. Sinh viên ra nước ngoài phải thích nghi với môi trường vật chất, xã hội, văn hóa khác hẳn. Đó là chưa nói đến khó khăn về ngôn ngữ và chuyên môn. Trước kia cô có một thời sinh hoạt với sinh viên Việt Nam du học ở Âu châu, đã gặp nhiều trường hợp thất bại khi họ rời gia đình lúc còn quá trẻ và khuyến cáo rằng chỉ nên đi đu học ở cấp sau đại học vì ở tuổi này người ta chín chắn và không dễ bị mất gốc. Cô cũng đã gặp những trường hợp sinh viên hư hỏng, bệnh tật, rối loạn tâm lý…

Chương trình học ở nước ngoài hết sức nghiêm túc. Muốn trở thành một giám đốc khách sạn giỏi sinh viên phải kinh qua tất cả các khâu sau này mới biết tổ chức chỉ đạo. Có nơi muốn thành bác sĩ phải bắt đầu với công việc của y công. Ở Việt Nam các gia đình khá giả lại không tập cho con biết chịu cực, nên cháu thấy khó khăn là phải.

Cháu nên nói thật với cha mẹ và quan trọng hơn nữa là suy nghĩ thật kỹ về năng khiếu, sở thích của mình. Không nhất thiết là phải học ở cấp đại học. Nếu cháu thấy thoải mái và vui với việc mình học và làm (sau này) thì cháu sẽ hạnh phúc. Cháu có thể xin đi học ở một nước trong vùng để đỡ phải thích nghi với khí hậu khắc nghiệt và những khác biệt quá lớn về văn hóa.

Created by AM Word_2CHM

Phải biết lượng sức mình

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Cháu vừa qua kỳ thi vào đại học ngoại thương, nhưng không mấy hy vọng sẽ đậu. Đây là lần thi Đại học thứ hai của cháu. Cháu rất mong muốn được học đại học.

Nhưng cháu nghĩ ba mẹ cháu không đồng ý cho cháu thi lần thứ ba mà muốn cháu học nghề hoặc hệ cao đẳng.

Xin cô cho cháu lời khuyên, cháu nên tiếp tục ôn thi vào đại học một lần nữa, chọn học cao đẳng hay học một nghề hệ trung cấp cho “chắc ăn” như cha mẹ cháu nói?

Thành công ở đời là biết lượng sức mình để lựa chọn công việc phù hợp với năng khiếu và khả năng. Không phải chỉ có bằng cấp đại học mới thành công và có khi học nghề hay cao đẳng lại dễ tìm việc làm hơn. Cháu có thể chọn ngành học có liên thông, để sau khi làm việc ở cấp cao đẳng một thời gian rồi học tiếp đại học. Học kiểu này rất tốt vì kinh nghiệm làm việc sẽ giúp cho kiến thức vững chắc hơn.

Quan trọng nhất là biết sức mình tới đâu để khỏi duy ý chí vì sĩ diện. Cháu nên tới Viện Nghiên cứu Giáo dục nằm trong khuôn viên Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh để xin làm một trắc nghiệm tâm lý về năng lực học tập. Nhà tư vấn sẽ cung cấp thêm thông tin để cháu quyết định.

Cha mẹ thường hay ép con vào đại học dù quá sức của con. Cha mẹ cháu thì ngược lại, chắc ông bà cũng biết năng lực thật của cháu.

Không ai cản cháu thì đại học lần thứ ba, nhưng đừng phí phạm một năm. Hãy tìm một nghề mà cháu thích để học. Làm được điều mình thích sẽ đem lại niềm vui.

Created by AM Word_2CHM

Em muốn là một nhà kế hoạch

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần IV. CHUYỆN HỌC HÀNH HƯỚNG NGHIỆP

Không chỉ riêng em mà còn nhiều bạn khác, nếu vào đời mà không có tấm bằng đại học thì sẽ thiệt thòi, sẽ khó khăn hơn nhiều trong cuộc sống. Nhưng rồi lại nghĩ nếu “bíp” (xin lỗi đây là từ bọn em thay cho “rớt đại học”) thì sao? Tự tử à? Chắc không. Chắc chắn sẽ sống tiếp. Mọi người xung quanh sống rất thực tế, nhưng lại suy nghĩ và kỳ vọng vào chúng em rất… phi thực tế. Điều này mới đáng sợ.

Em rất muốn làm một nhà kế hoạch, làm một người lãnh đạo. Ý tưởng mạnh mẽ, hay ho tụi em không thiếu, nhưng tụi em không biết cách biết nó thành hiện thực.

Em mong gặp được người dạy em điều đó.

Trước tiên ta bàn về cái bằng đại học. Cá nhân và xã hội lựa chọn và hành động theo những xác tín mà xã hội học gọi là giá trị. Đó là những gì mà ta cho là rất quan trọng cho đời sống chúng ta, không có không được. Trong hệ thống giá trị có cái tích cực, đúng đắn như sự trung thực, sự liêm sỉ, tinh thần vì cộng đồng…

Nhưng cũng có những giá trị giả tạo như tiền bạc, vật chất, quyền lực, tiếng tăm. Xã hội ta hiện nay bị chi phối mạnh mẽ bởi hệ thống giá trị giả tạo này, nên cha mẹ đặt nhiều kỳ vọng nơi con cái, bất kể chúng có thực hiện nổi hay không.

Tấm bằng đại học là một nỗi ám ảnh lớn của mọi gia đình. Thực tế, một người có bằng cử nhân không có việc làm hay làm việc không phù hợp không dễ dàng hơn một anh thợ giỏi. Một cô gái làm chủ một cửa hàng thời trang không hề thiếu hạnh phúc. Vấn đề là cái giá trị người ta gán cho bằng cấp. Cách phân cấp xã hội “sĩ, nông, công, thương”, truyền thống coi vậy mà còn ảnh hưởng cách suy nghĩ của chúng ta khá nhiều.

Gần đây, cô có gặp một cặp vợ chồng người Bỉ, cả hai là tiến sĩ tâm lý học, vậy mà người con trai duy nhất của họ chỉ là một kỹ thuật viên vi tính bậc trung cấp. Ông bà hoàn toàn hài lòng với vị trí của con mình và nói: “Nó muốn vậy đó và định từ từ sẽ chuyển lên học đại học khi nó sẵn sàng”.

Điều cô muốn nói với em là phải tập đừng sợ dư luận, khi nó không đúng và không phù hợp với quan điểm của mình. Cách đây vài chục năm, cô có gặp ở phương Tây những gia đình mà ba làm kỹ sư thì con cũng là kỹ sư; mẹ bác sĩ thì con cũng là bác sĩ. Giờ thì khác, tuổi trẻ đã tự khẳng định, chọn những nghề mình muốn và cha mẹ tôn trọng sự lựa chọn của họ.

Cái khó là hệ thống giáo dục ở Việt Nam còn “nhốn nháo”. Thay vì là một niềm vui, việc học trở thành một gánh nặng cho lớp trẻ. Ở Mỹ, mà cô biết, học xong phổ thông không cần có những cuộc thi tốt nghiệp đầy bi kịch. Còn muốn học đại học thì chỉ cần đăng ký, nếu điểm tốt nghiệp phổ thông đạt tiêu chuẩn. Chỉ một số ít trường đặc biệt mới phải thi vào. Làm được như vậy vì đầu vào, đầu ra được kiểm soát chặt chẽ, nhất là chất lượng dạy và học ở cấp dưới là chất lượng thật. Không có “điểm xin”, “bằng mua”, “phao cứu hộ”. Trẻ chọn ngành nghề theo khả năng và sở thích. Không những điểm học trong trường, mà ngay cả những trắc nghiệm tâm lý cũng để giúp cha mẹ biết rõ năng lực thật của con cái. Do đó kẻ học bác sĩ, người học kỹ thuật viên, đứa thì tạm thời đi làm tạp vụ…, không có gì là bi kịch cho cha mẹ.

Tiến tới bằng đại học là tốt, nhưng một tỷ lệ nào thôi, tùy khả năng của cá nhân và nhu cầu về nguồn nhân lực của một đất nước. Có nhiều trường hợp cử nhân khó kiếm việc làm hơn thợ chuyên môn. Một điều hay là có sự liên thông giữa trung cấp cao đẳng và đại học. Học sinh tốt nghiệp phổ thông đăng ký học một nghề nào đó ở đại học cộng đồng tại địa phương, sau khi làm việc vài năm có thể tiếp tục ngành nghề đó tại một đại học lớn.

Còn chuyện em muốn trở thành một nhà hoạch định giáo dục? Tốt lắm! Và làm sao học được điều này. Rất dễ. Trên thế giới nói chung và ở Mỹ nói riêng giáo dục là một ngành khoa học lớn cấp bằng từ cử nhân đến tiến sĩ. Em có thể theo ngành sư phạm là phương pháp giáo dục, hoặc trở thành chuyên gia về một cấp học (từ mẫu giáo, cấp I, II, III đến đại học và sau đại học). Để trở thành nhà hoạch định thì em phải có kiến thức tổng quát như triết lý giáo dục, mối liên quan giữa giáo dục và phát triển, quản lý giáo dục v.v…

Một nhà văn nổi tiếng, một kỹ sư giỏi, một người có bằng chính trị cao không thể hoạch định giáo dục, nếu không theo học khoa học về giáo dục. Điều này lý giải tại sao giáo dục ở ta nhốn nháo đến thế.

Em hãy lo học thật chăm chỉ, cố gắng học ngoại ngữ giỏi để sau này có thể trở thành nhà hoạch định giáo dục cho đàn em đỡ khổ!

Created by AM Word_2CHM

Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

Tình yêu là gì?

Con tôi yêu quá sớm

Nên yêu hay tập trung học?

Muốn trả thù rồi tự tử

Sao bạn có thể đổi thay?

Thích hai người cùng lúc

Giải pháp nào cho tình yêu?

Mới quen nhau 5 ngày

Sao anh không nói lời yêu?

...

Created by AM Word_2CHM

Tình yêu là gì?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cháu 14 tuổi, đang học lớp 7, nhiều năm liền là học sinh giỏi. Cháu yêu Lâm, bạn nam ở lớp bên cạnh đã 4 tháng rồi. Nhưng cháu không biết bạn có yêu cháu không mà có vẻ lạnh nhạt với cháu, trong khi ai cũng biết cháu yêu bạn ấy. Cháu đã viết thư hỏi Lâm có yêu cháu không và nhờ một bạn chuyển. Chẳng may bị cô giáo bắt được, cô la cháu, mách với cô chủ nhiệm của Lâm làm cháu rất xấu hổ.

Cháu cũng không thiết học hành vì một đứa bạn kể: Lâm nói là không yêu cháu. Hơn nữa, nhỏ này còn nói da cháu đen nhẻm, không xứng với Lâm. Theo cô thì cô giáo cháu có ghét cháu không, khi cô la và hỏi cháu “Tình yêu là gì?” cháu không trả lời được. Cô ơi, thế tình yêu là gì?

Ai cũng nhắc đến tình yêu, nhưng hiểu nó là gì thì thật không dễ. Cháu có nghe câu danh ngôn nổi tiếng này chưa: “Yêu không phải là nhìn nhau, nhưng mà là cùng nhau nhìn về một phía”. Một tác giả khác còn nói: “Đời sống lứa đôi là để cho nam nữ giúp nhau tự hoàn thiện”. Điều này có nghĩa là tình yêu không phải là một cảm xúc dễ dãi, vô trách nhiệm. Nó là một tình cảm cao đẹp, qua đó hai người đến với nhau không vì mục đích ích kỷ mà còn để tự hoàn thiện mình và làm những điều hữu ích cho xã hội. Ví dụ tạo ra những công dân tốt để xây dựng xã hội ngày càng tốt đẹp. Tình yêu chính là nguồn cổ vũ cho ta sống tốt và làm điều tốt để duy trì thế giới này.

Vì vậy muốn yêu đúng nghĩa ta phải chín chắn về tâm lý, có đầy đủ hiểu biết về cuộc sống, có nghề nghiệp trong tay, biết hy sinh quên mình hầu xây dựng sự nghiệp chung… Kinh nghiệm sống, sự trưởng thành là vô cùng quan trọng… nên đòi hỏi tuổi tác. Cũng vì thế luật hôn nhân gia đình chỉ cho phép con gái kết hôn lúc 18 tuổi. Đó là tuổi tối thiểu.

Cảm xúc mà cháu dành cho Lâm chưa phải là tình yêu mà chỉ mới là thích thôi (dù thích đến mê). Vì cháu còn nhỏ quá chưa có kinh nghiệm, chưa chín chắn về tâm lý và đâu biết gì về Lâm trừ bề ngoài của bạn. Vì nếu yêu thì phải hiểu nhau, biết tính tình của nhau nhất là chia sẻ các hoài bão v.v…

Chuyện da của cháu đen hay trắng cũng không ảnh hưởng đến tình yêu, vì bề ngoài chưa phải là tất cả. Người ta yêu là yêu một con người, chứ không phải một sống mũi hay làn da.

Chắc cô giáo không ghét cháu đâu mà chỉ tội nghiệp cho một cô học trò dại dột. Cháu nên tập trung vào việc học. Càng học càng hiểu đời, hiểu người, hiểu mình.

Created by AM Word_2CHM

Con tôi yêu quá sớm

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Con trai tôi 15 tuổi, đang học lớp 9. Gần đây tôi bắt gặp cháu hay thì thầm qua điện thoại rất lâu, thường đi chơi không nói với cha mẹ là đi đâu. Mới đây, tôi tình cờ xem được cuốn nhật ký cháu viết trao đổi hàng ngày với bạn gái, mới khám phá ra là con trai tôi đang yêu say đắm. Các cháu gọi nhau là “anh yêu”, “em yêu”, “vợ chồng”. Cháu học hành sa sút hẳn và có nhu cầu xài tiền nhiều hơn (chắc là bao bạn gái), cháu đã vài lần lấy cắp tiền của cha mẹ.

Chúng tôi la rầy cháu, gặp gỡ “nhà gái” để ngăn trở “chuyện tình” này, thậm chí nói chuyện với cả cô giáo chủ nhiệm của hai cháu. Nhưng hình như sự “ngang trái” chỉ càng làm cho hai trẻ “yêu” nhau hơn mà thôi. Điều chúng tôi sợ nhất là làm quá thi các cháu bỏ nhà ra đi, thậm chí tự tử. Theo chị, chúng tôi nên làm thế nào để giải quyết vụ này một cách ổn thỏa nhất?

Chuyện xảy ra với con anh không lạ. Ở tuổi này trẻ bắt đầu bị thu hút bởi người khác phái và biết “yêu”. Đây là quy luật phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi mà quy luật thì ta không chống trả hay bẻ gãy được. Đúng như anh nói, “làm quá” có thể dẫn tới hậu quả không tốt.

Chuyện yêu đương ở tuổi 14, 15 như con anh không cá biệt chút nào, có điều là cháu đi hơi quá đà. Anh nên nhẹ nhàng nhắc nhở cháu. Cho cháu biết, anh không cấm chuyện cháu có bạn gái, nhưng cháu còn quá trẻ, nên tập trung học hành để chuẩn bị tương lai cho cả đôi bên. Anh nên đề nghị cháu mời bạn gái về nhà chơi để bình thường hóa sự việc. Lúc thuận tiện, anh nên vui vẻ thảo luận với cháu về tình yêu, hôn nhân, trách nhiệm của người đàn ông v.v… Hay anh tìm sách báo có đề cập đến vấn đề đó để cho hai cha con cùng đọc.

Created by AM Word_2CHM

Nên yêu hay tập trung học?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cháu 15 tuổi đang yêu một người bạn cùng lớp là N.H.Đ là người rất tốt và học giỏi. Chúng cháu quen nhau được 5 tháng nay và tình cảm của chúng cháu cũng rất tốt. Nhưng không hiểu sao mấy ngày nay cháu cám thấy bạn ấy lạnh nhạt với cháu và giỡn với một bạn gái khác.

Khi bắt đầu yêu nhau, cháu có nói là cháu không thích bạn ấy giỡn với các bạn gái khác. Người kia đẹp hơn cháu. Như vậy có phải là bạn ấy không còn yêu cháu nữa không? Dù sao chúng cháu có nhiều kỷ niệm đẹp và có ai ăn hiếp cháu thì bạn ấy bênh vực ngay.

Cô nghĩ thế nào và xin cô cho biết cháu có nên đặt tình yêu lên hàng đầu không? Có lúc cháu nghĩ mình không nên yêu nữa, mà nên tập trung học hành để chuẩn bị cho tương lai. Xin cô cho cháu một lời khuyên.

Cháu đã tự trả lời cho mình rồi. Ở tuổi của cháu là phải tập trung học tập để chuẩn bị cho tương lai, cũng là chuẩn bị cho một tình yêu chín chắn và tốt đẹp nhất.

Ở tuổi học đường, tâm lý và tình cảm của các cháu chưa chín chắn và ổn định. Ở tuổi này đã có sự thu hút giữa những người bạn khác phái, nhưng đó chưa phải là tình yêu theo đúng nghĩa của nó. Tình yêu phải nghiêm túc, phải có trách nhiệm và giúp nhau tự hoàn thiện để tiến tới xây dựng một gia đình tốt đẹp. Con đường ấy còn xa lắm vì các cháu phải học hành đến nơi đến chốn, có nghề nghiệp, v.v…

Ở tuổi còn đùa giỡn và ăn hiếp nhau thì cháu hãy coi đây là tình bạn thôi, và trong tình bạn, cháu không nên độc quyền bắt Đ. chỉ chơi với một mình cháu. Người con gái càng độc quyền, càng ghen tuông thì bạn trai càng chán ngán.

Cháu hay tiếp tục chơi với Đ. và các bạn trai khác như bạn. Khi cháu tập trung học tập thì vấn đề chỉ còn là “chuyện nhỏ” thôi.

Created by AM Word_2CHM

Muốn trả thù rồi tự tử

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cháu đang đi học. Hơn một năm nay, cháu có người yêu và đã trao tất cả cho người ấy. Bây giờ anh ta thay đổi, nhất quyết không chịu tiếp tục nữa mặc dù cháu đã tự tử… hụt. Cháu là con một, nhà cháu kinh tế khá hơn nhà anh ấy. Cha mẹ lo cho cháu tất cả, nhưng cháu không được làm gì theo ý mình từ việc học đến việc khác. Trong chuyện này, cha mẹ cũng ngăn cản dữ lắm, vì cho rằng anh ấy nghèo và lợi dụng cháu…

Cháu đã bỏ học nửa năm nay vì học không vô. Hiện giờ cháu chỉ có một mong muốn duy nhất là gặp lại anh ấy và tiếp tục như trước. Nhưng sau lần tự tử, anh ấy đã tránh mặt cháu luôn và tuyên bố chấm dứt quan hệ. Cháu muốn giết anh ấy và tự tử lần cuối. Cháu không thể để anh ấy thuộc về người khác. Người lớn khuyên cháu nên quên đi và sau này còn lấy chồng. Nhưng cháu không quên được và cũng không thể lấy chồng, vì mặc cảm tội lỗi, dù người ta có thể chấp nhận cháu. Cháu phải chết cô à.

Cháu quá bối rối. Cô giúp cháu tìm một lối ra.

Cách đây vài năm, báo chí có nêu trường hợp một anh kiến trúc sư giết người yêu rồi cắt từng khúc. Ngay lúc đó, một bác sĩ tâm thần người Bỉ đến thăm cô. Bà ấy giải thích đó là “phản ứng sơ đẳng” của một đứa trẻ cắn vú mẹ khi sữa không ra như ý nó. Nó chẳng hiểu gì, không chiếm đoạt được cái mình muốn thì tiêu diệt đối tượng đó.

Người bạn trai ấy bỏ chạy vì một là cháu đã quá dễ dãi khi trao tất cả cho anh ta. Lý do thứ hai là cái thứ “tình yêu chiếm đoạt” của cháu cũng rất đáng sợ (“Cháu không muốn cho anh ta thuộc về người khác”). Thứ ba là cái nư của cháu… động tới là đòi tự tử. Đáng sợ nhất là xu hướng tự hủy hoại và huỷ hoại người khác.

Tuy nhiên, đây không phải là lỗi của cháu, mà do cách giáo dục của cha mẹ cháu đã khiến cháu không kịp lớn lên. Người trưởng thành về tâm lý sẽ biết chấp nhận những thử thách của cuộc sống. Người trưởng thành có người té đau rồi cố gắng vươn lên, bước tới. Mỗi lần như vậy sẽ trưởng thành thêm.

Cháu nên tìm đến một nhà tâm lý giỏi để được trị liệu thích hợp và hiệu quả.

Created by AM Word_2CHM

Sao bạn có thể đổi thay?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cô ơi, con đang yêu và con nghĩ rằng bạn cũng yêu con, vì chính bạn đã viết thư tỏ tình, đã dành cho con nhiều tình cảm và sự quan tâm, chăm sóc hơn hẳn các bạn khác. Thế mà một tuần nay bạn bỗng dưng thay đổi thái độ, lảng tránh, không muốn nói chuyện với con dù hai đứa học cùng lớp. Bạn làm như chưa hề nói yêu con.

Người ta bảo con gái hay thay lòng đổi dạ. Con viết thư hẹn bạn nhưng bạn không đến chỗ hẹn, con chận đường rủ bạn đi ăn kem để nói cho ra lẽ nhưng bạn chỉ lắc đầu. Trong khi đó thì bạn lại tỏ ra thân thiết với một bạn trai ở lớp bên cạnh và còn cố tình cho con thấy. Con phải làm sao?

Theo cô đoán thì không phải là bạn ấy không còn yêu cháu nữa, nhưng đang hờn cháu điều gì đó mà không nói ra được. Tỏ ra thân thiện với một bạn trai khác một cách cố tình cho cháu thấy có nghĩa là muốn gây sự chú ý của cháu, muốn khiêu khích cháu, chứ nếu thật sự ưa thích ai khác thì bạn ấy sẽ kín đáo hơn.

Cháu suy nghĩ xem mình đã làm gì khiến cho nàng hờn cháu. Ví dụ như quá thân thiện với một bạn gái khác, thiếu những cử chỉ chăm sóc mà bạn ấy đang chờ v.v… Rồi tìm cách sửa sai.

Cháu cứ bình tĩnh, thoải mái, tỏ ra thật bình thường như không có chuyện gì xảy ra, nhưng đừng quá thờ ơ. Khi nào “mệt” quá, bạn ấy sẽ làm quen lại với cháu. Còn nếu giận luôn thì cũng không hệ trọng lắm, vì trong một đời người, ta gặp gỡ quen biết nhiều người trước khi chọn một người bạn đời. Nếu cô bạn này thuộc típ người hay hờn dỗi thì sự chia tay là một điều may mắn cho cháu. Nhưng cô không tin là hai cháu sẽ chia tay.

Cuộc “chiến” yêu đương là một chuỗi dài những trận chiến rồi hòa, hòa rồi chiến. Nó cũng là cơ hội cho hai bên biết rõ nhau hơn để cuối cùng đi đến những quyết định sáng suốt. Giận rồi làm hòa vui làm sao! Cháu còn sẽ trải qua nhiều lần như vậy.

Có một điểm cháu không được thua, đó là thua chính mình. Hãy chứng tỏ bản lĩnh con trai là biết làm chủ cảm xúc. Không để tình cảm lấn át nhiệm vụ. Nếu lơ là việc học, dù bạn gái có làm hòa, cháu cũng thua đậm đó. Cố lên!

Created by AM Word_2CHM

Thích hai người cùng lúc

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cháu là học sinh lớp 10. Cháu đang rất bối rối vì thích hai bạn nam học cùng lớp, không biết chọn ai. Một bạn học rất giỏi nhưng ít nói, tính tình hơi cù lần, còn một anh thuộc hàng “quậy”, là học sinh hơi cá biệt trong lớp.

Với bạn học giỏi thì cháu phục, nhưng khó nói chuyện. Với bạn “quậy” thì cháu rất thoải mái vì bạn vui vẻ, làm nhiều điều dễ thương cho cháu. Theo cô thế cháu nên chọn ai?

Chưa đến lúc để cháu phải chọn một trong hai bạn trai đâu, vì ở tuổi các cháu hãy coi đó là tình bạn thôi. Sau này khi yêu thật và nghĩ đến việc chọn người bạn đời, cô hy vọng cháu sẽ có những tiêu chuẩn nghiêm túc hơn là sự “vui vẻ” hay tính “cù lần”. Thậm chí học sinh giỏi dù là một giá trị đích thực, nhưng cũng chưa đủ.

Sau này nếu chọn người bạn đời, cháu phải xem đó có phải là một người có trách nhiệm, có khả năng gánh vác một gia đình, là người cha gương mẫu không. Cháu thích anh bạn “quậy” vì anh ta “làm nhiều điều dễ thương cho cháu”. Đó là một động cơ ít nhiều ích kỷ. Chẳng qua anh bạn kia có lẽ là khéo “nịnh đầm” thôi, còn chiều sâu thì không có gì. Còn anh chàng “cù lần” có thể là một người nghiêm túc.

Để kết luận, những lập luận của cháu cho thấy cháu còn rất non nớt trong cuộc sống. Cháu cứ chơi với bạn như bạn thôi. Thậm chí cháu có thể có nhiều bạn nam hơn nữa, nhưng khoan nghĩ đến tình yêu.

Created by AM Word_2CHM

Giải pháp nào cho tình yêu?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cháu và Nam quen nhau đã 3 năm. Nói lời yêu được 3 tháng thì chúng cháu phải chia tay nhau, vì cháu lên thành phố học đại học. Cháu rất nhớ Nam, mỗi ngày phải đối diện với những kỷ niệm là những món quà Nam tặng, cuốn sổ chúng cháu viết thư chung cho nhau. Một ngày nọ, để quên đi nỗi nhớ, cháu đã đốt quyển sổ có sự chứng kiến của một người bạn chung của cháu và Nam. Người bạn này sau đó kể lại với Nam và Nam đã viết thư chia tay với cháu.

Lần cuối cùng viết thư cho cháu cách đây 1 năm, Nam bảo nhớ cháu nhiều, cháu trả lời nhưng không thấy hồi âm. Cháu vẫn yêu Nam ngay cả khi chia tay, vẫn mong Nam quay lại. Cô ơi, cháu phải làm gì để an tâm, không say nghĩ nhiều về chuyện này nữa?

Tình yêu giữa hai cháu “hơi bị lãng mạn” và chiếm quá nhiều thời gian và tâm trí của cháu. Có người yêu thì tốt nhưng ở tuổi học hành, cháu phải biết cân bằng cảm xúc và “nhiệm vụ”. Cử chỉ đốt cuốn sổ của cháu cũng hơi quá đáng và thậm chí buồn cười. Sự giận hờn của bạn trai cháu, cũng (xin lỗi) hơi trẻ con.

Cháu hỏi phải làm gì để an tâm và khỏi phải suy nghĩ về chuyện này? Chỉ có một cách là nghĩ đến chuyện khác: chuẩn bị cho tương lai có nghề nghiệp và cuộc sống ổn định. Đây là nhiệm vụ quan trọng duy nhất ở tuổi cháu. Yêu cầu Nam nói rõ cảm nghĩ của mình. Giận luôn hay làm “trận”. Nếu anh ta giận luôn thì quá trẻ con, cháu có thể quên đi. Hiểu rồi mà làm “trận” thì cũng… trẻ con nốt, cháu đề nghị anh ta “xì tốp hia” và làm người lớn.

Chúc cháu can đảm, làm chủ được cảm xúc.

Created by AM Word_2CHM

Mới quen nhau 5 ngày

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cháu quen một bạn trai tên H. trong khoảng thời gian cháu đi thi vỏn vẹn có 5 ngày. Hôm trước chúng cháu gặp nhau (vì mướn chung khu nhà trọ), thì hôm sau anh đã nói là mến cháu và rủ cháu đi công viên. Anh nắm tay cháu và nói thương cháu hỏi cháu có đồng ý làm bạn gái anh không. Sau cuộc thi cháu về nhà, anh viết thư cho cháu, nhưng cháu viết trả lời là chỉ xem anh như anh trai thì anh bặt vô âm tín, không gửi thư cho cháu nữa. Thật ra, anh là người như thế nào?

Tội nghiệp, sao cháu dễ bị “cắn câu” quá? Sao cháu ngây thơ đến thế? Quen nhau mới 5 ngày làm gì có chuyện yêu với đương! Mới quen hôm trước, hôm sau đã “mến” với “thương” rồi! Anh ta trêu cháu chút xíu vậy thôi. Nhưng tiếc rằng trên đời này có không ít cô gái ngây thơ, nhẹ dạ, dễ bị gạt nên đã góp phần tạo ra nhiều tay sở khanh. May là anh ta đã cao chạy xa bay.

Cháu hỏi “Anh ta là người như thế nào”? Đó là một tên sở khanh đầy tiềm năng nếu gặp nhiều bạn gái như cháu. Nếu gặp cháu gái khó tính khác, chưa gì đã nắm tay, tỏ tình thì chắc anh ta sẽ… ăn bạt tai rồi.

Cháu hãy cố gắng học hỏi thêm về sự đời nhé?

Created by AM Word_2CHM

Sao anh không nói lời yêu?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Thưa cô Oanh, năm nay cháu 20 tuổi, anh học cùng lớp với cháu, hơn cháu 2 tuổi. Trước kia cháu thầm yêu trộm nhớ anh. Nhưng cháu được biết anh đã có bạn gái, cháu lại nhút nhát không dám thể hiện tình cảm và sợ mang tiếng con gái mà tỏ tình trước. Rồi cháu được tin người yêu anh đã đi lấy chồng, anh rất buồn. Cũng từ đó, cháu nhận thấy anh có những cử chỉ, ánh mắt trìu mến đối với cháu, anh quan tâm đến cháu ra mặt nhưng sao anh không tỏ tình với cháu? Vì sao anh ấy im lặng, liệu anh có yêu cháu? Cháu có nên chờ đợi anh không, khi xung quanh có nhiều bạn trai cũng theo đuổi cháu?

Cháu đừng bồn chồn mà hãy để cho tình yêu chín muồi và đến từ từ. Nếu anh ấy quan tâm đến cháu thì hãy bày tỏ sự quan tâm của cháu đối với anh. Giữa cháu và anh ấy mới chỉ là sự thu hút bên ngoài. Tình yêu chỉ hình thành trên cơ sở của sự quen biết và thông cảm nhau. Hãy đến với nhau như nhiều người bạn bình thường trước đã. Chưa thật sự quen nhau làm sao tỏ tình.

Cháu hỏi: “Có nên chờ anh không khi xung quanh có nhiều bạn trai cũng theo đuổi cháu”. Cháu nói chuyện tình yêu mà sao giống đi “mua hàng” quá. Yêu đương là chuyện hệ trọng, chứ đâu phải hụt cái này thì bắt cái kia. Cháu cứ chơi với tất cả như những người bạn bình thường và chọn một người, khi có tình cảm thật sự 20 tuổi là còn rất trẻ và hình như cháu cũng chưa hiểu tình yêu thật sự là gì. Cứ để thời gian làm nhiệm vụ của nó, nghĩa là giúp chúng ta trưởng thành.

Created by AM Word_2CHM

Cháu thích một người

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Năm lớp 9 cháu thích Huân, bạn trai học cùng lớp. Bạn cũng rất thích cháu. Nhưng các bạn nữ trong lớp khuyên cháu không nên quen Huân vì Huân là một đứa con trai có vẻ… ong bướm! Năm nay lên lớp 10, một số bạn giới thiệu Duy cho cháu. Duy hơn cháu 1 tuổi, học lớp 11 cùng trường. Có vẻ Duy cũng thích cháu. Nhưng gần đây khi cháu đánh bạo viết thư cho Duy, hỏi Duy có yêu cháu không thì Duy lại trả lời chỉ coi cháu như bạn. Cháu đau khổ quá cô ạ. Rõ ràng là bạn rất thích cháu, quan tâm đến cháu mà lại nói coi cháu như bạn, là sao?

Cháu rõ là “cháu gái dại khờ”. Còn nhỏ mà nghĩ tới tình yêu làm gì? Còn sớm quá, hãy chơi với nhau như bạn cái đã. Thời xưa con gái tỏ tình trước bị lên án ngay, nhưng ngày nay thì ai tỏ tình trước cũng được.

Nhưng theo cô về mặt “chiến thuật”, để con trai tỏ tình trước thì ít “quê độ” cho người con gái hơn nếu bị từ chối… Những tình cảm ban đầu của Duy có thể chấm dứt vì thấy cháu “bạo” quá. Lẽ ra, cứ để tình bạn phát triển dần dần thành tình yêu rồi cái gì phải tới sẽ tới.

Cháu không nên “đau khổ” với trò chơi này. Có thể bạn ấy mới thích cháu thôi. Nhưng thích chưa phải là yêu. Cháu nên tập trung vào học tập hay công việc ưa thích nào đó để giải khuây. Vài năm nữa nhìn lại “biến cố” này chắc cháu sẽ buồn cười lắm.

Created by AM Word_2CHM

Em muốn đi đường tắt

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cô ơi, em vừa thi đại học, nhưng chắc là không đậu. Em đang băn khoăn không biết nên học ôn để thi tiếp hay lấy chồng. Anh trai của bạn em thương em cả năm nay. Tụi em đã chính thức nói yêu nhau. Anh ấy 30 tuổi lớn hơn em 12 tuổi, đã đi làm và thành đạt, có nhà riêng. Gia đình hay bên cũng biết ảnh có ý định tiến tới hôn nhân với em và không phản đối.

Hôm qua ảnh nói với em là nếu không đậu đại học thì cũng đừng lo lắng gì, ảnh sẽ cưới em Tết này. Em không cần đi làm, chỉ cần ở nhà làm vợ và sau này làm mẹ là đủ. Em nghĩ, ai đi học rồi cũng mong có việc làm, mong có tiền nuôi được bản thân, làm giàu, phụ nữ làm gì rồi cũng đến lúc lấy chồng, làm mẹ… Thế thì em lấy chồng, khỏi phải lo đi làm kiếm tiền, làm vợ, làm mẹ như mọi người. Em còn phải học đại học làm gì nữa, em nghĩ vậy có đúng không cô?

Phụ nữ ngày nay không còn chỉ trông vào ngày cưới, để được chồng nuôi suốt đời. Họ cần học một nghề. Thi vào đại học cũng không chỉ để tìm việc làm và tự nuôi thân, vì kiến thức rộng còn là một hành trang không thể thiếu trong đời sống hiện đại. Người phụ nữ có học sẽ dễ chia sẻ với chồng và dễ thành công hơn trong việc giáo dục con cái. Ra ngoài xã hội họ cũng sẽ tự tin hơn. Người phụ nữ đi làm do tiếp xúc nhiều, do phải giải quyết những vấn đề trong công việc sẽ có tầm nhìn rộng rãi hơn là người suốt ngày ru rú trong nhà.

Cô không muốn dự trù những điều không hay, nhưng ta luôn phải phòng hờ từ xa. Nếu hôn nhân trắc trở, người chồng đau ốm, người phụ nữ có nghề cũng dễ xoay xở hơn. Người bạn của em có ý tốt, nhưng cũng có suy nghĩ hơi gia trưởng và không mấy hợp thời.

Vì ngày nay nam nữ nên bình đẳng ngay cả trong lĩnh vực văn hóa. Chồng tương lai của em sẽ nể em hơn nếu em là một người có kiến thức và có khả năng độc lập về kinh tế. Có khi ra ngoài xã hội anh ta sẽ hãnh diện vì em.

Em có thể kết hôn ngay nhưng những năm đầu khi chưa có con, em nên tranh thủ học một nghề mà em thích. Có thể em không đi làm nhưng em sẽ vẫn tự tin, hơn là sống ỷ lại hoàn toàn vào chồng. Mong em suy nghĩ thật kỹ.

Created by AM Word_2CHM

Tình bạn có tan vỡ

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cháu và Mai - bạn học cùng lớp 12 với cháu - thân nhau từ cấp II. Thế mà lại xảy ra một chuyện buồn. Hôm qua Mai bị mất tiền (để trong cặp sách). Ra chơi, bạn ấy lấy tiền rủ cháu xuống căng-tin uống nước thì phát hiện mất bóp đựng tiền. Một số bạn trong lớp xì xào: nghi phạm hẳn phải là những người ngồi cạnh. Cháu lại ngồi cạnh Mai.

Bạn ấy không nói gì mà cháu thì chẳng thể thanh minh, vì có ai đổ cho cháu đâu, nhưng Mai cũng ít nói hẳn với cháu. Cháu buồn, không biết phải cư xử thế nào, nhưng trong lòng cũng đau đớn. Chẳng lẽ là bạn thân, chơi với nhau nhiều năm mà Mai lại nghĩ xấu cho cháu? Như vậy có đáng gọi là bạn thân? Cháu buồn và tự ái nên cũng không thèm nói chuyện với Mai, kết quả là chúng cháu chiến tranh lạnh. Cô ơi, cháu nên làm gì hay là cứ để tình bạn chết?

Sự hiểu lầm thật đáng buồn. Cũng nên thông cảm với Mai trong cơn bối rối. Phản ứng “giận lại” của cháu càng gây thêm rắc rối. Thật ra “cây ngay không sợ chết đứng” nhưng trong trường hợp của các cháu, cần phải thẳng thắn nói chuyện với nhau, nhất là khi hai cháu là bạn thân của nhau. Hãy vượt qua tự ái, đừng để tình bạn chết một cách lãng xẹt, cũng đừng thụ động chờ “thời gian sẽ chứng minh” nếu thật sự cháu không lấy tiền của bạn.

Sự chủ động, thái độ ngay thẳng thật lòng của cháu, bản lĩnh của cháu trong lúc này sẽ phần nào xóa đi sự nghi kỵ của bạn bè xung quanh. Nhất là, sau khi chuyện đã xảy ra, mặc những tiếng xì xầm, các bạn vẫn thấy hai “nhân vật chính” là cháu và bạn thân của cháu vẫn vui vẻ, khăng khít với nhau. Điều đó là quan trọng nhất. Chưa kể, sau này “kẻ trộm thật sự” bị phát hiện thì cháu lại càng thanh thản, bạn cháu và mọi người sẽ giật mình, hối hận vì đã có thái độ sai lầm, tình bạn suýt tan vỡ chỉ vì nghi oan cho người khác.

Trong tình bạn, điều quan trọng là niềm tin và sự hiểu nhau. Người ta không thể đánh mất tình bạn, không nên phán xét nhân cách một con người chỉ vì những nghi kỵ thiếu cơ sở. Cháu hãy chuẩn bị tinh thần để mời Mai đi uống nước, rồi nói chuyện thẳng thắn với nhau.

Không có động tác này sẽ khó nối kết lại tình bạn. Cháu hãy can đảm lên!

Created by AM Word_2CHM

Làm thế nào hàn gắn tình bạn?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần V. TÌNH YÊU, TÌNH BẠN

Cô ơi, cháu đang rất buồn, vì tự nhiên cháu và bạn cháu đang chơi thân với nhau thì lại không thân nữa. Chúng cháu học lớp 11. Cháu và bạn ngồi gần nhau, đi học cùng nhau, chia sẻ với nhau rất nhiều thứ. Đầu năm nay, cô chủ nhiệm phân công bạn cháu ngồi ở bàn khác để kèm cặp một bạn học hơi yếu và có chuyện không vui về gia đình. Bạn cháu gần gũi, quan tâm đến bạn kia hơn và ngày càng thân với bạn ấy.

Cháu ganh tị và rất buồn nên có những phản ứng không hay, làm bạn cháu thất vọng. Bạn ấy nói: “Là bạn thân phải hiểu nhau, tôn trọng nhau và hành xử đúng”. Bạn cho rằng cháu làm thế thì không còn là bạn của bạn nữa. Và từ đó, bạn có vẻ lạnh nhạt làm cháu rất đau khổ. Làm thế nào hàn gắn tình bạn hả cô?

Trong tình bạn có bao hàm việc tôn trọng sự tự do của nhau và không ích kỷ. Một người có thể chơi với nhiều bạn cùng một lúc. Ta không nên độc quyền hay sở hữu hóa bạn, nghĩa là xem người đó là duy nhất thuộc về mình. Ganh tị sẽ làm mất bạn.

Cháu nên sửa tính tình của mình để sau này lớn lên làm người yêu, làm vợ. Trong vị trí “nhạy cảm” đó, người hay ghen tuông thì gia đình của họ sẽ khó có hạnh phúc.

Cháu đã mất bạn vì “những phản ứng không hay” như cháu nói. Vậy thì hãy chuộc lỗi bằng cách làm hòa và kết thân với bạn một cách bình thường. Cháu nên chấp nhận người bạn mới. Hãy cùng bạn cũ giúp người bạn kia vì bạn ấy đang gặp khó khăn.

Created by AM Word_2CHM

Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

“Có gì” và “là ai”

Sống thế nào là khôn ngoan, đúng đắn?

Tốt + thật thà = thua thiệt?

Buồn tủi vì… nghèo

Con gái có cần giỏi?

Học giỏi là quan trọng nhất?

Vì sao họ tự tin hơn?

Created by AM Word_2CHM

“Có gì” và “là ai”

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Bạn cháu đi nước ngoài và tặng cho cháu một tấm thiệp rất đẹp trong đó có câu danh ngôn bằng tiếng Anh “Happiness does not come from what you have, but from what you are” - cháu hiểu như thế này. “Hạnh phúc không đến từ những gì bạn có mà từ những gì bạn làm”. Có nghĩa, bạn là ai quan trọng hơn là bạn có gì. Cháu hiểu vậy đúng không cô, mong cô giải thích rõ hơn ý nghĩa của câu này.

Câu này rất hay và rất đúng. Chắc cháu đã gặp những gia đình giàu có, quyền thế mà tan nát vì anh chị em xâu xé nhau để giành của cải và ngược lại.

Ta thật hạnh phúc khi làm được điều ta mơ ước. Có khi đó là thể hiện được tài năng (vẽ một bức tranh đẹp, dạy học tốt, phục vụ người nghèo). Ta sẽ hạnh phúc khi tạo được mối quan hệ hài hòa với người xung quanh, khi ta sống với một lý tưởng đẹp, sống có mục đích.

Tấm thiệp này tới với cháu rất đúng lúc trong một hoàn cảnh xã hội nhiễu nhương khi người ta chạy theo quyền thế, tiền của và tưởng rằng những thứ ấy sẽ đem lại hạnh phúc cho họ. Nhưng ta đang thấy không ít người đang chạy theo những giá trị sai lầm. Có những bạn trẻ cũng bị cuốn hút vào trào lưu thực dụng này.

Created by AM Word_2CHM

Sống thế nào là khôn ngoan, đúng đắn?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Cô ơi, ở nhà và ở trường chúng cháu đều được dạy phải sống như một người tốt, học giỏi, trung thực, nghe lời cha mẹ, thầy cô; ra đời thì làm việc giỏi, có tinh thần cống hiến, biết hy sinh vì người khác… Những người như thế được yêu mến, được đánh giá cao và nhìn chung thì được mọi người tôn trọng.

Nhưng thực tế hiện nay cháu thấy khác hẳn, người ta được đề cao, ngưỡng mộ không hẳn vì giỏi, vì tốt mà vì có địa vị, giàu có, có tài ở một lĩnh vực nào đấy. Mà những người này chưa chắc được tôn trọng. Trong khi người giỏi, người tốt, trung thực chưa chắc được đề cao, ngưỡng mộ, mà có khi sống khổ, rước họa vào thân. Cháu chẳng biết sống ra sao, sống thế nào là khôn ngoan, đúng đắn. Cô có thể giải thích cho cháu?

Dường như cô có thể tóm ý tưởng của cháu như sau: Người tốt, có đạo đức, giá trị thật chỉ được xã hội đề cao trong lời nói, trên lý thuyết. Nhưng cuộc sống thì ngược lại. Người nhiều tiền bạc, biết chạy chọt thì được việc, được kính nể, ít lắm là bề ngoài. Còn người trung thực, sống theo những điều họ tin tưởng thì lắm khi gặp khó khăn.

Vừa qua một số người có can đảm chống tiêu cực lại bị đì “tới bến”. Người không biết chạy chọt thì không ăn nên làm ra.

Đây là một mâu thuẫn gần như muôn thuở thường thấy trong mọi xã hội. Và ở nước ta hiện nay, vấn đề trở nên trầm trọng đến độ nó làm cho ta nghĩ rằng sống tốt là dại, còn bon chen, lấn lướt là khôn.

Sự khủng hoảng đạo đức trầm trọng đã khiến các giá trị và chuẩn mực bị đảo lộn, cho nên rất khó để tuổi trẻ các cháu tự định hướng cho mình. Có khi ngay trong gia đình cha mẹ dạy một đàng nhưng làm một nẻo.

Nhưng cho dù thế nào đi nữa thì theo cô những giá trị đạo đức cơ bản như sự trung thực, tinh thần vị tha, ý thức trách nhiệm… là vĩnh cửu. Nó không giúp ta ăn trên ngồi trước, không đem lại cho ta tiền bạc, nhưng nó đem lại sự thanh thản của một lương tâm trong sáng, niềm vui của một cuộc sống vì người khác. Tóm lại đó là hạnh phúc. Sống đàng hoàng cũng là để lại con cháu một di sản vô giá. Đó là niềm tự hào và tự tin. Người ngồi mát ăn bát vàng nhờ mánh mung, bản thân không hạnh phúc mà con cháu còn phải mang mặc cảm suốt đời.

Sống tốt ngày nay là một chọn lựa khó, vì dường như ta phải đi ngược dòng. Nhưng về lâu về dài ta sẽ không hối tiếc. Trong giới trẻ hiện nay có một số do ảnh hưởng của xu hướng thực dụng nghĩ rằng có tiền là có tất cả. Sự thật không phải vậy. Ở phương Tây, người ta thực hiện rất nhiều cuộc nghiên cứu cho thấy thiếu tiền thì khổ thật. Nhưng khi có tiền thì tầng lớp trung bình hạnh phúc hơn tầng lớp giàu có. Vì có nhiều tiền thì lòng ham muốn cũng tăng và sự tham lam của con người không bao giờ có chỗ đứng.

Created by AM Word_2CHM

Tốt + thật thà = thua thiệt?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Mẹ cháu thường chì chiết ba cháu như vậy, mỗi khi ông có chuyện thất bại trong công việc, trong quan hệ đồng nghiệp ở cơ quan. Ba cháu hay nhường nhịn, nhận thua thiệt về mình, được bạn bè, đồng nghiệp quý mến, trong khi đó mẹ cháu lại chê bai ba là… khờ. Như vậy là sao hả cô?

Nhân đó, mẹ cháu đem ba làm… gương, cảnh báo cháu không được noi theo, dù cháu rất yêu và kính trọng ba. Mẹ muốn khuyến khích cháu làm người tốt, sống nhân nghĩa hay là lanh lợi, ăn thua đủ với người khác? Cháu phải sống thế nào cho hợp lẽ?

Hành vi đúng không phải là nên theo bên nào mà theo điều mình nhận thức là đúng. Sống đúng không để ăn hay thua người khác mà phải sống theo lương tâm, sự trung thực, công bằng và vì lợi ích chung… Sống theo những nguyên tắc này, lúc nào cần thắng thì ta thắng, cần thua thì ta thua.

Ví dụ ta nhất định không để mình bị xử ép khi ta làm đúng, cho dù điều này có thể làm tình bạn sứt mẻ. Ta chấp nhận thua, khi ta có lỗi và chân thành nhận khuyết điểm để sửa sai. Nhưng không nên là một người hèn yếu lúc nào cũng chịu lép để không làm mất lòng người khác.

Cháu đừng băn khoăn phải theo ai mà cứ theo lẽ phải. Biết đặt vấn đề như vậy, cô nghĩ cháu đã chín chắn, đủ để tự suy nghĩ và lựa chọn.

Created by AM Word_2CHM

Buồn tủi vì… nghèo

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Cô ơi, người ta nói vật chất không quan trọng, không phải là thước đo chính xác về giá trị con người. Nhưng con không tin, vì thực tế cuộc sống cho thấy một người ăn mặc mô đen, đi xe đẹp, giàu có thường được ngưỡng mộ, trọng vọng hơn người có tài nhưng nghèo khó. Cô có thấy là đi đâu, liên hệ công việc, thậm chí vô nhà hàng ăn uống… mà đi xe đạp, ăn mặc lèng xèng thường không được đón tiếp niềm nở? Ngay các bãi giữ xe cùng không nhận giữ xe đạp!

Hôm qua cháu đến nhà bạn gái với chiếc xe đạp ba mẹ bạn tỏ vẻ khó chịu, nhìn dò xét, coi thường cháu, có vẻ họ không muốn con gái quen một đứa con trai nghèo hèn như cháu. Tự nhiên cháu cũng thấy mình thấp kém trong cái nhìn của họ và cháu buồn tủi quá cô ạ. Bạn gái cháu rất tốt, thương mến cháu nhưng có lẽ cháu không nên duy trì tình cảm với bạn nữa vì hai bên quá cách biệt.

Cô đồng ý với cháu một phần. Ấn tượng ban đầu luôn bị ảnh hưởng bởi bề ngoài của người đối diện. Đặc biệt ở thời buổi thị trường, theo trào lưu thực dụng này người ta căn cứ vào bề ngoài mà đánh giá con người.

Tuy nhiên, không phải mọi người đều làm như vậy. Mối quan hệ trong cuộc sống là một mối quan hệ lâu dài. Sống và làm việc với nhau, điều quan trọng là phẩm chất, tính tình, tài đức.

Là tinh thần vị tha, ý thức trách nhiệm… Về lâu, về dài qua quá trình tương tác người ta phát hiện giá trị thật của nhau. Những cái bên ngoài không còn ý nghĩa gì nữa.

Cô thông cảm với nỗi buồn của cháu, nhưng không phải vì những phản ứng nhất thời mà cháu đành buông xuôi. Đời sống còn dài, hãy tận dụng thời gian để phát huy nơi mình những phẩm chất tốt đẹp và sự tự tin nhờ những phẩm chất ấy. Sẽ luôn có những người có suy nghĩ và lối sống giống như cháu và chia sẻ những giá trị của cháu.

Bên cạnh xu thế của những người sống theo bề ngoài, theo những giá trị giả tạo, cũng có những người chọn những giá trị thật. Châm ngôn “nghèo cho sạch rách cho thơm” của ông cha ta vẫn có giá trị. Bằng chứng là dư luận vẫn lên án gắt gao những kẻ tham lam, trục lợi, đua đòi.

Cháu không nên vơ đũa cả nắm và không phải xẩu hổ hay mặc cảm vì nghèo. Cũng có khi cháu tưởng tượng ra vẻ suy diễn về phản ứng của người khác. Hay làm việc tích cực để thoát khỏi cái nghèo. Bạn cháu là người tốt, vẫn yêu thương cháu mặc dù người xung quanh có thể không đồng tình. Tại sao cháu lại từ bỏ tình bạn quý giá này? Làm như thế cháu tự cô lập và làm khổ bản thân.

Created by AM Word_2CHM

Con gái có cần giỏi?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Cháu đang là sinh viên năm thứ 2. Là người tự tin, nhưng cháu phải hỏi cô điều này và đang đối diện với một thực tế: Cả gia đình cháu và bạn bè đều cho rằng cháu thông mình, sắc sảo, học giỏi (cháu còn vừa học, vừa làm thêm và kiếm được nhiều tiền) rồi ra cuộc đời sẽ khổ.

Theo mọi người, người giỏi thường đa đoan không thích ngồi yên hưởng “thái bình” nên mua trách nhiệm vào thân. Mẹ cháu còn lo cháu… khó lấy chồng, vì chẳng đàn ông nào thích vợ giỏi hơn mình. Ngay người yêu của cháu thỉnh thoảng cũng không vui khi thấy cháu “giỏi”. Chả lẽ giỏi cũng là… bất hạnh hả cô?

Từ ngàn xưa, tư tưởng phong kiến không cho phép đàn bà giỏi. Vì trong gia đình hay ngoài xã hội, họ chỉ đóng vai phụ bên cạnh người đàn ông. Nhưng ngày nay thì mọi sự đã thay đổi nhiều, phụ nữ có cơ hội học hành, tham gia hoạt động xã hội nên tài năng của họ có cơ hội phát triển. Họ ngày càng đóng một vai trò quan trọng trong quản lý xã hội. Chỉ cần nhìn vào các nhà khoa học, các nhà doanh nghiệp và hoạt động chính trị nữ ở nước ta thì thấy vai trò của phụ nữ quan trọng đến mức nào.

Thế giới đang đi vào mùa “gặt hái” các nữ tổng thống, thủ tướng… Nếu xã hội không cần đến họ thì người dân bỏ phiếu bầu cho họ làm gì.

Dư luận cho rằng càng giỏi càng khổ, khá phổ biến. Đó là ý kiến của người thụ động. Người giỏi tìm ra niềm vui và hạnh phúc trong hoạt động. Miễn là họ biết cân bằng trong cuộc sống. Còn đàn bà giỏi khó lấy chồng? Điều này càng phổ biến trong xã hội còn phong kiến. Cô thấy một số bà nguyên thủ quốc gia đều có chồng con bình thường.

Điều rất nên quan tâm và nên tránh là mặt trái của sự giỏi giang. Đó là sự kiêu căng, coi thường người khác, lúc nào cũng ta đây v.v… Nếu trời phú cho ta tài năng mà ta không phát huy hết để phục vụ xã hội, ta cũng thiếu sót. Cháu cứ giỏi, nhưng hãy khiêm tốn và tạo mối quan hệ hòa nhã với mọi người. Đôi khi cũng phải biết “ẩn mình” một chút để không gây “lo âu” cho người khác.

Created by AM Word_2CHM

Học giỏi là quan trọng nhất?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Con đang học lớp 11. Con có cảm tình với một bạn gái cùng lớp. Bạn xinh đẹp, học giỏi, mến con. Con và bạn thường đứng nhất nhì trong lớp. Mỗi khi bạn được xếp hạng trên con thì con thường không vui vì thấy thua kém.

Gần đây có một bạn trai trong lớp tự nhiên học tiến bộ vượt bậc, cạnh tranh với con về thứ hạng và hình như cả cảm tình của bạn gái con. Nó cũng dễ thương nhưng nó càng học giỏi, thì con càng ghét. Hôm qua con đã bắt gặp nó đi xem phim với bạn gái mà con có cảm tình. Có phải vì con học tụt hạng mà bạn gái đã bỏ con để theo người khác không cô? Có phải trong chuyện của tụi con, học giỏi là quan trọng nhất để chinh phục bạn gái?

Xử sự như cháu sẽ đau khổ suốt đời, chứ không chỉ lúc này thôi. Học giỏi rất quan trọng, nhưng không phải là tất cả. Nhưng theo cách cháu diễn đạt, cô hiểu quan niệm của cháu là: luôn luôn đứng đầu, luôn luôn thắng người khác mới là quan trọng. Điều này không đúng vì cạnh tranh hay thi đua lành mạnh phải có người thắng kẻ thua, lúc thắng lúc thua. Đó mới là tinh thần fair play (chơi đẹp) của thể thao. Trong học tập, luôn ở vị trí top 5, top 10 trong lớp là tốt rồi.

Vả lại ở đời, người chỉ học giỏi không phải luôn luôn là người thành đạt hay hạnh phúc. Điều quan trọng là tính cách con người, biết cách xử sự. Cháu là người sẽ khó tìm hạnh phúc, tình bạn, tình yêu vì người cháu yêu mà nổi trội hơn cháu thì cháu buồn, bạn giỏi hơn cháu thì chán ghét bạn. Đây là biểu hiện của sự háo thắng, chứ không phải cạnh tranh lành mạnh để học giỏi.

Câu chuyện giữa 3 cháu chưa chắc là tình yêu vì còn sớm quá để xác định, nhưng cháu cũng có thể mất bạn gái vì tính hay ganh ghét của cháu.

Cháu hãy nhìn kỹ lại mình để có những giá trị sống và cách xử sự đúng. Chúc cháu can đảm nhìn nhận sự thật.

Created by AM Word_2CHM

Vì sao họ tự tin hơn?

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG à Phần VI. THÁCH THỨC NHỮNG GIÁ TRỊ SỐNG HIỆN HÀNH

Có một điều cháu suy nghĩ và thắc mắc: Tại sao các bạn trẻ nước ngoài có vẻ tự tin hơn bọn trẻ chúng cháu (sinh viên Việt Nam) về giao tiếp, tranh luận, sống tự lập, độc lập, dám nghĩ dám làm? Ngay các bạn trẻ châu Á khác như Singapore, Hàn Quốc trông cũng tự nhiên, thoải mái hơn chúng cháu, khi phát biểu trước đám đông.

Điều này có phải do tính cách ảnh hưởng từ nếp văn hóa, giáo dục phương Tây, hay do họ sống ở những nước phát triển giàu có hơn nên tự tin hơn? Còn chúng cháu, có lẽ do chưa được người lớn chú trọng giáo dục về các kỹ năng trên…

Cô rất thích câu hỏi của cháu vì đây là một vấn đề cô đặc biệt quan tâm. Những điều mà cháu tự trả lời đều đúng hết. Tuy nhiên theo cô, nguyên nhân cốt lõi là giáo dục gia đình và học đường. Cha mẹ Việt Nam thường “úm” con quá mức: bồng bế quá lâu, sợ con té; đút con ăn tới 5-6 tuổi, trong khi ở một tuổi rưỡi, hai tuổi thì trẻ ăn một mình được rồi. Vì sợ ăn lâu, sợ dơ, người mẹ giành đút con và tước khỏi nó niềm vui tự thưởng thức món ăn và nhất là tập tự lo cho mình.

Khi con đã ở tuổi vị thành niên, cha mẹ vẫn rất sợ con không biết tự định đoạt nên hay quyết định thay con. Lẽ ra, cha mẹ dù rất quan tâm, nên trao đổi với con, cung cấp những thông tin cần thiết rồi để cho con tụ quyết định. Đây là những bài tập vô cùng quý giá để trưởng thành mà nhiều bạn trẻ Việt Nam đã bị thiếu hụt!

Còn giáo dục học đường thì áp đặt từ trên xuống, dạy và học máy móc. Người học không có cơ hội tự suy nghĩ hay có sáng kiến. Học sinh bị đánh giá theo kết quả học thuộc lòng thay vì theo khả năng tư duy, ý thức trách nhiệm, tinh thần sáng tạo. Trong xã hội ta, người trẻ ít được lắng nghe, khuyến khích nhận trách nhiệm và tin tưởng. Người lớn làm điều này cũng một phần vì trót “quen” với một xã hội tôn tiếng, hễ “nhỏ là không được trả lời không được giải thích, nói ngược lại người lớn” cho dù có khi chúng thực sự đúng.

Tình hình này nhất định phải thay đổi và đang bắt đầu thay đổi. Nếu không, đất nước ta tiếp tục thua thiệt. Các bạn trẻ cũng phải nỗ lực tự khẳng định mình. Cái gì thấy đúng là cứ việc làm theo lương tâm của mình. Văn hóa là do con người tạo ra và không bất di bất dịch. Mỗi chúng ta phải góp phần thay đổi các mặt chưa tiến bộ của nó để đưa xã hội đi lên.

Hy vọng đến khi các cháu làm cha mẹ thì việc giáo dục trẻ ở gia đình và nhà trường sẽ khác hơn.

Created by AM Word_2CHM

MỤC LỤC

Phần I. Gia đình

Phần II. Nghĩ về bản thân

Phần III. Nhà trường

Phần IV. Chuyện học hành, hướng nghiệp

Phần V. Tình yêu, tình bạn

Phần VI. Thách thức những giá trị sống hiện hành

---//---

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

Quan trọng không phải MÌNH CÓ GÌ mà là MÌNH LÀ AI?

Th.s NGUYỄN THỊ OANH

Chịu trách nhiệm xuất bản: TS. QUÁCH THU NGUYỆT

Biên tập: KIM TUYẾN

Bìa: BÙI NAM

Sửa bản in: NGUYỄN PHƯỚC

Kỹ thuật vi tính: THU TƯỚC

BÁO PHỤ NỮ TP. HỒ CHÍ MINH

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

161B Lý Chính Thắng - Q.3 - TP. Hồ Chí Minh

ĐT: 9.316289 - 9.317849 - 9.316211 - 9350973

E-mail: nxbtre@hcm.vnn.vn

Website: http://www.nxbtre.com.vn

CHI NHÁNH NXB TRẺ TẠI HÀ NỘI

Số 20 Ngõ 91 Nguyễn Chí Thanh - Q. Đống Đa - Hà Nội

ĐT: (04) 7734544 - Fax: (04) 7734544

E-mail: vanphongnxbtre@hn.vnn.vn

Khổ 14x20 cm. Số: 60-2008/CXB/1130-189/Tre. Quyết định xuất bản số: 645A/QĐ - Tre, ngày 09 tháng 10 năm 2008.

In 1.500 cuốn, tại Xí nghiệp In Nguyễn Minh Hoàng.

Địa chỉ: 100 Lê Đại Hành, P.7, Q.11, TP HCM. ĐT: 8555812.

In xong và nộp lưu chiểu tháng 10 năm 2008.

Created by AM Word_2CHM

Table of Contents

TU VAN TAM LY HOC DUONG

Phan I. GIA DINH

Chau co cha me ma nhu khong?

Ca nha chau dong kich

Hay giup ba me chau

Loi thoat nao?

Hay giup ba me con

Cha me thuong xuyen cai nhau

Thieu tinh thuong cua me

Me chau ghen ty voi co giao

Chau khong co tinh cam voi me

Con la do bo di

Me co nguoi yeu

That vong ve ba?

Cha con tro lai voi nguoi vo cu

Ba me chau rat bat cong

Con rat buon chan

Chau muon bo nha ra di

Con so nguoi khac phai vi bi ba doa!

Chau co dua doi, mat goc?

Con qua chan nan, met moi

Con dau con nho nua

Chau dang hoc cho ba me

Chan ngan tru hang xuat sac

Chau khong phai la than thanh

Lam sao bao ve uoc mo?

Phan II. NGHI VE BAN THAN

Lam sao de chau khong nhut nhat

Chau khong dep, nen

Ngoai hinh chau khong on?

Thuong xuyen bi am anh

Kiet suc vi mac cam

Chau rat mac cam

Chau bi choi bo

Chau hoan toan be tac

Buon chan chinh minh!

Chau khong binh thuong

Chau muon song binh thuong

Chau toi co bi dong tinh?

Chau co bi nhiem HIV khong?

Chau khong thich lam viec nha

Chau muon

Phan III. NHA TRUONG

Doi khong cong bang?

Chung chau dang khung hoang

Thay khong guong mau?

Ba chau co nen to cao?

Co giao khong cong bang?

Chon cho dung co don

Chau bi ban TAY CHAY

Khong muon ban bi xa lanh

Lop chau co dai ca

Ban chau la mot anh hung

Ban chau an cap

Nguong ngung vi bi cap doi

Ngheo di doi voi hen?

Tieu xai phung phi

Nen co ke hoach xai tien chat che

Bi hoc tro thu thach

Phan IV. CHUYEN HOC HANH HUONG NGHIEP

Cuoc song qua moi met?

Em chau khong ngoan

Luon muon la hoc sinh gioi

Lam sao de gioi ngoai ngu

So mon tu nhien?

Co nen hoc nganh xa hoi hoc?

Khong thich nganh hoc da chon

Nen chon nganh nao?

Nen du hoc nuoc ngoai hay du hoc tai cho?

Chau khong muon hoc o xu nguoi?

Phai biet luong suc minh

Em muon la mot nha ke hoach

Phan V. TINH YEU, TINH BAN

Tinh yeu la gi?

Con toi yeu qua som

Nen yeu hay tap trung hoc?

Muon tra thu roi tu tu

Sao ban co the doi thay?

Thich hai nguoi cung luc

Giai phap nao cho tinh yeu?

Moi quen nhau 5 ngay

Sao anh khong noi loi yeu?

Chau thich mot nguoi

Em muon di duong tat

Tinh ban co tan vo

Lam the nao han gan tinh ban?

Phan VI. THACH THUC NHUNG GIA TRI SONG HIEN HANH

Co gi va la ai

Song the nao la khon ngoan, dung dan?

Tot + that tha = thua thiet?

Buon tui vi ngheo

Con gai co can gioi?

Hoc gioi la quan trong nhat?

Vi sao ho tu tin hon?

MUC LUC