Cẩm Nang Người Cư Sĩ
Date: 2012-06-03 18:16:37+00:00
Keywords: Ăn Chay; Tâm Diệu
Publisher: Thư Viện Hoa Sen

CẨM NANG CƯ SĨ

3

3

TÂM DIỆU

CẨM NANG CƯ SĨ

NHÀ XUẤT BẢN PHƯƠNG ĐÔNG

2008

MỤC LỤC

Thay Lời Tựa

01

Chương 1 Hỏi Đáp Phật Pháp

03

Chương 2 Sự Truyền Bá Phật Pháp

35

Chương 3 Sơ Lược Lịch Sử Phật giáo Việt Nam

42

Chương 4 Bổn Phận và Trách Vụ của Cư Sĩ

45

Chương 5 Cư Sĩ với việc Kinh Doanh làm Giầu

52

Chương 6 Cư Sĩ với việc Hôn Nhân Khác Tôn Giáo

59

Chương 7 Cư Sĩ với việc Từ Thiện Xã Hội

63

Chương 8 Cư Sĩ với việc Xem Bói Toán Tử Vi

67

Chương 9 Cư Sĩ với việc Đốt Vàng Mã

71

Chương 10 Hoả Táng hay Địa Táng

76

Chương 11 Thực Hành Phật Pháp

-Tu Thiền

81

-Niệm Phật (Tu Tịnh Độ)

86

-Cầu Nguyện và Tụng Kinh

97

-Chương 12 Một Số Trung Tâm Tu Học tại Việt Nam 103

Phụ Lục:

-Kinh Cầu An Truyền Thống Nam Truyền

116

-Kinh Cầu An Truyền Thống Bắc Truyền

134

-Kinh Cầu Siêu Truyền Thống Nam Truyền

142

-Kinh Cầu Siêu Truyền Thống Bắc Truyền

156

-Kinh Ưu Bà Tắc

173

-Kinh Úc Gìa Trưởng Gỉa

180

-Thực Tập Thiền: Pháp Thở Đơn Giản

214

-Thực Tập Thiền Minh Sát

216

-Đường Lối Tham Tổ Sư Thiền

233

-Chú Thích

243

THAY LỜI TỰA

Trong một bài pháp thuyết giảng tại Mã Lai, Thượng tọa

Sayadaw U. Sumana cho biết Phật giáo là một tôn giáo có số
lượng tín đồ ít ỏi nhất trong bốn tôn giáo lớn trên thế giới và
cảnh giác rằng: “Phật giáo hiện nay được thí dụ như là một
con cá trong hồ nước cạn và nước sẽ tiếp tục bốc thành hơi
nếu không có cây che mát hồ để tránh đi ánh nắng nóng
bỏng của mặt trời. Con cá đó sẽ cố gắng tiếp tục sống với
cái hy vọng là cơn mưa sẽ đến, nếu như cơn mưa kịp lúc đến
thì cá sẽ được sống cho đến khi mãn kiếp. Những người Phật
tử thông thường được ví như là cơn mưa làm cho hồ được
đầy nước trở lại và do vậy mà Phật giáo được tồn tại dưới sự
bảo tồn của Phật tử”.

Những người Phật tử thông thường mà hoà thượng Sayadaw
nói đến chính là những người học Phật tại gia. Hoà thượng
muốn nhấn mạnh đến vai trò của giới cư sĩ trong tình thế
hiện nay. Đạo Phật bị suy thoái, tồn tại hay được phát triển
phần lớn là do người học Phật tại gia chúng ta. Trọng trách
này đòi hỏi chúng ta phải vận dụng mọi năng lực từ trí tuệ
đến tấm lòng từ bi của người Phật tử. Là một thành viên

TÂM DIỆU
trong cộng đồng, chúng ta phải đối diện với tất cả mọi vấn đề
liên quan đến con người và xã hội, thế nên người học Phật tại
gia không thể thụ động, đứng riêng lẻ ngoài cộng đồng.

Chúng ta là một thực thể trong mọi hoạt động xã hội của
cộng đồng nói riêng và của dân tộc nói chung.

Cư sĩ sống trong lòng dân tộc và luôn luôn mang hai trọng
trách, trách nhiệm tinh thần đối với Phật Giáo và bổn phận
đối với cộng đồng xã hội, với quốc gia dân tộc. Cả hai đều
nặng nề như nhau vì sự tồn vinh của dân tộc cũng là sự tồn
vinh của Phật Giáo và sự tồn vinh của Phật giáo cũng là sự
tồn vinh của hàng cư sĩ. Cho nên, muốn bảo tồn, duy trì và
phát triển Phật giáo, người học Phật tại gia, ngoài việc nỗ lực
tu tập tự thân còn phải tích cực trong vai trò của một thành
viên trong cộng đồng, là phụng sự xã hội và đồng hành cùng
dân tộc trong công cuộc cải tiến xã hội và phát triển đất
nước.

Trong ý hướng đó, chúng tôi biên soạn quyển sách này dành
cho giới cư sĩ, nhằm chia xẻ những hiểu biết và những ưu tư
về sự tồn tại của Phật giáo trong lòng dân tộc, trong viễn
cảnh một nước Việt Nam hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu.

Đây là một nỗ lực chung, không phải của riêng ai. Xin trang
trọng kính gửi đến quý độc giả.

Tâm Diệu

Ngày Lễ Phật Đản Vesak 2008

2

CHƯƠNG THỨ NHẤT

HỎI ĐÁP PHẬT PHÁP

Hỏi: Ðạo Phật là gì?

Danh từ Ðạo Phật " Buddhism" là một danh từ của người
phương Tây dùng để gọi một tôn giáo xây dựng trên nền
tảng các lời dạy của Đức Phật. Tuy nhiên, tại các quốc gia

Nam Á và Đông Nam Á, danh từ thường dùng là " Buddha-

Sasana", có nghĩa là lời dạy của Đức Phật, Phật pháp hay

Phật Giáo.

Từ Buddha được phiên âm ra tiếng Việt là Bụt hay Phật,
không phải là tên riêng. Đó là một quả vị, có nghĩa là người

Giác ngộ, người Tỉnh thức, hoặc là người Biết như thật, là
người đã hoàn toàn giải thoát, không còn bị sinh tử luân hồi.

Tên riêng của Đức Phật là Sĩ-Ðạt-Ða Cồ-Ðàm (Siddhattha

Gotama). Tuy nhiên, ngày nay có rất ít người dùng tên gọi
nầy. Chúng ta thường gọi Ngài là Đức Phật.

TÂM DIỆU

Phật giáo bắt nguồn từ Ấn Độ vào hơn hai ngàn năm trăm
năm trước, khi Ngài Sĩ-Ðạt-Ða Cồ-Ðàm, hay Đức Phật, tự
mình giác ngộ vào lúc 35 tuổi. Sau khi Ngài Niết Bàn gần
hai trăm năm mươi năm thì Phật giáo trở thành tôn giáo
mang tính thế giới, do công của vua A Dục đã lập những
đoàn truyền giáo mang giáo lý Phật truyền sang Á Châu và
một số quốc gia Châu Âu.

Hỏi: Ðạo Phật có phải là một Tôn giáo không?

Đối với nhiều người, Phật Giáo không phải chỉ là một tôn
giáo mà còn có thể xem như là một triết học, hay đúng hơn là

" một lối sống" . Gọi Phật Giáo là một triết học, vì danh từ

"triết học – philosophy " - bắt nguồn từ hai chữ "philo" nghĩa
là "tình thương" và "Sophia" nghĩa là "trí tuệ". Do vậy - triết
học, nói gọn là tình thương và trí tuê. Với ý nghĩa nầy, không
thể không cho rằng Phật Giáo là một triết học được vì Phật

Giáo là đạo từ bi và trí tuệ. Tuy nhiên, Phật giáo không thể
hoàn toàn được xem như một triết học. Triết học liên quan
chính yếu đến sự tìm hiểu biết và không chú trọng đến phần
thực hành, trong khi đó Phật Giáo đặc biệt quan tâm đến sự
thực hành và chứng ngộ. Có nhiều người cho rằng Phật giáo
siêu việt trên cả triết học và tôn giáo.

Hỏi: Nếu nói Đạo Phật là một tôn giáo, vậy Ðạo Phật có gì
khác biệt với các tôn giáo khác không?

Học giả Smith Huston, trong cuốn The Religions of Man
trình bày những tôn giáo lớn của nhân loại, ông nêu ra sáu
điểm đặc biệt khác đời của Phật Giáo là: (1) một tôn giáo
không quyền lực, (2) một tôn giáo không nghi lễ, (3) một tôn
giáo không tính toán, suy lường, (4) một tôn giáo không tập

4

CẨM NANG CƯ SĨ

tục truyền thống, (5) một tôn giáo không có khái niệm về
quyền tối thượng và ân điển của một đấng Thượng-đế, (6)

một tôn giáo không thần bí.

Ông cũng nhắc lại câu truyện một người hỏi Phật: “Ngài có
phải là Thượng Ðế không?”. Ðức Phật trả lời: “Không”. “Là
một bậc Thánh?”. “Không”. Là một Thiên Thần?. “Không”.

“Vậy Ngài là người thế nào?”. Ðức Phật đáp: “Ta là người
đã giác ngộ”. Câu trả lời của đức Phật đã trở thành danh hiệu
của Ngài, bởi đây là điều đức Phật đã thuyết bày.

Hỏi: Đức Phật là người Giác ngộ. Đạo Phật là đạo Giác

Ngộ. Vậy Đức Phật giác ngộ cái gì?

Sau bốn mươi chín ngày thiền định dưới cội bồ đề, Đức Phật
đã tự thân chứng nghiệm nguyên lý duyên khởi, thấu rõ mối
quan hệ hỗ tương của mọi sự vật hiện tượng, thấy rõ bản thể
của nhân sinh vũ trụ. Nguyên lý duyên khởi nói rằng, tất cả
hiện hữu trong thế giới bao la mênh mông này, không một
hiện hữu nào có thể tồn tại một cách độc lập mà không
nương tựa vào nhau. Sự nương tựa và tùy thuộc nhau để hình
thành và tồn tại..vv.. là nguyên lý vận hành của vũ trụ nhân
sinh này, tương tự như thế đối với hằng hà sa thế giới. [01]1

Hỏi: Con người bình thường có thể giác ngộ như Ngài
được không?

Đối với Phật Giáo, con người có thể giải thoát khỏi khổ đau,
sinh tử luân hồi bằng các nỗ lực tu tập tự thân: làm lành,

1 Hoà Thượng Thích Minh Châu, Kinh Phật Tự Thuyết – Kinh Tiểu Bộ Tập I,
chương 1, Phẩm Bồ Đề: http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-03-
phattuthuyet-01.htm (Cái này có vì cái kia có, cái này không vì cái kia không, cái này sinh vì cái kia sinh, cái này diệt vì cái kia diệt”).

5

TÂM DIỆU
tránh ác và tự thanh tịnh hoá tâm ý. Bốn chân lý nền tảng của

Phật giáo cho rằng mọi khổ đau (Khổ đế) của chúng sinh đều
có một hay nhiều nguyên nhân (Tập đế) gây nên, chúng có
thể bị giải trừ (Diệt đế) và có con đường để giải trừ khổ đau
đó (Đạo đế). Con đường đó chính là con đường giải thoát, là

Bát Chánh Đạo trong giáo lý căn bản của nhà Phật. Giáo lý
này được qui thành ba bộ môn: Giới, Định và Tuệ. Thực
hành Giới và Định là đưa tới trí Tuệ, là giải thoát khỏi sự mê
muội, lòng ích kỷ và khổ đau, là đạt tới cảnh giới Niết Bàn.

Hỏi: Vậy Niết bàn là gì?

Niết bàn được xem là mục đích cứu cánh của đạo Phật, chỉ
trạng thái tâm thức đã thanh lọc hết mọi vô minh phiền não,
sự giải thóat khỏi tất cả mọi khổ đau, sự đọan diệt hòan tòan
mọi tham ái, sự dập tắt tham sân si. Trạng thái an tịnh tuyệt
đối không còn bị bốn tướng sanh lão bệnh tử chi phối nữa.

Sự tận diệt tánh tham, sự tận diệt tánh sân và sự tận diệt tánh
si là Niết Bàn. [02]2

Hỏi: Niết bàn ở đâu?

Niết Bàn có thể chứng nghiệm được ngay trong xác thân
này, trong thế giới này, trong cuộc sống hiện tại này, nghĩa là
bất cứ trong giây phút nào con người không khởi tâm điên
đảo, phân biệt chấp trước đối với cuộc sống, xa lìa được
chấp ngã, không còn chấp cái tôi, cái của tôi và cắt đứt được
cội nguồn tâm ý tham lam, sân hận và si mê là tâm hồn được
thanh thản, tự do, tự tại, thì ngay giây phút đó là an lạc, giải
thoát, là Niết bàn.

2 Hoà Thượng Thích Minh Châu, Kinh Tương Ưng Bộ, Tập 5- Đoạn 7:

http://www.thuvienhoasen.org/tu5-45a.htm

6

CẨM NANG CƯ SĨ

Hỏi: Đức Phật đã dạy những gì?

Sau sáu năm khổ hạnh và bốn mươi chín ngày tịnh tọa dưới
gốc cây bồ đề, Ngài bừng tỉnh, trở thành bậc Giác Ngộ. Từ
sự giác ngộ này, Ngài thấu suốt nguyên nhân mọi nỗi thống
khổ của kiếp người và phương pháp để chấm dứt nỗi thống
khổ đó, đó là Tứ Diệu Đế, tức là bốn chân lý hay bốn sự thật
nhiệm mầu. Bài giảng về bốn chân lý nhiệm mầu có thể xem
như là những lời dạy của một vị y sĩ: định bệnh (Khổ đế),
xác định nguyên nhân của bệnh (Tập đế), mô tả trạng thái
khi lành bệnh (Diệt đế), và cách thức trị bệnh (Đạo đế). Bốn
chân lý đó là:

Sự Thật Về Khổ: Đây là sự thật về khổ kinh qua các vấn đề
của đời sống, qua sinh, già, bệnh, chết, mong ước mà không
được toại nguyện, thương yêu nhau mà phải chia lìa nhau,
ghét nhau mà cứ phải gặp nhau và thân tâm thay đổi bất
thường. Dù chúng ta có chối bỏ đến đâu đi nữa, thân này rồi
một ngày sẽ già nua, bệnh hoạn và chết đi. Dù ta có tìm
quên lãng trong những thú vui bao nhiêu đi chăng nữa, thì sự
có mặt của tham luyến, giận hờn, thù ghét, lo âu, bối rối và
căng thẳng vẫn còn tồn tại.

Sự Thật Về Tập: Còn gọi là nguyên nhân của khổ.Cái gì đã
trói buộc chúng ta vào vòng bánh xe khổ lụy? Ðức Phật thấy
rằng sự trói buộc ấy nằm ngay trong tâm của mỗi người
chúng ta, chúng ta bị trói buộc vì lòng ái dục, cố chấp vào
quan điểm và ý kiến của mình, mê tín tin rằng những lễ nghi,
hình thức bên ngoài có khả năng diệt được khổ đau, và nhất
là cố chấp vào một cái tôi thường hằng, bất biến. Chúng ta
lăn theo bánh xe khổ đau vì ta đeo theo nó, và chúng ta đeo
theo nó cũng chỉ vì vô minh của mình.

7

TÂM DIỆU

Sự Thật Về Dứt Khổ: Sự thật thứ ba là kết quả sau khi con
người đã diệt trừ và chấm dứt được ái dục, nguồn gốc của
mọi khổ đau. Đó gọi là sự thật về sự chấm dứt khổ, là Niết

Bàn. Nếu ai giải thoát được mọi trói buộc đau khổ bằng cách
không khởi tâm điên đảo, phân biệt chấp trước đối với cuộc
sống, thì người đó sẽ đạt được Niết Bàn ngay trong cuộc
sống này.

Sự Thật Về Con Đường Dứt Khổ: Sự thật thứ tư này là con
đường trực tiếp đưa đến sự giải thoát, chấm dứt khổ đau.

Con đường này thường được diễn tả là Bát chính đạo, tức
tám con đường chân chính hay còn gọi là tám bước nhiệm
mầu dẫn đến an lạc hạnh phúc. Ðây không phải là con đường
quá khích, sung sướng hay khổ hạnh, cũng không phải là con
đường của sự chìm đắm trong sắc dục. Ðây chính là con
đường trung đạo. Còn đường của sự tỉnh thức. Tám bước
nhiệm mầu là lời Đức Phật dạy về cách thức tu tập để Phật tử
nương theo mà hành trì, ngõ hầu kết thúc được mọi nỗi
thống khổ, đạt được trạng thái tâm an lạc. Gom chung tám
bước này thành ba bộ môn tu tập, gọi là Tam Học, tức là ba
môn học chung cho mọi người tu Phật là: Giới học, gồm có:

Chính ngữ, Chính nghiệp và Chính mệnh. Định học, gồm có:

Chính tinh tấn, Chính niệm và Chính định. Tuệ học, gồm có:

Chính kiến và Chính tư duy.

Nói tóm lại, Sự thật về khổ phải được ý thức rõ ràng. Sự thật
về nguyên nhân của khổ phải được thấu hiểu. Chân lý về sự
chấm dứt khổ phải được kinh nghiệm. Và con đường để
chấm dứt khổ đau ấy phải được bước đi bởi mỗi người trong
chúng ta. Đức Phật đã giác ngộ giải thoát và Ngài đã vẽ lại
con đường đó để chúng ta đi theo. Ngài không giúp chúng ta
hết khổ đau được, Ngài chỉ cho chúng ta thấy một con đường

8

CẨM NANG CƯ SĨ

để đi tới. Không có một công thức huyền bí nào có thể đem
ta ra khỏi những khổ đau này. Mỗi người chúng ta phải tự
thanh lọc tâm mình, bởi vì chỉ có những ái dục trong tâm
mới có khả năng trói buộc được ta mà thôi. Trong suốt 49
năm hoằng pháp Đức Phật đã giảng dạy rất nhiều đề tài,
nhưng các điều căn bản trong Phật Giáo có thể tóm tắt trong

Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo như trên.

Hỏi: Xin tóm lược con đường tu tập của một người Phật
tử.

Giáo lý của nhà Phật có thể tóm gọn trong ba mục tiêu tu
hành như sau:

Thứ nhất là chấm dứt làm các việc xấu, ác.

Thứ hai là siêng năng làm các việc lành, thiện.

Thứ ba là nỗ lực thực hành các pháp môn tu tập để cho tâm
thức được đạt tới cảnh giới thanh tịnh tịch tĩnh.

Chấm dứt làm các việc xấu ác và siêng làm các việc tốt lành
là mục tiêu của các tôn giáo và luôn cả các nền giáo dục của
các quốc gia trên trên giới. Duy có sự phân biệt thế nào là
xấu ác và thế nào là tốt lành thì các tôn giáo và các quốc gia
trên thế giới lại có một số ý kiến khác nhau, tùy theo các nền
văn hóa khác nhau, có những điều mà ở thời buổi này, tôn
giáo này, xã hội này cho là điều lành thì ở thời buổi khác, tôn
giáo khác và xã hội khác lại cho là điều xấu ác. Cho nên định
nghĩa tốt xấu trong thế gian cũng chỉ là tương đối.

Theo quan điểm của nhà Phật thì nội dung của Năm Giới
cấm đã phân biệt rõ ràng thế nào là tốt lành và xấu ác. Giữ
gìn không vi phạm, sống một cuộc đời chân thật, không sát
sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không bị mê muội vì

9

TÂM DIỆU
các chất men say và cần sa, ma túy, không điêu ngoa dối trá,
nói lời thêu dệt, nói lời thô tục, chửi mắng người khác, v.v…

là đã tránh được vấn đề làm điều xấu ác.

Trong bản kinh ngắn khi đức Phật dạy các hoàng tử Kalama,

Ngài đã định nghĩa rõ ràng về những điều gì là điều lành

(thiện) và những điều gì là điều không lành (bất thiện), như
sau:

" Hành động gì có hại cho mình, có hại cho người, có hại cho
cả hai, bị người trí chỉ trích, nếu chấp nhận và thực hiện sẽ
đem lại tâm khổ sở, tâm ưu phiền, hành động như vậy là
hành động bất thiện, và chúng ta phải loại bỏ hành động ấy.

Hành động gì không có hại cho mình, không có hại cho
người, không có hại cho cả hai, được người trí tán thán, nếu
chấp nhận và thực hiện sẽ đem lại tâm an lạc, tâm hoan hỷ.

Hành động như vậy là hành động thiện và chúng ta phải
thực hành".3[03]

Như thế, đối với đạo Phật, có thể nói, tiêu chuẩn để xác định
lành thiện hay xấu ác căn cứ vào hai yếu tố là hạnh phúc và
khổ đau. Hành động đem lại hạnh phúc cho chúng sinh là
lành thiện và hành động gây khổ đau cho chúng sinh là xấu
ác. Việc làm nào có lợi ích cho mình và cho người là lành
thiện. Trái lại, nếu chỉ đem lại hạnh phúc cho cá nhân mình
mà gây khổ đau cho chúng sinh khác là xấu ác.

Tu là chuyển nghiệp, chuyển từ những hành động xấu ác tạo
ra nghiệp xấu sang qua hành động lành thiện tạo ra nghiệp

3 Hòa thượng Thích Minh Châu dịch, Tăng Chi Bộ III.65 Kinh Kàlàma
http://www.thuvienhoasen.org/kinhkalama.htm

10

CẨM NANG CƯ SĨ

lành. Giai đoạn tu hành này có mục tiêu đào tạo nên những
con người tốt lành để cùng sống chung với mọi người trong
gia đình, xã hội, ngõ hầu cùng nhau xây dựng nếp sống lành
mạnh trong một thế giới an vui, hòa bình, ổn định của đời
sống tương đối tại thế gian.

Con đường tu tập của đạo Phật không dừng lại ở đây. Điều
cốt tủy mà đức Phật muốn trao truyền lại cho chúng ta nằm ở
giai đoạn thứ ba, giai đoạn " Tự tịnh kỳ ý ", tự mình thanh lọc
tâm ý cho nó hoàn toàn tịch tịnh, trong sáng, vượt lên phạm
trù đối đãi thiện ác, có không,.. vượt ra khỏi vòng luân hồi
quanh co trong sáu nẻo nơi tam giới.

Trong kinh Pháp Cú, đức Phật dạy chúng ta phải vượt lên
phạm trù đối đãi thiện ác như:

"Người sống ở đời này

Không nhiễm cả thiện ác

Không sầu, sạch không bụi

Ta gọi [là] Bà La Môn."

Ai vượt qua thiện ác

Chuyên sống đời Phạm Hạnh

Sống thẩm sát ở đời

Mới xứng danh Tỳ Kheo". 4[04]

Hỏi: Tại sao phải vượt lên trên cả Thiện và Ác?

Tại vì hành động thiện tạo ra thiện nghiệp, hành động ác tạo
ra ác nghiệp, cả hai đều gây nhân tái sinh để hưởng phước
báo tốt hoặc chịu quả báo xấu, cũng như sợi dây xích dù có
bằng vàng thì cũng trói buộc chúng ta mà thôi. Còn có hành

4 Hòa thượng Thích Minh Châu dịch, Kinh Tiểu Bộ, Tập 1 – Kinh Pháp Cú:

http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-02-phapcu-01.htm

11

TÂM DIỆU
động, dù là hành động ác hay hành động thiện, thì vọng tâm
còn bay nhẩy, dòng suy nghĩ còn miên man không dừng,
vòng luân hồi còn tùy theo nghiệp thiện ác mà trôi lăn miên
viễn.

Hỏi: Cái gì là cốt tuỷ của đạo Phật?

Trong một bài giảng pháp, Tỳ kheo Buddhadasa đã nói: “Để
nói cái gì là cốt tủy của Phật Pháp, tôi muốn đưa ra câu nói
ngắn, “Đừng để dính mắc vào bất cứ gì cả.” (“Nothing
whatsoever should be clung to”). Có một đoạn trong Trung

Bộ Kinh, khi một người tới tìm Đức Phật và hỏi ngài là ngài
có thể tóm gọn giáo pháp của ngài vào một câu, và nếu có
thể, thì đó là câu gì. Đức Phật trả lời rằng ngài có thể,

“Sabba dhamma nalam abhinivesaya.” Các từ “Sabbe
dhamm” có nghĩa là “mọi thứ, mọi vật, mọi pháp,” còn

"nalam" nghĩa là “không nên để,” và "abhinivesaya" nghĩa là

“bị dính mắc vào.” Đừng để dính mắc vào bất cứ gì cả. Rồi

Phật nhấn mạnh điểm này bằng cách nói rằng bất kỳ ai đã
nghe câu này là đã nghe tòan bộ Phật Pháp, bất kỳ ai lấy câu
này mà tu tập thì đã tu tập tất cả Phật Pháp, và bất kỳ ai đã
nhận được quả của pháp tu tập điểm này thì đã nhận được
tòan bộ quả của Phật Pháp”. 5[05]

Hỏi: Vậy, tu tập như thế nào để đừng để dính mắc vào bất
cứ gì cả

5 Buddhadasa Bhikkhu , Essential points of the Buddhist teachings (Từ sách

Heartwood of the Bodhi Tree, tác giả Buddhadasa Bhikkhu, NXB Wisdom, 1994.)

Trích dịch: Nguyên Giác trong sách Thiền Tập, Thiện Tri Thức Xuất Bản.

http://www.thuvienhoasen.org/ThienTap-NguyenGiac-00.htm Bản tiếng Anh: http://www.dharmaweb.org/index.php/Essential_points_of_the_Buddhist_teachings

_by_Buddhadasa_Bhikkhu

12

CẨM NANG CƯ SĨ

Bởi vì dính mắc vào bất cứ gì đều là sự trói buộc và đem lại
đau khổ. Đức Phật là người chẳng hề dính mắc vào bất cứ
gì. Ngài chỉ dạy sự thực hành buông xả. Tăng đoàn của Ngài
từ thời xưa cho đến thời nay đều thực hành sự chẳng để dính
mắc. Để thực hành điều này, Ngài chỉ dạy như sau: " Khi mắt
thấy một vật, chỉ thấy vật ấy. Khi tai nghe một tiếng, chỉ
nghe tiếng ấy. Khi mũi ngủi một mùi, chỉ ngửi mùi ấy. Khi
lưỡi nếm món gì, chỉ nếm món đó. Khi có cảm xúc trên da
hay trên thân, chỉ biết đến cảm xúc ấy. Và khi một ý nghĩ,
một đối tượng tâm linh, khởi lên trong tâm, như một tư tưởng
xấu chẳng hạn, chỉ biết tư tưởng ấy." Điều này có nghĩa là
không nên để cho tư tưởng phân biệt xấu, tốt, ưa thích hay
ghét bỏ sanh khởi. Ưa thích cái gì có nghĩa là ham muốn cái
ấy, không ưa thích cái gì có nghĩa là ghét bỏ cái ấy. Ham
muốn hay ghét bỏ đều là ô nhiễm phát sinh từ tham, sân và
si. Không để các ô nhiễm này trong tâm dấy lên, tức là
không dính mắc. Không khai sinh thêm “người thương” hay

“kẻ ghét” đấy là không dính mắc. Thực hành được điều này
sẽ mang lại an lạc và hạnh phúc. Đây là một pháp hành rất
gọn và thẳng tắp, được cho là tuyệt hảo. Nếu còn dính mắc,
ngay cả vào điều lành, ngay cả vào ý niệm “đừng dính mắc”

này là trong tâm sẽ dấy lên tư tưởng nhiễm ô và tâm liền trở
nên bất tịnh. Dính mắc vào bất cứ gì là mang gánh nặng trên
mình. Dù gánh bên vai hay đội trên đầu một bao vàng bạc
kim cương đá quý cũng nặng y như đang vác một bao cát đá.

Vậy thì, theo lời Phật dạy, đừng mang cát đá, cũng đừng
mang vàng bạc. Hãy buông chúng xuống. Đừng để bất cứ vật
gì dù nặng hay nhẹ trên đầu (đầu, ở đây, có nghĩa là tâm
thức). Hãy vô sở trụ. Thanh lọc tâm ý cũng chính là nghĩa
đó. Thứ nhứt tránh việc ác, thứ hai siêng làm lành, còn thứ
ba là thanh lọc tâm ý, đó là lời dạy của chư Phật.

13

TÂM DIỆU

Hỏi: Làm sao để trở thành một Phật tử?

Trong kinh Tăng Chi, đức Phật dạy: " Ai nguyện nương tựa

Phật, Pháp, Tăng, thì người ấy được gọi là Phật tử". Nguyên
văn lời nguyện thành một Phật tử là:

Buddham saranam gacchàmi, (Con nay đi theo Phật)

Dhammam saranam gacchàmi, (Con nay đi theo Pháp)

Sangham saranam gacchàmi, (Con nay đi theo Tăng)

(Saranam = sự che chở, chổ ẩn trú, ngôi nhà ở, nơi nương
tựa)

Ði theo Phật là đi theo con đường mà Phật đã đi qua và đã
giảng dạy lại cho đời. Ngài đã chứng kiến nổi khổ của sinh,
già, bịnh, chết và đã từ bỏ đời sống thế tục để tu tập và
chứng ngộ sự thật của duyên khởi-vô ngã.

Ði theo Pháp hay thực hành Pháp là thực hành Bốn Chân Lý

Nhiệm Mầu tức Tứ diệu đế, thực hành Giới, Ðịnh, Tuệ, là đi
ra khỏi dục vọng hay đi vào sự ly dục để thoát khỏi khổ đau.

Ði theo Tăng là đoàn thể sống theo tinh thần lục hòa (thân
hòa đồng trú, khẩu hòa vô tránh, ý hòa đồng duyệt, lợi hòa
đồng quân, giới hòa đồng tu và kiến hòa đồng giải) và đang
tích cực thực hành Pháp ly dục.

Hỏi: Đó là lời dạy của Đức Phật nhưng tôi muốn chính
thức là một Phật tử, một Phật tử đúng nghĩa, thì tôi phải
làm những việc gì?

Vì đạo Phật chủ yếu là tự nguyện chuyển tâm nên không có
sự áp đặt và lôi kéo. Người từ đạo khác chuyển qua đạo Phật

14

CẨM NANG CƯ SĨ

thường là do nghiên cứu kinh sách Phật giáo, hiểu được cái
tinh hoa thâm thúy của đạo Phật mà quay về đường Giác.

Người Phật tử đúng nghĩa là người có tham dự một lễ truyền
thọ Tam Quy là Quy y Phật, Quy Y Pháp và Quy Y Tăng,
gọi là Quy Y Tam Bảo. Quy y nghĩa là trở về và nương tựa,
nhưng chúng ta trở về đâu và nương tựa cái gì? Chúng ta trở
về với Phật giáo và nương tựa vào Tam Bảo, Phật, Pháp, và

Tăng. Sau lễ quy y, người Phật tử được thầy truyền thọ Tam

Quy đặt cho một pháp danh (Dharma name). Pháp danh này
là biểu tượng chính thức của người Phật tử, nói lên sự chấp
nhận nương tựa vào Tam Bảo về mặt tinh thần.

Quy y như thế có nghĩa là hoan hỷ chấp nhận sự hướng dẫn
của Phật Bảo, Pháp Bảo và Tăng Bảo. Phật Bảo là chư Phật,

Pháp Bảo là giáo pháp, cụ thể là Tam Tạng Kinh Điển, Tăng

Bảo là Tăng đoàn, đoàn thể của những người đã ly gia cắt ái,
đang tu hành thanh tịnh, đại diện Chư Hiền Thánh Tăng cả
ba thời để hướng dẫn Phật tử trên con đường đến bờ Giác.

Khi quy y Tam Bảo là chúng ta quy y Chư Phật, Chư Pháp
và Chư Tăng. Thật ra, Đức Phật không nói chúng ta quy y là
phải quy y với Phật, mà Ngài dạy chúng ta quy y là quy y
với tự tính giác của mình. Giác là Phật Bảo, Phật có nghĩa là
giác ngộ, quy y Phật là quy y với bậc giác ngộ. Như thế quy
y Tam Bảo chính là Quy Y Tự Tính Tam Bảo 6[06], tức là
quay về tự tính giác ngộ sẵn có của chính mình: Phật tức là

Giác, Pháp tức là Chính, Tăng tức là Tịnh.

“Tự tâm quy y Giác thì tà mê chẳng sanh, thiểu dục tri túc,
hay lià tài sắc, gọi là Lưỡng Túc Tôn.

6 theo ngài Lục Tổ Huệ Năng dậy trong Kinh Pháp Bảo Đàn

15

TÂM DIỆU

“Tự tâm quy y Chính, niệm niệm chẳng tà kiến, vì chẳng tà
kiến nên chẳng có nhân ngã, cống cao, tham ái, chấp trước,
gọi là Ly Dục Tôn.

“Tự tâm quy y Tịnh, tự tính đối với tất cả cảnh giới trần lao
ái dục đều chẳng nhiễm trước, gọi là Chúng Trung

Tôn…”[07] 7

Quy y Phật Bảo là quay lưng với trạng thái tâm vô minh và
nương tựa vào tâm giác ngộ. Quy y Pháp Bảo là quay lưng
với trạng thái tâm tà kiến và nương tựa vào chính tri chính
kiến, có nghĩa là nương tựa vào giáo nghĩa trong kinh điển
để tự thực hành thanh tịnh hoá tâm ý, tức sửa đổi những hành
vi thân, khẩu, ý sai lầm. Quy y Tăng Bảo, tức là thoát ra khỏi
tâm nhiễm ô và bất hoà để nương tựa vào tâm thanh tịnh và
sáu hoà hợp (six principles of harmony) của một đoàn thể

Tăng. Vì thế, điều kiện cơ bản của người học Phật, là phải
quay đầu với si mê tà kiến mà trở về nương tựa nơi Giác,

Chính và Tịnh. Đó chính là quy y với tự tánh Tam bảo.

Nơi nương tựa thực sự là Pháp, vì nhờ sự nhận thức về Pháp,
người Phật tử sẽ trở nên tự do và được giải thoát khỏi đau
khổ. Pháp gồm có sự chấm dứt đau khổ và con đường đi tới
sự chấm dứt.

Hỏi: Đã được truyền thọ Tam Quy để trở thành Phật tử
vậy có cần thiết phải thọ giới không?

Ngoài Quy Y Tam Bảo, mỗi người Phật tử cũng cần phải
biết và cố gắng tiến tới thọ từ một tới cả Năm Giới của giới

Phật tử tại gia, đó là: (1) không sát sinh, (2) không trộm cắp,

(3) không tà dâm, (4) không nói dối, nói vu cáo, nói thêm bớt

7 theo ngài Lục Tổ Huệ Năng dậy trong Kinh Pháp Bảo Đàn

16

CẨM NANG CƯ SĨ

thêu dệt, nói lời xấu ác, (5) không dùng các chất say làm mê
mờ trí tuệ.

Kinh Phật nói: " Giới như đất bằng, muôn điều lành từ đó
sanh. Giới như thuốc hay, chữa lành các bệnh. Giới như hòn
ngọc sáng, hay phá mờ tăm tối. Giới như chiếc thuyền, hay
đưa người qua biển. Giới như chuỗi anh lạc, trang nghiêm
pháp thân". Cho nên việc thọ giới là điều cần thiết. Nếu
nhận thấy giữ được giới nào thị xin thọ giới đó. Tuy nhiên, vì
đạo Phật là đạo tâm, hứa thọ giới thì phải giữ lời hứa. Cũng
vì thế mà nhà Phật không áp đặt các em còn nhỏ tuổi phải
quy y và thọ giới, vì các em chưa đủ trí khôn để nhận thức
được tầm quan trọng của lời hứa, mà người thọ Giới phải
trưởng thành, đã biết suy nghĩ chín chắn, thì mới có thể giữ

Giới mà không vi phạm.

Hỏi: Đã được truyền thọ Tam Quy và Năm giới vậy có phải
ăn chay không?

Người mới học Phật không nhất thiết là phải ăn chay. Tuy
nhiên, các nghiên cứu khoa học cho biết việc ăn uống có
quan hệ và ảnh hưởng đến tâm vật lý con người. Họ cho rằng
ăn chay rất tốt cho sức khoẻ cả thân thể lẫn tánh tình.

Đối với đạo Phật, ăn chay có ba lợi ích. Một là nuôi dưỡng
tâm từ bi. Dù là một con vật, nó cũng có cha, có mẹ như
chúng ta, sao ta có thể nỡ lòng cướp đi sự sống của nó mà
nuôi dưỡng sự sống cho mình. Thứ hai là tránh quả báo do
không tạo nhân giết hại chúng sinh vì nhân quả đều đi theo
như bóng theo hình. Thứ ba là nuôi dưỡng tâm bình đẳng.

Đức Phật dạy chúng ta không những không sát hại mà còn
khuyên chúng ta nên tôn trọng và bảo vệ loài vật vì chúng
cũng đồng thể tánh, chúng cũng có quyền sống, có quyền

17

TÂM DIỆU
được chia sẻ một phần môi sinh trên trái đất, nơi mà con
người đang ở.

Trong một buổi giảng pháp, Hoà Thượng Thích Trí Tịnh, khi
được hỏi về vấn đề này đã giảng rất cụ thể rằng: “Đại chúng
nên biết, nếu muốn có thịt để ăn, thì phải sát sanh. Không tự
giết thì cũng bảo người giết, cho nên ăn thịt là nguyên nhơn
cho sự sát hại sanh mạng của các loài vật. Tất cả các thứ
thịt, không luận là thịt gì, từ thịt heo, bò cho đến tôm ốc v.v...

thuộc về loài thịt của chúng sanh đều không được ăn” .[08]8

Như vậy, người Phật tử đã quy y và thọ năm giới được
khuyến khích là nên ăn chay. Nhưng nếu có gặp trở ngại
trong gia đạo hay vì một hoàn cảnh đặc biệt khó khăn nào đó
mà không ăn chay trường được cũng nên tập ăn chay một
tháng hai lần hoặc bốn lần. Thế nhưng, không được tự mình
sát sinh hay là yêu cầu người khác sát sinh.

Hỏi: Xin cho biết tiến trình tu tập của người Phật tử

Tất cả ngàn kinh muôn luận của nhà Phật đều cùng có một
mục tiêu khuyên nhủ người đời: Không làm các điều ác.

Siêng làm các điều lành. Tự thanh tịnh hoá tâm ý, chấm dứt
sự chạy nhẩy liên miên của ý thức. ( Chư ác mạc tác,Chúng
thiện phụng hành, Tự tịnh kỳ ý).

Không làm các điều ác và siêng làm các điều lành là mục
tiêu chung của hầu hết các tôn giáo và các bài học công dân
giáo dục của các nước trên thế giới. Duy có điều thứ ba, tự
thanh tịnh hoá tâm ý, chấm dứt sự suy nghĩ miên man của ý

8 Bài Giảng của Hoà Thượng Thích Trí Tịnh Trong Mùa Kiết Hạ An Cư

Năm Đinh Mùi 1967 tại Chùa Vạn Đức Thủ Đức

18

CẨM NANG CƯ SĨ

thức, là cốt tủy của đạo Phật, là mục tiêu tối thượng của hành
giả tu Phật. Giai đoạn này thường chỉ dành riêng cho những
người quyết tâm tu hành để giải thoát, chấm dứt vòng luân
hồi ngay trong kiếp sống hiện tại. Ðó là những vị Sư cắt ái ly
gia hay có thể là bất cứ ai tự mình tới những nơi thanh vắng,
xa lánh sự ồn ào náo nhiệt của thế nhân. Các vị này ẩn tu như
vậy nhiều khi hàng chục năm ròng rã, rất ít tiếp xúc với
người đời.

Ngoài ra, cũng có những khóa tu theo phương pháp này,
nhưng chỉ kéo dài khoảng một vài tuần, để thiền giả tập cho
quen dần với nếp sống xuất gia, sống trong chính niệm, tỉnh
thức, không để cho tâm đuổi theo tư tưởng lưu chuyển. Ðây
là những khóa tu ngắn hạn, hay còn gọi là những khoá tĩnh
tâm (retreat) dành cho những người bận rộn với đời sống có
cơ hội thư giãn tâm trí. (xem chương 12 để biết một số trung
tâm tu học)

Giáo lý nhà Phật quy ra thành năm bước đường tu tập như
sau:

Thứ nhất - Nhân Thừa: là bước đầu, để chuyển hóa từ
người xấu trở thành người tốt. Người tu Nhân Thừa phải thọ

Tam Quy Y (là ba nơi nương tựa về tinh thần tức Phật, Pháp
và Tăng), và giữ gìn Năm Giới Cấm. (1) Cấm sát sinh (2)

Cấm trộm cắp (3) Cấm tà dâm (4) Cấm nói dối trá, cấm nói
những lời độc ác (5) Cấm uống rượu và những chất làm cho
say sưa, mất lý trí.

Thứ hai -Thiên Thừa: là bước tu tập cao hơn, phải thực
hành mười điều thiện: (1) Không giết hại chúng sinh mà
phóng sinh, đồng thời không ăn thịt để tránh gián tiếp làm
cho chúng sinh phải chết. (2) Không trộm cắp mà còn đem

19

TÂM DIỆU
của cải của mình bố thí cho người nghèo khốn. (3) Không
dâm đãng, trụy lạc. (4) Không dối trá (5) Không thêu dệt, bịa
chuyện, đặt điều, chỉ nói đúng những điều có thật. (6) Không
nói những lời độc ác, thô tục, lăng mạ người khác. (7) Không
thêu dệt để gây mâu thuẫn giữa những người khác. (8)

Không tham lam mà sống trong sự tri túc (biết đủ) (9) Không
giận dữ mà luôn luôn hoà nhã, bình tĩnh (10) Không si mê
mà hành động hợp đạo lý.

Hai giai đoạn tu theo Nhân Thừa và Thiên Thừa kể trên có
mục đích chuyển hóa dòng nghiệp lực, sẽ được hưởng thiện
báo trong thế giới tương đối.

Thứ ba -Thanh Văn Thừa: là những người thấu hiểu giáo
lý nhà Phật qua sự lãnh hội được ý nghĩa của Tứ Diệu Ðế,
nghĩa là Bốn Chân Lý Cao Quý, do đức Phật thuyết. Hành
giả thành công trong giai đoạn tu tập này chứng được cảnh
giới Niết Bàn tịch tĩnh.

Thứ tư - Duyên Giác Thừa, là hành giả tự tu theo phương
pháp quán chiếu Thập Nhị Nhân Duyên, là mười hai giai
đoạn liên hệ với nhau mà sinh khởi trong dòng sinh mệnh mà
khởi đầu là Vô Minh. Do quán chiếu sâu xa, cuối cùng hành
giả bừng tỉnh, Ngộ ra rằng tất cả thế giới hiện tượng này chỉ
tồn tại tương đối, do tương tác với nhau, bản chất của nó là

Không, là Vô Ngã. Từ sự giác ngộ này, hành giả chấm dứt
được những suy tư mê lầm về một thế giới tưởng như là có
thật, buông xả được những dính mắc vào cái xưa nay vẫn
cho là Tự Ngã, giải thoát khỏi tham sân và si, chứng được
cảnh giới Niết Bàn tịch tĩnh.

Thứ năm - Bồ Tát Thừa, cũng là những người tu với mục
đích giải thoát nhưng khác với Thanh Văn và Duyên Giác

20

CẨM NANG CƯ SĨ

Thừa. Hành giả Thanh Văn và Duyên Giác Thừa thì mục tiêu
là đạt được cảnh giới tâm Niết Bàn tịch tĩnh. Hành giả Bồ

Tát Thừa có nhận thức rằng tất cả chúng sinh và bản thân
mình vốn đồng Thể Tánh, cho nên hành giả Bồ Tát Thừa lập
hạnh nguyện tu hành để mình giác ngộ, nhưng không an trú
trong cảnh giới Niết Bàn tịch tĩnh, mà tiếp tục vì Nguyện

Lực mà trở lại thế gian để cứu độ tất cả chúng sinh, vốn đồng

Thể với mình, gọi là Ðồng Thể Ðại Bi. Bồ Tát Thừa đi trên
con đường Lục Ðộ Ba La Mật, tiếng Phạn là paramita, nghĩa
là rốt ráo, qua luôn. Tất cả những pháp môn tu như Bố Thí,

Trì Giới, Nhẫn Nhục, Tinh Tấn, Thiền Ðịnh và Trí Tuệ đều
được người tu theo hạnh nguyện Bồ Tát hành trì với tâm
nguyện Tam Luân Thể Không, có nghĩa làm xong là buông
xả ngay, không còn vướng trong tâm, thí dụ Bố Thí Ba La

Mật thì người bố thí không thấy rằng có mình đang bố thí (sợ
sinh tâm kiêu ngạo), không thấy có vật bố thí là nhiều hay ít

(sợ sinh tâm khoe khoang) và không thấy có người nhận của
bố thí (sợ sinh tâm ơn nghĩa).

Tóm lại, nhà Phật có tới bốn vạn tám ngàn pháp môn tu, để
tương ưng với rất nhiều tâm thức, căn cơ khác nhau. Không
phải là tất cả mọi người đều có thể vào nơi vắng vẻ tu giải
thoát. Trên con đường tu tập để đến đích, có những bước gần
gũi, thiết thực với đời sống hằng ngày hơn. Con đường Bồ

Tát Ðạo là cánh cửa để những người có tấm lòng vị tha hành
đạo. Vua A Dục bên xứ Ấn hay các vị vua đời Lý, Trần của

Việt Nam khi xưa trong khi vẫn đang làm vua mà vẫn hành
đạo tuyệt vời. Rất nhiều công trình hộ pháp của nhà vua còn
được tuyên dương cho tới ngày nay. Vua Lương Võ Ðế, thái
tử Lương Chiêu Minh bên Trung Hoa và vua Trần Nhân

Tông Việt Nam cũng là những bậc hộ pháp tận tụy và thâm
hiểu kinh điển. Nhà Phật tin rằng có rất nhiều vị Bồ Tát đã
chứng đạo, nhưng vì lập hạnh nguyện Ðại Bi, các vị ấy xuất

21

TÂM DIỆU
hiện trong thế giới tương đối này, làm đủ mọi ngành nghề,
hoặc sinh sống trong những môi trường khó khăn, để hóa độ
và giúp đỡ chúng sinh.

Ðức Phật cũng có những kinh dạy Phật tử trong đời sống
hằng ngày, vừa sinh sống trong gia đình với cha mẹ con cái,
vừa thực hành giáo pháp. Do thực hành Bát Chánh Ðạo,
người Phật tử làm ăn buôn bán chăm chỉ, có một đời sống
lành mạnh sung túc, dành bớt tiền của ra làm những việc tốt
đẹp như ấn tống kinh sách để hoằng truyền, hộ trì chánh
pháp là pháp thí, cúng dường tam bảo, giúp đỡ mọi người, là
tài thí.

Hỏi: Một người đang theo tôn giáo khác, nếu muốn học

Phật pháp thì có gì trở ngại hay không?

Bất cứ ai, dù đang theo tôn giáo nào hoặc không theo tôn
giáo nào, mà muốn học Phật pháp, đều không có gì trở ngại
cả. Phật giáo không phải là một tôn giáo mê tín, mà là một
hệ thống giáo dục dựa trên quy luật nhân quả để chuyển hóa
con người từ xấu thành tốt, “không làm điều xấu ác, siêng
làm điều tốt lành”. Sau giai đoạn chuyển xấu thành tốt, con
người trở nên hoàn thiện, thì sẽ có những thiện quả tạo thành
duyên lành cho đương sự bước vào bước tu tập thứ ba là “tự
thanh tịnh tâm ý”, hoàn toàn rũ bỏ tham sân si, chuyển từ mê
lầm sang giác ngộ, tỉnh thức, giải thoát khỏi vòng sinh tử,
luân hồi.

Nhà Phật hoan hỷ đón chào bất cứ ai muốn tìm hiểu Phật
pháp và nghiên cứu Tam Tạng kinh, luật, luận, trong kho
tàng kinh điển của đạo Phật. Có nhiều học giả thâm hiểu giáo
lý nhà Phật, - trong số đó có những người Tây Phương, - viết
sách luận giải về đạo Phật, là những người thuộc các tôn giáo

22

CẨM NANG CƯ SĨ

khác, không phải là Phật tử. Nhiều kinh sách nhà Phật đã
được dịch ra tiếng Anh bởi những học giả vốn là tín đồ các
tôn giáo khác, đọc kinh sách Phật giáo vì tò mò muốn biết.

Nhưng sau khi nghiên cứu sâu vào tư tưởng nhà Phật, họ
cảm nhận được tinh thần khai phóng, từ bi, bình đẳng, nên
trong lòng họ có sự chuyển hóa, tăng trưởng thiện cảm đối
với đạo Phật và trở thành những tu sĩ đáng kính, có công lớn
trong việc hoằng truyền Phật pháp tại các quốc gia Tây

Phương.

Hỏi: Muốn tu tập theo Phật giáo, có cần phải bỏ tôn giáo
của mình, chuyển qua đạo Phật không?

Ðiểm son của đạo Phật là tinh thần tôn trọng đời sống nội
tâm và sinh mệnh muôn loài. Tôn giáo, tín ngưỡng, là vấn đề
rất tế nhị, có những ràng buộc tình cảm sâu xa đối với quá
khứ và thân quyến của đương sự. Cho nên người Phật tử
không thuyết phục người khác bỏ tôn giáo của họ để theo
đạo Phật.

Ðức Phật là bậc Giác Ngộ. Ðạo Phật là đạo Giác Ngộ. Giác
thì không mê, cho nên người Phật tử không muốn ai bước
vào đạo Phật bằng con đường mê tín. Những người từ đạo
khác chuyển qua đạo Phật, phần lớn là do họ nghiên cứu
kinh điển thâm sâu, hiểu được phần cốt tủy, tự ý đi tìm các vị
tu sĩ để làm thủ tục gia nhập cộng đồng Phật tử. Cũng có
những trường hợp không cần thủ tục gì cả, người muốn thực
hiện những bước tu tập của đạo Phật cứ tự nhiên y theo lời
dạy của đức Thế Tôn: “Không làm điều xấu ác, siêng làm
điều thiện lành và tự thanh tịnh hóa tâm”, không để cho tâm
bị dính mắc vào bất cứ một giáo điều, một hình ảnh nào cả,
như thế cũng xứng đáng là một Phật tử đúng nghĩa rồi.

23

TÂM DIỆU

Hỏi: Nghiệp là gì?

Nghiệp là hành động hay việc làm có chủ tâm hay cố ý (tác
ý). Tất cả các hành động có tác ý, dù là hành động thiện hay
không thiện, dù biểu hiện qua thân, miệng hay ý đều tạo

Nghiệp.

Chúng ta gặt hái những gì chúng ta đã gieo trồng. Hành động
lành cho chúng ta những quả tốt đẹp. Hành động ác khiến
chúng ta chịu lấy quả khổ đau. Đó là luật Nhân quả. Dòng
nhân quả diễn biến liên tục trong thời gian: quá khứ, hiện tại,
và vị lai mà không bị giới hạn trong hiện tại. Do dó, có
những quả báo đến ngay sau khi gây nhân, và cũng có những
quả báo sẽ đến sau một thời gian, dài hay ngắn, tùy theo
nghiệp nhân mạnh hay yếu.

Hỏi: Cận tử nghiệp là gì?

Cận tử nghiệp là nghiệp vừa được tạo tác ra bằng tư tưởng
trước lúc sắp chết. Ý nghiệp này rất mạnh và vô cùng quan
trọng vì nó quyết định hướng tái sinh, dù là hướng thiện hay
hướng ác. Thông thường, tập quán nghiệp nào mạnh nhất thì
sẽ sống dậy mãnh liệt nhất trước lúc chết, do đó có nhân tố
mạnh quyết định nơi đầu thai. Tuy nhiên, cũng có những
trường hợp có sự can dự của cận tử nghiệp.

Thuyết nghiệp của nhà Phật có nói đến hai loại nghiệp có
ảnh hưởng và chi phối lẫn nhau mà quyết định hướng tái
sinh, đến cõi lành hay cõi dữ. Hai nghiệp đó là cận tử nghiệp
và tích lũy nghiệp. Tích lũy nghiệp chứa nhóm nhiều kiếp
đến giờ. Cận tử nghiệp là nghiệp mới tạo tác vào giây phút
lìa đời.

24

CẨM NANG CƯ SĨ

Kinh sách kể có người tích lũy nghiệp thiện từ nhiều kiếp
đến nay, bất thần trong cơn mê muội vào giờ phút lâm
chung, thấy có người xúi dục họ làm điều ác (cận tử nghiệp
ác). Trong trường hợp này cận tử nghiệp không chi phối
được hướng đi tái sinh mà là do quyết định của tập quán
nghiệp tức tích lũy nghiệp lành của họ nhiều và mạnh đưa họ
đến cõi lành.

Lại cũng có người làm nhiều điều ác, đáng lý phải đọa vào
các cảnh giới xấu, nhưng gần chết họ làm lành, tâm họ luôn
nghĩ tưởng đến điều lành, kể cả vào giây phút lâm chung,
nên không bị đọa vào cảnh giới xấu. Cho nên nói làm ác khi
chết nhất định đọa vào cảnh giới ác, làm thiện nhất định lên
cõi trời, là không đúng hẳn. Vì tuy họ có làm ác nhưng lúc
gần chết cận tử nghiệp thiện họ quá mạnh có thể đưa họ đến
cõi thiện.

Còn có những trường hợp tuy làm nhiều điều thiện, nhưng
khi gần chết họ nổi sân hung dữ, lúc đó cận tử nghiệp ác có
thể hướng họ đến các cảnh giới xấu. Vì vậy, cận tử nghiệp
cũng như tích luỹ nghiệp đều rất quan trọng và kinh sách nhà

Phật khuyên chúng ta không phải chỉ tu khi tuổi sắp già,
đang gìa hay sắp chết, mà nên tu ở mọi giai đoạn của đời
người, luôn luôn giữ thân, khẩu, ý lành, từ lúc còn trẻ trung
mạnh khỏe cho đến tận cuối kiếp người.

Hỏi: Đức Phật với trí tuệ và lòng từ bi vô biên sao Ngài
không cứu độ hết chúng sanh thoát khỏi các cảnh khổ, nỗi
chết?

Đức Phật là bậc đại từ, đại bi thương hết thảy chúng sinh,
không phân biệt màu da hay tôn giáo. Ngài xót thương nhân
loại bằng sự bình đẳng tuyệt đối. Đức Phật không phải là

25

TÂM DIỆU
đấng toàn năng có khả năng ngăn chận các thiên tai như bão
lụt, động đất, sóng thần..v..v.. hay đáp ứng tất cả lời cầu xin
của mọi người để mọi người không khổ đau hay dùng thần
thông đưa chúng sinh về cõi an lạc được. Phật là người đã
giác ngộ và giải thoát hoàn toàn, Ngài thấu rõ tất cả, toàn
diện và vô bờ bến, thấu rõ mọi liên hệ nhân duyên và nhân
quả ba đời của tất cả chúng sinh, nhưng chính ngài không thể
làm những điều trái với luật thiên nhiên nhân quả được.

Đức Phật là bậc toàn giác, là vị Đạo sư đã tự mình tìm ra
được con đường giải thoát ngang qua kinh nghiệm bản thân,
không có ai truyền dạy cho Ngài, không có ai ban phép cho

Ngài, không phải do thần khởi, cũng không phải là hiện thân
hay hóa thân của một đấng thần linh nào. Ngài là một người
như chúng ta, nhưng chính nhờ tự lực cá nhân, tìm ra được
con đường giải thoát. Sau khi chứng ngộ, Ngài đã giảng dạy
giáo pháp cho mọi người, nếu ai có nhân duyên thực hành
giáo pháp, kể từ vua chúa cho đến người gánh phân, kẻ khốn
khó đều được chứng ngộ như Ngài. Cho nên Ngài đã nói:

“Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành.”

Ngài là người chỉ đường dẫn lối cho chúng ta tu hành, Ngài
không thể tu thay cho chúng sinh mà con người phải tự mình
tu mới giải thoát được khỏi khổ đau phiền não do tham sân si
trói buộc, mới ra khỏi sinh tử luân hồi được. Cho nên Ngài
đã nói: “Các người hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi” . Ngài
khuyên chúng ta nên nương tựa vào chính chúng ta và đi
theo con đường giải thoát bằng nỗ lực của chính chúng ta.

Phật không thể chuyển được nghiệp của chúng sinh, mà chỉ
có thể từ bi chỉ dạy chúng sinh tự mình nỗ lực để thay đổi
cuộc đời của mình. Lòng từ bi của Phật vô biên như ánh
sáng mặt trời chiếu sáng khắp nơi, căn cơ chúng sinh không

26

CẨM NANG CƯ SĨ

kể lớn hay nhỏ, thấp hay cao, ngu si hay đần độn đều được
ánh mặt trời chiếu sáng, nhưng khả năng tiếp thu vẫn khác
biệt rất nhiều tuỳ theo nghiệp của mỗi chúng sinh. Có người
vừa mới sinh ra đã mù cả hai mắt, tuy ở trong ánh sáng mặt
trời mà không thấy được ánh sáng mặt trời như thế nào. Côn
trùng sống dưới đất và những vi sinh vật ở nơi tối tăm, tuy
cũng trực tiếp hay gián tiếp cảm nhận được ánh sáng mặt
trời, nhưng chúng không thể biết được lợi ích của ánh sáng
mặt trời là thế nào. Ngay cả khi Phật Thích Ca còn tại thế, tại
những vùng được Ngài giáo hóa, cũng có rất nhiều người
không biết Phật là ai. Các đức Phật ba đời, khi còn hành đạo

Bồ Tát, đều phát lời nguyện “độ hết thảy chúng sinh” . Vậy
mà các đức Phật tuy thành Phật rồi nhưng vẫn còn vô lượng
chúng sinh chìm đắm trong biển khổ. Tại sao vậy? Tại vì lời
phát nguyện “độ chúng sinh” của các ngài chỉ có nghĩa là
đem ngọn đèn Trí Tuệ đi khuyên nhủ chúng sinh. Nếu chúng
sinh không chịu vâng theo lời dạy mà tu hành, bản thân cứ
tiếp tục làm chuyện ác, thì họ phải lãnh quả báo xấu, đúng
theo quy luật nhân quả, chư Phật và chư Bồ Tát cũng không
thể xóa bỏ nghiệp ác của họ được.

Chữ “độ” không có nghĩa là “cứu rỗi”, mà có nghĩa là giáo
hóa, để cho chúng sinh biết được Chân Lý, mà tự tu, tự độ.

Khi Phật còn tại thế, ngoài điều Ngài nói không thể chuyển
nghiệp của chúng sinh được, Ngài cũng nói là không thể độ
thoát cho những chúng sinh mà Ngài không có duyên độ họ.

Người không có duyên là người không tin Phật Pháp, không
tin nhân quả, không muốn được hóa độ. Vì vậy, khi Phật

Thích Ca còn tại thế, tuy vua Lưu Ly xứ Kosana dấy binh tàn
sát dòng họ Thích Ca, mà Ngài không thể nào dùng phép
thần thông để ngăn chận được vụ thảm sát. Nhưng đức Phật
có thể dùng Phật pháp, tuỳ căn cơ cao thấp mà dìu dắt chúng

27

TÂM DIỆU
sinh, chúng sinh nào hiểu biết thì giảng cao, người mê mờ thì
giảng thấp từ tu thiện, tu phúc, đến tự thanh tịnh tâm. Vì vậy
nói là Phật độ chúng sinh nhưng thực ra là chúng sinh tự độ
nếu không thì làm trái với quy luật nhân quả.

Nói tóm lại, đức Phật là một vị Thầy dẫn đường sáng suốt,
một vị thầy thuốc tài giỏi, nhưng chúng sinh phải tự mình cất
bước lên mà đi thì mới tới đích, có bệnh phải uống thuốc mới
hết bệnh, tức là tự học, tự tu, tự độ. Đức Phật không thể làm
trái luật Nhân Quả, không thể uống thuốc giùm khiến người
đau hết bệnh, không thể ăn giùm khiến người đói được no.

Đức Phật chỉ có thể khuyên bảo, truyền dạy chúng sinh bỏ ác
làm thiện, từ loại thiện phiền não đến loại thiện không phiền
não, tức là khởi đầu bằng việc đoạn trừ mọi ác nghiệp dẫn
đến ba cõi khổ, rồi cố gắng làm mười việc lành để sinh cõi
trời hay sinh làm người, đó là thiện phiền não. Rồi tu đạo Bồ

Tát, đạo thành Phật, thành thiện không phiền não, thành trí
tuệ Phật. Thế nên, trí tuệ là quan trọng bậc nhất của đạo

Phật và bao trùm toàn diện mục đích phải có của các hàng

Phật tử nếu muốn đi trên con đường giải thoát đến giác ngộ
viên mãn. Trí tuệ này xuất hiện khi bản thân người Phật tử
hành trì các pháp môn tu để thanh tịnh tâm và giữ gìn giới
hạnh.

Tâm là chủ yếu vì tất cả các pháp đều do tâm tạo. Vậy làm
thế nào để thanh tịnh tâm? Phật nói: “Không làm các điều
ác, Nên làm các việc lành, Tự thanh tịnh Tâm, Đó là lời chư

Phật dạy”. Ấy là quá trình tu tập của mỗi người chúng ta để
tự giải thoát khỏi luân hồi sinh tử.

Hỏi: Xin cho biết địa ngục có thật không?

28

CẨM NANG CƯ SĨ

Từ quan điểm “nhất thiết duy tâm tạo” trong kinh Hoa

Nghiêm, thiên đường và địa ngục dưới mắt người Phật tử
chính là những cảnh giới tâm thức, mà mỗi người đều trải
qua hằng ngày. Nếu con người không chế ngự được ba thói
xấu là tham lam, sân hận và si mê, để cho bản thân rong ruổi
trong sự bon chen, tính toán lợi mình hại người, thì tâm hồn
không được an lạc, mà phiền não triền miên, ăn không ngon,
ngủ không yên, thường thấy ác mộng do những bực bội bất
mãn gặp phải hằng ngày, đó cũng đã được coi là cảnh giới
địa ngục của tâm thức rồi.

Trong kinh Ðịa Tạng, chúng ta cũng thấy nói đến những
cảnh giới địa ngục. Vì “nhất thiết duy tâm tạo” nên những
cảnh giới trong kinh Ðịa Tạng cũng là những cảnh giới tâm
thức. Ðịa Tạng cũng có nghĩa là Tâm Ðịa, là Ðất Tâm. Nhà

Thiền có câu “Ðất Tâm nếu trống không thì mặt trời Trí Tuệ
tự chiếu”. Người nào có thể “thanh tịnh hóa tâm”, khiến cho

Ðất Tâm trống không, thí Trí Tuệ Bình Ðẳng tự hiện, cũng
có nghĩa là Bồ Tát Ðịa Tạng đã phá xong cửa ngục tâm thức
cho người đó rồi. Còn như nếu Ðất Tâm mà ô nhiễm quá, thì
vào giờ phút lâm chung, do nghiệp thiện hoặc ác trong quá
khứ, mà thần thức người đó sẽ bị chiêu cảm vào cảnh giới
tương ưng.

Quan điểm của nhà Phật về tất cả hiện hữu trên thế gian là vô
thường. Tâm cũng vô thường, khi tâm chuyển thì tất cả mọi
thứ do tâm tạo cũng chuyển theo tâm. Cho nên, đối với nhà

Phật, không có cảnh giới địa ngục vĩnh viễn. Mỗi người đều
có thể tự ra khỏi địa ngục bằng sự “thanh tịnh hóa tâm” của
họ. Ðó là niềm hy vọng về giải thoát của tất cả mọi người.

Nhà Phật có câu: “Buông dao đồ tể là thành Phật” hoặc

“Biển khổ mênh mông quay đầu là bến”. “Buông dao” và

29

TÂM DIỆU

“quay đầu” ở đây có nghĩa là buông bỏ đời sống ô nhiễm,
bước vào con đường thực hành các phương pháp để “thanh
tịnh hóa tâm” như hành Thiền Quán Niệm Hơi Thở, Thiền

Minh Sát Tuệ, Thiền Tổ Sư, Thiền Tông, Niệm Phật và còn
nhiều pháp hành khác nữa.

Hỏi: Xin cho biết tiêu chuẩn tìm Thầy học đạo

Ngày xưa muốn học đạo phải lặn lội đi tìm thầy, vì thầy là
người không những có đức hạnh mà còn có đầy đủ kinh
nghiệm tu trì và có khả năng truyền dạy lại cho người sau.

Thời ấy muốn học đạo phải đến chùa vì chỉ nơi đây mới có
đầy đủ kinh sách. Ngày nay, việc tìm kinh sách không khó,
ngoài chùa ra, còn có trong các thư viện trường đại học, các
nhà sách lớn và ở trên Internet, ai cũng có thể tìm đọc và tự
nghiên cứu học hỏi. Do đó có người nói việc tìm thầy học
đạo thời nay không cần thiết lắm. Tuy nhiên, quý bạn cần
lưu ý, ngay chuyện học ngoài đời, chúng ta vẫn phải có thầy
dạy. Việc nghiên cứu trong sách vở là điều cần thiết nhưng
vẫn cần phải có thầy hướng dẫn. Đó chỉ là học về kiến thức
mà còn cần đến thầy dạy, huống chi cầu học đạo giác ngộ
giải thoát?

Trong đạo Phật không phải chỉ học giáo lý suông mà còn
phải tu trì nữa. Một vị thầy dạy chúng ta giáo lý không
những qua việc thuyết giáo mà còn dạy chúng ta về giới đức
qua hành động và cử chỉ hàng ngày của ông thầy mà thuật
ngữ nhà Phật gọi là thân giáo. Chính thân giáo, tức hành
động, nhân cách, giới phẩm và đức hạnh của vị thầy mới
quan trọng, nó làm gương cho ta noi theo. Một trăm lần nghe
không bằng một lần thấy. Một trăm lần tụng đọc về kinh Từ

30

CẨM NANG CƯ SĨ

Bi không bằng một lần thấy hành động từ bi nơi vị thầy của
mình.

Hiện nay có một số người tự xưng mình là Minh Sư, Đạo Sư,

Vô Thượng Sư, Đại Sư, Thiền Sư, vân vân… thường dùng
một số giáo lý Phật giáo, lợi dụng uy tín của đức Phật để
thuyết giảng hầu lôi cuốn quần chúng, nhưng thực chất bên
trong những điều giảng đó lại chứa đựng những tư tưởng đối
nghịch với tư tưởng nhà Phật. Cho nên, nếu chúng ta là
những Phật tử quyết tâm tu hành theo giáo lý giải thoát, mà
không hiểu rõ giáo lý căn bản của nhà Phật thì rất dễ bị đi lạc
đường.

Vậy làm thế nào biết được Thầy giỏi, Thầy hay, Thầy có đạo
đức mà theo học?

Trước hết chúng ta nên lưu ý đặc biệt đối với những vị Thầy
hay bất cứ một ai khi đến khuyên bảo chúng ta tu mà luôn
luôn khoe khoang pháp môn của mình là hay nhất và ra sức
chê bai hay chỉ trích pháp tu khác là sai đường, cho là không
đúng, thì chúng ta phải xem xét lại những lời nói và hành
động của họ, tức là tìm hiểu về thân giáo, tức hành động,
nhân cách, giới phẩm và đức hạnh của vị ấy và động lực nào
thúc đẩy ông ấy giảng dạy.

Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 đã dạy rằng: “Động lực giảng
dạy của một vị Thầy phải trong sạch – không bao giờ vì một
ước muốn danh tiếng hay lợi lạc vật chất… Trong thế giới,
nếu không có một nhà lãnh đạo chân chính thì chúng ta
không thể cải thiện xã hội được. Cũng vậy, trừ phi vị thầy có
phẩm chất đúng đắn, thì mặc dù đức tin của bạn có mạnh mẽ
đến đâu, việc theo học vị thầy có thể làm hại bạn nếu bạn
được dẫn dắt theo một đường hướng sai lầm. Vì thế, trước

31

TÂM DIỆU
khi thực sự coi ai là thầy, điều quan trọng là phải khảo xét
họ…”9[09]

Nếu như vị đạo sư của bạn buộc bạn phải làm việc vô đạo
đức hay nếu giáo lý của vị ấy mâu thuẫn với Phật Pháp thì
hành xữ như thế nào? Ngài Đạt Lai Lạt Ma nói tiếp: “Bạn
nên trung thành với điều đạo đức và xa rời những gì không
phù hợp với Pháp…”

Trong "Đại trí độ luận" cuốn 4 đã nêu lên 4 điều trọng yếu
gọi là tứ y pháp "4 chỗ nương tựa". 1) Dựa vào pháp không
dựa vào người, 2) Dựa vào nghĩa không dựa vào lời, 3) Dựa
vào trí, không dựa vào thức, 4) Dựa vào ý nghĩa rốt ráo,
không dựa vào ý nghĩa không rốt ráo.

Căn cứ vào 4 điều chuẩn trên, chúng ta có thể phân biệt dễ
dàng ai là minh sư, ai không phải là minh sư, rồi dựa vào 4
tiêu chuẩn đó mà quan sát thẩm tra minh sư mà mình mong
gần gũi thì nói chung không thể có sự nhầm lẫn.

Y pháp bất y nhân là một trong bốn tiêu chuẩn hướng dẫn
chúng ta trên đường đi tìm thầy tìm học đạo. Câu này có
nghĩa là nương theo giáo pháp chứ không nương vào
thầy. Lẽ dĩ nhiên, y pháp bất y nhân không có nghĩa là được
pháp rồi thì không cần biết gì đến thầy. Học đạo không giống
như học các ngành học ở ngoài thế gian, học đạo phải có
lòng tri ân tôn kính thầy nhưng không bám víu và thần tượng
hóa thầy.

9 Đức Đạt Lai Lạt Ma, Con Đường Tự Do Đến Vô Thượng, Liên

Hoa Việt dịch, nhà xuất bản Thiện Tri Thức.

32

CẨM NANG CƯ SĨ

Ngày nay một số trong chúng ta theo thầy không phải vì thực
sự cầu pháp gỉai thoát mà vì tình cảm hay biên kiến, hay vì
thầy là người nổi tiếng trên thế giới, đông đệ tử xuất gia lẫn
tại gia có học vị cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, có chùa to đất rộng,
vân vân...

Có nhiều Phật tử đặt câu hỏi: Sau khi quy y và tu học theo
thầy một thời gian dài, cảm thấy không tiến bộ, tham sân si
vẫn như cũ, chấp ngã gia tăng nhiều hơn, muốn đi chùa khác
tìm thầy khác nhưng làm như thế có phải là phản thầy
không. Chúng tôi xin thưa ngay là không có mang tội phản
thầy. Khi làm lễ qui y là chúng ta quy y với ba ngôi Tam

Bảo: Phật, Pháp và Tăng, chứ không phải quy y với thầy.

Thầy chỉ là vị đại diện Tăng Đoàn làm lễ quy y cho chúng ta
quay về nương tựa với Tam Bảo. Trong buổi lễ chưa bao giờ
chúng ta nói: Con xin quy y với thầy Thích Tâm A hay thầy

Thích Tâm B. Hơn nữa, ở ngoài đời, học xong bậc tiểu học,
chúng ta phải lên trung học rồi lên đại học chứ đâu có thể
học mãi một lớp hay một trường được.

Xưa kia lúc còn tìm đạo, thái tử Sĩ Đạt Đa đến học với đạo sĩ

Alara Kalama, sau khi chứng được thiền "Vô sở hữu xứ" và
không học được gì thêm nữa thì ngài từ giã thầy. Kế tiếp
ngài đến học đạo với Uddaka Ramaputta, sau khi chứng
được thiền "Phi tưởng phi phi tưởng xứ" và không học được
gì hơn thì ngài cũng kiếu từ ra đi. Nếu thái tử Sĩ Đạt Đa
trung thành ở lại với đạo sĩ Kalama hay đạo sĩ Ramaputta thì
chắc ngày nay chúng ta không có Đức Phật và Phật Pháp.

Là Phật tử, muốn có được đời sống an lạc, hạnh phúc, tiến
bộ, chóng thành đạo quả giác ngộ thì phải hết sức cẩn trọng
trong việc chọn thầy, chọn bạn, chọn pháp môn tu, chớ để

33

TÂM DIỆU
tánh hiếu kỳ dẫn dắt, thì mới khỏi oan uổng công phu tu tập
suốt cả một đời.

34

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 2

SỰ TRUYỀN BÁ PHẬT PHÁP

Phật giáo bắt nguồn từ Ấn Độ vào thế kỷ thứ 6 TTL[10]10
tức hơn hai ngàn năm trăm năm trước. Sau khi Đức Phật

Thích Ca Niết Bàn gần hai trăm năm mươi năm, tức khoảng
thế kỷ thứ 3 TCN, Phật giáo trở thành tôn giáo mang tính thế
giới, do công của hoàng đế Asoka đã lập những đoàn truyền
giáo mang giáo lý Phật truyền sang các nước Á Châu và lan
toả ra ngoài biên cương đại lục.

Phật giáo được truyền đi hai hướng: một hướng đi về phía

Nam Ấn, truyền qua Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan, Ai Lao,
và Campuchia. Phật giáo truyền theo hướng này bằng ngôn
ngữ Pali và được gọi là Phật giáo Nam Truyền. Một hướng
khác đi về phía Bắc Ấn qua A Phú Hãn (Afghanistan) đến

Trung Hoa. Từ Trung Hoa, Phật giáo truyền đến Hàn Quốc,

Nhật Bản và Việt Nam. Và một hướng thứ ba cũng từ Bắc

10 Trước Tây Lịch hay trước công nguyên.

35

TÂM DIỆU

Ấn truyền sang Nepal vào Tây Tạng. Phật giáo truyền theo
hai hướng sau này bằng ngôn ngữ Sanskrit hoặc được
chuyển ngữ qua tiếng bản địa và được gọi là Phật giáo Bắc

Truyền.

Mặc dù đức Bổn Sư đã không để lại sự ghi chép những giáo
lý của Ngài, nhưng các vị đệ tử ưu tú của Ngài đã duy trì
những lời dạy đó bằng trí nhớ và truyền miệng giáo pháp đó
từ đời này qua đời khác. Những giáo lý của Đức Phật bao
gồm những lời dạy trực tiếp của Ngài và các bài thuyết giảng
của các vị đại đệ tử của đức Phật như các Ngài Xá Lợi Phất,

A Nan Ðà, Mục Kiền Liên..v.v.. Mãi cho đến năm 83 TTL,
những giáo lý của đức Phật đã được kết tập thành ba tạng
kinh điển qua nhiều lần trước đây, mới được ghi chép trên lá
bối tại Tích Lan lần đầu tiên. Ngày nay kinh sách Phật được
ghi chép bằng kỹ thuật số vào băng từ tính, đĩa nhựa, thẻ nhớ

USB flash [11]11 và ổ cứng máy vi tính dưới các dạng chữ
viết, âm thanh và hình ảnh.

Những lời dạy của đức Phật được ghi lại thành ba tạng kinh
điển qua hai dạng văn cổ của xứ Ấn thời đó là Bắc Phạn

(Sanskrit) và Nam Phạn (Pali): (1) Luật tạng, (2) Kinh tạng
và (3) Luận tạng mà người ta thường gọi là “Tam Tạng Kinh

Điển”.

Kinh Tạng ghi lại những lời Phật dạy, bao gồm những bài
thuyết pháp của Đức Phật từ buổi thuyết pháp đầu tiên tại Ba

La Nại cho đến lúc Phật nhập Niết Bàn. Kinh tạng giống như
môt bộ sách thuốc, vì nội dung các bài kinh chứa đựng trong

11 Bộ nhớ hay là thẻ nhớ là nơi lưu trữ dữ liệu để máy tính thực hiện các tác vụ,
được chia thành hai dòng chính: bộ nhớ tạm thời (RAM, DDR...) và bộ nhớ vĩnh
viễn (flash, SSD) không mất dữ liệu khi tắt điện.

36

CẨM NANG CƯ SĨ

đó, do đức Phật giảng phù hợp với những hoàn cảnh sai biệt
và căn cơ của nhiều người khác nhau.

Luật Tạng ghi lại những giới luật làm khuôn phép sinh hoạt
và tu học của Tăng đoàn. Tạng nầy bao gồm các giới luật và
nghi lễ cho Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, thể thức gia nhập Tăng
đoàn, truyền giới luật, sinh hoạt tăng chúng, cách hành xử
trong các trường hợp vi phạm giới luật,..vv..

Luận Tạng, còn gọi là Vi Diệu Pháp gồm các bộ luận do các
luận sư, đệ tử Phật trình bày, giải thích một cách có hệ thống
và theo chiều sâu giáo lý đạo Phật. Luận Tạng chứa đựng
triết lý uyên thâm nhất của giáo lý Đức Phật, và ngược lại từ
những bộ Luận Tạng này, giáo lý của Đức Phật đã được làm
sáng tỏ thêm ra.

***

Qua nhiều thế kỷ với nhiều lần kết tập kinh điển, số lượng
kinh sách Phật giáo có thể lên đến 84 nghìn cuốn. Các
trường phái và bộ phái Phật giáo có nhiều ý kiến khác nhau
nhưng cũng nhất trí đưa một số kinh sách vào trong ba tạng
kinh Kinh, Luật và Luận và đều ghi rằng đó là lời của Phật
nói. Phật tử theo các tông phái khác nhau đặt các bộ kinh và
luận này ở những vị trí khác nhau. Họ cho rằng một số bộ
kinh và luận có tầm quan trọng đối với họ và giữ thái độ
khác nhau đối với bộ kinh và luận khác. Từ tôn kính một số
kinh văn cho đến xem thường một vài kinh văn nào đó.

Cũng có một số người nghĩ rằng Đức Phật chỉ truyền dạy
bằng tiếng Pali và cho rằng những bản kinh được ghi chép
bằng ngôn ngữ khác là không đúng. Có những người khác lại
tin vào ngôn ngữ Sanskrit. Cả hai ý nghĩ này đều không

37

TÂM DIỆU
đúng. Một khi Phật pháp được truyền sang nước khác, được
tu tập bởi các vị hành giả, thì nó vẫn được tin tưởng là giữ
nguyên vẹn lời dạy bảo của Phật, nhưng rồi dần dần được
làm cho thích nghi với tâm hồn dân chúng địa phương và vì
vấn đề truyền thông cốt sao cho dễ hiểu. Như vậy, khó có thể
tránh khỏi một sự khác biệt giữa quốc gia này và quốc gia
khác, do đó chúng ta có thể hiểu được sự thay đổi của Đạo

Pháp khi nó di chuyển từ chỗ này đến chỗ khác. Tuy vậy, dù
cho có khác biệt, nhưng cũng không đi ra ngoài ngoài
nguyên tắc mà Đức Phật dạy là Tuỳ Duyên và Bất Biến. Tuỳ

Duyên là tuỳ theo hoàn cảnh, thời tiết nhân duyên, tuỳ theo
văn hoá và tập tục địa phương mà thay đổi các phương tiện
cho thích hợp. Còn Bất Biến là không có sự thay đổi đối với
những yếu lý quan trọng như đặc tính từ bi và bình đẳng hay
như giới luật của Đạo Phật, dù ở không gian hay thời gian
nào.

Mặt khác, các nhà nghiên cứu Phật học phương Tây tìm cách
xác định thời điểm xuất hiện của từng bộ Kinh. Họ đưa ra
những giả thuyết về nguồn gốc của một số Kinh Điển Bắc

Truyền, một số cho rằng các Tổ Phật giáo ở Trung Hoa sau
này sáng tác ra, nhưng họ vẫn thừa nhận những giá trị thâm
sâu của nó và cho rằng nó vẫn không xa lìa giáo lý ban đầu
của Đức Phật. Khi dùng chữ để diễn tả các kinh loại này, họ
dùng từ Sutras of doubtful authenticity tạm dịch là “nghi
kinh” để chỉ những kinh không có nguồn gốc rõ ràng và hai
từ Apocrypha và từ Spuriuos (Sutras) để chỉ những kinh
được sáng tác ở Trung Hoa. Khi dùng hai chữ này, họ không
có chủ ý xác định ý nghĩa xấu. Rất tiếc khi chuyển ngữ ra
tiếng Việt, các nhà soạn tự điển Anh Việt, dịch ra là (kinh)

ngụy tạo, giả mạo, ngụy thư, ngụy văn…, mang tính chất
xấu, gỉa dối, không tốt. Có lẽ nên dịch hai chữ này là “kinh
sáng tác” hay “kinh phát triển” thì đúng hơn.

38

CẨM NANG CƯ SĨ

Các Tổ của Phật giáo, những đệ tử của Phật, những người
biên tập kinh, là những vị đã kiến tính đạt đạo, cho nên giá
trị của kinh không khác gì với những lời dạy của Đức Phật.

Lấy một thí dụ điển hình là Bát Nhã Tâm Kinh, một số học
giả Phật giáo và ngay cả Ngài Suzuki, khi nghiên cứu về thời
gian tính của kinh này thì cho rằng Ngài Long Thọ là tác giả.

Nhưng khi nói về giá trị của kinh này thì không một ai trong
chúng ta phủ nhận giá trị tuyệt vời cao siêu và súc tích của
nó. Cũng như kinh Pháp Bảo Đàn của Đức Lục Tổ Huệ

Năng, mặc dầu không phải là kinh do Phật thuyết nhưng khó
có ai trong truyền thống Bắc Truyền có thể phủ nhận được
kinh này.

Nói chung kinh điển Phật giáo nhiều vô cùng. Riêng Trung

Hoa dịch kinh điển Phật đã hơn 1000 năm, cũng không biết
rõ đã dịch được mấy vạn quyển. Số kinh sách Phật đã được
dịch và lưu hành, kể cả các bộ chú giải, giảng thuật của
người Trung Hoa gồm hơn ba nghìn bộ, cộng tất cả là hơn
mười lăm nghìn cuốn. Tuy nhiên vì thời gian truyền bá lâu
và đi xa nên khó tránh khỏi những tư tưởng, tập tục và văn
hoá bản địa lẫn lộn trong kinh sách. Vì thế trong kinh của cả
hai truyền thống Nam Truyền và Bắc Truyền đều có dạy
dùng Ba Pháp Ấn, Bốn Pháp Ấn hay Một Pháp Ấn để làm
dấu ấn xác minh coi pháp đó có phải là do Phật thuyết
không. Ấn là dấu in để ấn chứng.

Ba Pháp Ấn là vô thường, khổ và vô ngã là ba dấu ấn mang
tính pháp định, dùng để chứng nhận tính xác thực của chính
pháp. Mọi giáo lý của đạo Phật đều phải mang các pháp ấn,
nếu thiếu một trong những pháp ấn đó thì giáo lý ấy không
phải lời Phật dạy. Chính vì tính chất quan trọng này mà Ba

39

TÂM DIỆU

Pháp ấn luôn được nhắc đến trong hầu hết kinh điển, từ kinh
tạng Nam truyền đến kinh tạng Bắc truyền.

Bốn Pháp Ấn là vô thường, khổ, vô ngã và Niết bàn hay vô
thường, khổ, vô ngã và Không ( Kinh Tăng Nhất A Hàm).

Niết bàn là tên gọi khác của vô ngã [12]12 và Không cũng là
một cách nhìn khác về lý duyên khởi. Các pháp đều do điều
kiện, nhân duyên tạo thành, vì thế chúng vô ngã. Do đó, có
thể xem Ba Pháp Ấn vô thường, khổ và vô ngã là những
nguyên lý cơ bản nhằm xác định chính pháp, là một định
thức chuẩn mực để tái thẩm định các lý thuyết, quan điểm và
cả pháp môn tu tập của Phật giáo.

Một Pháp Ấn cũng là Thật Tướng Ấn tức là lấy thật tướng
của các pháp làm gốc, nên nói nghĩa lý thật tướng của các
pháp là ấn tín của hệ thống tư tưởng Phật giáo Bắc Truyền.

***

Nói tóm lại, dù với bất cứ kinh điển thuộc truyền thống nào,

Nam Truyền cũng như Bắc truyền nếu có sự hiện diện của vô
thường, khổ và vô ngã là xác định tính cách chính pháp. Nói
một cách khác, vô thường, khổ và vô ngã là ba phạm trù
dùng để công nhận những kinh điển nào phù hợp với những
lời dạy của đức Phật, phù hợp với sự thật thì những lời dạy
ấy đích thật là của trí tuệ. Do vậy chúng ta không nên đặt
vấn đề ngụy kinh, nghi kinh hay chính kinh. Bất cứ kinh nào
có giá trị nói lên giáo lý vô thường, khổ và vô ngã thì chúng
ta xem đó là kinh Phật, và nên học lấy những tinh túy của nó
thay vì đi tìm kiếm xem nguồn gốc của bản kinh. Hay khi
xem một lời kinh hoặc một quyển kinh, chúng ta nên tự mình

12 HT. Thích Thiện Siêu, Vô Ngã là Niết Bàn
http://www.thuvienhoasen.org/ths-vongalanietban.htm

40

CẨM NANG CƯ SĨ

tìm hiểu nội dung của kinh, những ý nghĩa ẩn tàng trong đó
và dùng trí tuệ của mình xét nghiệm xem như thế nào mà
không nên khẳng định ngay rằng kinh này là sai, không phải
là kinh của Phật, do vì các nhà học giả đã nói như thế. Trước
khi Phật Thích Ca Niết Bàn, Ngài đã căn dặn mọi người rằng
hãy “Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi” là vậy.

41

TÂM DIỆU

CHƯƠNG 3

SƠ LƯỢC LỊCH SỬ HÌNH THÀNH

VÀ PHÁT TRIỂN PHẬT GIÁO VIỆT NAM

Có nhiều bằng chứng cho thấy Phật giáo được du nhập một
cách hài hoà vào Việt Nam rất sớm, nhất là từ cuối thế kỷ
thứ II đến đầu thế kỷ thứ III Tây Lịch qua hai ngả giao
thương với các nhà buôn Ấn Độ bằng đường thủy và giao
lưu văn hoá với Trung Hoa bằng đường bộ.

Do sự du nhập trực tiếp từ Ấn Độ nên danh từ Buddha, ngôn
ngữ cổ Sanskrit đã được phiên âm thành chữ Bụt và được
truyền khẩu trong dân gian. Theo Bách khoa toàn thư

Wikipedia, “Phật giáo Việt Nam lúc ấy mang màu sắc của

Tiểu thừa, Bụt được coi như một vị thần chuyên cứu giúp
người tốt, trừng phạt kẻ xấu. Sau này, vào thế kỷ thứ 4-5, do
ảnh hưởng của Phật giáo Đại thừa đến từ Trung Quốc mà từ

Bụt bị mất đi và được thay thế bởi từ Phật. Trong tiếng Hán,
từ Buddha được phiên âm thành Phật đà, Phật đồ rồi được
rút gọn thành Phật. ”

42

CẨM NANG CƯ SĨ

Trải qua gần 2000 năm tồn tại, Phật giáo đã bao phen thăng
trầm, lúc thịnh lúc suy. Vào thời đại nhà Lý và nhà Trần,

Phật giáo phát triển cực thịnh, được coi là quốc đạo, ảnh
hưởng đến mọi khía cạnh trong cuộc sống của người dân.

Đến thời nhà Hậu Lê rồi Nguyễn Triều, Phật giáo đi vào thời
kỳ suy thoái, nhường vị trí quốc giáo cho Nho giáo. Ðến khi
người Pháp đặt nền đô hộ trên đất nước này, thì đạo Phật lại
càng suy đồi, mất hết cả những gì thuần túy, cao siêu, mà chỉ
còn như là một tôn giáo thờ thần, mà nhiệm vụ chính là lo
việc cúng bái.

Vào những thập niên đầu thế kỷ XX, do ảnh hưởng phong
trào chấn hưng Phật giáo trên thế giới, Phật giáo Việt Nam
cũng chuyển mình phục hưng, khởi đầu từ các đô thị miền

Nam rồi miền Trung với các đóng góp quan trọng của các
nhà sư Khánh Hòa và Thiện Chiếu. Cho đến năm 1964, các
hội đoàn Phật giáo miền Nam Việt Nam đã thống nhất dưới
một mái nhà chung là Giáo Hội Phật Gíao Việt Nam Thống

Nhất và sau 17 năm hoạt động giáo hội này đã ngưng mọi
sinh hoạt vào năm 1981. Sau khi hai miền Nam Bắc thống
nhất vào năm 1975, năm 1981 chín tổ chức Phật giáo trong
cả nước đã tổ chức đại hội, thống nhất làm một và lấy danh
hiệu là “Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam”.

Dù Phật giáo bị thăng trầm, truân chuyên theo vận nước,
nhưng Phật giáo đã hoà vào lòng dân tộc, tạo nên một sắc
thái đặc biệt của riêng Việt Nam. Phật giáo đã đồng hành
cùng dân tộc, đã đồng cam cộng khổ với dân tộc, cùng dân
tộc đi qua bao khúc quanh của lịch sử, chịu đựng bao nỗi
thăng trầm của thời cuộc trong công cuộc dựng nước và giữ
nước. Điểm này chúng ta dễ dàng nhận thấy qua những thời
đại cực thịnh của đất nước đều là những lúc Phật giáo cũng
song hành hưng thịnh. Như thời nhà Đinh, Lê, Lý, Trần v.v...

43

TÂM DIỆU

Tuy quyện mình vào lòng dân tộc nhưng giáo lý chứa đựng
trong ba tạng kinh điển của Phật giáo vẫn giữ được vẻ tinh
khiết vốn có của nó và dòng thiền Trúc Lâm đã được khôi
phục vào cuối thế kỷ thứ 20, tiếp nối mạng mạch của lịch sử

Phật giáo Việt Nam.

44

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 4

BỔN PHẬN VÀ TRÁCH VỤ CỦA CƯ SĨ

Cư sĩ, nói chung là một người có nhân cách, trách nhiệm và
bổn phận với bản thân, gia đình và cộng đồng xã hội. Đối
với Phật giáo, bất cứ một người nào, không phân biệt hoàn
cảnh xuất thân, mầu da hay địa vị xã hội, phát nguyện theo

Phật, Pháp và Tăng (Tam bảo), giữ năm giới (Ngũ giới),
hành 10 điều thiện và tu học tại gia được gọi là Cư sĩ Phật
giáo. Nói một cách đơn giản thì Cư sĩ Phật giáo là những

Phật tử chuyên tu học tại gia.

Cư sĩ Phật giáo là một trong hai thành phần đệ tử của Đức

Phật: Xuất gia và Tại gia. Đệ Tử Xuất gia, giữ 10 giới gọi
là Sa Di, giữ 250 giới gọi là Tỳ khưu. Nữ tu sĩ giữ 348 giới
gọi là Tỳ Khưu Ni.

Cả hai hàng đệ tử, xuất gia và tại gia, đều có thể giữ Bồ tát
giới, nếu tự nguyện thực hành hạnh Từ, Bi, Hỷ, Xả, Vô Ngã,

Vị Tha, xả thân để cứu chúng sinh.

Hàng xuất gia từ giã thân quyến và thế tục, cắt tóc vào chùa,
sống đời sống độc thân, có nhiệm vụ tu học, hoằng dương

Chánh Pháp, lãnh đạo tinh thần.

45

TÂM DIỆU

Hàng tại gia có gia đình và bổn phận đối với cộng đồng xã
hội, có nhiệm vụ hộ pháp, cung cấp các nhu cầu, vật thực
cho hàng xuất gia.

Mỗi bên đều có địa vị, nhiệm vụ và quyền hạn riêng biệt,
không dẫm chân lên nhau mà trái lại phải tương kính và ủng
hộ lẫn nhau. Đức Phật thường ví hai hàng đệ tử xuất gia và
tại gia như hai cánh của con chim, có đủ cả hai thì mới hoạt
động đắc lực được. Ngài nhấn mạnh tinh thần bình đẳng của
hai hàng đệ tử, không phải chỉ có hàng xuất gia mới tiến tu
và chứng ngộ, mà hàng tại gia cũng có những người đắc đạo
như cư sĩ Duy Ma Cật, được tất cả các hàng Bồ tát, Thanh
văn đều kính trọng ngợi khen.

Dĩ nhiên hàng xuất gia dễ tu, dễ chứng hơn hàng tại gia vì có
đủ điều kiện thuận tiện tu hành, còn hàng tại gia thì còn
nhiều chuyện ở đời phải lo như tìm kế sinh nhai, dậy dỗ con
cái, bổn phận công dân, thời gian dành cho việc tu hành
không bao nhiêu thật khó tu hơn hàng xuất gia nhiều lắm.

Do đó đã có câu: “Khó nhất là tu tại gia, khó nhì tu chợ, khó
ba tu chùa.”

Bổn phận của cư sĩ sống trong gia đình

Kinh Thiện Sanh hay còn gọi là Kinh Giáo Thọ Thi Ca La

Việt [13]13 (Singalovada Suttanta), đã nói lên sự quan tâm
sâu sắc của đức Phật đối với cách hành xử của người cư sĩ tu
tại gia, trong những mối dây liên hệ với gia đình và thân
bằng quyến thuộc, như sau:

13 HT. Thích Minh Châu, Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt (Singalovada Suttanta),

Trường Bộ Kinh

46

CẨM NANG CƯ SĨ

Có một chàng thanh niên tên Sigala, vâng theo lời dặn dò
của người cha trước khi qua đời, hằng ngày thường quay mặt
về sáu Phương là Ðông, Nam, Tây, Bắc, Trên, Dưới, để lễ
lạy. Ðức Phật bảo anh ta rằng theo Phật pháp, sáu Phương có
nghĩa khác.

Phật pháp dạy rằng Phương Ðông là cha mẹ, Phương Nam là
thầy dạy, Phương Tây là vợ con, Phương Bắc là bạn bè,
quyến thuộc, láng giềng, Phương Dưới là người làm công và
thợ thuyền, Phương Trên là tu sĩ và đạo sư. Ngài dạy Sigala
phải tôn kính sáu Phương này. Ở đây chữ tôn kính có ý
nghĩa rất đặc biệt, vì người ta chỉ tôn kính cái gì thiêng liêng,
cao quý, đáng kính. Ðạo Phật coi sáu nhóm người này như là
những điều thiêng liêng, xứng đáng được tôn kính.

Nhưng làm thế nào để tỏ lòng tôn kính?

Ðức Phật dạy rằng chỉ có thể tỏ lòng tôn kính chân thành
bằng cách làm tròn bổn phận đối với họ. Những bổn phận
này được đức Phật giảng giải rõ ràng cho Sigala như sau:

Thứ nhất: cha mẹ là thiêng liêng đối với con cái. Cha mẹ là

Trời. Theo tư tưởng Ấn Độ, từ ngữ “Trời” để biểu tượng sự
cao quý và thiêng liêng nhất. Cho nên ngay tại thời đại này,
trong những gia đình theo đạo Phật thuần thành, sáng chiều
hằng ngày, con cái vẫn có những hành động để tỏ lòng tôn
kính cha mẹ. Họ phải làm một số bổn phận đối với cha mẹ
theo giáo lý nhà Phật: Săn sóc khi cha mẹ già yếu, làm
những điều cần thiết để giúp đỡ cha mẹ, giữ gìn danh dự và
truyền thống gia đình, bảo vệ tài sản cha mẹ để lại, và khi
cha mẹ qua đời thì cử hành các nghi thức trong tang lễ của
cha mẹ.

47

TÂM DIỆU

Về phần cha mẹ, họ cũng có những bổn phận đối với con cái,
phải giữ gìn, dạy bảo cho con cái tránh xa những đường tà,
khuyến khích con cái làm những việc tốt lành và ích lợi, cho
con cái được hưởng một nền giáo dục chu đáo, tìm những gia
đình lương thiện cho con cái kết hôn và khi con cái đã
trưởng thành thì chia gia tài cho họ.

Thứ hai: liên hệ giữa thầy và trò. Người học trò phải kính
trọng và vâng lời thầy, phải chú ý đến những sự cần thiết của
thầy, nếu thầy cần, phải chăm lo học hành. Về phía thầy,
phải tận tâm dạy bảo học trò một cách chu đáo, giới thiệu
bạn tốt cho trò và khi trò tốt nghiệp thì cố gắng tìm việc làm
để bảo đảm kế sinh nhai cho trò.

Thứ ba: liên hệ giữa chồng và vợ. Tình yêu giữa vợ chồng
được coi gần như một nếp sống đạo, có tính cách thiêng
liêng. Giữa vợ và chồng phải có sự tin cậy, kính trọng, hy
sinh, và có những bổn phận đối với nhau. Chồng phải luôn
luôn tôn trọng vợ, không được thiếu sự kính nể đối với vợ,
phải thương yêu và chung thủy đối với vợ, phải bảo đảm vị
trí và tiện nghi của vợ, và nên làm vui lòng vợ bằng cách
tặng nàng y phục và nữ trang. ( Sự kiện đức Phật không quên
đề cập đến việc tặng quà cho vợ khiến chúng ta thấy được sự
mẫn cảm và tế nhị đầy nhân bản của Ngài đối với niềm cảm
xúc của những con người bình thường). Về phía người vợ,
phải tề gia nội trợ chu đáo, làm vui lòng khách khứa, bạn bè,
thân nhân và người làm công. Vợ phải yêu thương và chung
thủy với chồng, phải biết giữ gìn gia sản, phải khôn khéo và
hoạt bát trong công việc.

Thứ tư: liên hệ giữa bạn bè, bà con, hàng xóm láng giềng:

Mọi người phải niềm nở và tử tế đối với nhau, nói năng vui

48

CẨM NANG CƯ SĨ

vẻ, hòa nhã, phải làm việc có lợi ích cho nhau và đối xử bình
đẳng với nhau, không cãi cọ mà giúp đỡ lẫn nhau khi cần và
đừng bỏ rơi khi người ta gặp hoàn cảnh khó khăn.

Thứ năm: liên hệ giữa chủ và người làm công: người chủ có
nhiều bổn phận đối với người giúp việc hoặc người làm
công, phải lượng sức của người ta để mà giao việc phù hợp,
tiền lương phải tương xứng, phải cung cấp thuốc men và
thỉnh thoảng tặng thưởng cho người ta. Về phía người làm
công thì phải chăm chỉ làm lụng, không lười biếng, phải
lương thiện và vâng lời chủ, không ăn gian nói dối và phải
tận tụy trong công việc

Thứ sáu: liên hệ giữa tu sĩ và cư sĩ: với niềm kính quý,
người cư sĩ phải quan tâm đến những nhu cầu vật chất của tu
sĩ, người tu sĩ phải truyền bá sự hiểu biết cho cư sĩ với tấm
lòng từ bi, lân mẫn và hướng dẫn họ đi trên chánh đạo,
không lạc vào tà đạo.

Như vậy, chúng ta đã thấy rõ rằng dù là một người dân bình
thường sống trong gia đình, tham dự những sinh hoạt ngoài
xã hội, họ vẫn được thụ hưởng sự giáo hóa của đức Thế Tôn,
vẫn có thể tu tập, tạo sự an lạc trong nếp sống của một người

Phật tử.

Trách Vụ Hoằng Pháp của Cư sĩ

Cư sĩ là thành phần đông đảo trong hai hàng đệ tử của đức

Phật. Do đó, ngoài bổn phận trong gia đình, ngoài xã hội và
hộ trì Phật pháp người Cư sĩ còn có bổn phận phải nỗ lực tu
tập, thực hành để góp phần truyền bá giáo pháp, tức là góp
phần chuyển pháp luân để đem ánh sáng giải thoát cho đời.

Như vậy, trách vụ của người Cư sĩ là vô cùng quan trọng

49

TÂM DIỆU
trong việc phát triển Phật giáo trong ý nghĩa độ tha cũng như
chuẩn bị hoàn cảnh tốt đẹp cho việc tự độ của mình. Trong
lịch sử có nhiều vị vua Phật tử có công lao lớn trong việc
hoằng dương chánh pháp mà điển hình là vua Asoka ở Ấn

Ðộ, vua Trần Nhân Tông của Việt Nam và Lương Võ Đế của

Trung Hoa.

Trong trách vụ góp phần truyền bá giáo pháp, người Cư sĩ

Phật giáo cần làm và phải làm là luôn giữ giới luật vì giới
luật nhà Phật nhằm tự ngăn ngừa các động lực tham dục tác
hại, giúp phát triển tâm từ bi nhằm bảo vệ hạnh phúc an lạc
cho mình và cho người khác, cũng như cho cộng đồng xã
hội. Một Phật tử tại gia luôn luôn gìn giữ năm giới, không
làm các điều ác, làm các việc lành, giàu lòng cảm thông, vị
tha, khiêm tốn và thường hay giúp đỡ người khác, là một
người có tư cách, một người có phẩm hạnh đạo đức cao, là
cách truyền giáo lý tưởng nhất của hàng Cư sĩ cho những
người xung quanh. Những người xung quanh thường không
rõ đạo Phật, họ không có thì giờ tìm hiểu đạo Phật, nên
thường có khuynh hướng đánh giá Phật giáo qua cung cách
cư xử của những người có đạo mà họ tiếp xúc hàng
ngày. Trong lời kết luận về vai trò hộ pháp của người Cư sĩ

Phật giáo, Hoà thượng Thích Thanh Từ nhận định rằng: “Giờ
rãnh rỗi, Phật tử nói chuyện thân mật trong gia đình, hoặc đi
thăm người láng giềng đau yếu... đều là những buổi thuyết
pháp linh động của cư sĩ. Cách ăn ở trong nhà, sự đối xử
hàng xóm hợp đạo lý, ấy là bài thuyết pháp sống của Phật tử
tại gia. Phật tử tại gia thực hiện được nhiệm vụ mình, mới
thật là người hộ đạo chân chính”.

Trong hàng ngũ Phật tử tại gia còn có hàng Cư sĩ thọ Bồ Tát

Giới, dành cho bất cứ ai nếu muốn phát tâm Bồ đề: trên cầu

Phật đạo, dưới cứu độ chúng sinh. Đây là lực lượng Phật tử

50

CẨM NANG CƯ SĨ

tại gia quan trọng, vừa tiếp tay hỗ trợ quý Tăng Ni trong việc
hoằng pháp, vừa là cây cầu nối giữa quý thầy với khối đông
đảo quần chúng Phật tử. Hiện nay có nhiều địa phương
không có chùa, không có Thầy nên chủ yếu việc hoằng pháp
những nơi này là do giới này thực hiện. Hiện tại ở Việt Nam
số lượng Phật tử tại gia thọ Bồ Tát Giới không được đông
đảo, mỗi kỳ Đại Giới Đàn tổ chức ở Việt Nam số lượng cầu
thọ Bồ Tát Giới không quá con số 100 vị; cho nên các Cư sĩ
đã thọ Tam quy Ngũ giới có tâm ao ước muốn đem đạo Phật
đến với mọi nhà mọi nơi, có tâm ước muốn góp bàn tay xoa
dịu nỗi khổ đau của chúng sinh, cần được khuyến khích gia
nhập vào hàng ngũ này.

51

TÂM DIỆU

CHƯƠNG 5

CƯ SĨ

VỚI VẤN ĐỀ KINH DOANH LÀM GIẦU

Đạo Phật chủ trương thiểu dục tri túc [14]14, không đặt nặng
vấn đề của cải vật chất. Nhưng nhu cầu vật chất lại là một
trong những mục đích đấu tranh của con người sống trong xã
hội ngày nay, nhất là trong thế giới tư bản, trong cơ chế thị
trường. Một trong những mâu thuẫn căn bản của thời đại
mới là hễ đáp ứng được nhu cầu vật chất này lại nảy sanh ra
nhu cầu vật chất mới khác và lúc nào cũng phải đầu tắt mặt
tối với việc làm giầu nhằm thỏa mãn những nhu cầu đó.

Trong một môi trường như vậy, người cư sĩ sẽ có một vị trí
như thế nào và phải ứng xử làm sao?

Trước khi đi vào chủ đề chính, thiết tưởng cũng cần phải xác
định giới hạn cũng như đối tượng của vấn đề. Đạo Phật trên
danh nghĩa thiết yếu là đạo giác ngộ, giải thoát con người ra

14 Thiểu Dục là muốn ít, Tri túc là biết đủ. Ðạo Phật dạy "Thiểu dục" và "Tri túc" cốt yếu ngăn ngừa con đường trụy lạc, chận đứng lòng tham lam độc ác không bờ
bến của chúng sanh, đang sống trong cõi đời vật dục, chứ không phải chủ trương
ngăn chận sự tiến triển của con người trên đường lợi người, lợi vật, ích nước, ích
dân.

52

CẨM NANG CƯ SĨ

khỏi khổ đau, đem lại một đời sống hạnh phúc, an lạc cho
mọi người và nếu muốn con người có thể tiến xa hơn là gỉai
thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi.

Mục tiêu tối hậu là giác ngộ giải thoát hoàn toàn, nhưng giáo
lý nhà Phật đã chia con đường lớn ra thành từng con đường
nhỏ hay từng giai đoạn để mọi người, tùy theo hoàn cảnh, cơ
duyên, đều có thể tự mình đạt được từng bước giải thoát
trong đời sống hằng ngày.

Nhà Phật theo con đường trung đạo. Mỗi Phật tử đều có thể
áp dụng giáo lý nhà Phật vào một hoặc cả hai giai đoạn tu
tập, giai đoạn thứ nhất là ứng dụng giáo lý vào đời sống hàng
ngày như là không làm các điều ác, làm các điều lành, giữ
năm giới cấm và mười điều thiện nhằm mục đích đem lại
niềm hạnh phúc, an lạc và giải thoát cho chính mình, cho gia
đình và cho xã hội và giai đoạn thứ hai là dốc toàn tâm, toàn
lực tu tập để giác ngộ giải thoát triệt để. Giai đọan này dành
cho những người có ước muốn giác ngộ giải thoát hoàn toàn
ra khỏi vòng sinh tử luân hồi, thì phải nỗ lực giữ nhiều giới
cấm hơn và tự thanh tịnh hóa tâm ý, chấm dứt dòng suy nghĩ
miên man che mờ Chân Tâm, để Chân Tâm được hiển lộ.

Những người đi theo giai đoạn thứ hai này thường là những
người tự nguyện từ bỏ nếp sống gia đình, sống đời sống độc
thân thanh đạm, không tài sản, thành phần này được gọi là
giới tu sĩ.

Ngoài hàng tu sĩ xuất gia còn có hàng cư sĩ tu tại nhà, thành
phần này chiếm đại đa số, là thành phần căn bản của gia
đình, xã hội và là nền tảng của đạo Phật. Do vì người Cư sĩ
có vợ chồng con cái, nên việc tu hành thường chỉ giới hạn ở
giai đoạn thứ nhất, cốt yếu đạt được đời sống ấm no, hạnh
phúc, an lành cho bản thân, gia đình và giúp ổn định cho

53

TÂM DIỆU
cộng đồng xã hội. Cho nên ước muốn trở nên người giàu có
và có địa vị trong xã hội, nhằm xoá tan hay làm vơi đi nỗi
khổ đau do đời sống vật chất thiếu thốn đem lại, để từ đó
thiết lập một đời sống tâm linh an lạc, là một tâm lý thường
tình.

Theo các nhà xã hội học, nhu cầu căn bản của con người cần
phải có để tồn tại là ăn, uống, ngủ nghỉ, sự an ninh và sự
quan tâm của người khác. Đây là nhu cầu thiết yếu nhằm
duy trì sự tồn tại của con người, nên Phật giáo thừa nhận nhu
cầu căn bản này. Phật giáo cho rằng chỉ khi nào nhu cầu căn
bản này được đáp ứng thì con người mới có thể tu tập và tiến
cao hơn trong thế giới tâm linh được.

Ngoài nhu cầu căn bản ra, con người còn có một ham muốn
khác đó là tham dục. Tham dục có thể là hiện tượng báo
trước của tội ác vì nó vượt quá nhu cầu căn bản của con
người, là ham muốn quá mức nên không thể đạt được trọn
vẹn. Vì để thoả mãn lòng tham dục, nên con người đã bất
chấp mọi hành vi thủ đoạn, nhằm đạt được lòng tham dục
của mình, nhưng lòng tham dục lại không bờ bến. Tệ nạn
tham nhũng và tội ác xã hội một mặt đến từ đói khổ, mặt
khác cũng xuất phát từ lòng tham dục của con người. Do vậy

Phật giáo không chấp nhận cả hai thứ đói nghèo và tham
dục.

Thời Phật tại thế Ngài rất chú trọng đến đời sống gia đình,
quan hệ vợ chồng cùng việc nuôi dạy con cái. Có nhiều kinh
điển đề cập đến việc kết hôn, mang thai, sanh con và cuộc
sống gia đình... Sự kiện này cho thấy Phật Giáo không nằm
ngoài thế gian, không cách ly với thế gian. Ngay cả việc làm
giầu chân chính đạo Phật cũng không chống lại, có thể nói
như vậy là vì Phật giáo chống lại cái nghèo, từ cái nghèo vật

54

CẨM NANG CƯ SĨ

chất đến cái nghèo tinh thần. Đức Phật đã từng cho rằng
nghèo khổ là một tai ương.

Có lần Đức Phật hỏi các đệ tử “Đối với người đời, nghèo đói
có phải là tai ương không?” Đệ tử đáp: “thưa phải”. Phật lại
hỏi “Đã nghèo còn mang thêm nợ thì có phải là tai ương
không?”. Đệ tử đáp “Thưa phải”.Phật lại hỏi: “người đang
mắc nợ lại vay thêm nợ nữa thì có phải là tai ương không?”

Đệ tử đáp: “Thưa phải”.Phật nói: “Đến lúc đó chủ nợ đến đòi
nợ, người ấy không trả nổi bị chủ nợ làm nhục thế có phải là
tai ương không?”. Đệ tử đáp: “thưa phải”.

Cho nên, đối với Phật giáo, có đầy đủ những nhu cầu tối
thiểu về vật chất cho đời sống hàng ngày là một điều cần
thiết hơn là nhu cầu tâm linh. Ngày xưa, có một người nông
dân bị mất bò đi tìm suốt ngày vẫn không thấy, khi đi ngang
nơi Phật đang thuyết pháp và muốn được nghe pháp, Phật
biết anh ấy suốt ngày chưa được ăn uống gì nên Ngài gọi đệ
tử đem cơm canh cho anh ấy ăn trước rồi sau mới nghe
pháp. Điều này chứng minh rằng Đức Phật biết rất rõ, khi
con người đang bị đói khát thì không thể nói đến vấn đề tâm
linh được.

Không những thế sự nghèo khổ luôn gắn liền với tệ nạn xã
hội và tội phạm. Trong kinh Chuyển luân thánh vương Sư tử
hống và kinh Cứu-la-đàn-đầu thuộc Kinh Trường Bộ, có ghi
rằng nghèo khổ do thiếu thốn về vật chất và do thiếu thốn về
vật chất nên phát sinh ra tệ nạn xã hội như trộm cắp, giết
người, làm mất sự ổn định xã hội. Ðức Phật khuyên nếu
muốn cho con người từ bỏ cái ác tính phạm tội, các tổ chức
cộng đồng xã hội cần phải giúp dân chúng cải thiện tình
trạng kinh tế gia đình, như giúp hạt giống và nông cụ cần
thiết cho người làm ruộng, cho các nhà buôn vay tiền không

55

TÂM DIỆU
lãi làm vốn, trả tiền công thích đáng cho các công nhân làm
việc. Việc trị tội bằng hình phạt như ở tù hay tử hình các tội
phạm đều không mang lại kết quả tốt.

Do đó, Ðức Phật thường khuyên nhủ hàng cư sĩ nên cố gắng
làm việc bằng chính công sức của mình để cải thiện tình
trạng kinh tế gia đình, làm cho gia đình sung túc, giầu có của
cải. Ðiều ấy không có nghĩa là Ðức Phật chấp nhận cho mọi
người tích trữ của cải với lòng tham dục, vì đó là trái với
giáo lý căn bản của Ngài. Ngài cũng không tán đồng bất cứ
phương tiện làm ăn sinh sống nào. Có vài nghề sản xuất và
mua bán khí giới có tính cách tàn hoại sự sống bị Ngài cấm
chỉ, xem như là những phương tiện sinh sống không chân
chính.

Ngoài ra, Ngài cũng nói tới bốn điều hạnh phúc hay bốn
niềm vui của người học Phật tại gia: (1) Được thụ hưởng một
nền kinh tế vững chắc hay một tài sản dồi dào do tự mình tạo
ra một cách công minh và hợp pháp, (2) Được tự do chi tiêu
cho mình, cho gia đình, cho thân bằng quyến thuộc của mình
và cho những việc làm phước thiện, (3) Không có nợ nần, và

(4) Sống một cuộc đời ngay thẳng, trong sạch, không tạo các
việc ác bằng tư tưởng, lời nói và hành động15[15].

Để đạt được bốn niềm vui hạnh phúc này Ngài đã chỉ dạy
bốn điều kiện cho người cư sĩ tu tại nhà là: (1) chăm chỉ, cố
gắng đạt tới một nghề nghiệp tinh chuyên, (2) phải bảo vệ tài
sản kiếm được một cách chính đáng bằng mồ hôi, nước mắt,

(3) kết bạn với những người đạo đức, học rộng biết nhiều,
thông minh và phóng khoáng, để giúp mình tiến bộ trên con

15 HT. Thích Minh Châu, Tăng Chi Bộ Kinh III, 77 - 78 & HT. Thích Thanh Từ, Kinh

Tăng Nhất A Hàm, tr. 232-233 Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam 1997

56

CẨM NANG CƯ SĨ

đường học chính đạo, xa lánh ác nghiệp và (4) tiêu tiền trong
khả năng có và dành một phần cho những việc từ thiện xã
hội, không hà tiện mà cũng không hoang phí [16]16.

Kế đó Ngài nêu ra bốn đức tính cần có để đem lại hạnh phúc
đích thực cho tương lai của con người: (1) phải có lòng tin
vững chắc vào những giá trị đạo đức, tinh thần và trí tuệ, (2)

không sát sanh, không trộm cắp, không lường gạt, không tà
dâm, không nói dối và không uống các chất say, (3) thực
hành hạnh bố thí, mở lòng quảng đại và không tham luyến,
và (4) phát triển trí tuệ để tận diệt nguồn gốc của sự khổ hầu
tiến đến đạo quả Niết Bàn [17]17.

Như vậy chúng ta thấy rằng giáo lý của Đức Phật nhắm vào
đơn vị nền tảng của xã hội là gia đình để tạo ra sự ổn định
kinh tế và từ đó đưa đến sự ổn định cộng đồng xã hội và phát
triển kinh tế quốc gia mang lại ấm no hạnh phúc cho dân
chúng. Vì thế, một người cư sĩ Phật giáo chân chính vẫn có
thể làm giầu trong cương vị một nhà buôn bán nhỏ, một nhà
thương mại hạng trung hay một nhà kinh doanh lớn nếu
chúng ta biết ứng dụng những lời dạy của Đức Phật nói trên
vào công việc kinh doanh, từ việc sáng tạo sản phẩm đến
việc đưa sản phẩm tới người tiêu dùng đều với mục đích
trong sáng, không xuất phát chỉ vì lòng tham dục cho riêng
cá nhân mình mà phải vì người khác, vì lợi ích chung của
cộng đồng xã hội và môi trường sống chung quanh. Không
gian tham, không đầu cơ tích trữ hàng hóa, không bóc lột
nhân công, không tranh đoạt sự sống của kẻ khác và không

16 HT. Thích Thanh Từ, Kinh Tăng Nhất A Hàm, từ trang 786.Viện Nghiên Cứu

Phật Học Việt Nam 1997 http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-00.htm

17 HT. Thích Thanh Từ, Kinh Tăng Nhất A Hàm, từ trang 786.Viện Nghiên Cứu

Phật Học Việt Nam 1997 http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-00.htm

57

TÂM DIỆU
cạnh tranh thương mại bất chính là những điều cần thiết cho
người cư sĩ Phật giáo chân chính trên thương trường. Có
được như vậy thì chắc chắn chúng ta sẽ có một thứ hạnh
phúc tinh thần lớn lao mà không một thứ hạnh phúc nào có
thể so sánh được vì chúng ta đem lại phúc lợi cho số đông,
cho cộng đồng xã hội và cho dân tộc đất nước.

58

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 6

CƯ SĨ

VỚI VẤN ĐỀ HÔN NHÂN KHÁC TÔN GIÁO

Cho đến nay, vấn đề hôn nhân khác tôn giáo vẫn còn tồn tại
tại Việt Nam và một số quốc gia Á Châu khác. Nó đã làm
cho không ít những cặp trai gái yêu nhau phải đau khổ rời xa
nhau do sự khác biệt niềm tin tôn giáo này.

Trong dịp viếng thăm Toà Giám Mục Phát Diệm [18]18, nhân
chuyến về thăm Việt Nam vào tháng 4 năm 2006,

(30/04/2007 lúc 9 giờ sáng) Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã có
cuộc trao đổi về vấn đề này với Đức cha Phạm Ngọc Khuê,

Giám mục sở tại cùng với một số đông tín đồ Ki Tô Giáo.

Thiền sư Nhất Hạnh cho rằng: “một người có thể rất hạnh
phúc khi có hai gốc rễ, một gốc rễ Cơ đốc giáo và một gốc rễ

Phật Giáo. Hai cái đó không nhất thiết phải loại trừ nhau.

Tại vì mình hẹp hòi cho nên mình mới thấy hai cái khác nhau
chống đối nhau. Nhưng nếu mình vượt lên, thấy được hai
truyền thống có thể bổ túc cho nhau thì mình sẻ có một thái

18 http://www.langmai.org/ & http://www.thuvienhoasen.org/phathocvandap-72.htm

59

TÂM DIỆU
độ cởi mở hơn”. Và Thầy đã đề nghị: “khi hai thanh niên
yêu nhau, một người thuộc về Cơ đốc giáo, một người thuộc
về Phật Giáo thì cả hai gia đình nên cho họ cưới nhau với
điều kiện hai bên công nhận truyền thống của người bên kia
và nếu người con trai là Cơ Đốc Giáo và người con gái là

Phật Giáo thì người con gái phải học thêm Cơ Đốc Giáo và
người con trai phải học thêm Phật Giáo. Và đến ngày chủ
nhật thì hai người cùng đi nhà thờ, đến ngày mồng một và
ngày rằm thì hai người cùng đi Chùa”. (hết lời trích).

Cha Phạm Ngọc Khuê, Tòa Giám mục Phát Diệm cho biết:

“Giáo hội không bao giờ ngăn chặn hai người nam nữ yêu
thương và tiến tới hôn nhân với nhau, điều đó là chắc chắn
thuộc về giáo luật, không ai có quyền ngăn cản tình yêu của
họ, vì đó là tuyệt đối… Tuy nhiên khi hai người quyết định
yêu thương nhau thì đức tin của người tín đồ Ki Tô Giáo
cũng như Phật giáo phải được tôn trọng bởi sự tự do của
họ… Và cái việc họ được chịu phép rửa tội là hoàn toàn tự
do. Cho nên giáo hội chỉ nói một điều này: Khi tiến tới hôn
nhân thì hai người phải hứa là tôn trọng quyền lợi của nhau
và niềm tin của mỗi người, và không được vi phạm. Vì vậy về
phía tín đồ tôn giáo khác phải cam đoan, có thể nói là tuyên
thệ tôn trọng niềm tin vì đó là lãnh vực thiêng liêng và tự do
tôn giáo, không ai được can thiệp. Nếu họ giữ được như thế
thì cuộc hôn phối đó được tốt đẹp và thành sự trước mặt

Chúa và trước luật pháp” . (hết lời trích)

Tuy nhiên, trong thực tế thì không luôn luôn được xảy ra như
vậy, nhất là hoàn cảnh của Việt Nam do chế độ phong kiến
còn rơi rớt, “người nam có quyền hơn người phụ nữ”. Chính
vì vậy, Cha nói tiếp: “Giáo hội đặt ra điều kiện này: nếu một
người tín đồ tôn giáo khác, lấy người Công giáo, rồi sau đó
người Phật tử, hay là người thờ ông bà không giữ lời tuyên

60

CẨM NANG CƯ SĨ

thệ trung thành thì người tín hữu Công giáo có thể trình lên
thẩm quyền nguồn Thánh tháo cái hôn phối mà người ta đã
cam kết…”. (hết lời trích)

Và cuối buổi gặp gỡ Thầy Nhất Hạnh đã đề nghị thêm là:

“hai bên giáo hội Công giáo và Phật giáo phải có những văn
bản rõ rệt về vấn đề hôn nhân dị giáo này. Nếu tôi là pháp
chủ Phật giáo Việt Nam thì tôi sẽ cho phép những người con
trai hay con gái Phật giáo lấy những người con trai hay con
gái Công giáo và hai người được học truyền thống của
nhau, hai người cùng đi nhà thờ một lần, hai người cùng đi
chùa một lần, hai người cùng được rửa tội một lần và hai
người đều được quy y..” . (hết lời trích).

Qua lời phát biểu của hai vị Tôn đức Phật giáo và Ki Tô giáo
được trình bầy ở trên, chúng ta thấy rằng có một mẫu số
chung trong vấn đề hôn nhân khác tôn giáo là cho tự do kết
hôn giữa người khác Ðạo, nghĩa là Ðạo ai nấy giữ. Tuy
nhiên, giải pháp này còn bị giới hạn bởi thời gian do những
đứa con ra đời về sau. Chúng sẽ theo đạo nào. Theo đạo cha
hay theo đạo mẹ hay theo cả hai. Và khi nào bắt đầu cho
chúng theo, từ lúc mới sinh ra hay đợi đến lúc chúng trưởng
thành đủ trí khôn mới cho quyền lựa chọn tôn giáo.

Đối với Phật giáo, đạo Phật là đạo từ bi, trí tuệ và bình đẳng,
không kỳ thị chủng tộc và kỳ thị tôn giáo. Chuyện hôn nhân
của người con trai và người con gái được xem là chuyện hệ
trọng cả đời, là nền tảng của hạnh phúc gia đình. Do đó,
người Phật giáo không tạo ảnh hưởng tôn giáo của mình với
những tín đồ tôn giáo khác, không dùng hôn nhân và việc
truyền giống làm phương tiện truyền giáo, đến nỗi hạnh phúc
gia đình bị tan vỡ. Điều kiện chủ yếu của hôn nhân không là
tín ngưỡng tôn giáo, mà là tình đầu ý hợp giữa hai bên. Tuy

61

TÂM DIỆU
vậy, người Phật tử phải luôn ý thức rằng hôn nhân, nếu may
mắn chỉ đem lại hạnh phúc cho một đời, còn Phật pháp sẽ
dẫn bước và soi đường cho con người đạt đến hạnh phúc và
an vui trong đời này và những đời sau.

62

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 7

CƯ SĨ

VỚI VẤN ĐỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Trong một bài pháp thuyết giảng tại Mã Lai, Thượng tọa

Sayadaw U. Sumana cho biết Phật giáo là một tôn giáo có số
lượng tín đồ ít ỏi nhất trong bốn tôn giáo lớn trên thế giới và
cảnh giác rằng: “Phật giáo hiện nay được thí dụ như là một
con cá trong hồ nước cạn và nước sẽ tiếp tục bốc thành hơi
nếu không có cây che mát hồ để tránh đi ánh nắng nóng
bỏng của mặt trời. Con cá đó sẽ cố gắng tiếp tục sống với
cái hy vọng là cơn mưa sẽ đến, nếu như cơn mưa kịp lúc đến
thì cá sẽ được sống cho đến khi mãn kiếp. Những người Phật
tử thông thường được ví như là cơn mưa làm cho hồ được
đầy nước trở lại và do vậy mà Phật giáo được tồn tại dưới sự
bảo tồn của Phật tử”.[19] 19

Những người Phật tử thông thường mà hoà thượng Sayadaw
muốn nói đến là những người học Phật tại gia. Hoà thượng

19 Ven.Sayadaw U. Sumana - Dịch và tóm tắt: Diệu Mỹ - Phật Giáo Thịnh Suy

(The Decline and Development of Buddhism)

http://www.thuvienhoasen.org/miendien-phatgiaothinhsuy.htm

63

TÂM DIỆU
muốn nhấn mạnh đến vai trò của giới cư sĩ trong tình thế
hiện nay. Đạo Phật bị suy thoái, tồn tại hay được phát triển
phần lớn là do giới cư sĩ chúng ta. Trọng trách này đòi hỏi
chúng ta phải vận dụng trí tuệ, đến sự hiểu biết và nhất là
đến từ tấm lòng từ bi của người Phật tử. Là một thành viên
trong cộng đồng xã hội, chúng ta phải đối diện với tất cả mọi
vấn đề liên quan đến con người và xã hội, thế nên người cư
sĩ Phật giáo không thể thụ động, đứng riêng lẻ ngoài cộng
đồng. Chúng ta là một thực thể trong mọi hoạt động xã hội
của cộng đồng nói riêng và của dân tộc nói chung.

Cư sĩ sống trong lòng dân tộc và luôn luôn mang hai trọng
trách, trách nhiệm tinh thần đối với Phật Giáo và bổn phận
đối với cộng đồng xã hội, với quốc gia dân tộc. Cả hai đều
nặng nề như nhau vì sự tồn vinh của cộng đồng dân tộc cũng
là sự tồn vinh của Phật Giáo và sự tồn vinh của Phật giáo
cũng là sự tồn vinh của hàng Cư sĩ. Cho nên, muốn bảo tồn,
duy trì và phát triển Phật giáo, người Cư sĩ Phật Giáo phải
tích cực trong nhiệm vụ chung là phụng sự con người, phụng
sự xã hội và đồng hành cùng dân tộc trong công cuộc cải tiến
xã hội và phát triển đất nước.

Muốn công việc cải tạo xã hội có kết quả tốt đẹp thì trước
tiên cư sĩ phải tự cách mạng bản thân, sống có đạo đức. Mọi
việc làm đều với mục đích trong sáng, không xuất phát vì
lòng tham dục cho riêng cá nhân mình mà phải vì người
khác, vì lợi ích chung của cộng đồng xã hội và môi trường
sống chung quanh. Luôn luôn lấy phúc lợi cho số đông, cho
cộng đồng xã hội và cho dân tộc đất nước làm mục tiêu hành
động.

Cư sĩ nên tích cực tham gia các công tác thuộc xã hội, y tế,
giáo dục, truyền thông và văn hóa, ngay cả chính trị. Tích

64

CẨM NANG CƯ SĨ

cực tham dự vào các sinh hoạt cộng đồng từ thôn xóm đến
vùng sâu vùng xa, từ thành thị đến trung ương. Có như thế,

Cư sĩ mới có cơ hội tiếp cận với đồng bào của mình mà
phụng sự họ để cải tạo xã hội, làm cho xã hội tốt đẹp hơn.

Phụng sự xã hội là giúp đỡ và chia xẻ với người khác từ tinh
thần đến vật chất và đem tấm lòng từ bi và ánh sáng Phật
pháp đến với mọi người, làm cho mọi người hiểu và sống an
lạc hạnh phúc.

Người Cư sĩ Phật giáo làm công việc xã hội với mục đích
mang niềm an vui đến cho mọi người và vì mọi người chứ
không phải để gây ảnh hưởng tôn giáo của mình đến với tôn
giáo khác hay tạo thanh danh cho cá nhân. Tuỳ khả năng mà
sẵn sàng giúp đỡ những người chung quanh mình khi họ gặp
những hoàn cảnh khổ đau, như cung cấp cho họ những gì cần
thiết trong đời sống thường ngày hoặc tốt hơn nữa là chỉ cho
họ cách để làm đời sống họ được thịnh vượng hơn. Sau đó
mới chỉ cho họ con đường thực hành Phật pháp.

Cứu hộ người là hành động cao đẹp khiến người ta cảm mến
với mình, mà về với Phật giáo. Gặp người đau khổ, chúng ta
nên đặt mình trong hoàn cảnh của họ để cùng thông cảm và
chia xẻ nỗi khổ đau với họ. Sự giúp đỡ nhiều hay ít tuỳ theo
điều kiện kinh tế của mỗi người, nhưng quan trọng là ở tấm
lòng.

Chia cơm sẻ áo, nói bằng những lời dịu dàng, hành động
bằng tấm lòng không vụ lợi và gần gũi với những người cần
giúp, chính là bốn nguyên tắc thâu phục lòng người, là nghệ
thuật dìu dắt người, hướng dẫn người về với chính pháp, tiến
đến việc cải tạo xã hội và xây dựng đất nước.

65

TÂM DIỆU

Đạo Phật là đạo cứu khổ. Khổ có mặt khắp mọi miền đất
nước. Cho nên, cư sĩ cần phải đi vào xã hội nhiều hơn nữa để
thể hiện tinh thần từ bi của đạo Phật. Chúng ta nên cố gắng
gây quỹ cho những công cuộc cải tiến xã hội của người dân
nghèo ở khắp mọi nơi, lập bệnh xá, xây nhà tình thương,
nuôi trẻ mồ côi, lo cho người già neo đơn. Chúng ta nên nhắc
nhở người giàu là họ sẽ tiếp tục có đời sống giàu có bằng
cách làm giầu chân chính, bằng cách bố thí nhiều hơn.

Trong các hoạt động công tác từ thiện xã hội, cư sĩ chúng ta
phải quan niệm như là một con đường tu tập, một con đường
lý tưởng để phụng sự chúng sinh, thể hiện giáo lý từ bi của
đạo Phật, chứ không phải là phương tiện truyền đạo. Người
cư sĩ Phật tử không thể tìm phúc lợi cho cá nhân mình mà
không quan tâm đến người khác. Phúc lợi của mình luôn gắn
bó với phúc lợi của chúng sinh. Sự tồn tại của đạo Phật
không ở nơi sự nguy nga tráng lệ của chùa chiền và uy quyền
của tổ chức giáo hội mà ở sự thực hành giáo pháp hầu đem
lại sự sống an lạc hạnh phúc của Phật tử, của dân chúng và
sự thanh bình của cộng đồng xã hội.

Có rất nhiều cách để bảo tồn, duy trì và phát triển Phật giáo
ngay trong thời đại này. Nhưng dù cho ý định hay kế hoạch
thực thi có xuất sắc cách mấy đi nữa mà không có tấm lòng
vị tha, không có sự hợp tác chân thành và thống nhất ý chí
giữa những cư sĩ thì Phật giáo sẽ bị đẩy lùi ra sau và ra xa
những tôn giáo khác trong một tương lai rất gần.

66

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 8

CƯ SĨ VỚI VẤN ĐỀ TỬ VI BÓI TOÁN

Đạo Phật là đạo giác ngộ giải thoát. Việc coi bói toán tử vi,
lên đồng nhập cốt không có mặt trong giáo lý nhà Phật.

Trong kinh Chuyển Pháp Luân, ngay sau khi Đức Phật giác
ngộ và kinh Di Giáo ngay trước khi Đức Phật Niết-bàn, Ngài
khuyên các đệ tử của Ngài là không nên xem bói toán, xem
quẻ, xem sao và xem tướng số. Trong năm môn học được
giảng dạy ở các trường đại học Phật giáo trước đây ở Ấn Độ
không có môn tướng số và bói toán tử vi, tuy có dạy các môn
thế học như là Ngôn Ngữ Học, Thủ Công Nghệ Học, Y Học
và Luận Lý Học.

Theo quan điểm Phật giáo thì vấn đề tai họa hay sung sướng,
khổ đau hay bất hạnh, giầu có hay nghèo khổ đều do nhân
thiện ác mà chúng ta gieo trồng từ nhiều đời sống trước rồi
đời này hay đời sau chịu quả báo. Lại cộng thêm sự nỗ lực
hay lười biếng trong đời sống hiện tại mà có thể thay đổi
hoặc ảnh hưởng đến vận mạng của đời này hay đời sau. Do

67

TÂM DIỆU
việc gieo nhân khác nhau trong đời trước mà tiếp nhận hoàn
cảnh khác nhau trong đời này. Cái gọi là hoàn cảnh cũng bao
gồm cả di truyền của cha mẹ, bối cảnh văn hóa, văn minh,
nuôi dưỡng và giáo dục, anh em, họ hàng, thầy bạn và đồng
nghiệp. Tất cả đều ảnh hưởng đến vận mạng của cả một
cuộc đời. Dù cho nhân tạo ra ở đời trước là xấu, dẫn tới hoàn
cảnh hiện tại nhưng nếu có sự tu tập về mặt nội tâm và luyện
tập thân thể tốt, trau dồi thêm ý thức, mở mang trí tuệ thì vận
mạng cũng sẽ biến đổi theo chiều hướng tốt.

Phật Giáo quan niệm, con người không phải do một đấng
nào đó tạo ra, có thể bị sai sử, bị thưởng phạt, cho sống hay
cho chết. Người Phật giáo không tin vào cái gọi là "định
mệnh" an bài. Phật giáo cho rằng, sự vận hành biến hóa của
vũ trụ và sự lưu chuyển của sinh mạng, là do nghiệp lực của
chúng sinh tạo nên. Tiến trình nhân và quả không do một
nhân vật toàn năng nào điều khiển và định đoạt mà do hành
động qua thân, khẩu và ý của chúng ta hằng ngày. Ðó là một
định luật tự nhiên. Chúng ta trách nhiệm về những hành
động chúng ta làm, thì chúng ta cũng phải gánh trách nhiệm
về hậu quả của những hành động ấy. Việc chấp nhận ở đây
không có nghĩa là tự mãn hay cam chịu với cái gọi là "Số

Mệnh" an bài, bởi vì chúng ta có tự do làm thay đổi và khắc
phục những sự việc hay kết quả mà chúng ta không ưa thích.

Như chúng ta thi rớt, chúng ta phải cố gắng luyện thi lại, thế
nào cũng đạt được. Chúng ta làm chủ tạo nhân, chính chúng
ta làm chủ thọ quả. Chỉ cần sáng suốt khi tạo nhân, chịu khó
chăm sóc tốt cho nhân tăng trưởng, thì quả chín ngon ngọt sẽ
đến tay chúng ta một cách dễ dàng. Ðó là lý nhân quả, nếu
chúng ta tin sâu và tin chắc lý này, chắc chắn sẽ không còn
mê tín mà đi coi bói toán tử vi hay đi xin xăm cầu đảo.

68

CẨM NANG CƯ SĨ

Một nhà Sư người Trung Hoa là Trí Khải Đại Sư, trong bài
tựa cuốn " Đồng Mông Chỉ Quán", kể trường hợp một chú

Sa-di trẻ ở cùng chùa với một vị trụ trì đã chứng quả A-la-
hán. Vị trụ trì biết trong vòng một tuần nữa học trò mình sẽ
chết bệnh, không thể tránh khỏi, bèn lẳng lặng cho học trò
mình về thăm nhà. Anh học trò lên đường về nhà thấy một ổ
kiến trên bờ đê đang bị một dòng nước xoáy đe doạ cuốn trôi
đi. Chú Sa-di trẻ động lòng thương lũ kiến đang nháo nhác,
bèn cởi quần áo nhảy xuống sông, ra sức đắp lại chỗ đê có
thể bị vỡ để cứu ổ kiến. Cứu được ổ kiến, chú Sa-di tiếp tục
lên đường về thăm nhà và sau một tuần trở lại chùa. Vị Thầy
trụ trì thấy học trò mình trở lại chùa an toàn, khí sắc lại còn
hồng hào hơn xưa, rất lấy làm lạ, bèn hỏi chú Sa Di, tuần lễ
vừa qua đã làm những gì. Sau một hồi nhớ lại chú Sa di đã
tường thuật cặn kẽ đầu đuôi chuyện cứu ổ kiến thoát chết. Vị
trụ trì kết luận là do chú Sa-di phát tâm từ bi rộng lớn cứu ổ
kiến cho nên đã chuyển nghiệp, đáng lẽ phải chết trong vong
một tuần lại vẫn sống an toàn và còn tiếp tục sống thọ trong
nhiều năm nữa.

Do câu chuyện trên, chúng ta thấy rằng không có một cái gì
là cố định, không có một cái gì là định pháp hay định mệnh,
tâm thức chúng ta biến chuyển từng sát na và do đó nghiệp
thức lẫn nghiệp quả cũng thay đổi từng sát na. Nếu các ông
thầy bói toán tử vi tướng số nói những gì xảy ra trong tương
lai mà chúng ta tin, tức là chúng ta tin rằng muôn sự muộn
việc là thường chứ không phải là vô thường và là định pháp
chứ không phải là bất định pháp, tức là chúng ta mù quáng
mà phủ nhận định luật nhân quả và giáo pháp vô thường của

Phật dạy.

Tóm lại, đối với việc coi tử vi bói toán, cũng như việc xin
xăm cầu đảo là những việc làm có tính cách mê tín, không có

69

TÂM DIỆU
chỗ đứng trong Phật Giáo. Người Phật Giáo được khuyên
bảo cẩn trọng đừng để rơi vào hố sâu mê tín dị đoan khiến
tâm bị rối loạn bởi sự sợ hãi không cần thiết. Một thời tọa
thiền hay niệm Phật hằng ngày giúp ích rất nhiều để tự thanh
lọc tư tưởng bất thiện trong tâm. Tâm được thanh lọc tự động
dẫn đến một thân thể trong sạch và khoẻ mạnh. Pháp Phật là
liều thuốc chữa khỏi các loại tâm bệnh này. Một phút giây
tâm được tịnh là ngưng tạo bao nhiêu nghiệp, ngưng gieo
bao nhiêu nhân và xa bao nhiêu dặm khổ ải.

Trong Kinh Pháp Cú, Ðức Phật có dạy:

“Không trên trời, giữa biển,

Không lánh vào động núi,

Không chỗ nào trên đời,

Trốn được quả ác nghiệp.” [20]20

Nếu như con người hàng ngày không làm các việc lành
thiện, chỉ lo tạo tội, tạo nghiệp, trong cuộc sống đấu tranh
giành giựt, khi quả báo đến, không ai có thể tránh được, dù
cho có lên non xuống biển hay trốn vào hang núi.

20 HT. Thích Minh Châu, Kinh Tiểu Bộ Tập 1, Kinh Pháp Cú 127
http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-02-phapcu-01.htm

70

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 9

CƯ SĨ VỚI VIỆC ĐỐT VÀNG MÃ

Theo sử sách của người Trung Hoa, tục đốt vàng mã bắt đầu
từ thời nhà Hán. Nguyên do vì nhà vua muốn thực hành lời
dạy của Đức Khổng Tử: “Sự tử như sự sinh, sự vong như sự
tồn”, nghĩa là thờ người chết như thờ người sống, thờ người
mất như thờ người còn và cho rằng người mất sống nơi cõi
âm vẫn có những nhu cầu như kẻ còn sống như tiền bạc, nhà
cửa, thực phẩm v.v... Nên khi nhà vua băng hà, phải bỏ tiền
bạc thật vào trong áo quan để vua tiêu dùng.

Sau đó quan bắt chước vua và rồi dân bắt chước quan. Ai
cũng chôn tiền thật theo người chết. Bọn trộm cướp biết vậy
nên đào trộm mồ những người giầu có, như mộ vua Hán Văn

Đế bị quân trộm khai quật lấy hết vàng bạc châu báu. Về sau
từ quan đến dân thấy việc chôn tiền bạc thật quá tốn kém nên
mới nảy sinh ra dùng giấy cắt ra làm tiền giả, vàng giả để
thay thế. Dần dà người dân bắt chước và trở thành tập tục.

Đến năm Khai Nguyên thứ 26 (738 DL), đời Đường Huyền

Tông, nhà vua ra sắc dụ cho phép dùng tiền giấy thay cho

71

TÂM DIỆU
tiền thật trong việc cúng tế cầu siêu do quan tế tự Vương Du
phụ trách. Việc sử dụng vàng mã chính thức bắt đầu từ đấy.

Không bao lâu, dân chúng chán bỏ vì thấy việc đốt vàng mã
không hiệu nghiệm, họ đốt đủ thứ cần dùng để người quá cố
tiêu dùng mà không thấy được báo mộng hay có một hiện
tượng gì chứng tỏ người chết được hưởng dụng, nhất là đối
với những người nghèo không đủ tiền mua sắm đồ mã nên
họ bảo nhau không đốt nữa, thế là nghề làm đồ mã bị ế ẩm.

Sách Trực Ngôn Cảnh Giác của Trung Hoa kể lại rằng

Vương Luân là dòng dõi của Vương Du, vì không muốn
nghề nghiệp gia truyền làm vàng mã bị mai một, nên cố gắng
hết sức để chấn hưng nghề làm đồ mã, bèn lập mưu với
người bạn thân, lên kế hoạch bí mật chết giả, bằng cách để
người bạn thân đó giả vờ đau ốm cho mọi người biết, khoảng
vài ngày sau Vương Luân loan tin người bạn thân đã qua đời,
sau đó khâm liệm bỏ vào quan tài chờ ngày an táng. Nhưng
sự thật thì người bạn của Vương Luân vẫn còn sống, tuy ở
trong quan tài nhưng vẫn có lỗ trống ở dưới đáy để thở và
đưa thức ăn vào. Đến ngày đưa đám tang, trong khi lễ nhạc
linh đình, phúng điếu rộn rịp, Vương Luân đem giấy tiền
vàng mã và những đồ dùng bằng giấy như nhà cửa, áo quần
và hình nhân thế mạng, đích thân làm lễ cúng tế để cầu
nguyện cho người bạn thân. Sau đó ông ta đốt hết giấy tiền
vàng mã và hình nhân thế mạng.

Khi đốt xong thì quan tài tự nhiên rung động, ai nấy đều mục
kích rõ ràng, vội cùng nhau mở nắp quan tài ra. Người bạn
thân của Vương Luân quả nhiên sống lại, đến trước mặt

Vương Luân phủ phục xuống đất cảm tạ và thuật lại cho mọi
người nghe rằng chư vị thần dưới âm đã nhận được vàng mã
và hình nhân thế mạng nên thả hồn ông ta trở về cõi trần, nên
ông ta mới được sống lại.

72

CẨM NANG CƯ SĨ

Mọi người đều tin là thật và tin tức được loan truyền rộng rãi
trong dân gian, nên đồ mã của Vương Luân sau đó lại được
hưng thịnh như xưa. Nhờ thế các nhà buôn đồ mã lại làm
giầu một cách nhanh chóng và phổ biến sang các nước chư
hầu để tiêu thụ, trong đó có Việt Nam xưa. Sau này do sự
cạnh tranh nghề nghiệp, nên người bạn thân đã tiết lộ mưu kế
gian xảo của Vương Luân và vì thế ngày nay chúng ta mới
biết lai lịch việc này.

Tục lệ đốt vàng mã này ảnh hưởng sâu đậm vào nước ta, từ
vua chúa đến thứ dân. Vụ đốt vàng mã lớn nhất Việt Nam
vào đầu thế kỷ 20 là trong đám tang của Vua Khải Định,
băng hà vào ngày 25 tháng 11, năm 1925, triều đình Huế đã
làm nguyên cả ngôi điện Kiến Trung bằng giấy thật lớn và
nhiều loại đồ dùng của vua như ngự liễn, long xa, tàn kiệu,
v.v... để đốt theo vua.

Ngày nay, dưới ánh sáng văn minh, ai cũng biết người chết
không thể nào tiêu xài số tiền vàng và các thứ cần dùng chôn
theo ấy. Như có người ở Hà Nội cúng người chết cả máy
điện thoại Nokia cầm tay bằng giấy, Honda Dream bằng giấy
và máy vi tính bằng giấy nữa. Khi còn sống không hiểu
người chết ấy có biết sử dụng máy vi tính, điện thoại cầm tay
hay xe Honda không? Xin kính gửi tới quý vị đoạn phóng sự
viết vào thời gian ngày Vu Lan vừa qua tại Hà Nội:

“Tại phố Hàng Mã, điểm "phân phối" hàng mã cho những
người bán rong trên các đường phố luôn đông nghịt người
mua sắm, bộ cúng thần linh rẻ nhất cũng 15.000 đồng, cúng
chúng sinh giá tương tự. Chúng tôi chen chân hỏi mua đồ
cúng với giá "bình dân" đã không được các chủ hàng bán.

Tôi chứng kiến một phụ nữ trung niên cùng cô con gái đến

73

TÂM DIỆU
mua nhà lầu, xe hơi, điện thoại di động, tivi, xe máy, quần
áo, tiền dollars Mỹ. Họ còn mua thêm một cô gái bằng giấy
như búp bê, mang giày cao gót, mặc váy ngắn, áo lửng. Khi
bà mẹ cầm "cô gái" trong tay thì cô con gái cầm ngay chiếc
kéo nhỏ đâm lia lịa vào mặt hình nhân thế mạng. Giải thích
cho những người hiếu kỳ xung quanh về việc làm kỳ quặc
của cô con gái, người phụ nữ trung niên nói: "Bố cháu làm
tổng giám đốc, nay xuống dưới ấy cũng phải gửi cho ông ấy
cô thư ký, nhưng phải làm cho nó xấu xí để khỏi trở thành bồ
của bố cháu". (Hết lời trích)

Chúng tôi không hề thấy có việc đốt vàng mã cúng tế người
chết được ghi trong tam tạng kinh điển của nhà Phật. Đạo

Phật hoàn toàn bác bỏ tục lệ mê tín này. Quan niệm sống
chết đối với Phật Giáo chỉ là hai mắt xích trong một chuỗi
sinh tử dài vô tận, từ vô thủy, cho tới ngày giải thoát tối hậu,
con người đạt tới cảnh giới bất tử. Do đó, Phật giáo không
có khái niệm về một nơi chốn dành riêng cho những người
đã chết, mà dân gian thường hay gọi là cõi âm hay là âm
phủ. Có thể đây là những từ ngữ của tín ngưỡng dân gian.

Hoà Thượng Thích Thánh Nghiêm, trong một bài giảng Phật

Pháp, nói rằng: “Rất đáng tiếc là hiện nay, đa số tăng ni
cũng không hiểu đạo lý ấy, thậm chí Phật tử ở Trung Hoa
lục địa sang Đài Loan còn phát minh ra loại tiền giấy đặc
biệt gọi là "tiền giấy vãng sinh", tức là trên một tờ giấy màu
vàng, dùng mực đỏ in bài chú vãng sinh bằng chữ Phạn.

Thực ra, công dụng tụng chú và tác dụng đốt tiền giấy là hai
chuyện căn bản khác nhau…” Hơn nữa, các tăng ni tụng
kinh, lễ sám, cầu đảo v.v…đều có viết sớ. Đọc sớ xong rồi
đốt sớ đi. Đó là bắt chước đạo gia đọc sớ cho quỷ thần nghe,
đó là mê tín, hoàn toàn không có căn cứ gì trong giáo lý đạo

Phật cả. Trong mọi việc, Phật giáo đều chủ trương lấy tâm

74

CẨM NANG CƯ SĨ

thành kính để có cảm ứng. Đã đạt tới chỗ tâm thành và cảm
ứng rồi, là có linh nghiệm, chứ không cần phải đốt lá sớ.”

(Hết lời trích)

Cho rằng việc đốt vàng mã làm người sống cảm thấy trong
lòng thanh thản hơn, an lạc hơn, thì chỉ là một cách nói, một
cách đánh lừa tâm thức, nếu có chăng chỉ là an lạc tạm thời
như người dùng thuốc phiện. Muốn tâm thảnh thơi an lạc,
không có gì hay hơn là trong cuộc sống hàng ngày chúng ta
thực hiện lời Phật dạy: Không làm điều ác. Siêng làm điều
lành. Tự thanh tịnh tâm ý.

Còn chuyện hoang đường như đốt vàng mã, thì ngoài việc đã
làm tổn hại tài nguyên, còn mâu thuẫn cả về mặt tâm tư.

Trong khi chúng ta cầu nguyện cho người thân quá vãng
được tái sanh vào cõi an lành, như sanh cõi trời hay cõi
người hay về cảnh giới Tây phương cực lạc hay một cảnh
giới thanh tịnh nào đó mà lại đi đốt giấy tiền vàng mã và đồ
dùng bằng giấy xuống âm phủ cho người thân tiêu dùng
trong các lễ tang, lễ giỗ, thì như vậy có phải chúng ta cầu cho
người thân ở mãi cảnh giới âm u tối tăm đó để xài tiền ma,
đồ dùng ma hay sao. Thậm chí có người, khi đốt xong còn lo
lắng không biết người thân có nhận được không? …

75

TÂM DIỆU

CHƯƠNG 10

PHẬT GIÁO VÀ VẤN ĐỀ HOẢ TÁNG

Hiện nay trên thế giới người ta đã sử dụng nhiều hình thức
mai táng khác nhau. Mỗi hình thức chọn lựa cho mình khi từ
giã cõi đời đều mang một triết lý nhân sinh khác nhau.

Nhưng xét qua nhiều khía cạnh và ý nghĩa, tựu chung lại có

5 hình thức chính, đó là: địa táng, hoả táng, thuỷ táng, huyền
táng và thứ năm là điểu táng. Thủy táng là bỏ xác chết
xuống nước cho cá ăn. Điểu táng là đem xác chết lên núi cho
chim ăn. Huyền táng là táng treo trên vách núi. Ở Việt Nam
chỉ có địa táng và hỏa táng, không có thủy táng, huyền táng
và điểu táng.

Trong năm cách an táng, Hỏa Táng đang trở thành phương
pháp an táng phổ thông hiện nay trên thế giới. Ở Canada,
phần lớn người chết được thiêu, sau đó tro cốt được gửi
trong các nhà thờ hay nhà chùa. Nếu người chết được chôn
theo cả quan tài thì được chôn xuống huyệt đất. Người ta đào
những cái hầm khá lớn và sâu, rồi chia ra thành từng ngăn.

Mỗi ngăn cho một quan tài. Mộ không được xây thành nấm
mà được san bằng để trồng cỏ lên. Trên mộ chỉ đặt một tấm
bia. Còn ở Hồng Kông, việc mua đất để chôn rất đắt nên hầu
hết người chết cũng được hỏa táng. Người ta gửi những bình

76

CẨM NANG CƯ SĨ

tro cốt vào nghĩa trang, nhà chùa hoặc nhà thờ. Mỗi bình tro
được khắc ghi như một tấm bia. Ở Hoa Kỳ, vào thập niên 70
thì 10 người chết mới có 1 người thiêu nhưng hiện nay ở
nước Mỹ cứ 4 người chết là có một người thiêu tức là 25%.

Người ta tiên đoán vào năm 2025 thì số người chết muốn
thiêu sẽ lên đến 50%. Riêng ở Việt Nam, do nhu cầu bảo vệ
môi sinh và dân số gia tăng nhanh chóng, chính quyền
khuyến khích người dân nên chuyển sang phương thức hoả
táng.

Trở lại câu hỏi là Phật giáo có chủ trương hoả táng không?

Chúng tôi xin thưa ngay là Phật Giáo là một tôn giáo tự do
nên rất uyển chuyển trong vấn đề này. Không có luật lệ cứng
rắn hay bắt buộc trong việc an táng. Tuy nhiên tại một vài xứ

Phật Giáo, việc hỏa thiêu thuờng được đa số tín đồ thi hành.

Đối với Phật Giáo Ấn Độ, chết thì thiêu đó là làm theo
phong tục sẵn có của Ấn Độ thời cổ chứ không phải là một
sự bắt buộc gì cả và mang ý nghĩa theo triết lý của Ấn Độ
nhằm nhắc nhở rằng khi chết rồi thì đừng nên luyến tiếc gì
nữa, vì họ tin rằng tro cốt cuối cùng sẽ hợp nhất với lực đã
khai sáng ra nó. Không riêng gì Phật Giáo mà đa số các tôn
giáo bắt nguồn tại Ấn Độ như là Ấn Độ Giáo và Kỳ Na Giáo
khi chết đều áp dụng phương cách Hoả Táng.

Trong Phật giáo Tây Tạng cũng có tục Hoả Táng với những
pháp hành đặc biệt cho nghi lễ này. Một số nước theo truyền
thống Phật giáo Nam Tông như Tích Lan, Thái Lan, Miến

Điện, Cao Miên, Lào và một phần của Nam Việt Nam
thường theo cách Hoả Táng. Ở các quốc gia theo truyền
thống Phật giáo Bắc Tông, như Trung Hoa, Triều Tiên, Nhật

Bản và Việt Nam vì ảnh hưởng sâu nặng nhân sinh quan Nho

Giáo và Khổng Giáo cho rằng hoả táng, điểu táng và thuỷ

77

TÂM DIỆU
táng không hợp đạo lý với người qua đời nên từ trước đến
nay họ thường dùng cách chôn cất hay nhập tháp. Tuy
nhiên, theo quan niệm hiện đại, hỏa táng là một hình thức rất
hợp vệ sinh, bảo vệ môi sinh, không mất đất, giảm bớt được
nhiều vấn đề như: xây mộ, tảo mộ, bảo quản mộ, cải táng, di
dời…cho nên việc hỏa táng càng ngày càng được phổ biến
rộng rãi trong cộng đồng Phật giáo. Họ quan niệm nên dành
đất cho người sống ở hơn là xây đầy những mộ chí, những
nghĩa trang cho người đã nằm xuống.

Cho nên, trở lại câu hỏi nên chôn hay hoả táng, chúng tôi
thiết nghĩ còn tuỳ thuộc nhiều yếu tố, từ cảm quan của mỗi
thành viên trong gia đình đến môi trường sống chung quanh
và nhất là quan niệm cá nhân về sự sống và chết của con
người. Vì thế việc chọn lựa này là do quyết định của người
qua đời lúc còn sống đã để lại di chúc còn không thì người
thân trong gia đình nên bàn thảo để có quyết định chung.

Nói tóm lại Phật Giáo không chủ trương hoả táng cũng như
địa táng. Mỗi phương cách, tuỳ thuộc từng địa phương, từng
quốc độ và từng thời gian, đều có những lợi điểm và bất lợi
điểm riêng, cho nên việc chọn lựa phương pháp an táng là do
quyết định của gia quyến hay lời dặn dò của người sắp chết.

Sau khi hoả thiêu, vấn đề được đặt ra là có nên chôn tro
cốt xuống đất, gìn giữ để thờ cúng tại nhà, tại chùa hay
đem rải xuống sông biển.

Đức Phật không để lại một huấn thị rõ ràng về vấn đề này, vì

Ngài muốn chúng ta hiểu xác thân chỉ là sự hỗn hợp của vật
chất và sau khi chết, những thứ này lại trở về các nguyên tố

Đất, Nước, Gió, Lửa. Phần tro cốt còn lại chỉ là biểu tượng
của nguời qua đời, là người thân mà ta thuơng yêu. Chúng ta

78

CẨM NANG CƯ SĨ

nên kính trọng, tuy nhiên, không nên quyến luyến quanh
những biểu tượng này, không nên sống mãi với quá khứ của
họ hay nghĩ rằng chúng ta chẳng còn liên hệ gì với người đã
chết.

Một số người thích thờ cúng tro cốt tại chùa hay tại nhà, một
số người khác lại đem chôn, hoặc đem tro cốt rải xuống biển
hay xuống sông để gieo duyên với các loài thuỷ tộc hay rải
xuống rừng để gieo duyên với các loài chúng sinh sống trên
đất hay một nơi nào đó theo ý muốn v..v.

Gần đây nhất, theo hãng thông tấn AP cho biết công nghệ
khoa học hiện đại đã biến tro cốt người quá cố thành viên
kim cương để mang theo trong người. Họ đã thực hiện được

1000 viên kim cương từ 500 hũ tro cốt của 500 gia đình
người quá cố. Những viên kim cương nhân tạo này đã đưa
ra một lựa chọn mới cho kỹ nghệ mai táng. Giá làm kim
cương tuỳ thuộc vào kích cỡ, khoảng 2.500 USD cho viên
kim cương 0, 25 cara và khoảng 14.000 USD cho viên kim
cương 1 cara.

Đó là các phương cách để gỉai quyết phần lưu lại những gì
của người quá vãng. Tuỳ theo niềm tin, áp dụng phương
cách nào cũng không có gì sai cả, nhưng là Phật tử chúng ta
đừng nghĩ rằng để tro cốt ở những nơi thiêng liêng như chùa
chiền, người quá vãng sẽ được an toàn, được nghe câu kinh
tiếng kệ và không bị nghiệp lực lôi kéo. Việc để tro cốt trong
chùa không có ý nghĩa gì hơn là việc biểu lộ niềm kính trọng
và thương yêu với người đã khuất.

Khi thiêu có nóng không hay khi đem chôn xuống dưới
đất có lạnh không?

79

TÂM DIỆU

Sau khi xác thân này hư hoại, theo Phật giáo, thần thức sẽ
tuỳ theo nghiệp lực mà tái sanh vào các cõi tương ứng với
nghiệp nhân mà người kia đã gieo trồng, ngoại trừ các bậc
đại giác như Đức Phật, các bậc Bồ-tát, các bậc A-la-hán đã
giải thoát khỏi vòng sanh tử luân hồi.

Thế giới tình thức này không chỉ có cảnh giới con người, mà
còn có các cảnh giới khác nữa, nếu tính từ dưới lên thì có:

địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, a-tu-la, nhân và thiên. Theo

Phật giáo Nguyên Thuỷ việc tái sinh xảy ra tức khắc chỉ
trong một sát na niệm tưởng, không để trống khoảnh khắc
nào trong trạng thái lưng chừng như làn sóng điện lan trong
không gian, tức khắc được phát sinh trong máy thu thanh hay
thu hình. Sự sinh tử này xảy ra cực kỳ nhanh chóng và được
xem là một tiến trình liên tục. Còn theo Phật Giáo Bắc Tông
cho rằng có một số trường hợp có thể phải qua giai đoạn
chuyển tiếp, ở đó chúng sinh mang dạng “thân trung ấm”

không hình tướng, lưu lại trong thời gian từ một đến bảy tuần
lễ, thông thường thời gian thọ sinh là bảy ngày, tuy cũng có
thể lâu hơn nữa do sở duyên chưa thích hợp. Cũng theo
thuyết này, thời gian bốn mươi chín ngày này rất là quan
trọng vì các nghiệp lành và nghiệp dữ dằng co tâm thức, làm
mê mê tỉnh tỉnh, phải cảm thọ những điều không yên ổn,
không tự tại. Vì vậy có tục lê cúng giỗ cầu siêu bảy tuần liên
tiếp.

Như vậy dù là tái sinh tức thời hay tái sinh qua giai đoạn
chuyển tiếp, mang thân trung ấm, thì thân xác lúc ấy chỉ còn
lại là một cơ thể vật chất, các giác quan không còn hoạt
động, mắt không thấy, tai không nghe, mũi không ngửi, tứ
chi không còn cử động, cho nên không còn cảm gíac đau
đớn, nóng hay lạnh.

80

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 11

THỰC HÀNH PHẬT PHÁP

PHẦN THỨ NHẤT

TU THIỀN

Đạo Phật là con đường đưa chúng sinh giải thoát khỏi mê lộ
để đi tới giác ngộ. Ngay lúc đang đi trên đường, người Phật
tử đã nếm được mùi vị của giải thoát, với điều kiện là người
đó phải thực hành những lời dậy của đức Phật và chư Tổ.

Có thể ví những lời Đức Phật và chư Tổ dạy Phật tử như là
những cuốn sách dạy cách nấu món ăn. Người đọc sách nấu
ăn hoài mà không bao giờ thực hành, không nấu, không ăn,
thì cơ thể vẫn đói, không bổ ích gì cả. Đã thế, còn đem
những hiểu biết qua sách vở để khoe khoang, chứng tỏ là
mình "biết nhiều cách nấu món ăn" thì chỉ là lý thuyết suông,
càng khoe càng làm tăng trưởng sự kiêu ngạo, hoàn toàn
không có ích lợi gì trong thực tế.

81

TÂM DIỆU

Đạo Phật là con đường thực hành, không phải là những đề tài
triết lý để bàn suông, chẻ sợi tóc làm tư. Kinh sách nhà Phật
là ngón tay để chỉ lên mặt trăng chân lý. Nương theo ngón
tay, thấy được mặt trăng rồi thì phải hành trì tu tập để đạt tới
giác ngộ giải thoát, không phải là để khoe khoang sự hiểu
biết về cái ngón tay.

Như vậy trước hết, người Phật tử theo lời Phật dạy qua giai
đoạn lý thuyết, hiểu thấu cách thức tu tập, rồi phải tự mình

"làm thuyền bè của chính mình" tự mình hành trì các pháp
môn tu, tự mình sẽ nếm được mùi vị của an lạc giải thoát.

Một trong những pháp môn tu đó là "Thiền".

Thiền là đường lối để thực hiện sự buông bỏ. Khi hành thiền,
ta buông bỏ thế giới phức tạp bên ngoài, để có thể vươn đến
thế giới an tịnh bên trong. Trong tất cả các hệ thống huyền
học và trong nhiều truyền thống, hành thiền được biết đến
như là con đường đi đến tâm thanh tịnh và uy lực. Kinh
nghiệm về tâm thanh tịnh này, giải thoát ra khỏi thế giới, rất
là vi diệu và hỷ lạc.

Có nhiều người ngồi thiền để tìm cho tâm sự an tịnh, tinh
thần không tán loạn, dao động. Nhưng tâm an tịnh (samatha

- thiền định hay thiền chỉ) chỉ là một trong hai khía cạnh
trọng yếu của thiền. Tuệ giác (vipassana - thiền minh sát hay
thiền quán) là khía cạnh thứ hai. Mục đích của tu thiền là để
được tuệ giác, còn thiền định hay thiền chỉ chỉ là phương tiện
giúp ta đạt đến cứu cánh trên.

Thiền định (samatha) là một phương pháp luyện tâm, chuyển
hoá tâm ô nhiễm thành tâm thanh tịnh, giảm từ từ, từ nhiều
niệm tưởng đến ít niệm tưởng và từ ít niệm tưởng đến một
niệm hay còn gọi là nhất tâm hay nói một cách khác là gom

82

CẨM NANG CƯ SĨ

tâm buông lung vào một điểm hay một đối tượng. Kết quả
mang lại là sự an tĩnh tâm hồn cũng như sức mạnh tâm linh.

Tâm an tĩnh không phải là mục đích, chỉ là cần thiết để phát
triển tuệ giác.

Thiền Minh Sát (vipassana) là một phương pháp thiền quán
giúp điều phục tâm và phát triển trí tuệ, mà ai cũng có thể
thực hành được trong đời sống hằng ngày. Thiền Minh Sát
có nghĩa là thấy sự vật đúng như sự vật hiện hữu của nó.

Chủ yếu của việc hành thiền này là quán sát tâm hay chú
tâm, nhận ra và hay biết dòng tư tưởng của mình mỗi khi nó
phát sinh. Chỉ “biết suông” mà không có sự phán đoán,
không phân biệt và không dính mắc với chúng.

Có thể nói là tu Thiền Chỉ (samatha) để được Ðịnh, tu Thiền

Quán (vipassana) để được Tuệ. Trong đạo Phật thì Giới,

Ðịnh và Tuệ là ba bộ môn học, vì vậy nên Thiền, bao gồm

Ðịnh và Tuệ, được coi là căn bản trong việc tu theo đạo Phật
vậy.

Nói chung Thiền Phật giáo bao gồm các Thiền Nam Tông,

Thiền Bắc Tông, và Thiền Tông tức Thiền của các Tổ.

Trong Thiền Nam Tông cũng có nhiều phương pháp tu khác
nhau, nhưng có thể nói hai pháp thiền Anapanasati (niệm hơi
thở) và thiền Vipassana (thiền quán) là được áp dụng nhiều
nhất. Thiền Anapanasati đặt trọng tâm vào việc chú niệm hơi
thở, đã được Phật giảng dậy trong nhiều kinh nhưng riêng
kinh Anapanasati chỉ dẫn đầy đủ nhất nên thường được học
tập kỹ. Thiền Vipassana còn được gọi là Thiền Quán hoặc

Thiền Minh Sát. Pháp hành thiền này không được ghi rõ
trong kinh nào mà được đặt trên nền tảng kinh Tứ Niệm Xứ,

83

TÂM DIỆU
tuy nhiên về phương cách hành có một số điểm khác nhau và
do đó không có một pháp thiền Vipassana thống nhất.

Thiền Bắc Tông hay còn gọi là Thiền Ðại thừa cũng gồm
nhiều pháp thiền lấy ra từ các kinh Bắc Tông, như pháp

Quán Như Huyễn, trong kinh Thủ Lăng Nghiêm, Kim Cang
và Viên Giác, Tuy vậy, không có một pháp thiền nào nhất
định vì tùy căn cơ mỗi người mà tu theo pháp thiền thích
hợp.

Thiền Tông tức là thiền của chư Tổ, cũng được gọi là Thiền

Tổ Sư được bắt đầu từ Phật Thích Ca truyền lại cho ngài Ma

Ha Ca Diếp, đến ngài A Nan rồi truyền tới Tổ thứ 28 là ngài

Bồ Đề Đạt Ma. Sau đó ngài Bồ Đề Đạt Ma truyền sang

Trung Quốc. Bồ Đề Đạt Ma được tôn làm sơ Tổ Thiền Tông

Trung Hoa, truyền cho nhị Tổ Huệ Khả, tam Tổ Tăng Xán,
tứ Tổ Đạo Tín, ngũ Tổ Hoằng Nhẫn và lục Tổ Huệ Năng.

Sau đó chia thành năm phái: Lâm Tế, Tào Động, Pháp

Nhãn, Quy Ngưỡng và Vân Môn. Mỗi phái đều có phương
tiện cơ xảo riêng để khế hợp với từng cơ duyên của đệ tử.

Tuỳ mỗi đương cơ mà chư Tổ, hoặc nói, hoặc nín, hoặc dùng
gậy đánh hay dùng tiếng la, tiếng hét..v..v.. Các phương tiện
cơ xảo ấy giống như chuyện vô lý nhưng lại có tác dụng làm
ngưng suối nguồn ý thức của người đệ tử lúc bấy giờ. Mục
đích là để đệ tử, ngay sát na đó khai ngộ. Các ngài không
muốn đệ tử sa lầy trong văn tự chữ nghĩa, chỉ cần ngừng
dòng tâm ý thức để trực thấy bản tâm, bản tánh của mình.

Trong phần thực hành Thiền này, chúng tôi chỉ giới thiệu
một vài pháp thiền: (1) Pháp Thở Đơn Giản21[21] do Cư sĩ

21 Cư sĩ Nguyên Giác: Thiền Tập (biên dịch), Nhà xuất bản: Thiện Tri Thức, TP.

HCM – 06-2005 tr. 17-19. http://www.thuvienhoasen.org/ThienTap-NguyenGiac-

01.htm#02

84

CẨM NANG CƯ SĨ

Nguyên Giác dịch từ nguyên tác Anh ngữ “A Simple

Breathing Meditation,” một cẩm nang về bước đầu tập thiền
của Kadampa, một tông phái Phật giáo Tây Tạng đang có
hơn 700 tự viện tại 36 quốc gia, (2) Thực Tập Thiền Minh

Sát 22[22] của Hòa thượng Mahasi Sayadaw do Tỳ khưu

Khánh Hỷ chuyển ngữ và Hoà thượng Thiền sư Kim Triệu
hiệu đính, và (3) Đường Lối Thực Hành Tham Tổ Sư

Thiền của cố Hoà thượng Thích duy Lực. Cả ba bản văn
được ghi lại trong phần phụ lục để độc giả tham khảo và học
hỏi.

22 Hòa thượng Mahasi Sayadaw - Dịch Giả: Tỳ khưu Khánh Hỷ - Hiệu Đính: Tỳ
khưu Kim Triệu - Tathagata Meditation Center (Như Lai Thiền Viện), San Jose

USA xuất bản.

http://www.thuvienhoasen.org/tnthuy-thienminhsat.htm

85

TÂM DIỆU

THỰC HÀNH PHẬT PHÁP

PHẦN THỨ HAI

TU TỊNH ĐỘ HAY TU NIỆM PHẬT

Chân Tâm hay bản thể tâm của chúng ta vốn thanh tịnh. Từ
xưa không biết bắt đầu từ lúc nào tâm bị ô nhiễm bởi ái dục,
tham, sân, si và trở nên ô nhiễm. Do tâm ô nhiễm mà chúng
ta phải đi trong luân hồi sinh tử hết kiếp này sang kiếp khác.

Ô nhiễm muốn nói ở đây không chỉ là biểu hiện thô thiển của
tâm tham, sân và si mà bao gồm tất cả những bè bạn và thân
hữu xa gần của chúng, như tâm phân biệt, chấp trước, ưa
thích, ghét bỏ và mong cầu. Chúng là những vọng tưởng
hoạt động không ngừng nghỉ từ sáng đến chiều làm cho tâm
chúng ta không được an ổn.

Làm thế nào để tâm được thanh tịnh là mục đích chung của
các pháp hành Phật giáo. Các tông phái, các pháp môn, dù
cho có những khác biệt về phương cách thực hành nhưng
mục tiêu vẫn là phải tu sao cho tâm không còn ô nhiễm, đạt
được thanh tịnh. Tịnh Độ Tông gọi tâm thanh tịnh là “nhất
tâm bất loạn”, cũng như Thiền Tông gọi là “thiền định”, bên

86

CẨM NANG CƯ SĨ

Giáo Tông gọi là “chỉ quán”, còn như Mật Tông gọi là “tam
mật tương ứng”. Toàn bộ những danh từ ấy chỉ là tên gọi
khác nhau của tâm thanh tịnh.

Trong kinh Pháp Cú Đức Phật dạy: “Chư ác mạc tác. Chúng
thiện phụng hành. Tự tịnh kỳ ý. Thị chư Phật giáo

[23]23.” Nghĩa là: “Không làm các điều ác. Siêng làm các
việc lành. Giữ tâm ý thanh tịnh. Là lời dạy chư Phật”. Câu

“Tự tịnh kỳ ý” có nghĩa là tự làm cho tâm thanh tịnh. Đây là
quá trình tu tập của mỗi người chúng ta.

Bằng cách nào để tâm được thanh tịnh? Trong tạng Pàli, kinh

Tăng Chi Bộ, phẩm Một pháp, Đức Phật dạy như sau:

“Có một pháp, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến nhứt hướng nhàm chán, ly tham, đoạn
diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết -bàn. Một pháp ấy là
gì? Chính là niệm Phật. Chính một pháp này, này các Tỷ-
kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến nhứt
hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.”[24]24

Tương đương với kinh Tăng Nhất A Hàm trong tạng

Sanskrit: “Hãy tu hành một pháp. Hãy quảng bá một pháp.

Các ngươi sẽ thành tựu thần thông, loại bỏ các loạn tưởng,
đạt được quả Sa-môn, tự thân đạt đến Niết-bàn. Một pháp ấy
là gì Đó là niệm Phật. Hãy khéo tu hành. Hãy quảng bá.

23 HT. Thích Minh Châu, Kinh Pháp Cú, kệ 183 Vi ện Nghiên Cứu Phật

Học Việt Nam http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-02-phapcu-

02.htm

24 HT. Thích Minh Châu, Kinh Tăng Chi Bộ, phẩm Một pháp
http://www.thuvienhoasen.org/tangchi01-1521.htm

87

TÂM DIỆU

Các ngươi sẽ thành tựu thần thông, loại bỏ các loạn tưởng,
đạt được quả Sa-môn, tự thân đạt đến Niết-bàn. Cho nên,
các Tỳ-kheo, hãy tu hành một pháp, hãy quảng bá một pháp.

Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”25 [25]

Rồi Đức Phật giải thích cách thực hành pháp môn Niệm Phật
như sau:

“Nếu có Tỳ kheo nào chánh thân, chánh ý, ngồi bắt tréo
chân, chuyên tinh niệm Phật, không có niệm tưởng nào khác.

Quán hình của Như Lai, mắt không hề rời. Trong khi mắt
không rời, niệm tưởng công đức Như Lai”[26]26.

Đoạn kinh trích dẫn trên nêu rõ hai phương pháp niệm Phật
cơ bản là: trì danh niệm Phật và quán tưởng niệm Phật.

Trong phương pháp thứ hai, tức nhớ nghĩ đến hình tướng và
công đức của Như Lai, Đức Phật giải thích về thể, tướng,
huệ và pháp thân của Phật:

“Thể của Như Lai được thành tựu từ kim cương, đầy đủ
mười lực, bốn vô sở úy, dõng mãnh giữa đại chúng. Gương
mặt của Như Lai đoan chánh vô song, nhìn không chán mắt.

Giới đức thành tựu giống như kim cương không thể phá
hoại, trong sạch không tỳ vết cũng như lưu ly. Tam-muội của

Như Lai chưa từng sút giảm, đã tĩnh chỉ, vĩnh viễn tịch tĩnh,
không có niệm khác. Các thứ tình kiêu mạn, ngang bướng đã
vắng im ý tham dục, tưởng sân hận, tâm ngu hoặc, mạn kết
do dự, tất đều tận trừ. Huệ thân của Như Lai, trí không bờ
đáy, không bị chướng ngại. Thân Như Lai, được thành tựu

25 TT. Thích Đức Thắng, Kinh Tăng Nhất A Hàm, Phẩm Một niệm, kinh sô 1:

http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-ducthang-01.htm#03

26 TT. Thích Đức Thắng, Kinh Tăng Nhất A Hàm, Phẩm Quảng Diễn,
http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-ducthang-01.htm#03

88

CẨM NANG CƯ SĨ

từ giải thoát, các cõi đã hết, không còn sinh phần để nói Ta
sẽ đọa nơi sinh tử. Thân Như Lai được vượt qua thành trì
của tri kiến, biết căn cơ người khác đáng được độ hay không
đáng được độ, chết đây sinh kia, xoay vần qua lại trong ngằn
mé sinh tử, có người giải thoát, người không giải thoát Như

Lai thảy đều biết tất cả. “Đó là tu hành niệm Phật, liền có
danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được
vị cam lồ, đến chỗ vô vi, liền được thần thông, trừ các loạn
tưởng, được quả Sa-môn, tự đến Niết-bàn. Cho nên, này các

Tỳ-kheo, luôn phải tư duy không rời niệm Phật, liền sẽ được
những thứ công đức thiện này. Như vậy, các Tỳ-kheo, hãy
học điều này.”27[27]

Như vậy, Niệm Phật mà Đức Phật dạy trong kinh tạng Pali
và Sankrit dẫn chiếu trên chính là một trong các pháp hành
căn bản nhằm chuyển hóa tâm của chúng sinh, bằng cách
không để cho tâm ấy duyên với vọng niệm, với lục trần, với
thức phân biệt. Ngài dạy, “nếu chúng sinh nào đem tâm của
mình mà niệm tưởng Phật, nhớ nghĩ đến công đức của Phật,
duyên với Phật thì tâm của người ấy trở nên thanh tịnh, được
pháp hỷ lạc, và tất cả mọi tâm lý bất thiện đều được chuyển
hóa”[28]28.

***

Pháp môn Niệm Phật là một trong nhiều pháp môn được

chính Đức Phật dạy cho các đệ tử xuất gia và tại gia hiện còn
lưu lại trong các bản kinh cổ, cả tạng Pàli lẫn tạng Sanskrit.

Sau đó được truyền qua Trung Hoa vào giữa thế kỷ thứ 4 và
được phát triển thành tông phái Tịnh Độ bởi Đại sư Huệ

Viễn (334-416).  Từ Trung Hoa, Tịnh Độ tông được truyền qua Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Đối tượng niệm Phật
mà kinh Pali và Sanskrit nói đến là Đức Thế Tôn, nên thời

27 như dẫn 29.

28 TT. Thích Tuệ Sỹ, Kinh Trung A Hàm, Kinh Trì Trai 202

89

TÂM DIỆU
đó nói đến niệm Phật, là niệm Đức Phật Bổn sư Thích Ca

Mâu Ni. Sau này, khi Phật giáo phát triển, tin tưởng rằng
trong ba thời mười phương có vô số chư Phật. Cho nên, pháp
môn niệm Phật cũng có nhiều danh hiệu Phật để niệm, nhưng
phổ thông nhất là niệm Phật A Di Đà. Vì vậy, mỗi khi nói
đến pháp môn niệm Phật hay Tịnh Độ Tông, người ta đều
nghĩ ngay đến niệm Phật A Di Đà.

Ðức Phật A Di Ðà được Đức Phật Thích Ca giới thiệu là một
vị Phật siêu việt thời gian và không gian (vô lượng quang, vô
lượng thọ), Ngài nguyện cứu độ tất cả những ai có lòng tin
chân thành xưng niệm danh hiệu Ngài. Ngài dùng vô lượng
hào quang nhiếp thọ và gia hộ những người có lòng tin chân
thành đối với Ngài và tiếp dẫn họ sanh về cõi Tây phương

Cực lạc của Ngài. A Di Ðà là âm dịch của Amita, Amita là
tiếng cổ Ấn Ðộ (Sanskrit). A Di Ðà cũng là cách viết tắt của

Amitabha (Vô lượng quang) và Amitayus (Vô lượng thọ). Vì
thế người Tây phương rất quen thuộc với hai danh từ tiếng

Sanskrit Amitabha và Amitayus.

Hạnh nguyện cứu độ chúng sanh của Ðức Phật A Di Ðà
được hai Đức Bồ tát là Quán Thế Âm và Ðại Thế Chí phò trì.

Tượng Ðức Phật A Di Ðà và hai Đức Bồ tát này rất được
phổ biến tại các nước Á Châu thịnh hành tư tưởng Tịnh độ.

Tịnh Độ tông cốt lấy niệm Phật làm đầu, và niệm Phật chính
là gột sạch những tư tưởng vẩn đục. Mỗi câu niệm Phật là
một tư tưởng xấu lắng xuống, một niệm trong sạch dấy lên,
nhiều câu niệm Phật thì nhiều tư tưởng xấu được đoạn trừ.

Và niệm Phật đến “nhất tâm bất loạn” thì ô nhiễm không
còn.

Kinh điển của Tịnh Độ tông là các kinh Vô Lượng Thọ, kinh

Quán Vô Lượng Thọ, kinh A Di Đà, và luận Vãng sinh Tịnh

90

CẨM NANG CƯ SĨ

độ. Phương pháp tu học gồm ba nguyên tắc: Tín, Nguyện và

Hành. Đây là một trong các tông phái tương đối dễ tu tập nên
ở Đông Nam Á châu cũng như những quốc gia có nhiều di
dân đến từ Á châu có rất nhiều Phật tử theo tông này.

Ðể thực hành Pháp môn Niệm Phật, ngài Trần Thái Tông, vị
vua sáng lập ra triều đại nhà Trần đã lập lại câu nói của

Thiền sư Vĩnh Gia như là xác định mục tiêu của pháp Niệm

Phật là " Ai không có niệm thì không có sinh"[29] 29 và ngài
nhận định rằng đời sống con người là một dòng niệm tưởng
sinh diệt liên tục và trôi chảy không ngừng từ tâm thức. " Nếu
là một niệm thiện, thì có một thiện nghiệp tương ứng. Nếu là
một niệm ác, thì có ác nghiệp tương ứng. Giống như ảnh
hiện, tựa bóng theo hình"[30]30. Chặt đứt dòng niệm tưởng
này tức là ngưng được dòng sinh diệt và do đó thoát khỏi
khổ đau và sinh tử luân hồi. Cho nên, niệm Phật có công
năng chuyển hoá thân khẩu ý bất tịnh thành thân khẩu ý
thanh tịnh. Cách thục hành niệm Phật của Ngài được sắp xếp
từ thấp đến cao tùy theo trình độ và căn cơ của mỗi người.

Tuy nhiên, ngài cho rằng dù với căn cơ nào cũng có thể đạt
đến cùng một mục tiêu và ngài khuyến khích nên bắt đầu từ
trình độ của người có căn cơ thấp. Ngài nói, " giống như xây
một cái nhà ba tầng, người ta phải bắt đầu xây với tầng dưới
cùng".

Tầng dưới cùng là gì? là " Miệng siêng lời niệm Phật, lòng
muốn thấy tướng Phật, thân nguyện sinh ở nước Phật. Ngày
đêm siêng tu, không có thối lui, sau khi chết rồi, đựơc theo
niệm thiện mà sinh ở nước Phật. Sau được các Phật tuyên

29 Thiền Sư Huyền Giác Vĩnh Gia, dịch Việt: Trúc Thiên, Chứng Đạo Ca "Thùy vô
niệm thùy vô sinh" là lời của ngài Vĩnh Gia, Thiền sư nổi tiếng, tác giả cuốn

"Chứng Ðạo Ca". Người cùng thời với Lục Tổ Huệ Năng.

http://www.thuvienhoasen.org/chungdaoca.htm

30 Đào Duy Anh, Khóa Hư Lục (KHL), Nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội, Hà Nội 1974

91

TÂM DIỆU
cho chính pháp, chứng được Bồ đề, cũng vào chính quả."

(KHL, 105)

Tầng giữa là gì? Ngài dạy “siêng năng niệm danh hiệu Phật
trong tâm, niệm niệm không quên cho đến vô niệm, đạt được
chính đạo. Ðến lúc lâm chung được cảnh giới an lạc Niết

Bàn tịch tịnh, tịch diệt”.

Còn tầng thứ ba, tức căn cơ của những người đã tự mình
buông xả hết, không còn chấp trụ thì " tâm tức Phật, không
cần tu thêm. Niệm cũng là bụi, không dung một mảy may.

Niệm bụi vốn sạch cho nên nói rằng như như không động
chính là thân Phật. Thân Phật tức là thân ta, không có hai
tướng. Các tướng đều không hai, lặng lẽ có thường, có mà
không biết, đó là Phật sống". (KHL, 105)

Các tầng được nói đến, được xem là mức độ chấp trước hay
mức độ buông xả của một người. Chúng ta là những người
có căn cơ thấp vì chúng ta chấp và trụ quá nhiều về vật chất
lẫn tinh thần. Chúng ta không chịu buông xả dù chỉ là chiếc
áo cũ hay ý kiến riêng của mình. Tuỳ theo mức độ chấp
trước, ngài Trần Thái Tông đã khuyên bảo chúng ta nên,
hoặc là xưng danh hiệu Phật bằng miệng với ước nguyện
sanh về cõi Phật, hoặc là niệm danh hiệu Phật trong tâm,
niệm niệm không quên cho đến vô niệm. Cả hai lối đều dùng
danh hiệu Phật làm đối tượng và Phật hiệu này được xem
như một sự thể tượng trưng cho tất cả những gì chứa đựng
trong khái niệm về đức Phật, không những chỉ riêng về Phật

A Di Ðà, mà hết thảy vô số chư Phật, hay nói rộng ra, chính
là bản chất giác ngộ của mọi chúng sinh.

Với phương pháp xưng danh hiệu Phật cùng với tâm nguyện
sanh về nước Phật sẽ đưa đến kết quả là được vãng sanh về

92

CẨM NANG CƯ SĨ

cõi tịnh độ theo như ý sở nguyện khi lâm chung, ở nơi đó,
chúng ta sẽ không còn bị ngoại cảnh xấu lôi kéo, tâm thức sẽ
được tịnh hóa mau lẹ, sớm thành đạo quả. Còn phương pháp
thứ hai, áp dụng cho người có căn cơ trung bình, mức độ
chấp giữ không nặng, thâm hiểu lý khổ, vô thường, vô ngã,
hiểu được tam giới duy tâm, cõi tịnh độ và thế gian cùng một
bản thể như tự thể của chúng ta, nên vua Trần Thái Tông đã
khuyên bảo chăm chỉ niệm Phật trong tâm, tất cả tư tưởng
phải chuyển hoá thành niệm Phật, niệm niệm không rời cho
đến chỉ còn một niệm Phật hiệu thôi, ngoài ra không còn có
người niệm, không còn có cái được niệm, tức trở thành vô
niệm đạt thành chính đạo ngay hiện tiền, không còn sinh tử
luân hồi. Phương pháp tu này còn đựơc gọi là thực tướng
niệm Phật, chủ yếu là trì danh hiệu Phật trong tâm, đạt được
thiền định, thấy được bản tâm chân thật tức Di Ðà tự tánh.

Khi lập lại lời của ngài Vĩnh Gia " Ai không có niệm thì
không có sinh" ngay nơi phần mở đầu của chương nói về
pháp môn Niệm Phật, vua Trần Thái Tông đã xác định mục
tiêu của pháp môn này là chuyển hoá tất cả tư tưởng thành
niệm Phật, rồi biến thành vô niệm. Ðối với người áp dụng lối
tu đầu tiên sẽ được sanh về cõi Tịnh độ khi lâm chung vì còn
có ý nguyện tức ý lực, tức là cái mà đức Phật gọi là "cetana",
là nghiệp lực.

Ðiều quan trọng của niệm Phật là phải nỗ lực kiên trì, bền bỉ,
niệm đến nhất tâm, rồi đến vô niệm. Trong thời gian đầu có
thể niệm mãi, mà tâm vẫn tán loạn, vẫn những chuyện nhà
cửa, chuyện luyến tưởng đến con cháu chồng vợ, theo chư

Tổ dạy về Tịnh Độ, nên áp dụng biện pháp ghi nhớ từ một
đến mười câu, đến khi thấy đỡ rồi, nên bắt đầu chú tâm ngay
vào danh hiệu "A Di Ðà Phật" hay chỉ chú tâm vào một chữ

"A" đầu câu. Khi chữ A còn thì danh hiệu Phật còn, nếu mê

93

TÂM DIỆU
mờ để cho nó mất, thì cả danh hiệu cũng mất. Cứ chú tâm
mãi vào chữ A, sẽ được nhất tâm, tâm cảnh đều tiêu tan,
dung hợp thành một khối, lượng rộng lớn như hư không,

Phật và mình cũng đều mất, chữ A cũng không còn.

Sở dĩ niệm bốn chữ "A Di Ðà Phật" thay vì sáu chữ "Nam

Mô A Di Ðà Phật", theo ngài Ấn Quang Ðại sư, thì có điều
lợi là dễ dàng nhiếp tâm hơn.

Tưởng cũng nên ghi chú thêm ở đây là khi áp dụng phương
pháp trì danh niệm Phật nên niệm trong tâm, không quán
tượng Phật hay quán tưởng Phật. Trong tâm chỉ chú tâm vào
danh hiệu "A Di Ðà Phật" một cách đều đặn, liên tục, không
nhanh, không chậm. Mục đích niệm niệm liên tục là để tâm
duyên với danh hiệu "A Di Ðà Phật", mà tự lìa xa các vọng
niệm. Còn chú tâm vào danh hiệu A Di Ðà Phật để ngăn
không cho tình trạng mê tâm do nhớ tưởng viển vông gây ra,
giữ cho tâm luôn luôn tỉnh thức và dễ dàng định tâm. Hãy
niệm liên tục không gián đoạn, đi đứng nằm ngồi đều niệm,
niệm mãi mãi lâu bền, niệm cho thành thói quen, cho đến khi
nào không muốn niệm cũng không được, tâm vẫn cứ niệm.

Phật tức là giác. Ngài Hư Vân Hòa Thượng nói: " Nếu niệm
đến độ trong mộng cũng có thể niệm, tức là thường giác
không mê, nếu quên mất Phật tức là chẳng giác. Hiện tại,
nếu tâm này không mê, thì lúc lâm chung, tâm này cũng
chẳng u muội. Nơi tâm không u muội, tức là được giải
thoát".

Kết quả của việc niệm Phật lớn lao không thể nào nói được,
không những không còn tạo tội, mà còn đem lại nhiều phước
báu cho hiện tại cũng như tương lai, xa lìa được chốn trầm
luân khổ ải, và nhất là cắt đứt dòng sinh tử luân hồi.

94

CẨM NANG CƯ SĨ

Tín và Nguyện là hai điều kiện quan trọng trong Pháp Môn

Niệm Phật, nhưng điểm cao siêu nhất của Pháp Môn Niệm

Phật là cho rằng ngay đến tín tâm và nguyện tâm cũng không
cần thiết nữa, và chỉ có việc duy nhất là chú tâm niệm danh
hiệu Phật thì cũng đủ rồi, vì còn tin về hay nguyện về một
cái gì đó thì vẫn là ý lực, vẫn còn là nghiệp lực. Niệm Phật
đến vô niệm, đến không còn có người niệm, không còn có
cái được niệm, và không còn danh hiệu Phật niệm, là phá tan
tất cả nghiệp lực. Tự lực và tha lực cũng không còn vì tự lực
và tha lực đều xuất phát từ ý lực mà ý lực là nghiệp lực

(cetana). Một khi nghiệp lực đã không còn thì làm gì còn có
sinh tử, còn có trầm luân khổ ải [31]31.

Nhất Biến thượng nhân (Ippen Shonin), một trong các vị cao
tăng Tịnh Ðộ Tông Nhật Bản đã dạy các đệ tử và có nhắc lại
lời của Không Dã thượng nhân (Kũya Shonin): "có người hỏi
ngài nên niệm Phật như thế nào? Ngài chỉ trả lời: "Buông

Bỏ" và không nói thêm lời nào nữa." Nhất Biến thượng nhân
cho rằng đó là lời vàng ngọc: "Buông Bỏ" là tất cả những gì
cần thiết nhất cho người hành trì pháp môn niệm Phật, và tất
cả các pháp môn khác của đạo Phật [32]32.

Trôi lăn trong sanh tử là do nắm giữ. Nắm giữ từ cái thô như
danh vọng, của cải, vật chất, thân xác.... đến cái vi tế như tư
tưởng, tri kiến, và ngay cả đến cái khái niệm về sự buông
bỏ...Cho nên bước vào đạo Phật, đạo Giác Ngộ thì bước đầu
tiên là buông bỏ, bước giữa cũng buông bỏ và bước cuối

31 Bài giảng tại chùa Việt Nam ở Los Angeles ngày thứ bảy 17-12-1983 nhân dịp
vía Ðức Phật A Di Ðà và ngày thứ ba 10-1-1984 nhân dịp vía Ðức Phật Thích Ca

Thành Ðạo. http://www.thuvienhoasen.org/adidaphat.htm

32 Bài giảng tại chùa Việt Nam ở Los Angeles ngày thứ bảy 17-12-1983 nhân dịp
vía Ðức Phật A Di Ðà và ngày thứ ba 10-1-1984 nhân dịp vía Ðức Phật Thích Ca

Thành Ðạo. http://www.thuvienhoasen.org/adidaphat.htm

95

TÂM DIỆU
cũng buông bỏ. Buông bỏ hết tất cả mọi sự, buông bỏ thiện
và ác, buông bỏ giác ngộ và vô minh, buông bỏ thiên đường
và địa ngục và mọi loại say mê về chứng ngộ.

96

CẨM NANG CƯ SĨ

THỰC HÀNH PHẬT PHÁP

PHẦN THỨ BA

CẦU NGUYỆN và TỤNG KINH

Đạo Phật trên ý nghĩa thiết yếu là “biện chứng giải thoát”

hay là con đường gỉai thoát. Gỉai thoát khỏi khổ đau, sinh tử
luân hồi. Tuy cùng đi trên một con đường, nhưng vì con
người có nhiều tâm tính, trình độ, khả năng và căn cơ khác
nhau, lại vì tùy hoàn cảnh, tùy phong tục, tập quán, luật lệ
thay đổi theo từng địa phương và tùy thời điểm, cho nên Ðức

Phật đã đưa ra vô số phương tiện khác nhau, thường được
tiêu biểu bằng con số 84 nghìn pháp môn, để hướng dẫn mọi
người đạt đến cứu cánh giác ngộ, giải thoát. Cầu nguyện và
tụng kinh, tuy không phải là cứu cánh, nhưng cũng là một
trong 84 nghìn pháp môn.

CẦU NGUYỆN

Thời Đức Phật tại thế, có chàng trai trẻ đến xin Phật làm lễ
cầu siêu cho người cha vừa quá vãng. Biết rằng chàng trai trẻ
tràn ngập nỗi đau khổ chắc khó có thể hiểu được những lý lẽ

97

TÂM DIỆU
trong lúc này, nên Ðức Phật đã phải dùng phương tiện bằng
hình ảnh cụ thể với những đặc tính đối lập, một hòn đá và
một lon dầu, cả hai được ném xuống hồ, đá nặng chìm xuống
và dầu nhẹ nổi lên. Đức Phật trả lời, như một hòn đá nặng
được thả chìm xuống đáy hồ, cho dù với sức cầu nguyện của
số đông, hòn đá vẫn không thể nổi lên mặt nước. Qua đó,

Đức Phật khẳng định nếu con người tạo nghiệp xấu thì chịu
quả báo xấu và tạo nghiệp tốt thì được hưởng quả báo tốt,
cầu nguyện không thể làm thay đổi được nghiệp lực, nhất là
khi nghiệp đã chín muồi. Rõ ràng, cầu nguyện để mong giải
tội, xóa sạch ác nghiệp đã tạo, phó thác hoàn toàn vào tha lực
như các Bà la môn hằng tin tưởng là một việc làm vô ích

[33]33.

Tuy nhiên, trong một vài trường hợp khác, cũng trong kinh

Pali, Đức Phật cho thấy sự cầu nguyện có ảnh hưởng đến
người khác và môi trường sống chung quanh. Điển hình là
trường hợp Tỳ kheo Angulimāla, ông vốn là một tay cướp
giết người nổi tiếng, nhưng Angulimāla được Phật hoá độ,
trở thành Tỳ kheo. Một hôm, Angulimāla đi khất thực, gặp
một người đàn bà sắp lâm bồn đang rên siết đau đớn bên
đường. Không biết làm thế nào, Angulimāla trở về hỏi Ðức

Phật. Ðức Phật khuyên Angulimāla đem lời sau đây nói với
người đàn bà: " Này cô, từ ngày được sanh vào Thánh tộc

(nghĩa là từ ngày tôi xuất gia), tôi chưa hề có ý tiêu diệt đời
sống của một sinh vật nào. Do lời chân thật này, ước mong
cô được vuông tròn và con của cô được bình an vô sự."[34]34

Angulimāla học thuộc lòng bài kinh, rồi đi đến nơi, ngồi

33 HT. Thích Minh Châu, Kinh Tương Ưng Bộ Tập IV Thiên 6 xứ Ch.8 Đoạn 6:

http://www.thuvienhoasen.org/tu4-42.htm

34 HT. Narada Maha Thera, Phạm Kim Khánh dịch Việt, 1998, Đức Phật và Phật

Pháp http://www.thuvienhoasen.org/ducphatvaphatphap-12.htm

98

CẨM NANG CƯ SĨ

cách người phụ nữ một bức màn che, đọc lại. Người mẹ đau
đớn liền sanh được dễ dàng.

Đến nay bài kinh Angulimāla Paritta [35]35 này vẫn còn
được lưu hành ở một số quốc gia Phật giáo Nam Truyền.

Điều này cho thấy năng lực nội tại (qua tâm từ và giữ giới)

của hành giả có thể có tác dụng đến ngoại giới, đến môi
trường chung quanh và ảnh hưởng ấy lại được chuyển tải bởi
ngôn ngữ (lời kinh). Sức mạnh của tâm từ và năng lực trì
giới của Tôn gỉa Angulimāla đã chuyển hoá tai họa của sản
phụ, khiến cho mẹ con được an lành .

Cũng vào thời Phật, có một số tỳ kheo sống trong rừng sâu bị
rắn độc cắn bị thương nhiều có khi gây tổn hại đến sinh
mệnh, nên Phật đã dạy các tỳ kheo ấy hãy rải tâm từ đến các
loài rắn độc thì sẽ tránh khỏi. Phật dạy bài kệ. Nội dung bài
kệ không phải là những câu thần chú bí hiểm, mà chỉ là
những lời ước nguyện, mong cho tâm từ của hành giả lan toả
đến chúa tể các loài rắn độc, các sinh vật không chân, hai
chân và bốn chân; ước nguyện chúng sinh các loại đều được
an lành, không làm hại đến tỳ kheo. Văn ước nguyện này
được gọi là “hộ chú“ (parittam)[36]36.

Trong thời cận đại, một vị bác sĩ người Pháp qua Việt Nam
làm các việc từ thiện ở những năm đầu thập niên thế kỷ 20
cũng xác nhận rằng nhờ “tâm từ” mà ông đã thoát được nạn
rắn độc. Đó là trường hợp bác sĩ Yersin: “Năm 1894 bác sĩ

Yersin đi từ cao nguyên Lang Bian đến Darlac rồi từ Darlac
đến Attopeu, một bữa nọ bác sĩ đang đi trong rừng, mắt

35 HT. Thích Minh Châu, Kinh Trung Bộ, Angulimala Sutta, kinh thứ 86.

http://www.thuvienhoasen.org/u-trung86.htm

36 Suzuki - TT. Thích Tuệ Sỹ, Thiền và Bát Nhã, Viện CĐPH Hải Đức, 2004.

99

TÂM DIỆU
chăm chú nhìn lên các ngọn cây cao, thì bỗng nghe sau lưng
có tiếng động. Quay lại thì ngó thấy một con rắn hổ mang to
lớn đứng thẳng lên trên đuôi, phùng mang le nọc độc. Bác sĩ

Yersin đứng yên, thái độ hoàn toàn bình thản. Rắn lắc lư
chiếc đầu dẹp muốn nhảy đến chụp, nhưng lại trù trừ. Hồi
lâu hạ mình xuống vụt phóng vào bụi rậm rồi đi mất. Nghe
được câu chuyện, có người đến hỏi bác sĩ có phải nhờ thuật
thôi miên mà thoát nạn chăng Bác sĩ cười đáp: “Rắn độc
cũng như thú dữ, cắn người chỉ để tự vệ. Chúng đều có linh
tính. Một khi nhận biết rằng mình không có ác tâm, ác ý đối
với chúng thì không bao giờ chúng làm hại mình”[37]37.

Trên đây là một số trường hợp cầu an cứu hộ có tính cách cá
nhân cho mình hoặc cho người, nương nhờ vào năng lực từ
tâm và trì giới. Trong trường hợp số đông chúng sinh như
các vùng bị thiên tai, bão lụt làm mất tích và chết nhiều
người, dẫn đến các bệnh dịch tàn phá khác. Phật giáo, ngoài
những nỗ lực cứu giúp bằng các phương tiện vật chất còn có
biện pháp cứu hộ khác bằng năng lực cầu nguyện của số
đông với tâm từ bi, với chánh tín và chánh kiến qua việc đọc
tụng kinh Châu Báu [38]38 như tại các quốc gia theo truyền
thống Phật giáo Nam truyền thường áp dụng.

Như thế có thể nói rằng ngoài tự lực, trong Phật giáo còn có
tha lực và cầu nguyện, vẫn là một trong 84 ngàn pháp môn tu
tập trong đạo Phật. Sự cầu nguyện có thể được giải thích như
là một ý lực mạnh mẽ muốn chuyển hóa nghiệp lực đối với

37 Quách Tấn, Xứ Trầm hương. Hội Văn học nghệ thuật Khánh Hòa tái
bản 2003.

38 HT. Thích Minh Châu, Kinh Tiểu Bộ Tập I Kinh Tập, (I) Kinh Châu Báu

(Ratana Sutta) (Sn 39) http://thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-05-kinhtap-

02.htm và Cư sĩ Nguyên Giác, Bản dịch Việt:

http://www.thuvienhoasen.org/cacphaphoquocandan.htm

100

CẨM NANG CƯ SĨ

tự thân đồng thời hỗ trợ cho tha nhân chuyển hóa nghiệp lực
của chính họ, mà chủ yếu là sức mạnh của tâm từ bi và giữ
giới luật.

TỤNG KINH

Tụng kinh là cách hành trì rất phổ biến của cả hai trường
phái Phật giáo Nam Truyền và Bắc Truyền.

Kinh có nghĩa là những lời Phật dạy, bao gồm những bài
thuyết pháp của Đức Phật từ buổi thuyết pháp đầu tiên tại Ba

La Nại cho đến lúc Phật nhập Niết Bàn.

Tụng kinh là để ôn lại những lời Phật dạy và để tự nhắc nhở
mình ứng dụng lời của Phật dạy vào cuộc sống hằng ngày là
không làm các việc ác, làm các việc lành và tự thanh lọc tâm
ý. Khi tụng kinh, do chú tâm vào lời kinh nên cả ba nghiệp
là thân, khẩu và ý không có cơ hội tạo tác. Do đó xa lìa được
các gốc rễ của khổ đau như tham lam, sân hận, si mê, đem lại
lợi lạc cho mình và người.

Nhiều bài kinh quan trọng từ giáo lý căn bản của Đức Phật
được chọn ra từ các bộ kinh. Tên những bộ kinh nguyên thủy
bằng chữ Pali được chọn ra là: Trường Bộ Kinh (Digha

Nikaya), Trung Bộ Kinh (Majjiima Nikaya), Tương Ưng Bộ

Kinh (Samyutta Nikaya), Tăng Chi Bộ Kinh, (Anguttara

Nikaya) và Tiểu Bộ Kinh (Khuđaka Nikaya). Các Kinh
nguyên thủy bằng chữ Sanskrit gồm có các bộ A Hàm

(Agamas) như Trường A Hàm, Trung A Hàm, Tăng Nhất A

Hàm, và Tạp A Hàm (tương đương với các bộ Trường Bộ

Kinh, Trung Bộ Kinh, Tương Ưng Bộ Kinh, Tăng Chi Bộ

101

TÂM DIỆU

Kinh, và Tiểu Bộ Kinh thuộc văn hệ Pali). Ngoài ra còn có
các kinh thuộc Phật giáo Bắc Truyền như: Kinh Diệu Pháp

Liên Hoa, Kinh Hoa Nghiêm, Kinh Kim Cang, Kinh Đại Bát

Nhã, Kinh Đại Bát Niết Bàn, Kinh Đại Bảo Tích, Kinh Lăng

Nghiêm, Kinh Viên Giác, Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh,

Kinh Duy Ma Cật, Kinh A Di Đà, và còn rất nhiều nữa.

Những kinh mà người Phật tử tụng trong truyền thống Phật
giáo Nam Truyền để cầu an là Kinh Châu Báu và Kinh Phật

Lực. Cầu siêu là Kinh Vô Ngã Tướng và Kinh Hồi Hướng

Vong Linh. Đối với Phật giáo Bắc truyền kinh Cầu an là

Kinh Phổ Môn và cầu siêu là Kinh A Di Đà và Kinh Địa

Tạng.

“Cầu An” có nghĩa là ước nguyện cho chính chúng ta hay
cho người khác tránh khỏi các hình thái của ma quỷ, bất
hạnh, đau ốm, và ảnh hưởng xấu của những sự thay đổi môi
trường sống trong hệ thống hành tinh cũng như để đặt tin
tưởng nơi tự tâm bằng chính tâm từ bi, chánh tín, chánh kiến
và năng lực giữ giới hạnh của chúng ta. Còn “Cầu Siêu” là
nguyện cầu cho những người thân quá cố hoặc bạn bè quen
hay không quen của chúng ta, nhưng vì tâm từ, vì họ mà làm
những việc từ thiện để hồi hướng cho họ được nương vào
phước lành đó mà vượt thoát khỏi ba đường ác.

Việc tránh ác, làm thiện và giữ giới của mỗi cá nhân và của
số đông, hợp với sức mạnh gia hộ của thanh tịnh đại hải
chúng Bồ Tát, của chư Phật và các vị thiện thần có thể đem
lại kết quả, đạt được mục đích cầu an như ý lực mong muốn.

Sự gia hộ mà trong kinh sách thường nói đến như là một tha
lực, là điều rất khó giải thích, chỉ có thể cảm nhận được bằng
kinh nghiệm bản thân.

102

CẨM NANG CƯ SĨ

CHƯƠNG 12

GIỚI THIỆU

MỘT SỐ TRUNGTÂM TU HỌC TẠI VIỆT NAM

Trong những năm gần đây, do chính sách hoà nhập vào cộng
đồng quốc tế nên có chiều hướng thuận lợi cho các nhu cầu
tu học của Phật tử. Người Phật tử tại gia, tuỳ sở thích và căn
cơ có thể tu tập theo bất kỳ pháp môn nào, ai muốn tu thiền
theo Hoà thượng Thích Thanh Từ với nhiều trung tâm thiền
rải rác từ Nam ra Bắc; ai muốn tu niệm Phật thì nên tham dự
các khoá Phật thất do Thượng tọa Thích Chân Tính, chùa

Hoằng Pháp tổ chức, suốt ngày đêm niệm Phật trong suốt
một tuần, khi về nhà còn âm vang cả tháng trời trong tâm.

Quí Phật tử nào muốn tu Tồ Sư Thiền thì có quý thầy Thích

Minh Hiền (TP. HCM), Thích Minh Thiền (Đồng Tháp),

Thích Đồng Thường (TP. HCM.)… quanh năm hướng dẫn tu
tham thoại đầu. Quý Phật tử muốn có an lạc ngay sau một
thời gian quán niệm danh hiệu Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa

Kinh, có thể tham gia Đạo Tràng Pháp Hoa của Hoà thượng

Trí Quảng... Trong bài này chúng tôi xin giới thiệu một số
trung tâm tu học chuyên ngành này.

103

TÂM DIỆU

CÁC KHOÁ CHUYÊN TU NIỆM PHẬT

Chùa Hoằng Pháp, Hóc Môn

Chùa Hoằng Pháp toạ lạc tại quận Hóc Môn TP. HCM là nơi
chuyên tu pháp môn Niệm Phật. Kể từ năm 2001 đến nay,
chùa tổ chức mỗi năm 6 khoá tu Phật thất, mỗi khoá kéo dài
một tuần, suốt ngày đêm niệm Phật. Đến nay, số lượng Phật
tử về tham dự mỗi khoá trên dưới 3.000 người. Ngoài ra, mỗi
chủ nhật đầu tháng đều có khóa tu niệm Phật một ngày với
số lượng Phật tử tham dự ngày càng đông, có lúc lên đến trên

7.000 người. Thời khoá công phu mỗi ngày bắt đầu từ 3 giờ

30 phút sáng và chấm dứt lúc 9 giờ 30 tối. Chùa tổ chức ăn ở
và tu học miễn phí cho các Phật tử tham dự khoá tu. Mọi tin
tức cần biết thêm xin liên lạc với Thượng Tọa Thích Chân

Tính, Chùa Hoằng Pháp, Xã Tân Hiệp Quận Hóc Môn, TP.

HCM. Web site: http://chuahoangphap.com.vn/

Điện thoại : +84. 8.7130 002 / +84.8.7133 827

Email: chuahoangphap@gmail.com

Chùa Đức Hòa, Dĩ An, Bình Dương

Chùa Đức Hoà toạ lạc số 1A/1 ấp Nội Hoà I, xã Bình An, H.

Dĩ An, Bình Dương do thầy Thích Chí Thiện (nguyên trụ trì
chùa Bình Sơn, H. Dĩ An, Bình Dương) trụ trì, thường xuyên
tổ chức định kỳ mỗi tháng một khoá tu Phật thất (7 ngày
niệm Phật), vào ngày mồng một Âm lịch hàng tháng. Tính
đến nay đã tổ chức được 12 khoá thu hút hàng trăm lượt Phật
tử.

104

CẨM NANG CƯ SĨ

CÁC KHOÁ CHUYÊN TU TỔ SƯ THIỀN

Chùa Phật Đà tại TP. HCM. với diện tích trên 250 mét
vuông gồm chánh điện, Thiền đường và 4 tăng phòng. Hiện
nay mỗi tháng chùa tổ chức một khoá Thiền thất vào tuần lễ
cuối của mỗi tháng âm lịch. Ngoài ra, thầy trụ trì có buổi
thuyết giàng giáo lý để hướng dẫn Phật tử tu học Tổ Sư

Thiền vào mỗi tối mùng một âm lịch. Mọi tin tức cần biết
thêm xin liên lạc với TT. Thích Minh Hiền , Chùa Phật Đà,
số 362/46 Nguyễn Đình Chiểu, P.4, Q.3 (Hoặc 199/35/13

Cách Mạng Tháng Tám, TP. HCM – Đ.T: 8326709).

Tỉnh Đồng Tháp có Chùa Tam Bảo, toạ lạc tại Quận Nha

Mân Sa Đéc, có thể nói đây là ngôi chùa Thiền tông chuyên
tham thiền Thoại Đầu duy nhứt ở vùng đồng bằng sông nước

Cửu Long, nơi quy tụ khoảng 200 Tăng ni miền Tây về đây
kết hạ mỗi năm từ ngày rằm tháng tư đến ngày rằm tháng
bảy âm lịch. Ngoài các khoá kết hạ dành cho chư Tăng ni,
chùa còn thường xuyên tổ chức định kỳ các khoá thiền thất
vào trung tuần mỗi tháng, bắt đầu vào ngày 14 âm lịch, dành
cho Tăng ni và Cư sĩ Phật tử bốn phương. Mỗi khoá qui tụ
khoảng 100 hành gỉa tham thiền. Chương trình tu tập hàng
ngày bắt đầu từ 3 giờ rưỡi sáng cho đến 9 giờ đêm mới nghỉ,
trong đó thời lượng tọa thiền và thiền hành là 10 tiếng đồng
hồ. Thời khoá này là thời khoá áp dụng hàng ngày dù có
thiền thất hay không có thiền thất. Hiện tại chùa có khoảng

40 thường trú, vừa Tăng ni và Cư sĩ. Có ni xá riêng dành
cho ni và nữ Cư sĩ Phật tử. Địa chỉ Chùa Tam Bảo là: Tỳ

Kheo Thích Phước Trí (Trụ Trì) hay Tỳ Kheo Thích Minh

Thiền (Phó Trụ Trì) Ấp Tân Thuận – Xã Tân Thuận Đông -

105

TÂM DIỆU

Huyện Châu Thành , Tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam Điện thoại:

067.620319. Từ Hoa Kỳ gọi: 011-84-067.620319

Thượng tọa Thích Đồng Thường cũng là một vị Thầy dạy
pháp môn Tham Thoại Đầu, đệ tử cố Hoà thượng Duy Lực
hiện thường trú tại Chùa Giác Nguyên Q4 TP. HCM là
người chuyên chuyển âm các băng giảng của cố HT. Thích

Duy Lực ra thể văn tự để phổ biến đường lối tu tập pháp môn
này, cũng thường tổ chức các khoá tu tại chùa Giác Nguyên
và tại Ninh Hoà tỉnh Khánh Hòa. Địa chỉ Chùa Giác Nguyên
là 129F/186/2 Bến Vân Đồn. P.4. Q.4. TP. HCM. Điện thọai:

8265137 E-mail: tosuthien@hcm.vnn.vn

Vùng Long Thành, Bà Rịa Vũng Tầu có chùa Pháp Thành

(kế Đại Tòng Lâm) do Ni Sư Tắc Thành trụ trì và dẫn chúng
và chùa Liễu Quán với Thầy Thích Thiền Đức.

THIỀN ĐƯỜNG LIỄU QUÁN tọa lạc tại ấp Phước Tấn, xã

Hội Bài, huyện Tân Thành, Bà Rịa Vũng Tàu. Giữa một
vùng núi non hùng vĩ, thanh u, thích hợp cho những người tu
thiền hay cho những ai yêu thiên nhiên và có tâm hồn trầm
lắng. Thiền đường liễu Quán được thành lập từ năm 1987 do
cố Thiền sư Thích Duy Lực khai sơn.

Tôn chỉ của Thiền Đường là kết hợp giữa lao động và tu tập
theo tinh thần của Thiền Sư Bá Trượng. Pháp môn hành trì là

Tham Thoại Đầu. Đây là pháp tu của Tổ Sư Thiền (pháp

Thiền do Đức Phật truyền trực tiếp cho Ngài Ca Diếp tại hội

Linh Sơn – xem “Truyền Tâm Pháp Yếu”).

LIỄU QUÁN là tên hiệu của một Thiền Sư dưới thời chúa

Nguyễn Hoàng. Ngài, người người làng Phú Yên, xuất gia từ
nhỏ, sau ngộ đạo với Thiền Sư Tử Dung (người Trung Hoa

106

CẨM NANG CƯ SĨ

sang Việt Nam). Ngài cũng là Tổ khai sơn chùa Thiền Tôn

(Thừa Thiên Huế) và khai sáng dòng Thiền Lâm Tế Liễu

Quán.

Mượn pháp hiệu của Ngài Liễu Quán để đặt tên cho Thiền

Đường cũng ngầm nói lên chí nguyện khôi phục pháp môn

Tổ Sư Thiền (vì Ngài Liễu Quán ngộ đạo nhờ câu thoại đầu

“Muôn pháp về một, một về chỗ nào ?”).

Trụ trì hiện nay là Thượng Tọa Thích Thiện Đức cùng với
khoảng gần 20 chúng đang tu tập. Mỗi tháng nơi đây có tổ
chức một kỳ Thiền thất (7 ngày) và mỗi năm có ít nhất một
mùa Kiết Hạ hoặc Kiết Đông (khóa tu 3 tháng mùa Hạ hoặc
mùa Đông). Số hành giả đến dự thường khoảng trên dưới

100 người.

Thiền Đường Liễu Quán là một trong những Thiền Đường
thuộc hệ thống Tổ Sư Thiền có chương trình tu học ổn định
hiện nay. Mọi tin tức cần biết thêm xin liên lạc với TT. Thích

Thiện Đức, Ấp Phước Tấn, xã Hội Bài, huyện Tân Thành,

Bà Rịa Vũng Tàu. (064).891627 0903 774 735
http://www.tosuthien.com)

TU THIỀN QUÁN TỨ NIỆM XỨ

Chùa Bửu Quang là tổ đình Phật giáo Nguyên Thủy Việt

Nam. Phong cảnh và thiên nhiên rất thanh tịnh và êm ả, có
rừng cây cổ thụ xanh tươi, chim hót líu lo, sóc nhảy, ve kêu,
tất cả đều tô điểm cho Tổ đình một sự mầu nhiệm và thiêng
liêng. Phong cảnh ở đây rất thích hợp cho những người có
tâm hồn hướng thiện, muốn thực tập pháp môn thiền quán

Tứ Niệm Xứ. Chùa thường tổ chức mỗi tuần vào ngày chủ

107

TÂM DIỆU
nhật cho chư Phật tử thực tập pháp môn Thiền quán Tứ

Niệm Xứ. Thời gian tu học cũng từ 8 giờ đến đến 4 giờ
chiều. Quý vị đến đây tu tập thiền không cần phải chuẩn bị
đều gì, chỉ cần đến với tâm hồn thanh thản và thanh tịnh.

Bữa ăn trưa do Phật tử chùa Bửu Quang hiến cúng. Địa chỉ
chùa là: 171/10 QL.1A, phường Bình Chiểu, quận Thủ Đức.

ĐT: (84) 8. 7290248 Email: todinhbuuquang@yahoo.com

Thiền Viện Bửu Long đã được trở thành Tổ Đình vì là ngôi
chùa do Tổ Hộ Tông thành lập, khai sơn Phật Giáo Nguyên

Thủy Việt Nam. Hiện nay, chùa tổ chức các lớp học và hành

Thiền hàng tuần trọn ngày Thứ Bảy và trọn ngày 18 Âm lịch
hàng tháng. Riêng vào mỗi Chủ nhật đầu tiên của mỗi tháng
có lớp thiền tập cho doanh nhân do Thượng toạ Viên Minh
chủ trì. Bình thường, hàng ngày chư Tăng và Tu nữ có hai
thời công phu tụng kinh, tọa thiền vào 4 giờ 30 sáng và
chiều. Riêng mùa An Cư Kiết Hạ hàng năm, chùa tổ chức
khóa thiền tích cực trọn ba tháng cho Tăng Ni và Cư sĩ Phật
tử tùng hạ tu tập. Đặc biệt là chư Tăng tại Tổ đình giữ hạnh
trì bình khất thực. Đúng 10 giờ 30 khi chư Tăng đi khất thực
thì các thí chủ đã chuẩn bị sẵn vật thực để cúng dường, sau
đó chư Tăng tụng kinh phúc chúc, chú nguyện cho thí chủ
rồi trở về thất thọ thực trước giờ ngọ. Địa chỉ Chùa Bửu

Long 81 đường Nguyễn Xiển, Tổ 1, Ấp Thái Bình 1, Phường

Long Bình, Quận 9, TP HCM.

Thiền viện Phước Sơn toạ lạc trên đồi Lá Giang thuộc ấp

Tân Cang, xã Phước Tân, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai.

Đây là ngọn đồi thoai thoải rộng 45 hecta được chư tăng
thiền viện khai phá trồng dầu, sao, tràm bông vàng và một số
cây trái ăn quả khác. Chư tăng thường trú gồm 200 vị tu tập
theo truyền thống Phật giáo Nam tông. Mỗi tháng có 2 khoá
tu thiền Tứ Niệm Xứ (từ ngày 2 đến 8 âm lịch và từ 16 đến

108

CẨM NANG CƯ SĨ

22 âm lịch) do Thượng toạ Tiến sĩ Thích Bửu Chánh giảng
dạy cho Tăng ni và Cư sĩ Phật tử gần xa về tu tập tại thiền
viện. Mọi chi tiết xin liên lạc về: Tỳ Kheo Thích Bửu

Chánh, Ðồi Lá Giang, HT 1, Ấp Tân Cảng, Xã phước Tân,

H. Long Thành, T. Ðồng Nai ÐT: (61) 967 234/ 940 683/

629 860.

Chùa Từ Tân toạ lạc tại số 90/153 Trường Chinh, Phường

12. Quận Tân Bình. TP HCM, ĐT: 08 8458297, tổ chức
khóa tu thiền 3 ngày (Thứ 6, 7 và Chủ nhật) vào tuần lễ cuối
cùng của mỗi tháng, do Thầy Thích Chân Quang hướng dẫn.

Có thời giảng kinh vào lúc 9 giờ sáng Chủ nhật, ngày kết
thúc khóa thiền.

TU THIỀN

THEO TRUYỀN THỐNG LÀNG MAI

Tại Việt Nam, có ba trung tâm tu học theo pháp môn Làng

Mai (nhưng không trực thuộc Làng Mai). Đó là các chùa Từ

Hiếu và chùa Diệu Nghiêm ở Huế, và chùa Bát Nhã ở Bảo

Lộc. Chùa Từ Hiếu do Thượng tọa Thích Chí Mậu làm trú
trì, chùa Diệu Nghiêm do sư bà Diệu Trí trú trì. Tu viện Bát

Nhã ở Bảo Lộc có hai khu riêng biệt: chùa Bếp Lửa Hồng
của các sư cô và chùa Rừng Phương Bối của các thầy. Viện
chủ của tu viện Bát Nhã là Thượng tọa Thích Đức Nghi.

Chùa Từ Hiếu, Thôn Thượng 2, Xã Thủy Xuân - Huyện

Hương Thủy - Thừa Thiên , HUẾ , Việt Nam Tel.: + (84) 54

826 989 Fax.: + (84) 54 884 051

109

TÂM DIỆU

Tu Viện Bát Nhã Thôn 13 Xã Đam bri Thị Xã Bảo Lộc

Tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam Tel.: Xóm Rừng Phương Bối

(quý thầy): (063) 75.15.18 Xóm Bếp Lửa Hồng (quý sư cô):

(063) 75.19.70 hoặc (063) 75.16.27

E-mail: xomblh@yahoo.com

TRUYỀN THỐNG

THIỀN TÔNG VIỆT NAM

Thiền viện Sùng Phúc , Hà Nội tổ chức tu tập định kỳ cho
các bạn thanh thiếu niên cư trú tại Hà Nội và vùng lân cận
bao gồm các hoạt động như thực tập tọa thiền, chuyên đề

Phật pháp, sinh hoạt thanh niên. Đây là hoạt động định kỳ
được Thiền viện tổ chức vào các sáng Chủ nhật. Riêng Chủ
nhật cuối tháng, hoạt động tu tập được tổ chức cả ngày.

Các bạn trẻ muốn biết thêm chi tiết có thể liên lạc với Thiền

Viện Sùng Phúc Tổ 10, Phường Cự Khối, Quận Long Biên,

Hà Nội. Điện thoại: (04) 875 1302 hay Câu Lạc Bộ Thanh

Niên Phật Tử Việt Nam, Hà Nội. (tham khảo thêm:

http://www.thuvienhoasen.org/nhanvientrethuctapthien.htm)

Thiền viện Trúc Lâm Phượng Hoàng, Đà Lạt

Bên cạnh khu nội viện là nơi dành cho những người xuất gia
sống đời sống độc thân chuyên tu giải thoát, còn có khu nhà
khách dành cho những người còn nặng nợ với đời muốn đến
đây tu tập một vài ngày hay cả tháng để lắng tâm quên lãng
ưu phiền tục lụy, hay để tập sự làm Sư. Thời thiền tập được

110

CẨM NANG CƯ SĨ

qui định vào lúc 3h30 sáng, 2h30 chiều 7h30 tối. Mỗi thời
kéo dài 2 tiếng đồng hồ. Sau thời toạ thiền đầu tiên, các thiền
sinh tập sự tập trung ở khu ngoại viện để quét dọn, làm vệ
sinh cảnh quan trước khi khách tham quan bắt đầu viếng
chùa. Đến 6 giờ 15 ăn sáng. Ở thiền viện dù ngắn hạn hay
chuyên tu như quý Tăng ni đều chỉ ăn mỗi ngày một bữa duy
nhất vào buổi trưa. Ngoài 6 giờ toạ thiền hay nghỉ ngơi, tất
cả các thiền sinh đều tham gia “công tác lao động” vào trước
bữa ăn sáng, trước giờ ăn trưa trưa và trước thời toạ thiền
buổi tối. Mọi chi tiết xin liên lạc với Thầy Tri Khách tại:

Địa chỉ: khu phố 7, phường 3, Tp. Ðà Lạt, Lâm Ðồng. Ðiện
thoại: (063) 827565 - 830558

Ngoài Thiền Viện Trúc Lâm Phượng Hoàng Đà Lạt còn có
nhiều thiền viện trên khắp cả nước luôn đón nhận Cư sĩ Phật
tử đến chùa tu học:

THIỀN VIỆN CHÂN KHÔNG

Trụ trì: Thượng tọa Thích Phước Hảo.

Ðịa chỉ: Núi lớn - Vũng tàu

Điện thoại: (064) 854223

THIỀN VIỆN ĐẠO HUỆ

Ấp Hiền Hòa, Xã Phước Thái, Long Thành, Đồng Nai

Điện thoại: 061.384.1534, 061.354.2736

Trụ trì: TT. Thích Thông Hiếu

THIỀN VIỆN HIỆN QUANG

Trụ trì: TT. Thích Đạo Ứng

Ấp Miễu, xã Phước Tân, huyện Long Thành, Đồng Nai

Điện thoại: 0908.258746

111

TÂM DIỆU

THIỀN VIỆN HƯƠNG HẢI

Trụ trì: Ni Sư Thích Nữ Thuần Giác

Xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Ðồng Nai

Điện thoại: 061.384.1167 Email: tgiac@bdvn.vnd.net

THIỀN VIỆN HUỆ CHIẾU

Trụ trì: Ni sư THÍCH NỮ THUẦN TRÍ

Xã Phú Mỹ, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

Ðiện thoại: 064.876778

THIỀN VIỆN LIỄU ĐỨC

Trụ trì: Ni sư THÍCH NỮ NHƯ ÐẠO

Ấp 1A, xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Ðồng Nai

THIỀN VIỆN LINH CHIẾU

Trụ trì: Ni sư THÍCH NỮ NHƯ HẠNH

Xã Phước Thái, Huyện Long Thành, tỉnh Ðồng Nai.

Ðiện thoại: 061.384.1070, Emai: hanhchieulc@yahoo.com

THIỀN VIỆN PHỔ CHIẾU

Trụ trì: Ni sư THÍCH NỮ NHƯ ÁNH

Thị Trấn Phú Mỹ, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

Ðiện thoại: (064) 876751

THIỀN VIỆN THƯỜNG CHIẾU

Trụ trì: HT Thích Nhật Quang.

Ấp 1C, huyện Long Thành, tỉnh Ðồng Nai

Ðiện thoại: 061.3542.631, 061.3841.071

Email: tvthuongchieu@vnn.vn

THIỀN VIỆN TỊCH CHIẾU

Trụ trì: Ni sư THÍCH NỮ HẠNH THANH

112

CẨM NANG CƯ SĨ

Số 8 Ô 4 Hải Ðiền 3, Long Hải - Long Ðất, tỉnh Bà Rịa -

Vũng Tàu, Ðiện thoại: (064) 868922

THIỀN VIỆN TRÚC LÂM YÊN TỬ

Trụ trì: T.T Thích Thông Phương

Xã Thượng Yên Công, Uông Bí, Quảng Ninh- Thành lập

2002 - Điện thoại: 033.661.477

THIỀN VIỆN TRÚC LÂM TÂY THIÊN

Trụ trì: T.T Thích Kiến Nguyệt

Xã Đại Đình, Tam Đảo, Vĩnh Phúc-Điện Thoại: 0211842770

THIỀN VIỆN SÙNG PHÚC

Trụ trì: Thích Tâm Thuần

Tổ 10, Phường Cự Khối, Quận Long Biên, Tp Hà Nội

Điện Thoại: 04.8751302

THIỀN VIỆN TUỆ QUANG

Trụ trì: ÐÐ. THÍCH THÔNG PHỔ

Số 15, Ấp 3, phường Linh Trung, quận Thủ Ðức - Tp. HCM

Ðiện thoại: (08) 8970926

Web site: http://www.thienvientuequang.org/

THIỀN VIỆN TUỆ THÔNG

Trụ trì: Ni Sư Thích Nữ Như Minh

Ấp 1c, Phước Thái, Long Thành, Đồng Nai

Điện thoại: (613) 841-235

THIỀN VIỆN VIÊN CHIẾU

Trụ trì: Ni sư THÍCH NỮ NHƯ ÐỨC

Xã Phước Bình, huyện Long Thành, tỉnh Ðồng Nai

Ðiện thoại: 061.384.1699, Email: vienchieu@pmail.vnn.vn

113

TÂM DIỆU

PHÁP HỘI CHUYÊN TU KINH PHÁP HOA

Người có công thiết lập mô hình đạo tràng chuyên tu kinh

Pháp Hoa tại Việt Nam trong nhiều thập niên qua là Hoà

Thượng Thích Trí Quảng, người đã lãnh hội nhiều tư tưởng

Pháp Hoa Bổn Môn qua Ngài Nhật Liên Thánh Nhân bên

Nhật khi Hoà Thượng du Học tại đây. Đạo tràng Pháp Hoa
đầu tiên được thiết lập tại Chùa Ấn Quang năm 1976 và đến
nay đã được phát triển rộng khắp các tỉnh, thành phía Nam
cũng như Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Hà Tây;
mỗi nơi có trên 200 Phật tử tham gia tu học. Trong một năm
có hai mùa tu chính: mùa Hạ và mùa Đông. Mùa tu thứ nhất
là tu theo chư Tăng, vào dịp an cư mùa Hạ, bắt đầu từ ngày
lễ Phật Đản cho đến lễ Vu Lan. Mùa tu thứ hai kéo dài từ
ngày 17-11 Âm lịch (ngày vía Đức A Di Đà) cho đến 8-12

Âm lịch (ngày Đức Thích Ca thành đạo). Ngoài hai mùa tu
chính là các khoá tu định kỳ hàng tuần. Ngoài chùa Ấn

Quang, còn có thêm nhiều ngôi chùa khác ở vùng phụ cận,
thường là nơi tu tập của Đạo tràng Pháp Hoa. Đó là Chùa

Huê Nghiêm 2 Quận 2, Linh Sơn Bửu Thiền Tự núi Thị Vải,

Bà Rịa-Vũng Tầu và chùa Vĩnh phước Quận 12 TP.

114

CẨM NANG CƯ SĨ

HCM…v..v..

115

TÂM DIỆU

PHỤ LỤC

Trong chương phụ lục này, chúng tôi giới thiệu các kinh cầu
an và cầu siêu của hai truyền thống Phật giáo Nam Truyền

(kinh Châu Báu, Kinh Vô Ngã Tướng và Kinh Hồi Hướng

Vong Linh) và Phật giáo Bắc Truyền (kinh Phổ Môn và kinh

A Di Đà).

Đây là các kinh thường dùng để hộ niệm người sống và
người mất trong các dịp lễ cầu an hay cầu siêu tại chùa hay
tại nhà. Thông thường nghi thức tụng kinh gồm có ba phần:

dẫn nhập, tụng kinh và sám nguyện-hồi hướng. Khi tụng
kinh phải đọc tụng rõ ràng, không nhanh, không chậm theo
tiếng nhịp trường canh của tiếng mõ và chuông.

Để bắt đầu phần tụng kinh là nghi thức khai chuông mõ như
sau:

O O O (3 tiếng chuông rời)

M M M M MM M (4 tiếng mõ rời, 2 tiếng mõ liên tiếp và 1
tiếng mõ rời)

O M (một tiếng chuông và một tiếng mõ rời nhau)

O M (một tiếng chuông và một tiếng mõ rời nhau)

O M (một tiếng chuông và một tiếng mõ rời nhau)

M MM M (1 tiếng mõ rời, 2 tiếng mõ liên tiếp và 1 tiếng mõ
rời)

Sau khi dứt dứt tiếng mõ cuối theo trình tự nêu trên là tiếng
nhấp chuông của vị Duy na (người đánh chuông) và vị chủ lễ
bắt đầu xướng tụng. Chủ lễ xướng hết chữ thứ hai thì hội
chúng mới bắt đầu tụng theo. Chữ thứ nhất và chữ thứ ba của
đoạn do chủ lễ khởi xướng thì không có nhịp mõ. Nhịp mõ
được gõ vào nhịp chữ thứ hai và thứ tư. Nghĩa là tiếng mõ

116

CẨM NANG CƯ SĨ

thứ nhất sẽ đi với chữ thứ hai, tiếng mõ thứ hai sẽ đi với chữ
thứ tư. Sau đó, cứ mỗi chữ thì có một nhịp mõ cho đến hết
bài kinh. Riêng chữ kinh áp chót thì gõ hai nhịp mõ liền nhau
và chữ kinh cuối thì một tiếng mõ dứt. Chuông được điểm
sau các đoạn kinh hay câu có ký hiệu chữ O trong văn kinh.

117

TÂM DIỆU

NGHI THỨC CẦU AN

THEO TRUYỀN THỐNG NAM TRUYỀN

(Trích Nghi Thức Tụng Niệm do Giáo Hội Tăng Già Nguyên Thuỷ

Việt Nam tu chính 18-1-1998 Tự Viện Liên Hoa, Irving,

Texas USA ấn hành 2002)

Ðây là khoá lễ cầu nguyện an lành và phước báu. Dùng
trong các dịp hỷ sự như tân gia, an vị Phật, khai trương ...

Cũng được dùng để giải trừ tai ách, bệnh tật. Nội dung khoá
lễ gồm các bài kinh xưng tán uy đức Tam Bảo, gia trì nguyện
lực, sung mãn phúc lành.

Dâng Hương

[Chủ lễ xướng]

Trước Tam Bảo uy linh tối thượng

Ðèn trầm hương tâm nguyện chí thành

Cầu cho pháp giới chúng sanh

Khắp cùng ba cõi muôn phần phước duyên

Mãi tấn hóa trên đường thiện nghiệp

Mãi vun bồi hạnh phúc vô dư

Liên hoa nở khắp biển từ

Trần sa vô nhiễm huyễn hư đoạn lìa (lạy)

Kỳ Nguyện

Hôm nay đệ tử chúng con chí thành đảnh Tam Bảo vô
thượng tôn Phật, vi diệu Chánh Pháp, thánh đức Tăng Già.

Chúng con thành tâm cúng dường Tam Bảo, thiết lễ cầu an
cho .... bản thân và gia đình tai ách tiêu trừ, thân tâm an lạc,
vạn sự cát tường, sở cầu như ý.

118

CẨM NANG CƯ SĨ

Chúng con nguyện trọn đời y lời Phật dạy, lánh xa điều ác, tu
tập hạnh lành, thanh tịnh tâm ý. Trước báo đền thâm ân hoá
độ, đáp nghĩa nặng sinh thành, sau vun bồi duyên lành giải
thoát, lợi lạc chúng sanh.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật (lạy)

Dâng Hoa

[Ðại chúng cùng tụng]

Pūjemi buddhaṃ kusumenanena

Puññena me tena ca hotu mokkhaṃ

Pupphaṃ milāyāti yathā idaṃ me

Kāyo tathā yāti vināsabhāvaṃ.

Pūjemi dhammaṃ ...

Pūjemi saṅghaṃ ...

Dâng hoa cúng dường Phật

Bậc thương xót muôn loài

Dâng hoa cúng dường Pháp

Ðạo nhiệm mầu cứu khổ

Dâng hoa cúng dường Tăng

Ruộng phước không gì bằng

Hoa tươi đẹp sẽ tàn

Thân giả hợp sẽ tan

Nguyện tu mau chứng đạt

Quả chân thường giải thoát (lạy)

Lễ Tam Thế Tam Bảo

[Ðại chúng cùng tụng]

Nam mô thập phương tam thế Phật Bảo

Nam mô thập phương tam thế Pháp Bảo

Nam mô thập phương tam thế Tăng Bảo (lạy)

119

TÂM DIỆU

Thỉnh Chư Thiên

Ðạo tràng thanh tịnh bồ đề

Mười phương thiên chúng hội về nghe kinh

Pháp mầu diệt tận vô minh

Pháp mầu cứu khổ sinh linh vạn loài

Từ dục giới vân đài sáu cõi

Ðến thiên cung sắc giới hữu hình

Duyên xưa đã tạo nghiệp lành

Kết thành phúc quả thiện sanh đến giờ

Ngự khắp chốn bến bờ đồng ruộng

Hoặc hư không châu quận thị phường

Non xanh rừng rậm đất bằng

Hoặc nơi quán cảnh xóm làng gần xa

Xin đồng thỉnh dạ xoa chư chúng

Càn thát bà long chủng nơi nơi

Miếu đền thành quách lâu đời

Sông hồ hoang đảo biển khơi trùng trùng

Pháp vi diệu nghìn thân nan ngộ

Phước nhân thiên muôn thuở khó cầu

Ngày tàn tháng lụn qua mau

Ðắm say trần cảnh vùi đầu tử sinh

Ðây là giờ chuyển kinh vô thượng

Ðây là giờ đọc tụng pháp âm

Lời vàng lý nghĩa cao thâm

Xin chư hiền giả lắng tâm thọ trì (lạy)

Xưng Tán

Namo tassa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa

Namo tassa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa

120

CẨM NANG CƯ SĨ

Namo tassa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa

Cúi đầu đảnh lễ đấng Từ Tôn

Bậc Chánh Biến Tri đáng cúng dường

Con nguyện thân tâm thường thanh tịnh

Làm lành lánh dữ lợi quần sanh (lạy)

Tam Qui

Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Dutiyampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Dutiyampi dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Dutiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Tatiyampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Tatiyampi dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Tatiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi

Ðệ tử qui y Phật
đấng Thiên Nhơn Ðiều Ngự
bi trí vẹn toàn

Ðệ tử qui y Pháp
đạo chuyển mê khai ngộ
ly khổ đắc lạc

Ðệ tử qui y Tăng
bậc hoằng trì Chánh Pháp
vô thượng phước điền

Lần thứ hai đệ tử qui y

Phật Pháp Tăng Tam Bảo

Lần thứ ba đệ tử qui y

Phật Pháp Tăng Tam Bảo (lạy)

121

TÂM DIỆU

Lễ Phật Bảo

Cội bồ đề trang nghiêm thiền tịnh

Thắng thiên ma vạn chướng trùng trùng

Con xin lạy đấng Ðại Hùng

Rọi vô biên trí tận cùng thế gian

Từ quá khứ vô vàn Phật hiện

Ở tương lai vô lượng Phật thành

Hiện tiền chư Phật độ sanh

Con xin kính lễ tâm minh nguyện cầu

Hồng danh Phật nhiệm mầu Ứng Cúng

Chánh Biến Tri Minh Hạnh đủ đầy

Ðức ân Thiện Thệ cao dày

Bậc Thế Gian Giải chỉ bày lý chân

Vô Thượng Sĩ pháp âm tịnh diệu

Bậc Trượng Phu Ðiều Ngự độ sanh

Thiên Nhân Sư đấng cha lành

Phật Ðà toàn giác Thế Tôn trong đời

Phật là nơi nương nhờ tối thượng

Cho chúng con vô lượng an lành

Qui y Phật Bảo từ ân

Nguyện lời chân thật tác thành thắng duyên

Gieo năm vóc trọn niềm sám hối

Những sở hành lầm lỗi vô minh

Từ thân khẩu ý khởi sanh

Ngưỡng mong Phật Bảo đức lành từ dung (lạy)

Lễ Pháp Bảo

Bát thánh đạo con đường chánh giác

Ðưa chúng sanh vượt thoát trầm luân

Chân truyền diệu pháp thánh nhân

122

CẨM NANG CƯ SĨ

Con xin tịnh ý nghiêm thân thực hành

Từ quá khứ vô vàn Diệu Pháp

Ở tương lai vô lượng Pháp mầu

Hiện tiền Phật Pháp thâm sâu

Thuyền từ phương tiện bắc cầu độ sanh

Pháp vi diệu cha lành khéo dạy

Lìa danh ngôn giác ngộ hiện tiền

Vượt thời gian chứng vô biên

Sát na đại ngộ hoát nhiên liễu tường

Ðạo vô thượng đến rồi thấy rõ

Hướng thượng tâm thoát ngõ vọng trần

Trí nhân tự ngộ giả chân

Diệu thường tịnh lạc Pháp ân nhiệm mầu

Pháp là nơi nương nhờ tối thượng

Cho chúng con vô lượng an lành

Qui y Pháp Bảo chánh chân

Nguyện lời chân thật tác thành thắng duyên

Gieo năm vóc trọn niềm sám hối

Những sở hành lầm lỗi vô minh

Từ thân khẩu ý khởi sanh

Ngưỡng mong Pháp Bảo đức lành từ dung (lạy)

Lễ Tăng Bảo

Hoà hợp chúng Tăng Già thanh tịnh

Ðức vô song tứ thánh sa môn

Thừa hành di giáo Thế Tôn

Ðời đời tương tục bốn phương phổ hoằng

Từ quá khứ vô vàn Tăng Chúng
ở tương lai vô lượng thánh hiền

Hiện tiền Tăng Bảo phước điền

Con xin kính lễ gieo duyên Niết bàn

123

TÂM DIỆU

Bậc diệu hạnh thinh văn Thích Tử

Bậc trực hạnh pháp lữ thiền gia

Bậc như lý hạnh Tăng Già

Bậc chơn chánh hạnh dưới toà Thế Tôn

Thành đạo quả bốn đôi tám chúng

Ðệ tử Phật ứng cúng tôn nghiêm

Cung nghinh kính lễ một niềm

Thánh chúng vô thượng phước điền thế gian

Tăng là nơi nương nhờ tối thượng

Cho chúng con vô lượng an lành

Qui y Tăng Bảo tịnh thanh

Nguyện lời chân thật tác thành thắng duyên

Gieo năm vóc trọn niềm sám hối

Những sở hành lầm lỗi vô minh

Từ thân khẩu ý khởi sanh

Ngưỡng mong Tăng Bảo đức lành từ dung (lạy)

Lễ Phật tích

Ngàn xưa lưu dấu Cha Lành

Bảo tháp Xá lợi kim thân Phật Ðà

Bồ đề khắp cõi ta bà

Nhất tâm kính lễ hương hoa cúng dường (lạy)

Kinh Châu Báu

Dẫn nhập

Tôn Giả A Nan Ða

Với từ tâm vô lượng

Trì tụng Kinh Châu Báu

Suốt trọn cả đêm dài

124

CẨM NANG CƯ SĨ

Ba vòng thành Vê Sa Li

Niệm tất cả ân đức

Của Như Lai đại lực

Là mười ba la mật

Mười thượng ba la mật

Mười thắng ba la mật

Năm pháp đại thí xả

Ba hạnh nguyện độ sanh

Trong kiếp chót giáng trần

Xuất gia tầm giải thoát

Khổ hạnh nghiệm đạo mầu

Chiến thắng đại ma quân

Ðạt nhất thiết chủng trí

Chứng chín pháp siêu phàm

Chư thiên khắp các cõi

Mười muôn triệu thế giới

Ðều vui mừng lãnh hội

Kinh Châu Báu uy lực

Tiêu trừ mọi tai ương

Ðói khát và bệnh tật

Cùng phi nhơn quấy nhiễu

Trong thành Vê Sa Li

Thảy đều được tan biến

Chúng đệ tử nhất tâm

Trì tụng Kinh Châu Báu (lạy)

Chánh kinh

Chúng thiên nhân các cõi

Dù thiên tiên địa tiên

Ðã vân tập nơi đây

Mong khởi lòng hoan hỷ

125

TÂM DIỆU

Thành kính nghe lời nầy

Rồi với tâm bi mẫn

Năng hộ trì nhơn loại

Vốn đêm ngày hồi hướng

Phước lành đến chư thiên

Những vật quí trong đời

Chốn nầy hay nơi khác

Cả châu báu cõi trời

Không gì sánh bằng được

Với Như Lai Thiện Thệ

Do vậy chính đức Phật

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Pháp bất tử tối thượng

Ly dục diệt phiền não

Phật Thích Ca Mâu Ni

Chứng pháp ấy trong thiền

Không gì sánh bằng được

Pháp thiền vi diệu ấy

Do vậy chính Chánh Pháp

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Con đường thanh lọc tâm

Là tu tập thiền định

Chứng hiện tại lạc trú

Ðức Phật hằng ngợi khen

Không gì so sánh được

Do vậy chính Chánh Pháp

Là châu báu thù diệu

126

CẨM NANG CƯ SĨ

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Thánh tám vị bốn đôi

Là những bậc ứng cúng

Ðệ tử đấng Thiện Thệ

Ðược trí giả tán thán

Cúng dường đến các ngài

Hưởng vô lượng công đức

Do vậy chính Tăng Chúng

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Bậc tu hành thiểu dục

Với ý chí kiên trì

Khéo chơn chánh phụng hành

Lời dạy đức Ðiều Ngự

Chứng đạt quả giải thoát

Thể nhập đạo bất tử

Lạc trú quả tịch tịnh

Do vậy chính Tăng Chúng

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Ví như cột trụ đá

Khéo chôn chặt xuống đất

Dầu bốn hướng cuồng phong

Cũng không thể lay động

Ta nói bậc chân nhân

Liễu ngộ tứ thánh đế

Cũng tự tại bất động

Trước tám pháp thế gian

127

TÂM DIỆU

Do vậy chính Tăng Chúng

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Bậc thánh tu đà huờn

Chứng tri lý thánh đế

Ðược đức Gô Ta Ma

Khéo thuyết giảng tường tận

Các ngài dù phóng dật

Thì cũng không bao giờ

Tái sanh kiếp thứ tám

Do vậy chính Tăng Chúng

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Nhờ chứng đạt chánh trí

Ðọan trừ ba kiết sử

Thân kiến và hoài nghi

Luôn cả giới cấm thủ

Thoát khỏi bốn đọa xứ

Bậc nhập lưu không tạo

Sáu bất thiện trọng nghiệp

Do vậy chính Tăng Chúng

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Bậc thánh tu đà huờn

Dù vô tâm phạm lỗi

Bằng thân lời hay ý

Cũng không hề che dấu

Ðược xứng danh hiền thánh

128

CẨM NANG CƯ SĨ

Do vậy chính Tăng Chúng

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Ðức Thế Tôn thuyết giảng

Pháp đưa đến niết bàn

Tịnh lạc và thù thắng

Lợi ích chúng hữu tình

Ví như mưa đầu hạ

Khiến ngàn cây đâm chồi

Do vậy chính đức Phật

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Ðức Phật bậc vô thượng

Liễu thông pháp vô thượng

Ban bố pháp vô thượng

Chuyển đạt pháp vô thượng

Tuyên thuyết pháp vô thượng

Do vậy chính đức Phật

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Nhân quá khứ đã đoạn

Mầm tương lai không gieo

Với tâm không ái chấp

Trong sanh hữu đời sau

Bởi tham muốn đã đọan

Các chủng tử không còn

Ví như ngọn đèn tắt

Bậc trí chứng niết bàn

129

TÂM DIỆU

Do vậy chính Tăng Chúng

Là châu báu thù diệu

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Chúng thiên nhân các cõi

Dù thiên tiên địa tiên

Ðã vân tập nơi đây

Hãy chí thành đảnh lễ

Ðức Phật bậc như lai

Ðược chư thiên nhân loại

Ðảnh lễ và cúng dường

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Chúng thiên nhân các cõi

Dù thiên tiên địa tiên

Ðã vân tập nơi đây

Hãy chí thành đảnh lễ

Chánh Pháp đạo như chân

Ðược chư thiên nhân loại

Ðảnh lễ và cúng dường

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc

Chúng thiên nhân các cõi

Dù thiên tiên địa tiên

Ðã vân tập nơi đây

Hãy chí thành đảnh lễ

Tăng Chúng bậc như đức

Ðược chư thiên nhân loại

Ðảnh lễ và cúng dường

Mong với chân ngôn nầy

Tựu thành muôn hạnh phúc (lạy)

130

CẨM NANG CƯ SĨ

Kinh Phật Lực

Ma Vương biến ngàn tay

Cầm khí giới đủ loại

Cỡi voi Mê Khá Lá

Cùng vô số binh ma

Vang rền như sấm động

Quyết chiếm đoạt bồ đoàn

Phật cảm thắng ma vương

Bằng hạnh lành bố thí

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

Dạ xoa A La Vá Ká

Hung bạo hơn Ma Vương

Kiêu căng và tự phụ

Suốt đêm trổ thần lực

Quyết chiến cùng Thế Tôn

Phật cảm thắng dạ xoa

Bằng uy đức nhẫn nại

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

Voi Na La Ghi Ri

Bị phục rượu uống say

Nộ khí như lửa rừng

Như sấm sét chấn động

Như xa luân bảo khí

Phật điều phục voi cuồng

Bằng từ tâm vô lượng

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

131

TÂM DIỆU

Ăng Gu Li Ma Lá

Cuồng tín và tinh nhuệ

Giết người chặt ngón tay

Kết làm tràng đeo cổ

Cầm gươm toan giết Phật

Ðường xa ba do tuần

Phật độ kẻ bạo tàn

Bằng thần thông mầu nhiệm

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

Nàng mỹ nữ Chin Cha

Giả dạng như thai phụ

Vu cáo đức Trọn Lành

Giữa đạo tràng thính chúng

Ðức Phật cảm thắng nàng

Bằng an nhiên chánh định

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

Du sĩ Sách Cha Ka

Vốn lợi khẩu kiêu mạn

Giương cao cờ kiến chấp

Với tâm tư si ám

Phật độ kẻ lầm mê

Bằng hào quang trí tuệ

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

Nanh Ðô Bá Nanh Ðá

Rồng chúa đại thần lực

Chấp định kiến sai lầm

Dùng thần thông thị uy

Vây Phật và thánh chúng

132

CẨM NANG CƯ SĨ

Ðức Ðiều Ngự huấn thị

Tôn giả Mục Kiền Liên

Biến thành đại long vương

Chế ngự rồng chúa dữ

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

Ðại phạm thiên Bá Ká

Có pháp lực cao cường

Hào quang sáng vô lượng

Lòng kiêu mạn tà kiến

Tự phụ đức thuần tịnh

Phật cảm hoá phạm thiên

Bằng nhất thiết chủng trí

Do Phật lực vô biên

Tựu thành muôn phúc lạc

Người hiền trí tinh cần

Ngày đêm thường trì niệm

Tám cảm thắng nhiệm mầu

Tiêu trừ mọi khổ chướng

Chứng an lạc giải thoát. (lạy)

Kinh Vô Úy

Nguyện cầu uy đức Phật Bảo

Nguyện cầu uy đức Pháp Bảo

Nguyện cầu uy đức Tăng Bảo

Xin Tam Bảo gia hộ

Ngăn ngừa mọi tai ương

Những hiện tượng bất tường

Những mộng mị xấu xa

Những nghịch duyên trở ngại

Thảy đều mau tan biến

133

TÂM DIỆU

Nguyện muôn loài chúng sanh

Người khổ xin hết khổ

Người sợ hết sợ hãi

Người sầu hết sầu bi

Biết cho với niềm tin

Biết hộ trì giới hạnh

Biết lạc trú trong thiền

Chư thiên đã vân tập

Xin tùy hỷ phước lành

Ðược cát tường như ý

Rồi phản hồi thiên xứ

Chư Toàn Giác đại lực

Chư Ðộc Giác đại lực

Thinh Văn Giác đại lực

Nguyện tổng trì uy đức

Cầu phúc lành phát sanh (lạy)

Từ Bi Nguyện

Nguyện cầu tám hướng mười phương

Chúng sanh muôn loại hãy thường an vui

Dứt trừ oan trái nhiều đời

Bao nhiêu đau khổ đến hồi duyên tan

Hại nhau chỉ chuốc lầm than

Mê si điên đảo vô vàn lệ châu

Chúng sanh vô bệnh sống lâu

Nguyện cho thành tựu phước sâu đức dày

Nguyện cho an lạc từ nay

Dứt trừ thống khổ đắng cay oán hờn

Dứt trừ kinh sợ tai ương

Bao nhiêu phiền não đoạn trường vĩnh ly

134

CẨM NANG CƯ SĨ

Nguyện cầu Tam Bảo chứng tri

Sống đời thanh tịnh từ bi vẹn toàn (lạy)

Hồi Hướng Công Đức

Con xin hồi hướng phước lành

Khắp cùng pháp giới chúng sanh gội nhuần

Mẹ cha thầy tổ thân nhân

Hiện tiền quá vãng trọn phần phước duyên

Cầu xin hộ pháp chư thiên

Phát tâm hoan hỷ báo truyền gần xa

Cầu cho mưa thuận gió hoà

Pháp luân thường chuyển nhà nhà an khương

Chúng sanh ba cõi sáu đường

Do nhờ thực phẩm bảo tồn mạng căn

Nghiệp lành từ khẩu ý thân

Hoá thành phúc quả tùy nhân sở cầu (lạy)

Phổ Nguyện

Nguyện công đức đã làm

Kết duyên lành giải thoát

Ðệ tử và chúng sanh

Ðồng viên thành chánh giác (lạy)

135

TÂM DIỆU

NGHI THỨC CẦU AN

THEO TRUYỀN THỐNG BẮC TRUYỀN

(Trích: Nghi Thức Tụng Niệm
do Trung Tâm Phật Giáo Hayward ấn hành 1991)

CÚNG HƯƠNG

Nguyện đem lòng thành kính,

Gởi theo đám mây hương,

Phưởng phất khắp mười phương,

Cúng dường ngôi Tam Bảo.

Thề trọn đời giữ đạo,

Theo tự tánh làm lành.

Cùng Pháp giới chúng sanh

Cầu Phật từ gia hộ:

Tâm Bồ-đề kiên cố,

Chí tu học vững bền,

Xa bể khổ nguồn mê,

Chóng quay về bờ giác. O

TÁN PHẬT

Ðấng Pháp Vương vô thượng,

Ba cõi chẳng ai bằng,

Thầy dạy khắp trời người,

Cha lành chung bốn loài.

Quy y tròn một niệm,

Dứt sạch nghiệp ba kỳ

Xưng dương cùng tán thán

Ức kiếp không cùng tận .(xá 1 xá) O

Phật, chúng sanh: tánh thường rỗng lặng.

Ðạo cảm thông không thể nghĩ bàn.

136

CẨM NANG CƯ SĨ

Lưới đế châu ví tựa đạo tràng,

Mười phương Phật bảo, hào quang sáng ngời,

Trước bảo tọa thân con ảnh hiện,

Cúi đầu xin thệ nguyện quy y. (xá 1 xá) O

ÐẢNH LỄ

Chí tâm đảnh lễ Nam mô tận hư không, biến pháp giới, quá,
hiện, vị lai thập phương chư Phật, Tôn Pháp, Hiền Thánh

Tăng thường trú Tam Bảo. (1 lạy) O

Chí tâm đảnh lễ Nam mô Ta-bà Giáo chủ Ðiều ngự Bổn Sư

Thích-Ca-Mâu-Ni Phật, Ðương lai hạ sanh Di-Lặc Tôn Phật,

Ðại Trí Văn-Thù-Sư-Lợi Bồ-tát, Ðại Hạnh Phổ Hiền Bồ-tát,

Hộ Pháp Chư Tôn Bồ-tát, Linh Sơn hội thượng Phật Bồ-tát.

(1 lạy) O

Chí tâm đảnh lễ Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới

Ðại Từ Ðại Bi A-Di-Ðà Phật, Ðại Bi Quán Thế Âm Bồ-tát,

Ðại Thế Chí Bồ-tát, Ðại nguyện Ðịa Tạng Vương Bồ-tát,

Thanh Tịnh Ðại Hải chúng Bồ-tát. (1 lạy) OO

TRÌ TỤNG

(Ðại chúng ngồi thẳng lưng theo tư thế hoa sen. Duy Na và

Duyệt Chúng khai chuông mõ . Từ đây chủ lễ xướng và đại
chúng cùng tụng theo)

CHÚ ÐẠI BI

Nam mô Ðại Bi Hội Thượng Phật Bồ Tát (3 lần) O

Thiên Thủ Thiên Nhãn Vô Ngại Ðại Bi Tâm Ðà La Ni.

Nam mô hắc ra đát na đa ra dạ da. Nam mô a rị da, bà lô kiết
đế thước bát ra da, bồ đề tát đỏa bà da, ma ha tát đỏa bà da,

137

TÂM DIỆU
ma ha ca lô ni ca da. Án, tát bàn ra phạt duệ, số đát na đát
tỏa.

Nam mô tất kiết lật đỏa y mông a rị da, bà lô kiết đế thất

Phật ra lăng đà bà.

Nam mô na ra cẩn trì, hê rị ma ha bàn đa sa mế, tát bà a tha
đậu du bằng, a thệ dựng, tát bà tát đa, na ma bà dà, ma phạt
đạt đậu, đát điệt tha. Án a bà lô hê, lô ca đế, ca ra đế, di hê rị,
ma ha bồ đề tát đỏa, tát bà tát bà, ma ra ma ra, ma hê ma hê
rị đà dựng, cu lô cu lô kiết mông, độ lô độ lô phạt xà da đế,
ma ha phạt xà da đế, đà ra đà ra, địa rị ni, thất Phật da ra, dá
ra dá ra. Mạ mạ phạt ma ra, mục đế lệ, y hê y hê, thất na thất
na, a ra sâm Phật ra xá lợi, phạt xa phạt sâm, Phật ra xá da,
hô lô hô lô ma ra, hô lô hô lô hê rị, ta ra ta ra, tất rị tất rị, tô
rô tô rô, bồ đề dạ bồ đề dạ, bồ đà dạ bồ đà dạ, ri đế rị dạ, na
ra cẩn trì, địa rị sắc ni na, ba dạ ma na, ta bà ha. Tất đà dạ, ta
bà ha. Ma ha tất đà dạ, ta bà ha. Tất đà du nghệ, thất bàn ra
dạ, ta bà ha. Na ra cẩn trì, ta bà ha. Ma ra na ra, ta bà ha. Tất
ra tăng a mục khê da, ta bà ha. Ta bà ma ha a tất đà dạ, ta bà
ha. Dả kiết ra a tất đà dạ, ta bà ha. Ba đà ma kiết tất đà da, ta
bà ha. Na ra cẩn trì bàn đà ra dạ, ta bà ha. Ma bà lị thắng kiết
ra dạ, ta bà ha.

Nam mô hắc ra đát na đa ra dạ da. Nam mô a rị da, bà lô kiết
đế, thước bàn ra dạ, ta bà ha. Án tất điện đô, mạn đa ra,
bạt đà dạ, ta bà ha. (3 lần) O

Chú Chuẩn Đề

Cúi đầu quy phép Tô Tất Đế

Thành tâm đảnh lễ đấng Thất Câu Chi

138

CẨM NANG CƯ SĨ

Đệ tử xưng tán đức Đại Chuẩn Đề

Nguyện đức từ bi xót thương gia hộ.

Nam mô tát đa nẫm, tam miệu tam bồ đề, câu chi nẫm, đát
điệt tha. Án chiết lệ, chủ lệ Chuẩn Đề ta bà ha. (3 lần) O

Đệ tử vốn tạo các vọng nghiệp

Đều do vô thỉ tham, sân, si

Từ thân miệng ý phát sinh ra

Đệ tử thảy đều xin sám hối.

Thất Phật Diệt Tội Chơn Ngôn

Ly bà ly bà đế, Cầu ha cầu ha đế, Đà la ny đế, Ny ha ra đế,

Tỳ lê nễ đế, Ma ha dà đế, Chơn lăng càn đế, ta bà ha (3 lần)

O

Nguyện ngày an lành đêm an lành, đêm ngày sáu thời thường
an lành, tất cả các thời đều an lành. Xin nguyện từ bi thường
gia hộ (3 lần).

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật (3 lần) O

Nam mô Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật (3 lần) O

Nam mô Dược Vương Bồ Tát (3 lần) O

Nam mô Dược Thượng Bồ Tát (3 lần) O

Nam mô Nhật Quang Biến Chiếu Bồ Tát (3 lần) O

Nam mô Nguyệt Quang Biến Chiếu Bồ Tát (3 lần) O

Nam mô Dược Sư Hội Thượng Phật Bồ Tát (3 lần) O

Sám Nguyện

Đệ tử kính lạy

Đức Phật Thích Ca,

Phật A Di Đà,

Thập phương chư Phật,

139

TÂM DIỆU

Vô lượng Phật Pháp,

Cùng Thánh Hiền Tăng,

Đệ tử lâu đời lâu kiếp,

Nghiệp chướng nặng nề,

Tham giận kiêu căng,

Si mê lầm lạc,

Ngày nay nhờ Phật,

Biết sự lỗi lầm,

Thành tâm sám hối,

Thề tránh điều dữ,

Nguyện làm việc lành,

Ngửa trông ơn Phật,

Từ bi gia hộ :

Thân không tật bệnh,

Tâm không phiền não,

Hằng ngày an vui tu tập,

Phép Phật nhiệm mầu,

Để mau ra khỏi luân hồi,

Minh tâm kiến tánh,

Trí tuệ sáng suốt,

Thần thông tự tại,

Đặng cứu độ các bậc tôn trưởng,

Cha mẹ anh em,

Thân bằng quyến thuộc,

Cùng tất cả chúng sinh,

Đồng thành Phật đạo.

Ma ha Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh

Quán-tự-tại Bồ-tát, hành thâm Bát-nhã Ba-la mật-đa thời,
chiếu kiến ngũ-uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách.

140

CẨM NANG CƯ SĨ

Xá-Lợi-Tử ! Sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị
không, không tức thị sắc, thọ, tưởng, hành, thức, diệc phục
như thị.

Xá-Lợi-Tử ! Thị chư Pháp không tướng, bất sanh, bất diệt,
bất cấu, bất tịnh, bất tăng, bất giảm. Thị cố không trung, vô
sắc, vô thọ, tưởng, hành, thức, vô nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý;
vô sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp; vô nhãn giới, nãi chí vô
ý-thức-giới, vô vô-minh diệc, vô vô-minh tận, nãi chí vô lão
tử, diệc vô lão-tử tận; vô khổ, tập, diệt, đạo; vô trí diệc vô
đắc.

Dĩ vô sở đắc cố, Bồ-đề tát-đỏa y Bát-nhã-ba-la mật-đa cố,
tâm vô quái-ngại; vô quái-ngại cố, vô hữu khủng-bố, viễn ly
điên-đảo mộng tưởng, cứu cánh Niết-bàn.

Tam-thế chư Phật, y Bát-nhã-ba-la mật-đa cố, đắc A-nậu-đa-
la tam-miệu tam-bồ-đề.

Cố tri Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thị đại-thần chú, thị đại minh
chú, thị vô-thượng chú, thị vô đẳng đẳng chú năng trừ nhứt
thiết khổ, chơn thiệt bất hư.

Cố thuyết Bát-nhã-ba-la-mật-đa chú, tức thuyết chú viết:

Yết-đế yết-đế, ba-la yết-đế, ba-la-tăng yết-đế, Bồ-đề tát
bà ha. (3 lần)

Tiêu Tai Cát Tường Thần Chú:

Nam mô tam mãn đa mầu đà nẫm, a bát ra để hạ đa xá, ta
nản nẫm, đát điệt tha. Án khư khư, khư hê, khư hê, hồng
hồng, nhập phạ ra, nhập phạ ra, bát ra nhập phạ ra, bát ra
nhập phạ ra để sắc sá, để sắc sá, sắc trí rị, sắc trí rị, ta phấn
tra, ta phấn tra, phiến để ca, thất rị duệ, ta phạ ha (3 lần) O.

141

TÂM DIỆU

Cầu Nguyện

(vị chủ lễ đọc, đại chúng chắp tay lắng nghe)

Nam mô Đại từ Đại bi Cứu khổ Cứu nạn Linh cảm ứng Quán
thế Âm Bồ tát tác đại chứng minh.

Chúng con một dạ chí thành kính dâng một nén tâm hương
cúi đầu cầu nguyện.

Hôm nay toàn thể chúng con đến tại nơi đây tụng kinh trì
chú, cùng với niệm Phật công đức một lòng cầu nguyện cho
chư vị gia chủ, Phật tử tai qua nạn khỏi bệnh tật tiêu trừ, gia
đạo bình an, vạn sự đều được cát tường như ý.

Lại xin cầu nguyện mọi người hiện diện thân tâm an lạc,
nghiệp chướng tiêu trừ, tâm Bồ Đề kiên cố, chí tu học vững
bền, tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn.

Rốt cùng, chúng con cùng tất cả chúng sinh đều trọn thành

Phật đạo.

Tam Tự Quy

Tự quy y Phật, xin nguyện chúng sanh, thể theo đạo cả, phát
lòng vô thượng. O

Tự quy y Pháp, xin nguyện chúng sanh, thấu rõ Kinh Tạng,
trí tuệ như biển. O

Tự quy y Tăng, xin nguyện chúng sanh, thống lý đại chúng,
hết thảy không ngại. O

Hồi Hướng

Nguyện tiêu ba chướng trừ phiền não

Nguyện chơn trí tuệ thường sáng tỏ

142

CẨM NANG CƯ SĨ

Nguyện bao tội chướng thảy đều tiêu trừ

Kiếp kiếp thường tu Bồ Tát đạo

Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả

Ðệ tử và chúng sanh

Ðều trọn thành Phật Ðạo.

Nghi thức cầu an hết

143

TÂM DIỆU

NGHI THỨC CẦU SIÊU

THEO TRUYỀN THỐNG NAM TRUYỀN

(Trích Nghi Thức Tụng Niệm do Giáo Hội Tăng Già Nguyên Thuỷ

Việt Nam tu chính 18-1-1998 Tự Viện Liên Hoa, Irving,

Texas USA ấn hành 2002)

Ðây là khoá lễ tụng cho người quá vãng. Sử dụng trong các
trường hợp cầu siêu, tang lễ, giỗ kỵ... Nội dung kinh văn có
mục đích soi sáng nội tâm thấu rõ chân tướng vạn pháp, hồi
hướng phước lành cho chư vị hương linh, khuyến tấn tu tập
cho thân nhân hiện tiền.

Dâng Hương

[Chủ lễ xướng]

Trước Tam Bảo uy linh tối thượng

Ðèn trầm hương tâm nguyện chí thành

Cầu cho pháp giới chúng sanh

Khắp cùng ba cõi muôn phần phước duyên

Mãi tấn hóa trên đường thiện nghiệp

Mãi vun bồi hạnh phúc vô dư

Liên hoa nở khắp biển từ

Trần sa vô nhiễm huyễn hư đoạn lìa (lạy)

Kỳ Nguyện

Hôm nay đệ tử chúng con chí thành đảnh lễ Tam Bảo vô
thượng tôn Phật, vi diệu Chánh Pháp, thánh đức Tăng Già.

Chúng con thành tâm cúng dường Tam Bảo, thiết lễ kỳ siêu
độ, hồi hướng công đức đến hương linh …. Cùng tất cả thân
nhân quá vãng cảm nhận Phật ân đức, ngộ Chánh Pháp
nhiệm mầu, khởi lòng tịnh tín, thượng hưởng phước lành,
vãng sanh cảnh giới an lạc.

144

CẨM NANG CƯ SĨ

Chúng con nguyện trọn đời y lời Phật dạy, lánh xa điều ác,
tu tập hạnh lành, thanh tịnh tâm ý. Trước báo đền thâm ân
hoá độ, đáp nghĩa nặng sinh thành, sau vun bồi duyên lành
giải thoát, lợi lạc chúng sanh.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật (lạy)

Dâng Hoa

[Ðại chúng cùng tụng]

Pūjemi buddhaṃ kusumenanena

Puññena me tena ca hotu mokkhaṃ

Pupphaṃ milāyāti yathā idaṃ me

Kāyo tathā yāti vināsabhāvaṃ.

Pūjemi dhammam ...

Pūjemi sangham ...

Dâng hoa cúng dường Phật

Bậc thương xót muôn loài

Dâng hoa cúng dường Pháp

Ðạo nhiệm mầu cứu khổ

Dâng hoa cúng dường Tăng

Ruộng phước không gì bằng

Hoa tươi đẹp sẽ tàn

Thân giả hợp sẽ tan

Nguyện tu mau chứng đạt

Quả chân thường giải thoát (lạy)

Lễ Tam Thế Tam Bảo

[Đại chúng cùng tụng]

Nam mô thập phương tam thế Phật Bảo

Nam mô thập phương tam thế Pháp Bảo

Nam mô thập phương tam thế Tăng Bảo (lạy)

145

TÂM DIỆU

Thỉnh Chư Thiên

Ðạo tràng thanh tịnh bồ đề

Mười phương thiên chúng hội về nghe kinh

Pháp mầu diệt tận vô minh

Pháp mầu cứu khổ sinh linh vạn loài

Từ dục giới vân đài sáu cõi

Ðến thiên cung sắc giới hữu hình

Duyên xưa đã tạo nghiệp lành

Kết thành phúc quả thiện sanh đến giờ

Ngự khắp chốn bến bờ đồng ruộng

Hoặc hư không châu quận thị phường

Non xanh rừng rậm đất bằng

Hoặc nơi quán cảnh xóm làng gần xa

Xin đồng thỉnh dạ xoa chư chúng

Càn thát bà long chủng nơi nơi

Miếu đền thành quách lâu đời

Sông hồ hoang đảo biển khơi trùng trùng

Pháp vi diệu nghìn thân nan ngộ

Phước nhân thiên muôn thuở khó cầu

Ngày tàn tháng lụn qua mau

Ðắm say trần cảnh vùi đầu tử sinh

Ðây là giờ chuyển kinh vô thượng

Ðây là giờ đọc tụng pháp âm

Lời vàng lý nghĩa cao thâm

Xin chư hiền giả lắng tâm thọ trì (lạy)

Xưng Tán

Namo tassa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa

Namo tassa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa

146

CẨM NANG CƯ SĨ

Namo tassa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa

Cúi đầu đảnh lễ đấng Từ Tôn

Bậc Chánh Biến Tri đáng cúng dường

Con nguyện thân tâm thường thanh tịnh

Làm lành lánh dữ lợi quần sanh (lạy)

Tam Qui

Buddham saranam gacchāmi

Dhammam saranam gacchāmi

Sangham saranam gacchāmi

Dutiyampi buddham saranam gacchāmi

Dutiyampi dhammam saranam gacchāmi

Dutiyampi sangham saranam gacchāmi

Tatiyampi buddham saranam gacchāmi

Tatiyampi dhammam saranam gacchāmi

Tatiyampi sangham saranam gacchāmi

Ðệ tử qui y Phật
đấng Thiên Nhơn Ðiều Ngự
bi trí vẹn toàn

Ðệ tử qui y Pháp
đạo chuyển mê khai ngộ
ly khổ đắc lạc

Ðệ tử qui y Tăng
bậc hoằng trì Chánh Pháp
vô thượng phước điền

Lần thứ hai đệ tử qui y

Phật Pháp Tăng Tam Bảo

Lần thứ ba đệ tử qui y

Phật Pháp Tăng Tam Bảo (lạy)

147

TÂM DIỆU

Lễ Phật Bảo

Cội bồ đề trang nghiêm thiền tịnh

Thắng thiên ma vạn chướng trùng trùng

Con xin lạy đấng Ðại Hùng

Rọi vô biên trí tận cùng thế gian

Từ quá khứ vô vàn Phật hiện

Ở tương lai vô lượng Phật thành

Hiện tiền chư Phật độ sanh

Con xin kính lễ tâm minh nguyện cầu

Hồng danh Phật nhiệm mầu Ứng Cúng

Chánh Biến Tri Minh Hạnh đủ đầy

Ðức ân Thiện Thệ cao dày

Bậc Thế Gian Giải chỉ bày lý chân

Vô Thượng Sĩ pháp âm tịnh diệu

Bậc Trượng Phu Ðiều Ngự độ sanh

Thiên Nhân Sư đấng cha lành

Phật Ðà toàn giác Thế Tôn trong đời

Phật là nơi nương nhờ tối thượng

Cho chúng con vô lượng an lành

Qui y Phật Bảo từ ân

Nguyện lời chân thật tác thành thắng duyên

Gieo năm vóc trọn niềm sám hối

Những sở hành lầm lỗi vô minh

Từ thân khẩu ý khởi sanh

Ngưỡng mong Phật Bảo đức lành từ dung (lạy)

Lễ Pháp Bảo

Bát thánh đạo con đường chánh giác

Ðưa chúng sanh vượt thoát trầm luân

Chân truyền diệu pháp thánh nhân

148

CẨM NANG CƯ SĨ

Con xin tịnh ý nghiêm thân thực hành

Từ quá khứ vô vàn Diệu Pháp

Ở tương lai vô lượng Pháp mầu

Hiện tiền Phật Pháp thâm sâu

Thuyền từ phương tiện bắc cầu độ sanh

Pháp vi diệu cha lành khéo dạy

Lìa danh ngôn giác ngộ hiện tiền

Vượt thời gian chứng vô biên

Sát na đại ngộ hoát nhiên liễu tường

Ðạo vô thượng đến rồi thấy rõ

Hướng thượng tâm thoát ngõ vọng trần

Trí nhân tự ngộ giả chân

Diệu thường tịnh lạc Pháp ân nhiệm mầu

Pháp là nơi nương nhờ tối thượng

Cho chúng con vô lượng an lành

Qui y Pháp Bảo chánh chân

Nguyện lời chân thật tác thành thắng duyên

Gieo năm vóc trọn niềm sám hối

Những sở hành lầm lỗi vô minh

Từ thân khẩu ý khởi sanh

Ngưỡng mong Pháp Bảo đức lành từ dung (lạy)

Lễ Tăng Bảo

Hoà hợp chúng Tăng Già thanh tịnh

Ðức vô song tứ thánh sa môn

Thừa hành di giáo Thế Tôn

Ðời đời tương tục bốn phương phổ hoằng

Từ quá khứ vô vàn Tăng Chúng
ở tương lai vô lượng thánh hiền

Hiện tiền Tăng Bảo phước điền

Con xin kính lễ gieo duyên Niết bàn

149

TÂM DIỆU

Bậc diệu hạnh thinh văn Thích Tử

Bậc trực hạnh pháp lữ thiền gia

Bậc như lý hạnh Tăng Già

Bậc chơn chánh hạnh dưới toà Thế Tôn

Thành đạo quả bốn đôi tám chúng

Ðệ tử Phật ứng cúng tôn nghiêm

Cung nghinh kính lễ một niềm

Thánh chúng vô thượng phước điền thế gian

Tăng là nơi nương nhờ tối thượng

Cho chúng con vô lượng an lành

Qui y Tăng Bảo tịnh thanh

Nguyện lời chân thật tác thành thắng duyên

Gieo năm vóc trọn niềm sám hối

Những sở hành lầm lỗi vô minh

Từ thân khẩu ý khởi sanh

Ngưỡng mong Tăng Bảo đức lành từ dung (lạy)

Lễ Phật Tích

Ngàn xưa lưu dấu Cha Lành

Bảo tháp Xá lợi kim thân Phật Ðà

Bồ đề khắp cõi ta bà

Nhất tâm kính lễ hương hoa cúng dường (lạy)

Kinh Vô Ngã Tướng

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ngự tại vườn Lộc Giả,
gần thành Ba Ra Na Si. Ðức Phật giảng cho năm thầy Tỳ
kheo nghe như vầy:

Này các Tỳ kheo, sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn,
thức uẩn là vô ngã, không phải là của ta. Này các Tỳ kheo,
nếu các uẩn thật là của ta, thì chúng không bị đau khổ. Lại
nữa, người đời có thể nói xin cho các uẩn của ta như thế này

150

CẨM NANG CƯ SĨ

hoặc đừng như thế kia. Này các Tỳ kheo, các uẩn thật là vô
ngã nên hằng bị đau khổ. Lại nữa, người đời không có thể
nói xin cho các uẩn của ta như thế này hoặc đừng như thế
kia.

Này các Tỳ kheo, các ngươi cho sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn,
hành uẩn, thức uẩn là thường hay vô thường?

Bạch đức Thế Tôn, các uẩn là vô thường.

Vật chi vô thường, vật ấy là khổ hay vui?

Bạch đức Thế Tôn, vật ấy là khổ.

Vật chi vô thường là khổ, có sự biến hoại theo lẽ thường, thì
nên cho vật ấy là của ta, là ta, là tự ngã của ta chăng?

Bạch đức Thế Tôn, chẳng nên.

Này các Tỳ kheo, cho nên sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành
uẩn, thức uẩn nào dù trong đời quá khứ, vị lai, hiện tại, bên
trong, bên ngoài, thô thiển,vi tế, hạ liệt, thù thắng, gần hoặc
xa, các uẩn ấy chỉ là uẩn thôi. Các ngươi nên nhận thức chân
lý ấy bằng chánh trí đúng theo thực tướng như vầy: đó chẳng
phải là của ta, chẳng phải là ta, chẳng phải là tự ngã của ta.

Này các Tỳ kheo, bậc thinh văn được nghe và thấy như thế
rồi, liền sanh tâm nhàm chán đối với sắc, đối với thọ, đối với
tưởng, đối với hành, đối với thức. Do nhàm chán vị ấy ly
tham. Do ly tham, tâm được giải thoát. Khi tâm được giải
thoát vị ấy chứng đắc tuệ giải thoát và biết rõ sự sanh đã tận,
phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm và không còn
tái sanh nữa.

Ðức Phật thuyết giảng như vậy, năm thầy Tỳ kheo hoan hỷ
tín thọ. Khi đức Phật giảng dạy kinh này, thì tâm của năm
thầy Tỳ kheo được giải thoát các vi tế phiền não không còn
chấp thủ nữa. (lạy)

151

TÂM DIỆU

Kinh Hồi Hướng Vong Linh

Duyên khởi

Vua Pa Sê Na Đi

Nằm mộng thấy thân nhân

Bị khổ quả đói lạnh

Ðến bạch hỏi Thế Tôn

Ðức Ðiều Ngự bi mẫn

Chỉ dạy cách tạo phước

Hồi hướng các vong linh

Thoát ly mọi khổ ách

Chánh kinh

Các hương linh quá vãng

Thường đến nhà quyến thuộc

Ðứng ngoài vách tựa cửa

Ngã đường hay cổng thành

Trông chờ hưởng phước thí

Nhưng vì kém phước duyên

Hương linh bị quên lảng

Thân nhân tạo phước lành

Do công đức bố thí

Nên phát nguyện bằng lời

I đăng vô nhá tí năng hô tú

Sú khí ta hon tú nha tá dô

Nguyện thân nhân quá vãng

Thượng hưởng công đức nầy

Ðược thọ sanh lạc cảnh

Những thân nhân quá vãng

Vân tập các đạo tràng

Nhận được phước hồi hướng

152

CẨM NANG CƯ SĨ

Thường thốt lời cảm kích

Mong ân nhân của mình

Ðược trường thọ phúc lạc

Người đã tạo công đức

Chắc chắn được quả lành

Chúng sanh trong cảnh khổ

Không có các sinh kế

Trồng trọt hoặc chăn nuôi

Bán buôn hay trao đổi

Chúng sanh cảnh giới này

Hằng mong đợi phước báu

Do thân nhân hồi hướng

Như nước trên gò cao

Chảy xuống vùng đất thấp

Phước lành đã hồi hướng

Có diệu năng cứu khổ

Như trăm sông tuôn chảy

Cùng hướng về đại dương

Nguyện công đức đã tạo

Thấu đến chư hương linh

Khi người nhớ ân trước

Do tình nghĩa thân bằng

Do tương duyên quyến thuộc

Hãy cúng dường trai Tăng

Hồi hướng phước đã tạo

Sự khổ sầu thương cảm

Trước tử biệt sanh ly

Không có lợi ích gì

Cho thân nhân quá vãng

153

TÂM DIỆU

Cách trai Tăng hợp đạo

Gọi Ðắc Khi Na Ða Ná(Dakkhinādāna)

Cúng dường vô phân biệt

Ðến đại chúng Tăng Già

Bậc phạm hạnh giới đức

Bậc vô thượng phước điền

Ðược vô lượng công đức

Là thắng duyên tế độ

Hương linh trong cảnh khổ

Do thiện sự đã làm

Do hồi hướng đã nguyện

Do Tăng lực đã cầu

Xin tựu thành phúc quả (lạy)

Kệ Tỉnh Thức

Lẽ tử sanh xưa nay thường sự

Khổ biệt ly muôn thuở đương nhiên

Khách hồng trần trăm nỗi đảo điên

Bậc thiện trí vượt ngoài hệ lụy

Cuộc trầm luân khởi từ vô thủy

Nước mắt nhiều hơn bốn đại dương

Ðã bao đời dâu bể tang thương

Xương trắng trải phủ đầy đại địa

Dù một kiếp trọn vui không dễ

Những phù du hưng phế đổi thay

Tuổi thanh xuân gẫm có bao ngày

Già đau chết hỏi ai tránh khỏi

Kìa bao cuộc thăng trầm danh lợi

Những nhục vinh kết nối liền nhau

Khi qua rồi còn lại niềm đau

Gió đời thổi phàm tâm xao động

Kìa yêu thương buồn vui huyễn mộng

154

CẨM NANG CƯ SĨ

Tình thân nhân bằng hữu phu thê

Thương phải xa ghét phải gần kề

Ai trọn kiếp không điều ngang trái

Kìa sự nghiệp bạc vàng của cải

Ðổ mồ hôi nước mắt dựng xây

Vật ở đời tay lại qua tay

Buông tất cả khi tàn hơi thở

Kìa kiến chấp hữu vô ngã sở

Bao tị hiềm cùng chuyện can qua

Lắm đổi dời trong mỗi sát na

Hạnh phúc đó não phiền cũng đó

Người trí hiểu căn nguyên thống khổ

Tìm hướng đi thoát ngõ quẩn quanh

Ngược dòng mê chánh đạo thực hành

Chứng thánh quả đoạn mầm sanh tử

Nương Phật Ðà chí tôn chí thánh

Nương Pháp mầu đại hạnh đại duyên

Nương Tăng Già vô thượng phước điền

Nguyện uy đức cao dầy tiếp độ

Nam mô Phật Pháp Tăng Tam Bảo

Nam mô Phật Pháp Tăng Tam Bảo

Nam mô Phật Pháp Tăng Tam Bảo (lạy)

Hương Linh Qui Y

Hương linh qui y Phật
đấng Thiên Nhơn Ðiều Ngự
bi trí vẹn toàn

Hương linh qui y Pháp
đạo chuyển mê khai ngộ
ly khổ đắc lạc

Hương linh qui y Tăng

155

TÂM DIỆU
bậc hoằng trì Chánh Pháp
vô thượng phước điền

Lần thứ hai hương linh qui y

Phật Pháp Tăng Tam Bảo

Lần thứ ba hương linh qui y

Phật Pháp Tăng Tam Bảo (lạy)

Kinh Chúc Nguyện

Nguyện phước lành sung mãn

Hồi hướng các thân nhân

Như muôn sông ra biển

Xin tất cả nguyện lành

Ðược kíp thời viên đắc

Xin ý thiện tâm thành

Thường trong sáng chiếu diệu

Như trăng tỏ ngày rằm

Như ma ni ngọc báu

Cầu uy đức Phật Bảo

Cầu uy đức Pháp Bảo

Cầu uy đức Tăng Bảo

Cầu chư thiên gia hộ

Tất cả điều phúc lành

Luôn tựu thành như nguyện (lạy)

Từ Bi Nguyện

Nguyện cầu tám hướng mười phương

Chúng sanh muôn loại hãy thường an vui

Dứt trừ oan trái nhiều đời

Bao nhiêu đau khổ đến hồi duyên tan

156

CẨM NANG CƯ SĨ

Hại nhau chỉ chuốc lầm than

Mê si điên đảo vô vàn lệ châu

Chúng sanh vô bệnh sống lâu

Nguyện cho thành tựu phước sâu đức dày

Nguyện cho an lạc từ nay

Dứt trừ thống khổ đắng cay oán hờn

Dứt trừ kinh sợ tai ương

Bao nhiêu phiền não đoạn trường vĩnh ly

Nguyện cầu Tam Bảo chứng tri

Sống đời thanh tịnh từ bi vẹn toàn (lạy)

Hồi Hướng Công Đức

Con xin hồi hướng phước lành

Khắp cùng pháp giới chúng sanh gội nhuần

Mẹ cha thầy tổ thân nhân

Hiện tiền quá vãng trọn phần phước duyên

Cầu xin hộ pháp chư thiên

Phát tâm hoan hỷ báo truyền gần xa

Cầu cho mưa thuận gió hoà

Pháp luân thường chuyển nhà nhà an khương

Chúng sanh ba cõi sáu đường

Do nhờ thực phẩm bảo tồn mạng căn

Nghiệp lành từ khẩu ý thân

Hoá thành phúc quả tùy nhân sở cầu (lạy)

Phổ Nguyện

[Đại chúng cùng tụng]

Nguyện công đức đã làm

Kết duyên lành giải thoát

Ðệ tử và chúng sanh

Ðồng viên thành chánh giác (lạy)

157

TÂM DIỆU

NGHI THỨC CẦU - SIÊU

THEO TRUYỀN THỐNG BẮC TRUYỀN

(Tụng Kinh A Di Ðà)

CÚNG HƯƠNG

(Thắp ba cây hương, quỳ ngay thẳng, cầm hương ngang trán
niệm lớn bài cúng hương)

Nguyện đem lòng thành kính,

Gởi theo đám mây hương,

Phưởng phất khắp mười phương,

Cúng dường ngôi Tam Bảo.

Thề trọn đời giữ đạo,

Theo tự tánh làm lành.

Cùng Pháp giới chúng sanh

Cầu Phật từ gia hộ:

Tâm Bồ-đề kiên cố,

Xa bể khổ nguồn mê,

Chóng quay về bờ giác. O

Nay đệ tử chúng con dâng hết lòng thành hướng về Ngôi

Tam Bảo, trì tụng kinh chú, xưng tán hồng danh, tu hành
công đức, ngưỡng nguyện mười phương Tam Bảo từ bi
phóng quang tiếp độ Hương linh: (tên họ, pháp danh, ngày
tháng năm mất, tuổi thọ) được nương nhờ công đức này về
trước Phật đài, nghe Kinh thính pháp, tỏ ngộ tự tâm, sạch hết
mê lầm, vãng sinh Tịnh Ðộ.

Nam-mô Hương Cúng Dường Bồ-tát. (3 lần)O

(Chủ lễ xá 3 xá rồi cắm hương vào Lư hương)

TÁN PHẬT

Ðấng Pháp Vương vô thượng,

Ba cõi chẳng ai bằng,

158

CẨM NANG CƯ SĨ

Thầy dạy khắp trời người,

Cha lành chung bốn loài.

Quy y tròn một niệm,

Dứt sạch nghiệp ba kỳ

Xưng dương cùng tán thán

Ức kiếp không cùng tận .(xá 1 xá) O

QUÁN TƯỞNG

Phật, chúng sanh: tánh thường rỗng lặng.

Ðạo cảm thông không thể nghĩ bàn.

Lưới đế châu ví đạo tràng,

Mười phương Phật bảo, hào quang sáng ngời,

Trước bảo tọa thân con ảnh hiện,

Cúi đầu xin thệ nguyện quy y. (xá 1 xá) O

ÐẢNH LỄ

Chí tâm đảnh lễ Nam mô tận hư không, biến pháp giới, quá,
hiện, vị lai thập phương chư Phật, tôn Pháp, Hiền Thánh

Tăng thường trú Tam Bảo. (1 lạy) O

Chí tâm đảnh lễ Nam mô Ta-bà Giáo chủ Ðiều ngự Bổn Sư

Thích-Ca-Mâu-Ni Phật, Ðương lai hạ sanh Di-Lặc Tôn Phật,

Ðại Trí Văn-Thù-Sư-Lợi Bồ-tát, Ðại Hạnh Phổ Hiền Bồ-tát,

Hộ Pháp Chư Tôn Bồ-tát, Linh Sơn hội thượng Phật Bồ-tát.

(1 lạy) O

Chí tâm đảnh lễ Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới

Ðại Từ Ðại Bi A-Di-Ðà Phật, Ðại Bi Quán Thế AÂm Bồ-tát,

Ðại Thế Chí Bồ-tát, Ðại nguyện Ðịa Tạng Vương Bồ-tát,

Thanh Tịnh Ðại Hải chúng Bồ-tát. (1 lạy) OO

TRÌ TỤNG

159

TÂM DIỆU

(Ðại chúng ngồi thẳng lưng theo tư thế hoa sen. Duy Na và

Duyệt Chúng khai chuông mõ . Từ đây chủ lễ xướng và đại
chúng cùng tụng theo)

TÁN LƯ HƯƠNG

Kim lư vừa bén chiên đàn,

Khắp xông pháp giới đạo tràng mười phương,

Hiện thành mây báu kiết tường,

Chư Phật rõ biết ngọn hương chí thiền,

Pháp thân toàn thể hiện tiền,

Chứng minh hương nguyện phước liền ban cho.

Nam Mô Hương Vân Cái Bồ Tát Ma Ha Tát ( 3 lần) O

CHÚ ÐẠI-BI

Nam-mô Ðại-Bi Hội-Thượng Phật Bồ-Tát. (3 lần)

Thiên thủ thiên nhãn vô ngại đại-bi tâm đà-la-ni.

Nam-mô hắc ra đát na, đa ra dạ da.

Nam-mô a rị da, bà lô yết đế, thước bát ra da, Bồ-đề tát đỏa
bà da, ma ha tát đỏa bà da, ma ha ca lô ni ca da, án, tát bàn ra
phạt duệ số đát na đát tỏa.

Nam-mô tất kiết lật đỏa y mông a rị da, bà lô kiết đế thất

Phật ra lăng đà bà.

Nam-mô na ra cẩn trì hê rị ma ha bàn đa sa mế, tát bà a tha
đậu thâu bằng, a thệ dựng, tát bà tát đa, na ma bà già, ma
phạt đạt đậu, đát điệt tha. Án a bà lô hê, lô ca đế, ca ra đế, di
hê rị, ma ha bồ-đề tát đỏa, tát bà tát bà, ma ra ma ra, ma hê
ma hê, rị đà dựng, cu lô cu lô kiết mông, độ lô độ lô, phạt xà
da đế, ma ha phạt xà da đế, đà ra đà ra, địa rị ni, thất Phật ra
da, dá ra dá ra. Mạ mạ phạt ma ra, mục đế lệ, y hê y hê, thất
na thất na a ra sâm Phật ra xá-lợi, phạt sa phạt sâm, Phật ra
xá da, hô lô hô lô ma ra, hô lô hô lô hê rị, ta ra ta ra, tất rị tất
rị, tô rô tô rô, bồ-đề dạ bồ-đề dạ, bồ-đà dạ, bồ-đà dạ, di đế rị
dạ, na ra cẩn trì địa rị sắc ni na, ba dạ ma na ta bà ha. Tất đà

160

CẨM NANG CƯ SĨ

dạ ta bà ha. Ma ha tất đà dạ ta bà ha. Tất đà du nghệ thất bàn
ra dạ, ta bà ha. Na ra cẩn trì ta bà ha. Ma ra na ra ta bà ha.

Tất ra tăng a mục khê da, ta bà ha. Ta bà ma ha, a tất đà dạ,
ta bà ha. Giả kiết ra a tất đà dạ, ta bà ha. Ba đà ma yết tất đà
dạ, ta bà ha. Na ra cẩn trì bàn đà ra dạ, ta bà ha. Ma bà lị
thắng yết ra dạ, ta bà ha.

Nam-mô hắc ra đát na, đa ra dạ da.

Nam-mô a rị da, bà lô yết đế, thước bàng ra dạ, ta bà ha.

Án tất điện đô, mạn đa ra, bạt đà dạ, ta bà ha. (3 lần)

Nam-mô Bổn-sư Thích-Ca Mâu-Ni Phật. (3 lần)

Phát Nguyện Trì Kinh

Cuối lạy đấng Tam Giới Tôn

Quy mạng cùng mười phương Phật

Con nay phát nguyện rộng

Thọ trì Kinh Di Ðà

Trên đền bốn ơn nặng,

Dưới cứu khổ ba đường.

Nguyện cho người thấy nghe

Ðều phát lòng bồ-đề,

Nếu một báo thân này

Sanh qua cõi Cực lạc

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. (3 lần)

KHAI KINH

Phật Pháp cao siêu rất thậm sâu

Trăm ngàn muôn kiếp khó tìm cầu

Con nay nghe thấy chuyên trì tụng

Nguyện tỏ Như Lai nghĩa nhiệm mầu.

Nam Mô Liên Trì Hải Hội Phật Bồ Tát (3 lần) O

Phật nói Kinh A Di Ðà

161

TÂM DIỆU

Ta nghe như vầy: Một thuở nọ Ðức Phật ở nơi vườn Kỳ Thọ,
cấp Cô Ðộc nước Xá-Vệ, cùng với một nghìn hai trăm năm
mươi vị đại Tỳ kheo câu hội: đều là bậc A La Hán mọi người
đều quen biết, như là:

Trưởng lão Xá-Lợi-Phất, Ðại Mục-Kiền-Liên, Ðại Ca-Diếp,

Ma-Ha Ca-Chiên-Diên, Ma-Ha Câu-Hy-La, Ly-Bà-Ða,

Châu-Lợi-Bàn-Ðà-Già, Nan-Ðà, A-Nan-Ðà, La-Hầu-La,

Kiều-Phạm-Ba-Ðề, Tân Ðầu-Lư-Phả-La-Ðọa, Ca-Lưu-Ðà-

Di, Ma-Ha Kiếp Tân Na, Bạc-Câu-La, A-Nâu-Lầu-Ðà,
những vị đại đệ tử như thế.

Và hàng Ðại Bồ Tát, Văn-Thù-Sư-Lợi: Pháp-Vương-Tử, A-

Dật-Ða Bồ Tát, Càn-Ðà-Ha-Ðề Bồ Tát, Thường-Tinh-Tấn

Bồ tát... cùng với các vị Ðại Bồ tát như thế và với vô lượng
chư Thiên như ông Thích-Ðề-Hoàn-Nhơn..v..v.. đại chúng
cùng đến dự hội.

Bấy giờ đức Phật bảo ngài Trưởng lão Xá-Lợi-Phất rằng:

"Từ đây qua phương Tây quá mười muôn ức cõi Phật, có thế
giới tên là Cực Lạc, trong thế giới đó có đức Phật hiệu là A

Di Ðà hiện nay đương nói pháp.

Xá Lợi Phất! Cõi đó vì sao tên là Cực lạc?

Vì chúng sanh trong cõi đó không có bị những sự khổ, chỉ
hưởng những điều vui, nên nước đó tên là Cực Lạc.

Xá Lợi Phất! Lại trong cõi Cực Lạc có bảy từng bao lơn, bảy
từng mành lưới, bảy từng hàng cây, đều bằng bốn chất báu
bao bọc giáp vòng, vì thế nên nước đó tên là Cực Lạc.

Xá Lợi Phất! Lại trong cõi Cực Lạc có ao bằng bảy chất báu,
trong ao đầy dẫy nước đủ tám công đức, đáy ao thuần dùng
cát vàng trải làm đất.

162

CẨM NANG CƯ SĨ

Vàng bạc, lưu ly, pha lê hiệp thành những thềm, đường ở
bốn bên ao; trên thềm đường có lầu gác cũng đều nghiêm
sức bằng vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã não.

Trong ao có hoa sen lớn như bánh xe: hoa sắc xanh thời ánh
sáng xanh, sắc vàng thời ánh sáng vàng, sắc đỏ thời ánh sáng
đỏ, sắc trắng thời ánh sánh trắng, mầu nhiệm thơm tho trong
sạch.

Xá Lợi Phất! Cõi nước Cực Lạc thành tựu công đức trang
nghiêm dường ấy.

Xá Lợi Phất! Lại trong cõi nước của đức Phật đó, thường trổi
nhạc trời, đất bằng vàng ròng, ngày đêm sáu thời rưới hoa
trời mạn đà la.

Chúng sanh trong cõi đó thường vào lúc sáng sớm, đều lấy
đãy hoa đựng những hoa tốt đem cúng dường mười muôn ức
đức Phật ở phương khác, đến giờ ăn liền trở về bổn quốc ăn
cơm xong đi kinh hành.

Xá Lợi Phất! Cõi nước Cực Lạc thành tựu công đức trang
nghiêm dường ấy.

Lại nữa, Xá-Lợi-Phất! Cõi đó thường có những giống chim
mầu sắc xinh đẹp lạ thường, nào chim Bạch hạt, Khổng-
tước, Anh-võ, Xá-lợi, Ca-lăng-tần-già, Cọng-mạng; những
giống chim đó ngày đêm sáu thời kêu tiếng hòa nhã.

Tiếng chim đó diễn nói những pháp như ngũ căn, ngũ lực,
thất bồ đề phần, bát thánh đạo phần..v..v.. Chúng sanh trong
cõi đó nghe tiếng chim xong thảy đều niệm Phật, niệm Pháp,
niệm Tăng!

163

TÂM DIỆU

Xá-Lợi-Phất! Ông chớ cho rằng những giống chim đó thiệt là
do tội báo sanh ra. Vì sao?

Vì cõi của đức Phật đó không có ba đường dữ. Xá-Lợi-Phất!

Cõi của đức Phật đó tên đường dữ còn không có huống gì lại
có sự thật. Những giống chim đó là do đức Phật A Di Ðà
muốn làm cho tiếng pháp được tuyên lưu mà biến hóa làm ra
đấy thôi.

Xá-Lợi-Phất! Trong cõi nước của đức Phật đó, gió nhẹ thổi
động các hàng cây báu và động mành lưới báu, làm vang ra
tiếng vi diệu, thí như trăm nghìn thứ nhạc đồng một lúc hòa
chung.

Người nào nghe tiếng đó tự nhiên đều sanh lòng niệm Phật,
niệm Pháp, niệm Tăng.

Xá-Lợi-Phất! Cõi nước của đức Phật đó thành tựu công đức
trang nghiêm dường ấy.

Xá-Lợi-Phất! Nơi ý ông nghĩ sao? Ðức Phật đó vì sao hiệu là

A Di Ðà?

Xá-Lợi-Phất! Ðức Phật đó, hào quang sáng chói vô lượng,
soi suốt các cõi nước trong mười phương không bị chướng
ngại vì thế nên hiệu là A Di Ðà.

Xá-Lợi-Phất! Ðức Phật đó và nhân dân của Ngài sống lâu vô
lượng vô biên a tăng kỳ kiếp, nên hiệu là A Di Ðà.

Xá-Lợi-Phất! Ðức Phật A Di Ðà thành Phật nhẫn lại đến nay,
đã được mười kiếp.

164

CẨM NANG CƯ SĨ

Xá-Lợi-Phất! Lại đức Phật đó có vô lượng vô biên Thanh

Văn đệ tử đều là bực A La Hán, chẳng phải tính đếm mà có
thể biết được, hàng Bồ tát chúng cũng đông như thế.

Xá-Lợi-Phất! Cõi nước của đức Phật đó thành tựu công đức
trang nghiêm dường ấy.

Xá-Lợi-Phất! Lại trong cõi cực lạc, những chúng sanh vãng
sanh vào đó đều là bực bất thối chuyển.

Trong đó có rất nhiều vị bực nhất sanh bổ xứ, số đó rất đông,
chẳng phải tính đếm mà biết được, chỉ có thể dùng số vô
lượng vô biên a-tăng-kỳ để nói thôi!

Xá-Lợi-Phất! Chúng sanh nào nghe những điều trên đây, nên
phải phát nguyện cầu sanh về nước đó.

Vì sao? Vì đặng cùng với các bậc Thượng thiện nhơn như
thế câu hội một chỗ.

Xá-Lợi-Phất! Chẳng có thể dùng chút ít thiện căn phước đức
nhơn duyên mà được sanh về cõi đó.

Xá-Lợi-Phất! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào nghe
nói đức Phật A Di Ðà, rồi chấp trì danh hiệu của đức Phật
đó, hoặc trong một ngày, hoặc hai ngày, hoặc ba ngày, hoặc
bốn ngày, hoặc năm ngày, hoặc sáu ngày, hoặc bẩy ngày,
một lòng không tạp loạn.

Thời người đó đến lúc lâm chung đức Phật A Di Ðà cùng
hàng Thánh Chúng hiện thân ở trước người đó.

Người đó lúc chết tâm thần không điên đảo, liền được vãng
sanh về cõi nước Cực Lạc của đức Phật A Di Ðà.

165

TÂM DIỆU

Xá-Lợi-Phất! Ta thấy có sự lợi ích ấy nên nói những lời như
thế.

Nếu có chúng sinh nào, nghe những lời trên đó, nên phải
phát nguyện sanh về cõi nước Cực Lạc.

Xá-Lợi-Phất! Như Ta hôm nay ngợi khen công đức lợi ích
chẳng thể nghĩ bàn của đức Phật A Di Ðà, phương Ðông
cũng có đức A-Súc-Bệ-Phật, Tu-Di-Tướng Phật, Ðại-Tu-Di

Phật, Tu-Di-Quang Phật, Diệu-AÂm Phật; Hằng hà sa số
những đức Phật như thế đều ở tại nước mình, hiện ra tướng
lưỡi rộng dài trùm khắp cõi tam thiên đại thiên mà nói lời
thành thật rằng: "Chúng sanh các ngươi phải nên tin kinh:

Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công Ðức Nhất Thiết Chư Phật

Sở Hộ Niệm Này".

Xá-Lợi-Phất! Thế giới phương Nam, có đức Nhật- Nguyệt-

Ðăng Phật, Danh-Văn-Quang Phật, Ðại-Diệm-Kiên Phật, Tu

Di-Ðăng Phật, Vô-Lượng-Tinh-Tấn Phật... Hằng hà sa số
những đức Phật như thế, đều tại nước mình, hiện ra tướng
lưỡi rộng dài trùm khắp cõi tam thiên đại thiên mà nói lời
thành thật rằng: "Chúng sanh các ngươi phải nên tin kinh:

Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công Ðức Nhất Thiết Chư Phật

Sở Hộ Niệm Này".

Xá-Lợi-Phất! Thế giới phương Tây, có đức Vô Lượng-Thọ

Phật, Vô-Lượng-Tướng Phật, Vô-Lượng-Tràng Phật, Ðại

Quang Phật, Ðại-Minh Phật, Bửu-Tướng Phật, Tịnh-Quang

Phật... Hằng hà sa số những đức Phật như thế, đều tại nước
mình, hiện ra tướng lưỡi rộng dài trùm khắp cõi tam thiên
đại thiên mà nói lời thành thật rằng: "Chúng sanh các ngươi
phải nên tin kinh: Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công Ðức

Nhất Thiết Chư Phật Sở Hộ Niệm Này".

166

CẨM NANG CƯ SĨ

Xá-Lợi-Phất! Thế giới phương Bắc, có đức Diệm-Kiên-Phật,

Tối-Thắng-Âm Phật, Nan-Trở Phật, Nhựt-Sanh Phật, Võng-

Minh Phật... Hằng hà sa số những đức Phật như thế, đều tại
nước mình, hiện ra tướng lưỡi rộng dài trùm khắp cõi tam
thiên đại thiên mà nói lời thành thật rằng: "Chúng sanh các
ngươi phải nên tin kinh: Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công

Ðức Nhất Thiết Chư Phật Sở Hộ Niệm Này".

Xá-Lợi-Phất! Thế giới phương dưới, có đức Sư-Tử Phật,

Danh-Văn Phật, Danh-Quang Phật, Ðạt-Mạ Phật, Pháp-

Tràng Phật, Trì-Pháp Phật... Hằng hà sa số những đức Phật
như thế, đều tại nước mình, hiện ra tướng lưỡi rộng dài trùm
khắp cõi tam thiên đại thiên mà nói lời thành thật rằng:

"Chúng sanh các ngươi phải nên tin kinh: Xưng Tán Bất Khả

Tư Nghị Công Ðức Nhất Thiết Chư Phật Sở Hộ Niệm Này".

Xá-Lợi-Phất! Thế giới phương trên, có đức Phạm-AÂm

Phật, Tú-Vương Phật, Hương-Thượng Phật, Hương-Quang

Phật, Ðại-Diệm-Kiên Phật, Tạp-Sắc Bửu-Hoa-Nghiêm-Thân

Phật, Ta La-Thọ-Vương Phật, Bửu-Hoa Ðức Phật, Kiến-

Nhất-Thiết-Nghĩa Phật, Như-Tu-Di-Sơn Phật... Hằng hà sa
số những đức Phật như thế, đều tại nước mình, hiện ra tướng
lưỡi rộng dài trùm khắp cõi tam thiên đại thiên mà nói lời
thành thật rằng: "Chúng sanh các ngươi phải nên tin kinh:

Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công Ðức Nhất Thiết Chư Phật

Sở Hộ Niệm Này".

Xá-Lợi-Phất! Nơi ý của ông nghĩ thế nào, vì sao tên là kinh:

Nhứt-Thiết Chư Phật Sở Hộ Niệm?

Xá-Lợi-Phất! Vì nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào
nghe kinh này mà thọ trì đó, và nghe danh hiệu của đức Phật,
thời những thiện nam tử cùng thiện nữ nhân ấy đều được tất

167

TÂM DIỆU
cả các đức Phật hộ niệm, đều được không thối chuyển nơi
đạo Vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Xá-Lợi-Phất! Cho nên các ông đều phải tin nhận lời của Ta
và của các đức Phật nói.

Xá-Lợi-Phất! Nếu có người đã phát nguyện, hiện nay phát
nguyện, sẽ phát nguyện muốn sanh về cõi nước của đức Phật

A Di Ðà, thời những người ấy đều đặng không thối chuyển
nơi đạo Vô Thượng Chánh Ðẳng Chánh Giác; nơi cõi nước
kia, hoặc đã sanh về rồi, hoặc hiện nay sanh về, hoặc sẽ sanh
về.

Xá-Lợi-Phất! Cho nên các thiện nam tử thiện nữ nhân nếu
người nào có lòng tin thời phải nên phát nguyện sanh về cõi
nước kia.

Xá-Lợi-Phất! Như ta hôm nay ngợi khen công đức chẳng thể
nghĩ bàn của các đức Phật, các đức Phật đó cũng ngợi khen
công đức chẳng thể nghĩ bàn của Ta mà nói lời nầy: "Ðức

Thích Ca Mâu Ni Phật hay làm được việc rất khó khăn hi
hữu, có thể ở trong cõi Ta Bà đời ác năm món trược: kiếp
trược, kiến trược, phiền não trược, chúng sanh trược, mạng
trược trung, mà Ngài chứng được ngôi Vô Thượng Chánh

Ðẳng Chánh Giác, Ngài vì các chúng sanh nói kinh pháp mà
tất cả thế gian khó tin này".

Xá-Lợi-Phất! Phải biết rằng Ta ở trong đời ác ngũ trược thật
hành việc khó này: đặng thành bậc Vô Thượng Chánh Giác
và vì tất cả thế gian nói kinh pháp khó tin này, đó là rất khó!

Ðức Phật nói kinh này rồi, ngài Xá-Lợi-Phất cùng các vị Tỳ
kheo, tất cả trong đời: Trời, Người, A-Tu-La, v..v.. nghe lời
của đức Phật dạy, đều vui mừng tin nhận đảnh lễ mà lui ra.

168

CẨM NANG CƯ SĨ

Phật nói kinh A Di Ðà.

.

Sám Hối và Quy Y Hương Linh

( Phần này chỉ dành cho các hương linh chưa quy y Tam Bảo.

Trong khi chủ lễ và đại chúng làm lễ sám-hối và quy y Tam

Bảo cho hương linh, tang quyến nên quỳ gối chắp tay hướng
về bàn Phật và liên tưởng đến hương linh đang làm lễ)

Hương linh quy y Phật.

Hương linh quy y Pháp.

Hương linh quy y Tăng. O

Hương linh quy y Phật, Đấng phước trí vẹn toàn.

Hương linh quy y Pháp, Đạo thoát ly tham dục.

Hương linh quy y Tăng, Bậc tu hành cao tột. O

Hương linh quy y Phật, nguyện đời đời kiếp kiếp không quy
y thiên, thần, quỷ, vật.

Hương linh quy y Pháp nguyện đời đời kiếp kiếp không quy
y ngoại đạo, tà giáo.

Hương linh quy y Tăng nguyện đời đời kiếp kiếp không quy
y tổn hữu, ác đảng. O

Hương linh đã quy y Phật.

Hương linh đã quy y Pháp.

Hương linh đã quy y Tăng.

Hương linh vốn tạo các vọng nghiệp

Đều do vô thỉ tham, sân, si

Từ thân, miệng, ý phát sinh ra

Hương linh thảy đều xin sám hối.

Đảnh Lễ Sám Hối

Nam mô Cầu Sám Hối Bồ Tát Ma Ha Tát

169

TÂM DIỆU

Nguyện tận hư không, biến pháp giới, quá, hiện, vị lai thập
phương chư Phật, tôn Pháp, Hiền Thánh Tăng thường trú

Tam Bảo thuỳ từ tiếp độ hương linh vãng sanh Cực lạc quốc.

(1 lạy) O

Nguyện Ta-bà Giáo chủ Ðiều ngự Bổn Sư Thích-Ca-Mâu-Ni

Phật, Ðương lai hạ sanh Di-Lặc Tôn Phật, Ðại Trí Văn-Thù-

Sư-Lợi Bồ-tát, Ðại Hạnh Phổ Hiền Bồ-tát, Hộ Pháp Chư Tôn

Bồ-tát, Linh Sơn hội thượng Phật Bồ-tát thuỳ từ tiếp độ
hương linh vãng sanh Cực lạc quốc. (1 lạy) O

Nguyện Tây Phương giáo chủ Ðại Từ Ðại Bi A-Di-Ðà Phật,

Ðại Bi Quán Thế AÂm Bồ-tát, Ðại Thế Chí Bồ-tát, Ðại
nguyện Ðịa Tạng Vương Bồ-tát, Thanh Tịnh Ðại Hải chúng

Bồ-tát thuỳ từ tiếp độ hương linh vãng sanh Cực lạc quốc. (1
lạy) OO

Tội từ tâm khởi đem tâm sám

Tâm được tịnh thời tội liền tiêu

Tội tiêu, tâm tịnh thảy đều không

Ấy mới thật là chơn sám hối.

Nguyện hương linh vô lượng kiếp kiếp lai tội tiêu diệt.

Qui Mạng lễ A Di Đà Phật

Ở phương Tây thế giới an lành

Con nay xin phát nguyện vãng sanh

Cúi xin đức từ bi tiếp độ.

Nam mô Tây phương Cực lạc Thế giới Đại từ Đại bi Tiếp
dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật.

Nam Mô A Di Đà Phật (3 lần hay nhiều hơn)

Nam mô Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát (3 lần)

Nam Mô Đại Thế Chí Bồ Tát (3 lần)

Nam mô Địa tạng Vương Bồ tát (3 lần)

170

CẨM NANG CƯ SĨ

Nam mô Thanh tịnh Đại hải chúng Bồ Tát (3 lần)

MA-HA BÁT-NHÃ BA-LA MẬT-ÐA TÂM-KINH

Quán-tự-tại Bồ-tát, hành thâm Bát-nhã Ba-la mật-đa thời,
chiếu kiến ngũ-uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách.

Xá-Lợi-Tử ! Sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị
không, không tức thị sắc, thọ, tưởng, hành, thức, diệc phục
như thị.

Xá-Lợi-Tử ! Thị chư Pháp không tướng, bất sanh, bất diệt,
bất cấu, bất tịnh, bất tăng, bất giảm. Thị cố không trung, vô
sắc, vô thọ, tưởng, hành, thức, vô nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý;
vô sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp; vô nhãn giới, nãi chí vô
ý-thức-giới, vô vô-minh diệc, vô vô-minh tận, nãi chí vô lão
tử, diệc vô lão-tử tận; vô khổ, tập, diệt, đạo; vô trí diệc vô
đắc.

Dĩ vô sở đắc cố, Bồ-đề tát-đỏa y Bát-nhã-ba-la mật-đa cố,
tâm vô quái-ngại; vô quái-ngại cố, vô hữu khủng-bố, viễn ly
điên-đảo mộng tưởng, cứu cánh Niết-bàn.

Tam-thế chư Phật, y Bát-nhã-ba-la mật-đa cố, đắc A-nậu-đa-
la tam-miệu tam-bồ-đề.

Cố tri Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thị đại-thần chú, thị đại minh
chú, thị vô-thượng chú, thị vô đẳng đẳng chú năng trừ nhứt
thiết khổ, chơn thiệt bất hư.

Cố thuyết Bát-nhã-ba-la-mật-đa chú, tức thuyết chú viết:

Yết-đế yết-đế, ba-la yết-đế, ba-la-tăng yết-đế, Bồ-đề tát bà
ha. (3 lần)

171

TÂM DIỆU

VÃNG-SANH QUYẾT-ÐỊNH CHƠN-NGÔN:

Nam-mô a di đa bà dạ, Ða tha dà đa dạ, Ða địa dạ tha.

A di rị đô bà tỳ,

A di rị đa tất đam bà tỳ,

A di rị đa tì ca lan đế,

A di rị đa, tì ca lan đa,

Dà di nị dà dà na,

Chỉ đa ca lệ ta bà ha.

TÁN PHẬT

A Di Ðà Phật thân sắc vàng

Tướng tốt quang minh tự trang nghiêm

Năm Tu Di uyển chuyển bạch hào

Bốn biển lớn trong ngần mắt biếc

Trong hào quang hóa vô số Phật

Vô số Bồ tát hiện ở trong

Bốn mươi tám nguyện độ chúng sanh

Chín phẩm sen vàng lên giải thoát

Quy mạng lễ A Di Ðà Phật

Ở phương Tây thế giới an lành

Con nay xin phát nguyện vãng sanh

Cúi xin Ðức Từ Bi tiếp độ.

Nam Mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Ðại Từ, Ðại Bi A

Di Ðà Phật.

Nam mô A Di Ðà Phật ( 108 lần) O

Nam mô Ðại Bi Quan Thế Âm Bồ Tát ( 3 lần) O

Nam mô Ðại Thế Chí Bồ Tát ( 3 lần) O

Nam mô Ðại Nguyện Ðịa Tạng Vương Bồ Tát ( 3 lần) O

Nam mô Thanh Tịnh Ðại Hải Chúng Bồ Tát ( 3 lần) O

172

CẨM NANG CƯ SĨ

THẦN CHÚ THẤT PHẬT DIỆT TỘI

Ly bà ly bà đế, cầu ha cầu ha đế, đà ra ni đế, ni ha ra đế, tỳ lê
nễ đế, ma ha dà đế, chơn lăng càn đế, ta bà ha (3 lần) O

HỒI HƯỚNG

Phúng kinh công-đức thù thắng hạnh,

Vô biên thắng phước giai hồi-hướng,

Phổ nguyện pháp-giới chư chúng-sanh,

Tốc vãng vô-lượng-quang Phật sát.

Nguyện tiêu tam-chướng trừ phiền-não,

Nguyện đắc trí-huệ chơn minh liễu,

Phổ nguyện tội chướng tất tiêu trừ.

Thế thế thường hành Bồ-tát đạo.

Nguyện sanh Tây-phương Tịnh-độ trung,

Cửu phẩm Liên-hoa vi phụ mẫu,

Hoa khai kiến Phật ngộ vô sanh,

Bất thối Bồ-tát vi bạn lữ.

Nguyện dĩ thử công-đức,

Phổ cập ư nhứt thiết,

Ngã đẳng dữ chúng-sanh,

Giai cộng thành Phật-đạo.

PHỤC NGUYỆN

Nam Mô Tiếp Dẫn Ðạo Sư A Di Ðà Phật tác đại chứng minh

Phục nguyện: nguyện cho đệ tử chúng con, tâm đạo vững
bền, đường dài không nản, bốn thể khinh an , thân tâm dõng
mảnh, dứt hết các bệnh hôn ám , sớm tiêu nghiệp chướng,
không nạn, không tai, không ma, không chướng. Chẳng

173

TÂM DIỆU
hướng đường tà, thẳng vào chánh đạo, phiền não tiêu diệt, trí
tuệ lớn dần, mau ngộ đại sự, nối huệ mạng Phật, độ khắp
chúng sanh, báo ân Phật Tổ.

Nguyện đem công đức thọ trì kinh chú, xưng tán hồng danh,
hồi hướng siêu độ vong linh:..... vãng sinh ngày... tháng...

năm.... tuổi, được vãng sinh Tịnh Ðộ.

Khắp nguyện: người mất siêu thăng, kẻ còn phước lạc.

Chúng sanh được thấm nhuần mưa Pháp. Tất cả mọi người
đều trọn thành Phật Ðạo

Nam Mô A Di Ðà Phật

TAM TỰ QUY

Tự quy y Phật, xin nguyện chúng sanh, thể theo đạo cả, phát
lòng vô thượng. O

Tự quy y Pháp, xin nguyện chúng sanh, thấu rõ Kinh Tạng,
trí tuệ như biển. O

Tự quy y Tăng, xin nguyện chúng sanh, thống lý đại chúng,
hết thảy không ngại. O

174

CẨM NANG CƯ SĨ

KINH ƯU-BÀ-TẮC39[39]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng,
vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ, Cư sĩ Cấp Cô Độc cùng chúng Ưu-bà-tắc gồm có
năm trăm người đi đến chỗ Tôn giả Xá-lê Tử. Cư sĩ Cấp Cô

Độc cúi đầu đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Năm trăm Ưu-
bà-tắc cũng làm lễ rồi ngồi xuống một bên. Cư sĩ Cấp Cô

Độc và năm trăm Ưu-bà-tắc sau khi ngồi xuống một bên,

Tôn giả Xá-lê Tử thuyết pháp cho họ, khuyến phát khát
ngưỡng, thành tựu sự hoan hỷ. Ngài dùng vô lượng phương
tiện thuyết pháp cho họ, khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu
sự hoan hỷ rồi, liền rời chỗ ngồi đi đến chỗ Phật, cúi đầu lễ
sát chân Phật và ngồi xuống một bên.

Sau khi Tôn giả Xá-lê Tử đi chẳng bao lâu, Cư sĩ Cấp Cô

Độc và năm trăm Ưu-bà-tắc cũng đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh
lễ sát chân Ngài rồi ngồi xuống một bên. Sau khi Tôn giả

Xá-lê Tử và mọi người đã an tọa, Đức Thế Tôn dạy:

“Này Xá-lê Tử, nếu thầy biết rằng bạch y Thánh đệ tử[2] gìn
giữ, thực hành năm pháp một cách hoàn hảo và được bốn
tăng thượng tâm[3], hiện pháp lạc trú, dễ được chứ không
phải khó được. Xá-lê Tử, thầy nên xác nhậän rằng Thánh đệ
tử này không còn đọa địa ngục, cũng không còn sanh vào
loài súc sanh, ngạ quỷ và các chỗ ác, được quả Tu-đà-hoàn,
không đọa ác pháp, nhất định thẳng tiến tới quả vị Chánh

39 TT. Thích Tuệ Sỹ, Kinh Trung A Hàm, 128 Kinh Ưu bà Tắc:

http://www.thuvienhoasen.org/trungaham-11-128.htm

175

TÂM DIỆU
giác, tối đa chịu bảy lần sanh tử nữa. Sau bảy lần qua lại cõi
trời, nhân gian, liền được chấm dứt khổ đau.

“Xá-lê Tử, thế nào là bạch y Thánh đệ tử khéo giữ gìn và
thực hành năm pháp[4]? Đó là bạch y Thánh đệ tử xa lìa sát
sanh, vứt bỏ dao gậy, có tâm tàm quý, tâm từ bi, làm lợi ích
cho tất cả, cho đến loài côn trùng, người ấy đối với sự sát
sanh, tâm đã tịnh trừ. Đó là pháp thứ nhất mà bạch y Thánh
đệ tử đã giữ gìn và thực hành một cách hoàn hảo.

“Lại nữa, này Xá-lê Tử, bạch y Thánh đệ tử xa lìa việc lấy
của không cho, dứt trừ việc lấy của không cho. Khi nào cho
mới lấy, vui với việc cho mới lấy, thường ưa bố thí, hoan hỷ
không keo kiết, không mong đền trả, không tham lam, thấy
tài vật của kẻ khác không lấy về mình[5]. Người ấy đối với
việc không cho mà lấy tâm đã tịnh trừ. Đó là pháp thứ hai
mà bạch y Thánh đệ tử đã giữ gìn và thực hành một cách
hoàn hảo.

“Lại nữa, Xá-lê Tử, bạch y Thánh đệ tử xa lìa tà dâm, dứt trừ
tà dâm. Người nữ kia hoặc có cha giữ gìn, hoặc có mẹ giữ,
hoặc cả cha cả mẹ cùng giữ, hoặc anh em giữ, hoặc chị em
giữ, hoặc gia nương giữ, hoặc thân tộc giữ, hoặc người cùng
họ giữ, hoặc là vợ của người khác, hoặc có phạt gậy[6],
khủng bố, hoặc đã có ước hẹn bằng tài hóa, cho đến bằng
một tràng hoa[7]; đối với tất cả những người nữ ấy, không
xâm phạm đến. Người ấy đối với tà dâm, tâm đã tịnh trừ. Đó
là pháp thứ ba mà bạch y Thánh đệ tử đã giữ gìn và thực
hành một cách hoàn hảo.

“Lại nữa, Xá-lê Tử, bạch y Thánh đệ tử xa lìa nói dối, dứt trừ
nói dối; nói lời chân thật, ưa sự chân thật, an trụ nơi sự chân
thật, không dời đổi sai chạy. Tất cả những lời nói đều đáng

176

CẨM NANG CƯ SĨ

tin, không lừa dối thế gian. Người ấy đối với sự nói dối, tâm
đã tịnh trừ. Đó là pháp thứ tư mà bạch y Thánh đệ tử giữ gìn
và thực hành một cách hoàn hảo.

“Lại nữa, Xá-lê Tử, bạch y Thánh đệ tử lìa rượu, bỏ rượu.

Người ấy đối với việc uống rượu, tâm đã tịnh trừ. Đó là pháp
thứ năm mà bạch y Thánh đệ tử giữ gìn và thực hành một
cách hoàn hảo.

“Này Xá-lê Tử, thế nào là bạch y Thánh đệ tử được bốn tâm
tăng thượng, hiện pháp lạc trú, dễ chứ không phải khó
được[8]? Đó là bạch y Thánh đệ tử niệm tưởng Như Lai[9],

Bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành

Tựu, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp

Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Chúng Hựu. Nhớ nghĩ Như Lai
như vậy rồi, nếu có những ác dục liền được tiêu diệt. Trong
tâm có những điều bất thiện, nhớp nhơ, sầu khổ, âu lo cũng
được tiêu diệt. Bạch y Thánh đệ tử nương vào Như Lai, tâm
tịnh được hỷ, nếu có những điều ác dục liền được tiêu diệt.

Trong tâm có những điều bất thiện nhớp nhơ, sầu khổ, âu lo
cũng được tiêu diệt. Như vậy, bạch y Thánh đệ tử được tâm
tăng thượng thứ nhất, hiện pháp lạc trú, dễ được chứ không
phải khó được.

“Lại nữa, Xá-lê Tử, bạch y Thánh đệ tử niệm tưởng

Pháp[10] được Thế Tôn khéo giảng, pháp chắc chắn đưa đến
cứu cánh, không phiền, không nhiệt, hằng hữu, không di
động. Quán pháp như vậy, biết pháp như vậy, nhớ nghĩ pháp
như vậy rồi nếu có những điều ác dục liền được tiêu diệt.

Trong tâm có những điều bất thiện nhớp nhơ, sầu khổ, âu lo,
cũng được tiêu diệt. Bạch y Thánh đệ tử duyên vào pháp,
tâm tịnh được hỷ. Nếu có những điều ác dục, liền được tiêu
diệt. Trong tâm có những điều bất thiện nhớp nhơ, sầu khổ,

177

TÂM DIỆU
âu lo, cũng được tiêu diệt. Như vậy, bạch y Thánh đệ tử
được tâm tăng thượng thứ hai.

“Lại nữa, Xá-lê Tử, bạch y Thánh đệ tử niệm chúng

Tăng[11], Thánh chúng của Như Lai là những bậc thiện thú
hướng, chánh thú hướng, như lý hành, pháp tùy pháp hành,
chúng ấy thật có A-la-hán hướng, A-la-hán quả, có A-na-
hàm hướng, A-na-hàm quả, có Tư-đà-hàm hướng, Tư-đà-
hàm quả, có Tu-đà-hoàn hướng, Tu-đà-hoàn quả. Đó là bốn
cặp tám bậc, là chúng của Như Lai thành tựu giới, thành tựu
định, thành tựu trí tuệ, thành tựu giải thoát, thành tựu giải
thoát tri kiến, đáng kính, đáng trọng, đáng phụng, đáng cúng,
là ruộng phước an lành của thế gian. Người ấy nhớ nghĩ
chúng của Như Lai như vậy, nếu có những điều ác dục liền
được tiêu diệt. Trong tâm có những điều bất thiện, nhớp nhơ,
âu lo, cũng được tiêu diệt. Bạch y Thánh đệ tử duyên vào
chúng của Như Lai, tâm được hoan hỷ, nếu có những điều ác
dục liền được tiêu diệt. Trong tâm có những điều bất thiện,
nhớp nhơ, sầu khổ, âu lo cũng được tiêu diệt. Như vậy, bạch
y Thánh đệ tử được tâm tăng thượng thứ ba, hiện pháp lạc
trú dễ được chứ không phải khó được.

“Lại nữa, Xá-lê Tử, bạch y Thánh đệ tử tự niệm tưởng
giới[12], giới này không sứt mẻ, không rách nát, không ô uế,
không cấu bẩn, vững như mặt đất, không hư vọng, đó là điều
mà Đức Phật ngợi khen, thọ trì đầy đủ tốt đẹp. Người ấy tự
nhớ nghĩ giới như vậy, nếu có những điều ác dục, liền được
tiêu diệt. Trong tâm có những điều bất thiện, sầu khổ, nhớp
nhơ, âu lo cũng được tiêu diệt. Bạch y Thánh đệ tử duyên
vào giới, tâm định được hỷ. Nếu có những điều ác dục liền
được tiêu diệt. Trong tâm có những điều bất thiện, nhớp nhơ,
sầu khổ, âu lo cũng được tiêu diệt. Như vậy, bach y Thánh

178

CẨM NANG CƯ SĨ

đệ tử được tâm tăng thượng thứ tư, đối với hiện pháp lạc trú
dễ được chứ không phải khó được.

“Này Xá-lê Tử, nếu thầy biết rằng bạch y Thánh đệ tử giữ
gìn và thực hành năm pháp một cách hoàn hảo và được bốn
tâm tăng thượng, hiện pháp lạc trú, dễ được chứ không phải
khó được, thì này Xá-lê Tử, thầy nên ghi nhận rằng ‘Thánh
đệ tử này không còn đọa địa ngục, cũng không sanh vào loài
súc sanh, ngạ quỷ và các chỗ ác, được quả Tu-đà-hoàn,
không đọa ác pháp, nhất định thẳng tiến đến quả vị Chánh
giác, tối đa chịu bảy lần sanh tử nữa, sau bảy lần qua lại cõi
trời và nhân gian, liền được chấm dứt khổ đau’.”

Khi ấy Đức Thế Tôn nói tụng rằng:

Kẻ trí sống tại gia,

Thấy địa ngục, sợ hãi;

Do thọ trì Thánh pháp,

Trừ bỏ tất cả ác.

Không sát hại chúng sanh,

Biết rồi hay lìa bỏ,

Chân thật không nói dối,

Không trộm của kẻ khác;

Tri túc với gia phụ,

Không ái lạc vợ người;

Dứt bỏ việc uống rượu,

Gốc tâm loạn cuồng si.

Thường nên niệm chánh giác,

Suy nghĩ các pháp lành.

Niệm Tăng, quán cấm giới,

Do đó được hoan hỷ.

Muốn hành hạnh bố thí,

Mà cầu mong hưởng phước,

Trước thí bậc tịch tịnh[13],

179

TÂM DIỆU

Như vậy thành quả báo.

Ta nói, bậc tịch tịnh,

Xá-lợi nên nghe kỹ.

Nếu có đen và trắng,

Dù sắc đỏ hay vàng

Tạp sắc, sắc đang yêu[14],

Bò và các chim câu,

Tùy loại chúng sanh ra.

Bò thuần, đi phía trước,

Thân sức thành đầy đủ;

Đi nhanh lại về nhanh,

Dùng theo khả năng chúng,

Kẻ gì sắc tốt xấu.

Nhân gian này cũng vậy,

Tùy theo chỗ thọ sanh,

Sát-đế-lị, Phạm chí,

Cư sĩ hay thợ thuyền,

Tùy thọ sanh của họ,

Trưởng thượng do tịnh giới.

Bậc Vô Trước, Thiện Thệ,

Cúng thí ấy, quả lớn.

Phàm phu, vô sở trí,

Không tuệ, không học hỏi,

Thí nơi ấy, quả nhỏ.

Không quang minh rọi đến,

Nơi nào rọi quang minh,

Phật đệ tử trí tuệ,

Tín tâm nơi Thiện Thệ,

Thiện căn được vững bền,

Người ấy sanh thiện xứ,

Như ý chứng Gia gia,

Tối hậu đắc Niết-bàn,

Như vậy có duyên cả.

180

CẨM NANG CƯ SĨ

Phật thuyết như vậy. Tôn giả Xá-lê Tử, chư Tỳ-kheo, Cư sĩ

Cấp Cô Độc và năm trăm Ưu-bà-tắc sau khi nghe lời Phật
thuyết, hoan hỷ phụng hành.

181

KINH ÚC GIÀ TRƯỞNG GIẢ 40[40]

Hán dịch: Tào Nguy, Pháp Sư Khương Tăng Khải

Việt dịch: Việt Nam, Tỳ Kheo Thích Trí Tịnh

Như vậy tôi nghe một lúc đức Phật ở nước Xá Vệ tại tinh xá
cấp Cô Độc trong rừng Kỳ Đà cùng Tỳ Kheo Tăng ngàn hai
trăm năm mươi người câu hội, Bồ Tát năm ngàn người: Di

Lặc Bồ tát, Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, Đoạn Chánh Đạo Bồ

Tát, Quan Thế Âm Bồ Tát, Đắc Đại Thế Bồ Tát, chư đại Bồ

Tát như vậy làm thượng thủ.

Bấy giờ đức Thế Tôn cùng vô lượng trăm ngàn đại chúng
cung kính vây quanh mà diễn thuyết pháp.

Úc Già Trưởng giả cùng năm trăm quyến thuộc ra khỏi thành

Xá Vệ đến Kỳ Hoàn tinh xá lễ chưn Phật nhiễu ba vòng rồi
ngồi một phía.

Lại có Ái Kính Trưởng giả, Danh Xưng Trưởng giả, Thiện

Giữ Trưởng giả, Gia Xa Đạt Đa Trưởng giả, Thiện Tài

Trưởng giả, Ái Hành Trưởng giả, Cấp Cô Độc Trưởng giả,

Long Đức Trưởng giả, Thiệt Hỉ Trưởng giả. Các Trưởng giả
này đều riêng cùng năm trăm Trưởng giả câu hội ra khỏi
thành Xá Vệ đến tinh xá Kỳ Hoàn lễ chưn Phật nhiễu ba
vòng rồi ngồi một phía.

Các Trưởng giả ấy cùng các quyến thuộc tất cả đều hướng

Đại thừa trồng thiện căn dày, quyết định đến chánh đạo vô
thượng.

40 HT. Thích Trí Tịnh, Kinh Đại Bảo Tích – Pháp Hội Úc Già Trưởng Giả

19, http://www.thuvienhoasen.org/kinhdaibaotich-05-19.htm

CẨM NANG CƯ SĨ

Bấy giờ Úc Già Trưởng giả biết các Trưởng giả đã vân tập
xong, thừa Phật thần lực hướng Phật chắp tay bạch rằng :

Bạch đức Thế Tôn ! Nay tôi muốn có chỗ thưa hỏi xin
thương mà hứa cho”.

Đức Phật phán :”Nầy Trưởng giả ! Như Lai sẽ nghe, cho
phép ông hỏi, Phật sẽ theo chỗ ông hỏi mà diễn thuyết cho
ông hết nghi vui mừng”.

Úc Già Trưởng giả bạch rằng: Bạch đức Thế Tôn ! Nếu các
thiện nam thiện nữ phát tâm Vô thượng Bồ đề, hiểu Đại thừa,
tin Đại thừa, muốn tập họp Đại thừa, muốn ngồi lên Đại
thừa, biết Đại thừa hộ các chúng sanh an úy phủ dụ, muốn an
lạc trang nghiêm vững chắc tất cả chúng sanh, muốn độ kẻ
chưa độ, thoát kẻ chưa thoát, an úy kẻ không được an úy,

Niết bàn kẻ chưa Niết bàn, làm cầu đò lớn chở vác tất cả,
nghe Phật trí vô lượng muốn tu Phật trí, phát đại trang
nghiêm, biết trong sanh tử có vô lượng khổ hoạn nơi vô
lượng vô số kiếp không lòng ưu não, vô lượng kiếp lưu
chuyển sanh tử mà không lòng mỏi mệt. Nếu trong đây có
thiện nam thiện nữ an trụ Bồ Tát thừa hoặc người xuất gia tu
tập pháp hành, hoặc người tại gia tu tập pháp hành.

Lành thay đức Thế Tôn, vì thương chúng Thiên nhơn A Tu

La mà đức Thế Tôn thủ hộ Đại thừa chẳng dứt ngôi Tam
bửu, vì Nhứt thiết trí mà ở lâu thế gian.

Xin đức Thế Tôn diễn nói chỗ giới đức tu hành của hàng tại
gia Bồ Tát.

Thế nào là tại gia Bồ Tát ở bực tại gia, đức Như Lai truyền
dạy tùy thuận tu hành chẳng tổn hoại pháp trợ Bồ tát, ở trong
hiện pháp không có nghiệp trói che được công hạnh tăng
thắng.

181

TÂM DIỆU

Bạch đức Thế Tôn ! Thế nào là xuất gia Bồ Tát xa bỏ trân
bửu ân ái mà đi xuất gia, nên bảo các vị ấy hành pháp thế
nào, tu thiện thế nào, nên trụ thế nào, chẳng nên trụ thế nào”.

Đức Phật phán : “ Lành thay, lành thay, nầy Úc Già Trưởng
giả ! Như lời ông hỏi là chỗ phải làm của các ông. Các ông
lắng nghe khéo suy nghĩ. Nay Phật sẽ vì các ông mà nói chỗ
trụ học được công hạnh thù thắng của các Bồ Tát tại gia và

Bồ Tát xuất gia.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia phải quy y Phật quy y Pháp
quy y Tăng. Đem công đức Tam bửu ấy hồi hướng đạo
chánh chơn vô thượng.

Thế nào là Bồ Tát tại gia quy y Phật ?

Tôi muốn được thành thân Phật đủ ba mươi hai tướng trang
nghiêm, nắm lấy căn lành ấy tập họp ba mươi hai tướng đại
trượng phu, vì tập họp mà siêng tu hành tinh tấn. Đây gọi là
quy y Phật.

Thế nào là Bồ Tát tại gia quy y Pháp ?

Bồ Tát này cung kính Pháp và người thuyết pháp, vì pháp
muốn pháp ưa pháp, rất ưa trợ pháp, trụ pháp trì pháp hộ
pháp, ở vững nơi pháp, ca ngợi nơi pháp, trụ nơi pháp hạnh,
tăng thêm pháp, cầu được pháp, dùng pháp làm sức mạnh,
dùng pháp làm khí trượng, chỉ có pháp là công vụ, tôi thành

Vô thượng Bồ đề rồi sẽ đem chánh pháp bình đẳng ban cho
tất cả chúng sanh Trời Người A Tu La. Đây gọi là quy y

Pháp.

Thế nào là Bồ Tát tại gia quy y Tăng ?

182

CẨM NANG CƯ SĨ

Bồ tát này thấy bực Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A

La Hán và cùng phàm phu, thấy người Thanh Văn thừa thảy
đều kính thuận mau tiếp rước lời tốt tiếng hay đi nhiễu cung
kính. Phải tự nghĩ rằng lúc chúng tôi được đạo chánh chơn
vô thượng vì thành công đức Thanh Văn mà diễn thuyết
pháp. Dầu cung kính người Thanh Văn thừa mà không có
tâm an trụ trong ấy. Đây gọi là quy y Tăng.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia thành tựu bốn pháp quy y

Phật, đó là chẳng bỏ tâm Bồ đề, chẳng phế khuyên phát tâm

Bồ đề, chẳng bỏ đại bi, ở trong các thừa khác trọn chẳng
sanh tâm.

Bồ Tát tại gia thành tựu bốn pháp quy y Pháp, đó là ở nơi
chư Pháp Sư thời thân cận nương gá, nghe pháp rồi khéo suy
nghĩ, đem pháp được nghe nói lại cho người, đem công đức
thuyết pháp hồi hướng đạo chánh chơn Vô thượng.

Bồ Tát tại gia thành tựu bốn pháp quy y Tăng, đó là nếu có ai
chưa nhứt định vào Thanh Văn thừa thì khuyên phát tâm vô
thượng đạo, hoặc dùng của vật để nhiếp hoặc dùng chánh
pháp để nhiếp người, nương gá Tăng Bồ Tát bất thối mà
chẳng nương gá Tăng Thanh Văn, cầu công đức Thanh Văn
mà tâm không an trụ trong ấy.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia thấy Như Lai rồi tu tập
niệm Phật đây gọi là quy y Phật, nghe chánh pháp rồi tu tập
chánh pháp đây gọi là quy y Pháp, thấy Tăng Thanh Văn đệ
tử Phật rồi mà chẳng quên mất tâm Bồ đề đây là quy y Tăng.

Lại nầy Trưởng giả ! Tại gia Bồ Tát thường muốn cùng Phật
câu hội mà thật hành bố thí thì gọi là quy y Phật, thủ hộ

183

TÂM DIỆU

chánh pháp mà bố thí thì gọi là quy y Pháp, đem đức bố thí
ấy hồi hướng đạo vô thượng thì gọi là quy y Tăng.

Lại này Trưởng giả ! Tại gia Bồ Tát làm công nghiệp thiện
trượng phu mà chẳng làm công nghiệp bất thiện trượng phu.

Thế nào gọi là nghiệp thiện trượng phu chẳng phải nghiệp
bất thiện trượng phu ?

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia theo đúng pháp mà chứa họp
tiền của đất nhà, cầu tìm chơn chánh đúng giá mà chẳng phải
cầu tìm thô ác hay bức hiếp người. Được sản nghiệp đúng
pháp, quan niệm vô thường chẳng có ý tưởng bỏn xẻn, ưa
thích thí xả, đem tiền của đúng pháp để dâng cho cha mẹ và
cung cấp cho vợ con quyến thuộc, các người giúp việc rồi
sau đó dùng chánh pháp bố thí.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia mang vác gánh nặng
phát đại tinh tấn. Đó là gánh nặng ngũ ấm của tất cả chúng
sanh, bỏ gánh Thanh Văn Duyên Giác, giáo hóa chúng sanh
mà không mỏi mệt. Tự bỏ sự vui của mình để vì chúng sanh,
tám sự lợi suy hủy dự xưng cơ khổ lạc không làm khuynh
động được, vượt khỏi thế pháp giàu có vô lượng mà không
kiêu mạn phóng dật, mất lợi danh xưng mà không lo buồn,
khéo quan sát hành nghiệp giữ gìn chánh hạnh, thấy người
phá giới mà không giận, có đi qua đâu thì khéo an trụ giác
sát trừ bỏ khinh tháo đầy đủ trí huệ, giúp nên việc người mà
bỏ việc mình, không hi vọng gì, có làm việc chi không hề bỏ
giữa chừng, biết ơn nhớ ơn, làm giỏi tốt, ban lộc cho kẻ
nghèo, với kẻ thế lực thì dẹp đại kiêu mạn, với kẻ không thế
lực thì khuyến dụ họ, trừ tên nhọn lo buồn cho người, nhịn
người hạ liệt, trừ bỏ kiêu mạn và tăng thượng mạn, cung
kính tôn trọng thân cận người đa văn, thưa hỏi bực minh huệ,

184

CẨM NANG CƯ SĨ

chỗ thấy chánh trực, chỗ làm vô vi không có huyễn hoặc, với
chúng sanh không ái nhiễm, tu lành không chán, học hỏi
không nhàm, chỗ làm vững chắc đồng với hiền thánh, với
người không phải thánh thì sanh lòng đại bi, thân hữu vững
chắc, oan thân bình đẳng, tâm bình đẳng đối với chúng sanh,
với tất cả pháp lòng không tham lẫn, khai thị như chỗ đã
được học, suy gẫm chỗ đã nghe học, với các dục lạc tưởng là
vô thường, chẳng mến luyến thân, xem sanh mạng như giọt
sương, xem tài vật như mây như ảo, với con cái tưởng như
lao ngục, với quyến thuộc tưởng như cảnh khổ, với ruộng
nhà tưởng là tử thi, với chỗ cầu tiền tài tưởng là phá hư thiện
căn, tại nhà mình tưởng là trói buộc, nơi thân tộc tưởng như
lính ngục, nơi đêm nơi ngày tưởng không sai khác, với thân
chẳng bền tưởng bố thí chỗ bền đó là làm giúp công việc cho
người cần giúp, với sanh mạng chẳng bền tưởng bố thí chỗ
bền đó là chẳng mất bổn thiện và thêm thiện căn hiện tại, với
của cải chẳng bền tưởng là bố thí chỗ bền đó là hàng phục
lòng tham lẫn mà thật hành bố thí !

Này Trưởng giả Úc Già ! Đó gọi là Bồ Tát tại gia tu tập công
hạnh thiện trượng phu, với chư Như Lai không tất cả lỗi, gọi
là lời nói tương ưng là pháp ngữ, không có dị tưởng hướng
đến đạo vô thượng.

Lại này Trưởng Giả ! Bồ Tát tại gia phải thọ thiện giới, đó là
ngũ giới. Bồ Tát này luôn chẳng sát sanh buông bỏ dao gậy
hổ thẹn kiên thệ chẳng giết hại tất cả chúng sanh, chẳng não
nhiễu tất cả chúng sanh, với tất cả chúng sanh lòng thường
bình đẳng thường từ bi. Bồ Tát này luôn chẳng trộm, với
của cải mình thì biết đủ, với của cải người thì chẳng hi vọng,
bỏ lòng tham chẳng khởi ngu si, với phong lộc của người
chẳng tham lam, nhẫn đến lá cây chẳng cho chẳng lấy. Bồ

Tát này rời lìa tà dâm, tự vừa đủ vợ mình chẳng mong vợ

185

TÂM DIỆU

người, chẳng có nhiễm tâm nhìn nữ sắc khác, lòng luôn
nhàm sợ coi là khổ não nên thường trái bỏ, nếu đối với vợ
mình sanh ý dục nhiễm thì phải có ý tưởng bất tịnh kinh sợ,
đó là sức kiết sử nó làm dục chẳng phải là ta nên làm, phải
tưởng vô thường khổ vô ngã bất tịnh, phải suy nghĩ rằng tôi
chẳng nên có ý nghĩ dâm dục huống là hai thân thể hòa hiệp
rờ rẫm. Bồ Tát này phải rời vọng ngữ, phải nói chắc nói
thiệt nói như chỗ làm, chẳng dối người, thành tựu tâm lành,
suy nghĩ trước rồi mới làm, theo chỗ đã thấy nghe mà nói
thiệt, giữ gìn chánh pháp, thà bỏ thân mạng trọn chẳng vọng
ngữ. Bồ Tát này phải rời lìa uống rượu, chẳng say chẳng
loạn, chẳng hư vọng nơi lời nói, chẳng tự khinh tháo cũng
chẳng cợt đùa dọa nạt, phải an trụ chánh niệm rồi sau mới
xét biết, lúc muốn xả thí tài vật thì kẻ cần ăn cho ăn, cần
uống cho uống, lúc bố thí nên có quan niệm rằng nay lúc làm

Đàn Ba la mật này tùy người muốn chi tôi đều thí cho, khiến
họ được đầy đủ, nếu đem rượu cho người phải nhiếp người
ấy nơi chánh niệm chớ để cuồng say. Tại sao ? Vì thỏa mãn
hết chỗ muốn của người là Đàn Ba la mật vậy, nên Bồ Tát
đem rượu cho người đối với Phật không có lỗi.

Này Trưởng giả ! Nếu Bồ Tát tại gia đem công đức thọ trì
ngũ giới này hồi hướng Vô thượng Bồ đề, khéo giữ gìn ngũ
giới lại thêm rời lìa lưỡng thiệt nếu có tranh tụng thì nên hòa
hiệp, rời lìa ác khẩu thốt lời dịu hòa hỏi thăm trước, chẳng
hủy nhục người, nói lời lợi ích người, lời pháp ngữ thời ngữ
thiệt ngữ, lòi cởi mở, lời điều phục, lời chẳng đùa chơi, lời
đúng hành động, chẳng sanh tham si, thường làm an vui tất
cả chẳng có ý hủy hoại, thường tu sức nhẫn nhịn để tự trang
nghiêm, phải luôn chánh kiến, rời lìa tà kiến, chẳng thờ lạy
các Thiên thần khác mà khiến cúng dường Phật.

186

CẨM NANG CƯ SĨ

Lại này Trưỏng Giả Úc Già ! Bồ Tát tại gia nếu ở trong đại
chúng thành ấp quận huyện nên thường vì mọi người mà
thuyết pháp. Chúng sanh bất hiếu chẳng biết cha mẹ, Sư

Trưởng, Sa Môn, Bà La Môn, chẳng biết người lớn trẻ nhỏ,
chẳng thuận giáo hối chẳng biết kiêng nể thì khuyên dạy họ
hiếu thuận. Chúng sanh thiếu học thì làm cho họ được học,
tham lẫn thì dạy bố thí, phá giới thì khuyên giữ giới, sân hận
thì khuyên nhẫn nhục, giải đãi thì khuyên tinh tấn, tán loạn
thì khuyên tu niệm định, không trí huệ thì khuyên tu trí huệ,
với kẻ nghèo thì cấp tiền của, kẻ bịnh cho thuốc, không được
giúp đỡ thì giúp đỡ, không chỗ về thì làm chỗ về, không chỗ
nương thì làm chỗ nương, Bồ Tát tại gia này phải tùy chỗ sở
nghi mà lợi ích chúng sanh chớ để một người đọa vào ác
đạo.

Này Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia này với mọi người khuyến
đạo như vậy cho đến bảy lần khiến họ an trụ nơi đức hạnh,
nếu vẫn chẳng khiến an trụ được thì phải sanh lòng đại bi đối
với chúng sanh ấy mà phát tất cả trí huệ trang nghiêm rằng
nếu tôi chẳng điều phục ác chúng sanh này thì tôi quyết
chẳng thành đạo vô thượng chánh chơn. Tại sao ? Vì tôi do
cớ này mà phát thệ trang nghiêm, không siểm không ngụy
chẳng phải chuyện đùa, đủ hạnh giới đức phát đại trang
nghiêm, tôi phải siêng phát tinh tấn như vậy khiến việc làm
chẳng uổng công, chúng sanh thấy tôi thì liền tin kính.

Này Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia ở trong thôn xóm thành ấp
mà chẳng giáo hóa chúng sanh để họ đọa ác đạo thì bị chư

Phật quở trách. Nên Bồ Tát phải trang nghiêm đại trang
nghiêm như vậy, nay tôi phải tu hành công hạnh ấy, ở trong
thành ấp tụ lạc, chẳng để một người sa đọa ác đạo.

187

TÂM DIỆU

Này Trưởng giả ! Như trong thành ấp có thầy thuốc giỏi mà
để một người bị bịnh độc chết thì quần chúng quở trách.

Cũng vậy Bồ Tát này ở chỗ nào mà chẳng giáo hóa chúng
sanh để phải đọa ác đạo thì bị chư Phật quở trách.

Lại này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia khéo tu học hạnh lành.

Gia là gì ? Là giết căn lành, là chẳng bỏ lỗi, là hại nghiệp trợ
thiện, do đó mà gọi là gia.

Sao gọi là ở tại tất cả kiết sử ? Vì ở trong ấy nên gọi là ở tại.

Lại vì ở tại giác sát bất thiện, ở tại chẳng điều phục, ở tại
không hổ thẹn, hàng phàm phu ngu tiểu ở tại bất thiện các ác
tội lỗi nên gọi là gia.

Lại tại gia thì tất cả khổ não đều hiện trong ấy, nó hại căn
lành trước, nên gọi là gia.

Lại gia ấy, ở tại đó thì không điều ác gì chẳng làm. Ở trong
đó thì chẳng kính thuận tốt với cha mẹ Sư Trưởng nên gọi là
gia.

Lại gia ấy, nó làm lớn nhánh lá, ưu bi khổ não đều sanh
trong đó, chiêu họp sự giết hại trói buộc đánh đập giận mắng,
phát sanh tiếng ác, nên gọi là gia.

Lại nơi ấy, các căn lành chưa làm thì hững hờ chẳng làm,
căn lành đã làm thì bỏ hư, bị bực trí quở trách, bực trí là chư

Phật Thanh Văn, nếu ở trong ấy thì đọa ác đạo, nếu ở trong
ấy thì đọa tham sân si, do đó mà gọi là gia.

Lại nếu ở trong ấy thì ngại bỏ khối giới khối định khối huệ
khối giải thoát khối tri kiến giải thoát, nên gọi là gia.

188

CẨM NANG CƯ SĨ

Lại nếu ở trong ấy thì bị thâu nhiếp bởi sự tham ái cha mẹ vợ
con anh em chị em thân hữu quyến thuộc, thương nhớ nghĩ
của cải tham dục không chán như biển nuốt chứa trăm sông
không đầy, nên gọi là gia.

Nếu ở tại gia như lửa cháy củi, chỗ lo nghĩ vô định như gió
chẳng dừng, ở tại gia tiêu thân như uống độc dược, tất cả khổ
não đều quy tụ về, vì thế nên lìa bỏ như xa rời oan gia.

Nếu ở tại gia thì chướng pháp thánh sanh nhiều duyên đấu
tranh thường trái nghịch nhau.

Ở tại gia trong ấy duyên thiện duyên ác lộn lạo nhiều sự vụ.

Tại gia vô thường chẳng còn lâu, là pháp chẳng tạm dừng.

Tại gia rất khổ, vì cầu gìn giữ nên nhiều lo rầu, là chỗ của
oan và thân.

Tại gia vô ngã lầm chấp là ngã sở hữu.

Tại gia dối trá không có thiệt sự mà hiện tợ thiệt.

Tại gia ly biệt, là chỗ nhiều người ở.

Tại gia như ảo, chứa nhiều tụ họp không có chúng sanh thiệt.

Tại gia như mộng, vì hưng suy thay nhau.

Tại gia như giọt sương, vì mau tan vỡ.

Tại gia như giọt mật, vì là vị ngọt chốc lát.

Tại gia như lưới gai nhọn, vì tham ưa sắc thanh hương vị
xúc.

Tại gia như loài côn trùng miệng nhọn tợ kim, vì chẳng khéo
giác sát ăn uống.

Tại gia như rắn độc, vì xâm hại lẫn nhau.

Tại gia nhiều hy vọng, vì trong lòng bồn chồn.

Tại gia nhiều kinh sợ, vì là chỗ cướp đoạt của vua giặc lửa
nước. Tại gia nhiều nghị luận, vì nhiều sai trái.

Này Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia gọi là khéo biết tại gia như
vậy.

189

TÂM DIỆU

Lại này Trưỏng giả Úc Già ! Bồ Tát ở tại gia khéo điều phục
bố thí phân biệt nhu nhuyến. Phải quan niệm rằng nếu của
đem bố thí cho người rồi đó là của tôi, của còn lại trong nhà
thì chẳng phải của tôi, của đã bố thí thì vững chắc, của chưa
thí thì chẳng vững chắc, của đã thí thì vui ngày sau, của chưa
thí thì vui hiện tại, của đã thí khỏi giữ gìn, của còn lại phải
giữ gìn, của đã thí thì khỏi bị tham ái trói buộc, của còn lại
thì thêm tham ái. của đã thí chẳng phải bận lòng, của còn lại
bận lòng, của đã thí chẳng lo sợ, của còn lại phải lo sợ, của
đã thí là cột chánh đạo, của còn lại là cột ma, của đã thí thì
vô tận, của còn lại thì hữu tận, của đã thí thì vui, của còn lại
phải gìn giữ nên khổ, của đã thí thì lìa gút trói, của còn lại thì
thêm gút trói, của đã thí là lộc. của còn lại chẳng phải lộc,
của đã thí là sự nghiệp đại trượng phu, của còn lại chẳng
phải sự nghiệp đại trượng phu, của đã thí được chư Phật
khen, của còn lại được phàm phu khen. Vì thế nên Bồ Tát
phải bền vững bố thí.

Lại này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia nếu thấy người xin phải
có ba ý tưởng : một là ý tưởng thiện tri thức, hai là ý tưởng
đời khác giàu có, ba là ý tưởng nên Bồ đề. Lại có ba ý tưởng

: một là thuận lời dạy của Phật, hai là quả báo cõi dục, ba là
hàng phục ma. Lại có ba ý tưởng : với người xin có ý tưởng
thân thuộc, với bốn nhiếp pháp có ý tưởng nhiếp lấy, với vô
biên sanh có ý tưởng xuất ly. Lại có ba ý tưởng : trừ tham
dục, trừ sân hận, trừ ngu si.

Này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia này đều được kém mỏng
tham sân si: lúc bố thí của cải thì lòng không tham trước nên
tham kém mỏng, với kẻ xin thì lòng thương nên sân kém
mỏng, bố thí rồi hồi hướng đạo vô thượng chánh chơn nên si
kém mỏng.

190

CẨM NANG CƯ SĨ

Lại này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia thấy người xin phải có ý
tưởng tu tập đầy đủ sáu Ba la mật: với vật sở hữu Bồ Tát này
đều có tâm xả thí đây gọi là tu tập đến đủ Đàn Ba la mật. Y
nơi tâm Bồ đề mà bố thí đây gọi là tu tập đến đủ Thi Ba la
mật. mà bố thí đây gọi là tu tập đến đủ Thi Ba la mật. Chẳng
giận trách kẻ cầu xin đây là tu tập đến đủ Nhẫn Ba la mật.

Lúc bố thí chẳng có ý nghĩ mình sẽ thiếu thốn đây là tu tập
đến đủ Tinh tấn Ba la mật. Lúc bố thí rồi lòng chẳng lo tiếc
mà càng vui mừng hơn đây gọi là tu tập đến đủ Thiền Ba la
mật. Lúc bố thí rồi chẳng thấy có pháp được và chẳng hy
vọng quả báo đây gọi là tu tập đến đủ Bát Nhã Ba la mật.

Lại này Trưỏng Giả ! Bồ Tát tại gia đối với tám pháp thế
gian phải phóng xả. Đối với nhà cửa của cải vợ con chẳng lo
chẳng mừng, giả sử hư mất chẳng có lòng buồn lo, Bồ Tát ấy
nên quan niệm hữu vi như ảo, là tướng vọng tưởng, cha mẹ
vợ con thân thuộc đều chẳng phải sở hữu của tôi, tôi chẳng vì
đó mà gây tạo nghiệp bất thiện, đó là bạn lữ hiện tại chẳng
phải bạn lữ đời khác, là bạn lữ lúc vui chẳng phải bạn lữ lúc
khổ, tôi chẳng lo gìn giữ họ. Chỗ tôi gìn giữ là trí huệ bố thí
điều phục người tinh tấn chẳng phóng dật pháp trợ Bồ đề các
thiện căn v.v…, những thứ này là sở hữu của tôi luôn theo
sát bên tôi. Cha mẹ vợ con thân thuộc chẳng cứu được tôi
chẳng phải là nơi tôi quy y chẳng phải là nhà ở của tôi chẳng
phải là đất liền của tôi, chẳng phải chỗ che mát tôi, chẳng
phải là ngã ngã sở. Thân ngũ ấm này còn chẳng phải ngã
ngã sở huống là cha mẹ vợ con thân thuộc mà lại là sở hữu
của tôi. Cha mẹ vợ con là do nghiệp nhơn của họ. Nghiệp
thiện ác của tôi thì tôi thọ báo theo đó. Họ cũng theo nghiệp
của họ mà thọ lấy quả báo thiện ác.

191

TÂM DIỆU

Bồ Tát tại gia lúc đi đứng ngồi nằm thường quan niệm như
vậy chẳng vì cha mẹ vợ con thân thuộc mà gây tạo nghiệp ác
bất thiện dầu rất nhỏ như phần sợi lông.

Đối với vợ nhà, Bồ Tát tại gia phải có ba ý tưởng là vô
thường, biến đổi và hư hoại. Lại có ba ý tưởng là bạn vui
chơi chẳng phải là bạn đời khác, là bạn uống ăn chẳng phải
bạn nghiệp báo, là bạn lúc vui chẳng phải bạn lúc khổ. Lại
có ba ý tưởng là oan gia xẻo thái và trá thân. Lại có ba ý
tưởng là la sát tì xá giá và quỉ mị. Lại có ba ý tưởng là chẳng
phải sở hữu chẳng phải nhiếp thọ là kẻ xin cầu. Lại có ba ý
tưởng là gìn thân ác hành gìn khẩu ác hành và gìn ý ác hành.

Lại có ba ý tưởng là tham dục giác sân khuể giác và tổn hại
giác. Lại có ba ý tưởng là đen tối ô giới và huệ phược. Lại
có ba ý tưởng là chướng giới chướng định và chướng huệ.

Lại có ba ý tưởng là dua nịnh lưới rập và mèo rình. Lại có
ba ý tưởng là tai họa nhiệt não và bịnh hoạn. Lại có ba ý
tưởng là yêu mị suy hao và sương giá. Lại có ba ý tưởng là
già bịnh và chết. Lại có ba ý tưởng là ma ma nữ và đáng sợ.

Lại có ba ý tưởng là lo khóc và khổ. Lại có ba ý tưởng là sói
cái lớn cá ma kiệt và mèo cái lớn. Lại có ba ý tưởng là rắn
độc đen cá thi thủ và ma đoạt tinh khí. Lại có ba ý tưởng là
không cứu không quy không hộ. Lại có ba ý tưởng là mẹ chị
và em gái. Lại có ba ý tưởng là giặc là giết và lính ngục. Lại
có ba ý tưởng là nước mạnh lượn sóng và nước xoáy. Lại có
ba ý tưởng là sình lầy lún sìng và lộn đục. Lại có ba ý tưởng
là đui mù xiềng xích gông cùm. Lại có ba ý tưởng là hố lửa
hố dao và lửa đuốc cỏ. Lại có ba ý tưởng là bén nhọn và
độc. Lại có ba ý tưởng là nhốt ngục hình phạt và dao gươm.

Lại có ba ý tưởng là đấu tranh kiện cáo và trói nhốt. Lại có
ba ý tưởng là oán thù hội họp ân ái biệt ly và bịnh tật. Tóm
lại nhẫn đến có tất cả ý tưởng đấu tranh tất cả ý tưởng cặn

192

CẨM NANG CƯ SĨ

dục tất cả ý tưởng gốc bất thiện. Bồ Tát tại gia đối với vợ
nhà phải có những ý tưởng quan niệm như vậy.

Lại này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia đối với con của mình
chẳng nên quá yêu thương, nếu quá yêu thương con mình mà
chẳng yêu thương con người thì thì tự hủy hoại. Phải dùng
ba pháp để tự răn trách : một là đạo Bồ đề là tâm bình đẳng
chẳng phải là tâm bất bình đẳng, hai là đạo Bồ đề từ chánh
hạnh mà được chẳng phải từ tà hạnh, ba là đạo Bồ đề do vô
dị hạnh mà được chẳng phải do tạp hạnh được. Răn trách rồi
đối với con mình phải có ý tưởng là oan gia, là ác tri thức,
trái nghịch đức từ bình đẳng trí huệ của Phật, hại căn lành
của ta. Bồ Tát tại gia nên tùy theo chỗ mà điều phục tâm
mình, như yêu thương con mình với tất cả chúng sanh cũng
yêu thương như vậy, như yêu thương thân mình với tất cả
cũng vậy.

Bồ Tát tại gia phải quan niệm tôi từ chỗ khác đến, con từ chỗ
khác đến. Tại sao ? Vì tất cả chúng sanh đã từng làm con
tôi, tôi cũng từng làm con của tất cả chúng sanh, trọn chẳng
có ý nghĩ con tôi chẳng phải con tôi. Tại sao ? Vì đến sáu
loài làm oán thù lại làm con cái, tôi phải bình đẳng với kẻ
thân kẻ sơ. Tôi lấy cớ gì nơi kẻ thân thì yêu thương cấp cho
mà nơi người sơ thì tất cả chẳng cấp cho. Nếu tôi có lòng
yêu chẳng yêu nơi người sơ tất cả chẳng cấp cho thì chẳng có
thể đến pháp được. Tại sao ? Vì hạnh bất đẳng thì đến chỗ
bất đẳng, hạnh bình đẳng thì đến chỗ bình đẳng. Tôi chẳng
nên làm hạnh bất bình đẳng ấy. Tôi học tâm bình đẳng với
tất cả chúng sanh mau đến Nhứt thiết trí.

Này Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia đối với của cải chẳng có ý
tưởng ngã sở, ý tưởng nhiếp hộ, chẳng bận lòng nơi của cải
chẳng tưởng chẳng mến, chẳng sanh kiết sử.

193

TÂM DIỆU

Lại này Trưỏng giả ! Nếu có kẻ đến xin chỗ Bồ Tát tại gia
để cầu xin, khi đem của cho người, Bồ Tát ấy phải chí tâm
nhớ rằng của cải chẳng đem cho đều sẽ tan mất, nếu chẳng
làm tròn đầy sở nguyện rồi cũng phải chết. Tôi chẳng xả bỏ
của cải, của cải ấy cũng sẽ bỏ tôi, nay tôi phải xả thí để làm
của vững chắc rồi sẽ chết. Xả thí của cải này rồi lúc chết vui
vẻ không hối hận. Nếu chẳng thể bố thí được thì nên đem
bốn sự thưa với kẻ xin rằng nay tôi sức lực kém yếu, căn
lành chưa thành thục, tôi là kẻ sơ cơ trong Đại thừa, tâm tôi
chưa kham tự tại bố thí, tôi là kẻ trước tướng chấp ngã ngã
sở. Thưa Ngài thiện đại trượng phu, nay tôi sám hối cùng

Ngài chớ hờn ghét tôi. Tôi sẽ siêng tu tinh tấn để có thể làm
đầy đủ sở nguyện của tất cả chúng sanh.

Lại này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia nghe chư Phật quá khứ
dạy rằng nếu người chưa gặp Phật và Thánh Tăng thì phải
kính lễ chư Phật mười phương, đối với bổn hạnh của chư

Phật cho đến chư Phật đắc đạo đều sanh lòng tùy hỉ. Ngày
đêm đều ba thời thanh tịnh thân khẩu ý gìn lòng từ thiện, đầy
đủ tàm quý mặc y phục sạch sẽ, bao nhiêu thiện căn đã tập
họp dùng tâm Bồ đề mà sanh lòng tùy hỉ nhu thuận cung
kính dứt ngã mạn mà tu hành, ba thời tụng đọc, ba thời tác
pháp, chuyên lòng hối cải những nghiệp bất thiện chẳng tạo
ác mới, tất cả phước nghiệp đều tùy hỉ, chứa họp đầy đủ
tướng hảo, khuyến thỉnh chư Phật chuyển pháp luân, pháp
chư Phật dạy đều thọ trì, xin Phật ở lâu thế gian thêm lớn
thiện căn, khiến quốc độ tôi cũng được như vậy.

Lại này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia thọ trì bát quan trai giới
tu hạnh Sa Môn thì phải thân cận Sa Môn Bà La Môn đức
hạnh trì giới thanh tịnh, y chỉ cung cấp hầu hạ chẳng nhìn
thấy lỗi của thầy. Nếu thấy Sa Môn trái vượt giới hạnh

194

CẨM NANG CƯ SĨ

chẳng nên chẳng cung kính. Lại y ca sa được xông ướp với
giới định huệ giải thoát giải thoát tri kiến của chư Phật Như

Lai Ứng Cúng Biến Chánh Giác, không cặn đục, đều bỏ rời
tất cả kiết nhiễm, là tràng của bực tiên thánh, vì thế nên phải
cung kính gấp bội. Đối với Tỳ Kheo trái vượt giới hạnh ấy
nên có lòng thương xót mà nghĩ rằng họ chẳng nên phạm ác
hạnh như vậy. Chư Phật Thế Tôn là bực tịch tịnh điều phục
thấy biết tất cả, mặc lấy tướng thánh tràng mà chẳng điều
phục chẳng tịch tịnh, chẳng thấy chẳng biết phạm sự phi
pháp ấy. Như đức Thế Tôn từng dạy chẳng khinh khi người
chưa học. Đây chẳng phải lỗi của họ mà do nơi kiết sử. Do
nơi kiết sử mà hiện tại phạm tội ác. Trong Phật pháp có
pháp xuất ly, họ có thể xuất ly được. Nếu họ cởi mở gút cột
ấy mà tu hành chánh quán được đến bực sơ quả thì quyết
định thẳng đến đạo chánh chơn vô thượng. Tại sao ? Vì trí
quán hay phá hại kiết sử. Lại đức Thế Tôn còn có lời dạy
làm người chớ nên vọng khinh lượng định người, nếu vọng
khinh người thì chính là tự hại tự tổn lấy mình. Chỉ đức Như

Lai biết rõ, chớ chẳng phải là ta biết được. Vì thế chẳng nên
giận ghét khinh hại họ.

Lại này Trưỏng giả ! Bồ Tát tại gia nếu vào Tăng phường,
nên dừng tại ngõ kính lạy rồi sau sẽ vào. Phải quan niệm
rằng nơi đây là chỗ không hành, là chỗ vô tướng hành, là chỗ
vô tác hành, là chỗ từ bi hỉ xả bốn phạm hạnh, là chỗ an trí
chánh hạnh chánh trụ. Lúc nào tôi sẽ rời bỏ nhà cầu uế, lúc
nào tôi sẽ ở chỗ chánh hạnh này. Phải có lòng muốn xuất gia
như vậy. Không có ở tại gia mà tu thành đạo chánh chơn vô
thượng, thẩy đều xuất gia đến rừng vắng vẻ tu tập được
thành Phật đạo. Tại gia nhiều trần nhiễm, xuất gia đẹp tốt.

Tại gia đủ sự trói buộc, xuất gia vô ngại. Tại gia nhiều cầu
uế, xuất gia xả ly. Tại gia bị nhiếp nơi ác, xuất gia được
nhiếp nơi thiện. Tại gia ngập sâu trong sình lầy ái dục, xuất

195

TÂM DIỆU

gia viễn ly ái dục. Tại gia chung cùng phàm tình, xuất gia
chung cùng trí huệ. Tại gia tà mạng, xuất gia chánh mạng.

Tại gia nhiều lấm dơ, xuất gia không dơ. Tại gia suy diệt,
xuất gia không diệt. Tại gia buồn lo, xuất gia vui mừng. Tại
gia là bực thang những sự ác, xuất gia xa lìa. Tại gia trói
buộc, xuất gia cởi mở. Tại gia kinh sợ, xuất gia vô úy. Tại
gia bị quở phạt, xuất gia không quở phạt. Tại gia nhiều họa
hoạn, xuất gia không họa. Tại gia phiền nhiệt, xuất gia không
phiền nhiệt. Tại gia nhiều mong cầu nên khổ, xuất gia không
mong cầu nên vui. Tại gia rung động, xuất gia không động.

Tại gia khổ vì nghèo, xuất gia không khổ vì nghèo. Tại gia
khiếp nhược, xuất gia không khiếp. Tại gia hạ tiện, xuất gia
tôn quí. Tại gia phiền rộn, xuất gia tịch tịnh. Tại gia lợi tha,
xuất gia tự lợi. Người tại gia không nhuận tinh khí, người
xuất gia tư nhuận. Tại gia vui nơi kiết sử, xuất gia vui nơi
tịch diệt. Tại gia thêm gai nhọn, xuất gia không gai nhọn. Tại
gia thành tiểu pháp, xuất gia thành đại pháp. Tại gia không
điều phục, xuất gia điều phục. Tại gia xa lìa giới, xuất gia hộ
trì giới. Tại gia thêm lớn biển lệ mủ máu, xuất gia cạn khô
biển lệ mủ máu. Tại gia bị chư Phật, Thanh Văn Duyên Giác
quở rầy, xuất gia được chư Phật, Thanh Văn Duyên Giác tán
thưởng. Tại gia không đủ, xuất gia biết đủ. Tại gia ma mừng,
xuất gia ma lo.Tại gia chẳng hàng phục, xuất gia hàng phục.

Tại gia nô bộc, xuất gia chủ nhơn. Tại gia ở mé sanh tử, xuất
gia ở mé Niết bàn. Tại gia đọa lạc, xuất gia khỏi đọa lạc. Tại
gia tối tăm, xuất gia sáng soi. Người tại gia sáu căn chẳng tự
tại, người xuất gia sáu căn tự tại. Tại gia cuồng dật, xuất gia
chẳng phóng dật. Tại gia chẳng tương ưng, xuất gia tương
ưng. Tại gia ngó xuống, xuất gia nhìn lên. Tại gia nhiều kinh
doanh, xuất gia ít kinh doanh. Tại gia ít sức lực, xuất gia sức
lực lớn. Tại gia siểm khúc, xuất gia chánh trực. Tại gia nhiều
lo, xuất gia không lo. Tại gia cùng chung với tên nhọn, xuất
gia không tên nhọn. Tại gia bịnh tật, xuất gia không bịnh tật.

196

CẨM NANG CƯ SĨ

Tại gia là già nua, xuất gia là trai tráng. Tại gia sống phóng
dật, xuất gia tu huệ mạng. Tại gia lừa phỉnh, xuất gia không
phỉnh. Tại gia nhiều gian trá, xuất gia không gian trá. Tại gia
là bình rượu độc, xuất gia là bình cam lồ. Tại gia tai hoạn,
xuất gia không tai hoạn. Tại gia chẳng phóng xả, xuất gia
phóng xả. Người tại gia lấy quả độc, người xuất gia lấy quả
không độc. Tại gia tương ưng với sự chẳng đáng thích, xuất
gia chẳng tương ưng với sự chẳng đáng thích. Tại gia nặng
nề ngu si, xuất gia nhẹ nhàng trí huệ. Tại gia mất phương
tiện, xuất gia phương tiện thanh tịnh. Tại gia mất chánh ý,
xuất gia chánh ý thanh tịnh. Tại gia mất chí ý, xuất gia chí ý
thanh tịnh. Người tại gia chảng làm chỗ cứu vớt được, xuất
gia hay làm chỗ cứu vớt. Tại gia tạo cùng liệt, xuất gia chẳng
tạo cùng liệt. Tại gia chẳng phải chỗ ngụ ở, xuất gia là chỗ
ngụ ở. Tại gia chẳng phải chỗ về, xuất gia là chỗ về. Tại gia
nhiều sân nộ, xuất gia nhiều nhân từ. Tại gia mang gánh,
xuất gia bỏ gánh. Tại gia chẳng hết những tranh tụng, xuất
gia không tranh tụng. Tại gia có lỗi, xuất gia không lỗi. Tại
gia công việc bận rộn, xuất gia rảnh việc. Tại gia nhiệt não,
xuất gia rời nhiệt não. Tại gia nhiều cừu thù, xuất gia không
thù.

Tại gia chứa tụ, xuất gia không tụ chứa. Tại gia của cải kiên
cố, xuất gia đức hạnh kiên cố. Tại gia cùng chung với lo rầu,
xuất gia không lo rầu. Tại gia tốn hao, xuất gia thêm lợi ích.

Tại gia là dễ được, xuất gia là ức kiếp khó được. Tại gia là dễ
làm, xuất gia là khó làm. Tại gia thuận dòng, xuất gia ngược
dòng. Tại gia ở giữa dòng, xuất gia ngồi thuyền bè. Tại gia ở
sông kiết sử, xuất gia qua khỏi sông. Tại gia ở bờ này, xuất
gia ở bờ kia. Tại gia triền phược, xuất gia không phược. Tại
gia hiềm hận, xuất gia không hận. Tại gia pháp vua, xuất gia
pháp Phật. Tại gia nhiễm ô vì tham ái, xuất gia lìa ô nhiễm.

Tại gia sanh khổ, xuất gia sanh vui. Tại gia thiển cận, xuất

197

TÂM DIỆU

gia thâm viễn. Tại gia dễ làm bạn, xuất gia khó làm bạn. Tại
gia vợ làm bạn, xuất gia tâm làm bạn. Tại gia nhiều việc,
xuất gia lìa việc. Tại gia bức người nên khổ, xuất gia lợi
người nên vui. Tại gia tài thí, xuất gia pháp thí. Tại gia cầm
tràng ma, xuất gia cầm tràng Phật. Tại gia ổ hang, xuất gia
lìa hang ổ. Tại gia phi đạo, xuất gia lìa phi đạo. Tại gia rừng
rậm, xuất gia lìa rừng rậm.

Này Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia lần lượt suy tưởng như vậy,
lại nghĩ rằng tôi thiết lễ đồng với hằng ha sa vì các chúng
sanh một ngày đều bố thí, khéo điều thuần trong chánh pháp
phát tâm xuất gia, đây là chắc thiệt bố thí đã trọn đủ. Nay tôi
phải nên vững chắc tu giới hạnh và nghe học chánh pháp.

Bồ Tát ấy vào Tăng phường lễ tháp Phật nên có ba ý tưởng :

tôi cũng sẽ được cúng dường như vậy, tôi cũng sẽ được
thương xót tất cả chúng sanh mà để Xá lợi lại, tôi học như
vậy, làm như vậy, tinh tấn như vậy, mau chứng Vô thượng

Bồ đề, giả sử làm tất cả Phật sự xong thì như chư Phật Thế

Tôn nhập vào Niết bàn.

Bồ Tát ấy vào Tăng phường quan sát tất cả công đức của chư

Tỳ Kheo : ai là đa văn, ai là thuyết pháp, ai là trì luật, ai trì a
hàm, ai trì Bồ Tát tạng, ai tịch tịnh, ai thiểu dục khất thực
mặc y phấn tảo ở riêng ly dục, ai siêng tu hành, ai tọa thiền,
ai chấp tác, ai là chủ chùa. Quan sát hết công hạnh của chư

Tỳ Kheo, tùy theo chỗ muốn của các thầy chẳng có ý nghĩ
chê trách.

Bồ Tát ấy nếu ở tại chùa miễu và lúc qua tụ lạc có nói năng
phải khéo gìn khẩu nghiệp. Nếu có Tỳ Kheo thiếu y bát
thuốc men đồ vật cần dùng nên tùy theo chỗ đáng cho mà
cung cấp chớ để họ sanh lòng bực tức. Tại sao ? Vì chư

198

CẨM NANG CƯ SĨ

Thiên và loài người có phiền não tật đố, phải giữ gìn gấp bội
cho họ. Lòng người phàm phu chẳng phải A La Hán. Phàm
phu phạm lỗi chẳng phải A La Hán. Bồ Tát ấy gần bực đa
văn để tu tập học hỏi, thân người thuyết pháp để tu hành
quyết định, gần người trì luật để điều phục kiết sử chẳng sa
vào trong chỗ phạm tội, thân cận người trì Bồ Tát tạng để
học tu hành sáu Ba la mật và học phương tiện, gần người tịch
tịnh để tu học ở một mình, thân cận người tu hành để tu học
đoan tọa.

Nếu có Tỳ Kheo chưa định địa vị, Bồ Tát ấy thấy họ cần y
thì cho y, cần bát thì cho bát, khuyên Tỳ Kheo ấy phát tâm
vô thượng đạo, tại sao ? Vì dùng tài và pháp nhiếp Tỳ Kheo
ấy hướng đến chỗ tối thắng vậy.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia khéo biết hạnh Sa Môn như
vậy. Nếu có các Sa Môn đấu tranh thưa kiện thì hòa hiệp họ
dầu phải xả bỏ thân mạng để thủ hộ chánh pháp.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia thấy Tỳ Kheo bịnh thì chăm
sóc cho được lành dầu phải thí xả máu thịt nơi thân mình.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia chưa mở tâm bố thí thì
chẳng trước mời thỉnh người để bố thí, lúc thí rồi thì hối
hận. Tất cả gốc lành đều lấy tâm Bồ đề làm thượng thủ.

Nầy Trưởng giả ! Tại gia Bồ Tát lúc ở địa vị tại gia thì thật
hành theo đúng lời Phật dạy chẳng quên chẳng mất pháp trợ

Bồ đề, pháp hiện tại không ô nhiễm, được tăng thêm pháp
thù thắng”.

Bấy giờ Trưỏng giả Úc Già cùng các Trưởng giả đồng thanh
khen ngợi vui mừng rằng : “Đức hi hữu Thế Tôn khéo nói lỗi

199

TÂM DIỆU

họa tại gia, nhưng chúng tôi chưa biết giới hạnh xuất gia,
công đức xuất gia.

Bạch đức Thế Tôn ! Chúng tôi cũng quan sát tại gia nhiều
lỗi, xuất gia đức lớn. Xin đức Thế Tôn thương xót, chúng tôi
nguyện được xuất gia”.

Đức Phật bảo : “Này các trưởng giả ! Xuất gia rất khó, phải
hoàn toàn tịnh hạnh”.

Các Trưởng giả bạch rằng : “Thiệt như lời Phật dạy, Xin đức

Thế Tôn cho chúng tôi xuất gia, chúng tôi sẽ thật hành đúng
như lời Phật dạy”.

Đức Thế Tôn liền cho xuất gia bảo Di Lặc Bồ Tát rằng :

“Này thiện trượng phu tất cả Bồ Tát thanh tịnh làm cho các

Trưởng giả này được xuất gia”.

Di Lặc Bồ Tát và chư Bồ Tát khiến chín ngàn Trưởng giả
đều xuất gia thọ giới xuất gia.

Lại có ngàn Trưởng giả phát tâm Vô thượng Bồ đề.

Trưỏng giả Úc Già bạch Phật rằng : “Bạch đức Thế Tôn !

Đức Thế Tôn đã nói tội lỗi và công đức của tại gia rồi. Lành
thay đức Thế Tôn, xin nói đức hạnh giới văn của Bồ Tát xuất
gia. Ở trong diệu pháp, Bồ Tát điều phục xuất gia lễ bái ngồi
đứng đến đi như thế nào ?”

Đức Phật bảo : “Trưởng giả khéo suy gẫm ghi nhớ, sẽ vì ông
mà nói Bồ Tát xuất gia phải học phải đứng đi như vậy”.

“Bạch đức Thế Tôn ! Chúng tôi xin kính lắng nghe.

200

CẨM NANG CƯ SĨ

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia phải học như vầy : Do
duyên cớ gì mà tôi bỏ sự nghiệp xuất gia ? Do vì tu trí huệ,
nên tôi siêng tinh tấn như chữa đầu bị cháy.

Lại phải quan niệm nay tôi phải an trụ nơi bốn thánh chủng
thích thật hành đầu đà.

Thế nào là Bồ Tát xuất gia tu bốn thánh chủng ?

Bồ Tát xuất gia tùy theo y phục đã có nên tri túc, ca ngợi tri
túc, chẳng vì cớ y phục mà vọng ngữ. Nếu chẳng được y
phục thì chẳng tưởng chẳng nhớ chẳng lo rầu. Giả sử được y
phục thì lòng chẳng tham trước, dầu mặc y phục mà lòng
chẳng ràng buộc chẳng tham chẳng luyến, biết lỗi của nó biết
xuất ly. Tùy nơi sự tri túc ấy chẳng tự khen tặng, chẳng
khinh chê người.

Bồ Tát xuất gia tùy theo khất thực được đồ uống ăn, tùy theo
bịnh được thuốc men, nhẫn đến tùy theo tọa cụ giường
phòng đã được đều nên tri túc và ca ngợi tri túc, chẳng vì tọa
cụ mà vọng ngữ. Nếu chẳng được thì chẳng tưởng chẳng
nhớ chẳng lo rầu. Nếu được thì chẳng nhiễm trước, chẳng
chứa để với nhiễm tâm, chẳng tham chẳng luyến, biết lỗi của
nó, biết hạnh xuất ly. Tùy theo sự tri túc ấy chẳng tự khen
tặng, chẳng khinh chê người. Ưa dứt ưa lìa ưa tu tập. Ở nơi
sự ưa dứt ưa lìa ưa tu tập ấy cũng chẳng tự khen tặng và chê
người.

Ðây gọi là Bồ Tát xuất gia an trụ nơi bốn thánh chủng.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia dùng mười công đức
để gìn và mặc y nơi thân : vì tàm quí, vì che thân, vì muỗi
mòng, vì gió dữ, chẳng vì êm dịu, chẳng vì tốt, vì tiêu biểu

201

TÂM DIỆU

giới tướng của Sa Môn, y hoại sắc ấy khiến Trời Người A Tu

La v.v… sanh ý tưởng kính thờ mà thọ trì vậy, vì giải thoát
mà nhuộm hoại sắc chẳng phải vì tham dục mà nhuộm, vì
tịch tịnh Niết bàn chẳng phải vì kiết sử sanh tử, mặc y ấy
chẳng sanh điều ác tu các sự lành, chẳng vì đẹp tốt mà mặc y
ấy, biết thánh đạo rồi tôi làm đúng như vậy, chẳng để phiền
não ô nhiễm dầu chừng một niệm. Đây gọi là Bồ Tát xuất
gia mười sự công đức gìn mặc y nơi thân.

Lại nầy Trưởng giả ! Vì thấy mười sự nên Bồ Tát xuất gia
trọn đời chẳng xả bỏ khất thực !

Nay tôi tự sống chẳng do người mà sống, nếu có ai thí cho
tôi ăn phải khiến họ an trụ nơi ba pháp quy y rồi sau mới ăn,
với người không thí cho tôi ăn thì tôi sanh lòng đại bi đối với
họ, vì chúng sanh ấy mà tôi siêng tu tinh tấn khiến họ việc
làm xong rồi sau mới ăn món ăn của họ cho, lại tôi chẳng trái
lời truyền dạy của đức Phật, vì trồng đầy đụ nhơn căn bổn, vì
y cứ nơi hàng phục ngã mạn để chứa nhóm nhơn duyên
tướng vô kiến đảnh, vì chẳng bị cùng hòa hiệp với đàn bà
đàn ông gái trai, bình đẳng khất thực sanh lòng bình đẳng đối
với các chúng sanh, vì họp nhơn duyên trang nghiêm Nhứt
thiết trí vậy. Thấy mười sự lợi ích ấy, Bồ Tát xuất gia trọn
đời chẳng bỏ pháp khất thực.

Nếu có ai chí tâm kính tin đến thỉnh mời thì nên đi. Nếu
người thỉnh mời chẳng chí tâm, nhưng quan sát có nhơn
duyên tự lợi và lợi cho họ thì nên đi.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia thấy mười sự lợi ích
nên trọn chẳng bỏ chỗ tịch tịnh :

Vì tự tại trừ bỏ, vì gìn vô ngã, vì bỏ ái luyến ngọa cụ, vì tịch
tịnh không ái nhiễm, vì ở không có gì đáng cầu lợi, vì bỏ

202

CẨM NANG CƯ SĨ

thân mạng nơi tịch tịnh, vì lìa đông người ồn ào, vì làm việc
làm trong pháp của Như Lai, vì tịch định thích ý, vì chuyên
niệm không bị chướng nạn vây. Đây là ý thấy mười công
đức lợi ích nên Bồ Tát xuất gia trọn đòi chẳng bỏ rời ở chỗ
tịch tịnh.

Nầy Trưởng giả ! Nếu Bồ Tát ở chỗ tịch tịnh vì muốn nghe
pháp, vì có nhơn duyên Hòa Thượng A Xà Lê, vì thăm bịnh
mà phải vào tụ lạc thì nên nghĩ rằng : Tối nay tôi sẽ trở về.

Nếu vì đọc tụng mà ở phòng xá, thì nên quan niệm rằng :

Nay tôi vốn ở chỗ tịch tịnh, chỗ tịch tịnh tương ưng với
chánh pháp, với tất cả vật không có ý tưởng cạnh tranh, với
tất cả pháp không có ý tưởng chướng ngại, thường tập hợp
pháp lành không hề mỏi chán.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh, quan niệm
rằng : Duyên cớ gì mà tôi ở tại chỗ tịch tịnh, chẳng phải chỉ
ở chỗ vắng vẻ mà gọi là Sa Môn, nơi đây cũng có những thứ
chẳng điều phục, chẳng tịch tịnh, chẳng vững chắc, chẳng
tương ưng cùng ở, đó là loài hươu nai, khỉ vượn, chim thú sư
tử, cọp sói, giặc cướp, chúng nó không có công đức Sa Môn.

Vì thế nên tôi phải có đầy đủ tư cách người ở tịch tịnh thật
hành công hạnh nghĩa lợi Sa Môn, đó là nhiếp niệm chẳng
loạn được đà la ni tu đại từ đại bi ngũ thông tự tại đầy đủ sáu

Ba la mật chẳng rời bỏ tâm Nhứt thiết trí, tu hành phương
tiện, thường dùng pháp thí nhiếp lấy tất cả chúng sanh giáo
hóa tất cả chúng sanh chẳng rời bỏ nhiếp pháp, tu hành sáu
chánh niệm siêng học hỏi suy gẫm tu tập chánh hạnh chẳng
lấy trí chứng quả, hộ trì chánh pháp, tin nghiệp báo đây gọi
là chánh kiến, dứt tất cả vọng tưởng phân biệt đây gọi là
chánh tư duy, tùy theo chánh pháp đã hiểu biết mà giải
thuyết cho mọi người đây gọi là chánh ngữ, trừ hết nghiệp
hữu lậu đây gọi là chánh nghiệp, dứt trừ kiết sử phiền não
đây gọi là chánh mạng, siêng thẳng đến chánh định đây gọi

203

TÂM DIỆU

là chánh tinh tấn, chẳng quên các pháp đây gọi chánh niệm,
được Nhứt thiết trí đây gọi là chánh định, giải không chẳng
kinh, vô tướng chẳng sợ, vô nguyện chẳng khiếp, tâm chẳng
chấp có, y nghĩa chẳng y ngữ, y trí chẳng y thức, y pháp
chẳng y người, y kinh liễu nghĩa chẳng y kinh chẳng liễu
nghĩa.

Đây gọi là Bồ Tát an trụ pháp Sa Môn.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia chẳng nên thân cận
trong chúng đông người, phải nghĩ rằng tôi phải rời xa họ,
thiện căn của tôi vì trọn chẳng bỏ tất cả chúng sanh mà tu tập
thiện căn.

Xuất gia Bồ Tát có bốn chỗ thân cận được đức Như Lai hứa
khả : Bồ Tát xuất gia thân cận nghe chánh pháp, thân cận
thành thục tất cả chúng sanh, thân cận cúng dường Như Lai,
thân cận chẳng bỏ tâm Nhứt thiết trí. Bồ Tát nên thân cận
nơi đây chớ thân cận chỗ khác.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh phải
quan niệm rằng : Do cớ gì mà tôi đến chỗ nầy ? Tôi đến đây
vì sợ sự gì, sợ ai ? Vì sợ đông người ồn náo, vì sợ thân cận,
vì sợ tham sân si, vì sợ cuồng mạn, vì sợ não nhiệt, vì sợ san
tham, vì sợ sắc thanh hương vị xúc, vì sợ ấm ma phiền não
ma tử ma và thiên ma, vì sợ vô thường cho là thường, vô ngã
chấp ngã, vui trong khổ, trong dơ thấy sạch, vì sợ tâm ý thức,
vì sợ sự đánh đập hiện tại, vì sợ ngã kiến, vì sợ ngã ngã sở,
vì sợ ác tri thức, vì sợ lợi dưỡng, vì sợ phi thời ngũ, vì sợ
chẳng thấy nói thấy, chẳng nghe nói nghe, chẳng nhớ nói
nhớ, chẳng biết nói biết, vì sợ Sa Môn cấu nhiễm, vì sợ ba
cõi Dục Sắc và Vô Sắc, sợ tất cả các loài sanh tử, vì sợ địa
ngục súc sanh ngạ quỉ, vì sợ các thứ đáng sợ ấy mà tôi đến ở

204

CẨM NANG CƯ SĨ

chỗ tịch tịnh này chẳng ở trong chúng tại gia ốn ào. Nếu tôi
chẳng tu hành chẳng tu niệm xứ thời chẳng tương ưng vì
thoát khỏi các sự đáng sợ ấy mà đến ở đây.

Quá khứ vô lượng đại Bồ Tát đều ở chỗ tịch tịnh thoát khỏi
bố úy được vô úy Bồ đề Vô thượng. Vị lai chư Bồ Tát cũng
ở nơi tịch tịnh thoát khỏi bố úy được vô úy Bồ đề Vô
thượng. Hiện tại chư Bồ Tát cũng ở nơi tịch tịnh thoát tất cả
bố úy tu hành vô úy được Vô thượng Bồ đề. Vì thế nên nay
tôi muốn được vô úy thoát tất cả bố úy mà ở chỗ tịch tịnh
này.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh không
bố không úy phải học như vầy: Nếu người có bố úy là do
chấp ngã đều do trước ngã, ngã là đầu mối, đều do yêu ngã,
khởi ngã, thấy ngã, tưởng ngã, trì ngã, vọng tưởng nơi ngã,
thủ hộ nơi ngã. Nếu ở chỗ tịch tịnh mà chẳng bỏ chấp ngã thì
mất lợi lành.

Nầy Trưởng giả ! Nếu ở chỗ tịch tịnh mà không có ngã
tưởng là thiệt ở tịch tịnh, nếu không có thấy chấp ngã là thiệt
ở tịch tịnh, nếu không trụ ngã ngã sở là thiệt ở tịch tịnh.

Nầy Trưởng giả ! Nói rằng chỗ tịch tịnh là chẳng y trước nơi
tất cả pháp, chẳng trụ các pháp, với các pháp vô ngại, chẳng
y sắc thanh hương vị xúc mà trụ, an trụ tất cả pháp bình đẳng
vô cấu, an trụ khéo điều phục tâm, bỏ tất cả bố úy an trụ vô
úy, an trụ thoát tất cả dòng sông lớn kiết sử, an trụ thánh
chủng, an trụ thiểu dục, an trụ tri túc, dễ đủ dễ nuôi, an trụ
đầy đủ trí, an trụ đúng như chỗ học mà tu hành, an trụ giải
thoát vì quán môn không vô tướng vô tác, an trụ giải thoát tri
kiến vì dứt hệ phược, an trụ biên tế vì thuận nhơn duyên, an
trụ việc làm đã xong vì cứu cánh thanh tịnh vậy.

205

TÂM DIỆU

Nầy Trưởng giả ! Như chỗ trống không những rừng cây cỏ
thuốc không kinh không sợ, Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh
phải tự sanh tâm niệm coi mình như cỏ cây tường vách, như
ảo huyễn, trong đây có ai kinh ai sợ. Phải dùng vô úy mà
quan niệm thân mình : thân thể này không ngã không ngã sở,
không chúng sanh, không thọ mạng, không người, không
trượng phu, không niên thiếu. Nói rằng kinh sợ đó chỉ là
danh từ trống rỗng không sự thiệt. Nay tôi chẳng nên lấy
không sự thiệt để sanh kinh sợ. Như chỗ trống kia những
rừng cây cỏ thuốc không an trụ, không hộ trợ, tôi phải biết
tất cả pháp như vậy rồi mới là khéo ở chỗ tịch tịnh. Tại sao

? Vì dứt lo dứt tranh nên gọi là tịch tịnh, vì không sanh
không hộ nên gọi là tịch tịnh.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh phải
học như vầy : trước thuận giới tụ, kế tu định tụ, tập họp huệ
tụ, tu hành giải thoát, phát sanh giải thoát tri kiến, mở bầy
pháp trợ Bồ đề, siêng mưòi hai công đức đầu đà. Ở chỗ tịch
tịnh là để biết chắc phương tiện, vì khéo biết ngũ ấm, vì đồng
pháp giới, vì phục trừ các nhập, vì chẳng quên tâm Bồ đề, vì
quán không vô úy, vì chẳng mất tất cả căn lành, vì là chỗ

Phật Bồ Tát và thánh nhơn khen tặng, vì là chỗ nương dựa
của người muốn giải thoát. Người muốn Nhứt thiết trí phải
an trụ chỗ tịch tịnh.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh dùng
chút ít sự việc có thể đầy đủ sáu Ba la mật. Tại sao ? Bồ Tát
xuất gia ở chỗ tịch tịnh chẳng tiếc thân mạng, đây gọi là tu
tập đầy đủ Đàn Ba la mật. Bồ Tát này giữ giới đầu đà gìn
thân khẩu ý, đây gọi là tu tập đầy đủ Thi Ba la mật. Bồ Tát
nầy ở nơi chúng sanh không có lòng sân hận mà nhẫn thọ
nhứt thiết trí, đây gọi là tu tập đầy đủ Nhẫn Ba la mật. Bồ

Tát nầy có ý nghĩ rằng tôi ở đây cần phải được vô sanh pháp

206

CẨM NANG CƯ SĨ

nhẫn, đây gọi là tu tập đầy đủ Tinh tấn Ba la mật. Bồ Tát
nầy xả thiền định để giáo hóa chúng sanh tu tập các thiện
căn, đây gọi là tu tập đầy đủ Thiền Ba la mật. Bồ Tát nầy
thường quan niệm : Thân thể này của tôi thế nào thì hư
không cũng vậy. Thân thể này của tôi thế nào thì Bồ đề cũng
vậy, như chơn như không vọng tưởng, như hư không không
vọng tưởng, đây gọi là tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba la mật.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia thành tựu bốn pháp thì
biết ở chỗ tịch tịnh, đó là giới thanh tịnh, học hỏi nhiều, suy
gẫm tương ưng và tu hành đúng như pháp.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nếu kiết sử tăng
thượng thì chẳng nên gần gũi chỗ tịch tịnh mà phải dẹp phục
kiết sử.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh phải tu
ngũ thần thông để giáo hóa hàng Thiên, Long, Dạ Xoa, Càn

Thát Bà.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia ở chỗ tịch tịnh phải
như lòi đức Phật dạy mà ở chỗ tịch tịnh, tôi phải đầy đủ tất
cả công đức lành thanh tịnh, được pháp lành huân tập rồi đến
thành ấp tụ lạc thuyết pháp.

Đây gọi là Bồ Tát xuất gia có bốn pháp như vậy mà ở chỗ
tịch tịnh.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia từ chỗ tịch tịnh đứng
dạy thọ pháp đọc tụng đến chỗ Hòa thượng A Xà Lê thượng
trung hạ tọa quan niệm rằng đây là phước điền của tôi chẳng
nên giải đãi, đây là hạnh nghiệp của tôi chẳng ganh với
người tôi phải hầu hạ người. Đức Như Lai Ứng Cúng Chánh

207

TÂM DIỆU

Đẳng Giác là phước điền cúng dường của tất cả Trời, Người,

Ma Vương, Phạm Vương, Sa Môn, Bà La Môn, là cha của
tất cả chúng sanh, Phật chẳng móng tâm cầu tìm người hầu.

Nay tôi muốn học tập, tôi chẳng cầu người hầu hạ tôi mà tôi
sẽ làm kẻ hầu hạ cho tất cả chúng sanh. Tại sao ? Nầy

Trưởng giả ! Nếu Tỳ Kheo trọng sự hầu hạ thì mất pháp
công đức. Nếu dùng của để nhiếp thọ sẽ bảo rằng vì muốn
sai bảo tôi nên dùng tiền của nhiếp tôi chớ chẳng phải vì
pháp, do đó mà mất sự tin tưởng đối với mình. Nếu dùng
tiền của nhiếp kẻ hầu hạ thì không có quả báo lợi ích lớn.

Nếu biết rõ ý muốn của Hòa thượng A Xà Lê thì theo đó mà
làm chớ để Hòa thượng A Xà Lê chẳng tin mình chẳng kính
ái mình. Vì tán tụng pháp mà xả bỏ thân mạng, vì tán thán
nơi pháp mà thí xả lợi dưỡng để vừa ý người để được lợi ích
công đức.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nếu từ nơi người mà được
thọ trì đọc tụng một kệ bốn câu tương ưng với thí giới nhẫn
tấn định huệ trợ đạo Bồ đề, thọ trì văn tự chương cú kệ tụng,
thì phải vì pháp mà cung kính như là bực Hòa thượng A Xà

Lê, trong vô lượng kiếp hầu hạ người ấy, cúng dường tất cả
chẳng sanh lòng dua dối. Như vậy còn chẳng báo được ơn
huống là còn cần phải kính trọng nơi pháp.

Nầy Trưởng giả ! Nếu được lòng tin phát khởi niệm lành :

niệm Phật Pháp Tăng, niệm nơi vô lậu, niệm tịch diệt điều
phục, thì trong vô lượng kiếp hầu hạ cúng dường còn chưa
báo hết ơn của Hòa Thượng. Phải quan niệm rằng nếu được
nghe pháp rồi thì có vô lượng phước báo được vô lượng trí
huệ, tôi phải cúng dường Hòa Thượng vô lượng kiếp.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia phải an trụ đúng như
pháp xuất gia. Thế nào là an trụ đúng như pháp xuất gia ?

Bồ Tát xuất gia ấy nghe tịnh giới rồi phải học bốn tịnh giới :

208

CẨM NANG CƯ SĨ

đó là an trụ thánh chủng, thích hạnh đầu đà, chẳng thân cận
hàng tại gia xuất gia, chẳng dua dối mà ở chỗ tịch tịnh.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nghe tịnh giới rồi phải
học bốn tịnh giới như vầy : thân giới thanh tịnh mà chẳng
thấy có thân, khẩu giới thanh tịnh mà chẳng thấy có khẩu, lìa
rời thân kiến, phát tâm Nhứt thiết trí.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nghe tịnh giới rồi phải
học bốn tịnh giới như vầy : rời lìa ý tưởng ngã, vứt bỏ ngã
sở, xa đoạn thường kiến, hiểu pháp nhơn duyên.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nghe tịnh giới rồi phải
học bốn tịnh giới như vầy : ấm không chỗ có, giới đồng pháp
giới, nhập như hư không, chẳng ở nơi giả danh.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nghe tịnh giới rồi phải
học bốn tịnh giới như vầy : biết ngã bất khả đắc, tôi khai ngộ
cho người khiến tâm thanh tịnh, tâm chẳng thích an trụ nơi
tất cả pháp, không có dao động.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nghe tịnh giới rồi phải
học bốn tịnh giới như vầy : hiểu không, chẳng sợ vô tướng
vô tác, với tất cả chúng sanh khởi lòng đại bi, nhập vào vô
ngã.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nghe tịnh tam muội rồi
phải học tịnh tam muội như vầy : tất cả pháp đều vô sở hữu,
không có hai tâm, tâm chánh nghiệp, tâm nhứt xứ, tâm
không dao động, tâm không hí luận, tâm không loạn náo,
tâm không y chỉ, tâm tự tại, tâm không trì tán, chẳng an trụ
tâm giới, thấy tâm như ảo, xem tất cả pháp đồng như pháp
giới không hành không trụ cũng không khởi, chẳng có được

209

TÂM DIỆU

trong ngoài trung gian, tam muội đồng đẳng, an trụ pháp như
vậy gọi là tam muội. Đây gọi là Bồ Tát xuất gia quán định
tu thanh tịnh.

Lại nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia nghe tịnh huệ tụ, nghe
rồi phải quan sát những gì gọi là thanh tịnh huệ tụ. Bồ Tát
ấy phải tu học như vầy : biết rõ các pháp nhơn duyên, trí sai
biệt, trí biện tài, trí tốc tật, trí biết chúng sanh, trí nhiếp phục
ngoại chúng sanh.

Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát xuất gia lại phải học như vầy : huệ
tụ thanh tịnh cũng gọi là không hệ phược vì không có thân,
không có chỗ chấp trì không động không dừng không hình
không tướng không sanh không hành, ví như hư không vậy.

Nếu quan niệm như vậy thì gọi là Bồ Tát an trụ nơi xuất
gia”.

Lúc đức Phật nói pháp trên đây, có tám ngàn chúng sanh
phát tâm Vô thượng Bồ đề, chư Trưởng giả được vô sanh
pháp nhẫn, ba vạn hai ngàn chúng sanh xa lìa trần cấu được
pháp nhãn tịnh.

Úc Già Trưởng giả vui mừng hớn hở đem y giá trị trăm ngàn
dưng cúng đức Phật mà bạch rằng : “Nguyện đem căn lành
này thí cho khắp tất cả chúng sanh, khiến các Bồ Tát tại gia
thành tựu đầy đủ giới pháp mà đức Phật đã dạy, cũng nguyện
chư Bồ Tát xuất gia đầy đủ tất cả pháp mà đức Phật đã dạy.

Bạch đức Thế Tôn ! Thế nào Bồ Tát tại gia ở tại nhà mà tu
học giới xuất gia ?”

Đức Phật phán : “Nầy Trưởng giả ! Bồ Tát tại gia đủ năm
pháp thì ỏ tại nhà mà tu học giới xuất gia.

210

CẨM NANG CƯ SĨ

Bồ Tát ở tại nhà chẳng tiếc tất cả tài vật sở hữu tương ưng
với tâm Nhứt thiết trí chẳng mong quả báo.

Bồ Tát ở tại nhà đủ phạm hạnh thanh tịnh chẳng có ý tưởng
dâm dục huống là hai hòa hiệp.

Bồ Tát tại gia đến chỗ vắng vẻ tu tập tứ thiền dùng sức
phương tiện chẳng nhập vào chánh vị.

Bồ Tát tại gia ở tại nhà phải tột tinh tấn học trí huệ tương
ưng đức từ đối với chúng sanh.

Bồ Tát ở tại nhà gìn giữ chánh pháp cũng khuyên bảo mọi
người.

Trên đây là Bồ Tát ở tại nhà đủ năm pháp tu học giới xuất
gia”.

Úc Già Trưởng giả bạch Phật rằng : “Bạch đức Thế Tôn !

Tôi ở tại gia sẽ giữ đúng như Phật dạy làm thêm rộng Phật
đạo, các giới xuất gia tôi cũng phải học.”

Bấy giờ đức Thế Tôn liền mỉm cười. Theo lệ thường của
chư Phật lúc mỉm cười có nhiều tia sáng màu xanh vàng đỏ
trắng từ diệm môn phóng ra chiếu khắp vô lượng vô biên thế
giới, trên đến trời Phạm Thế che khuất ánh sáng mặt nhựt
mặt nguyệt rồi trở về quanh thân Phật ba vòng sau đó rót vào
đảnh đầu đức Phật.

Thấy vậy Ngài A Nan rời chỗ ngồi chỉnh y phục trịch y vai
hữu gối hữu chấm đất bạch đức Phật rằng : Duyên cớ gì đức

Thế Tôn cười ? Chư Phật Thế Tôn không bao giới không
duyên cớ mà mỉm cười”.

211

TÂM DIỆU

Đức Phật dạy : “Này A Nan ! Ông có thấy Trưởng giả Úc

Già cúng dường Như Lai muốn tu hành giáo pháp làm sư tử
hống chăng ?

-Bạch đức Thế Tôn ! Tôi đã thấy.

-“Này A Nan ! Trưởng giả Úc Già ở tại đây, trong Hiền kiếp
này chư Phật Như Lai xuất hiện thế gian, ông ấy thường ở tại
gia cúng dường cung kính hộ trì chánh pháp. Ông ấy ở tại
gia mà an trụ giới xuất gia rộng học Vô thượng Bồ đề của
chư Phật Như Lai”.

Đại đức A Nan nói với Trưởng giả Úc Già : “Ngài thấy lợi
ích gì mà thích ở tại nhà, Ngài có thánh trí chăng ?”.

Trưởng giả Úc Già nói : “Bạch Ngài A Nan ! Người chẳng
thành tựu đại bi chẳng nên tự nói tôi là an lạc. Bạch Đại đức

A Nan ! Đại Bồ Tát nhẫn tất cả khổ chẳng bỏ chúng sanh”.

Đức Phật phán : “Này A Nan ! Trưởng giả Úc Già đây ở tại
gia hóa độ rất nhiều chúng sanh trong Hiền kiếp chẳng phải

Bồ Tát xuất gia trăm kiếp trăm ngàn kiếp làm được. Tại sao

? Vì, nầy A Nan ! Công đức của trăm ngàn Bồ Tát xuất gia
chẳng bằng công đức Úc Già Trưởng giả”.

Ngài A Nan bạch đức Phật : “Bạch đức Thế Tôn ! Kinh nầy
tên gì phải thọ trì thế nào ?”.

Đức Phật dạy : “Này A Nan ! Kinh này tên là Úc Già

Trưởng giả Sở Vấn. Cũng tên là kinh Tại Gia Xuất Gia Bồ

Tát Giới. Cũng tên là kinh Ân Trọng Cấp Sự Sư Trưởng

Phẩm.

Nầy A Nan ! Nếu có Bồ Tát được nghe kinh này thì là đại
tinh tấn chớ chẳng phải hạ tinh tấn. An trụ nơi phạm hạnh

212

CẨM NANG CƯ SĨ

trăm ngàn muôn lần chẳng bằng đưọc. Muốn tự an trụ tinh
tấn, muốn khuyên người an trụ tinh tấn, muốn tự an trụ tất cả
công đức, muốn khuyên người an trụ tất cả công đức, thì nên
nghe kinh này rồi thọ trì đọc tụng rộng giảng thuyết cho
người và tu hành đúng như lời.

Này A Nan ! Ta đem kinh pháp này giao phó cho ông thọ trì
đọc tụng. Tại sao ? Vì pháp này đầy đủ tất cả công đức.

Nếu có Bồ Tát tương ưng với pháp này thì chẳng rời lìa
tương ưng với Như Lai. Nếu Bồ Tát rời pháp này thì là rời

Phật. Nếu Bồ Tát rời pháp này, rời lìa thọ trì đọc tụng rộng
tu hành như lời thì là rời lìa thấy tất cả chư Phật. Tại sao ?

Vì sự việc xuất gia của chư Phật đều hiển thị trong kinh này.

Này A Nan ! Giả sử lửa cháy lớn cả Tam Thiên Đại Thiên
thế giới, vì chánh giác nên phải đi ngang qua để đến nghe
kinh này thọ trì đọc tụng tu hành đúng như lời.

Này A Nan ! Nếu vì chư Phật quá khứ mà xây tháp bảy báu
dùng tất cả đồ cúng để cúng dường bửu pháp, với chư Phật
hiện tại và Thanh Văn Tăng dùng các đồ cúng để cúng
dường trọn đời, với chư Phật và chư Bồ Tát vị lai đều làm nô
bộc và làm đệ tử để cúng dường các Ngài, nếu chẳng nghe
kinh này chẳng thọ trì chẳng đọc tụng chẳng giảng thuyết
chẳng tu hành, rời lìa kinh pháp này thì chẳng gọi là cúng
dường chư Phật Như Lai. Nếu có nghe kinh này thọ trì đọc
tụng giảng thuyết tu hành như lời, Bồ Tát này đã là cúng
dường chư Phật ba đời rồi. Tại sao ? Vì tu hành đúng như
lời chính là pháp điều phục của chư Phật Như Lai vậy”.

Đức Phật nói kinh này rồi, Đại Đức A Nan, Trưởng giả Úc

Già, Trời, Người, A Tu La, Càn Thát Bà, tất cả thế gian nghe
lời đức Phật dạy đều rất vui mừng tin nhận vâng làm

213

PHÁP THỞ ĐƠN GIẢN

Cư sĩ Nguyên Giác dịch từ nguyên tác Anh ngữ

“A Simple Breathing Meditation”

(Bắt đầu bản văn)

Giai đoạn đầu tiên của thiền là ngưng loạn tâm, và làm tâm
chúng ta trong trẻo hơn, sáng tỏ hơn. Điều này có thể thành
tựu bằng cách tập pháp thở đơn giản. Chúng ta chọn một nơi
im vắng để thiền tập, và ngồi trong một tư thế thoải mái.

Chúng ta có thể ngồi trong tư thế tréo chân truyền thống, hay
trong bất kỳ tư thế nào khác mà mình thấy thoải mái. Nếu
muốn, chúng ta có thể ngồi ghế. Điều quan trọng nhất là giữ
lưng cho thẳng để giữ tâm khỏi bị buồn ngủ hay trì trệ.

Chúng ta ngồi với hai mắt khép một chút thôi, và chú tâm
vào hơi thở. Chúng ta thở tự nhiên, tốt nhất là thở qua lỗ
mũi, đừng tìm cách kiểm soát hơi thở, và chúng ta chú tâm
vào cảm thọ về hơi thở khi hơi thở vào và ra hai lỗ mũi. Cảm
thọ này là đối tượng thiền tập của chúng ta. Chúng ta nên cố
gắng tập trung vào nó, và gác bỏ mọi thứ khác.

Thoạt tiên, tâm chúng ta sẽ rất bận rộn, thậm chí có thể cảm
thấy rằng thiền tập đang làm cho tâm chúng ta bận rộn hơn,
nhưng trên thực tế chúng ta chỉ đang ý thức hơn về mức độ
bận rộn biến chuyển mà tâm chúng ta đang thực sự hiện
hành. Sẽ có một sức lôi cuốn lớn để dẫn [chúng ta] theo các
niệm khác nhau khi nó hiện khởi, nhưng chúng ta nên chống
lại [lôi cuốn đó] và cứ tập trung nhất tâm vào cảm thọ về hơi
thở. Nếu chúng ta thấy là tâm chúng ta lang thang và chạy
theo các niệm, chúng ta nên tức khắc trở về với hơi thở.

Chúng ta hãy làm thế liên tục khi cần thiết, cho tới khi tâm
an trú vào hơi thở.

CẨM NANG CƯ SĨ

Nếu chúng ta kiên nhẫn tập cách này, dần dần các niệm lung
tung sẽ lắng xuống và chúng ta sẽ kinh nghiệm một cảm thọ
về sự an tĩnh trong tâm và sự thư giãn. Tâm chúng ta sẽ cảm
thấy sáng rõ và như rộng lớn bát ngát, và chúng ta sẽ cảm
thấy như được tươi mới. Khi biển dậy sóng, cặn sẽ cuốn lên
và nước sẽ đục ngầu, nhưng khi gió êm thì bùn dần dần lắng
xuống và nước nhìn rõ trong suốt. Tương tự, khi dòng niệm
không ngừng tuôn của chúng ta được an tĩnh nhờ tập trung
vào hơi thở, tâm chúng ta sẽ trở thành trong suốt và sáng tỏ
dị thường. Chúng ta nên ở trong trạng thái an tĩnh tâm thức
này một thời gian.

Mặc dù thiền tập hơi thở chỉ là bước đầu thiền tập, nó có thể
rất là mãnh liệt. Chúng ta có thể thấy từ pháp tu này là chúng
ta có thể đạt được an tĩnh nội tâm và sự an lạc chỉ bằng cách
kiểm soát tâm, mà không dựa vào bất kỳ điều kiện bên ngoài
nào. Khi dòng niệm lắng xuống, và tâm chúng ta tịch tĩnh,
một niềm hạnh phúc sâu thẳm và sự an lạc tự nhiên khởi lên.

Cảm thọ về sự an lạc và sự sung mãn giúp chúng ta đối phó
với sự bận rộn và khó khăn của đời sống thường nhật. Quá
nhiều căng thẳng thường đến từ tâm chúng ta, và nhiều vấn
đề chúng ta trải qua, kể cả bệnh hoạn, gây ra hay bị làm trầm
trọng thêm bởi sự căng thẳng này. Chỉ bằng cách thiền tập
hơi thở trong 10 hay 15 phút mỗi ngày, chúng ta sẽ có thể
giảm sự căng thẳng. Chúng ta sẽ kinh nghiệm một cảm thọ
tịch tĩnh, bao la bát ngát trong tâm, và nhiều vấn đề thường
gặp của chúng ta sẽ biến mất. Các hoàn cảnh gian nan sẽ dễ
dàng hơn để đối phó, chúng ta sẽ tự nhiên cảm thấy nồng ấm
và cởi mở với người khác, và quan hệ của chúng ta với người
khác sẽ dần dần thăng tiến.

(Hết bản văn)

215

THỰC TẬP THIỀN MINH SÁT

Hòa thượng Mahasi Sayadaw

Dịch Giả: Tỳ khưu Khánh Hỷ-Hiệu Đính: Tỳ khưu Kim Triệu

(Bắt đầu bản văn)

Lời Mở Đầu

Di nhiên chẳng ai muốn đau khổ và mọi người đều cố gắng
tìm kiếm hạnh phúc. Khắp nơi trên thế giới nhân loại đang
tìm đủ cách để ngăn ngừa hoặc làm vơi đi nỗi đau khổ và tạo
an vui hạnh phúc. Tuy nhiên mục đích chính yếu của họ chỉ
nhằm tạo hạnh phúc thể chất bằng phương tiện vật chất. Thật
ra, hạnh phúc hay không đều do ở tâm của chúng ta. Vậy mà
rất ít người nghĩ đến vấn đề phát triển tinh thần. Những
người muốn rèn luyện tinh thần lại càng hiếm hoi hơn nữa.

Để thỏa mãn những nhu cầu vật chất người ta thường để tâm
đến những việc tầm thường như tắm giặt sạch sẽ, ăn mặc gọn
gàng. Họ quan tâm nhiều đến việc kiếm thức ăn, quần áo,
nhà cửa. Tiến bộ khoa học đã giúp họ nhiều trong việc nâng
cao đời sống vật chất: chẳng hạn những tiến bộ trong sự
chuyên chở và truyền tin, những phát minh y học để ngừa
bệnh và trị bệnh. Phải nhìn nhận những cố gắng ấy rất ư là
quan trọng, nhưng chúng chỉ giúp bảo vệ và nuôi dưỡng cơ
thể mà thôi. Những phát minh và những thành công đó
không thể nào tiêu diệt hay giảm thiểu được nỗi khổ của tuổi
già, bệnh tật, gia đình xáo trộn và khủng hoảng kinh tế.

Tóm lại, không thể nào thỏa mãn nguyện vọng con người
bằng phương tiện vật chất. Chỉ có sự rèn luyện tinh thần mới

CẨM NANG CƯ SĨ

có thể giúp con người vượt qua những nỗi đau khổ này. Bởi
vậy phải tìm một phương cách hữu hiệu để rèn luyện, ổn
định và thanh lọc tâm hồn. Phương cách này được tìm thấy
trong MahaSatipatthana Sutta, một thời pháp mà đức Phật đã
giảng dạy cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm. Đức Phật
dạy:

" Đây là con đường duy nhất để thanh lọc tâm, chấm dứt lo
âu, phiền muộn, tiêu diệt thân bệnh và tâm bệnh, đạt thánh
đạo và chứng ngộ Niết Bàn. Đó là Tứ Niệm Xứ".

Giai Đoạn Chuẩn Bị

Nếu bạn thật sự thực tập thiền để đạt được tuệ giác giải thoát
ngay trong kiếp hiện tại, bạn phải gạt bỏ mọi tư tưởng và
hành vi thế tục trong thời gian hành thiền. Làm như thế là để
trau dồi phẩm hạnh thanh cao. Đó là bước căn bản cho việc
phát triển thiền. Bạn phải giữ mình trong sạch, đạo đức vì
đạo đức là bước chính yếu để phát triển tuệ giác. Bạn phải
giữ các giới luật của người phật tử tại gia đối với các vị xuất
gia phải giữ gìn giới luật mình đã thọ. Trong khóa thiền tập
nhiều ngày thiền sinh phải giữ tám giới (bát quan trai).

1. Không sát sanh

2. Không trộm cắp

3. Không hành dâm

4. Không nói dối

5. Không uống rượu và các chất say

6. Không ăn sái giờ (quá ngọ không ăn)

7. Không múa hát, thổi kèn đờn, trang điểm, thoa vật thơm,
dồi phấn, đeo tràng hoa

8. Không nằm ngồi nơi quá cao và xinh đẹp.

217

TÂM DIỆU

Một điều nữa là không được có lời nói hay hành động bất
kính đối với những người đã có trình độ giác ngộ cao (các
bậc thánh).

Theo truyền thống các thiền sư xưa thường khuyên bạn đặt
lòng tin vào Đức Phật, vì như thế sẽ giúp bạn bớt hốt hoảng
khi những hình ảnh bất thiện hoặc sợ hãi xuất hiện trong tâm
bạn lúc bạn đang hành thiền. Trong lúc thiền tập bạn cũng
cần có một thiền sư hướng dẫn để chỉ cho bạn biết một cách
rõ ràng mình đang thiền như thế nào và kết quả đến đâu,
cũng như để chỉ dẫn cho bạn khi cần thiết.

Mục đích chính và thành quả lớn lao của việc hành thiền là
giúp bạn loại bỏ tham, sân, si - ba nguồn cội của mọi khổ
đau và tội lỗi. Vậy bạn hãy nỗ lực tích cực hành thiền với
quyết tâm loại bỏ tham, sân, si; có như thế việc hành thiền
mới hoàn toàn thành công. Cách thực tập thiền quán trên căn
bản Tứ Niệm Xứ (Satipatthana) này là phương pháp mà Đức

Phật và chư thánh tăng đã hành trì để giác ngộ. Bạn hãy vui
mừng bởi mình có cơ duyên thực hành loại thiền quí báu
này.

Bốn điều bảo vệ hay quán tưởng sau đây cũng rất cần thiết
cho bạn khi bạn bắt đầu vào khóa thiền tập. Bạn hãy suy
tưởng đến Đức Phật, đến lòng từ ái, đến thân thể bất tịnh và
đến sự chết:

1. Trước tiên hãy tỏ lòng tri ân kính ngưỡng Đức Phật bằng
cách suy niệm đến những đức tánh thánh thiện của Ngài:

" Con đem hết lòng thành kính làm lễ Đức Thế Tôn, Ngài là
đấng toàn giác, tỉnh thức, trí đức vẹn toàn, hiểu thấu đáo
mọi sự, thầy của Trời và người, đấng an lành và đem lại sự
an lành".

218

CẨM NANG CƯ SĨ

2. Sau đó hãy hướng lòng từ ái đến mọi chúng sanh, hãy hòa
mình với tất cả mọi loài không mảy may phân biệt:

"Mong cho tôi thoát khỏi thù hận, bệnh tật và phiền muộn.

Mong cho cha mẹ tôi, thầy tôi, bạn bè tôi cùng tất cả mọi
người, mọi loài thoát khỏi thù hận, bệnh tật và phiền muộn.

Cầu mong tất cả chúng sanh thoát khỏi khổ đau".

3. Hãy suy tưởng đến sự bất tịnh của thân thể, đó là sự luyến
ái bất thiện mà phần đông thường mắc phải. Hãy chú ý đến
tính cách bất tịnh, dơ dáy của dạ dày, ruột, đờm dãi, mủ,
máu, để loại bỏ những tư tưởng luyến ái bám víu vào xác
thân.

4. Suy tưởng đến tình trạng mỗi người đều tiến dần đến cái
chết. Đấy là suy tưởng có lợi ích về phương diện tâm lý. Đức

Phật thường nhấn mạnh rằng: sự sống thật bấp bênh, tạm bợ,
nhưng cái chết là điều chắc chắn không thể tránh né. Mục
tiêu cuối cùng của đời sống là cái chết. Tiến trình của cuộc
sống gồm có: sanh ra, già đi, bệnh tật, khổ đau và cuối cùng
là cái chết.

Lúc thực tập bạn có thể ngồi kiết già, hay bán già hoặc ngồi
hai chân không chồng lên nhau. Nếu thấy ngồi dưới sàn nhà
khó định tâm hay làm bạn khó chịu, bạn có thể ngồi trên ghế.

Tóm lại, bạn có thể ngồi cách nào miễn thấy thoải mái là
được.

1. Bài Tập Thứ Nhất

Hãy chú tâm vào bụng. Nên nhớ là chú tâm, chứ không phải
chú mắt vào bụng. Chú tâm vào bụng bạn sẽ thấy được
chuyển động phồng xẹp của bụng. Nếu không thấy rõ được

219

TÂM DIỆU

chuyển động của bụng, bạn có thể đặt hai tay lên bụng để

"cảm giác" sự phồng xẹp. Một lúc sau, bạn sẽ nhận rõ sự
chuyển động vào ra của hơi thở. Bạn hãy ghi nhận sự phồng
lên khi hít vào và xẹp xuống khi thở ra. Mọi chuyển động
của bụng đều phải được ghi nhận. Từ bài tập này bạn biết
được cách chuyển động của bụng. Bạn không cần để ý đến
hình thức của bụng mà chỉ cần theo dõi cảm giác, sức ép do
chuyển động của bụng tạo nên mà thôi.

Đối với những người mới tập thiền, đây là phương pháp rất
có hiệu quả để phát triển khả năng chú ý, định tâm và tuệ
giác. Càng thực tập lâu càng thấy sự chuyển động rõ ràng
hơn. Khi tuệ giác phát triển trọn vẹn thì ta sẽ nhận thức được
những diễn tiến liên tục của tiến trình tâm-sinh-lý qua mỗi
giác quan. Vì là người sơ cơ hành thiền, sự chú ý và khả
năng định tâm còn yếu nên bạn sẽ thấy khó giữ tâm trên
những chuyển động phồng xẹp liên tục. Do đó bạn có thể
nghĩ rằng: " Ta chẳng biết cách giữ tâm trên mọi chuyển
động phồng xẹp này". Bạn cần nhớ rõ đây là một tiến trình
học hỏi vì vậy hãy yên tâm tiếp tục hành thiền. Chuyển động
phồng xẹp của bụng luôn luôn hiện hữu, vì vậy ta không cần
tìm kiếm chúng. Thực ra, những thiền sinh mới chỉ cần đơn
thuần chú tâm trên hai chuyển động phồng xẹp mà thôi nên
sự thực tập cũng không khó khăn lắm. Bạn hãy tiếp tục thực
tập bài tập số một này bằng cách chú tâm vào chuyển động
phồng xẹp. Đừng bao giờ lập đi lập lại ra lời những chữ
phồng xẹp, chỉ cần niệm thầm mà thôi. Niệm thầm sẽ giúp
quí bạn dễ chú tâm vào đề mục. Nhưng nếu niệm thầm cản
trở sự chú tâm của bạn, thì bạn chỉ ghi nhận sự chuyển động
của bụng mà không cần niệm thầm cũng được. Nên thở đều
đặn tự nhiên tránh thở dài hay ngắn quá. Nhiều thiền sinh
muốn thấy rõ sự phồng xẹp nên hay thở dài hoặc thở nhanh,
làm như thế sẽ khiến bạn mệt.

220

CẨM NANG CƯ SĨ

2. Bài Tập Thứ Hai

Trong khi thực tập quan sát sự phồng xẹp của bụng những tư
tưởng khác sẽ phát sinh làm bạn quên mất sự chú tâm. Tư
tưởng, ham muốn, ý nghĩ, tưởng tượng, v.v... sẽ xuất hiện
giữa những "phồng xẹp". Bạn không nên bỏ qua những
phóng tâm hay vọng tưởng này mà phải ghi nhận từng phóng
tâm một khi chúng phát sinh.

Khi tâm bạn tưởng tượng điều gì, bạn phải biết mình đang
tưởng tượng và ghi nhận: "tưởng-tượng, tưởng-tượng, tưởng-
tượng". Khi bạn chỉ đơn thuần nghĩ đến điều gì phải ghi
nhận: "nghĩ, nghĩ, nghĩ". Khi bạn suy gẫm, ghi nhận: "suy-
gẫm, suy-gẫm, suy-gẫm". Khi bạn có dự định làm điều gì
hãy ghi nhận: "dự-định, dự-định, dự-định". Khi tâm bạn đi
lang bạc không để ý đến phồng xẹp hãy ghi nhận: "phóng-
tâm, phóng-tâm, phóng-tâm". Khi tưởng tượng hay đang đi
đ?n một nơi nào phải ghi nhận: "đi, đi, đi". Khi đến thì ghi
nhận: "đến, đến, đến". Khi nghĩ đến gặp người nào đó thì ghi
nhận: "gặp, gặp, gặp". Khi nghĩ đến nói chuyện với ai thì ghi
nhận: "nói, nói, nói". Khi bàn cãi thì ghi nhận: "bàn-cãi, bàn-
cãi, bàn- cãi". Khi thấy hình ảnh màu sắc ghi nhận: "thấy,
thấy, thấy". Mỗi một khi tâm thấy gì, nghĩ gì đều phải ghi
nhận cho đến khi chúng biến mất. Sau khi chúng biến mất ta
lại chú tâm vào sự phồng xẹp. Phải chú tâm hành trì đừng
chểnh mãng. Khi định nuốt nước bọt phải ghi nhận: "định,
định, định". Khi nuốt phải ghi nhận: "nuốt, nuốt, nuốt".

Muốn khạc nhổ, ghi nhận: "muốn, muốn, muốn" rồi lại trở
về sự phồng xẹp. Nếu bạn muốn khum cổ ghi nhận: "muốn,
muốn, muốn"; trong khi khum cổ ghi nhận: "khum, khum,
khum". Khi bạn định ngửng cổ lên, ghi nhận: "định, định,

221

TÂM DIỆU

định". Khi ngửng cổ lên ghi nhận: "ngửng, ngửng, ngửng".

Tác động ngửng cổ hay khum cổ phải làm từ từ.

Sau khi đã chú tâm ghi nhận mỗi một động tác đó, ta lại trở
về với sự phồng xẹp.

3. Bài Tập Thứ Ba

Vì phải liên tục thiền trong một khoảng thời gian khá dài với
một tư thế ngồi hay nằm nên bạn sẽ cảm thấy mệt và thấy
mỏi tay chân. Trong trường hợp này, bạn hãy chú tâm vào
nơi mỏi mệt và ghi nhận: "mỏi-mệt, mỏi-mệt, mỏi-mệt". Hãy
ghi nhận một cách tự nhiên, không mau quá cũng không
chậm quá. Cảm giác mệt mỏi sẽ dần dần giảm đi và cuối
cùng hết hẳn. Nếu sự mệt mỏi kéo dài đến độ không chịu
đựng nổi, lúc bấy giờ bạn hãy thay đổi tư thế. Tuy nhiên
đừng quên ghi nhận "muốn, muốn, muốn" trước khi thay đổi
tư thế. Mỗi một chi tiết chuyển động nhỏ đều phải được ghi
nhận một cách trung thực và thứ tự.

Nếu dự định đưa tay hay chân lên hãy ghi nhận: "dự-định,
dự-định, dự-định" trong khi đưa tay hay chân lên thì ghi
nhận: "đưa-lên, đưa-lên, đưa-lên". Duỗi tay, chân ra; ghi
nhận: "duỗi, duỗi, duỗi". Khi đặt tay xuống, ghi nhận: "đặt,
đặt, đặt". Khi tay hay chân tiếp xúc nhau ghi nhận: "tiếp-xúc,
tiếp-xúc, tiếp-xúc". Hãy thực hiện mọi động tác thật chậm để
dễ ghi nhận. Ngay khi bạn đã ở trong tư thế mới, bạn phải
tiếp tục chú tâm vào sự phồng xẹp của bụng ngay. Nếu thấy
tư thế mới không thoải mái, muốn đổi tư thế thì cũng phải
ghi nhớ như trên.

Nếu thấy ngứa một chỗ nào đó, chú tâm vào chỗ ngứa và ghi
nhận: "ngứa, ngứa, ngứa". Sự ghi nhận phải tự nhiên đừng
quá mau cũng đừng quá chậm. Khi cảm giác ngứa biến mất

222

CẨM NANG CƯ SĨ

lại trở về với sự phồng xẹp. Nếu ngứa quá không chịu được
muốn gãi, ghi nhận: "muốn, muốn, muốn", rồi lại từ từ đưa
tay lên, ghi nhận: "đưa-lên, đưa-lên, đưa-lên". Khi tay đụng
chỗ ngứa, ghi nhận: "đụng, đụng, đụng". Khi gãi nhè nhẹ vào
chỗ ngứa, ghi nhận: "gãi, gãi, gãi". Khi đã ngứa, không
muốn gãi nữa và muốn đưa tay về, hãy ghi nhận: "đưa-về,
đưa- về, đưa-về". Khi tay trở về chỗ cũ và tiếp xúc với tay
hay chân, ghi nhận: "đụng, đụng, đụng". Rồi tiếp tục quan
sát s? phồng xẹp của bụng.

Nếu thấy đau hay khó chịu, hãy chú tâm đến chỗ đau hay
khó chịu đó. Hãy ghi nhận một cách rõ ràng và chính xác
mọi cảm giác phát sinh, chẳng hạn, đau nhức, đè nặng, mệt,
tê, cứng, v.v... Cần nhớ là những sự ghi nhận này phải tự
nhiên; đừng vội vã quá cũng đừng trễ quá. Cơn đau, nhức có
thể chấm dứt hay gia tăng. Khi cơn đau gia tăng cũng đừng
hốt hoảng hay lo sợ gì cả mà chỉ cần tiếp tục thiền và một lát
sau cơn đau sẽ lắng đi. Nếu cơn đau nhức vẫn kéo dài không
thể chịu đựng nổi thì hãy bỏ qua sự đau nhức và chú tâm vào
sự phồng xẹp.

Khi thiền của bạn tiến triển, bạn sẽ có những cảm giác đau
đớn khó chịu. Bạn có cảm giác khó thở, nghèn nghẹn, có khi
như bị kim chích, thấy nhột nhạt như có côn trùng bò trên
thân mình. Bạn cũng có thể thấy ngứa ngáy, đau đớn như bị
con gì cắn, bị rét run. Khi bạn ngưng thiền thì những cảm
giác trên biến mất ngay. Khi bạn tiếp tục thiền trở lại và cứ
mỗi khi bắt đầu định tâm thì những cảm giác khó chịu trên
lại xuất hiện. Những cảm giác này không có gì đáng lo ngại.

Đây không phải là dấu hiệu của bệnh hoạn mà chỉ là những
cảm giác bình thường vẫn hiện diện trong cơ thể ta nhưng
chúng bị che lấp vì tâm ta đang mãi bận rộn với những đối
tượng trước mắt. Khi thiền tiến triển, tâm ta trở nên bén

223

TÂM DIỆU

nhọn, tinh tế nên dễ dàng nhận thấy những cảm giác này, khi
mức độ thiền tiến triển hơn bạn sẽ vượt qua tất cả những
chướng ngại này. Nếu tiếp tục và kiên trì thiền bạn sẽ không
còn gặp những cảm giác khó chịu này nữa. Nếu bạn thiếu
can đảm, thiếu quyết tâm và gián đoạn một thời gian thì bạn
lại sẽ chạm trán với chúng lần nữa mỗi khi thiền của bạn tiến
triển. Nhưng nếu gặp những cảm giác khó chịu này mà bạn
vẫn quyết tâm và kiên trì tiếp tục hành thiền thì bạn sẽ chinh
phục được chúng và bạn sẽ không bao giờ gặp những cảm
giác khó chịu này nữa trong lúc hành thiền.

Nếu bạn dự định xoay mình hãy ghi nhận: "dự-định, dự-định,
dự-định". Khi đang xoay ghi nhận: "xoay, xoay, xoay".

Nhiều khi trong lúc đang hành thiền, bạn thấy thân thể mình
lắc lư từ trước ra sau thì cũng đừng sợ hãi, đừng thích thú
hay mong muốn tiếp tục lắc lư. Sự lắc lư sẽ chấm dứt nếu
bạn chú tâm vào nó và tiếp tục ghi nhận: "lắc-lư, lắc-lư, lắc-
lư" cho đến khi hết lắc lư. Nếu đã ghi nhận nhiều lần mà thân
hình vẫn còn lắc lư bạn hãy dựa vào tường hay nằm xuống
một lát và vẫn tiếp tục hành thiền. Khi thân bị lay chuyển
hay run rẩy cũng chú tâm ghi nhận như trên. Khi thiền tiến
triển đôi khi bạn cũng sẽ cảm thấy rờn rợn run lên hoặc ớn
lạnh ở xương sống hay toàn thân. Đó là trạng thái phỉ lạc,
một thành quả đương nhiên khi thiền được tiến triển tốt đẹp.

Khi tâm an trụ trong thiền thì bạn rất dễ bị giật mình bởi
những tiếng động nhỏ. Lý do là tâm của bạn bây giờ rất bén
nhạy trước mọi đối tượng của giác quan.

Trong lúc thiền nếu bạn cảm thấy khát nước, hãy ghi nhận
cảm giác: "khát, khát, khát". Khi muốn đứng dậy, ghi nhận:

"muốn, muốn, muốn" và chú tâm ghi nhận mỗi một tác động
chuẩn bị đứng dậy, rồi chú tâm vào tác động đứng và ghi
nhận: "đứng, đứng, đứng". Sau khi đứng dậy mắt bạn nhìn về

224

CẨM NANG CƯ SĨ

phía có nước, ghi nhận: "nhìn, nhìn, nhìn". Khi muốn đi, ghi
nhận: "muốn, muốn, muốn". Bắt đầu bước từng bước, ghi
nhận: "đi, đi, đi" hay "trái, phải". Bạn phải tỉnh thức trong
mọi bước đi từ lúc bắt đầu đi cho tới khi đứng lại. Khi đi tản
bộ hoặc thiền hành bạn cũng phải theo những nguyên tắc ghi
nhận như trên. Hãy cố gắng ghi nhận những bước chân qua
hai tác động: "dở, đạp", "dở, đạp". Khi bạn đã thuần thục với
cách này, hãy chú tâm ghi nhận ba tác động: "dở, bước, đạp",

"dở, bước, đạp".

Khi bạn thấy hoặc đi đến chỗ để nước phải ghi nhận: "thấy,
thấy, thấy" hay "nhìn, nhìn, nhìn".

Khi dừng chân, ghi nhận: "dừng, dừng, dừng".

Khi đưa tay ra, ghi nhận: "đưa, đưa, đưa".

Khi tay đụng vào chén, ghi nhận: "đụng, đụng, đụng".

Khi cầm chén, ghi nhận: "cầm, cầm, cầm".

Khi thọc tay vào lu, ghi nhận: "thọc, thọc, thọc".

Khi đưa chén lên môi, ghi nhận: "đưa, đưa, đưa".

Khi chén đụng vào môi, ghi nhận: "đụng, đụng, đụng".

Khi cảm thấy mát, ghi nhận: "mát, mát, mát".

Khi nuốt, ghi nhận: "nuốt, nuốt, nuốt".

Khi để chén xuống ghi nhận: "để-xuống, để-xuống, để-
xuống".

Khi thu tay về, ghi nhận: "thu-về, thu-về, thu-về".

Khi thòng tay xuống, ghi nhận: "thòng, thòng, thòng".

Khi tay đụng vào đùi, ghi nhận: "đụng, đụng, đụng".

Khi muốn quay lui, ghi nhận: "muốn, muốn, muốn".

Khi quay lui, ghi nhận: "quay, quay, quay".

Khi đi, ghi nhận: "đi, đi, đi".

Khi đến nơi, muốn dừng lại, ghi nhận: "muốn, muốn, muốn".

Khi dừng lại ghi nhận: "dừng, dừng, dừng".

225

TÂM DIỆU

Nếu đứng một thời gian lâu, thì hãy chú tâm vào sự phồng
xẹp của bụng. Nhưng khi bạn muốn ngồi hãy ghi nhận:

"muốn, muốn, muốn". Khi đi đến chỗ ngồi, phải ghi nhận:

"đi, đi, đi". Đến chỗ ngồi, ghi nhận: "đến, đến, đến". Xoay
người trước khi ngồi, ghi nhớ: "xoay, xoay, xoay". Ngồi
xuống ghi nhận: "ngồi, ngồi, ngồi". Phải ngồi xuống chầm
chậm và ghi nhận mọi chuyển động của sự ngồi. Bạn phải
chú ý đến từng tác động một của tay chân khi ngồi. Ngồi
xong lại tiếp tục theo dõi sự phồng xẹp của bụng.

Khi bạn muốn nằm, ghi nhận: "muốn, muốn, muốn"; rồi lại
ghi mọi tác động của sự nằm: nghiêng người, chống tay, đặt
đầu, duỗi chân, nằm... tất cả những động tác này phải làm
chầm chậm. Lúc nằm xuống rồi lại tiếp tục theo dõi sự
phồng xẹp. Trong khi nằm nếu cảm thấy đau nhức, mệt mỏi,
ngứa ngáy... Đều phải ghi nhận. Ghi nhận mọi cảm giác, suy
nghĩ, ý kiến, cân nhắc, suy xét và mọi tác động của tay chân
và thân thể. Nếu thấy không còn cảm giác gì đặc biệt đáng
ghi nhận thì hãy tiếp tục ghi nhận sự phồng xẹp. Khi buồn
ngủ, ghi nhận: buồn ngủ. Nếu bạn có đủ năng lực tập trung
trong thiền, bạn có thể vượt qua sự buồn ngủ và cảm thấy
tươi tỉnh, lúc bấy giờ bạn hãy tiếp tục theo dõi sự phồng xẹp,
nếu bạn không thắng được cơn buồn ngủ hãy tiếp tục niệm
phồng xẹp cho đến khi ngủ. Giấc ngủ là sự liên tục của luồng
hộ kiếp hay tiềm thức, giống như trường hợp của tâm lúc tái
sanh hay của tâm lúc chết, cái tâm lúc này rất yếu ớt không
thể nhận thức được gì cả... Khi bạn thức, tâm này tiếp tục
xuất hiện giữa những lúc bạn nhìn, nghe, nếm, ngửi, xúc
chạm và suy nghĩ. Nhưng tâm này xuất hiện rất yếu và
không tồn tại lâu nên khó nhận thấy. Tâm này sẽ duy trì liên
tục khi bạn ngủ. Khi bạn thức dậy, thì mọi tư tưởng và mọi
đối tượng sẽ được nhận thức rõ ràng liền.

226

CẨM NANG CƯ SĨ

Vào lúc thức giấc, bạn phải hành thiền ngay. Là thiền sinh
mới vì vậy bạn khó có thể tỉnh thức vào những giây phút đầu
tiên lúc mới thức dậy. Nhưng bạn phải giác tỉnh ngay lúc bạn
nhớ lại rằng mình đang hành thiền. Chẳng hạn lúc thức
dậy,bạn nghĩ tưởng đến điều gì thì phải tỉnh thức mà ghi
nhận ngay: "nghĩ-tưởng, nghĩ-tưởng, nghĩ-tưởng". Rồi tiếp
tục với phồng xẹp. Khi thức dậy bạn phải chú tâm đến những
chi tiết của hoạt động cơ thể. Mọi tác động của tay chân và
thân thể phải được ghi nhận một cách tỉnh thức. Lúc thức
dậy bạn có nghĩ rằng bây giờ là mấy giờ không? Nếu nghĩ
đến giờ thì phải ghi nhận: "nghĩ, nghĩ, nghĩ". Bạn chuẩn bị
rời khỏi giường ngủ hãy ghi nhận chuẩn bị. Khi từ từ ngồi
dậy phải ghi nhận: ngồi dậy. Lúc đang ở tư thế ngồi, ghi
nhận: "ngồi, ngồi, ngồi". Nếu còn ngồi ở giường một lúc lâu
mới đứng dậy đi thì phải chú tâm đến phồng xẹp, tiếp theo
đó. Lúc rửa mặt hay tắm, cũng phải để tâm ghi nhận mọi chi
tiết; chẳng hạn, nhìn, ngắm, duỗi, cầm, nắm, ấm, lạnh, chà
xát, v.v... Lúc trang điểm, lúc làm giường, lúc đóng cửa, cầm
nắm vật gì đều phải chú tâm ghi nhận theo thứ tự.

Bạn cũng chú ý từng tác động một trong lúc ăn:

Khi nhìn thức ăn ghi nhận: "nhìn, nhìn, nhìn".

Khi múc thức ăn ghi nhận: "múc, múc, múc".

Khi đưa thức ăn lên miệng ghi nhận: "đưa, đưa,đưa".

Khi thức ăn đụng môi, ghi nhận: "đụng, đụng, đụng".

Khi thức ăn vào đến miệng, ghi nhận: "vào, vào, vào".

Khi miệng ngậm lại, ghi nhận: "ngậm, ngậm, ngậm".

Khi bỏ tay xuống, ghi nhận: "bỏ xuống, bỏ xuống, bỏ
xuống".

Khi tay đụng dĩa, ghi nhận: "đụng, đụng, đụng".

Khi nhai ghi nhận: "nhai, nhai, nhai".

Khi biết mùi vị ghi nhận: "biết, biết, biết".

Khi nuốt, ghi nhận: "nuốt, nuốt, nuốt".

227

TÂM DIỆU

Khi thực phẩm vào trong cuống họng chạm vào cuống họng,
ghi nhận: "đụng, đụng, đụng".

Hãy chú tâm theo dõi mỗi khi bạn múc một muỗng cơm cho
đến khi xong bữa ăn. Lúc mới thực hành sẽ có rất nhiều thiếu
sót. Đừng ngại điều đó, sau một thời gian kiên trì tập luyện,
sự thiếu sót ghi nhận sẽ giảm đi. Khi mức thiền tập của bạn
tiến triển đến mức độ cao hơn bạn sẽ còn ghi nhận được
thêm nhiều chi tiết hơn những điều đã đề cập ở đây.

Bài Tập Thiền Hành Căn Bản

Giữa hai lần thiền tọa là khoảng thời gian từ bốn mươi đến
chín mươi phút để thiền hành. Thiền hành xen kẻ giữa thiền
tọa để quân bình năng lực và những yếu tố của sự định tâm,
đồng thời để tránh buồn ngủ. Bạn có thể thiền hành trong
phòng hay ngoài sân. Lúc thiền hành bạn nên đi chậm hơn
lúc bình thường và đi một cách tự nhiên. Trong lúc thiền
hành bạn phải chú tâm vào sự chuyển động của chân. Bạn
phải chú tâm khi bàn chân phải (mặt) bắt đầu nhất lên khỏi
mặt đất, ghi nhận: dở; Khi đưa chân tới ghi nhận: bước; khi
chân đặt xuống đất, ghi nhận: đạp. Chân trái cũng làm như
thế...

Cũng như lúc ngồi thiền; khi đi, mọi phóng tâm hay cảm
giác phải được ghi nhận. Chẳng hạn chợt nhìn một vật gì đó
trong khi bạn đang đi hãy ghi nhận tức thì: "nhìn, nhìn,
nhìn", rồi trở về với những chuyển động của chân. Mặc dầu
trong khi đi những vật bạn nhìn thấy không liên quan gì đến
thiền hành nhưng nếu bạn vô tình để tâm đến nó thì phải ghi
nhận ngay: "nhìn, nhìn, nhìn".

Khi đi đến mức cuối của đoạn đường kinh hành dĩ nhiên bạn
phải trở bước để đi ngược trở lại; lúc còn vài bước đến bước

228

CẨM NANG CƯ SĨ

cuối cùng đoạn đường, bạn phải ghi nhận: "muốn quay,
muốn quay, muốn quay". Ý định muốn quay có thể khó ghi
nhận lúc ban đầu nhưng khi thiền của bạn tiến triển, bạn sẽ
thấy dễ dàng. Sau khi ghi nhận ý định bạn phải ghi nhận tất
cả chi tiết của tư tưởng và tác động liên quan đến việc
quay.... ở bước cuối của con đường, bạn bắt đầu quay mình,
phải ghi nhận: "quay, quay, quay", khi chân chuyển động
phải kịp thời ghi nhận dở... bước... đạp, v.v... Trong lúc quay
thường vì sự cám dỗ của bên ngoài nên bạn có ý định muốn
nhìn xem chung quanh có cái gì lạ không, phải ghi nhận
ngay: "dự-định, dự-định, dự-định" hay "muốn, muốn, muốn",
rồi lại chú tâm đến bước chân.

Thông thường đối với những thiền sinh mới, chú tâm đến ba
giai đoạn dở, bước và đạp rất có hiệu quả. Tuy nhiên, tùy
theo khả năng của từng người, thiền sư có thể khuyên họ nên
chú ý ít hay nhiều giai đoạn hơn. Nhiều lúc thấy sự đi chậm
bất tiện, nhất là lúc đi ra ngoài khu vực hành thiền bạn có thể
đi nhanh hơn và ghi nhận: trái, phải mỗi khi chân trái hay
chân phải đặt xuống đất. Ghi nhận nhiều hay ít giai đoạn
không quan trọng, điều cốt yếu là bạn có chú tâm tỉnh thức
trong từng bước đi hay không?

Thiền Mức Cao Hơn

Sau một thời gian hành thiền, định lực của bạn phát triển và
bạn đã dễ dàng theo dõi sự phồng xẹp của bụng, lúc bấy giờ
bạn sẽ nhận thấy có một thời gian, hay khoảng hở giữa hai
giai đoạn phồng xẹp. Nếu bạn đang ngồi thiền bạn hãy ghi
nhận: "phồng, xẹp, ngồi". Khi ghi nhận ngồi, bạn hãy chú
tâm vào phần trên của thân. Khi bạn đang nằm thiền hãy ghi
nhận: "phồng xẹp, nằm".

229

TÂM DIỆU

Nếu bạn thấy có khoảng thời gian hở giữa phồng, xẹp, và
xẹp, phồng, bạn hãy ghi nhận: "phồng, ngồi, xẹp, ngồi". Nếu
bạn đang nằm hãy ghi nhận: "phồng, nằm, xẹp, nằm". Nếu
thực hành một lát mà thấy sự ghi nhận ba hay bốn giai đoạn
như trên không dễ dàng đối với bạn, hãy trở về với hai giai
đoạn phồng, xẹp.

Trong khi chú tâm theo dõi chuyển động của cơ thể, bạn
không cần phải chú ý đến đối tượng thấy và nghe. Khi bạn
có khả năng chú tâm vào chuyển động phồng xẹp thì bạn
cũng có khả năng chú tâm vào đối tượng nghe và thấy. Tuy
nhiên, khi chú ý nhìn một vật gì đó thì bạn phải đồng thời
ghi nhận ba lần: "thấy, thấy, thấy" sau đó trở về với sự
chuyển động của bụng. Giả sử có một người nào đó đi vào
trong tầm nhìn của bạn, bạn để ý thấy thì phải ghi nhận: thấy
hai hay ba lần, rồi trở về với sự phồng xẹp. Bạn có nghe
tiếng nói không? Bạn có lắng nghe không? Nếu bạn nghe
hay lắng nghe thì phải ghi nhận: "nghe, nghe, nghe" hay

"lắng-nghe, lắng-nghe, lắng-nghe"; sau đó trở về với sự
phồng xẹp. Giả sử bạn nghe những tiếng động lớn như tiếng
chó sủa, nói chuyện to, tiếng hát bạn phải tức khắc ghi nhận
hai hay ba lần: nghe, rồi trở về với bài tập phồng, xẹp. Nếu
bạn quên không ghi nhận khi đang phóng tâm vào sự nghe,
điều này có thể khiến bạn suy tưởng hay chạy theo chúng mà
quên chú ý vào sự phồng xẹp. Lúc bấy giờ sự phồng xẹp sẽ
trở nên yếu đi hay không phân biệt được rõ ràng. Gặp những
trường hợp bạn bị lôi cuốn bởi những phiền não chập chồng
như thế, bạn hãy ghi nhận hai hay ba lần: "suy-tưởng, suy-
tưởng, suy-tưởng" rồi trở về với sự phồng xẹp. Nếu quên ghi
nhận những chuyển động của cơ thể, tay chân, v.v.. thì phải
ghi nhận: "quên, quên, quên" rồi trở về với sự chuyển động
của bụng. Bạn có thể cảm thấy lúc bấy giờ hơi thở sẽ chậm
lại hay chuyển động phồng xẹp không rõ ràng. Nếu điều đó

230

CẨM NANG CƯ SĨ

xảy ra và lúc ấy bạn đang ngồi thì hãy chú tâm ghi nhận:

ngồi, đụng. Nếu lúc bấy giờ đang nằm hãy ghi nhận nằm,
đụng. Khi ghi nhận đụng, không phải bạn chỉ chú tâm vào
một điểm của cơ thể đang tiếp xúc, mà phải chú tâm vào
nhiều điểm kế tiếp nhau. Có nhiều chỗ đụng; ít nhất sáu hay
bảy chỗ bạn phải chú tâm đến. Một trong những điểm đó là:

đùi, đầu gối, hai tay chạm nhau, hai chân đụng nhau, hai
ngón cái đụng nhau, chớp mắt, lưỡi đụng miệng, môi chạm
nhau.

4. Bài Tập Thứ Tư

Cho đến bây giờ bạn đã hành thiền được nhiều giờ rồi. Bạn
có thể bắt đầu cảm thấy làm biếng khi nghĩ rằng mình chưa
tiến bộ được bao nhiêu. Đừng bỏ dở, hãy tiếp tục ghi nhận:

"làm biếng, làm biếng, làm biếng".

Trước khi thiền của bạn đủ sức mạnh để phát triển khả năng
chú ý, định tâm và tuệ giác, bạn có thể nghi ngờ không biết
cách thức hành thiền như thế này có đúng, có hữu ích không.

Gặp trường hợp này hãy ghi nhận: "nghi-ngờ, nghi-ngờ,
nghi-ngờ". Bạn có ao ước hay mong muốn đạt được thành
quả tốt trong thiền không? Nếu bạn có tư tưởng như thế thì
hãy ghi nhận: "ao ước, ao ước, ao ước" hay "mong muốn,
mong muốn, mong muốn". Bạn có suy nghĩ xét lại cách thức
thực tập để bạn đạt được mức độ này không? Nếu có, bạn
hãy ghi nhận: "xét lại, xét lại, xét lại". Có trường hợp nào
bạn xem xét đối tượng thiền và phân vân không biết đó là
tâm hay vật chất không? Nếu có, bạn hãy ghi nhận: "xem
xét, xem xét, xem xét". Có khi nào bạn tiếc nuối vì mình
không đạt được sự tiến bộ nào không? Nếu có, bạn hãy chú
tâm ghi nhận cảm giác: "tiếc nuối, tiếc nuối, tiếc nuối".

231

TÂM DIỆU

Ngược lại, bạn có cảm thấy sung sướng khi mức độ thiền của
bạn tiến triển hay không? Nếu có, bạn hãy ghi nhận: "sung
sướng, sung sướng, sung sướng". Đấy là cách thức bạn ghi
nhận mỗi một trạng thái của tâm hồn, nếu không có những tư
tưởng hay quan niệm được ghi nhận thì bạn hãy trở về với sự
phồng xẹp.

Trong một khóa hành thiền tích cực thì thời gian hành thiền
bắt đầu từ lúc thức dậy cho đến khi đi ngủ. Bạn cần nhớ là
phải luôn luôn thực hành hoặc bài tập căn bản, hoặc là thực
hành sự chú tâm liên tiếp suốt ngày cho đến đêm, nếu bạn
chưa buồn ngủ. Chẳng có nghỉ ngơi phút nào. Khi thiền của
bạn đạt được mức tiến bộ cao thì bạn sẽ không còn cảm thấy
buồn ngủ mặc dù bạn phải hành thiền rất nhiều giờ; lúc bấy
giờ bạn có thể tiếp tục thiền cả ngày lẫn đêm.

Tóm lại trong thời gian hành thiền, bạn phải để tâm ghi nhận
tất cả những trạng thái của tâm, dù đó là trạng thái tốt hay
xấu; bạn cũng phải chú tâm đến những sự chuyển động của
cơ thể, dù đó là những chuyển động lớn hay nhỏ; bạn phải
chú tâm đến mỗi một cảm giác, dầu cảm giác ấy dễ chịu hay
khó chịu. Trong suốt thời gian hành thiền nếu không có
những gì đặc biệt xảy ra khiến bạn phải ghi nhận, thì hãy chú
tâm vào sự phồng xẹp của bụng. Nếu bạn đi làm một việc gì
đó, chẳng hạn, đi uống nước, bạn phải chú ý đến những tác
động cần thiết của sự đi, bạn phải chú tâm tỉnh thức ghi nhận
từng bước đi một, chẳng hạn: đi, đi, hay trái, phải. Lúc đến
nơi bạn hãy niệm: đứng, cầm, nắm, uống v.v... Nhưng khi
bạn thực tập thiền hành bạn phải chú ý đến ba giai đoạn của
bước đi: dở, bước, đạp. Thiền sinh phải nỗ lực tập luyện suốt
ngày đêm mới có thể sớm khai triển tâm định đến tuệ giác
thứ tư (tuệ biết được sự sinh diệt) và từ đó đạt đến những tuệ
giác cao hơn. (Hết bản văn)

232

CẨM NANG CƯ SĨ

ĐƯỜNG LỐI THỰC HÀNH

THAM TỒ SƯ THIỀN

THÍCH DUY LỰC

Tổ Sư Thiền này là do đường lối chánh thức của Tổ Sư
truyền xuống, gọi là tham thiền. Tham thiền không phải là
ngồi thiền, ngồi thiền cũng không phải là tham thiền. Nhiều
người lầm tưởng rằng ngồi thiền tức tham thiền kỳ thực tham
thiền không cần ngồi cũng được. Như Tổ dạy: Phải khi lao
động mà tập tham được mới tốt, nếu chỉ thích ngồi yên một
chỗ vắng lặng mà tập tham thì khó hy vọng kiến tánh.

Lục Tổ nói: " Đạo do tâm ngộ, bất tại tọa". Phẩm Tọa thiền
trong Pháp Bảo Đàn Kinh nói đến Tọa thiền là tâm tọa (chứ
không phải thân tọa) nghĩa là: ngoài đối với tất cả cảnh giới
thiện ác tâm niệm chẳng khởi gọi là tọa, trong thấy tự tánh
chẳng động gọi là thiền. Vậy thế nào là tham thiền? Chữ
tham tức là Nghi, Nghi tức là không hiểu, một việc gì đã
hiểu rồi thì hết nghi, hết nghi tức là không có tham, cho nên
tham thiền rất chú trọng cái nghi gọi là nghi tình. Muốn khởi
lên cái nghi tình phải nhờ câu thoại đầu, gọi là tham thoại
đầu. Thế nào là thoại đầu? Theo Ngài Hư Vân giải thích rằng
khi muốn nói một câu thoại thì phải khởi niệm rồi mới nói
được, lúc chưa khởi niệm muốn nói gọi là thoại đầu, nếu đã
khởi niệm muốn nói, mặc dù chưa nói ra cũng đã là thoại vĩ
rồi. Hiện nay bắt đầu tham thiền thì chưa đến thoại đầu
nhưng cũng không phải ở thoại vĩ, là từ thoại vĩ tiến đến
thoại đầu, đang đi ở giữa đường một ngày kia sẽ tiến tới
thoại đầu. Lúc ấy câu thoại tự mất, nếu còn câu thoại thì
chưa đến thoại đầu. Ngài Hư Vân có thí dụ rằng: "Thoại đầu
là cây gậy, nghi tình là đi, như người cụt chân muốn đi phải

233

TÂM DIỆU

nhờ cây gậy, cũng như muốn khởi nghi tình phải nhờ câu
thoại đầu vậy.

Nói tham thoại đầu, thoại đầu thì nhiều lắm, muôn muôn
ngàn ngàn kể không hết, bây giờ tôi chỉ đề ra 5 câu thoại đầu
để cho người tham thiền tự mình lựa một câu, câu nào tự
mình cảm thấy rất khó hiểu, hiểu không nổi thì câu đó thích
hợp cho mình tham. Chỉ được lựa một câu không cho lựa hai
câu và sau khi quyết định câu nào rồi không cho đổi qua đổi
lại, thẳng tới mà tham đến kiến tánh mới thôi.

Năm câu thoại đầu là:

Khi chưa có trời đất, ta là cái gì?

Muôn pháp về một, một về chổ nào?

Trước khi cha mẹ chưa sanh, mặt mũi bổn lai của ta ra sao?

Sanh từ đâu đến, chết đi về đâu?

Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, là cái gì?

Câu thoại đầu là câu hỏi, có hỏi thì phải có đáp, cũng như
câu: "Khi chưa có Trời đất, ta là cái gì?" hỏi thầm trong bụng
cảm thấy không hiểu thì đáp không ra, đáp không ra thì càng
thấy thắc mắc, chính cái thắc mắc đó gọi là nghi tình. Hỏi
câu thứ nhất đáp không ra thì tiếp tục hỏi câu thứ nhì, đáp
không ra, tiếp tục hỏi câu thứ ba, cứ tiếp tục hỏi mãi, ngày
đêm không ngừng, bất cứ đi, đứng, nằm, ngồi, đang làm
công việc tay chân hay bằng trí óc, đi bộ, đi xe, đang ăn cơm,
đang đi cầu, đang ngủ mê, đều phải tiếp tục hỏi tới hoài,
không giây phút gián đoạn. Người sơ tham thì hay quên cũng
như một ngày 24 tiếng đồng hồ, gián đoạn 23 tiếng, tập tham
dần dần thì sự gián đoạn giảm bớt còn 22 tiếng, rồi tiếp tục
còn 21 tiếng, 20 tiếng v.v... dần dần đến công phu miên mật
tức là ngày đêm 24 giờ không giây phút gián đoạn. Khi công

234

CẨM NANG CƯ SĨ

phu được thành khối cũng gọi là đến thoại đầu, cũng gọi là
đến đầu sào trăm thước. Từ đầu sào trăm thước tiến thêm
một bước nữa là kiến tánh, đạt đến chỗ tự do tự tại, được giải
thoát vĩnh viễn tất cả khổ.

Người tham Tổ Sư Thiền phải chú ý những điều sau đây:

1 - PHÁ NGÃ CHẤP

Theo Phật pháp, bất cứ tiểu thừa, trung thừa, đại thừa, cho
đến tối thượng thừa, chẳng có thừa nào là không phá ngã
chấp cả. Nếu không phá ngã chấp thì không được giải thoát
cái khổ sanh tử, không được ra khỏi sanh tử luân hồi. Vậy
tham thiền phải phá ngã chấp bằng cách nào? Là bằng chín
chữ: "Vô sở đắc, vô sở cầu, vô sở sợ" đó là cái căn bản để
thực hành phá ngã chấp. Nếu có sở đắc là còn chấp ngã, có
sở cầu là còn chấp ngã, có sở sợ là còn chấp ngã.

2 - PHÂN BIỆT HỔ NGHI VÀ CHÁNH NGHI

Tham thiền là chánh nghi. Chánh nghi là chỉ cho tâm nghi,
chứ không cho tâm đi tìm hiểu so sánh, để nuôi cái nghi tình
cho thật mạnh. Khi nghi tình mạnh tới cùng tột, thình lình
bùng nổ gọi là kiến tánh. Kiến tánh là giác ngộ, là biết được
chính mình mới làm chủ được mình. Tự làm chủ được mới
tự do tự tại được. Tự do tự tại là vĩnh viễn giải thoát tất cả
khổ, cho nên gọi là kiến tánh thành Phật. Còn hồ nghi là lấy
tâm đi tìm hiểu, hoặc giải thích câu thoại đầu cho ra đáp án,
đó không phải là tham thiền, hồ nghi chỉ có thể được giải
ngộ, chứ không được chứng ngộ, cũng như nhà khoa học

Newton thấy trái táo từ trên cây rơi xuống mà sanh ra nghi
vấn: Tại sao trái táo rớt xuống đất mà không bay lên trời? Từ
đó, ông lấy tâm đi nghiên cứu tìm hiểu, cuối cùng ngộ được:

235

TÂM DIỆU

Lực hấp dẫn vạn vật. Đó là hồ nghi. Hồ nghi chỉ có thể phát
minh được đồ dùng của thế gian, chỉ có giá trị đối với thế
gian vì không ngộ được chính mình nên không làm chủ mình
được, không đạt đến tự do tự tại được.

3- CHẲNG CHO KHỞI BIỆT NIỆM

Ngoài nghi tình ra không cho khởi niệm khác, không cho đè
nén vọng tưởng, không cho buông bỏ vọng tưởng, cũng
không cho trừ vọng tưởng, vọng tưởng khởi lên bao nhiêu
cũng mặc kệ không cần biết tới có vọng tưởng hay không có
vọng tưởng, vì nghi tình chính là cây chổi automatic, không
cần sự tác ý, tự nó quét sạch tất cả. Vó vọng tưởng cũng
quét, không có vọng tưởng nó cũng quét. Nếu nghi tình được
miên mật thì tất nhiên vọng tưởng không có kẽ hở mà nổi
lên, hễ có khởi lên một niệm khác tức là đã có kẽ hở rồi.

4 - NHÂN QUẢ, NGHI NGỘ

Phải biết nghi là nhân, ngộ là quả. Không có nhân thì không
có quả cho nên bất nghi bất ngộ, nhân nhỏ, quả nhỏ, cho nên
tiểu nghi, tiểu ngộ, nhân lớn, quả lớn, cho nên đại nghi, đại
ngộ. Nếu tham thiền lúc nghi tình nặng, ảnh hưởng đến nhức
đầu, tức ngực, khó thở, đó là đại nghi. Khi đó, thì nhức nhiều
chừng nào thì tốt chừng nấy, chớ nên sợ, đó là tình hình tốt
bởi vì đại nghi sẽ được đại ngộ. Nhưng lúc ngồi mà có tình
trạng như vậy thì không được.

Không được thì phải làm sao? Phải mau mau đứng dậy kiếm
công việc làm nhưng vẫn phải tiếp tục tham cứu. Nếu tham
tới cảm thấy thần kinh căng thẳng quá chịu không nổi thì câu
thoại đầu phải đề chậm lại từng chữ một, chậm thật chậm,

236

CẨM NANG CƯ SĨ

mỗi chữ kéo dài độ mười giây như vậy sự căng thẳng thần
kinh sẽ dần dần được giải tỏa.

5- CHẲNG PHÂN BIỆT TƯ CÁCH

Tham Tổ Sư Thiền không kể sơ tham, lão tham, thông minh,
dốt nát, ngu si, người già hay trẻ con. Trong Kinh Pháp Hoa:

Long Nữ 8 tuổi được thành Phật. Truyền Đăng Lục (lịch sử
thiền tông Trung Hoa) có một cô họ Trịnh 13 tuổi kiến tánh,
một cô họ Tô 15 tuổi được kiến tánh và nhiều Tổ ngu si dốt
nát cũng tham thiền được kiến tánh. Người tham thiền chỉ
cần thống thiết vì việc sanh tử, dũng mãnh tham cứu thì bất
cứ người nào cũng có thể kiến tánh thành Phật, không nên tự
khinh khả năng thành Phật của mình.

6 - THÂM TIN TỰ TÂM

Tham thiền phải tin tự tâm, nếu chỉ tin pháp môn tham thiền
mà không tin tự tâm thì dù tinh tiến đến mức nào cũng không
được kiến tánh, nên Ngài Bác Sơn nói: tin có chánh, tà; tin

"tự tâm tức Phật" là chánh, ngoài tâm chấp có pháp gọi là tà;

"tức Phật" là cần phải tham cứu cho sáng tỏ tự tâm và phải
đích thân dẫm đến tới chỗ chẳng nghi mới gọi là chánh tín,
còn như mập mờ, lầm lạc, đoán mò chỉ nói "tức tâm tức

Phật" mà thật không muốn tham cứu rõ tự tâm thì gọi là tà
tín."

7 - PHẢI NGỘ TỰ TÁNH

"Hàn lu trục khối, sư tử giảo nhân" (Chó Hàn đuổi cục
xương, sư tử thì cắn người). Đây là hai câu thí dụ của Tổ Sư,
nghĩa là: Một người quăng cục xương, con chó đuổi theo cục
xương mà cắn còn con sư tử thì không ngó tới cục xương cứ

237

TÂM DIỆU

cắn ngay người đó. Người đó dụ cho tự tánh, cục xương dụ
cho lời nói của Tổ, của Phật. Nếu hướng vào lời nói của Tổ,
của Phật mà ngộ là con chó, hướng vào tự tánh mà ngộ là
con sư tử.

Cổ Đức nói: "Tử ư cú hạ" (chết trong ngữ cú), hướng cử
khởi xứ thừa đương (hướng vào chỗ lời nói mà nhận lấy)",
nghĩa là lời nói của Tổ vừa nói ra, vừa nghe hiểu liền cho đó
là ngộ, nhưng sự hiểu ngộ đó còn nằm trong ý thức phân
biệt, mặc dù đúng lý thế gian rất lô-gích, nhưng vì chẳng biết
cần phải lìa ý thức mới chứng ngộ được. Cho nên bị Tổ chê
là Hàn lu (loại chó mực rất thông minh ở nước Hàn).

8 - KHÔNG LỌT VÔ KÝ

Tham thiền nên tránh lọt vào "Vô ký-không". Pháp môn
khác chỉ cầu được dứt niệm, nhưng tham thiền trái lại không
cho dứt niệm tức là nghi tình phải luôn luôn tiếp tục, không
cho gián đoạn. Nếu không có nghi tình cũng không có vọng
tưởng thì lọt vào Vô ký-không là một thứ thiền bệnh, Tổ Sư
gọi là "ngâm nước chết", mặc dù lúc ấy cảm thấy được thanh
thanh tịnh tịnh, trong mình cảm thấy nhẹ nhàng nhưng chấp
lấy cái đó thì vĩnh viễn không được kiến tánh, chẳng thà có
nghi tình, có vọng tưởng còn tốt hơn. Vậy tham thiền nếu
chưa đến thoại đầu chớ nên bỏ câu thoại. Có người bỏ câu
thoại vẫn còn nghi tình cho là tốt, thực thì không đúng vì có
thể bị gián đoạn một khoảng thời gian lâu mà tự mình không
hay, lại cũng dễ bị lọt vào vô Ký không nữa.

9 - HÀNH KHỞI GIẢI TUYỆT

Theo giáo-môn thông thường, sự tu hành phải trải qua bốn
giai đoạn là: tín, giải, hành, chứng. Ban đầu do tin rồi đi tìm

238

CẨM NANG CƯ SĨ

hiểu (giải), theo sự hiểu mà thực hành, vừa thực hành vừa
tìm hiểu thêm, vừa hiểu thêm vừa thực hành thêm từng bậc
tiến lên chứng từ thập tín, thập trụ, thập hạnh, thập hồi
hướng, thập địa cho đến đẳng giác, diệu giác. Đó là cách tu
thông thường. Còn Tổ Sư thiền thì không phải vậy. Trước
tiên cũng phải có tin, có hiểu, nhưng khi bắt đầu thực hành
thì không được tìm hiểu nữa. Thiền môn gọi là "Hành khởi
giải tuyệt" tức là đã bắt đầu tham thiền rồi thì sự tìm hiểu
kiến giải phải chấm dứt.

Cho nên tham thiền không cho hiểu thiền, hiểu đạo. Tại sao
vậy? Vì đang tham thiền là đã có thiền, có đạo rồi. Nếu đi
tìm hiểu thiền hiểu đạo nữa thì cũng như mình đã có một cái
đầu rồi còn sinh thêm một cái đầu thứ hai nữa. Tổ Sư gọi:

"Đầu thượng an đầu" (trên đầu thêm đầu) thì cái đầu thứ hai,
không những không có ích cho cái đầu bổn lai, lại còn làm
chướng ngại khổ sở cho cái đầu bổn lai nên phải mời Bác sĩ
cắt bỏ mới được khôi phục sức khỏe lại.

Vậy hiểu thiền hiểu đạo còn không cho huống là đi tìm hiểu
cái khác nữa. Phải biết rằng ham tìm hiểu rất chướng ngại
cho sự chứng ngộ. Thế nên "Hành khởi giải tuyệt" là vậy.

10 - CHÚ TRỌNG THỰC HÀNH

Tổ Sư Thiền chỉ chú trọng thực hành không cần lý luận,
nhưng khi đang thực hành sẽ tùy theo căn cơ trình độ khác
biệt, tình chấp nặng nhẹ, kiến giải cao thấp và sự ham thích
bất đồng của mỗi người mà sinh ra muôn ngàn lối tẻ sai biệt,
cho nên quyển sách này chỉ được nêu ra những điều thực
hành chung, còn nhiều chi tiết vi tế không thể kể hết ở trong
này, phải tùy bệnh mà cho thuốc, vì thế mặc dù cách tham
thoại đầu rất dễ nhưng cũng phải có người lão tham hướng

239

TÂM DIỆU

dẫn mới được. Nếu tự làm tài khôn mà không đi đúng với
tôn chỉ chính xác tủa Tổ Sư Thiền thì sẽ có thể trở thành phỉ
báng Phật pháp, tạo tội địa ngục mà tự mình không biết, xin
người học thiền để ý cho.

CƠ BẢN THỰC HÀNH

TỒ SƯ THIỀN

Muốn đạt đến kiến tánh giải thoát, hành giả tham tổ sư thiền
cần phải thực hành đúng theo cơ bản như sau:

1 - TIN TỰ TÂM

Thế nào là TIN TỰ TÂM? Phải tin tự tâm mình đồng với

Chư Phật chẳng hai chẳng khác, tức là thần thông trí huệ của
bản tâm mình không kém hơn Chư Phật một tí nào cả. Vì
bản thể và diệu dụng của bản tâm mình cũng như Chư Phật,
cùng khắp không gian và thời gian, nên nói tự tánh bình đẳng
bất nhị. Nếu kém Phật một tí thì Phật cao hơn chúng sanh, là
bất bình đẳng, có cao có thấp là nhị.

Nếu đã tin tự tâm sẳn đầy đủ tất cả năng lực thần thông trí
huệ, bản thể và diệu dụng cùng khắp không gian và thời
gian, như Phật nói "Ngoài tâm chẳng có pháp" thì đương
nhiên thực hành được 9 chữ "VÔ SỞ ĐẮC, VÔ SỞ CẦU,

VÔ SỞ SỢ". Vì đắc là đắc ngoài tâm, cầu là cầu ngoài tâm,
bản tâm cùng khắp không gian và thời gian, ngoài không
gian chẳng có không gian, ngoài thời gian chẳng có thời
gian, vậy thì ngoài còn chẳng có, còn có gì để cho mình đắc
để cho mình cầu! Không đắc không cầu thì không còn gì để

240

CẨM NANG CƯ SĨ

sợ, như thế không phá ngã chấp cũng tự phá ngã chấp rồi, vì

VÔ SỞ ĐẮC, VÔ SỞ CẦU, VÔ SỞ SỢ là dùng để phá ngã
chấp, phá hết ngã chấp thì được giải thoát cái khổ sanh tử
luân hồi.

Lại nếu không tin tự tâm, chỉ tin pháp môn Tổ Sư Thiền thì
dù siêng năng tu tập cách mấy cũng không thể đạt đến kiến
tánh. Tại sao? Vì không tin tâm mình thì làm sao tự hiện
được bản tâm mình! Tự hiện bản tâm tức là kiến tánh, nên
nói tin tự tâm là cơ bản của chánh pháp.

2 - NGHI TÌNH.

Thế nào là NGHI TÌNH? Tức là đề câu thoại đầu hỏi thầm
trong bụng, cảm thấy không biết, thiền môn gọi là Nghi

Tình. Bất cứ đi đứng nằm ngồi, làm việc bằng tay chân hay
trí óc, cho đến lúc ăn cơm, đi cầu, nói chuyện, ngủ mê đều
phải có nghi tình. Có nghi tình mới được gọi là tham thiền,
nói một cách khác tức là dùng cái tâm không biết (Nghi

Tình) của bộ não để chấm dứt tất cả biết của bộ não (1). Dù
nói chấm dứt, kỳ thật khỏi cần tác ý chấm dứt, có nghi tình
thì đương nhiên tự nó chấm dứt, vì tất cả biết của bộ não đều
là tướng bệnh, cũng là cái biết của người mù. Ví như người
mù không thấy mặt trời, hỏi người mắt sáng, người mắt sáng
nói "mặt trời có tròn có nóng", người mắt sáng diễn tả mặt
trời thì đúng, nhưng người mù chấp tròn với nóng cho là mặt
trời thì không đúng rồi.

Muốn giữ nghi tình trước tiên phải chấm dứt những tìm hiểu
biết và ghi nhớ biết, sau chấm dứt luôn cái tùy duyên biết

(tùy duyên biết là khỏi cần tìm hiểu cũng biết, như đi đứng
nằm ngồi, mặc áo ăn cơm v.v...). Nên Ngài Lai Quả nói "lúc
công phu đến thoại đầu thì đi chẳng biết đi, ngồi chẳng biết

241

TÂM DIỆU

ngồi". Công phu đến thoại đầu thì câu thoại tự mất, tất cả
biết của bộ não đều hết, khi ấy tham thiền không biết tham
thiền, ăn cơm không biết ăn cơm, luôn cả cái không biết
cũng không biết luôn. Công phu đến đây là gần kiến tánh,
người đời coi mình như người khờ ngốc, nhưng sự thật thì sẽ
phát đại trí huệ, cuối cùng cái nghi tình bùng nổ, cái tâm
không biết của bộ não cũng tan rã. Bấy giờ cái biết và không
biết của bộ não đều sạch, tướng bệnh (tác dụng của bộ não)

đã hết, trong sát na đó tướng mạnh (cái biết của bản thể Phật
tánh) hiện ra, gọi là kiến tánh thành Phật.

Tổ nói "Tri chẳng có hai người, pháp chẳng có hai thứ". Tại
sao tri chẳng có hai người? Vì cái tri của bản thể gọi là

Chánh Biến Tri, cùng khắp không gian và thời gian, chỉ có
một cái tri(2), nếu có thêm cái tri của bộ não (không cùng
khắp) thì thành hai cái tri, tức là hai người. Sao nói pháp
chẳng có hai thứ? Vì tất cả pháp đều do tâm tạo, bản thể của
tâm đã cùng khắp không gian và thời gian thì pháp của tâm
tạo ra cũng phải cùng khắp như bản tâm, nên nói pháp chẳng
hai thứ. Nếu có pháp nào do bộ não chấp nhận là pháp thật
thì pháp thứ hai này cũng là tướng bệnh.

GHI CHÚ:

(1) Cái Tâm Không Biết Của Bộ Não:

Khi hỏi câu thoại đầu cảm thấy không biết, thì cái tâm ham
biết của tập khí lâu đời bất tri bất giác tự mống khởi, rồi tự
thành nghi tình. Cái tâm không biết này khác với cái không
biết của người khờ ngốc, bệnh tâm thần và sự ngủ mê hay
chết giấc, nên nói cái tâm không biết của bộ não là cơ bản
của nghi tình. Muốn giữ nghi tình là phải dùng cái tâm
không biết, nếu tâm có biết thì không phải nghi tình, tức là
không có tham thiền.

242

CẨM NANG CƯ SĨ

(2) Tự tánh bất nhị vốn chẳng phải một, nay nói MỘT chỉ là
phương tiện, nếu thật có một thì phải có hai, ba cho đến
muôn ngàn

(Ghi chú hết)

CHÚ THÍCH:

[01] Hoà Thượng Thích Minh Châu, Kinh Phật Tự Thuyết –

Kinh Tiểu Bộ Tập I, chương 1, Phẩm Bồ Đề:

http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-03-phattuthuyet-

01.htm (Cái này có vì cái kia có, cái này không vì cái kia không, cái này sinh vì cái kia sinh, cái này diệt vì cái kia
diệt”).

[02] Hoà Thượng Thích Minh Châu, Kinh Tương Ưng Bộ,

Tập 5- Đoạn 7: http://www.thuvienhoasen.org/tu5-45a.htm

[03] Hòa thượng Thích Minh Châu dịch, Tăng Chi Bộ III.65

Kinh Kàlàma http://www.thuvienhoasen.org/kinhkalama.htm

[04] Hòa thượng Thích Minh Châu dịch, Kinh Tiểu Bộ, Tập

1 – Kinh Pháp Cú:

http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-02-phapcu-

01.htm

[05] Buddhadasa Bhikkhu , Essential points of the Buddhist
teachings (Từ sách Heartwood of the Bodhi Tree, tác giả

Buddhadasa Bhikkhu, NXB Wisdom, 1994.) Trích dịch:

Nguyên Giác trong sách Thiền Tập, Thiện Tri Thức Xuất

243

TÂM DIỆU

Bản. http://www.thuvienhoasen.org/ThienTap-NguyenGiac-

00.htm Bản tiếng Anh:

http://www.dharmaweb.org/index.php/Essential_points_of_t
he_Buddhist_teachings_by_Buddhadasa_Bhikkhu

[06] theo ngài Lục Tổ Huệ Năng dậy trong Kinh Pháp Bảo

Đàn

[07] theo ngài Lục Tổ Huệ Năng dậy trong Kinh Pháp Bảo

Đàn

[08] Bài Giảng của Hoà Thượng Thích Trí Tịnh Trong Mùa

Kiết Hạ An Cư Năm Đinh Mùi 1967 tại Chùa Vạn Đức Thủ

Đức

[09] Đức Đạt Lai Lạt Ma, Con Đường Tự Do Đến Vô

Thượng, Liên Hoa Việt dịch, nhà xuất bản Thiện Tri Thức.

[10] Trước Tây Lịch hay trước công nguyên.

[11] Bộ nhớ hay là thẻ nhớ là nơi lưu trữ dữ liệu để máy tính
thực hiện các tác vụ, được chia thành hai dòng chính: bộ nhớ
tạm thời (RAM, DDR...) và bộ nhớ vĩnh viễn (flash, SSD)

không mất dữ liệu khi tắt điện.

[12] HT. Thích Thiện Siêu, Vô Ngã là Niết Bàn
http://www.thuvienhoasen.org/ths-vongalanietban.htm

[13] HT. Thích Minh Châu, Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt

(Singalovada Suttanta), Trường Bộ Kinh

[14] Thiểu Dục là muốn ít, Tri túc là biết đủ. Ðạo Phật dạy

"Thiểu dục" và "Tri túc" cốt yếu ngăn ngừa con đường trụy

244

CẨM NANG CƯ SĨ

lạc, chận đứng lòng tham lam độc ác không bờ bến của
chúng sanh, đang sống trong cõi đời vật dục, chứ không phải
chủ trương ngăn chận sự tiến triển của con người trên đường
lợi người, lợi vật, ích nước, ích dân.

[15] HT. Thích Minh Châu, Tăng Chi Bộ Kinh III, 77 - 78

& HT. Thích Thanh Từ, Kinh Tăng Nhất A Hàm, tr. 232-233

Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam 1997

[16] HT. Thích Thanh Từ, Kinh Tăng Nhất A Hàm, từ trang

786.Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam 1997
http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-00.htm

[17] HT. Thích Thanh Từ, Kinh Tăng Nhất A Hàm, từ trang

786.Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam 1997
http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-00.htm

[18] http://www.langmai.org/ &
http://www.thuvienhoasen.org/phathocvandap-72.htm

[19] Ven.Sayadaw U. Sumana - Dịch và tóm tắt: Diệu Mỹ -

Phật Giáo Thịnh Suy (The Decline and Development of

Buddhism) http://www.thuvienhoasen.org/miendien-
phatgiaothinhsuy.htm

[20] HT. Thích Minh Châu, Kinh Tiểu Bộ Tập 1, Kinh Pháp

Cú 127 http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-02-
phapcu-01.htm

[21] Cư sĩ Nguyên Giác: Thiền Tập (biên dịch), Nhà xuất
bản: Thiện Tri Thức, TP. HCM – 06-2005 tr. 17-19.

http://www.thuvienhoasen.org/ThienTap-NguyenGiac-

01.htm#02

245

TÂM DIỆU

[22] Hòa thượng Mahasi Sayadaw - Dịch Giả: Tỳ khưu

Khánh Hỷ - Hiệu Đính: Tỳ khưu Kim Triệu - Tathagata

Meditation Center (Như Lai Thiền Viện), San Jose USA xuất
bản.

http://www.thuvienhoasen.org/tnthuy-thienminhsat.htm

[23] HT. Thích Minh Châu, Kinh Pháp Cú, kệ 183 Vi ện

Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam
http://www.thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-02-phapcu-

02.htm

[24] HT. Thích Minh Châu, Kinh Tăng Chi Bộ, phẩm Một
pháp
http://www.thuvienhoasen.org/tangchi01-1521.htm

[25] TT. Thích Đức Thắng, Kinh Tăng Nhất A Hàm, Phẩm

Một niệm, kinh sô 1:

http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-ducthang-

01.htm#03

[26] TT. Thích Đức Thắng, Kinh Tăng Nhất A Hàm, Phẩm

Quảng Diễn,
http://www.thuvienhoasen.org/kinhtangnhataham-ducthang-

01.htm#03

[27] như dẫn 29.

[28] TT. Thích Tuệ Sỹ, Kinh Trung A Hàm, Kinh Trì Trai

202

[29] Thiền Sư Huyền Giác Vĩnh Gia, dịch Việt: Trúc Thiên,

Chứng Đạo Ca "Thùy vô niệm thùy vô sinh" là lời của ngài

246

CẨM NANG CƯ SĨ

Vĩnh Gia, Thiền sư nổi tiếng, tác giả cuốn "Chứng Ðạo Ca".

Người cùng thời với Lục Tổ Huệ Năng.

http://www.thuvienhoasen.org/chungdaoca.htm

[30] Đào Duy Anh, Khóa Hư Lục (KHL), Nhà xuất bản

Khoa Học Xã Hội, Hà Nội 1974

[31] Bài giảng tại chùa Việt Nam ở Los Angeles ngày thứ
bảy 17-12-1983 nhân dịp vía Ðức Phật A Di Ðà và ngày thứ
ba 10-1-1984 nhân dịp vía Ðức Phật Thích Ca Thành Ðạo.

http://www.thuvienhoasen.org/adidaphat.htm

[32] Bài giảng tại chùa Việt Nam ở Los Angeles ngày thứ
bảy 17-12-1983 nhân dịp vía Ðức Phật A Di Ðà và ngày thứ
ba 10-1-1984 nhân dịp vía Ðức Phật Thích Ca Thành Ðạo.

http://www.thuvienhoasen.org/adidaphat.htm

[33] HT. Thích Minh Châu, Kinh Tương Ưng Bộ Tập IV

Thiên 6 xứ Ch.8 Đoạn 6: http://www.thuvienhoasen.org/tu4-

42.htm

[34] HT. Narada Maha Thera, Phạm Kim Khánh dịch Việt,

1998, Đức Phật và Phật Pháp
http://www.thuvienhoasen.org/ducphatvaphatphap-12.htm

[35] HT. Thích Minh Châu, Kinh Trung Bộ, Angulimala

Sutta, kinh thứ 86. http://www.thuvienhoasen.org/u-
trung86.htm

[36] Suzuki - TT. Thích Tuệ Sỹ, Thiền và Bát Nhã, Viện

CĐPH Hải Đức, 2004.

247

TÂM DIỆU

[37] Quách Tấn, Xứ Trầm hương. Hội Văn học nghệ thuật

Khánh Hòa tái bản 2003.

[38] HT. Thích Minh Châu, Kinh Tiểu Bộ Tập I Kinh Tập,

(I) Kinh Châu Báu (Ratana Sutta) (Sn 39)

http://thuvienhoasen.org/kinhtieubo1-05-kinhtap-02.htm và Cư sĩ Nguyên Giác, Bản dịch Việt:

http://www.thuvienhoasen.org/cacphaphoquocandan.htm

[39] TT. Thích Tuệ Sỹ, Kinh Trung A Hàm, 128 Kinh Ưu bà

Tắc: http://www.thuvienhoasen.org/trungaham-11-128.htm

[40] HT. Thích Trí Tịnh, Kinh Đại Bảo Tích – Pháp Hội Úc

Già Trưởng Giả 19,
http://www.thuvienhoasen.org/kinhdaibaotich-05-19.htm

248