Chí Tôn Ca

Cao Huy Đỉnh. Nguyễn Quế Dương. Phạm Thuỷ Ba dịch

Nhà xuất bản: Văn Học

Giới thiệu

Sử Thi Ấn Độ Vĩ Đại Mahabharata Và Chí Tôn Ca giúp bạn tiếp xúc thêm với nền văn học Ấn Độ và qua đó, phần nào hiểu được sinh hoạt xưa của một dân tộc. Vì, có thể nói, tập sử thi này quả là một đại dương mênh mông, nó bao quát nhiều mặt của cuộc sống, nó chứa đựng nhiều vấn đề về triết học, sử học, xã hội học, dân tộc học... Và như người xưa nhận định, cái gì không thấy có trong đó sẽ không có ở bất cứ đâu. Tập sử thi đã thu hút sự chú ý say mê, thán phục của tân thế giới, từ các nhà Đông phương học đến các nhà văn, nhà tư tưởng. Bởi qua tập sử thi, người Ấn Độ thời xưa đã băn khoăn đi tìm một lẽ sống mà họ cho là tốt đẹp nhất trong một thời buổi nhiễu nhương đầy những xung đột, họ cũng đã rung động với những tình cảm, những ước mơ nhân văn chủ nghĩa nhất, ước mơ hòa bình, ước mơ một phong cách sống hào hùng, ước mơ những quan hệ tốt giữa người với người...

Note: Vì bạn huoucoi chưa có thời gian type toàn bộ Sử thi nên bản ebook này mới có phần “Chí Tôn Ca”. Ngay khi hoàn thành phần type đầy đủ của cuốn này huoucoi sẽ gửi đến các bạn một ebook hoàn chỉnh của toàn bộ cuốn “Sử Thi Ấn Độ Vĩ Đại Mahabharata Và Chí Tôn Ca”.

Chí Tôn Ca

BHAGAVAD GITA : CA KHÚC VỀ ĐẤNG CHÍ TÔN

Trong toàn thể mênh mông của Mahabharata, Bhagavad Gita, tức Chí Tôn ca, chiếm một chỗ biệt lập, nó chính là một trong những phần siêu hình tư biện của sử thi. Nhưng do cấu trúc và cảm hứng, nó đã làm thành một thực thể độc lập.

Những chương đầu của sử thi mô tả những nguyên nhân xa xôi, sau đó là những nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hai dòng tộc họ hàng trở nên đối đầu nhau tại Ấn Độ khu vực Tây Bắc; Chí Tôn ca bắt đầu từ lúc cuộc chiến chuẩn bị mở màn. Thánh thi gồm cả thảy bảy trăm câu thơ, còn gọi là “Sách của Bhisma”.

Như những văn bản cổ của Ấn Độ cổ đại, tác phẩm này cũng có thể chẳng được viết ra liền một mạch. Thậm chí người ta còn tranh cãi về việc nó có được viết ra trong khuôn khổ của sử thi Mahabharata hay không. Cái tên mà người ta rất hay gọi nói:Bhagavad-gitopanishad, và cái hình thức rất giống các kinh Upanishad đã khiến nhiều người tự hỏi phải chăng thoạt kỳ thủy đây là một Upanishad, được gom nhặt từ nhiều trường đoạn, là đại diện của nhiều trường phái. Những sự lặp lại, những chủ đề xen kẽ, sự pha trộn giữa các triết lý của phái Samkhya và phái Vedanta đã phủ lên chúng ta bầu không khí của Upanishad. Người ta đã tranh luận xem đâu có thể là phần cũ, đâu là phần mới thêm vào sau đó. Người ta thổi phồng sự chia cắt này, nhưng cũng chẳng chắc chắn được gì hơn sự chia cắt các Upanishad. Người ta thậm chí còn đi đến chỗ giả dụ rằng phần văn bản nguyên thủy kết thúc tại câu 38 ở khúc hai. Thực tế chẳng có bất kỳ chứng cứ hay phương tiện nào để chứng minh được vấn đề này. Văn bản nguyên thủy có thể ngắn hơn; tác phẩm không thuần nhất, và chịu nhiều ảnh hưởng khác nhau; người ta chỉ có thể khẳng định như vậy thôi, không hơn, vì đây là điều thường thất ở các văn bản sử thi khác.

Cũng nên kể ra ở đây về một luận thuyết mới được bảo vệ trong một luận án ở Ấn Độ, ngược lại hoàn toàn, đã giới thiệu Chí Tôn ca như là một hạt ngọc của một Thần khải và rồi dần dần tụ tập, hình thành nên xung quanh cả một chuỗi ngọc chính là toàn bộ sử thi. Về thời gian, người ta cũng chưa có gì chắc chắn với Gita: quá trình sáng tác cả bản sử thi Mahabharata kéo dài từ sáu đến bảy thế kỷ. Tuy nhiên, có thể nhận định rằng triết lý của Chí Tôn ca gợi nhớ đến một vài kinh Upanishad, như Katha Upanishad – một kinh điển không hề mới, và đặc biệt nó có những phần lớn tương đồng với kinh Cvetacvatara; ta có thể đoán rằng chúng có thể được sáng tác trong vùng một khoảng thời gian, có thể là vào thời kỳ phát triển các hệ phái tôn giáo, chừng thế kỷ thứ 2 và thế kỷ thứ 1 trước Tây lịch.

Tuy nhiên, vị trí mà Chí Tôn ca có được trong tư tưởng Ấn Độ, sự phổ biến của nó còn quan trọng hơn cả nguồn gốc của tác phẩm. Gần như tất cả mọi trường phái Hindu giáo đều coi đây là một Thánh thư tương đương với các kinh Vệ đà và Upanishad; người ta coi nó là cánh cửa dẫn đến Giác ngộ (Cruti) trong khi phần còn lại của Mahabharata thì dẫn tới Truyền thống (Smiriti).

Những triết gia vĩ đại của Ấn Độ đều gắn bó với nó; như bậc thầy Sankara của học  thuyết Nhất nguyên luận, rối các triết gia thuộc trường phái Vedanta (hậu Vệ đà) như Ramanuja (thế kỷ 11) và Madhva (thế kỷ 14) đều có những bình luận nổi tiếng về Chí Tôn ca; và đến Abhinavagupta (thế kỷ 11), một bậc thầy brahman hệ phái Siva ở Kashmir cũng viết tiểu luận về nó…

Bao thế kỷ đã trôi qua chẳng làm giảm đi sự quan tâm đến thánh thi nổi tiếng. Cho đến tận hôm nay người ta vẫn nghiên cứu nó, tụng đọc nó, thiền định về nó… Tư tưởng phương Tây vốn ảnh hưởng lớn đến nhiều triết gia, nhà cải cách tôn giáo Ấn Độ cũng luôn luôn hòa hợp với tri thức truyề thống của họ; dù cách tiếp cận với những văn bản truyền thống có khác nhau như thế nào thì sự chung thủy với các Upanishad và Chí Tôn ca vẫn chưa bao giờ phai nhạt…

Như đại tông sư Ramakrisna (chết năm 1886), người đã rao giảng tinh thần của Chí Tôn ca đi khắp thế giới, và với cả người đệ tử tiếp bước, một hiền nhân của Calcutta, triết gia Vivekananda, Chí Tôn ca cũng còn nguyên giá trị; thánh Gandhi cũng hiểu biết Gita một cách tuyệt vời; sự tiếp xúc với tư tưởng phương Tây đã mở ra cho ông, cũng như rất nhiều học giả Hinhdu khác một sự hiểu biết thuần khiết hơn, sâu xa hơn với Ấn Độ giáo. Cũng như vậy, thơ ca của thi sĩ vĩ đại (viết tiếng Bengali) Rabindranath Tagore đều mang dấu ấn sâu đậm tinh thần của Chí Tôn ca.

Aurobindo Gosh, thường được biết đến với tên Cri Aurobindo, cũng là người Bengali theo Brahman giáo, đã tham gia hoạt động chính trị. Nhưng, từ những năm đầu thế kỷ 20, tất cả tư tưởng của ông đã chìm đắm trong những cảm xúc bí nhiệm. Người ta nói rằng vào năm 1909, khi đang ở trong tù vì hoạt động chính trị, ông đã thấy được một mặc khải, rằng chính ông được hợp nhất với đấng Krisna trong Chí Tôn ca. Vậy là ông đã từ bỏ các hoạt động quen thuộc của mình, lui về ở ẩn tại Pondichery; ở đó, ông đã viết vô số các tác phẩm, bình luận, hầu hết là về Upanishad và Chí Tôn ca.

Cuối cùng, thánh kinh mà chúng ta đọc ngày nay cũng là sách kinh gối đầu củamột giáo phái mà chúng ta gặp ở rất nhiều quốc gia, đó là giáo phái “ý thức của Krisna”, bậc thầy của họ, A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada năm 1972 đã dịch Chí Tôn ca ra Anh ngữ với tên gọi Bhagavad Gita as it is, rồi lại dịch sang nhiều thứ tiếng khác nữa, và tác phẩm đã trở thành kinh nhật tụng của tất cả các giáo đồ.

Chí Tôn ca mang hình thức của một đối thoại được một người thứ ba kể lại trong khuôn khổ một đối thoại nữa. Đây là cách thức đã có ở các Upanishad và đây là mẫu mực trong các văn bản sử thi. Người kể chuyện ở đây chính là Xangiaya, người đánh xe của vua Đơritaratra, tường thuật lại một cách trung thực cho vị vua nghe sự chuẩn bị của trận chiến và đặc biệt là khúc interlude này: cuộc đối thoại giữa hoàng tử thứ ba của họ Pandava, chàng Acgiuna, Cung thủ, con trai hợp pháp của Pandu nhưng thực ra lại là con của Ngọc hoàng Indra, với Krisna, người thực chất là hóa thân của thần Visnu, là thượng đế, là Đấng Chí Tôn, qua quan hệ dây mơ rễ má là một người bà con của Acgiuna, còn ở nơi đây tình nguyện làm người đánh xe cho chàng. Vì thế, thoạt đầu lời khuyên của Krisna với Acgiuna có những cẩn trọng, đắn đo trước sự hiện diện của những địch thủ chính là bạn bè và những người bà con; không vượt quá khuôn khổ bình thường mà phong tục thời đó qui định. Song le, rất nhanh chóng, từ khúc Ba, krisna đã rủ bỏ vị thế người phàm của mình để hiển lộ một tính cách tuyệt đối.

Trong Chí Tôn ca, khúc một gần như dành riêng cho việc mô tả các chiến sĩ và những xung đột tâm lý trong tinh thần của Acgiuna – những lo lắng, đắn đo tiếp tục kéo dài cho tới khúc cuối cùng.

Khúc hai mô tả phản ứng của Krisna. Những câu trả lời của Đấng Chí Tôn, cũng ở trên cùng một bình diện với những câu hỏi của Acgiuna, vốn dĩ thường rất ngắn, gần như chỉ là cái cớ để phát triển những ý kiến của Krisna; với một giọng điệu gần gũi với các Upanishad, chúng hiện ra như một sự ca ngợi hành động phù hợp với hoàn cảnh của cuộc sống. Cần biết rằng từ câu thứ 39 giọng điệu đã thay đổi và mang đậm chất rao giảng, giáo dục về hành động, bất động và sự chối bỏ kết quả của hành động.

Một trong những nét đặc sắc nhất của văn bản chính là vị trí quan trọng được dành cho Yoga, theo nghĩa hợp nhất trong thiền định: hợp nhất các giác quan, rồi đến tư tưởng. Ở đây, yoga bỏ đi rất nhiều ý nghĩa kỹ thuậtđể trở nên gần như bhakti, một sự tôn sùng mà nhiều giáo phái coi như một phương tiện siêu việt để đạt tới giải thoát.

Lồng trong một khung cảnh tư biện, sự rao giảng khá giản dị này pha trộn với rất nhiều những suy tưởng có nguồn gốc khác biệt. Sự tôn sùng bằng cách chú tâm đặc biệt tới mục đích duy nhất (giải thoát) này sẽ được tổ chức xung quanh một vài chủ đề: những lý thuyết samkhya vẫn còn chưa được hệ thống hóa mà người ta sẽ bắt gặp vào những thế kỷ sau,  lý thuyết hành động với ý nghĩa “hiến sinh” và những “hành động tốt đẹp” khác… Vị trí mà truyền thống hiến tế chiếm giữ hãy còn khá lớn vì thực sự đã giành gần như trọn vẹn cả khúc Bốn và ở nhiều khúc khác vẫn có vô số câu thơ mà vai trò của hiến tế vẫn được ca ngợi.

Sự tôn trọng truyền thống này không chỉ đi kèm với sự ca ngợi giác ngộ như là phương tiện cứu rỗi mà còn kèm theo với một thái độ được kết hợp đồng thời giữa nhập định và chối từ kết quả của hành động. Sự giới thiệu khái niệm nhập định đã đánh dấu ảnh hưởng của những học thuyết yoga; ở đây, vấn đề không còn là ý nghĩa giáo huấn nữa mà là khái niệm kỹ thuật dùng để chỉ ra phương pháp dẫn tới sự tập trung các quan năng của con người. Nhập định và các quá trình tập luyện yoga khác sẽ dẫn tới sự tập trung đó, và vượt qua đó, tới một cái nhình viên mãn về Hiện thực. Hiện thực ấy, như người Ấn vẫn nói, chẳng khác gì ngoài Brahman, như các Upanishad vẫn mô tả. Tới đó, một lần nữa, bình diện mô tả lại thay đổi: ở bên kia Brahman bất diệt nhưng phi nhân tính, còn có nữa cả một nền tảng, là một Đấng thần thánh, Chí tôn, Tuyệt đối, được nhân hình hóa ra vô số những hiển lộ như chính Đấng Chí Tôn đã tự giảng một cách khoan khoái và sau này Acgiuna nhắc lại; đó là chủ đề của các khúc Mười và Mười Một. Với Đấng Tối Thượng này, ta dâng hiến hết mình trong sự buông bỏ tuyệt đối; sự tiến triển của tư tưởng trong những ca khúc này và mối liên quan giữa chúng có thể được cảm thấy khá rõ.

Từ khúc Mười Ba, những suy ngẫm triết học đề cập đến lý thuyết về nhận thức và trò chơi với ba phẩm tính của Tự nhiên sẽ tiếp tục cho đến hết tác phẩm. Ngay cả khúc Mười tám vốn được coi như dành cho sự buông bỏ để giải thoát cũng được xây dựng trên nền tảng là sự phân biệt ba phẩm tính. Chỉ đến lúc cuối cùng giọng điệu của tác phẩm mới lại mang dáng vẻ bhakti để ca tụng tình yêu bất biến mà Đấng Chí Tôn dành cho các đồ đệ chung thủy của mình.

Đọc mười tám khúc của Chí Tôn ca, ta mới mường tượng được mức độ mà tác phẩm được cấu tạo – giống như trường hợp của chính Mahabharata – từ những mảng khác nhau mà ở đó sự tư biện rốt cục chỉ đóng một vai trò rất phụ.

Trải dài theo cái cách không hẳn là của sử thi anh hùng mà của cả Upanishad, những đoạn văn nối nhau theo một trình tự khá trừu tượng. Cấu trúc chung dễ dãi, cấu trúc riêng ở các ca khúc cũng vậy. Những chủ đề cứ trở đi trở lại trùng lắp, nhiều khi được xử lý theo một cách khác.

Còn về những phần tư biện, một cách đại thể chúng giống như điều mà ta có thể tóm tắt là: để đánh giá được chân giá trị của toàn thể, thì nhất thiết không bao giờ được quên tính cách phục vụ cho toàn bộ sử thi của chúng.

Sự giáo huấn rất đỗi quan trọng đối với tư tưởng tôn giáo Ấn Độ cũng có thể được tóm tắt trong một vài từ. Nó liên quan chủ yếu đến sự chối từ kết quả của hành động – hành vi được hiểu theo nghĩa truyền thống là việc thiện. Nhưng sự chối từ thành quả của hành động cũng chẳng bắt buộc phải kéo theo sự bất động; với một trái tim chẳng quyến luyến đến họ hàng mà chỉ chú tâm vào điều mà Đấng Chí tôn nói mỗi người cần phải cố gắng – theo bản chất, nghĩa là địa vị của mình – mà hoàn thành bổn phận cá nhân. Và vì thế, chàng dũng sĩ Acgiuna đã phải rũ bỏ hết những ngần ngại và cảm thương mà lăn mình vào đám đông, tìm lấy chiến thắng trên sa trường.

Anne – Marie Esnoul và Oliver Lacombe

KHÚC MỘT

YOGA VỀ SỰ NGẦN NGẠI VÀ ƯU SẦU CỦA ACGIUNA

Đơritaratra nói:

1. Ôi Xangiaya, các con trai ta và con cái của Pandu đã làm gì khi chúng, phát cuồng vì chiến tranh, tụ tập trên chiến trường thiêng liêng Kurusêtra?

Xangiaya nói:

2. Nhìn thấy quân đội Pandava dàn trận sẵn sàng cho cuộc chiến, Thái tử Đuryôđana đã tiến lại gần sư phụ Đrôna và nói:

3. Coi kìa, sư phụ, quân đội hùng cường của lũ con nhà Pandu đã được thống lĩnh bởi đệ tử tài năng của Người, con trai của Đrupada.

4. Kia kìa bao nhiêu là anh hùng những cung thủ mạnh ngang Bhima và Acgiuna trong chiến trận: Yuyudana, Virata, và người chiến binh đánh xe vĩ đại Drupada.

5. Dhristaketu, Xêkitana, và vị vua can đảm Kasi, Purugit, Kuntibhôgia và chúa Saibia, mãnh hổ giữa bầy người,

6. Yudhaminiu anh hùng, và Utamôgia can đảm, con của Shubhađra và các con của Đrôpadi, đều là những chiến binh xa kỵ vĩ đại.

7. Còn giờ đây tôi sẽ kể ra, hỡi Người giỏi nhất trong những bậc tái thế, danh tính của những người xuất chúng nhất của chúng ta, những thủ lĩnh của quân đội tôi, ngõ hầu để cho Người biết:

8. Chính là Người, và Bhisma và Kacna và Kripa, luôn bách chiến bách thắng trên chiến trận, Asvatthama và Vikacna cũng như là con của Sômađata.

9. Và, ngoài ra, vô số những người can đảm dám liều mạng sống nhân danh cá nhân tôi. Tất cả bọn họ được trang bị đầy đủ những vũ khí khác nhau và đều thành thạo nghệ thuật chiến tranh.

10. Quân đội của chúng ta, được Bhisma bảo vệ, là vô giới hạn, trong khi quân đội của chúng, do Bhima trông coi, thì chỉ có hạn.

11. Vì thế, bây giờ đây, hãy giữ vững các vị trí được dành cho người, và trên tất cả mọi mặt trận, hãy bảo vệ cho sự an toàn của Bhisma.

12. Nghe những lời này, để khích lệ Thái tử, trưởng lão của dòng tộc Kuru, bậc tổ phụ của dũng cảm đã gầm lên như một con sư tử, rồi rúc thổi tù và ốc.

13. Thế rồi, đột nhiên, tù và rúc lện, rồi tiếng cồng, tiếng trống, trống lục lạc cũng vang lên. Đó là thứ hợp âm ầm ĩ chói ráy.

14. Tại chỗ đó, ngồi trên chiếc xe ngựa chiến tuyệt diệu, thắng những con ngựa trắng, Madhava (Krisna) và con trai của Pandu (Acgiuna) đều rúc những chiếc tù và thần thánh của họ.

15. Hrsikêsa (Krisna) thổi chiếc Panchagianya, Dhanagiaya (Acgiuna) thổi chiếc Đêvadata, còn Vrkôdara, người thực hiện những việc làm khủng khiếp (Bhima) thì rúc chiếc tù và Pôđra hùng mạnh của mình.

16. Vua Yuhitira, con trai của Kunti, thổi chiếc Anantavigiaya, còn Nakula và Sahađêva thì thổi chiếc Sughosa và Manipuspaka.

17. Cũng như vậy, vua Kasi, một cung thủ tuyệt vời, Xikhanđin, chiến binh xa kị lừng lẫy, Đơritađumna, Virata và Xatyaki, bất khả chiến bại.

18. Đrupađa, và các con trai của Đrôpađi, muôn tâu bệ hạ, và người con trai vũ trang hùng mạnh của Subhađra, người nào người ấy thảy đều rúc những chiếc tù và đặc biệt của họ vang lên từ mọi phía.

19. Âm thanh đinh tai ấy vang động khắp trời đất và vò xé trái tim những người con của Đơritaratra.

20-21. Và rồi, nhìn thấy con cái của Đơritaratra đã bày trận sẵn sàng cho cuộc chiến, các mũi tên cũng đã được phóng ra Pandava (Acgiuna) người có lá cờ hiệu vẽ hình con khỉ Maruti giương cung đã nói những lời này với Hrsikêsa:

21-22. Ôi Axyuta (Krisna) hãy dừng xe tôi lại ở giữa hai quân đội, để tôi có thể quan sát một lát những con người đang đứng đây, những người khát khao chiến trận, cũng như những kẻ mà chốc nữa tôi sẽ phải đương đầu trong cuộc chiến này.

23. Tôi muốn ngắm nhìn những người tập trung ở đây để chiến đấu cho đứa con ác độc của Đơritaratra, để hoàn tất bằng chiến tranh những ý đồ quí báu của hắn.

24-25. Nghe những lời yêu cầu như vậy của Guđakêsa (Acgiuna), muôn tâu bệ hạ, Hrsikêsa đã dừng cỗ chiến xa tốt nhất trong các chiến xa lại giữa hai quân đội, và đối mặt với Bhisma, Đrôna và tất cả các vua chúa khác, người nói: “Hỡi Pacta (Acgiuna), hãy nhìn tất cả những người tộc Kuru tập hợp ở đây”.

26-27. Và Acgiuna trỗi dậy, nhìn thấy, thảy đều đứng ở đó, trong hai quân đội đối địch, nào cha, nào chú, nào sư phụ, nào bố vợ, anh em, con cái, cháu chắt và bạn hữu của mình.

28-29-30. Ôi Krisna, khi tôi nhìn những người này, thân quyến của tôi tụ họp ở nơi đây, háo hức chiến tranh, chân tôi khuỵu xuống, miệng tôi khô khát, thân tôi run rẩy và tóc tôi dựng đứng. Cung thần Gandiva tuột khỏi tay tôi, cả người tôi nóng rực, tôi không thể đứng vững và tâm trí tôi ở trong cơn bấn loạn.

31. Ôi Kêsava (Krisna), tôi chỉ nhận thấy những điềm gở, và chẳng thấy trước điều gì tốt đẹp trong việc tàn sát quyến thuộc của mình trên chiến trận.

32. Tôi chẳng thèm khát chiến thắng, ôi Krisna, hay vương quyền, hay khoái lạc. Ôi Gôvinda (Krisna), chúng tôi biết phải làm gì với vương quyền, với khoái lạc, hay thậm chí với bản thân cuộc sống nữa?

33-34. Những người mà họ vì chúng tôi muốn được vương quyền, giàu có, khoái lạc những người đó đang đứng đây sẵn sàng cho cuộc chiến, từ bỏ cã mạng sống lẫn của cải của họ: nào các sư phụ, phụ thân, ông nội ông ngoại, các con, các cậu, bố vợ, các cháu, các anh rể và những họ hàng thân thích nữa.

35. Tất cả những người đó, ôi đấng hủy diệt Madhu (Krisna), ngay cả khi họ giết tôi, tôi cũng không muốn đánh lại họ, dù để đạt được vương quyền trong tam giới đi nữa, nói gì đến chỉ trên mặt đất này.

36. Khi chúng ta giết chết con cái của Đơritaratra, chúng ta sẽ sung sướng thế nào đây, hỡi Gianacđna (Krisna)? Tội lỗi cũng sẽ bám lấy chúng ta nếu chúng ta giết những kẻ mưu mô tệ hại ấy.

37. Vì vậy, sẽ là nhục nhã cho chúng ta nếu sát hại họ hàng của mình, những đứa con của Đơritaratra; thật vậy, ôi Madhava, chúng ta làm sao có thể vui sướng được sau khi đã giết chết chính những người thân thích?

38. Dù những kẻ đó, chỉ còn lòng tham trong bụng, chẳng hề thấy chút gì tội lỗi trong việc tàn sát gia đình, hoặc chút tội nào khi phản bội bạn hữu.

39. Tại sao chúng ta không biết cách tránh khỏi tội ác này, chính chúng ta đã nhìn thấy sai lầm rõ ràng nếu hủy diệt gia tộc, hỡi Gianacdana!

40. Cùng với sự phá hủy gia tộc, những luật tục thiêng liêng vĩnh hằng cũng bị hủy diệt; trật tự đã mất, hỗn loạn sẽ bao trùm lên toàn bộ gia tộc.

41. Khi sự hỗn loạn ngự trị, ôi Krisna, phụ nữ trong gia tộc sẽ đồi bại; và khi phụ nữ đã đồi bại, ôi con trai của Vrshni (Krisna), sự lẫn lộn giữa các đẳng cấp sẽ xảy ra.

42. Sự lẫn lộn này sẽ đưa bản thân gia tộc và những kẻ phá hủy nó xuống địa ngục. Và tổ tiên của chúng cũng xuống nữa, đói khát những đồ cúng tế như quả cơm, lọ nước.

43. Vì tội lỗi của những kẻ tàn phá gia tộc và làm lẫn lộn đằng cấp, những luật lệ thiêng liêng của gia tộc và đẳng cấp bị hủy diệt.

44. Và chúng ta đã nghe biết bao lần, ôi Gianacdana, rằng những kẻ mà luật lệ gia tộc đã không còn thì chỉ có một chỗ trú duy nhất là địa ngục.

45. Than ôi! Bất hạnh thay! Chúng ta đã chuẩn bị phạm một tội đại ác, bởi vì, thèm muốn vương quyền và khoái lạc, chúng ta sửa soạn giết chết cả thân thích.

46. Nếu tự thân tôi, không dùng binh khí và cũng không đánh lại, mà có bị giết chết trong chiến trận bởi lũ con, tau giương vũ khí, của Đơritaratra, thì số phận đó với tôi e còn tốt đẹp hơn.

Xangiaya nói:

47. Nói xong những lời như vậy giữa trận tiền, Acgiuna buông rơi cung và tên và ngồi phệt xuống chiếc chiến mã xa, tâm hồn ngập tràn sầu muộn.

KHÚC HAI

YOGA VỀ TRI THỨC CHÂN CHÍNH

[Samkhya Yoga]

Xangiaya nói:

1. Nhìn thấy chàng trĩu nặng sầu thương, hai mắt mờ tối, đẫm lệ, phó mặc cho tuyệt vọng như vậy, đấng hủy diệt Madhu bèn nói những lời này:

Đấng Chí Tôn nói:

2. Ôi Acgiuna, từ đâu lại nảy ra ở ngươi cái hành vi ô nhục như vầy chính vào giờ phút hiểm nguy này? Cái hành vi chẳng có ở một người cao quý nào, cũng chẳng đem người ta đến thiên đường, mà chỉ mang cho người ta tiếng xấu.

3. Ôi Pacta, chớ có phó mặc mình trong hèn hạ; điều đó chẳng hợp với ngươi. Hãy loại ra khỏi tim ngươi sự yếu đuối ti tiện này và đứng dậy, hỡi Người Đả bại quân thù!

Acgiuna nói:

4. Ôi đấng huỷ diệt Mađhu, làm thế nào mà trong chiến trận tôi có thể hướng mũi tên của mình chống lại Bhisma và Đrôna, những người đã cho tôi cả vinh quang lẫn danh dự mà tôi có bổn phận phải sùng kính, hỡi đấng huỷ diệt mọi kẻ thù?

5. Tôi chẳng thà không đánh lại những bậc huynh trưởng đáng kính của mình và sống bằng cách đi ăn xin trên đời còn hơn là ngấu nghiến ở dưới trần thế này thứ thức ăn đẫm máu, được trả giá bằng cái chết của các vị huynh trưởng kể cả khi họ tha hoá bởi lòng thèm khát giàu có.

6. Và chúng ta chẳng biết cán cân nghiêng về phía bên nào thì đáng hơn chúng ta đánh bại họ hay họ đánh bại chúng ta . Nếu chúng ta giết chúng, lũ con cái của Đơritaratra đang đối mặt với chúng ta trên chiến trường đây, chúng ta cũng cha9ng3 thiết sống nữa!

7. Tính khí tự nhiên của tôi hiện giờ ngập tràn tình thương xót nhu nhược. Tâm trí tôi bới rối không rõ đâu thật là nghĩa vụ. Tôi khẩn cầu Người chỉ cho tôi điều xứng đáng nhất. Tôi là đồ đệ của Người, hoàn toàn phó thác cho Người; hãy soi sáng cho tôi.

8. Bởi tôi chẳng thấy điều gì cò thể trừ bỏ nỗi đau buồn đang nung nấu các giác quan tôi, cho dù tôi có thể hoàn toàn dành được vương quyền thịnh vượng vô song trên trái đất này, hay thậm chí cả quyền uy của thần thánh.

Xangiaya nói:

9. Nói những lời như vậy với Hrsikêsa rồi, Guđakêsa hùng mạnh, Người Đả bại mọi kẻ thù, bèn im lặng sau khi thốt lên với Gôvinđa: “Tôi sẽ không giao chiến”.

10. Thế rồi, muôn tâu bệ hạ, Hrsikêsa, khẽ nở một nụ cười, và nói những lời này với anh chàng đang chìm đắm trong sầu thảm ở giữa hai quân đội:

Đấng Chí Tôn nói:

11. Ngươi xót thương cho những kẻ chẳng đáng cho ngươi thương xót, vậy mà ngươi nói đến khôn ngoan thông thái! Nhưng người thông thái chẳng than vãn cho những kẻ đã chết, cũng như những kẻ hãy còn chưa như vậy.

12. Chưa từng có thời nào mà cả ta, cả ngươi, hay những vua chúa của các dân tộc kia lại không tồn tại; và sau này nữa, sẽ chẳng có một tương lai nào mà tất cả chúng talại thôi không hiện diện.

13. Vì rằng ở trong cái thân thể có được này, linh hồn trải nghiệm thủa ấu thơ, thời trẻ và tuổi già, và nó cũng y như thế khi ở trong một thân thể khác. Bậc hiền giả không nghi ngờ gì điều ấy.

14. Tiếp xúc của giác quan, hỡi con trai của Kunti, sinh ra cảm giác về nóng và lạnh, khoái lạc và đau đớn, đến và đi. Hãy học cách chịu đựng chúng, hỡi Bharata, chúng chẳng bền lâu.

15. Người nào không bị tác động bởi chúng, hỡi Mãnh hổ giữa bầy người (Acgiuna), người như nhất trong cả đau đớn lẫn lạc thú, người đó chính là bậc hiền giả sẵn sàng đạt tới bất tử.

16. Hư vô chẳng thể đạt được hiện hữu, còn thực thể thì không bao giờ ngừng tồn tại. những người thấu thị được Chân Lý luôn coi đó như cốt lõi của sự vật.

17. Hãy hiểu rằng cái mà nhờ nó thế giới này được sinh ra thì không thể hủy hoại được. Chẳng có gì trên đời có thể khiến cho cái Thường hằng bị hủy diệt.

18. Những thân thể này có ngày chung cục, còn linh hồn trú ngụ trong đó thì vĩnh cửu, bất diệt, phi thường. Đó là những gì người ta biết được. Vì thế hãy giao chiến đi hỡi Bharata.

19. Kẻ nào cho linh hồn có thể giết chóc, hoặc kẻ nào cho rằng linh hồn có thể bị giết hại, hai kẻ đó chẳng ai biết được sự thật. Linh hồn không giết mà cũng chẳng bị giết.

20. Nó chưa bao giờ sinh ra, cũng chẳng bao giờ chết đi. Nó không phải đã từng có rồi, cũng chẳng phải sẽ lại có nữa. Nó không sinh, thường hằng, vĩnh cửu và nguyên sơ. Nó không mất cho dù thân thể có bị giết chết.

21. Làm thế nào, hỡi Pacta, mà một con người đã nhận biết rằng linh hồn bất diệt, vĩnh cửu, vô sinh, bất biến, lại có thể giết một ai đó hay khiến ai đó giết chóc.

22. Giống như cách một người cởi bỏ quần áo cũ không thể mặc được nữa để thay y phục mới khác, linh hồn hiện thân cũng rời bỏ những thân xác già cũ, để hợp nhất với những thân thể mới khác.

23. Vũ khí sắc không cắt được nó, lửa không thiêu được nó, nước không làm ướt được nó, và gió cũng không thổi khô được nó.

24. Nó không thể nào bị cắt, bị thiêu, bị ướt, bị khô. Nó nguyên sơ, thường có, vững bền, bất động và vĩnh cửu.

25. Người ta nói không  thể cảm giác được nó, không thể suy tưởng được nó, cũng chẳng biến đổi được nó. Vì thế, khi biết nó như vậy, ngươi chẳng thể nào mà động lòng sầu não.

26. Kể cả nếu ngươi tin rằng nó không ngừng sinh ra và lại không ngừng chết đi, cả khi như vậy hỡi Tráng sĩ Tay khỏe, ngươi chẳng thể nào mà động lòng sầu não.

27. Bởi vì đối với kẻ nào sinh ra thì cái chết tất nhiên phải có, và đối với kẻ nào chết đi thì sự sinh tất nhiên phải có. Việc không tránh khỏi, ngươi cần gì phải sầu não.

28. Ôi Bharata, vạn vật sinh ra chẳng hiển hiện cho giác quan ta vào lúc ban đầu, chỉ hiện ra giữa kỳ sinh trưởng, rồi lại biến khỏi giác quan ta vào hồi chung cục. Vậy hãy còn gì để than vãn?

29. Nhiều người thấy bản ngã (Atman) như một sự kỳ diệu. Nhiều người khác nữa lại nghe về nó như một sự kỳ diệu. Nhưng thậm chí sau tất cả những chuyện đó, chẳng một ai biết gì về nó.

30. Ôi Bharata, cái trú ngụ và làm chủ trong mỗi thân thể (Atman) thì vĩnh cửu và bất diệt. Vì thế thật chẳng chính đáng nếu ngươi than vãn cho bất cứ tạo vật nào.

31. Vả lại, thậm chí nếu ngươi để tâm đến nghĩa vụ của chính mình, thì ngươi chẳng nên nao núng: không có gì xứng đáng hơn đối với một võ sĩ (Kơxatrya) là cuộc chiến đấu vì nghĩa vụ.

32. Một cược chiến như thế, hỡi Pacta, thật chẳng khác gì một cánh cửa mở vào thiên đường, và chỉ xảy đến với những Kơxatrya may mắn.

33. Còn nếu ngươi không tham dự vào cuộc chiến chính đáng này, ngươi sẽ chẳng hoàn thành nghĩa vụ của mình, ngươi mất đi danh dự và đọa tội lỗi.

34. Hơn nữa, thiên hạ sẽ luôn kể lại điều ô nhục của ngươi, và đối với một người đáng kính, sự ô nhục còn tệ hơn cái chết.

35. “Ồ, nỗi sợ đã khiến hắn không dám xuất trận”, đó chính là những gì các chiến binh xa kỵ tài giỏi sẽ nghĩ về ngươi, còn người nào đã coi trọng ngươi thì sẽ coi thường ngươi.

36. Những kẻ thù của ngươi, khinh thường sức mạnh của ngươi, sẽ còn nói những điều chướng tai hơn nữa. Liệu có gì còn tệ hại hơn thế?

37. Nếu bị giết, ngươi sẽ được thiên đường, còn nếu ngươi chiến thắng sẽ tận hưởng lạc thú trên trái đất, chính vì vậy mà, hỡi con của Kunti, hãy đứng dậy và giao chiến.

38. Coi lạc thú tương tự như đau đớn, được chẳng khác gì mất, thắng chẳng khác bại, tập trung hết nghị lực cho cuộc chiến, Nếu ngươi làm như vậy, ngươi sẽ chẳng đọa tội lỗi.

39. Điều ta vừa giảng cho ngươi, chính là cái biết về mặt tư biện của bậc trí giả, còn bây giờ hãy lắng nghe cái biết của trí giả về mặt hành động, một khi ngươi sở đắc, ngươi thoát khỏi những câu thúc của hành động.

40. Theo con đường này, không hành động nào đã bắt đầu mà lại thất bại, không chướng ngại nào còn ngăn trở. Thực hành dù chỉ một chút pháp môn này người ta cũng tránh được nguy hiểm ghê gớm.

41. Hỡi hậu duệ của dòng tộc Kuru (Acgiuna), dưới trần thế này, lý trí về bản chất là hợp với lòng quả quyết, thật vậy, kẻ nào thiếu lòng quả cảm thì trí óc cũng phân tán và cũng chẳng có một mục đích rõ rệt.

42. Bằng lời lẽ hoa mỹ, hỡi Pacta, những kẻ có học ngu dốt mê mẩn văn tự của các kinh Vệ đà và còn tuyên bố rằng: “Chẳng có gì quan trọng hơn nữa”.

43. Trái tim tràn đầy dục vọng, họ chỉ hướng đến những lạc thú trên thiên đường, lời họ nói chỉ nhắm đến một cuộc đời dành sẵn cho khoái lạc, đến những sự thực hành tế lễ, những thứ chỉ dẫn đến một kết cục duy nhất: sự tái sinh trở lại.

44. Mê mẫn tâm thần vì những văn tự kia, đắm chìm vào lạc thú và quyền lực, ở nơi họ, lý trí vốn có thể phân biệt thị phi cũng chẳng tài nào tập trung suy tưởng được.

45. Kinh Vệ đà chỉ nói đến ba đặc tính cấu thành hành động. Hãy vượt qua cả ba, hỡi Acgiuna. Hãy thoát khỏi những đối lập nhị nguyên, vững vàng trong điều thiện, chỉ an trụ trong bản ngã.

46. Cái giếng kia còn ích gì nữa khi nước đã ngập lụt tràn khắp nơi chốn, cũng như thế, Vệ đà đâu còn ý nghĩa với bậc hành giả đã giác ngộ.

47. Ngươi vẫn hành động, nhưng chẳng động lòng vì kết quả hành động của ngươi. Đừng bao giờ lấy kết quả là mục đích của hành động, cũng chớ bị cám dỗ bởi sự bất – động.

48. Ôi Đhanangiaya, rũ bỏ hết quyến luyến, hành động kiên định theo chính đạo, thấy thành cũng chẳng khác bại. Sự bình thản ấy được gọi là Yoga.

49. Hành động thì thấp kém hơn nhiều so với thiền định. Ôi Đhanangiaya, hãy an trú vào thiền định. Đáng thương hại cho kẻ nào chỉ theo đưổi vào kết quả của hành động.

50. Kẻ nào chuyên chú vào thiền định sẽ chẳng bị tác động bởi tội lỗi hay tưởng thưởng. Vì thế, hãy an trú trong yoga, bởi yoga là nghệ thuật làm chủ hành động.

51. Bậc hiền giả nhất tâm thiền định, rũ bỏ mọi kết quả của hành động, giải thoát khỏi xiềng xích của tái sinh luân hồi, thì sẽ đạt tới cảnh giới cực lạc.

52. Khi lý trí của ngươi vượt qua khỏi hàng rào tăm tối của vô minh, ngươi sẽ chẳng màng gì tới đã nghe hay sẽ nghe được từ Vệ đà.

53. Khi lý trí ngươi, dù bây giờ đang bối rối vì những văn tự của Vệ đà, trở nên bất động và vững chắc trong nhập định, ngươi sẽ đạt tới tuệ giác.

Acgiuna nói:

54. Làm sao biết được con người đã an trụ trong tuệ giác đó, hỡi Kêsava? Con người có trí tuệ kiên định đó nói thế nào, ngồi thế nào, đi thế nào?

Đấng Chí Tôn nói:

55. Ôi Pacta, khi một người từ bỏ hết thảy những dục vọng trong óc hắn, và khi trí tuệ hắn tự thân sung sướng, khi ấy người đó được gọi là “con người an trụ trong tuệ giác”.

56. Người nào có trái tim không bị tác động bởi đau đớn, thoát khỏi sự ràng buộc của lạc thú, vượt qua mọi quyến luyến, sợ hãi hay giận dữ, người ấy được gọi là “người có trí tuệ kiên định”.

57. Người nào thản nhiên trước mọi vật, may mắn hay bất hạnh đều chẳng vui chẳng buồn, người ấy được gọi là “con người an trụ trong tuệ giác”.

58. Và khi một người thu lại tất cả giác quan của mình khỏi vạn vật , như con rùa rút mình vào trong mai, người ấy được gọi là “an trụ trong tuệ giác”.

59. Vạn vật đối tượng của giác quan cũng rời xa người nào thôi không bám chặt lấy chúng, dù hứng thú dành cho chúng vẫn còn đó. Song ngay cả sự thích thú đó cũng chấm dứt một khi người ấy chứng được bản ngã Tối thượng.

60. Hỡi con trai của Kunti, những cảm giác nhiễu loạn ấy, bằng sức mạnh, thậm chí có thể cướp đi lý trí của kẻ thông thái đang cố gắng kiểm soát chúng.

61. Khi đã làm chủ được bản thân, anh ta nên ngồi thiền định và suy tưởng về Bản ngã. Người nào kiểm soát được các giác quan như vậy đã “an trụ trong tuệ giác”.

62. Một người mải ngắm nghía sự vật khách quan sẽ sinh lòng quyến luyến với chúng, từ quyến luyến sẽ sinh ra dục vọng; từ dục vọng sẽ dẫn đến giận dữ.

63. Từ giận dữ sẽ dẫn đến lầm lạc, lần lạc dẫn tới đảo lộn ký ức, đảo lộn ký ức dẫn đến mất hết lý trí, mà một khi lý trí bị hủy diệt, con người chẳng còn nữa.

64. Còn người nào đã chết đi giữa vạn vật khách quan, tâm trí hoàn toàn tự chủ, cảm giác hoàn toàn được kiểm soát, chẳng phân biệt gì yêu và ghét, người ấy đã đạt tới sự an nhiên tối thượng.

65. Và trong sự an nhiên ấy, tất thảy khổ đau bị hủy diệt, bởi lý trí của con người an nhiên cũng trở nên quân bình ngay tức thì.

66. Người không làm chủ được giác quan thì không có được trí thức, cũng chẳng thiền định nổi. người đã không thiền định được thì chẳng thể nào thanh thản, và đối với một kẻ chẳng thanh thản, làm thế nào hắn có thể hạnh phúc?

67. Tâm trí theo đưởi các giác quan lang thang vô định cũng mang đi luôn trí tuệ của con người, như ngọn cuồng phong cuốn đi con thuyền trên mặt nước.

68. Vì vậy, hởi Tráng sĩ Tay khỏe, người nào làm chủ được giác quan thoát khỏi thế giới khách thể, người ấy đã “an trụ trong tuệ giác”.

69. Đêm của tạo vật là ngày tỉnh thức của bậc hành giả khổ hạnh làm chủ bản thân, còn ban ngày của tạo vật lại là đêm tối với bậc thấu thị im lặng.

70. Như đại dương có bao giờ vơi đi hoặc bị xáo động dù cho trăm sông chẳng bao giờ ngừng đổ dồn vào, cũng như thế, chỉ có con người bất động với thế giối dục vọng mới đạt được an lạc tuyệt đối chứ đâu đến kẻ còn nuôi dục vọng với khách thể.

71. Con người đã từ bỏ hết dục vọng, đến và đi đều tự tại, không vướng bận bởi cả “Tôi” lẫn “Của tôi”, người đó đã đạt tới an lạc.

72. Thế đấy, hỡi Pacta, đấy là cảnh giới của Brahman; người đã đạt tới thì chẳng còn lầm lạc nữa; người kiên định y theo cho đến giờ chung cục, sẽ đạt được giải thoát trong Brahman.

KHÚC BA

YOGA VỀ HÀNH ĐỘNG THEO CHÍNH ĐẠO.

[Karma Yoga]

Acgiuna nói:

1. Ôi Gianacđana, theo ý kiến của người thì tuệ giác cao hơn hành động, vậy thì tại sao, ôi Kêsava, người lại hối thúc tôi thực hiện hành động khinh khủng này?

2. Với những lời khuyên dường như là mâu thuẫn, chẳng khác nào người làm rối loạn tâm trí của tôi. Hãy nói với tôi bằng một ngôn ngữ rõ ràng, chỉ cho tôi con đường mà theo đó tôi sẽ đạt tới phúc lạc.

Đấng Chí Tôn nói:

3. Ôi người anh hùng thanh khiết, ta đã nói trước rằng chính đạo trên thế giới này chia ra làm hai: một con đường của trí tuệ siêu hình (Jnana Yoga) dành cho những người suy tưởng, một con đường của thực hành (Karma Yoga) dành cho những kẻ hành động.

4. Một người chẳng thể nào đạt tới tự do của cảnh giới bất – động chỉ bằng cách từ chối hành động; duy nhất chỉ bằng cách chối từ hành động hắn cũng chẳng đạt tới sự hoàn thiện.

5. Bởi vì, dù hắn là ai, hắn cũng không thể nào ở yên chẳng làm gì dù chỉ trong một phút giây duy nhất. Prakrti (xung lực tự nhiên) hối thúc tất cả những kẻ sinh ra phải liên tục hoạt động.

6. Kẻ nào tuy kiềm chế sự hoạt động của các giác quan, song tâm trí vẫn tiếp tục ấp ủ những đối tượng khách thể, thì được gọi là kẻ đạo đức giả.

7. Những người nào, làm chủ cảm giác bằng tinh thần, vận dụng các quan năng trong sự buông bỏ để thực hành yoga về hành động, ôi Acgiuna, người đó thật hiếm có giữa loài người.

8. Hãy thực hiện những hành động đã được giảng cho ngươi, bởi vì hành động thì cao hơn thụ động. Không có hành động, ngay sự duy trì thân thể của ngươi cũng không thể có được.

9.  Ngoại trừ những công việc thực hiện trong tinh thần hy sinh, tất thảy những thứ khác đều bị câu thúc, trói buộc trong thế giới này. Vì vậy, hỡi con trai của Kunti, hãy thực hiện hành động trong tinh thần hy sinh, thoát khỏi mọi ràng buộc.

10. Ngày xưa, Đấng Sáng Tạo Prajapati đã tạo ra dức hy sinh cùng với mọi sinh vật và nói: “Chính bởi nhờ nó mà các ngươi sinh sôi nảy nở, và chính nó có thể sẽ chu toàn mọi khát vọng cho các ngươi”.

11. Nhờ nó, có thể làm vừa lòng thần thánh, và họ lại làm vừa lòng các ngươi. Nhờ quan hệ hỗ tương như vậy, ngươi sẽ đạt được điều thiện tuyệt đối.

12. Vừa lòng với sự hiến sinh, các thần linh sẽ ban tặng lại lạc thú mà các ngươi mong đợi. Kẻ nào sung sướng với quà tặng của thần linh mà đến lượt mình chẳng hiến tặng gì thật chỉ là một kẻ ăn cắp.

13. Những người thiện hảo hưởng phần còn lại của lễ hiến sinh sẽ được cứu chuộc khỏi mọi tội lỗi, còn kẻ ác độc chỉ nấu thức ăn cho mình cũng sẽ chỉ hưởng được tội lỗi.

14. Tạo vật được sinh ra từ thực phẩm, thực phẩm có được nhờ mưa móc, mưa có được nhờ hiến sinh, và hiến sinh có được nhờ hành động (Karma).

15. Hãy biế rằng hành động (karma) có được từ Brahman, Brahman có được từ Tuyệt đối bất diệt. Vì thế, đấng Brahman nhuần – khắp luôn là đích hướng tới sự hiến sinh.

16. Bánh xe vũ trụ xoay vần như vậy đó. Kẻ nào, dưới trần thế này, đến lượt mình chẳng khiến nó chuyển vận, chỉ kéo lê một cuộc sống vô đạo, làm nô lệ cho các giác quan, cuộc đời của kẻ ấy thực vô nghĩa, hỡi Pacta.

17. Còn con người chỉ hợp nhất với Bản ngã (Atman), vừa lòng với Bản ngã, an lạc với Bản ngã, với con người ấy chẳng còn việc gì phải làm nữa.

18. Cũng như thế, con người ấy chẳng cần đạt được điều gì nhờ hành động hoặc không hành động, anh ta cũng chẳng phụ thuộc vào bất cứ tạo vật nào để mà đạt được điều gì.

19. Vì vậy, luôn phải thực hiện những gì ngươi phải làm với không một chút quyến luyến, bởi vì kẻ hành động không hề quyến luyến thì đạt tới cảnh giới cao nhất.

20. Chính bởi nhờ hành động mà Janaka và các hiền giả khác đã đạt tới giải thoát. Cũng như vậy, thật thích hợp nếu ngươi hành động trong tâm niệm vì sự toàn vẹn của vũ trụ.

21. Điều gì vĩ nhân đã làm thì thường nhân cũng sẽ làm theo. Tấm gương mà vĩ nhân để lại sẽ được bắt chước bởi toàn thế giới.

22. Hỡi Pacta, ta chẳng có việc gì phải làm hay cần làm trong cả tam giới. Chẳng có gì cần mà ta chưa đạt được. Vậy mà, ta vẫn dự vào hành động.

23. Bởi vì nếu ta không tham dự không ngừng nghỉ vào hành động, hỡi Pacta, thì tất thảy mọi người đều đi theo con đường của ta với lòng sùng kính.

24. Nếu ta ngừng hành động tam giới sẽ sụp đổ. Chính ta sẽ là nguyên nhân của sự rối loạn toàn thể và sẽ hủy diệt những con người ấy.

25. Ôi Bharata, những kẻ bất trí hành động cùng với tâm quyến luyến, vì thế, người thông thái nên hành động trong sự an nhiên tự tại, với tâm niệm vì sự toàn vẹn của vũ trụ.

26. Bậc hiền giả không được làm rối loạn tâm trí của những kẻ bất trí mê chấp vào hành động, trái lại, ông ta còn nên khích lệ những hành động đáng khen ngợi, và cũng trở thành người thực hiện hành động trong tinh thần yoga.

27. Mặc dù hết thảy mọi hành động đều được thực hiện bởi xung lực tự nhiên (prakrti), song kẻ bất trí, bị lóa mắt bởi cái tôi giả tạo, lại coi chính mình là người thực hiện.

28. Tuy nhiên, ôi Tráng sĩ Tay khỏe, người nào nhận ra rằng cả những xung lực đó và hành động đều chẳng liên quan gì đến mình, mà chỉ là sự tương tác của các xung lực, người đó sẽ chẳng nảy tâm quyến luyến.

29. Lầm lạc bởi những xung lực  tự nhiên, phàm nhân luôn mê chấp vào hành động của họ. Yếu đuối và đần độn, họ chỉ biết một phần Chân lý, những người biết cả không nên rung lắc gì họ.

30. Hãy để lại mọi hành động cho Ta, tinh thần ngươi hãy tập trung vào Bản ngã, hãy vượt thoát khỏi mọi dục vọng và ý thức sở hữu, tâm bệnh của ngươi sẽ thuyên giảm, hãy giao chiến.

31. Những người thành kính, tin tưởng vào chính đạo của ta, luôn y theo để hành động, những người đó cũng được giải thoát khỏi hành động (karma).

32. Trái lại, những kẻ chê bai thuyết giảng của ta và chẳng làm theo như vậy đều là những kẻ bất trí, ngu dốt không thể cứu chữa, rút cục sẽ bại vong.

33. Ngay người khôn ngoan cũng hành động theo bản tính tự nhiên của mình, mọi tạo vật đều y theo xu hướng tự nhiên của chúng, gó bó câu thúc phỏng có ích gì?

34. Có một trật tự nhất định về sự cuốn hút và ghê tránh giữa các giác quan và những đối tượng cảm giác. Chớ để cho rơi vào vòng cương tỏa của chúng, vì chúng là kẻ thù ác hiểm của con người.

35. Thực hiện bổn phận đạo lý (dharma) của mình kể cả khi vẫn còn kém cỏi thì tốt hơn là làm tròn những nghĩa vụ xa lạ, cho dù có hoàn thiện đến đâu đi nữa. Thà chết trong khi thực hiện bổn phận của mình; còn hơn là chịu hung hiểm bởi những đạo lý xa lạ.

Acgiuna nói:

36. Ôi hậu duệ của Vrshni, người hãy nói cho tôi, vì sao con người lại bị thúc đẩy làm điều ác, hệt như hắn bị buộc phải làm, trái cả với ý chí hắn?

Đấng Chí Tôn nói:

37. Này đây là dục vọng, này đây là giận dữ, đều sinh ra từ rajas (yếu tố tham ái), ngấu nghiến – hết thảy và chồng chất – tội lỗi. Hãy nhận rõ đấy là kẻ thù.

38. Như lửa bị che mờ vì khói, như gương bị hôn ám vì bụi, như bào thai bị vây trong bọc thai, tâm thức bị che mờ vì nó.

39. Hỡi con trai của Kunti, ngọn lửa dục vọng tham lam vô độ, kẻ thù thường trực của hiền giả đó vẫn bao kính hết mọi trí tuệ.

40. Giác quan, tâm trí, tinh thần người ta nói đều là chỗ dựa của nó. Với sự trợ giúp của chúng, nó che mờ tri thức và đẩy con người vào trong lầm lạc.

41. Vì thế, hỡi Bharata ưu việt, đầu tiên hãy kiểm soát giác quan ngươi, sau đó hãy trừ bỏ kẻ độc ác hủy diệt mọi khôn ngoan và trí tuệ.

42. Người ta nói rằng các giác quan thì cao hơn đối tượng cảm giác, tâm trí lại cao hơn các giác quan, và trí tuệ còn cao hơn tâm trí, nhưng Bản ngã còn cao hơn cả trí tuệ.

43. Biết được cái còn vượt qua cả trí tuệ như vậy, và kiểm soát tâm ngươi bằng Bản ngã, hỡi Tráng sĩ Tay khỏe, hãy tiêu diệt kẻ thù mang hình dạng của dục vọng và nguy hiểm khôn lường.

KHÚC BỐN

YOGA VỀ TRI THỨC VÀ SỰ KHƯỚC TỪ HÀNH ĐỘNG

[Jnana Yoga]

Đấng Chí Tôn nói:

1. Ta đã giảng yoga vô cùng tận này cho Vivasvat, Vivasvat dạy lại cho Manu và Manu lại nói cho Iksvaku.

2. Sinh ra bằng lối truyền miệng như vậy, yoga này vẫn được các hiền giả của hoàng tộc biết tới, hỡi Người Đả bại mọi kẻ thù (Acgiuna), nhưng sau bao thời gian, nó chẳng còn trên đời này nữa.

3. Chính yoga cổ kính, tối thượng giữa các tri thức huyền nhiệm này hôm nay Ta lại giảng cho ngươi, bởi vì ngươi là người sùng mộ Ta và lại là bằng hữu.

Acgiuna nói:

4. Ngày người sinh vẫn chưa xa, còn ngày sinh của Vivasvat thì đã lâu lắm. Vì thế, làm thế nào tôi có thể hiểu đươc rằng người đã giảng đạo này cho ông ta từ lúc khởi thuỷ?

Đấng Chí Tôn nói:

5. Ta đã trải qua vô số kiếp sống trong quá khứ, và ngươi cũng vậy, hỡi Acgiuna; ta nhận biết hết các kiếp, còn ngươi thì không, hỡi Người Đã bại mọi kẻ thù.

6. Dù tự do với mọi kiếp sống, và dù Bản ngã của Ta thường hằng bất biết, dù là Đấng Sáng tạo ra vạn vật, mặc dù vậy, điều chuyển bản chất của ta, ta vẫn sinh ra trong cõi sống bởi quyền năng (Maya) của chính mình.

7. Thực vậy, khi nào mà công chính suy sụp còn bất chính lại bành trướng, thì khi đó, hỡi Bharata, chính ta lại hiện thể.

8. Từ thời này qua thời khác, ta sinh ra để bảo vệ cái thiện, trừ diệt cái ác, và lập lại trật tự.

9. Kẻ nào biết được bản chất siêu việt của sự sinh và hành của ta, kẻ ấy, khi rời bỏ thân thể của mình, không phải đọa tái sinh nữa, mà đạt tới Ta, hỡi Acgiuna.

10. Thoát khỏi ái tình, sợ hãi và giận dữ, hết mình vì ta, nương nhờ trú ẩn nơi ta, nhiều người, được thanh lọcc bởi trí thức và khổ hạnh, đã đắc được Bản thể của ta.

11. Con người thờ phụng ta thế nào, ta sẽ đền đáp lại thế ấy. Ôi Pacta, con người truy cầu chính đạo của ta theo vô vàn cách thức.

12.Những kẻ khát khao kết quả của hành động thì thực hành hiến sinh cho các thần linh. Bởi vì kết quả của hành động ấy có được tức thì trên cõi đời này.

13. Bốn đẳng cấp được Ta tạo ra tùy theo sự khác nhau trong phẩm tính và hành động của họ. Dù là người sáng tạo, hãy biết ta ở bên kia của hành động, là Đấng Bất –động, Bất biến.

14. Hành động không thể làm nhơ được ta, vì ta chẳng trông chờ kết quả. Kẻ nào biết ta như thế cũng không bị câu thúc trong hành động của hắn.

15. Biết như vậy, những người truy cầu giải thoát thời xưa đã thực hiện bổn phận của họ. Vì thế, cả ngươi nữa, hãy thựcc hiện những điều đã được làm bởi hiền nhân đời trước.

16. Ngay cả các trí giả cũng lầm lẫn xung quanh cái gì làm thành hành động (karma) và cái gì thành bất – động (akarma). Này đây ta sẽ giảng giải hành động cho ngươi, biết được, ngươi sẽ chẳng đọa tội lỗi.

17. Cần phải biết hành động có ý nghĩa gì, biết đâu là hành động sai trái, và biết thế nào là bất – động. Đạo của hành động thì bí ẩn khôn dò.

18. Người nào thấy được bất – động trong hành động và hành động trong bất động là bậc hiền giả giữa loài người. Người ấy hợp nhất trong yoga và thực hiện mọi hành động.

19. Người nào mà hành động không vương vấn đến kết quả, mà hành động bị đốt thành tro bụi trong ngọn lửa trí tuệ, người đó được những hiền giả coi là bậc thượng trí.

20. Trừ bỏ mọi vương vấn đến hành động và kết quả của nó, luôn luôn an lạc, không lệ thuộc vào đâu, người đó thật chẳng làm gì cho dù luôn luôn tham dự vào hành động.

21. Trừ diệt dục vọng, điều tâm điều trí, trở thành tự tại thoát khỏi mọi ràng buộc, hoàn tất hành động đơn thuần trong hiện thể vật chất, con người ấy chẳng thể phạm tội lỗi.

22. Vừa lòng với bất kì cái gì xảy đến với mình, vượt thoát khỏi mâu thuẫn nhị nguyên, trừ diệt lòng ích kỷ, thành hay bại đều thản nhiên tự tại, con người như thế chẳng bị câu thúc trong hành động.

23. Con người tự do, không chút vướng bận, tâm trí chỉ tập trung vào trí thức, hành động trong tinh thần hy sinh, hành động của người đó hoàn toàn tan biến..

24. Với người ấy, thực hành hiến tế là Brahman, sự hiến tế là Brahman, bởi Brahman nó được hiến cho ngọn lửa thiêng liêng vốn cũng là Brahman. Chỉ người nào thấy được Brahman trong hành động của mình mới đạt tới Brahman.

25. Torng số người hành đạo yoga, một vài hành giả chỉ sùng bái sự hiến tế thần linh; trong khi những người khác biến bản thân sự hiến tế thành sự hiến tế trong ngọn lửa Brahman.

26. Một số hy sinh thính giác cùng các giác quan khác trong ngọn lửa của sự kiềm chế cảm giác, số khác lại hy sinh thinh âm cùng các đối tượng cảm giác khác trong ngọn lửa của các giác quan.

27. Số khác nữa lại hiến sinh tất thảy mọi hoạt động của giác quan và của sinh lực nội tại trong ngọn lửa của sự làm chủ tinh thần, đã được trí tuệ thắp sáng.

28. Cũng như vậy, một số hy sinh tài sản, số khác bằng cách khổ hạnh hoặc tu tập yoga, trong khi đó, những hiền giả quyết chí, đã làm chủ tinh thần thì hiến sinh bằng học vấn và tri thức.

29. Một số khác hiến sinh bằng kiểm soát hơi thở, kiểm soát hơi thở vào và hơi thở ra, hy sinh hơi thở vào trong hơi thở ra hoặc hơi thở ra trong hơi thở vào, với mục đích làm chủ hoàn toàn hơi thở của sự sống.

30. Một số khác nữa quyết ăn uống khắc khổ, và qua đó cũng hiến tế sức lực chính trong sức lực. Tất cả những bậc khổ hạnh đó đều thành thạo trong hiến sinh, và qua hiến sinh đã trừ bỏ được hết thảy tội lỗi.

31. Và những người đó, thụ hưởng thực phẩm hiến sinh thần thánh còn lại, đã đắc được Brahman vĩnh cửu. Kẻ không hiến sinh thì chẳng có chỗ trong thế gian này, nói gì đến có ở chỗ khác, hỡi Người ưu việt của dòng tộc Kuru?

32. Như vậy đó, vô số hình thức hiến sinh được phô bày trong miệng của đấng Brahman. Này tất cả chúng đều bắt nguồn từ hành động. Biết được như thế, ngươi sẽ được giải thoát.

33. Hỡi Người đả bại quân thù, sự hiến sinh bằng cách dâng hiến tất cả trong ngọn lửa của trí tuệ thì cao hơn sự hiến sinh vật chất. Bởi vì, ôi Pacta, tất thảy mọi hành động, không có ngoại trừ, cuối cùng đều hòa hợp trong trí tuệ.

34. Hãy nhớ rằng bậc hiền giả đã chứng được chân lý sẽ chỉ cho ngươi con đường của trí tuệ nếu ở trước bậc ấy ngươi cung kính, khiêm nhường khi phục vụ hay hỏi đạo.

35 Biết được nó, hỡi Pandava, ngươi sẽ không bao giờ bị rơi vào lầm lạc, bởi vì nhờ trí tuệ ngươi sẽ chứng được hết thảy tạo vật ở ngay trong Bản ngã của ngươi, nghĩa là ở trong Ta.

36. Ngay cả khi ngươi là kẻ đại ác giữa những kẻ tội đồ, ngươi cũng sẽ chèo qua hết thảy tội lỗi trên con thuyền của trí tuệ.

37. Như ngọn lửa nhen lên đốt nhiên liệu thành tro, cũng như vậy, ôi Acgiuna, ngọn lửa trí tuệ thiêu tất thảy hành động thành tro bụi.

38. Chẳng có gì trên đời này thuần khiết hơn trí tuệ. Người nào đã hoàn thiện trong yoga, cùng với thời gian sẽ tự nhiên khám phá ra nó trong Bản ngã.

39. Con người kính tín, làm chủ giác quan của mình, theo đuổi tri thức, rồi đạt tới nó, và sau khi đã được tri thức, người đó đạt tới an lạc tối thượng.

40. Còn kẻ nào chẳng có lòng tin lẫn tri thức, trong tâm chỉ có nghi ngờ, kẻ đó hoàn toàn bị hủy diệt, Bởi đối với kẻ nghi ngờ, thì không có thế giới này, không có thế giới mai hậu, cũng như chẳng hề có phúc lạc.

41. Ôi Dhanagiaya, hành động chẳng thể trói buộc con người đã rũ bỏ hết thảy mọi hành động nhờ yoga, người mà tất cả mọi nghi ngờ đã bị thiêu hủy bởi trí tuệ, người đó đã làm chủ được bản ngã.

42. Vì thế, bằng lưỡi gươm trí tuệ hãy chém phăng đi mối nghi ngờ đã khở lên trong tâm trí ngươi do u tối, hãy an trụ trong yoga và đứng dậy, hỡi Bharata.

KHÚC NĂM

YOGA VỀ SỰ CHỐI TỪ HÀNH ĐỘNG

[Karmasannyasa Yoga]

Acgiuna nói:

1. Ôi Krisna, người ca ngợi sự chối từ hành động, rồi lại ngợi ca cả hành động không vị kỷ. Hai con đường ấy đường nào tốt hơn, người hãy nói cho tôi một cách chắc chắn.

Đấng Chí Tôn nói:

2. Cả sự chối từ hành động lẫn hành động không vị kỷ đều dẫn đến sự cứu rỗi, nhưng trong hai con đường, hành động không vị kỷ cao hơn sự chối từ hành động.

3. Người nào không căm ghét cũng chẳng thèm muốn thì phải được coi là bậc khổ tu vĩnh cửu, vì đã giải thoát khỏi khỏi những đối lập nhị nguyên đó, hỡi Người đả bại mọi kẻ thù, người ấy dễ dàng thoát khỏi vòng trói buộc.

4. Chỉ những kẻ ấu trĩ mới nói rằng sự chối và hành động là hai thứ khác biệt; bậc thông thái chẳng nói thế. Bởi con người dù đi theo bất cứ con đường nào thì cũng đều được kết quả của cả hai.

5. Cảnh giới mà những người khước từ hành động đạt tới thì những con người theo lối hành động cũng đạt được. Người nào biết được trí và hành thực chất đều là một, người ấy đã nhìn thấy chân lý.

6. Nhưng tâm chối từ thật khó mà đạt được khi không tu tập yoga, hỡi Tráng sĩTay khỏe. Bậc hiền giả đắm mình trong yoga chẳng mấy chốc sẽ đạt tới Brahman.

7.  Người nào nghiêm chính trong hành đạo, tâm hồn thanh khiết, làm chủ cả bản ngã và giác quan, người nhận được linh hồn mình cũng là linh hồn của vạn vật, người ấy chẳng bị một vết nhơ dù vẫn dự vào hành động.

8. “Quả thực ta chẳng hề hành động”, bậc khổ tu thấu đạo nghĩ như vậy đó, trong khi ông ấy vẫn nghe, sờ, ngửi, ăn, đi, ngủ và hít thở.

9. Dù nói, dù buông xả hay thụ nhận, mở hay nhắm mắt, hãy nhớ rằng đó chỉ là các giác quan vận hành trên đối tượng khách thể của chúng.

10. Người nào dâng tặng hành động mình tới Brahman, hành động mà tâm chẳng dính mắc, người ấy chẳng thể đọa tội lỗi, như lá sen chẳng dính nước.

11. Dù bằng thân thể, hoặc tâm hồn, hoặc lý trí, hoặc giác quan, không chút quyến luyến, người hành giả thực hiện hành động để thanh tẩy bản ngã.

12. Con người đã thấm nhuần trong yoga sẽ đạt được an lạc hoàn toàn nhờ từ bỏ tâm quyến luyến với kết quả của hành động. Còn kẻ chưa thấm nhuần thì quyến luyến với kết quả và vẫn bị trói buộc.

13. Khước từ trong tâm tất thảy mọi hành động, bậc hiện - thể, là chủ hoàn toàn bản thân, an trụ trong pháo đài chín cửa này mà chẳng hành động cũng chẳng gây ra hành động.

14. Đấng Chí Tôn chẳng tạo ra khả năng lẫn hành động cho con người, cũng chẳng nối kết hành động lẫn kết quả. Đó chỉ là sự vận hành của tự nhiên.

15. Đấng Nhuần – khắp  chẳng cáng đáng điều xấu, điều tốt gì của ai. Chỉ có sự vô minh khi che lấp trí tuệ dẫn con người vào lầm lạc.

16. Còn những người mà vô minh bị đốt cháy bởi trí tuệ, trí tuệ của họ chẳng khác mặt trời rọi sáng Thực thể tối thượng.

17. Hướng tư tưởng và trí lực vào nó, đồng nhất với nó, chỉ thấy cứu cánh trong nó, họ đạt tới cảnh giới chẳng quay trở lại, tội lỗi được trí tuệ rũ sạch.

18. Bậc Brahman thông thái và đức hạnh, con bò, con voi, con chó hay thậm chí cả kẻ hạ đẳng đun nấu thịt cho, với tất cả, bậc hiền giả đều có một cái nhìn bình đẳng.

19. Ngay dưới trần thế này vạn vật phù sinh cũng bị chế ngự bởi những người có tinh thần đã đạt tới cảnh giới bình đẳng. Bởi vì đấng Brahman không có tì vết và bình đẳng với tất cả. Do đó, những người ấy hợp nhất trong Brahman.

20. Người ta chẳng nên vui mừng khi gặp điều thuận lợi, chẳng nên buồn khi gặp điều bất lợi. Tinh thần kiên định chẳng vướng lầm lạc, người nào hiểu biết Brahman, người ấy đã trụ trong Brahman.

21. Người có tâm tự do chẳng màng những tiếp xúc bề ngoài, chỉ tìm thấy hạnh phúc thật sự trong bản ngã. Con người như thế, thấm nhuần yoga, hợp nhất trong Brahman, người ấy được hưởng hạnh phúc bất tuyệt.

22. Những khoái cảm nảy sinh từ tiếp xúc bề ngoài với khách thể chỉ là nguồn gốc của bất hạnh, bởi vì chúng có một khởi đầu và một kết thúc. Hỡi con trai của Kunti, người khôn ngoan chẳng vui thích bởi chúng.

23. Người nào , ngay dưới trần thế này, khi còn chưa rời bỏ cơ thể mình, có thể cưỡng lại những xung lực của dục vọng và giận dữ, con người ấy tự do và hạnh phúc.

24. Người nào tìm thấy hạnh phúc trong chính mình, và cũng cảm thấy an lạc và ánh sáng trong đó nữa, một hành giả như thế sẽ chẳng khác nào thần linh và đạt tới giải thoát trong sự hợp nhất với Brahman.

25. Những hiền giả mà tội lỗi đã được rũ bỏ, đã vượt qua nhị nguyên, đã hoàn toàn làm chủ bản thân và tìm được phúc lạc trong điều thiện với vạn vật, những người đó đã đạt tới sự tịch diệt trong sự hợp nhất với Brahman.

26. Những hành giả khổ hạnh đã lìa khỏi dục vọng và giận dữ, đã làm chủ tâm trí và có được sự thấu hiểu Bản ngã, những người ấy đã đạt tới tịch diệt trong Brahman.

27-28. Bỏ ra ngoài tất cả mọi tiếp xúc giác quan, cố định cái nhìn qua hai hàng lông mi, điều hòa hơi thở vào và thở ra từ sâu trong lỗ mũi, làm chủ cả giác quan, tâm trí và tinh thần của mình, bậc hiền giả, hướng đến giải thoát, mục đích cuối cùng của mình, thoát khỏi dục vọng, sợ hãi và giận dữ; người ấy được giải thoát vĩnh viễn.

29. Và nhận ra ta là Đấng Thụ hưởng tất thảy hiến sinh và khổ hạnh, Đấng Chí Tôn của vạn giới, người ấy đạt tới an lạc.

KHÚC SÁU

YOGA VỀ THIỀN ĐỊNH

[Dhyana Yoga]

Đấng Chí Tôn nói:

1. Người nào thực hiện hành động theo nghĩa vụ của mình mà không màng đến kết quả, con người ấy làmột bậc chối từ, một hành giả. Còn kẻ trễ nải với cả ngọn lửa hiến tế linh thánh lẫn hành động thì chẳng được là như thế.

2. Hãy biết rằng cái được gọi là “chối từ” chính là pháp tu yoga, ôi Pandava, bởi vì chẳng ai có thể trở thành hành giả nếu không chối từ những động cơ của mình.

3. Đối với người hiền giả khát khao đạt đạo, hành động được coi là phương tiện, nhưng với một người đã đắc đạo, sự bình an của tâm hồn mới chính là phương tiện.

4. Khi một người không sinh tâm quyến luyến với vật thể khách quan hay với hành động, khi anh ta chối từ hết thảy mọi động cơ, anh ta được coi là đã tựu thành trong yoga.

5. Con người nên tự mình nâng cao mình, chẳng nên tự hạ thấp mình, bởi vì anh ta tự mình là bằng hữu của mình, và cũng là kẻ thù của chính mình.

6. Cái người tự mình là bằng hữu của mình thì vượt thắng cả bản thân, còn kẻ chẳng biết bản ngã, khi đã tha hóa, lại thành kẻ thù của chính mình.

7. Khi làm chủ bản ngã, con người đạt tới an bình, và Bản ngã tối thượng của anh ta mãi tập trung trong sự quân bình tuyệt đối, không phân biệt, giữa nóng và lạnh, khoái lạc và đau đớn, vinh dự và ô nhục.

8. Một người mà linh hồn đã thỏa mãn với sự hiểu biết trí tuệ và kinh nghiệm giải thoát, người đã hoàn toàn làm chủ được các giác quan của mình, không thể nào bị suy suyển, con người mà một nắm đất, một hòn đá, một cục vàng đều chẳng có gì khác biệt, người hành giả như thế được gọi là đã đạt tới giác ngộ.

9. Con ngưởi mà thái độ chẳng phân biệt đối với ân nhân, bạn hữu, ke3 thù, với kẻ thờ ơ, kẻ đáng ghét, người dưng hay họ hàng, với thánh nhân hay thậm chí những kẻ độc ác, con người như thế nổi trội giữa muôn loài.

10. Người hành giả phải tập trung thiền định không ngừng nghỉ, ở một mình nơi vắng vẻ, làm chủ cả tâm và thân, thoát khỏi mọi dục vọng và ham muốn vật chất.

11. Chỗ người ngồi phải vững chãi, sạch sẽ, không cao quá cũng chẳng thấp quá, người trải cỏ thiêng, da hươu hay trải vải.

12. Ngồi ở đó, tâm trụ vào một điểm, tư tưởng và giác quan hoàn toàn làm chủ, người tu tập yoga để cho linh hồn thanh khiết.

13. Giữ vững thân mình, đầu và cổ ngẩng cao cố định, chú mục vào chót mũi trong một cái nhìn bất động.

14. Bình thản, không sợ hãi, kiên định trong thệ nguyền giữ mình thanh khiết, làm chủ bản tâm, người phải ngồi đó, tâm trí hoàn toàn tập trung vào ta, với ta, như là mục đích tối thuợng.

15. T6am trí lúc nào cũng tập trung như vậy, bậc hành giả, làm chủ bản tâm, đạt tới sự an bình tối thượng của Niết Bàn có được ở trong ta.

16. Nhưng yoga, hỡi Acgiuna, chẳng dành cho kẻ ăn cho khoái khẩu lẫn kẻ tịch khẩu, cũng chẳng dành cho kẻ ngủ quá nhiều hoặc thức quá độ.

17. Người nào biết điều hòa trong ăn uống và thư giãn, kỷ luật trong hành động, kiểm soát được cả ngủ và thức, người đó sẽ tựu thành được yoga hủy diệt mọi thống khổ.

18. Khi tâm trí được chế ngự chỉ duy nhất tập trung vào Bản ngã, thoát khỏi mọi dục vọng, con người đó đáng được coi là đạt tới an lạc.

19. “Như ngọn lửa rạng ngời ở nơi lặng gió…”, đó chính là lời người xưa nói về bậc hành giả đã điều được tâm, thiền định về Bản ngã.

20. Lúc đó, trong cảnh giới đó, được chế ngự bởi tu tập yoga, tư tưởng đã ngưng lại, và tự mình chứng được Bản ngã và an lạc trong Bản ngã.

21. Và anh ta đã chứng được an lạc tối thượng mà chỉ trí tuệ mới hiểu được còn giác quan thì không, an trụ trong đó, chẳng rời khỏi chân lý.

22. Khi đạt được điều đó, biết chẳng còn chứng nghiệm nào cao hơn, an trụ tại đó, người ấy chẳng vướng phải phiến não, dù ghê gớm thế nào.

23. Cảnh giới ấy được gọi là định yoga (viyoga), cắt lìa khỏi khổ não. Yoga này phải được cương quyết thực hành, với tinh thần không nhượng bộ.

24-25. Từ bỏ hết thảy mọi dục vọng khởi phát từ tư tưởng, dùng tâm chế ngự cảm giác từ mọi hướng, người phải dưỡng tâm bình thản, giữ tâm trong kiên định, và chú tâm vào Bản ngã, không để bất cứ tư tưởng ngoại lai nào xâm nhập.

26. Chẳng chấp những gì khiến tâm trí chập chờn, bát định và lầm lạc, hãy giữ lấy bản tâm, đưa nó lại dưới sự chế ngự của Bản ngã.

27. Bậc hành giả mà tâm an tịnh đã đạt tới phúc lạc tối thượng, xung lực trong lòng đều đã tắt, thân không cấu nhiễm, người ấy hợp làm một với Brahman.

28. Bậc hành giả không ngừng chế ngự tâm trí, trong lòng chẳng chứa một chút ác niệm, người ấy chứng được hạnh phúc tột đỉnh trong sự hợp nhất với Brahman.

29. Người nào mà bản ngã đã hợp nhất trong yoga như vậy, chứng được Bản ngã của mình hiện hữu trong vạn vật và vạn vật hiện hữu trong Bản ngã; người ấy chứng được cảnh giới vô ngại.

30. Người nào nhìn thấy Ta ở mọi nơi và nhìn thấy vạn vật ở trong Ta, với Ta người ấy chẳng bao giờ mất, và với người ấy Ta chẳng bao giờ mất.

31. Bậc hành giả mang trong tâm sự hài hòa của hết thảy tạo vật, người tôn thờ Ta trong tất cả mọi thực thể, con người ấy dù làm điều gì đi nữa, đều hiện hữu ở trong Ta.

32. Ôi Acgiuna, bậc hành giả nhìn vạn vật không khác biệt, như là bản ngã của mình, không đổi trong sung sướng hay trong đau khổ, ngườii ấy là một hành giả hoàn hảo.

Acgiuna nói:

33. Ôi Đấng hủy diệt Madhu, đạo yoga mà người cho là đạt được bởi một tâm hồn kiên định, như tôi quan niệm, bởi sự không bền vững của năng lực tinh thần, đạo ấy chẳng có một nền tảng trường cửu.

34. Bởi vì, ôi Krisna, tâm thần thì chẳng bền vững, lại xáo động, mạnh mẽ và ngoan cố. Chế ngự nó, tôi nghĩ thế, khó chẳng khác nào lấy vải bọc gió.

Đấng Chí Tôn nói:

35. Ôi Tráng sĩ Tay khỏe, chẳng nghi ngờ gì tâm trí luôn xáo động và khó chế ngự, nhưng nó có thể được chế ngự, ôi con trai của Kunti, bằng cách tu tập chuyên cần và buông bỏ.

36. Ta tin rằng đối với kẻ không làm chủ được tâm trí, thật khó tựu thành yoga, con người đã chế ngự được tâm trí thì có thể đạt được nó bằng những phương tiện chính đáng.

Acgiuna nói:

37. Thế còn người không thể chế ngự bản thân, dù vẫn có lòng tin tưởng, người để tâm trí bị sai lạc ra khỏi yoga và thất bại trong việc tựu thành yoga này, con người ấy sẽ đạt được gì, ôi Krisna?

38. Ôi Bậc thầy Tay khỏe, lìa xa cả hai lối đạo, bị che mờ trong vô minh, chẳng chắc chắn gì trên con đường đạt tới Brahman, liệu hắn có phá sản và tan nát như mây bay tứ tán?

39. Riêng người xin hãy trừ bỏ hoàn toàn nỗi nghi ngờ này của tôi, ôi Krisna, bởi vì chẳng ai khác ngoài người có thể làm được việc đó.

Đấng Chí Tôn nói:

40. Ôi Pacta, con người đó chẳng bại vong đâu, chẳng ở thế giới này cũng chẳng ở thế giới mai hậu, bởi vì, bạn hỡi, chẳng có người nào làm điều thiện lại gặp kết cục tệ hại.

41. Sau khi đạt tới thế giới của những người công chính trong hành động, và sống ở đấy vô số năm, con người thất bại trong yoga đó sẽ tái sinh trong gia tộc phú quý và thanh khiết.

42. Hoặc anh ta sẽ tái sinh trong gia đình của những hành giả đại hiền. Sinh ra như thế thật là hiếm có trong thiên hạ.

43. Những phẩm chất trí tuệ mà anh ta có ở kiếp trước cũng trở lại với anh ta trong đời này,. Và nhờ đó anh ta lại có thể ráng sức để đạt tới sự toàn hảo, hỡi hậu duệ của dòng tộc Kuru.

44. Sự tu tập trong tiền kiếp mặc nhiên khiến anh ta trở nên thuần thục. Ngay cả khi chỉ giản đơn khao khát hiểu biết yoga, anh ta cũng vượt qua các lề luật của Vệ đà.

45. Hoặc, người hành giả nào bền gan vững chí, cởi bỏ hết thảy tội lỗi, đạt tới sự hoàn thiện sau vô số kiếp tái sinh, cuối cùng người ấy cũng đạt tới mục đích tối thượng.

46. Thiền giả thì cao hơn người khổ tu, cũng cao hơn cả trí giả và những con người hành động; vì thế, hãy hành thiền đi, hỡi Acgiuna.

47. Và trong tất cả các thiền giả, người tôn thờ ta với lòng tin tưởng, hướng về ta bản thể sâu xa của mình, con người ấy trong mắt ta là bậc thiền giả toàn hảo nhất.

KHÚC BẢY

YOGA VỀ TRI THỨC VÀ GIÁC NGỘ

[Jnànavijnàna Yoga]

Đấng Chí Tôn nói:

1. Ôi Pacta, lắng nghe xem ngươi sẽ đạt tới sự hiểu biết đầy đủ, không nghi ngờ về Ta như thế nào thông qua tu tập yoga, tập tung tâm trí vào Ta và an trụ trong Ta.

2. Ta sẽ chỉ giảng cho ngươi tuệ giác này cùng với tri thức, không bỏ sót điều gì, và khi ngươi đã hiểu, trên thế giới này chẳng còn gì để ngươi cần phải biết nữa.

3. Trong hàng nghìn người, hiếm có kẻ quyết chí đạt tới toàn thiện, và trong những kẻ làm được như vậy, hiếm có người đắc được chân hiểu biết về Ta.

4. Đất, nước, lửa, khí, ete, tâm, trí và trực giác về bản ngã: đó chính là tám thể của bản chất của ta.

5. Đó chính là bản chất thấp kém của ta. Hỡi Người Đả bại quân thù, hãy biết rằng bên cạnh đó ta còn có bản chất khác siêu việt, đó chính là cốt tủy mà dựa vào đó thế giới này có thể tồn tại.

6. Hãy nhận ra rằng tất thảy mọi tạo vật đều sinh ra từ hai bản chất đó. Ta là căn nguyên của vũ trụ này, cũng chính là chung cục của nó.

7. Ôi Dhanangiaya, chẳng có gì cao vời hơn Ta. Như chuỗi hạt được xâu thành chuỗi, tất cả thế giới này được xâu bởi Ta.

8. Ôi con trai của Kunti, ta là vị của nước, là hào quang của mặt trăng, mặt trời, là thần chú “AUM” trong những tập Vệ đà, là âm thanh trong ête và cũng là nam tính trong tất cả đàn ông.

9. Ta là hương thơm thuần khiết trên trái đất, là sự rực rỡ của lửa; ta là sự sống nơi mọi sinh vật, cũng là sự khổ hạnh nơi những kẻ tu hành.

10. Ôi Pacta, hãy biết Ta là hạt giống vĩnh cửu gieo trong lòng vạn vật. là Trí của mọi kẻ trí, là Dũng  của mọi kẻ dũng.

11. Ta là sức của mọi kẻ mạnh, sức thuần túy chẳng cộng thêm đam mê hay dục vọng. Nơi hết thảy tạo vật ta còn là dục vọng không đối nghịch với đạo lý.

12. Còn về hình thức của phù sinh, dù chúng là đối tượng của sattva (hữu tình), rajas (tham dục), hay tamas (trơ ỳ), hãy biết rằng chúng đều khở lên từ ta; không phải ta ở trong chúng, mà chúng ở trong ta.

13. Bị lầm lạc bởi ba phẩm tính tự nhiên (gunas) ấy, vốn thấm nhuần cả ba sinh giới, toàn thể vũ trụ này chẳng chứng ngộ được ta, Đấng siêu việt và bất biến.

14. Bởi vì quyền năng (Maya) linh thánh của ta, sự hóa thân thành các sinh giới từ những phẩm tính tự nhiên ấy, thật khó giảng bày. Vì thế, chỉ người nào quy thuận nơi ta, người đó mới vượt thoát khỏi quyền năng huyễn ảo ấy.

15. Lũ ngốc và những kẻ làm điều ác, những kẻ hạ tiện nhất trong nhân loại chẳng quy thuận nơi ta, trí tuệ chúng bị huyễn ảo (Maya) hủy diệt, chúng tồn tại và hành động như những kẻ báng bổ thần thánh.

16. Có bốn loại người thiện hảo sùng kính ta, hỡi Acgiuna, kẻ siêu việt nhất của dòng tộc Bharata, đó là những người đang đau khổ, những người theo đuổi tri thức, những người tìm kiếm giàu sang, và những bậc trí giả.

17. Trong số đó, cao quý nhất là bậc trí giả coi sự tôn thờ  ta như hình thức tôn thờ duy nhất, và hành động chẳng còn dính mắc dục vọng. Ta được yêu quý nhất nơi người trí giả, và ở nơi ta, người cũng vậy.

18. Tất cả bọn họ đều tốt, nhưng ta coi bậc trí giả chẳng khác gì ta. Vì bậc ấy hợp nhất tâm trí trong ta, an trụ trong ta, như là mục đích tối thượng.

19. Sau vô số kiếp sống, bậc trí giả an trụ trong ta, đã nghiệm ra rằng đấng Vaxuđêva là tất cả. Một linh hồn cao quý như vậy cực hiếm giữa loài người.

20. Còn có những kẻ khác phó mặc cho dục vọng lừa dối, những kẻ thờ phụng các thần linh khác và thực hành vô số các lễ lạt này khác tuỳ theo bản chất của họ.

21. Khi một kẻ mộ đạo muốn sùng kính bất kể thần thái hay thần linh nào, ta đều khiến lòng tín ngưỡng của hắn thành kiên định.

22. Tràn ngập lòng tin tưởng, kẻ ấy sẽ tiến hành thờ phượng đấng linh thần ấy, và nhận được kết quả mà hắn muốn, cũng chính là do ta kết quả.

23. Nhưng đối với những kẻ thiển cận, kết quả ấy chẳng đuợc lâu dài. Những kẻ thờ phượng thần thánh thì đến với thần thánh. Còn sùng kính ta thì sẽ đến với ta.

24. Những kẻ bất trí nghĩ rằng có thể nghĩ bàn được ta, đấng vốn chẳng thể nghĩ bàn, những kẻ đó không thể chứng được ta trong bản thể cao vời, tối thượng, bất biến.

25. Được bao trùm trong quyền năng huyền nhiệm (Yoga-Maya) của chính mình, ta không thể hiện ra cho tất cả. Kẻ ngu ngốc chẳng nhận ra rằng ta bất sinh và bất diệt.

26. Ta biết hết thảy tạo vật trong đã có, đang có và sẽ có, hởi Acgiuna, nhưng chẳng gì biết được ta.

27. Ôi Bharata, vì lầm lạc do xuất phát từ thế mâu thuẫn nhị nguyên giữa yêu và ghét, tất thảy tạo vậy, khi hiện hữu trên thế gian này, đều chìm ngập trong vô minh, hỡi người đả bại quân thù.

28. Nhưng những người đức hạnh, mà tội lỗi đã dứt sạch, thoát khỏi màng vô minh do thế nhị nguyên tạo ra, và tôn thờ ta, với lòng kiên định.

29. Tất cả những người nương tựa trong ta, khao khát được tự do khỏi tuổi già và cái chết, những người đó sẽ chứng ngộ, đủ đấy, đấng Bhahman, Bản ngã và Hành động.

30. Những người chứng ngộ được ta trong cõi vạn vật, cõi thần linh, và trong cả cõi hiến sinh, những người ấy, tinh thần an trụ, chứng được ta ngay cả khi ở trên giường chết.

KHÚC TÁM

YOGA VỀ BRAHMAN BẤT DIỆT

[Aksharabrahmayoga]

Acgiuna nói:

1. Brahman là gì? Bản ngã là gì? Và hành động là gì, ôi Con người Siêu việt? Và là gì nữa cái “cõi vạn vật” và “cõi thần linh” mà người vừa nhắc tới?

2. “Cõi hiến sinh” là gì và hiển hiện thế nào trong thân thể này, hỡi Đấng hủy diệt Madhu? Làm thế nào mà những người chế ngự bản thân lại chứng ngộ được người cả trong lúc chết?

Đấng Chí Tôn nói:

3. Brahman là đấng bất biến, vô thượng. Còn bản ngã là cốt tủy của mỗi tạo vật. Người ta gọi là “hành động” cái lực sáng tạo khiến tất thảy tạo vật được hiện hữu.

4. “Cõi vạn vật” chính là cảnh giới khả diệt. “Cõi thần linh” chỉ những bản thể linh thánh. Còn “Cõi hiến sinh”, hỡi người ưu tú nhất trong những kẻ hóa thân (Acgiuna), thì trỏ chính ta, hiển hiện trong thân thể này nơi trần thế.

5. Người nào nghĩ tưởng đến ta vào lúc lâm chung, và ra đi, rời bỏ thân thể giả tạm của mình, người ấy hợp nhất với bản thể của ta: chẳng phải nghi ngờ gì về điều đó.

6. Cũng như thế, bất cứ thực thể nào mà một người nghĩ đến, lúc lâm chung, khi rời bỏ thân thể, luôn luôn, chính là thực thể ấy người đó sẽ đạt đến, ôi con trai của Kunti, vì đã luôn thấu nhập khi nghĩ tới.

7.Vì thế, hãy nhớ tới ta trong mọi thời, và hãy giao chiến. Tập trung tâm và trí vào ta, chắc chắn ta là bậc ngươi sẽ đạt đến.

8. Một người có tâm trí kiên định với sự trợ giúp của kỷ luật và tu tập, không để tâm lăng xăng đây đó, và suy tưởng về Bản thể Linh thánh Tối thượng, thì sẽ đạt tới bậc ấy.

9-10. Cái người thiền định về Đấng nhuần – khắp, cổ xưa, ngự trên vạn vật, nhỏ hơn cả nguyên tử, nâng đỡ cả vũ trụ, đấng mà hình thức không thể nghĩ bày, huy hoàng như thái dương quét sạch đêm tối, cái người vào giờ chết, tâm trí kiên định trong lòng sùng kính và quyền lực của yoga, cố định được hơi thở của sự sống mình giữa hai hàng lông mày, người ấy ra đi và hợp nhất với Bản thể Tối thượng huy hoàng ấy.

11. Giờ ta sẽ tả cho ngươi cảnh giới mà những học giả Vệ đà gọi là Bất diệt (aksara) ấy, cảnh giới mà những bậc khổ tu đạt tới sau khi giải phóng tâm khỏi mọi ham muốn, mà vì say mê theo đuổi, họ đã tuân thủ hết thảy mọi khổ hạnh.

12-13. Chế ngự mọi cánh cửa giác quan, giữ chặt tâm trí ở trong tim, cố định hơi thở mang sinh mạng ở trong đầu, kiên định, thấu nhậpyoga, và bằng câu thần chú độc âm bất hủ “AUM”, hình thức của Brahman, cái người chỉ tưởng đến ta khi rời bỏ thân thể ra đi, người ấy đạt tới cảnh giác vô thượng.

14. Cái người mà tinh thần đã thoát khỏi mọi lăng xăng, hướng về ta thường trực trong tư tưởng, với hành giả luôn luôn tự chủ ấy, ta thật dễ đạt tới, hỡi Pacta.

15. Đạt tới ta, những linh hồn cao quý ấy không còn rơi vào luân hồi, vào vòng vô thường đầy rẫy khổ đau ấy, bởi lẽ họ đã đạt tới toàn thiện tuyệt đối.

16. Trên những thế giới khác, ôi Acgiuna, kể cả trên cõi của Brahma, đều chắc chắn vẫn bị rơi trở lại cho tái sinh trên thế gian này. Nhưng một khi đã hợp nhất với ta, hỡi con trai của Kunti, thì chẳng còn tái sinh trở lại.

17. Kẻ nào biết rằng ngày của Brahma kết thúc sau một nghìn kiếp (yuga), và đêm của Đấng ấy cũng vậy, kẻ ấy biết được ý nghĩa của đêm và ngày

18. Khi ánh ngày tỏa rạng, tất thảy vạn vật hiển lộ lại khởi lên từ chốn bất – hiển lộ, và khi đêm tối trùm xuống, chúng trở lại tan biến vào chính chốn bất – hiển lộ đó.

19. Chính là vô số những bản thể này, vẫn sống dậy sống dậy nữa, ôi Pacta, và lại tan biến đi khi bắt đầu đêm tối bất kể bản thân, rồi lại được sinh ra khi bình minh ló rạng.

20. Nhưng bên kia chốn bất – hiển lộ đó, còn có một Đấng bất – hiển lộ khác, vĩnh cửu và bất diệt ngay cả khi hết thảy mọi tạo vật đều bị hủy diệt.

21. Đấng bất – hiển lộ đó còn được gọi là Đấng Bất diệt; chính đấng ấy được coi là mục đích tối thượng. Một khi đã đạt tới, thì chẳng còn phải trở lại. Đó chính là cõi trú ngụ vô thượng của ta.

22. Bản thể Vô thượng mà, hỡi Pacta, ở trong đó mọi tạo vật đều được bao bọc, mà nhờ đó tất thảy đều được nhuần khắp, bản thể ấy chỉ có thể đạt tới được nhờ tâm kiên định như nhất.

23. Giờ ta sẽ chỉ cho ngươi, hỡi người ưu tú nhất dòng tộc Bharata, thời gian mà người hành giả đã ra đi không trở lại và cả cái thời hắn phải quay trở lại.

24. Lửa, ban ngày, nửa tháng rạng ngời, sáu tháng mặt trời về cực bắc, những trí giả nếu hiểu biết Brahman nếu ra đi trong thời khắc ấy sẽ đạt tới Brahman.

25. Khói, ban đêm, nửa tháng tối tăm, sáu tháng mặt trời về cực nam, những hành giả chết trong những thời điểm này sẽ gặp ánh hào quang của mặt trăng và quay trở lại.

26. Ánh sáng và bóng tối là những con đường vĩnh cửu của thế giới này, người nào đi theo đường này thì chẳng trở lại, đi theo đường khác, thì phải.

27. Ôi Pacta, nhận biết những con đường ấy, chẳng một hành giả nào lầm lạc; vì thế, hỡi Acgiuna, hãy an trụ trong yoga chẳng kể thời gian.

28. Hiểu được thế, vượt lên trên cả những thành quả được khen tụng trong Vệ đà như hiến sinh, khổ hạnh và bố thí, bậc hành giả đạt tới cõi tuyệt đối, vô thượng.

KHÚC CHÍN

YOGA VỀ TRI THỨC TỐI THƯỢNG VÀ BÍ ẨN TỐI THƯỢNG

[Rajavidyarajaguhyayoga]

Đấng Chí Tôn nói:

1. Bởi ngươi chẳng thể chẻ sợi tóc làm tư, ta sẽ nói cho ngươi về tri thức tinh thần bí ẩn này, cũng với sự hiểu biết có được từ quan sát, một khi sở đắc được, ngươi sẽ thoát khỏi tội lỗi.

2. Đây là tri thức tối thượng, là bí ẩn tối thượng, sự thuần khiết tuyệt đối, mà người ta có được nhờ trải nghiệm trực tiếp, cùng tồn tại với chính pháp (dharma), dễ hoàn thành, và bất diệt.

3. Ôi Người Đả bại quân thù, kẻ nào chẳng tin tưởng vào chính pháp này thì chẳng đạt tới ta, mà sẽ quay lại thế giới những kẻ phải chết.

4. Ta nhuần khắp thế giới này thông qua hình thức bất – hiển lộ của mình; tất thảy mọi tạo vật đều ở trong ta, nhưng ta chẳng ở trong chúng.

5. Thật ra, những tạo vật đó chẳng tồn tại ở trong ta. Hãy coi quyền lực yoga vô thượng của ta. Nâng đỡ vạn vật nhưng không ở trong chúng, bản thể của ta đưa chúng tới hiện hữu.

6. Chẳng khác nào ngọn gió mạnh, thổi tới thổi lui, vẫn chẳng bao giờ ra khỏi không gian, cũng như vậy, vạn vật luôn luôn trú ngụ trong ta, hãy nhớ lấy.

7. Ôi con trai của Kunti, tất thảy tạo vật đều tan biến vào trong bản chất vũ trụ (prakrti) này của ta mỗi khi kết thúc một kiếp (kalpa), và khi khởi lên kiếp mới, ta lại tạo ra chúng thêm lần nữa.

8. Làm chủ bản chất vũ trụ của riêng ta, ta tạo ra, tạo nữa những bản thể này, chúng yếu ớt, bị qui định bởi nghiệp (karma), và tuân theo bản chất tự nhiên của ta.

9. Hành động chẳng ràng buộc ta, hỡi Đhanangiaya, như một kẻ ngồi dửng dưng với sự việc, ta cũng dửng dưng với hành động của mình.

10. Chính bởi ta, người coi giữ, mà tự tính (prakrti) sản sinh ra vũ trụ chuyển động và bất động. Chính vì thế, hỡi con trai của Kunti, thế giới xoay vần mãi mãi.

11. Kẻ ngu si chẳng tôn kính ta trong hình hài này của con người, thì cũng chẳng thể biết được hình thể cao vời tối thượng của ta, thể của Đấng Tạo hóa.

12. Khát vọng của chúng cũng vô ích, hành động của chúng vô ích, kiến thức của chúng vô ích, trí tuệ của chúng lầm lạc, chúng nuôi dưỡng một khí chất dốt nát, quỷ quái và tội lỗi.

13. Nhưng, hỡi Pacta, những linh hồn cao thượng đã an trụ trong bản chất linh thánh thì ngộ ra ta, suối nguồn bất tuyệt vô thượng của thất thảy tạo vật, và tôn thờ ta như đấng duy nhất.

14. Tụng ca ta thường xuyên, siêng năng và kiên định trong mục đích, dốc lòng quy phục ta, luôn luôn đắm chìm trong yoga, họ tôn thờ ta.

15. Còn những người khác, bằng sự phụng hiến tri thức, thờ phụng và tôn kính ta, trong hình thức muốn hình vạn trạng, hoặc trong hình thức nhất thể, bởi ta là đấng muôn mặt.

16. Ta chính là đích hiến sinh, ta là sự hiến sinh, ta là thực phẩm dâng hiến tổ tiên, ta là thảo dược linh thánh, ta là thần chú hiến tế, ta cũng là bơ của sữa, ta là ngọn lửa hiến tế, và đồ tế ném vào trong lửa cũng là ta.

17. Ta là cha, là mẹ, là người nâng đỡ, tổ phụ của thế gian này; ta là đối tượng của tri thức thánh thiện, là đấng thanh lọc, là thần chú “AUM”, và ta cũng là tất cả sách Vệ đà.

18. Ta là cảnh giới tối thượng, người nâng đỡ, đấng chí tôn, người quan sát, nơi cư ngụ, chỗ trú ẩn, bằng hữu, cội nguồn, sự hủy diệt, sự thường trực, là chốn nghỉ ngơi và hạt giống bất diệt.

19. Ta đem sức nóng cho mặt trời, ta giữ và ban mưa móc; ta là sự bất tử và cũng là cái chết; chính ta, ôi Acgiuna, là Hữu thể và Vô thể.

20. Những người thực hành nghi lễ trong ba sách Vệ đà, những kẻ uống rượu tế (soma), được thanh tẩy lỗi lầm, tôn thờ ta bằng các phương tiện hiến sinh nhằm đạt tới cõi trời. Khi đạt tới chốn linh thánh của Ngọc hoàng Indra, bọn họ sẽ vui hưởng vô số lạc thú thánh thiện trên tầng trời đó.

21. Sau khi đã hưởng thụ thế giới bao la trên thiên giới, công quả của họ đã cạn, họ trở về với thế giới của những kẻ phải chết. Như vậy đó, những kẻ ham muốn lạc thú, bám lấy những nghi lễ  và luật lệ của ba sách Vệ đà, những kẻ ấy sẽ phải trở đi trở lại mãi trong luân hồi.

22. Nhưng những người nào chẳng tưởng đến gì khác và thiền định về ta, tôn thờ ta, luôn chìm đắm trong yoga, ta sẽ coi sóc tới hạnh phúc và sự tựu thành của họ.

23. Thậm chí, kể cả những người đầy lòng tin tưởng, hướng về các linh thần khác mà thực hành hiến sinh, những người ấy cũng vẫn là hiến sinh cho ta, hỡi con trai của Kunti, cho dù chẳng phải là hợp cách.

24. Bởi vì ta là đấng thụ hượng và chúa tể của mọi hiến sinh. Nhưng, không hiểu bản chất thật của ta, họ sẽ lại đọa sinh tử.

25. Người nào thờ phụng thần thánh thì đến với thần thánh, thờ phụng tổ tiên đến với tổ tiên, kẻ nào thờ phụng quỷ thần đến với quỷ thần, còn người thờ phụng ta sẽ đến với ta.

26. Người với lòng thành thực cúng dường ta một cái lá, một bông hoa, một trái quả, hay thậm chí một chút nước, lễ vật thành thực của con người có tâm thanh khiết ấy, ta vui lòng nhận.

27.Bất cứ gì ngươi làm, bất cứ gì ngươi ăn, bất cứ gì ngươi hiến tế, bất kể lễ vật ngươi là gì, bất cứ khổ hạnh nào ngươi tu tập, hỡi con trai của Kunti, hãy dâng hiến cả về ta.

28. Ngươi sẽ được giải thoát khỏi những trói buộc của hành động, mặc cho kết quả là xấu hay tốt; và với tâm thanh khiết, truy cầu giải thoát bằng yoga buông bỏ, ngươi sẽ đạt tới và hợp nhất với ta.

29.Ta bình đẳng đối với mọi tạo vật. Với ta, chẳng có gì đáng ghét hoặc đáng thương. Nhưng những người một lòng kính ngưỡng ta, những người đó ở trong ta, và ta ở trong họ.

30. Ngay cả một kẻ đại ác, nếu dốc lòng tôn thờ ta không nao núng, thì cũng được coi là một người hiền, bởi lòng kiên định ấy là đúng đắn.

31. Anh ta sẽ trở thành linh hồn thấm đẫm chính pháp, và đạt tới an lạc vĩnh cửu. Ôi con trai của Kunti, hãy biết chắc chắn rằng, người kính ngưỡng ta thì chẳng bao giờ bị diệt vong.

32. Những người đã trú ngụ nơi ta, hỡi Pacta, thì dù là phụ nữ, thương nhân, hay nô lệ, hay sinh ra trong những tầng lớp tội lỗi, họ cũng đều đạt tới hạnh phúc tối thượng.

33. Vì thế kính ngưỡng ta có cả những người Brahman thánh thiện, những bậc vua chúa hiền minh. Ngươi, sinh ra trên cõi sống vô thường và đau khổ này, hãy kính ngưỡng ta.

34. Hướng về ta tư tưởng ngươi, cũng như tấm lòng ngươi sùng kính, hướng vè ta về ta tất thảy mọi hiến sinh, quy thuận nơi ta, hợp nhất bản thể ngươi như vậy và chẳng còn nỗi lo nào khác ngoài ta, ngươi sẽ đạt tới ta, cứu cánh vô thượng.

KHÚC MƯỜI

YOGA VỀ SỰ HIỂN LỘ LINH THÁNH

[Vibhutiyoga]

Đấng Chí Tôn nói:

1. Ôi Tráng sĩ Tay khỏe, hãy lắng nghe một lần nữa, ta sẽ nói cho ngươi nghe những lời tố thượng vì muốn tốt lành cho ngươi, ngươi vẫn thích nghe và khao khát điều thiện.

2. Chẳng một ai trong các thánh thần có thể hiểu được xuất xứ của ta, kể cả các đại hiền giả cũng vậy, bởi vì, trong mọi khía cạnh, ta là khởi nguồn của các thánh thần và các đại hiền giả.

3. Người nào biết rằng ta vô sinh, vô thủy, là Đấng Chí tôn của mọi thế giới, người ấy, giữa thế giới của những kẻ phải chết, được giải thoát khỏi vô minh và hết thảy tội lỗi.

4-5. Lý trí, hiểu biết, tri thức vượt khỏi lầm lạc, lòng từ ái, chân lý, sự chế ngự bản thân, hạnh phúc và bất hạnh, tồn tại và không – tồn tại, sợ hãi và can đảm, không – bạo lực, sự bính thản, hài lòng, khổ hạnh, bố thí, danh dự và ô danh tất thảy những cách thức tồn tại khác nhau của tạo vật trên thế giới này đều sinh ra từ ta.

6. Bảy vị Đại trí thời cổ xưa, cũng như là bốn vị manu linh thánh, những đấng mà nhờ họ mà tất cả tạo vật được sinh ra trên thế gian này thảy đều xuất xứ từ ta.

7. Khi một người đã nhận ra nguyên cớ cho sự hiển lộ và quyền lực yoga của ta, anh ta sẽ được hợp nhất với yoga bất diệt; chẳng thể nghi ngi72 được điều đó.

8. Ta là cội nguồn của vạn vật, tất cả đều xuất xứ từ ta; giác ngộ điều đó, kẻ trí giả, trí tuệ sâu xa, tôn thờ ta.

9. Tinh thần tập trung vào ta, sinh mạng phó thác hẳn nơi ta, soi sáng cho nhau không ngừng, cũng chẳng ngừng đàm luận về ta, những người đó đều mãn nguyện và hạnh phúc.

10. Chính là với những người luôn mãn nguyện, tôn thờ ta với lòng kính ái, mà ta ban tặng cho yoga về tri thức thấu suốt này, ngõ hầu giúp họ đến được với ta.

11. Để biểu lộ lòng trắc ẩn của ta với họ, vốn ngụ ngay trong bản thể họ, với ngọn lửa rực rỡ của tri thức, ta quét sạch đi hết thảy tăm tối của vô minh.

Acgiuna nói:

12. Người là đấng Brahman tối thượng, là cảnh giới tối thượng, là sự thuần khiết tối thượng, đấng Thường hằng, Bản thể linh thánh, thủy tổ của các thần, đấng Vô sinh, Nhuần khắp.

13. Đó là tất cả những gì các hiền giả nói về người, có cả nhà tiên tri thiêng liêng Narada, cả Asita, Devala, thậm chí cả Vyaxa; và người nữa, cũng đích thân nói ra cho tôi.

14. Tôi tin rằng tất thảy những gì người nói ra cho tôi là đúng, ôi Kêsava (Krishna). Bởi vì chẳng có thánh thần hay quỷ sứ nào biết được bản tướng của người, ôi Đấng Chí tôn.

15. Duy chỉ riêng người, là tự biết được, qua bản thân mình, hỡi Bản thể vô thượng, Đấng Tạo hóa và Chúa tể của vạn vật, Vua của các thần, Chúa tể của vũ trụ.

16. Vì vậy, hãy hạ cố mô tả cho tôi, kỹ từng chi tiết, những sự hiển lộ linh thánh của người, mà nhờ đó, người hiện hữu, nhuần khắp mọi thế giới.

17. Cho dù chẳng ngừng thiền định, làm thế nào tôi có thể hiểu được người, hỡi bậc hành giả? Và đâu là những cảnh giới mà người hiển lộ ra cho tôi, hỡi Đấng Chí tôn?

18. Tả lại cho tôi một lần nữa, từng chi tiết, yoga của người và hiện thể của người, hỡi Gianacdana. Bởi lẽ lời của người như thể rượu tiên còn tôi thì nghe chẳng thể nào biết thỏa.

Đấng Chí Tôn nói:

19. Tốt lắm, ta sẽ mô tả cho ngươi những hiện thể thần thánh của ta và tập trung vào cái chính yếu nhất, bởi vì, Hỡi người ưu việt nhất của dòng tộc Kuru, hiện thể của ta thì vô hạn.

20. Ôi Gudakesa (Acgiuna), ta chính là bản ngã trú ngụ trong lòng vạn vật, cũng chính là khởi thủy, trung gian và chung cục của vạn vật.

21. Giữa các chư thần (Aditya) ta là Vishnu, giữa những hào quang là thái dương huy hoàng, giữa đoàn quân giông tố (Marut) là thủ lĩnh Marici, giữa các vì sao ta là trăng rực rỡ.

22. Trong các sách Vệ đà ta là Sama Vệ đà thánh thót, là Indra của các chư thần, là trực giác của các giác quan, là dòng ý thức chảy trong tạo vật.

23. Giữa các thần bão táp (Ruđra) ta là đấng Siva, là thần tài Kubera, giữa các linh thần Yaksas và Raksasas, là ngọn lửa thiêng giữa các yếu tố thanh tẩy (vasu), là đỉnh Meru giữa các đỉnh núi.

24. Giữa các đạo sư, ôi Pacta, hãy biết rằng ta là đấng trên hết Brihaxpati, sư phụ của các thần; là thần chiến tranh Skanda giữa các tướng quân, là đại dương của mọi dòng nước.

25. Giữa các đại trí giả ta là đấng Bhrgu, là thần chú độc âm “AUM” giữa muôn lời nói, là những lời khấn nguyện trong những lễ hiến sinh, là dãy Hymalaya giữa các vật bất động.

26. Giữa muôn vàn cây cối ta là bồ đề thiêng liêng (Asvattha), là đấng Narada giữa các bậc thấu thị, là quân vương Xitraratha giữa các á thần âm nhạc (gandharva), là bậc toàn thiện Kapila giữa các hiền giả.

27. Hãy biết rằng tronmg loài ngựa ta là thần mã Uccaisravas sinh ra từ biển sữa, trong loài voi ta là voi chúa Airavata, và trong loài người ta là hoàng đế.

28. Trong các vũ khí ta chính là sấm sét, trong loài bò ta là bò chúa Kamadhenu, là thần Yêu (Kandarpa) nơi những kẻ sản sinh hậu duệ, là xà vương Vasuki ở trong loài rắn.

29. Trong loài rắn nước Naga ta là thủy xà Ananta vô tận, là thần Biển Varuna giữa các thủy thần, là thủy tổ Aryama trong số các tổ tiên, là tử thần Yama giữa những kẻ giữ giường mối.

30. Ta là Prahlada (con của quỷ vương Bali nhưng lại ngưỡng mộ Vishnu) ở giữa bầy quỷ, là thời gian nơi những kẻ tính toán thời giờ, là mãnh sư trong bầy dã thú, là con trai của Vinata (Garuda, chim thần) trong các loài chim.

31. Ta là gió giữa những kẻ nhanh nhẹn, là hoàng tử Rama giữa những người mang vũ khí, là cá sấu giữa bầy cá, là sông Hằng giữa muôn sông.

32. Với tạo vật ta là khởi thủy, trung gian và chung cục, ôi Acgiuna, Là tri thức về Bản ngã giữa vô vàn tri thức, là Lời thốt ra của mọi kẻ luận bàn.

33. Trong các chữ cái, ta là A; giữa các từ ghép ta là (dvandva); cũng chính ta là Thời gian bất tuyệt, Tạo hóa muôn mặt cũng là ta.

34. Ta là Tử thần tàn hủy tất thảy, cũng là khởi nguồn của vạn vật tương lai. Ở cùng phụ nữ, ta là danh giá, giàu sang, lời nói, ký ức, thông minh, vững vàng, từ ái.

35. Cũng thế, trong số cá lễ khúc (sama), ta là thánh ca Brhatsama, trong số các âm vận ta là âm Gayatri để xưng tụng thái dương, trong số các tháng ta là tháng Giêng, trong số các mùa ta là mùa xuân đầy hoa nở.

36. Ta là bài bạc nơi những kẻ bài bạc; là danh của danh nhân, là khúc khải hoàn, là lòng cương quyết, cũng là đức nơi những người đức hạnh.

37. Giữa các hậu duệ của Vrsni, ta là Vaxuđêva; trong các hậu duệ của dòng tộc Pandava, ta chính là Dhanangiaya (Acgiuna); giữa các hiền giả ta là Vyaxa, giữa các thi nhân ta là Usana đầy cảm hứng.

38. Nơi các bá vương, ta là quyền trượng; nơi những kẻ chinh phục ta là thuật dụng người; là im lặng của mọi bí mật, là tri thức của trí giả.

39. Vạn vật muôn hình vạn trạng thế nào ta là thế ấy, ôi Acgiuna. Bản thể dù linh động hay bất động dường nào, hễ ở ngoài ta, thì không hề có.

40. Chẳng có giới hạn nào cho những hiện thể linh thánh của ta, hỡi Người đả bại quân thù. Những gì ta vừa mô tả cho ngươi chỉ là lấy làm ví dụ.

41. Bất cứ bảb thể nào có hiện hình, có đức tính, có thịnh vượng, có dũng cảm, hãy biết rằng nó là một phần sinh ra từ hào quang của ta.

42. Nhưng có thật là cần biết đến vô vàn những chi tiết này, hỡi Acgiuna? Bất động như vầy, chỉ với một mảnh của bản thể mình, ta giờ đã tràn đầy cả vũ trụ.

KHÚC MƯỜI MỘT

YOGA VỀ SỰ HIỂN LỘ HÌNH THỨC VŨ TRỤ

[Vishvarupadarshanayoga]

Acgiuna nói:

1. Đạo thần bí vô thượng về bản ngã mà người vừa giảng bày cho tôi vì ân huệ đã xua đi khỏi tôi những u tối lầm lạc.

2. Từ người, hỡi thần có đôi mắt tựa lá sen, tôi đã được nghe đầy đủ từ khở nguồn đến sự biến đi của tất cả mọi bản thể, và cũng được nghe về sự hùng vĩ bất diệt của người.

3. Ôi Đấng Chí Tôn, Tinh thần vô thượng, chính tự thân người đã hiển lộ ra như vậy. Ôi Người ưu việt nhất trong những đấng nhập thế, tôi khao khát được xem hình thể thần thánh của người.

4. Ôi Đấng Chí tôn, nếu người cho rằng tôi có thể chiêm ngưỡng được, vậy thì, hỡi Chúa tể của yoga, hãy hiện nguyên hình bất tử của người.

Đấng Chí Tôn nói:

5. Ôi Pacta, hãy xem hàng trăm hàng nghìn hiện thể của ta, đa dạng, siêu phàm, với vô số màu sắc và kích thước.

6. Hãy xem những Aditya (chư thần), những Vasu (bậc thanh tẩy), những Ruđra (thần giông tố), những Asvin (thần nông) và cả những Marut (đoàn quân bão táp). Hãy nhìn vô số những kỳ quan này, hỡi Bharata, từ trước tới giờ chưa có ai nhìn thấy.

7. hãy nhìn xem ở đây bây giờ cả vũ trụ trong toàn thể, chuyển động và bất động, và bất cứ gì ngươi mong muốn được xem, ôi Guđakêsa, tất thảy đều được bao trùm trong bản thể của ta.

8. Nhưng ngươi chẳng thể nhìn thấy ta bằng những con mắt thịt của kẻ trần tục. ta ban cho ngươi con mắt siêu phàm. Hãy xem quyền năng yoga của ta tối thượng.

Xangiaya nói:

9. Muôn tâu bệ hạ, sau khi nói như vậy rồi, Hari, Đấng Chúa tể vĩ đại của Yoga, đã hiển lộ ra hình thể thần thánh vô thượng của mình cho con trai của Prita (Acgiuna).

10-11. Vô vàn miệng và mắt, vô vàn cảnh tượng kỳ diệu, vô vàn đồ trang sức rực rỡ, vô vàn vũ khí siêu phàm, dựng đứng, sáng rực; được bận những chuỗi vòng và y phục thần thánh, được xức dầu thơm thiên giới, mang vô số các loại trân bảo, bản thể thần thánh ấy vô hạn, dõi nhìn cả bốn phương tám hướng.

12. Nếu trên trời có ánh sáng của một nghìn mặt trời rọi chiếu cùng một lúc, ánh sáng ấy mới tựa như ánh sáng từ bản thể vĩ đại này.

13. Con trai của Pandu, bởi vậy, đã nhìn thấy vũ trụ toàn thể với vô số tầm vóc chồng chất ở chốn này, chỉ riêng trong thân thể Đấng Chí tôn của mọi thần thánh.

14. Thế rồi, sửng sốt kinh ngạc, lông tóc dựng đứng, hai bàn tay đan chặt dâng lên đầu, Dhanangiaya cúi chào Đấng Chí tôn và nói

Acgiuna nói:

15. Ôi Đấng Chí tôn, tôi nhìn thấy trong hình thể người tất thảy những thần linh và cả vô số các tạo vật khác nhau, Cả đấng Brahma Vô thượng ngồi trên tòa sen, cả những hiền già và những con mãng xà lấp lánh.

16. Tôi đã ngắm nhìn vô vàn những tay, bụng, miệng và mắt của người, hình thể vô hạn của người, vậy nhưng tôi chẳng thấy được đâu là chỗ cuối cùng, chỗ chính giữa và chỗ bắt đầu của người, ôi Chúa tể vũ trụ, Đấng muôn hình vạn trạng.

17. Vương miện, quyền trượng và đĩa của người, hào quang của người rực rỡ khắp chốn, một núi hào quang tôi đã thấy người, đấng chẳng dễ nhìn thấy, nóng rực vô ngần với lửa chói lòa cùng mặt trời ở mọi hướng, vô hạn.

18.Bất diệt là người, cũng chính là người, đối tượng tối cao của tri thức, cõi trời vô thượng của vũ trụ, đấng bảo vệ bất diệt của đạo lý vĩnh hằng, và tinh thần trường cửu: xác tín của tôi là vậy đó.

19. Tôi thấy người, chẳng có chỗ bắt đầu, trung gian hay kết thúc, với uy quyền bất tuyệt, muôn vàn cánh tay, trăng sao là mắt người, miệng người là lửa cháy sáng, sưởi ấm thế gian này bằng hào quang tự trong thân.

20. Cái khoảng không giữa trời và đất đều nhuần khắp bởi chỉ riêng mình người, cũng như thế ở mọi hướng. Nhìn thấy hình thể huy hoàng, kinh khủng này, hỡi Bản thể vĩ đại, cả tam giới phải kinh động.

21. Như vầy kia, những đám thần linh nhập vào trong thân thể người, một vài bọn họ, sợ hãi, chắp tay chào và ca tụng người. Và vô vàn những đại trí giả, những bậc toàn thiện, tất cả đều chiêm ngưỡng và ca ngợi người bằng những ca khúc thánh thiện.

22. Các chư thần, thần bão, các bậc thanh tẩy, hạ thần (sadhya), tiểu thần bảo trợ (visva), thần nông, đoàn quân giông tố, các bậc tổ tiên, các á thần âm nhạc, linh thần Yaksas, quỷ Asura và các bậc toàn hảo (siddha), tất thảy đều ngắm nhìn người, trong kinh ngạc.

23. Nhìn thấy hình thức người hùng vĩ, ôi Đấng Đả bại mọi kẻ thù, với vô vàn miệng và mắt, vô vàn cánh tay, đùi, chân, bụng, kinh khủng với vô vàn những răng của người, các thế giới run sợ, và tôi cũng vậy.

24. Nhìn thấy người cao chạm trời xanh, ngời rạng, muôn vạn màu sắc, miệng rộng mở, những con mắt khổng lồ rực sáng, phần sâu thẳm nhất trong tôi run rẩy, và lòng tôi chẳng còn cả kiên định lẫn bình an, hỡi Vishnu.

25. Nhìn những miệng của người, kinh khủng với vô số hàm răng, chẳng khác nào những ngọn lửa hủy diệt của thời gian, tôi mất hẳn cảm giác về phương hướng và chẳng thể nào bình thản. Ôi Chúa tể của thần thánh, ông chủ của vũ trụ, xin hãy từ bi.

26. Tất cả lũ con của Đơritaratra, cùng với vô số vua chúa, và Bhisma, Đrôna và Sutpatra (Kacna), cũng như là những chiến binh chính yếu bên phía quân ta.

27. Bọn họ vội vã đi vào trong người, trong miệng người lởm chởm những hàm răng khủng khiếp; một số bị kẹt vào hàm răng của người, đầu đã thấy bị nghiến thành tro bụi.

28. Như muôn dòng sông cuộn trào đổ ra biển lớn, cũng vậy những kẻ dũng cảm giữa loài người lao vào những miệng của người cháy rực.

29. Chẳng khác gì những con thiêu thân nhanh nhảu bau vào lửa để được chết, cũng thế, những người này lao vào trong miệng của người, xiết bao vội vã, để tìm cái chết.

30. Người nuốt sạch cả nhóm người từ mọi phía, cạp vào họ bằng những miệng lửa. Hơi nóng dữ dội của người tràn ngập cả vũ trụ, ôi Vishnu, đốt cháy nó bằng những hào quang nóng bỏng.

31. Hãy nói cho tôi người là ai, mà hình thể lại kinh khủng vậy. Tôi phủ phục trước người, đấng thần linh cao cả nhất, xin hãy từ bi. Tôi khao khát hiểu được người, đấng có từ khởi thủy, bởi lẽ hành vi của người tôi chẳng thể nào hiểu được.

Đấng Chí tôn nói:

32. Ta là thời gian, sự hủy diệt mọi thế giới, đã chín muồi, và bây giờ đây chỉ quan tâm đến thiêu hủy thế gian. Kể cả nhà ngươi chẳng có ở đây để ra tay, thì tất thảy những chiến binh đứng dàn hàng trong những đội quân đối địch kia, cũng sẽ không còn nữa.

33. Vì thế, hãy đứng dậy và đoạt lấy danh tiếng. Hãy đánh bại mọi kẻ thù và vui hưởng một đế chế thịnh vượng. Chính ta đã chia cái chết cho tất cả bọn họ ngay từ trước. Hãy chỉ làm công cụ thôi, chẳng hơn gì nữa, hỡi Savyasacin (Acgiuna).

34. Nào Đrôna, nào Bhisma, nào Giayadrata, nào Kacna, cùng tất cả những chiến binh quả cảm khác, đều đã bị ta diệt trước đi rồi. Ngươi, đến lượt mình, hãy tiêu diệt họ. Đừng tự hành hạ mình, hãy giao chiến, trong cuộc chiến này, ngươi sẽ đánh bại kẻ thù.

Xangiaya nói:

35. Nghe những lời như vậy của Kêsava, Acgiuna chắp hai tay lại, run rẩy, cúi lạy lần nữa, rồi nghiêng mình, trong sợ hãi, chàng nói với Krishna một bằng giọng đứt đoạn:

Acgiuna nói:

36. Ôi Hrsikêsa (Krishna), vinh danh người, ở nơi này, cả vũ trụ đang ca tụng người, các thần linh Raksasas đang sợ hãi chạy trốn tứ phía, còn vô số nhóm những bản thể hoàn hảo lại cúi đầu tôn thờ người.

37. Làm sao họ có thể không tôn thờ người, ôi Bản thể vĩ đại, người thậm chí còn cao thượng hơn cả Brahma, đấng Sáng Tạo? Ôi Đấng Chí tôn của thần thánh, người chứa đựng cả vũ trụ, người là Đấng Bất Diệt, là Bản thể và Vô thể và còn vượt quá thế nữa.

38. Người là Chúa tể đầu tiên, Bản thể chính yếu, là cõi trời vô thượng của vũ trụ. Người là bậc thấu biết và là đối tượng của hiểu biết, nơi trú ngụ tối cao. Chính người, vô tận trong hình thể, nhuần khắp cả vũ trụ này.

39. Người là Vayu (Thần Gió), Yama (Thần Chết), Agni (Thần Lửa), Varuna (Thần Biển), Sasanka (Thần Trăng), Prajapati (Thủy tổ loài người) và Brahma (Đấng Sáng Tạo) và cũng là thủy tổ của tất cả. Vinh danh người nghìn lần! Và thêm một lần nữa, lần nữa, vinh danh người.

40. Tôi cúi phục đàng trước người, phía sau người và từ mọi phía, ôi Đấng Toàn thể. Người sinh ra vô tận, năng lực người chẳng có giới hạn, người phổ biến đến tất cả, và chính người là Tất cả.

41. Ấy vậy mà, tôi lại coi người là bạn, và còn gọi một cách bất cẩn: “Này Krishna!”, “Này Yadava!”, “Này, bằng hữu!”, đó là sự thiếu hiểu biết của tôi về sự vĩ đâi của người, bởi lỗi lầm, cũng bởi tình thân mật.

42. Và với tất cả những gì không phải trong ứng xử với người, khi trêu cợt, khi giải trí, lúc ngồi, lúc ăn, một mình, hay trước những kẻ khác, ôi Axyuta, đấng vô cùng tận, tôi cầu xin người tha lỗi.

43. Người là cha của những gì chuyển động và bất động của thế gian này, cũng là đạo sư tôn kính và xứng đáng được thờ phụng của nó. Chẳng gì sánh được với người; có đấng nào khác lại cao hơn được người, đấng có sức mạnh vô song trong cả tam giới?

44. Vì vậy, cúi mình và phủ phục trước người, đấng hùng mạnh và xứng đáng tôn thờ, tôi cầu xin người gia ân huệ. Như cha với con mình, người bạn với bằng hữu mình, người yêu với người yêu của mình, hỡi người, bậc Chúa tể, hãy tha thứ cho tôi.

45. Chứng kiến nhữn gì chưa ai từng thấy, tôi rợn hết người, trong lòng run rẩy vì sợ hãi. Hãy hiện ra hình khác của người, ôi Đấng Chí tôn. Hãy gia ơn cho tôi, Chúa tể của các thần, Đấng nhuần – khắp cả vũ trụ!

46. Dội vương miện, cùng quyền trượng và đĩa trong tay như trước, tôi muốn thất lại người như thế. Hãy hiện lại hình trong vóc dáng bốn tay, ôi Đấng Chúa tể nghìn tay, muôn hình vạn trạng.

Đấng Chí tôn nói:

47. Nhờ đặc ân của ta, hỡi Acgiuna, cũng nhờ quyền lực của ta, ta đã hiển lộ cho ngươi hình thể này của ta, tối thượng, huy hoàng, toàn thể, vô tận, căn bản, mà cho đến nay chẳng một người nào ngoại trừ ngươi được nhìn thấy.

48. Chẳng Vệ đà nào, hiến sinh nào, học tập nào, bố thí nào, tế lễ nào hay khổ hạnh nào có thể khiến cho một kẻ nào trong loài người nhín thấy được hình thể này của ta, ngoại trừ ngươi, ôi người ưu tú nhất của dòng tộc Kuru can đảm (Acgiuna).

49. Đừng sợ, cũng đừng hoảng hốt, khi nhìn ta trong hình thể khủng khiếp này. Trừ bỏ sợ hãi, tinh thần vui vẻ, một lần nữa hãy xem lại hình thể khác này của ta.

Xangiaya nói:

50. Nói như vậy rồi, Vaxuđêva lại hiện ra cho Acgiuna hình thể quen thuộc của mình. Linh hồn cao thượng, khi lấy lại vóc dáng nhân từ của mình, đã an ủi cho chàng Acgiuna đang kinh sợ.

Acgiuna nói:

51. Nhìn thấy vóc dáng nhân tính từ ái này của người, ôi Gianacdana, lòng tôi đã hết xáo động, và tinh thần tôi đã bình thường trở lại.

Đấng Chí tôn nói:

52. Hình thể đó của ta, mà ngươi đã nhìn thấy, thật khó mà thấy được. Ngay cả thần thánh cũng chẳng bao giờ ngừng mong muốn được chiêm ngưỡng hình thể đó.

53. Chẳng Vệ đà nào, chẳng khổ hạnh nào, bố thí nào hay hiến sinh nào có thể giúp nhìn thấy ta trong hình thể mà ngươi đã thấy được ta đó.

54. Nhưng nhờ sự sùng bái kiên định hướng về ta, thì có thể biết được ta như thế, ôi Acgiuna, và nhìn thấy ta thật sự, nhập vào với ta, hỡi Người đả bại quân thù.

55. Người nào chỉ hành động vì ta, coi ta như cứu cánh tối thượng, hướng cả về ta, thoát khỏi mọi ràng buộc, không chút thù hận gì với tất cả vạn vật, người đó đạt tới ta, hỡi Pandava.

KHÚC MƯỜI HAI

YOGA VỀ LÒNG SÙNG ĐẠO

[Bhaktiyoga]

Acgiuna nói:

1. Những người sùng đạo, luôn có nhiệt tâm như vậy mà hoặc là tôn thờ người, hoặc tôn thờ Đấng Bất diệt, Bất – hiển lộ, hai loại hành giả tu tập yoga đó loại nào cao hơn?

Đấng Chí tôn nói:

2. Những người mà, tư tưởng tập trung vào ta, luôn luôn cháy bỏng, tôn thờ ta với lòng tin tưởng cao nhất, những người đó, đối với ta, là những hành giả hoàn hảo.

3-4. Còn những người tôn thờ Đấng Bất diệt, Bất – hiển lộ, Không thể quan niệm, Không thể cảm thấy, Không thể nghĩ bàn, Thấm nhuần khắp cả, Bất di bất dịch, Thường hằng bất biến; khi đã chế ngự được các giác quan, có được sự bình thản với hết thảy sự vật, chỉ lo cho lợi ích của thiên hạ, những người ấy cũng đạt tới ta.

5. Nhưng khó khăn của những người mà tâm trí gắn chặt với đấng Bất – hiển lộ thì lớn hơn nhiều, bởi con đường của đấng Bất – hiển lộ đầy rẫy đau đớn và khó nhọc với những người mang thân xác thịt.

6-7. Nhưng những người nào, mọi hành động đều vì ta, tập trung vào ta và tôn thờ ta, thiền định về ta, với tâm như nhất, với những người như thế ấy, ôi Pacta, ta ban cho giải thoát tức thì khỏi biển khổ luân hồi sinh tử này.

8. Chỉ tập trung tư tưởng ngươi vào ta, để lý trí ngươi cư ngụ trong ta, rồi ngươi sẽ an trụ cùng ta, chẳng thể nghi ngờ gì điều đó.

9. Nhưng nếu tâm hướng về ta của ngươi chưa chú, lòng ngươi chưa kiên định, vậy thì cứ để khát vọng của ngươi bền bỉ, qua tu tập rèn luyện, mà đạt tới ta, hỡi Dhanangiaya.

10. Trong trường hợp ngươi thấy ngay tu tập rèn luyện cũng không thể được, hãu coi ta như cứu cánh tối thượng của mọi hành động của ngươi. Ngay cả khi chỉ hành động vì ta, ngươi cũng sẽ đạt tới hoàn thiện.

11. Nếu làm như vậy với ngươi vẫn là bất khả, thì hãy sinh tâm hành động chỉ vì ta, tự chế ngự mình, hãy thực hành phép buông bỏ mọi kết quả của hành động.

12. Bởi vì Trí thì cao hơn Hành, Thiền lại cao hơn Trí, Buông bỏ kết quả hành động còn cao hơn cả Thiền, và một bậc Buông bỏ thì đạt tới an lạc tức thì.

13-14. Chẳng ghét giận một bảm thể nào, hòa nhã và thân ái, chẳng phân biệt “tôi” hay “của tôi”, khoái lạc và đau đớn chẳng hề thay đổi, từ tâm và mãn nguyện, bậc hành giả làm chủ được mình, dứt khoát, tâm và trí hướng cả về ta, con người ấy, đồ đệ của ta, chính là người ta yêu dấu.

15. Người mà ở trước người ấy những người khác chẳng ngại và bản thân cũng chẳng ngại khi ở trước người khác, người đã vượt thoát khỏi cả mừng vui, giận dữ, sợ hãi và khích động, như thế chính là người ta yêu dấu.

16. Người chẳng mong đợi gì, có khả năng, chẳng câu nệ, dửng dưng, thuần khiết, người từ bỏ mọi động cơ, con người ấy, đồ đệ của ta, là người ta yêu dấu.

17. Con người chẳng mừng chẳng giận, chẳng khổ chẳng mong, người đã bỏ cả thiện ác, đồ đệ như thế là người ta yêu dấu.

18-19. Người trước kẻ thù hay bạn hữu giữ lòng chẳng đổi, cũng chẳng đổi trước vinh quang hay ô nhục, lạnh hay nóng, hạnh phúc hay bất hạnh, người đã buông bỏ mọi quyến luyến, xúc phạm hay ngợi ca đều chẳng khác, ít nói, hài lòng, xuất gia, chú tâm, kiên định, đồ đệ như thế là người ta yêu dấu.

20. Còn những người làm theo chân lý thánh thiện kể trên, lòng đầy tin tưởng, coi ta như cứu cánh tối thượng, những đồ đệ như thế được ta cực kỳ yêu dấu.

KHÚC MƯỜI BA

YOGA VỀ CÁNH ĐỒNG VÀ NGƯỜI HIỂU BIẾT CÁNH ĐỒNG

[Kshetraksetrajnavibhagayoga]

Acgiuna nói:

Prakrti (Vật chất tự nhiên), purusa (Tinh thần), ksetra (Cánh đồng), ksetrajna(người hiểu biết cánh đồng), jnana (trí), jneya (sở trí) tôi muốn hiểu biết tất thảy những thứ đó, ôi Kêsava.

Đấng Chí tôn nói:

1. Chính thân thể này, hỡi con trai của Kunti, được gọi là “cánh đồng” (kestra), và ai hiểu biết nó được các trí giả gọi là “người hiểu biết cánh đồng” (ksetrajna).

2. Hãy biết rằng ta chính là người hiểu biết cánh đồng của mọi cánh đồng, hỡi Bharata. Sự hiểu biết mà ta sở đắc về cánh đồng và cả những người hiểu nó chính là Chân hiểu biết.

3. Cánh đồng ấy, nó thuộc về ai, nó thế nào, nó biến đổi ra sao, nó từ đâu tới; còn kẻ hiểu biết cánh đồng, hắn là ai, sức mạnh hắn thế nào, tất cả những cái đó, ta sẽ giải thích cho ngươi, một cách ngắn gọn.

4. Các bậc trí giả đã ca ngợi sự thông hiểu này vô số lần, bằng nhiều cách, với những tụng ca khác biệt, bằng lời chính họ, và cũng bằng lời châm ngôn của Brahman, khiến cho nội dung được lôgic và ý nghĩa thì sáng rõ.

5-6. Những đại nguyên tố, cái tôi tự tôn, lý trí quả quyết, cùng cái bất – hiển lộ, tâm và mười giác quan, cùng năm đối tượng của cảm giác; ham muốn, ghét bỏ, khoái lạc, đau đớn, toàn thân, sự mẫn cảm, sự đề kháng; đó chính là tóm tắt “cánh đồng” của chúng ta, với những biến đổi của nó.

7. Khiêm nhường, không giả dối, không bạo lực, khoan dung, công chính, phục vụ minh sư, thanh khiết, kiên trì, làm chủ bản thân.

8. Dửng dưng với những đối tượng của cảm giác, thờ ơ với cái tôi, nhận chân được sinh, lão, bệnh, tử, cùng đau đớn như là lũ giặc.

9. Không bám víu, không ràng buộc với vợ, con, nhà cửa cùng tất thảy mọi thứ sở hữu, tinh thần an nhiên tự tại trước mọi biến cố, dù thuận lợi hay bất lợi.

10. Kiên định, tập trung, nhất tâm hướng về ta, nương náu ở những nơi hoang vắng, bởi có lòng chán ghét cái xã hội của phàm phu.

11. Thường chuyên chú vào sự hiểu biết Tinh thần, có được cái nhìn cốt tủy về Tri thức Thần thánh, tất cả những cái đó gọi là hiểu biết, ngoài ra tất thảy đều là bất trí.

12. Ta sẽ nói cho ngươi điều đáng phải biết, và nhờ biết được, người ta sẽ đạt giải thoát. Đó chính là đấng Brahman tối thượng, vô thủy, mà thế gian chẳng gọi là bản thể cũng không gọi là vô thể.

13. Với tay và chân ở khắp nơi, mắt, đầu và miệng ở mọi phía, tai ở mọi chốn, người thấm nhuần khắp cả, và cùng tồn tại mãi mãi.

14. Đặc tính của mọi giác quan cùng biểu lộ người, vậy mà người chẳng cần một giác quan nào; chẳng chút quyến luyến, nhưng chính người lại phù trợ vạn vật; và không có phẩm tính, người vẫn thấu suốt chúng tất cả.

15. Người ở ngoài và ở trong muôn vật. Người  linh động mà vẫn bất di bất dịch. Bởi tế nhị, người là bậc bất khả tư nghị. Xa vời, nhưng người vẫn thật cận kề.

16. Không thể phân chia, nhưng người lại hiện ra như là chia lìa giữa vạn vật. Người là đấng bảo trợ muôn vật nhưng cũng là đấng hủy diệt tất thảy, và rồi lại hồi sinh cho chúng.

17. Người được coi là hào quang của mọi hào quang, vượt qua tăm tối; cũng là nhận thức, đối tượng của nhận thức, và cái chỉ biết được thông qua nhận thức. Người trụ trong tâm của mọi cá thể.

18. Như vậy đó là cánh đồng, là hiểu biết, và đối tượng hiểu biết. Đồ đệ của ta, biết được điều đó, thì đạt tới bản thể ta.

19. Hãy biết rằng vật chất tự nhiên (prakrti) và tinh thần (purusa) cùng chẳng có khởi thủy. Lại biết rằng tất thảy mọi phẩm tính và thay đổi được đều sinh ra bởi tự nhiên.

20. Tự nhiên (prakrti) đựoc coi là căn nguyên của hành động, công cụ hành động và người thực hiện nó; trong khi tinh thần (purusa) được coi là nguồn gốc của kinh nghiệm về khoái lạc và đau đớn.

21. Khi tinh thần trú trong tự nhiên, nó vui hưởng những trải nghiệm qua những phẩm tính sinh ra bởi tự nhiên. Sự quyến luyến với những phẩm tính chính là phương tiện để nó được sinh ra trong những tử cung tốt hoặc xấu.

22. Cái bản thể, gần gũi với tinh thần đó, chứng kiến những phẩm tính của nó, thuận với ý chúng, thêm vào với chúng, và trải nghiệm chúng, được gọi là bậc Chúa tể vĩ đại, Bản ngã Tối thượng, Purusa Tối thượng, khi trú trong một thân thể.

23. Người nào biết được như vậy, cả tinh thần và tự nhiên, cùng với những phẩm tính, thì dù bất kể hành động như thế nào, người ấy chẳng phải tái sinh trở lại.

24. Một số người nhìn thấy bản ngã trong bản ngã họ nhờ thiền định, số khác bằng cách tu tập yoga tư biện siêu hình (samkhya yoga), số khác nữa lại thông qua yoga hành động (karma yoga).

25. Lại còn những người khác, không thể tự mình nghĩ ngợi, tôn thờ những gì sau khi đã nghe được. Và những người này cũng vượt qua cả cái chết, nhờ lòng tin vào lẽ đạo.

26. Tất thảy những gì được sinh ra, chuyển động hay bất động, thì đều tựu thành bản thể nhờ sự hòa hợp giữa cánh đồng (ksetra) và người hiểu biết cánh đồng (ksetrajna) hãy khắc trong tâm khảm, hỡi người ưu việt nhất dòng tộc Bharata.

27. Cái người nhìn thấy Đấng Chí tôn hiện hữu bình đẳng nơi chúng sinh, và còn mãi không mất cả khi muôn vật bị hủy đi, đấy thật là thiện trí thức.

28. Thấy Đấng Chí tôn cùng nhuần khắp mọi nơi, hắn sẽ không để giác quan của cái tôi hủy đi bản ngã thực của mình, và như vậy, hắn sẽ đạt tới chỗ siêu việt.

29. Người nào quan niệm rằng mọi hành động đều cấu thành bởi tự nhiên (prakrti) còn bản ngã chẳng phải tác nhân hành động, người đó cũng là thiện trí thức.

30. Khi một người bừng hiểu rằng sự phân biệt giữa vạn vật thực là chỉ dựa trên nhất thể, và cũng chỉ từ nhất thể mà ra, người đó vậy là đạt tới cảnh giới Brahman.

31. Không có chỗ bắt đầu, cũng không phẩm tính, Bản ngã tối thượng hoàn toàn bất biến; cả khi ngụ trong cơ thể, hỡi con trai của Kunti, thì vẫn chẳng hề hành động, mà cũng chẳng thể chạm được vào.

32. Như là ête, phổ biến cùng vạn vật, vì quá vi tế, chẳng lưu lại một vết nhơ, cũng như vậy là bản ngã, hiện hữu cùng các xác thân, chẳng để lại vết.

33. Như mặt trời kia chỉ một mình chiếu rạng thế gian, người trông đồng cũng soi tỏ cả cánh đồng, hỡi Bharata.

34. Bằng cách ấy, những kẻ nào, nhờ con mắt tuệ, phân biệt được cánh đồng và người hiểu biết cánh đồng, và hiểu được cách giải thoát của vạn vật từ tự nhiên (prakrti), những kẻ ấy đạt cõi Vô thượng.

KHÚC MƯỜI BỐN

YOGA VỀ SỰ PHÂN BIỆT GIỮA BA PHẨM TÍNH

[Gunatrayavibhagayoga]

Đấng Chí tôn nói:

1. Ta sẽ lại dạy ngươi tri thức tối thượng vượt qua mọi tri thức, mà nhờ đó tất cả hiền giả đã đạt tới cảnh giới cao nhất từ thế gian này.

2. Những người nào, an trụ trong tri thức này, hợp làm một với ta, chẳng phải tái sinh trở lại trong kỳ kiếp sáng tạo của vũ trụ, họ cũng chẳng mất đi khi vũ trụ này tan rã.

3. Tạo hoá vĩ đại (prakrti) là tử cung của ta, ôi Bharata. Tại đó ta để bào thai của ta, và từ đó vạn vật sống hoài thai và ra đời.

4. Mọi bản thể thành hình bất kể trong tử cung nào, hỡi con trai của Kunti, tử cung mẹ của chúng thật là Tạo hoá (Brahma) vĩ đại, còn ta là chao gieo giống vạn vật.

5. Ôi Tráng sĩ Tay khoẻ, sattva, rajas và tamas, những phẩm tính (gunas) đó sinh ra từ tự nhiên (prakrti), giữ lại trong cơ thể cái bản thể thướng hằng bất biến.

6. Trong số đó, yếu tố sattva, bản tính thuần khiết, mang tới ánh sáng và sức khoẻ. Nó trói buộc vạn vật thông qua sự quyến luyến với hạnh phúc và với hiểu biết, hỡi Người anh hùng không tì vết.

7. Yếu tố rajas chính là cốt lõi của say mê, dục vọng và quyến luyến sinh ra từ đó. Hỡi con trai của Kunti, nó trói buộc vạn vật thông qua sự quyến luyến với hành động.

8. Còn về tamas, hãy biết rằng nó sinh ra từ vô minh, và dối gạt tất thảy mọi sinh vật. Hỡi Bharata, nó chế ngự vạn vật thông qua lầm lỗi, lười nhác và giấc ngủ.

9. Sattva khiến người ta gắn bó với hạnh phúc, rajas với hành động, hỡi Bharata nhưng còn tamas, nó che mờ nhận thức, và khiến người ta lơ là nhiệm vụ.

10. Ôi Bharata, khi chế ngự được rajas và tamas, sattva chiếm ưu thế; rajascũng thắng thế như vậy với sattva và tamas, và tamas cũng như vậy với sattva cùngrajas.

11. Khi mà, trong thân thể này, ánh sáng nhận thức bừng lên trên hết mọi cánh cửa của giác quan, người ta phải biết rằng, thật sự, phẩm tính sattva đang tăng trưởng.

12. Ham muốn, kích động, thực hiện hành động, không biết ngừng nghỉ, dục vọng mãnh liệt xảy ra khi phẩm tính rajas khởi lên, hỡi người ưu tú nhất dòng tộc Bharata.

13. U tối, trì độn, uể oải, và lầm lạc xảy ra khi phẩm tính tamas khởi lên, hỡi hậu duệ của dòng tộc Kuru.

14. Nếu một bản thể từ giã cõi đời khi sattva đang thắng thế, nó sẽ lên tới cõi trời thuần khiết dành cho chúng sinh hiểu đạo.

15. Nếu rajas thắng thế khi bản thể ấy chết, nó sẽ tái sinh trở lại giữa những người quyến luyến hành động. Còn nếu tamas thắng thế, nó sẽ tái sinh trong tử cung của những giống loài trì độn.

16. Người ta nói rằng kết quả của một hành động thiện hảo là sattvika, tinh thuần, kết quả của hành động sinh ra bởi rajas là đau đớn, còn kết quả của tamas là tăm tối.

17. Từ sattva sinh ra hiểu biết, tù rajas sinh ra ham muốn, còn trễ nải, lầm lạc cũng như vô minh có xuất xứ tamas.

18. Những người ngụ trong sattva thì đạt cõi cao thượng, những người ngụ nơirajas thì ở bậc trung, trong khi những kẻ ở cùng tamas thì đọa trong cõi sống thấp kém, hạ tiện nhất.

19. Khi một bậc hiền giả giác ngộ được rằng chẳng có tác nhân nào kh1cc ngoài những phẩm tính, vá rằng có một bậc vượt quá cả phẩm tính, hiền nhân ấy đạt tới ta.

20. Vượt qua ba phẩm tính là nguyên ủy của thân xác đó, bản thể nhập thế được giải thoát khỏi sinh, lão, bệnh, tử và đạt tới cõi bất tử.

Acgiuna nói:

21. Dấu hiệu đặc trưng của người đã vượt qua ba phẩm tính ấy là gì, hỡi bậc Chí tôn? Người ấy sống kiểu gì? Và làm thế nào người ấy vượt qua ba phẩm tính?

Đấng Chí tôn nói:

22. Ôi con trai của Pandu, người ấy chẳng cảm thấy một chút ghét bỏ đối với ánh sáng, với hoạt động và thậm chí cới cả lầm lạc, khi chúng xảy ra với người; và lúc chúng không xảy ra, thì cũng chẳng được mong muốn.

23. Người ấy ngồi, như người thờ ơ, không bị phiền não bởi các phẩm tính, người ấy, vững chãi và bất động, tự nhủ: “chỉ là các phẩm tính đang hoạt động”.

24. Người ấy thấy đau đớn và khoái lạc chẳng khác, chỉ tập trung vào mình, thấy nắm đất, hòn đá, cục vàng chẳng khác, thấy mến và ghét chẳng khác, còn thấy cao nhân và tiện nhân cũng thế cả.

25. Người ấy cho danh dự và ô danh là chẳng khác, thấy bạn hữu với kẻ thù cũng từa tựa, người từ bỏ mọi động cơ dẫn đến hành động, con người như thế được coi là đã siêu việt ba phẩm tính.

26. Và người nhất tâm tôn thờ ta với lòng mộ đạo không suy suyển, khi vượt qua ba phẩm tính, người đó sẽ có thể thấu nhập trong Brahman.

27. Bởi vì ta là nền tảng của Brahman, là đấng Bất tử, Bất biến, của đạo lý vĩnh cửu và phúc lạc tuyệt đối.

KHÚC MƯỜI LĂM

YOGA VỀ BẢN NGÃ TỐI THƯỢNG

[Purushottamayoga]

Đấng Chí tôn nói:

1. Người ta nói cây bồ đề bất diệt mọc rễ ở trên cao và ra cành dưới thấp, còn lá cây là những âm vận của Vệ đà, người biết cây ấy thì cũng biết Vệ đà.

2. Cành nhánh của nó, được nuôi dưỡng bởi các phẩm tính, hướng lên cao và đâm xuống dưới, với chồi non là những đối tượng của giác quan. Rễ nó sà xuống dưới, quấn quít bởi dây leo hành động, ăn sâu vào trong thế giới của con người.

3-4. Nhưng người ta ở dưới trần thế này chẳng thể thấy được hình dáng thật của nó, cũng chẳng thấy chung cục của nó, cũng như khởi đầu hay sinh trưởng. Chặt hạ cây bồ đề rễ - sâu vô tận bằng thanh kiếm không - quyến luyến, người ta sau đó cần phải tìm đến nơi đến chốn mà khi đã đạt tới, chẳng người nào trở lại nữa, cùng lúc nhủ những lời này: “Tôi chỉ hướng tới Tinh thần Căn bản (purusa) mà từ đó sức sáng tạo cổ xưa (pravrtti) này đã được sinh ra.

5. Những người thoát khỏi kiêu ngạo và bất trí, người vượt qua sự nhơ nhuốc của quyến luyến, người đã chắc chắn thấu nhập trong sự chiêm ngưỡng Tinh thần, rũ bỏ tất cả dục vọng, bỏ cả những nhị nguyên đối lập như đau đớn và khoái lạc cùng những ảo tưởng tương tự đạt tới chốn vĩnh hằng này.

6. Mặt trời chẳng chiếu rọi nơi ấy, cũng chẳng mặt trăng, chẳng lửa. Đấy là chốn cư ngụ tối thượng của ta, nơi khi đã đạt tới, không người nào phải quay trở lại.

7. Một phần tử của bản thể ta, dười hình dạng của một linh hồn sống trong thế giới sống này, giữ lấy cho mình các giác quan trong đó tâm trí là giác quan thứ sáu, và chúng gắn liền với tự nhiên (prakrti).

8. Và mỗi một lần bậc Chúa tể ấy nhập vào một cơ thể và rồi rời đi, bậc ấy lấy tất cả chúng, đem theo chúng, như là gió cuốn hết hương thơm đi khỏi cái bình thơm.

9. Làm chủ tai, mắt, xúc giác, vị giác, khứu giác, bậc ấy vui hưởng đối tượng khách thể của giác quan.

10. Những kẻ mù quáng chẳng thấy được bậc ấy rời khỏi cơ thể hay là ngụ lại, qua các phẩm tính, thụ hưởng những trải nghiệm cảm giác, nhưng những người có con mắt tuệ thì thấy.

11. Những hành giả tinh tấn cũng nhìn thấy bậc ấy, hiện hữu trong bản thân họ, còn thì dù tinh tấn thế nào, những kẻ trí tuệ chẳng có, nhân cách lại bất toàn, cũng không thể thấy được bậc ấy.

12. Ánh huy hoàng của mặt trời kia chiếu rạng toàn thể thế giới, ánh huy hoàng của mặt trăng, của lửa kia, hãy biết đều là ta.

13. Xuyên thấu trái đất, ta nuôi nấng tất cả các bản thể bằng năng lượng ngời sáng, và trở thành Soma thần Trăng, ánh sáng đầy dưỡng chất, ta nuôi sống muôn loài thảo mộc.

14. Trở thành ngọn lửa tiêu hóa (Vaicvanara), ta sống trong thân thể mọi tạo vật, hòa hợp với hơi thở ra và hơi thở vào, ta tiêu hóa cả bốn loại thực phẩm (ăn được, mút được, liếm được và uống được).

15. Cũng như thế, ở trong tâm mỗi bản thể, từ ta mới có ký ức, hiểu biết và lý trí, và cũng từ ta mà mất đi hết cả. Chính ta là đấng mà mọi kinh Vệ đà mô tả. Ta là tác giả của Vedanta và là người thông hiểu các Vệ đà.

16. Có hai bản tính tinh thần (purusa) trong thế giới này: ksara (phải chết) vàaksara (bất tử). Phải chết, đấy là tất thảy mọi bản thể. Bất tử, đấy là cái ở cội nguồn muôn vật.

17. Bởi vì ta vượt qua các bản thể phải chết, và là Bản thể còn cao hơn cả cái bất tử, thế nên trong lời nói của thường nhân lẫn trong kinh sách Vedanta, ta đều được coi là Bản thể Tối thượng.

19. Kẻ nào, thoát khỏi u tối, biết được ta là Bản thể Tối thượng, sẽ như bậc toàn trí tôn thờ ta bằng toàn bộ bản thể mình, hỡi Bharata.

20. Đó chính là đạo lý bí mật nhất mà ta vừa bộc lộ cho ngươi, hỡi con người không tì vết! Khi nhận chân được điều ấy, con người sẽ thức tỉnh và thực hiện mọi bổn phận của mình, hỡi Bharata.

KHÚC MƯỜI SÁU

YOGA VỀ NHỮNG BẢN TÍNH THÁNH THIỆN VÀ XẤU ÁC

[Daivasurasanpadvibhagayoga]

Đấng Chí tôn nói:

1-2-3. Sự dũng cảm, sự thuần khiết rạng ngời của tâm tính, sự chắc chắn trong hiểu biết, và sự tập trung, sự phóng khoáng, sự làm chủ bản thân, sự hy sinh, sự tham vấn Vệ đà, sự khổ hạnh, sự liêm chính, sự không – bạo lực, sự trung thực, sự không giận dữ, sữ buông bỏ, sự bình thản, sự rộng rãi chẳng hẹp hòi, sự thương xót đến mọi vật, sự chẳng tham muốn, sự dịu dàng, sự khiêm nhượng, sự kiên định, nghị lực, sự kiên nhẫn, khả năng chịu đựng, sự trinh tuyền, sự khoan dung, sự không tự cao tự đại, tất cả những đức tính ấy, hỡi Bharata, chính là những thuộc tính của những người được sinh ra với bản tính thánh thiện.

4. Sự giả dối, sự kiêu căng, tính tự phụ, sự giận dữ, sự bất nhẫn và sự u tối, ôi Pacta, chính là những thuộc tính của những kẻ sinh ra với bản tính xấu ác.

5. Bản tính thánh thiện chính là để chuẩn bị cho giải thoát, còn bản tính xấu ác là để làm nô lệ. Chớ nên sầu não, hỡi con trai của Pandu, ngươi sinh ra với bản tính thánh thiện.

6. Trên thế gian này có hai loại tạo vật: loại thánh thiện và loại xấu ác. Ta vừa giảng cho ngươi loại thánh thiện một cách chi tiết. Bây giờ hãu nghe ta tả loại xấu ác, hỡi Pacta.

7. Những kẻ bản tính xấu ác chẳng hiểu được lề lối của hành động cũng như của bất động. Cả sự thanh khiết, cả hành vi tốt đẹp hay cả sự trung thực cũng đều mảy may chẳng có trong chúng.

8. Chúng nói rằng thế giới này là huyễn hoặc, chẳng có chỗ dựa, chẳng có Đấng Chí tôn nào, và được tạo ra chẳng theo nhân quả nào hết. Tóm lại, chỉ có khoái lạc của các giác quan là lẽ sống duy nhất.

9. Ngoan cố với cái nhìn ấy, những kẻ không có linh hồn kia, tư duy thì yếu ớt mà hành động thì ác độc, sinh ra trên đời thực chất chỉ để tiêu diệt thế gian

10. Chỉ ưa thích khoái lạc vô độ, thấm đẫm những giả dối, tự cao tự đại, dục vọng, hướng đến một kết cục tồi tệ, bọn chúng hành động với những động cơ bẩn thỉu.

11-12. Ám ảnh, lo lắng không ngừng cho đến lúc chết, tin chắc ằng khoái lạc của các giác quan là tất cả, là mục đích tối thượng, bị trói buộc bởi hàng trăm ước vọngchẳng khác nào xiềng xích, tuân phục theo dục vọng và giận dữ, chúng ra sức vơ vét của cải vật chất hòng thỏa mãn những thèm muốn.

13. “Tôi đã đạt được điều này ngày hôm nay…Tôi sẽ thỏa mãn ước muốn này…Tôi đã đạt được bao nhiêu thứ tốt… và sẽ đạt được nữa…”

14. “Tôi đã giết được kẻ thù này… và tôi cũng sẽ tiêu diệt những gã khác nữa… Tôi là chủ nhân ông… Tôi có mọi khoái lạc… Tôi thành công tột đỉnh, hùng mạnh và hạnh phúc”.

15. “Tôi giàu có và sinh ra trong thế gia vọng tộc. Có ai được như tôi nào? Tôi sẽ cúng tế, phát từ thiện, và tự mình vui vẻ”. Đó là những gì bọn chúng nói trong sự lầm lạc vì u tối.

16. Bị rối loạn bởi vô số những ý nghĩ, bị trói buộc trong màng lưới của tâm thần lầm lạc, ám ảnh bởi những dục lạc của giác quan, bọn chúng rơi vào địa ngục ô uế.

17. Tự cao tự đại, cứng đầu, đầy kiêu hãnh và ngạo mạn về của cải của mình, bọn chúng trưng ra một cách giả dối những buổi hiến tế chỉ có hình thức bề ngoài, chẳng để ý đến những lề luật thánh thiện.

18-19. Hiến mình cho ích kỷ, cho sức mạnh, chi kiêu ngạo, cho khát dục và cho giận dữ, căm ghét Ta trong thân chúng và trong nhửng bản thể khác, những kẻ đố kỵ, hằn học ấy, bọn hạ tiện nhất trong loài người, ta không ngừng liệng bỏ chúng vào trong những tử cung xấu ác trên thế gian này.

20. Rơi vào những tử cung xấu ác như vậy, những kẻ lầm lạc ấy, ôi con trai của Kunti,chết đi rồi lại sinh ra mà chẳng bao giờ đạt tới được ta, cuối cùng sẽ đọa xuống cõi sống đê tiện nhất.

21. Còn đây là con đường dẫn xuống địa ngục được làm bởi ba cánh cửa dẫn đến sự tiêu diệt Bản ngã: dục vọng, giận dữ và thèm khát. Vì thế, con người phải từ bỏ ba thứ ấy.

22. Ôi con trai của Kunti, Người nào thoát được ba cánh cửa của địa ngục hôn ám mà làm những điều có lợi cho Bản ngã, thì rồi sẽ đạt tới mục đích tối thượng.

23. Còn kẻ nào từ bỏ những giới luật thánh thiện cổ xưa (sastras), hành động theo tiếng gọi của dục vọng, kẻ đó chẳng đạt được bất kỳ sự hoàn thiện nào, hạnh phúc nào hay mục đích cao thượng nào.

24. Vì thế, về những gì nên làm và không nên làm, những giới luật (sastras) chính là thước đo của vạn vật. Và biết được những gì mà giới luật thiêng liêng đã chỉ rõ, ngươi hãy hành động theo như thế trên cõi trần này.

KHÚC MƯỜI BẢY

YOGA VỀ BA NỀN TẢNG CỦA ĐỨC TIN

[Shraddhatrayavighagayoga]

Acgiuna nói:

1. Những người không tuân theo những giới luật thánh thiện nhưng lại thực hành hiến sinh với đức tin toàn vẹn tình trạng của họ là gì, hỡi krishna? Là sattva, làraias, hay là tamas?

Đấng Chí tôn nói:

2. Đức tin nơi những linh hồn nhập thế chia làm ba loại; nó xuất phát từ bản chất cá nhân của họ: là sattva, raias hay tamas. Hãy lắng nghe ta nói.

3. Đức tin nơi mỗi người phù hợp với bản thể của họ, hỡi Bharata. Con người được cấu thành bởi đức tin của mình và như đức tin của mình, hắn được tạo ra như vậy đấy.

4. Những người cao khiết (sattva) hiến sinh cho thần thánh, những người hoạt động (rajas) hiến sinh cho các linh thần (Yaksas) và quỷ sứ (raksasas),còn những kẻ u tối (tamas) còn lại, chúng hiến sinh cho hồn ma và  xác chết.

5-6. Những kẻ thục hành khổ hạnh khốc liệt trái với các giới luật (sastras), đầy vẻ ta đây và mộ đạo, và được điều khiển bởi dục vọng và mê đắm. Rồ dại, chúng đàn áp năm yếu tố tối đại trong thân thể chúng, và đè ép cả ta nữa, vốn cũng có trong thân thể chúng. Hãy biết chúng chính là quỷ trong tâm tính của chúng.

7. Thực phẩm được mọi tạo vật ưa thích cũng chia làm ba loại: hiến sinh, khổ hạnh và quà tặng. Hãy nghe giải thích của ta.

8. Thực phẩm nâng đỡ sự sống, sinh lực, sức mạnh, sức khỏe, hạnh phúc và tình ái; những thứ ngọt ngào, béo ngậy và lắng đọng trong cơ thể chính là thực phẩm ưa thích của những bậc đức hạnh (sattva).

9. Thực phẩm gắt, chua, mặn, nóng, cay, đẫm gia vị, chát, cháy khét, có tác dụng gây đau đớn, buồn bã và bệnh tật thì được những kẻ mê đắm hoạt động (rajas) thích thú.

10. Đồ thừa để đó, hết sạch hương vị, có mùi hôi thối, ôi thiu, làm ô uế vị giác, những thứ bất tịnh ấy được bọn u tối (tamas) ưa chuộng.

11. Hiến sinh được thực hiện mà không tưởng đến một kết quả nào, và được hoàn thành một cách phù hợp với các giới luật thiêng liêng, với tinh thần chuyên chú cùng tư tưởng duy nhất này: “Cần phải hiến sinh”, chỉ thế không hơn, đó chính là sự hiến sinh cao trọng (sattva).

12. Còn cái thực hiện với ước muốn được tưởng thưởng hay đơn thuần là để khoe khoang, hiến sinh như thế, ôi người ưu tú nhất của dòng tộc Bharata, là thể loại của những kẻ mê chắp (rajas).

13. Được thực hiện bất chấp các giới luật (sastras), không dâng tặng thực phẩm, không tụng đọc thần chú, cũng chẳng kính biếu các thầy tu Brahman, đó là thứ hiến sinh bất tín của những loài trì độn (tamas).

14. Thờ phụng các thần linh, các bậc tái thế, các đại sư, các hiền giả; gìn giữ sự thanh khiết, sự liêm chính, sự trinh trắng, sự vô hại: đó chính là cái được gọi là “thân hạnh”.

15. Nói lời chẳng gây hỗn loạn, chẳng xúc phạm, mà chân thật, ấm nồng, có ích, cũng như là tụng đọc kinh sách Vệ đà; cái đó người ta gọi là “ngôn hạnh”.

16. Tinh thần bình thản sáng rõ, dịu dàng, im lặng, tự chủ, tình cảm thanh khiết, đó được gọi là “tâm hạnh”.

17. Ba loại hạnh ấy, cùng với một đức tin tuyệt đối, với tấm lòng không một chút nghĩ tới tưởng thưởng, với tâm trí được chế ngự hoàn toàn, thì được gọi là hạnhsattva.

18. Khổ hạnh được thực hiện cốt để lấy danh tiếng, ngưỡng mộ, kính trọng hay bằng lối phô trương giả dối, đó là loại khổ hạnh thoáng qua, thất thường của những kẻ mê chấp (rajas).

19. Khổ hạnh được thực hành với sự cố chấp mù quáng, vừa tự tra tấn hành hạ mình, vừa tàn hại người khác, được gọi là khổ hạnh của lũ ngu lậu (tamas).

20. Tặng vật được tặng với suy nghĩ duy nhất là phải dâng tặng, ngay cả đối với bậc chẳng phải ân nhân của mình; quà tặng được dâng tặng đúng lúc đúng chỗ cgo người thụ hưởng phù hợp, được ngưòưi ta gọi là tặng vật cao trọng (sattva).

21. Tặng vật được trao là để trả ân, hoặc với mong muốn là được phần thưởng sau đó, hoặc phải trao mà lòng không thích, đó là loại tặng vật tham dục (rajas).

22. Còn loại tặng vật trao chẳng đúng lúc đúng chỗ, mà người nhận cũng chẳng xứng đáng, trao mà chẳng tôn kính đúng mức hay trao với lòng khinh bỉ, đó là loại tặng vật thô lậu (tamas).

23. “AUM!” “Tat!” “Sat!”: đó là ba lần định nghĩa về Brahman; chính từ hòa hợp với đó mà thuở xa xưa các bậc Brahman, các Vệ đà, và cácloại hiến sinh đã được tựu thành.

24. Vì thế, chỉ sau khi thốt ra lời “AUM!”, những người hiển lộ đạo Brahman mới bắt đầu thực hiện tất cả nghi thức hiến sinh, bố thí, khổ hạnh được mô tả trong kinh sách.

25. Thốt ra lời “Tat!”, những người truy cầu giải thoát thực hiện các nghi thức hiến sinh và khổ hạnh cùng với vô số các hành động bố thí, chẳng cần mong chờ tưởng thưởng.

26. Chân thực và linh thánh chính là những gì mà từ “Sat!” truyền đạt. Cũng như thế, “Sat!” cũng được áp dụng đối với những hành động đáng ca ngợi, hỡi Pacta.

27. Kiên định trong hiến sinh, khổ hạnh và bố thí cũng được gọi là “Sat!”, và mọi hành động được thực hiện hướng về mục đích đó cũng được gọi là “Sat!”.

28. Mọi hiến sinh trong lửa, mọi tặng vật, mọi khổ hạnh, hay mọi nghi lễ, nếu được thực hiện trong sự bất tín, đều được gọi là “asat”, hỡi Pacta; và chẳng đem lại lợi ích gì trong đời này cũng như mai hậu.

KHÚC MƯỜI TÁM

YOGA VỀ SỰ GIẢI THOÁT BẰNG TỪ BỎ

[Mokshasannyasayoga]

Acgiuna nói:

1. Ôi Bậc thầy Tay khỏe, tôi muốn biết thật rành rõ bản chất thực của chối từ (sannyasa) cũng như của buông bỏ (tyaga), ôi Hrsikêsa, ôi đấng hủy diệt Kesin.

Đấng Chí tôn nói:

2. Bậc hiền giả xem chối từ (sannyasa) như là sự từ bỏ những hành động xuất phát từ dục vọng. Sự buông bỏ kết quả của tất thảy mọi hành động được người trí giả gọi là tyaga.

3. Một số trí giả cho rằng hành động về bản chất là có tì vết, nên cần phải vứt bỏ, số người khác nói rằng hiến sinh, bố thí, khổ hạnh cùng hành động đều không được từ bỏ.

4. Vì vậy hãy nghe ta nói đây, hỡi người ưu việt nhất của dòng tộc Bharata, về cái gì chắc chắn trong vấn đề buông bỏ (tyaga). Ôi mãnh hổ giữa bầy người, buông bỏ cũng được chia làm ba loại.

5. Hiến sinh, bố thí, khổ hạnh và hành động không bao giờ được phép từ bỏ. Chúng phải được thực hành, bởi vì hiến sinh, bố thí, khổ hạnh và hành động có thể thanh lọc cả bậc hiền giả.

6. Vì thế những hành động ấy cần được thực hiện theo cách dửng dưng, chẳng bám víu lấy kết quả. Ôi Pacta, đó chính là ý kiến chắc chắn và tối hậu của ta.

7. Bất kỳ hành động nào đã được đạo lý (dharma) bắt buộc thì không được từ bỏ. Chối bỏ nó vì vô tri chính là loại chối bỏ của bọn u tối (tamas).

8. Còn nếu đau đớn hay nỗi sợ hãi của đạu đớn là nguyên nhân của sự chối bỏ hành động thì kẻ chối bỏ đấy chỉ là loại chối bỏ vì tham dục (rajas), và sẽ chẳng đạt được thành tựu của buông bỏ.

9. Một hành động chính đáng mà người ta hành động với suy nghĩ duy nhất là phải hoàn thành nó như một bổn phận, đồng thời từ bỏ mọi quyến luyến và chẳng nghĩ tới kết quả của nó, chính đó, hỡi Acgiuna, là loại chối bỏ cao thượng (sattva).

10. Người buông bỏ nào chẳng căm ghét những hành động khó chịu, cũng chẳng bị hấp dẫn bởi những hành động lợi lạc; con người ấy thấm đẫm sattva, minh triết, thảy mọi nghi ngờ đều bị trừ bỏ.

11. Đã mang lấy một thân thể, thực vậy, thì thật chẳng chẳng thể nào chối từ được hành động một cách hoàn toàn. Nhưng kẻ nào chối bỏ kết quả của hành động, kẻ ấy được người ta gọi là bậc chối bỏ (tyagin).

12. Hành động đem đến ba loại kết quả: loại hoàn hảo, loại bất toàn và loại lẫn lộn ở giữa; kết quả sẽ đến với kẻ không từ bỏ nó ngay sau cái chết của hắn, nhưng chẳng bao giờ đến với bậc đã chối bỏ.

13-14. Ta sẽ nói cho ngươi, hỡi Tráng sĩ Tay khỏe, về năm nguyên nhân tối đại đã được định rõ trong triết lý Samkhya và đồng thời vẫn điều khiển mọi hành động. Đó là: khả năng, tác nhân, và vô số loại phương tiện, cùng là các hình thức cố gắng, và sau rốt, chính là định mệnh.

15. Một người thực hiện bất cứ hành động nào, dù bằng cơ thể, bằng lời nói hay bằng tâm trí mình, dù đúng đắn hay là sai trái, thì cũng đều có năm nguyên nhân tối đại.

16. Còn đến trường hợp như vầy, cái kẻ khư khư chỉ tin rằng mình hắn là tác nhân duy nhất, kẻ đó, vì ngu lậu và thiếu học, chẳng thấy được điều gì.

17. Cái người không coi bản thân mình là người thực hiện, và tư tưởng chẳng hề vẩn đục, con người như thế kể cả khi sát nhân cũng chẳng thể gọi là đã giết người, và cũng chẳng bị dính mắc vào đó.

18. Sự hiểu biết, đối tượng hiểu biết và người hiểu biết làm thành xung lực ba – mặt dẫn tới hành động. Phương tiện, hành động, và người thực hiện làm thành nền tảng ba mặt của hành động.

19. Sự hiểu biết, hành động và người thực hiện đó cũng chia làm ba loại tuỳ theo sự khác nhau trong tương tác giữa ba phẩm tính. Điều này đã được miêu tả trong hệ thống Samkhya chuyên phân tích các phẩm tính. Vậy hãy lắng nghe.

20. Hiểu biết mà nhờ đó ta nhìn thấy trong tất thảy muôn vàn bản thể một bản chất duy nhất, bất diệt, không chia lìa giữa các bản thể riêng biệt, hãy biết rằng đó là hiểu biết cao thượng (sattvika).

21. Hiểu biết mà nhận thấy lần lượt từng bản chất thay đổi và khác biệt ở nơi muôn vạn bản thể riêng biệt, đó là loại hiểu biết tham dục (rajasa).

22. Còn cái hiểu biết tầm thường chỉ dính chặt một cách bất trí vào những gì đã làm, coi nó là bao trùm tất cả, chẳng để ý gì đến nguyên nhân, nền tảng của nó, hiểu biết như thế gọi là loại hiểu biết ngu lậu (tamasa).

23. Hành động hợp lẽ đạo, thoát khỏi mọi quyến luyến, được hoàn thành với lòng dửng dưng không đam mê, không căm ghét, bởi cái người chẳng hề để ý đến kết quả, hành động ấy là cao thượng (sattvika).

24. Song hành động được thực hiện một cách chuyên cần, bởi con người khao khát phần thưởng, hay có động cơ để tự cao tự đại, hành động ấy là tham dục (rajasa).

25. Còn hành động bắt đầu trong u tối, chẳng nghĩ đến hậu quả, đến bất lợi, đến tai họa sau đó, cũng như đến khả năng có thực hiện nổi không, loại hành động ấy gọi là ngu lậu (tamasa).

26. Người nào dứt bỏ mọi quyến luyến, lời nói chẳng còn chút vị kỷ, trong lòng đầy chắc chắn và can đảm, và không bị ám ảnh bởi thành công hay thất bại, con người ấy được gọi là bậc hành động cao thượng (sattvika).

27. Cái người hành động mê đắm, khao khát có được kết quả như ý từ hành động, ham hố và nguy hại trong bản chất, tâm hồn bất tịnh khi vui khi buồn, đó là người hành động tham dục (rajasa).

28. Con người đầu óc chậm lụt, thô lỗ, ngoan cố, một kẻ gian lận, chỉ chăm đi lấy của người khác, lười nhác, chán chường và luôn ngần ngừ trì hoãn, đó là kẻ hành động ngu lậu (tamasa).

29. Hãy lắng nghe ba sự khác biệt trong lý trí và sự kiên địnhtuỳ theo ba phẩm tính, mà ta sẽ nói co ngươi một cách toàn diện và chi tiết, hỡi Đhanangiaya.

30. Lý trí nhận thức được cả hành động lẫn cả bất động, cả cái cần làm lẫn cái không cần làm, cả cái ta cần phải sợ hãi lẫn cái chẳng cần phải sợ, cả cái dẫn đến trói buộc lẫn cái dẫn tới giải thoát, ôi Pacta, lý trí ấy là cao thượng (sattvika).

31. Cái lý trí mà bởi nó một người chẳng phân biệt được đích xác giữa chính và tà, giữa cái cần phải làm và cái chẳng nên làm, ôi Pacta, cái lý trí ấy là loại tham dục (rajasa).

32. Còn cái lý trí được bao bọc trong u tối, coi tà là chính, đem đến một cái nhìn méo mó về sự vật, đó lá cái lý trí ngu lậu (tamasa).

33. Sự kiên định mà nhờ đó, thông qua yoga, con người kiểm soát được hoạt động của tinh thần, hơi thở mang sự sống, cùng các giác quan, hỡi Pacta, đó là sự kiên định cao thượng (sattvika).

34. Sự kiên định mà nhờ đó người ta duy trì được bổn phận, dục vọng và của cải, với hy vọng được lợi lộc khi cơ hội xảy đến, gọi là loại tham dục (rajasa).

35. Còn sự kiên định mà bởi đó kẻ thấp trí chẳng dừng ngủ nghê, sợ hãi, sầu muộn, chán nản và tự phụ, ôi Pacta, đó là sự kiên định ngu lậu (tamasa).

36-37. Giờ đây, hãy nghe ta nói về ba loại hạnh phúc, ôi người ưu việt nhất dòng tộc Bharata. Sự sung sướng mà một người đạt được qua một chặng đường dài tu tập, nơi mà bất hạnh đã chấm dứt; loại mà thoạt đầu thì như thuốc độc song thực chất chẳng khác nào rượu tiên; đó chính là hạnh phúc cao thượng (sattvika), vốn sinh ra từ sự thanh thản của tự giác ngộ.

38. Loại sung sướng sinh ra từ sự tiếp xúc của các giác quan với đối tượng khách thể, loại thoạt đầu chẳng khác rượu tiên song thực chất chẳng khác nào thuốc độc, đó là loại hạnh phúc tham dục (rajasa).

39. Loại sung sướng lừa dối linh hồn cả ban đầu lẫn thực chất về sau, loại khởi lên từ ngủ nghê, lười nhác và trễ nải bổn phận, đó là loại hạnh phúc ngu lậu (tamasa).

40. Chẳng có bản thể nào trên thế gian này, thậm chí cả các nơi thần linh nơi thượng giới, lại có thể tự do thoát khỏi ba phẩm tính này của tự nhiên.

41. Hỡi Người Đả bại quân thù, những bổn phận của các đẳng cấp Brahmin, Kơxatrya, Vaisya và Suđra đều được chia ra một cách rành rõ tuân theo các phẩm tính vốn có trong bản chất của họ.

42. Thanh thản, tự chủ, thuần khiết, khổ hạnh, nhẫn nại, liêm chính, thánh trí (nhờ các thánh thư), có hiể biết kinh nghiệm và lòng tin vào thế giới tương lai, đó chính là bổn phận của một Brahmin, bắt nguồn từ bản chất anh ta.

43. Anh hùng, hăng hái, cứng rắn, khéo léo, không đào ngũ, hào hiệp, tính khí cao kỳ, đó là bổn phận của Kơxatrya, dựa vào bản chất anh ta.

44. Canh nông, chăn bò và buôn bán là bổn phận của một Vaisya, y theo bản chất anh ta; công việc của một kẻ hầu hạ là bổn phận của Suđra, y theo bản chất anh ta.

45. Bằng cách hết lòng thực hiện bổn phận của mình, con người đạt tới sự hoàn thiện. Hãy lắng nghe xem người không rời bổn phận của chính mình đạt tới hoàn thiện như thế nào.

46. Đấng mà từ đó tất thảy mọi tạo vật xuất hiện, đấng nhuần – khắp tất thảy – chính nhờ thờ phụng đấng ấy bằng cách thực hiện bổn phận của chính mình mà một người đạt tới hoàn thiện.

47. Chẳng thà thực hiện nghĩa vụ của mình một cách dở tệ còn hơn là hoàn thành một nghĩa vụ xa lạ. Thực hiện bổn phận tự nhiên của mình, con người chẳng mắc phải tội lỗi.

48. Người ta chẳng nên từ bỏ bổn phận tự nhiên của mình, ôi con trai của Kunti, ngay cả khi thực hiện một cách dở tệ, bởi vì hành vi nào mà chẳng bị bao phủ bởi sai lầm, như lửa kia vẫn bị bao trùm trong khói.

49. Con người mà tâm đã thoát khỏi mọi quyến luyến, tự mình chế ngự được mình, mọi dục vọng tan biến, bằng các phương cách chối từ, con người ấy đạt tới cảnh giới tối thượng của bất – động.

50. Ôi con trai của Kunti, ta sẽ giảng cho ngươi một cách ngắn gọn rằng vì sao, đạt tới hoàn thiện, người ấy lại đạt tới Brahman, cảnh giới tối thượng của trí tuệ.

51-52-53. Người nào, sở đắc được một trí tuệ thuần khiết, vững vàng làm chủ bản thân, từ bỏ thanh âm cùng các đối tượng cảm giác giác, bỏ cả yêu lẫn ghét, trú ở một nơi cô tịch, ăn ít, chế ngự cả thân, ngôn, tâm, lúc nào cũng đắm mình trong thiền định, trừ bỏ mọi mê đắm, rũ bỏ hết ích kỷ, bạo lực, kiêu ngạo, ham muốn, giận dữ, lòng ham sở hữu, trở thành vị tha, bình thản, con người như thế xứng đáng hợp nhất với Brahman.

54. Hợp nhất với Brahman, linh hồn sáng rõ và thanh thản, người ấy chẳng còn than vãn và hy vọng điều gì. Nhìn thấy vạn vật như một, người ấy hướng tớt Ta với sự sùng kính vô thượng.

55. Bởi sự sùng kính ấy, người ấy biết được tầm vóc của ta, biết được ta thực tế thế nào; và đã biết được ta thật sự, người ấy ngay lập tức thấu nhập vào trong “đó”.

56. Trong khi thực hiện mọi hành động, an trụ nơi ta, nhờ ân sủng của ta, người đó đạt tới vị thế bất diệt và vĩnh cửu.

57. Hết lòng hiến tặng mọi hành động cho ta, coi ta là đấng vô thượng, an trụ trong yoga của trí tuệ, hãy để tư tưởng ngươi chuyên chú vào ta.

58. Tập trung tư tưởng ngươi về ta, nhờ ân huệ của ta ngươi sẽ vượt qua mọi trở ngại, nhưng nếu vì tự cao tự đại, chẳng lắng nghe ta, ngươi sẽ bại vong.

59. Nếu dựa vào Cái tôi, ngươi vẫn tâm niệm “Ta sẽ không giao chiến”, xác tín của ngươi là giả dối; rồi tự nhiên sẽ khuất phục được ngươi.

60. Ôi con trai của Kunti, bị ràng buộc bởi bổn phận sinh ra từ bản chất của ngươi, cái mà, trong sự lầm lạc, ngươi chẳng muốn làm, thì ngươi sẽ làm, bất kể ý ngươi.

61. Ôi Acgiuna, Đấng Chí tôn trú trong tâm của mọi bản thể, và bởi quyền năng thần thánh của người, vạn vật vận hành như trong một guồng máy.

62. Hãy đến với Người như nơi trú ngụ duy nhất, bằng cả tấm lòng thành, hỡi Bharata. Nhờ ơn sủng của Người, ngươi sẽ đạt được sự bình an tối thương và chốn cư ngụ vĩnh cửu.

63. Như vậy đó ta đã tiết lộ cho ngươi tri thức này, tri thức huyền bí hơn cả sự huyền bí. Hãy suy tưởng về nó một cách toàn vẹn, rồi hãy làm những gì ngươi muốn.

64. Một lần nữa, hãy nghe lời giáo huấn sau cùng của ta, một điều huyền bí hơn hết thảy. Ngươi là người được ta ưu ái, ta sẽ nói ra điều mang cho ngươi lợi ích.

65. Hãy tập trung tâm trí về ta, trở thành đồ đệ ta, hiến sinh cho ta, quy phục trước ta, như thế ngươi sẽ đạt tới ta, ta đảm bảo với ngươi điều đó vì với ta ngươi là người thân thiết.

66. hãy bỏ tất cả mọi đạo lý (dharma) khác mà đến với ta như chốn trú ngụ duy nhất. Ta sẽ giải thoát ngươi khỏi mọi tội lỗi, sợ hãi cũng chẳng còn.

67. Ngươi chớ có bao giờ nói điều này với bất kỳ kẻ nào không thực hành khổ hạnh, không chút lòng mộ đạo, không lắng nghe những gì được nói ra, hoặc với kẻ nào nói xấu về ta.

68. Người nào giảng bày điều huyền bí tối thượng này cho đồ đệ của ta, chứng tỏ lòng chì thành với ta, người đó sẽ đạt tới ta: đó là chắc chắn.

69. Trên cõi trần gian này sẽ chẳng có con người nào mà sự cúng dường cho ta thâm hậu hơn thế, cũng chẳng có ai trong vũ trụ này sẽ được ta yêu mến hơn thế.

70. Và người nào học đến nhập tâm cuộc đối thoại thánh thiện về đạo lý mà chúng ta vừa trao đổi này, ta coi người đó đã tôn thờ ta bằng hành động hiến sinh tri thức.

71. Ngay đến cả kẻ chỉ lắng nghe nó với lòng tin tưởng và không chế nhạo, kẻ ấy cũng sẽ được giải thoát và sẽ đạt tới cõi phúc lạc của những người công chính.

72. Ôi Pacta, phải chăng ngươi nghe tất cả những điều này với một tâm hồn kiên định? Sự lầm lạc của ngươi, bắt nguồn từ bất trí, đã hoàn toàn đượcc trừ bỏ, hỡi Dhanangiaya?

Acgiuna nói:

73. Sự u tối của tôi đã bị quét sạch và tôi đã lấy lại được trí mẫn tuệ của mình nhờ ân huệ của người, ôi Axyuta. Đây tôi đã sẵn sàng, thoát khỏi mọi nghi ngờ. Tôi sẽ thực hiện điều người nói.

Xangiaya nói:

74. Và như tôi đã nghe được cuộc đối thoại tuyệt vời giữa Vaxuđêva và Pacta tâm hồn thánh thiện, cuộc đố thoại khiến tôi tóc dựng đứng.

75. Nhờ ân huệ của Vyaxa, tôi đã được nghe điều bí nhiệm của mọi bí nhiệm, đạo yoga được giảng bày bởi Krishna, là hiện thân của bậc Chúa tể yoga.

76. Muôn tâu Bệ hạ, nhớ lại nhớ lại mãi cuộc đối thoại tuyệt vời, chí thánh giữa Kêsava và Acgiuna này, tôi run rẩy kkhông ngừng vì sung sướng.

77. Tâu Chúa thượng, nhớ lại nhớ lại mãi hình thể của Hari (Krishna), giác quan của tôi như mù lòa và tôi sung sướng rồi sung sướng mãi.

78. Ở nơi nào có Krishna, bậc Chúa tể Yoga, ở nơi nào có Pacta, chàng cung thủ, ở nơi đó, tôi đoán chắc, sẽ ngự trị sự giàu có, sự chiến thắng, sự thịnh vượng và đạo đức vĩnh cửu.