Author: Selma Lagerlöf
Date: 0101-01-01 00:00:00+00:00

Cuộc Lữ Hành Kỳ Diệu Của Nilx Holyerxon Qua Suốt Nước Thụy Điển

Tác giả: Selma

e-bookprc.blogspot.com

Kho Ebook Prc “Chuẩn” nhất

Mục Lục

Chương I - Phần 1: Đứa Con

Phần 2: Đàn Ngỗng Trời

Phần 3: Tấm Vải Kẻ Ô

Chương II - Phần 1: Akka Núi

Phần 2: Ban Đêm

Phần 3: Cái Trò Của Đàn Ngỗng

Chương III - Phần 1: Lối Sống Của Một Con Chim Trời

Phần 2: Vittsơvlê

Phần 3: Trong Vườn Cây

Chương IV - Phần 1: Gliminyêhux

Phần 2: Con Sếu

Phần 3: Kẻ Dụ Chuột

Chương XIII - Phần 1: Đảo Karl Nhỏ

Phần 2: Bầy Cừu

Phần 3: Lỗ Địa Ngục

Chương XIV - Phần 1: Hai Thành Phố

Phần 2: Thành Phố Sống

Chương XVI - Phần 1: Lũ Quạ Khoang

Phần 2: Bị Quạ Bắt Cóc

Phần 3: Chiếc Nhà Nhỏ

Chương XIX - Phần 1: Cái Hồ Lớn Có Nhiều Chim

Phần 2: Con Chim Mồi

Phần 3: Việc Lấp Cái Hồ

Chương XXIII - Phần 1: Truyện Chó Karr Và Nai Màu Gio

Phần 2: Karr

Phần 3: Việc Đi Trốn Của Lông Màu Gio

Phần 4: Vô Phương Tự Vệ

Phần 5: Những Con Nữ Tu Sĩ

Phần 6: Cuộc Đại Chiến Chống Bọn Nữ Tu Sĩ

Phần 7: Việc Phục Thù

Chương XXIV - Phần 1: Trong Tỉnh Nerkê

Phần 2: Cái Đêm Trước Phiên Chợ

Chương XXX - Phần 1: Cái Phần Lớn Hơn

Phần 2: Lịch Sử Mỏ Falun

Phần 2: Chuyện kể của Muyr–Kerxti

Chương XXXIII - Phần 1: Trận Lụt

Phần 2: Những Con Thiên Nga Trong Vũng Yelxta

Phần 3: Con Chó Giữ Nhà Mới

Chương XXXIV: Truyện Cổ Về Tỉnh Upplanđ

Ngoại Truyện

Chương I - Phần 1: Đứa Con

Trai

Ông gia thần

Có một chú bé khoảng mười bốn tuổi, người cao, lớn khỏe, tóc vàng như sợi gai. Chú chẳng được tích sự gì. Chỉ thích ăn và ngủ, lại còn bày ra những trò nghịch nữa.

Một buổi sáng chúa nhật, bố mẹ sắp sửa đi lễ nhà thờ, chú mặc chiếc sơ-mi, ngồi ở một góc bàn. Chú bé trông thấy bố mẹ sắp đi và mình sẽ được tự do chẳng ai cai quản trong hai giờ. Chú nghĩ bụng: "mình có thể lấy súng của bố xuống, bắn vài ba viên đạn, chẳng ai biết cả".

Có thể nói là bố mẹ đã đoán được ý định của chú, lúc ra đi bố dừng lại trên bậu cửa và nói:

- Con đã không muốn theo bố mẹ đi nhà thờ thì có thể đọc kinh ở nhà. Con có hứa với bố như vậy không?

- Vâng, nếu bố muốn. Nhưng trong bụng chú đã nghĩ là chỉ đọc cái gì chú thích mà thôi.

Chưa bao giờ chú thấy mẹ chú nhanh nhẹn đến thế chỉ nháy mắt mẹ đã đến trước cái giá nhỏ treo trên rương, lấy cuốn sách thuyết giáo của Luthơ, đặt lên cái bàn kê trước cửa sổ, giở ra đúng trang có bài giảng hôm ấy. Mẹ lại tìm cả đoạn kinh Phúc âm sẽ đọc hôm chúa nhật ấy, đặt luôn lên cuốn thuyết giáo. Sau cùng, mẹ kéo sát vào bàn bên chiếc ghế bành lớn mua năm trước, hồi bán đấu giá cái nhà mục sư ở Vemmenhơg,

cái ghế mà thường chỉ có bố mới được ngồi.

Chú bé nghĩ rằng mẹ chú đã quá nhọc trong công việc dàn cảnh ra như vậy vì chắc là chú sẽ đọc chỉ một hai trang thôi. Nhưng hình như bố lại đoán biết ý định của chú; bố nói, giọng nghiêm nghị:

- Cố đọc cho kỹ đấy, lúc về bố sẽ hỏi từng trang, nếu bỏ bớt thì liệu hồn.

- Bài thuyết giáo những mười bốn trang rưỡi, mẹ nói thêm. Muốn đọc hết thì hãy bắt đầu ngay đi.

Cuối cùng bố mẹ đi ra, qua cửa chú bé muốn nhìn bố mẹ đi xa dần và chú thấy hình như mình bị mắc mưu vậy. Chú lẩm bẩm: "biết mình phải chúi mũi vào quyển sách suốt cả buổi mà họ vắng mặt thế này, bố mẹ chắc bằng lòng lắm đấy".

Nhưng mà bố mẹ chắng bằng lòng chút nào, trái lại còn rất phiền muộn. Bố mẹ là những nông dân nghèo, mảnh đất làm ăn chẳng rộng hơn một cái chéo vườn chút nào. Khi mới đến đây, cái trại chỉ nuôi được có một con lớn và mấy con gà. Nhờ chịu khó, siêng năng, tháo vát, giờ đã có mấy con bò cái và đàn ngỗng. Nghĩa là họ làm ăn đã khá và nếu như không phải nghĩ gì đến đứa con trai thì buổi sáng đẹp trời hôm ấy họ đã đi về nhà thờ rất vui vẻ. Bố phiền lòng vì thấy con lười quá sức, ỳ quá sức, chẳng muốn học hành gì ở trường cả, may ra chỉ có thể đi chăn ngỗng được mà thôi. Mẹ cũng thấy đúng như thế, nhưng mẹ buồn nhất là thấy nó độc ác, quá nhẫn tâm, quá tàn bạo với súc vật, xấu bụng với mọi người. Mẹ than thở: "Lạy Chúa bẻ gẫy cái đinh độc ác của nó đi và phú cho nó một tâm tình khác nếu không chính nó sẽ gây ra bất hạnh cho nó và cho cả nhà nữa".

Sau khi suy nghĩ một hồi lâu, chú bé quyết định lần này nên vâng lời bố mẹ thì hơn. Chú ngồi vào chiếc ghế bành lớn và bắt đầu đọc lẩm nhẩm. Chưa được bao lâu giọng chú đã như ru chú ngủ. Chính chú cũng thấy là mình cứ thế thiếp đi.

Bên ngoài, trời xuân đẹp tuyệt. Mới hai mươi tháng Ba, nhưng làng Vextra Vemmenhơg ở tận cùng miền Nam tỉnh Xkhônê đã vào xuân hẳn rồi. Tiết trời chưa làm cây cối xanh lại, nhưng khắp nơi đã đâm chồi và sáng lên, con mương nào cũng đã có nước, hoa tử uyên đã nở bên những vệ đường. Tất cả rêu và địa y mọc trên đường đã chuyển sang màu nâu và ánh lên. Rừng dẻ gai ở phía tận cùng, lớn lên trông thấy và như mỗi lúc một thêm um tùm. Bầu trời dường như cao thăm thẳm và xanh một màu trong vắt. Cửa ngôi nhà nhỏ vẫn để mở

hé, nghe lọt tiếng ríu rít của chim sơn ca. Ngoài sân, gà và ngỗng đang kiếm mồi; những con bò cái cảm thấy không khí mùa xuân đến tận cuối chuồng thinh thoảng rống lên một tiếng dài.

Chú bé đọc, thiếp đi, giật mình tỉnh dậy và cố chống lại cơn buồn ngủ. "Mình không muốn ngủ vì ngủ thì mất cả buổi sáng cũng chẳng đọc xong". Nhưng dù quyết tâm như vậy, cuối cùng chú cũng phải nhượng bộ cơn buồn ngủ.

Chú ngủ đã lâu hay chỉ mới một lúc? Chú cũng chẳng biết nữa, nhưng một tiếng động khẽ ở đằng sau đánh thức chú dậy.

Trên bậu cửa sổ, trước mặt chú, có tấm gương nhỏ phản chiếu gần hết căn phòng. Chú ngẩng đầu lên thì nhìn ngay vào tấm gương và thấy chiếc hòm lớn của mẹ đã mở nắp.

Bà mẹ có một cái hòm gỗ sồi lớn tướng, nặng nề đóng đai sắt, không cho phép ai mở ra bao giờ. Mẹ cất vào đó tất cả những vật thừa hưởng được của bà ngoại và rất quý những thứ ấy. Đó là những chiếc áo dài thêu kiểu cổ bằng dạ đỏ, thân ngắn, váy gấp nếp và trước ngực thêm ngọc trai. Đó là những chiếc mũ trắng, hồ bột, và những chiếc hoa tai nặng, và những dây chuyền bằng bạc. Giờ người ta không muốn mặc những áo xấu kiểu cổ ấy nữa, và nhiều lúc mẹ đã nghĩ đến việc bỏ đi hết, nhưng rồi cũng không quyết được: những thứ ấy đối với lòng mẹ thân thiết quá.

Thế mà chú bé trông thấy rõ ràng trong gương là nắp hòm bị mở. Chú không hiểu tại sao lại có thể nào mở được vì chắc chắn là mẹ đã khóa hòm trước khi đi; chẳng bao giờ mẹ lại bỏ ngỏ khi chỉ có một mình con

trai mẹ ở nhà.

Chú thấy khó chịu hết sức. Chú sợ có tên trộm nào đã lẻn vào nhà. Chú không dám cựa, ngồi yên chú nhìn chăm chăm vào tấm gương.

Chú chờ tên trộm ló mặt ra, bỗng chú tự hỏi cái bóng đen vừa rơi xuống nắp hòm kia là cái gì. Chú nhìn, nhìn mãi mà vẫn không tin vào mắt mình. Nhưng dần dần cái mà lúc đầu chỉ là một bóng đen kia đã hiện rõ ra, và chú liền hiểu ngay rằng đó là một vật có thật. Trước mặt chú có một ông tumtê không hơn không kém, đang ngồi như cưỡi ngựa trên mép hòm.

Tất nhiên chú đã nhiều lần nghe nói đến các gia thần, nhưng vì chưa bao giờ chú lại nghĩ rằng họ bé nhỏ đến thế. Vị thần lần này không cao hơn gang tay. Mặt gia thần nhăn nheo và không có râu; thần mặc chiếc

áo đen rất dài, cái quần chẽn, đội chiếc mũ đen rộng vành; trang phục rất chải chuốt: hai cổ tay áo và cổ áo đều viền đăng ten trắng, đôi giày có những cái vòng đẹp, và bít tất thắt nơ to. Thần lấy một chiếc yếm thêu trong hòm ra, ngắm nghía cái công trình ngày xưa ấy say mê đến nỗi không thấy chú bé đã thức giấc.

Thấy gia thần, chú bé rất ngạc nhiên, nhưng chú không sợ lắm. Làm sao mà chú phải sợ một kẻ bé tí teo như thế? Và trong khi gia thần đang mải mê đến mức chẳng trông mà cũng chẳng nghe thấy gì cả, thì chú bé nghĩ là chơi ông ta một vố thì thích quá: chẳng hạn đẩy ông ta vào hòm rồi đậy nắp lại, hoặc là một trò gì đó đại loại như vậy.

Tuy nhiên chú cũng không đủ can đảm đến mức đưa tay ra sờ vào thần. Bởi vậy, chú

đưa mắt tìm một vật gì có thể dùng để nện thần một cái. Chú nhìn từ giường sang bàn và từ bàn đến lò sưởi. Ngước nhìn lên xoong chảo và ấm cà phê để trên cái giá gỗ nhỏ; nhìn khẩu súng của bố treo trên tường giữa những bức chân dung của vương thất Đan Mạch, lại nhìn tới những cây phong to và vẫn ánh nở hoa trước cửa sổ, rồi cuối cùng chú dừng mắt lại nơi cái vợt bắt bướm cũ treo ở cửa sổ con.

Thoáng thấy chiếc vợt bắt bướm là chú vớ ngay lấy vọt lên và úp sập xuống mép hòm. Chính chú cũng ngạc nhiên về sự may mắn của mình, vì chú đã bắt được gia thần, rõ mười mươi; vị thần bé nhỏ đáng thương nằm gọn ở đáy vợt, đầu lộn ngược xuống, không sao chui ra được.

Mới đầu chú bé không biết làm gì với cái mồi của mình, Chú chỉ lắc đầu chiếc vợt cho

gia thần không trèo ra được thôi.

Thần liền lên tiếng và hết sức van chú trả lại tự do cho mình. Thần nói là trong bao nhiêu năm đã đem cho gia đình chú những sự tốt lành, và đáng được đối xử khác thế này. Nếu chú thả ra, thần sẽ biếu cho một cái thìa bạc, và một đồng tiền vàng to bằng cái hộp đồng hồ của bố.

Chú bé cho những thứ ấy chẳng nhiều nhặn gì, nhưng từ khi bắt được gia thần chú lại đâm ra sợ. Chú thấy mình đang liên quan đến một cái gì lạ lùng, khủng khiếp không thuộc về thế giới của mình, và chỉ mong sao ra khỏi cuộc phiêu lưu này.

Vì vậy, chú đồng ý tức thì với đề nghị của gia thần và ngừng tay lắc vợt để cho kẻ nhỏ bé kia trèo ra. Nhưng đúng lúc tù nhân của chú ra gần khỏi vợt thì chú chợt nảy ra cái ý là phải nắm lấy những của cải lớn và đủ mọi

thứ khác nữa. Để mở đầu, ít ra chú phải biết rằng bài thuyết giáo cứ tự nhiên nhập vào óc. Chú nghĩ: "Để cho ông ta thoát thì mình ngu thật". Thế là đột nhiên chú lại lắc lắc cái vợt.

Nhưng đúng vào lúc ấy chú bị một cái tát dữ dội đến nỗi tưởng như đầu sắp nổ toang ra; trước chú bị bắn vào tường, rồi bật sang tường bên kia sau cùng ngã vật xuống đất và nằm bất tỉnh nhân sự.

Lúc tỉnh lại, chú chỉ còn một mình trong phòng, chẳng thấy chút dấu vết nào của gia thần cả. Nắp hòm đã đậy lại; chiếc vợt bướm treo ở chỗ cũ, nơi cửa sổ. Nếu không thấy đau rát ở má thì chú đã có thể cho rằng tất cả những chuyện ấy chỉ là chiêm bao. Chú tự nhủ: "Dù sao đi nữa thì bố mẹ vẫn cho rằng đó chỉ là giấc chiêm bao. Bố mẹ sẽ chẳng vì gia thần mà tha cho mình bài

thuyết giáo. Vì vậy, tốt nhất là mình hãy đọc lại đi".

Nghĩ vậy chú đi lại phía bàn, bỗng chú nhận thấy một điều gì rất lạ. Lẽ nào cái nhà lại to ra thế này. Nhưng mà giải thích bằng cách nào khác được, vì chú phải đi bao nhiêu bước mới tới cái bàn. Và cái ghế thì ra sao thế này? Hình như cái ghế không to ra; thế mà trước hết chú phải đu mình lên thanh gỗ bên dưới rồi từ đó mới leo lên được chỗ ngồi. Cái bàn cũng vậy cố trèo lên tay ghế bành mới trông thấy được mặt bàn.

Chú nghĩ: “Thế này là thế nào? Mình cho là gia thần đã hóa phép thay đổi cái ghế bành, và cái bàn rồi!”

Cuốn thuyết giáo vẫn để mở trên bàn và hình như không biến đổi gì; thế mà rõ ràng là trên sách vẫn có cái gì kỳ quái, vì chú không thể nào đọc được một chữ nếu không

đứng hẳn lên trên cuốn sách.

Chú đọc vài dòng, rồi ngẩng đầu lên. Mắt chú lại bắt gặp tấm gương và chú kêu to lên: “Kìa, lại một gia thần nữa!”

Trong gương, chú thấy rõ ràng một người bé nhỏ tí tẹo, đội mũ nhọn, mặc quần chẽn bằng da.

“Tay này ăn mặc hệt như mình”, chú reo lên, hai tai chắp lại vì ngạc nhiên. Thế là con người bé nhỏ trong gương cũng làm động tác như thế.

Chú bé liền bứt tóc mình, tự cấu mình, xoay mình như chong chóng; tức thì người trong gương làm đúng động tác như chú.

Chú liền chạy vòng quanh cái gương xem có kẻ nào đứng nấp đằng sau không. Nhưng chẳng thấy ai cả. Thế là chú bắt đầu run, vì

chú chợt hiểu ra rằng gia thần đó là chú, và hình người phản chiếu trong gương chính là hình của chú.

Phần 2: Đàn Ngỗng Trời

Tuy nhiên, chú bé vẫn không thể tin rằng mình đã bị biến thành gia thần. Chú nghĩ: “Chỉ có thể là một giấc mơ hay là mình tưởng tượng ra đó thôi. Một lúc nữa, mình sẽ còn là một con người”.

Chú đứng trước gương nhắm mắt lại. Vài phút sau chú mới mở mắt ra, mong cho pháp thuật hết tác dụng. Nhưng không: chú bé vẫn bé tí tẹo như thế. Ngoài kích thước ra thì chú vẫn hoàn toàn như trước. Vẫn mớ tóc vàng nhạt, vẫn những tàn nhang trên mũi, vẫn những miếng vá trên chiếc quần da, và chỗ vá ở bít tất, chú thấy đủ tất cả nhưng đều nhỏ tí xíu hết.

Chờ đợi cũng chẳng ích gì. Phải hành động

và tốt hơn cả là đi tìm gia thần để cố làm lành với thần.

Chú bèn nhảy xuống đất, và bắt đầu tìm. Chú nhìn phía sau các chiếc ghế tựa và các cái tủ, dưới gầm giường và trong bếp lò. Chú lách cả vào mấy cái hang chuột nhưng vô ích.

Vừa tìm chú vừa khóc, vừa van, hứa hẹn đủ điều: nào là không bao giờ làm sai lời hứa nữa, không bao giờ độc ác nữa, nào là không bao giờ ngủ trong giờ thuyết giáo nữa. May mà chú được trở lại thành người thì chú sẽ là chú bé biết vâng lời nhất, hiền lành nhất, và đáng yêu nhất. Nhưng chú cứ việc hứa hẹn, việc đó vẫn chẳng ích gì.

Bỗng chú sực nhớ là có nghe mẹ nói rằng các gia thần thường quen ở chuồng bò, thế là chú quyết ra đấy. May mà cửa ra vào vẫn để ngỏ, nếu không thì chằng bao giờ chú có

thể mở nổi cái then. Chú đi ra chẳng vướng mắc gì.

Ra đến bậc cửa, chú đưa mắt tìm đôi giày gỗ của chú, vì ở trong nhà chú thường đi lại bằng giày vải. Nhưng mà chú sẽ mang thế nào nổi đôi giày gỗ to và nặng của chú đây? Vừa đúng lúc ấy chú thấy trên ngưỡng cửa một đôi giày gỗ bé tí tẹo. Việc phát hiện này chỉ làm chú thêm sợ; nếu thần đã lo trước đến việc thay đổi cả kích thước đôi giày gỗ của chú thì chẳng nên nghĩ rằng cuộc phiêu lưu tai hại này sẽ còn kéo dài nữa sao?

Một con chim sẻ nhảy nhót trên cái bậc bằng gỗ sồi đã cũ ở trước cửa. Vừa trông thấy chú bé là nó đã ríu rít kêu lên: “Chuỵt, chuỵt, nhìn kìa. Nhìn Nilx, thằng bé chăn ngỗng kìa! Nhìn thằng bé Tí Hon kia! Nhìn Nilx Hôlyerxôn Tí Hon kia!”

Những con ngỗng và những con gà mái lập tức quay về phía Nilx, tiếng cục cục và cà kíu liền nổi lên ầm ĩ. Con gà trống gáy:

“Cúc cù cu cu! Đáng lắm!”

“Cục cục cục, đáng lắm!” bọn gà mái cũng kêu lên và cứ nhắc đi nhắc lại mãi cái câu ấy. Các con ngỗng tụ tập lại, chen chúc nhau, tất cả đều vươn dài cổ ra cùng hỏi:

“Ai gây ra việc này? Ai gây ra việc này?” Điều kỳ diệu thứ nhất là chú bé hiểu được

tiếng nói của chúng nó. Ngạc nhiên, chú

đứng lại một lúc trên bậc cửa để nghe chúng nó nói.

Chú nghĩ bụng: “Bởi vì mình đã biến thành gia thần nên biết tiếng nói của loài chim”.

Chú thấy các con gà mái thật là khó chịu, cứ cục cục và kêu mãi: “đáng kiếp”. Chú ném

chúng nó một hòn đá để bắt chúng im. “Có im mồm đi không, đồ vô lại”. Khôn thay, chú quên mất rằng chú không còn đủ sức để làm cho bọn gà mái sợ nữa. Cả bọn chạy xô đến, vây lấy chú và cứ cục cục. “Cục cục cục, thật đáng đời! Cục cục cục, thật đáng đời!”.

Chú tìm cách chạy trốn, nhưng đám gà mái đuổi theo và kêu đến điếc cả tai. Chú chẳng tài nào thoát nổi đàn gà nếu lúc đó con mèo nhà không hiện ra. Vừa trông thấy nó, đàn gà liền im tiếng và làm bộ mải miết bới đất tìm sâu.

Chú chạy lại phía con mèo và nói: “Này Miu bé nhỏ của mình, cậu biết rõ hết mọi hang lỗ ngõ ngách trong trại, cậu làm ơn bảo cho mình biết đi tìm gia thần ở chỗ nào đây?”

Mèo không trả lời ngay. Nó ngồi lại, xếp cái đuôi quanh mình thật duyên dáng, rồi chằm

chằm nhìn chú bé. Miu là một con mèo đen to, ngực trắng. Bộ lông mượt ánh lên dưới tia mặt trời. Móng nó quắp lại hết. Mắt nó toàn một màu xám, có một khe rất hẹp ở giữa. Nó có vẻ hiền.

Nó nói giọng rất dịu dàng: “Tất nhiên mình biết gia thần ở đâu, nhưng cậu tin tưởng mình sẽ nói cho cậu biết đấy à?”

- Miu thân mến ạ, phải giúp mình tí. Miu không thấy mình bị ông ấy chài đấy à?

Con mèo hé mắt ra, ác ý lộ qua ánh mắt màu lục. Nó gầm gừ thích chí mãi rồi mới nói: “Cậu muốn mình giúp cậu để cảm ơn cậu cứ thường thường kéo đuôi mình ấy à?”

Chú bé nổi giận và quên hẳn rằng mình bé nhỏ và bất lực, hét lên: “Tao ấy à, tao vẫn rất có thể kéo đuôi mày nữa! Đợi đấy tí!”

Trong nháy mắt con mèo thay đổi đến nỗi khó mà nhận ra nó. Mỗi sợi lông trên mình nó tua tủa lên. Lưng cong vòng lại, chân duỗi ra, móng cào cào đất, cái đuôi xù lên và co lại, đôi tai rụt sát vào đầu, mồm nhỏ dãi, cặp mắt mở to rực lên như một ánh lửa đỏ.

Chú bé không muốn để cho một con mèo lại dọa mình. Chú bước lên một bước. Thế là con mèo lại vọt lên, nhào thẳng vào chú bé, hất chú ngã xuống đất và đứng chắc trên mình chú, hai chân trước đè lên ngực, mõm há to ngay trên cuống họng chú.

Chú thấy các móng của con mèo đang cắm vào thịt mình qua làn áo vét và áo sơ-mi; những chiếc răng nhọn cọ vào họng chú buồn buồn. Chú lấy hết hơi kêu cứu.

Nhưng chẳng ai chạy tới cả và chú tưởng rằng giờ cuối cùng của đời chú đã đến. Sau

cùng chú bỗng thấy mèo thu móng lại và thả chú ra.

“Đấy! Thế là đủ. Lần này tớ tha cho cậu vì tớ nghĩ đến bà chủ. Tớ chỉ muốn cho cậu hiểu là cậu với tớ ai khỏe hơn thôi”.

Nói xong mèo bỏ đi, vẫn uyển chuyển và hiền lành như trước. Chú bé xấu hổ đến nỗi không thốt nên lời, nhưng chú cứ đi về phía chuồng bò tìm gia thần.

Trong chuồng chỉ còn có ba con bò cái. Thế mà khi chú bé hiện ra là tiếng rống lên huyên náo tưởng chừng ít ra cũng phải có đến ba chục con bò.

- Mòò! Mòò! Mòò! – Con Hồng Hoa Tháng Năm kêu – Sướng thay trên đời này có công lý!

- Mòò! Mòò! Mòò! – Cả ba con bò cái cùng

kêu tiếp. Chú bé không thể nghe rõ chúng nói gì vì con nọ cố rống to hơn con kia.

Chú muốn nói chuyện gia thần, nhưng không làm thế nào cho chúng nghe tiếng được: mấy con bò cái đang giữa cơn nổi loạn. Chúng nhốn nháo lên như lúc chú đem một con chó lạ vào chuồng vậy. Chúng tưng cẳng lên đá, lắc lắc dây xích, quay đầu ra đằng sau và giương sừng đe dọa:

- Cứ lại đây! – Con Hồng Hoa Tháng Năm hét – Tao sẽ cho mày một cái đá không quên ngay được đâu!

- Lại đây! – Con Hoa Kèn Vàng nói – Ta sẽ cho nhảy lộn trên đôi sừng này!

- Lại đây đi, lại gần đây tí! – Con Ngôi Sao gầm lên – Ta ấy à, ta sẽ cho biết là ta đã đau như thế nào lúc mày lấy giày gỗ ném ta mùa hè năm ngoái.

- Lại đây! – Con Hoa Kèn Vàng rống lên – Ta sẽ cho đền cái tội bỏ ong vò vẽ vào tai ta!

Hoa Hồng Tháng Năm, con bò cái lớn tuổi là khôn ngoan hơn cả lại là con bò tức giận hơn cả; nó nói: “Lại đây, ta sẽ thưởng công cho về việc bao lần kéo cái chân chiếc ghế đẩu lúc mẹ mày sắp vắt sữa chúng ta, về tất cả những lần ngáng chân mẹ mày lúc bà ấy xách những xô sữa đi qua, về tất cả những giọt nước mắt đã khóc vì mày ngay tại đây”.

Chú bé muốn nói với chúng là chú hối hận vì đã độc ác với chúng, rằng chú sẽ không bao giờ chơi ác lại như vậy, chỉ cần chúng bằng lòng cho chú biết gia thần ở đâu thôi. Nhưng mấy con bò làm ầm ĩ và vùng vằng dữ quá đến nỗi chú sợ là dây buộc sẽ đứt mất, nên chú nghĩ là cứ lẻn ra khỏi chuồng là hơn cả.

Ra ngoài sân, chú nản lắm. Chú thấy rõ là chẳng một ai sẵn lòng giúp chú tìm gia thần cả. Vả lại, tìm thấy được thần có lẽ cũng chẳng ích gì cho lắm.

Chú trèo lên bức tường đá xếp quanh trại mà từng quãng bị phủ kín những cây mâm xôi và những bụi gai. Chú ngồi đấy, ngẫm nghĩ về những gì sẽ xảy ra nếu chú không trở lại thành người bình thường. Trước hết bố mẹ ở nhà thờ sẽ ngạc nhiên đến thế nào! Phải rồi, tất cả các xứ khác sẽ kinh ngạc và người ta sẽ kéo đến Vemmenhơg Đông, từ Turp, từ Surup, từ các xã đến để xem chú. Và có thể là bố mẹ sẽ đưa chú tới chợ phiên Kivik bày cho thiên hạ xem nữa.

Khủng khiếp thật! Chú muốn từ nay không một ai trông thấy chú nữa. Thật bất hạnh quá! Chẳng có ai đáng phàn nàn như chú! Chú không còn là một con người nữa, mà là

một quái vật.

Dần dần chú hiểu ra rằng: không còn là con người thì sẽ như thế nào? Từ nay chú bị xa cách tất cả: chú không còn được chơi với những đứa trẻ khác nữa; chú không thể lĩnh canh cái trại sau khi bố mẹ qua đời, và chắc chắn là sẽ không bao giờ tìm ra một cô gái muốn lấy mình làm chồng. Chú nhìn cái nhà mình. Một túp lều tranh nhỏ, tường đất, trông như tụt vào trong lòng đất dưới sức nặng của cái mái rạ cao và dốc. Những buồng phụ cũng đều nhỏ tí, rẻo đồng thì hẹp đến nỗi một con ngựa cũng khó có đủ chỗ quay mình. Nhưng dù có bé nhỏ và tồi tàn đến đâu thì bây giờ đây ở chỗ ở này đối với chú cũng tốt đẹp quá rồi. Chú không còn có quyền đòi hỏi gì hơn một cái lỗ nhỏ dưới sàn chuồng ngựa.

Trời đẹp lạ lùng. Xung quanh chú nước chảy

tràn trề, cành cây đâm chồi, chim chóc ríu rít. Riêng chú mang một nỗi buồn ghê gớm. Chú chẳng còn thấy vui với cái gì nữa cả.

Chưa bao giờ chú thấy trời xanh đến thế. Những loài chim di cư bay qua từng đàn. Chúng đến từ nước ngoài về, vượt biển Baltika, bay thẳng đến mũi Xmuyyêhuk giờ đây đang bay lên phương Bắc. Có nhiều loài chim khác nhau, nhưng chú chỉ nhận ra những con ngỗng trời bay theo hai hàng dài, họp lại thành một hình chữ nhân.

Đã nhiều đàn ngỗng bay qua rồi. Chúng bay rất cao, nhưng chú vẫn nghe thấy tiếng chúng kêu: “Chúng tôi bay lên cái cao nguyên băng tích, chúng tôi bay lên các cao nguyên băng tích”.

Khi trông thấy những con ngỗng nhà lững thững đi trong sân gà, vịt, thì đàn ngỗng trời bay thấp xuống và gọi: “Đi với chúng tôi đi!

Đi với chúng tôi đi! Chúng tôi bay lên cái cao nguyên băng tích!”

Những con ngỗng nhà không thể không ngửng đầu lên nghe. Nhưng chúng đáp lại, rất khôn ngoan: “Ở đây chúng mình sướng rồi. Ở đây chúng mình sướng rồi!”

Như đã nói, hôm ấy là một ngày đẹp tuyệt vời, không khí mát mẻ làm sao, nhẹ nhàng làm sao, như mời người ta bay lên. Những đàn ngỗng trời khác càng bay qua thì những con ngỗng nhà càng băn khoăn. Có lúc chúng vỗ cánh như đã quyết bay theo bọn ngỗng trời. Nhưng mỗi lần lại có một mụ ngỗng già lắm mồm nào đó lên tiếng nói: “Này, đừng có điên rồ thế. Bọn chúng nó rồi sẽ phải khổ vì đói, vì rét đấy”.

Nhưng lại có một con ngỗng đực, nghe tiếng gọi của các ngỗng trời, tỏ ra rất khát khao được bay đi. Nó nói: “Nếu còn một

đàn nữa đến, tôi sẽ theo ngay”.

Một đàn nữa bay tới, lại gọi như những đàn trước. Thế là con ngỗng đực đáp: “Đợi tí! Đợi tí! Tôi đi ngay”.

Nó dang cánh bay lên, nhưng vì chẳng quen bay tí nào nên lại rơi xuống đất.

Nhưng hình như những con ngỗng trời đã nghe tiếng ngỗng đực. Chúng thong thả bay lộn lại xem ngỗng đực có theo chúng không. “Đợi tí! Đợi tí!” ngỗng đực kêu rồi lại cố bay lên.

Ngồi nấp trên bờ tường, chú bé nghe thấy tất cả “Ngỗng đực mà bay đi thì thiệt quá! Đi lễ về mà thấy ngỗng bay đi mất thì bố mẹ sẽ buồn lắm”.

Lại một lần nữa chú quên rằng mình nhỏ bé và yếu đuối. Chú nhảy vào giữa đàn ngỗng

nhà, vòng tay ôm lấy cổ ngỗng đực, miệng hét: “Mày phải ở lại đây nghe chưa?”.

Nhưng đúng lúc ấy, ngỗng đực hiểu là phải làm thế nào để bay lên khỏi mặt đất. Nó không thể dừng lại để hất chú bé xuống, và thế là chú bị mang theo lên không.

Chú bị mang đi nhanh đến chóng cả mặt. Chưa kịp nghĩ đến việc bỏ tay ôm cổ ngỗng thì chú đã lên cao đến nỗi nếu ngã xuống đất thì sẽ chết ngay.

Chú chỉ còn cách là cố trườn lên lưng ngỗng. Chú đã lên được, nhưng thật vất vả. Lại cũng chẳng phải dễ dàng gì mà ngồi yên được trên cái lưng nhẵn mượt và trơn tuột, giữa đôi cánh đập liên hồi. Chú phải thọc sâu hai tay vào bộ lông, đến tận lông tơ của ngỗng để cho khỏi bị lao nhào xuống đất.

Phần 3: Tấm Vải Kẻ Ô

Chú bé bị chóng mặt một hồi lâu, chẳng nhận ra cái gì hết. Không khí rít lên, quật vào chú, cánh ngỗng đập, lưng ngỗng rung ầm ầm như bão. Mười ba con ngỗng bay quanh chú. Tất cả đều kêu cà-kíu và vỗ cánh. Mắt lóa, tai ù, chú chẳng biết là chúng bay cao hay bay thấp, cũng chẳng biết cái đích của cuộc lữ hành này là gì?

Sau đó chú trấn tỉnh lại và hiểu là mình phải cố tìm cho biết xem chúng đưa mình đi đâu. Nhưng làm sao chú có đủ can đảm để nhìn xuống đất được?

Đàn ngỗng trời không bay cao lắm, vì bạn đồng hành mới sẽ không thở nổi không khí quá nhẹ. Và cũng vì nó mà đàn bay sẽ

không bay nhanh như thường lệ.

Sau cùng chú bé mới dám táo bạo nhìn một cái xuống đất. Chú ngạc nhiên thấy dưới ấy trải ra như thể một tấm vải rộng, chia thành vô số những ô vuông nhỏ.

“Mình ở đâu thế nhỉ?” – chú tự hỏi.

Chú nhìn lại. Chỉ toàn những ô vuông hẹp và dài; vài ô nằm chéo, nhưng chú thấy nhiều, nhất là những góc vuông và những bờ thẳng. Chẳng có cái gì tròn cả, chẳng có một đường cao nào.

“Tấm vải kẻ ô to tướng kia là cái gì thế nhỉ?” – chú nói làu bàu, chẳng đợi ai trả lời.

Nhưng những con ngỗng trời đang bay xung quanh quanh liền lên tiếng: “Những đồng ruộng và những đồng cỏ. Những đồng ruộng và những đồng cỏ”.

Bấy giờ chú mới hiểu rằng tấm vải kẻ ô kia là đồng bằng tỉnh Xkônê mà cả đàn đang bay qua. Và chú cũng hiểu tại sao trông nó sặc sỡ đến thế. Những ô màu lá mạ, chú nhận ra trước tiên: đó là những cánh đồng lúa mạch gieo từ mùa thu trước, và vẫn còn xanh dưới tuyết phủ. Những ô vàng nhạt pha xám là chân rạ của lúa mì mùa hạ, những ô đen là ruộng trồng củ cải đường đã thu hoạch hết nay trơ trụi hay là những đám đất bỏ hóa. Những ô màu nâu viền vàng chắc là những rừng dẻ gai, vì trong những rừng ấy, mùa đông những cây cao mọc ở giữa đều trụi lá; trái lại, những cây non ở ven rừng giữ được lá vàng khô trên cành đến tận mùa xuân. Cũng có những trại lớn mà nhà lợp rạ đã đen, bao quanh những cái sân lát gạch. Lại còn những ô khác, ở giữa thì xanh, chung quanh viền nâu; đó là những mảnh vườn với những bãi cỏ đã xanh, dù còn trông thấy lớp vỏ trần trụi của

những bụi cây và những hàng rào.

Chú bé ngắm tất cả những ô đó mà không sao nhịn được cười.

Nhưng nghe chú cười, những con ngỗng trời liền kêu to, giọng trách cứ: “Đất nước tốt lành và màu mỡ. Đất nước tốt lành và màu mỡ”.

Chú liền trở lại nghiêm chỉnh, nghĩ thầm: “Làm sao mà mày dám cười khi vừa gặp phải bước phiêu lưu ghê gớm nhất có thể xảy đến cho một con người như thế?”

Chú tập nghiêm được một lát, rồi trở lại vui vẻ ngay.

Chú quen liền với kiểu du hành này, với tốc độ lớn, và có thể nghĩ đến việc khác ngoài việc cố ngồi cho vững trên lưng con ngỗng đực; chú bắt đầu nhận thấy không gian có

biết bao đàn chim, tất cả đều đang bay lên phương Bắc. Và thế là tiếng kêu lên, tiếng gọi nhau từ đàn này qua đàn khác. Đàn này kêu:

- A, các bạn đấy à. Các bạn vừa vượt biển hôm nay à?

- Vâng. Vâng. Đàn ngỗng đáp. Mùa xuân ở đây thế nào rồi?

- Không một chiếc lá trên cây và nước các hồ thì lạnh như băng. – Những con chim khác trả lời.

Bay qua một nơi, trông thấy những gà nhà, đàn ngỗng gọi và hỏi: “Trại này tên là gì?” Thế là con gà trống vươn dài cổ ra và gáy: “Trại tên là Đồng Nhỏ, năm nay cũng như năm ngoái, năm nay cũng như năm ngoái!”.

Phần lớn các trại đều mang tên chủ cả, theo

tục lệ của tỉnh Xkônê, nhưng đáng lẽ nói đây là trại của Permatxon hay của Ola Bôxton thì lũ gà trống đặt ra những tên mà chúng cho là hợp hơn. Nơi nhà tranh nghèo nàn và trại nông dân nhỏ thì kêu: “Trại này tên là Hạt Bay”; ở những nơi nghèo khổ nhất thì: “Trại này tên là Nhai Ít! Nhai Ít! Nhai Ít!”

Những trại lớn của nông dân giàu thì được những tên đẹp như “Đồng Giàu Có”, “Đồi Trứng”, “Thị trấn Bạc”. Những bọn gà trống ở các lâu đài và các trang trại ấp lớn thì kiêu ngạo lắm, chẳng thèm đùa. Một con trong bọn ấy lên giọng gáy thật to như muốn làm cho mặt trời cũng phải nghe tiếng: “Đây là lâu đài Duybeck. Năm nay cũng như năm ngoái, năm nay cũng như năm ngoái!”

Xa ít nữa, một con khác kêu lên: “Đây là

Xvanơhulm. Mọi người đều biết!”.

Chú bé nhận thấy rằng đàn ngỗng không bay thành đường thẳng. Chúng bay và lượn trên khắp đồng bằng rộng lớn tỉnh Xkônê, dường như vui sướng được trở về, chúng muốn chào mỗi một ngôi nhà bên dưới.

Chúng đến một nơi mọc lên mấy tòa nhà lớn nặng nề, trên có những ống khói cao, và bao bọc xung quanh có nhiều ngôi nhà nhỏ.

“Đây là nhà máy đường Yorđberga. Bọn gà trống kêu. Đây là nhà máy đường Yorđberga!”. Chú bé giật mình. Làm sao mà chú không nhận ra được nơi này? Nó cách nhà chú bao xa, hè năm ngoái chú còn đến đây chăn ngỗng mướn cơ mà. Nhưng từ trên cao nhìn xuống, mọi thứ đều khác cả.

Yorđberga! Yorđberga. Và Axa, con bé

chăn ngỗng và thằng bé Matx đều là bạn chú! Chú rất muốn biết chúng nó còn ở đấy không. Chúng sẽ nói gì nếu biết rằng lúc này Nilx đang bay trên đầu chúng.

Nhưng chẳng mấy chốc đã mất hút Yorđberga; đàn ngỗng bay về phía Xvêđala và Sabersơ để trở về phía nhà tu Bơringê.

Chỉ trong có một ngày hôm nay mà chú bé thấy được nhiều thứ trên tỉnh Xkônê hơn tất cả bao nhiêu năm chú đã sống.

Những lúc ngỗng trời gặp ngỗng nhà chính là lúc chơi đùa vui nhất; chúng bay rất thong thả và gọi: “Chúng ta đang trên đường lên những cao nguyên băng tích. Có đi không?”

Nhưng các bạn ngỗng nhà đáp: “Trong xứ đang còn là mùa đông. Các bạn đến sớm quá. Trở lại đi! Trở lại đi!”

Đàn ngỗng trời xuống thấp nhất, để cho ngỗng nhà nghe thật rõ, chúng kêu: “Lên đây, chúng tớ sẽ bảo cho mà bay, mà bơi”.

Bực mình, các ngỗng nhà chẳng thèm đáp lại một lời.

Đàn ngỗng trời lại sà xuống thật thấp nữa, đến là là sát mặt đất, rồi lại bay vụt lên như những mũi tên, vừa bay vừa làm ra vẻ sợ hãi: Âi, Âi, Âi! Chúng kêu lên. Nào phải là ngỗng. Chỉ là những con cừu. Chỉ là những con cừu!”

Đến lúc ấy thì các ngỗng nhà tức giận và hét lên: “Mong cho người ta bắn chúng mày và hạ cả lũ chúng mày, cả lũ chúng mày”.

Nghe những lời bông đùa đó, chú bé cười. Rồi lại nghĩ đến nỗi bất hạnh của mình, chú khóc, để rồi một lát sau lại cười. Từ trước đến nay chưa bao giờ chú được đi nhanh

như thế; chú thường vẫn thích cho ngựa đi nhanh, thật nhanh. Nhưng tất nhiên là chú không bao giờ tưởng tượng ra là ở trên cao không khí lại mát mẻ thú vị đến thế, cũng như trên này ta được hít những hương thơm đến thế, của đất ẩm và nhựa cây, từ mặt đất bốc lên. Mà cũng chẳng bao giờ chú có thể biết là bay cao đến như thế thì sẽ ra sao. Có thể nói là đã bay xa những nỗi lo lắng và cả những nỗi muộn phiền, và những điều buồn bực đủ mọi thứ.

Chương II - Phần 1: Akka Núi

Kebnêkayxê

Buổi chiều

Lao theo đàn ngỗng trời, con ngỗng đực nhà ta rất làm tự hào được cùng các bạn đi khắp đất nước, và được trêu ghẹo, giễu cợt các gia cầm khác. Nhưng dù vui sướng đến đâu, chiều đến nó cũng bắt đầu thấy mệt. Nó cố thở thật sâu và đập cánh cho mau hơn nhưng vô ích. Nó vẫn tụt lại sau mấy sải.

Khi những con ngỗng đi tập hậu trông thấy ngỗng đực không thể theo chúng được nữa, liền gọi con dẫn đầu đang bay ở mũi nhọn của đội hình: “Akka núi Kebnêkayxê! Akka núi Kebnêkayxê!”

- Gì thế?

- Con trắng tụt lại đằng sau! Con trắng tụt lại đằng sau!

- Bảo nó bay nhanh dễ hơn bay chậm! Akka đáp và cứ tiếp tục bay như trước.

Ngỗng đực cố theo lời khuyên ấy, bay nhanh lên, nhưng chẳng được mấy chốc đã mệt hết hơi và tụt xuống thấp, là là sát những rặng liễu bị xén ngọn ở hai bên đường và ven những cánh đồng.

- Akka, Akka, Akka núi Kebnêkayxê! Những con ngỗng tập hậu gọi lại khi trông thấy những cố gắng vất vả của ngỗng trắng.

- Lại gì nữa đấy? – Ngỗng đầu đàn hỏi giọng giận dữ.

- Con trắng rơi! Con trắng rơi!

- Bảo nó bay cao dễ hơn bay thấp! Akka đáp. Nó chẳng giảm tốc độ chút nào, vẫn bay như trước.

Ngỗng đực lại cố làm theo lời khuyên ấy, nhưng khi muốn bay cao hơn, nó lại hụt hơi, tưởng như sắp vỡ tung lồng ngực.

- Akka! Akka! Những con ngỗng bay ở hai bên lại gọi.

- Các người không thể để ta yên được sao? Một giọng bực tức hơn bao giờ hết đáp lại.

- Con đực trắng sắp chết. Con đực trắng sắp chết!

- Kẻ nào không theo nổi đàn thì quay về đi! Con ngỗng đầu đàn trả lời và không một lúc nào nó có ý bay chậm lại.

“À! Ra thế đấy!” Ngỗng đực nghĩ bụng. Nó

vừa chợt hiểu là bọn ngỗng trời không bao giờ nghĩ đến việc đưa nó theo tới Lapplanđ. Chúng chỉ muốn làm cho nó rời khỏi nhà để cho vui thôi.

Ngỗng đực tức giận khi thấy sức mình phản lại mình, và không thể tỏ ra cho bọn lang thang kia thấy rằng ngỗng nhà này cũng chẳng thua kém gì chúng. Cái bực tức nhất là nó lại gặp đúng Akka ở Kebnêkayxê! Dù chỉ là một con gia cầm, không phải nó không nghe nói đến một con ngỗng đầu đàn tên Akka, đã sống trên trăm tuổi. Akka nổi tiếng đến mức những con ngỗng trời cừ nhất cũng muốn nhập vào đàn của nó. Nhưng chẳng có ai mà khinh bỉ ngỗng nhà hơn cái mẹ Akka và cả đàn của nó, vì vậy mà ngỗng đực lại càng muốn tỏ ra cho chúng biết là mình chẳng thua kém gì chúng.

Vừa nghĩ đến việc quyết định làm, ngỗng trắng vừa bay chậm lại tụt sau một chút. Bỗng cái con người bé một mẩu mà nó cõng trên lưng lên tiếng nói: “Ngỗng đực Martin thân mến à, cậu cũng thừa hiểu là chẳng bao giờ bay cả thì không thể nào theo bọn ngỗng trời đến tận Lapplanđ được. Trở về nhà ngay, đừng tự làm khổ mình có phải hơn không?”

Vả lại đứa con trai này, cái thằng mất dạy ấy, ngỗng đực ghét nó quá. Cho nên vừa hiểu rằng thằng bé tưởng nó không thể nào theo nổi chuyến bay đi này, nó bèn quyết định không bỏ cuộc. “Cậu nói thêm tiếng nữa là tớ quẳng hầm đá sét gặp đầu tiên đấy” – Ngỗng đực rít lên như vậy. Cơn giận đem cho nó sức mạnh, khiến nó bay ngay chẳng kém gì những con ngỗng trời kia.

Nhưng dù thế nào đi nữa thì chắc là nó cũng

không thể tiếp tục bay lâu được; may thay cũng chẳng cần bay làm gì nữa, mặt trời đã xuống nhanh, và vừa lặn thì đàn ngỗng liền lao thẳng xuống. Chưa kịp nghĩ gì thì ngỗng đực và chú bé đã thấy mình ở bên bờ hồ Vômbsơ.

“Chắc là chúng mình sẽ ở lại đêm nay tại đây” – chú bé vừa nghĩ vừa nhảy xuống đất!

Chú ở trên một cái dải cát hẹp, trước mặt trải ra là một cái hồ rộng, chẳng có vẻ gì làm cho người ta yên tâm cả; một lớp băng phủ kín mặt hồ, đen, lổn nhổn, đầy kẻ nứt và lỗ thủng như thường thấy trên mặt băng mùa xuân. Người ta thấy rõ băng ấy nhất định phải tan đến nơi rồi. Đã tách khỏi bờ, băng nằm giữa một dải nước rộng, đen và phẳng. Tuy vậy, nó vẫn còn đấy, và nó mà còn đấy là còn tỏa khí lành và nỗi buồn mùa đông lên tất cả cảnh vật.

Bên kia hồ hình như là một vùng quang đãng và sáng sủa, nhưng ở nơi đàn ngỗng lao xuống là một khu trồng thông rộng. Có thể nói là rừng cây có nhựa này có uy lực giữa mùa đông lại. Khắp nơi mặt đất trơ trụi, nhưng dưới những cành lá chằng chịt này, tuyết đã tan ra rồi đông lại nhiều lần, và đã rắn như băng.

Chú bé nghĩ rằng mình đã đến một hoang mạc trên xứ sở của mủa đông, và thấy lòng khắc khoải tưởng như phải kêu lên.

Chú đói, cả ngày có ăn chút gì đâu. Nhưng mà tìm ra được cái gì? Vào tháng ba, mặt đất cũng như cây cối, chẳng có cái gì ăn được cả.

Phải rồi, chú kiếm cái ăn ở đâu được? Và ai sẽ cho chú trú nhờ? Ai sẽ dọn giường trải nệm cho chú? Ai sẽ cho chú lò sưởi trước lò sưởi của họ? Ai sẽ bảo vệ chú chống lại các

thú dữ?

Bây giờ mặt trời đã lặn. Khí lạnh từ hồ bốc lên. Đêm đen buông xuống, nỗi kinh hoàng trườn theo bước đi của đêm tối, và trong rừng thóang nghe thấy những bước chân rón rén và những tiếng sột soạt. Thế là tiêu tan cái can đảm vui vẻ mà chú đã biểu lộ khi ở trên trời. Trong cơn khắc khoải chú quay về với các bạn đồng hành: chú chỉ còn chúng nữa mà thôi.

Chú thấy ngỗng đực lại còn khổ sở hơn mình. Nó ở nguyên tại chỗ, nó lao xuống, và như sắp chết. Cổ nó vươn dài ra, bất động trên mặt đất; mắt nhắm lại và hơi thở chỉ là một tiếng rít thoi thóp.

“Ngỗng Martin thân yêu này, - chú nói, - cố gắng uống lấy một ngụm. Hồ nước chỉ cách có hai bước”

Nhưng ngỗng đực không hề nhúc nhích.

Chú bé trước đây vốn độc ác với mọi vật, và với cả ngỗng đực nữa. Nhưng bây giờ chú nghĩ rằng ngỗng đực là chỗ dựa độc nhất của nó, nên chú rất sợ mất nó. Chú bèn đẩy nó xuống nước. Ngỗng đực to và nặng, và chú bé phải vất vả lắm, nhưng cuối cùng cũng làm được.

Ngỗng đực rơi xuống hồ, lao đầu xuống trước. Nó nằm im lìm một lát trong bùn, nhưng chẳng bao lâu nó ngóc đầu lên, lắc cho hết nước đã làm mờ mắt nó, và thở ra. Rồi nó bắt đầu bơi, khỏe mạnh, giữa những cỏ lác và lau sậy.

Những con ngỗng trời đã lao xuống trước ngỗng đực. Chúng chẳng bận tâm đến ngỗng đực, cũng như người cưỡi trên lưng nó, mà cứ nhào hết xuống hồ. Chúng tắm táp, rửa ráy, giờ thì đang thong thả, nhai

cây nhãn tử thái đã thối một nửa và cỏ chẻ ba lá dưới nước.

Ngỗng trắng may mắn trông thấy một con cá măng nhỏ, nó đớp vội lấy, bơi vào bờ và đặt nó trước mặt chú bé: “Này, để cảm ơn cậu đã đẩy mình xuống nước”, - nó nói.

Lần đầu tiên trong ngày hôm nay, chú bé được nghe một lời nói thân tình. Chú vui sướng quá, đến nỗi muốn nhảy lên ôm lấy cổ ngỗng đực, nhưng chú lại không dám. Chú hài lòng về món quà. Thọat tiên chú cho rằng không thể nào mà ăn một con cá sống, nhưng rồi chú lại muốn thử xem sao.

Chú tự hỏi không biết mình có còn con dao nhỏ nữa không? May sao chú thấy con dao vẫn còn lủng lẳng ở thắt lưng, nhưng bé tí tẹo, không dài hơn một que diêm, tuy thế cũng đủ đánh vảy và moi ruột cá. Chẳng mấy chốc con cá măng đã bị nuốt sống.

No bụng rồi, chú thấy xấu hổ quá, vì đã ăn tươi một vật sống. “Rõ ràng mình không còn là một con người nữa, mà là một gia thần thực sự rồi”.

Trong khi chú bé ăn, ngỗng đực đứng lặng im bên cạnh; chú ăn xong miếng cuối cùng thì khẽ nói:

- Chúng ta gặp phải một đàn ngỗng trời kiêu ngạo, khinh miệt các loài gia cầm.

- Đúng! Mình cũng thấy thế. Thật là vinh dự nếu tôi có thể theo chúng đến tận Lapplanđ và tỏ cho chúng thấy rằng, một con ngỗng nhà không phải là vô tích sự.

- Phải đấy, - chú bé ngập ngừng đáp lại, vì không tin nổi là ngỗng đực sẽ làm nổi việc ấy, nhưng chú không muốn nói trái lời nó.

- Nhưng tôi không tin là một mình mà nó có

thể vượt qua nỗi khó khăn trong một chuyến đi xa như thế này, - ngỗng đực nói. Tôi muốn hỏi xem cậu có thể cùng đi để giúp tôi được không?

Tất nhiên chú bé không có một dự định nào khác hơn là quay về nhà cho thật nhanh. Chú ngạc nhiên và chỉ biết trả lời: “Mình cứ ngỡ rằng mình với ngỗng vốn là kẻ thù kia mà”.

Nhưng hình như ngỗng đực không nhớ đến chuyện ấy nữa. Nó chỉ nhớ là chú bé vừa cứu nó thoát chết.

- Mình phải về nhà bố mẹ mình chứ! – chú bé nói

- Tôi sẽ đưa cậu về nhà trong mùa thu, - ngỗng đực nói, - tôi sẽ không bỏ cậu trước khi đặt cậu xuống ngưỡng cửa nhà cậu.

Chú bé nghĩ rằng tốt nhất là nên để yên thời gian rồi hãy ra mắt bố mẹ. Dự định của ngỗng đực không phải làm cho chú không thích và chú sắp đáp lại là mình nhận lời thì bỗng nghe tiếng ồn ào sau lưng. Những con ngỗng trời đã cùng nhau ra mặt nước tất cả và đang giũ cánh. Rồi chúng xếp thành hàng dài, con đầu đàn đi trước, và tiến về phía chú bé và ngỗng đực.

Nhìn kỹ đàn ngỗng trời, ngỗng đực thấy khó chịu. Nó cứ tưởng ngỗng trời giống ngỗng nhà nhiều hơn, và thấy mình họ hàng với ngỗng trời hơn. Ra, chúng nó nhỏ hơn có nhiều, lại chẳng có con nào trắng, tất cả đều màu xám có những vạch nâu nhạt, và mắt chúng gần làm nó phát sợ. Mắt vàng và sáng rực như có lửa cháy ở đằng sau. Bấy nay, ngỗng đực vẫn được dạy dỗ rằng đi thì phải bước đi thong thả và đung đưa thân hình dưới mới là đúng mực, thế mà chúng

nó thì không đi từng bước, lại cứ chạy. Nhất là nó ngài ngại khi trông thấy bàn chân của chúng. Những bàn chân to, gan bàn chân mòn và rách xơ. Rõ ràng là ngỗng trời không bao giờ quan tâm đến việc chân mình đi trên cái gì. Chúng chẳng bao giờ đi quanh, đi vòng tránh cái gì hết. Chúng ăn mặc thì đẹp và rất trau chuốt, nhưng nhìn bàn chân thì người ta thấy ngay rằng chúng là những dân nghèo sống ở hoang mạc.

Ngỗng đực chỉ kịp rỉ tai chú bé: “Cứ mạnh dạn trả lời phần cậu, nhưng đừng có xưng mình là ai”.

Chúng đã đến cả đấy. Đàn ngỗng trời gật gật cổ chào nhiều lần, và ngỗng đực chào lại đúng như vậy, nhưng lâu hơn. Chào nhau đủ rồi, ngỗng đầu đàn nói: “Chúng ta muốn biết các người là ai?”

- Về phần tôi, chẳng có gì đáng nói nhiều,

ngỗng đực đáp. Tôi sinh ở Sanơr mùa xuân năm ngoái. Đến mùa thu tôi bị bán cho Hôlyer Nilxôn ở Vemmenhơg. Tôi ở nhà ông ta từ đó đến nay.

- Hình như anh chẳng có một ai nhận là gia đình cả, - ngỗng đầu đàn nói. Vậy thì cái gì khiến anh muốn đi cùng với ngỗng trời?

- Có lẽ là để tỏ cho ngỗng trời thấy rằng ngỗng nhà cũng có thể làm được cái gì đó.

- Chúng ta chẳng đòi hỏi gì hơn, - Akka nói.

– Giờ chúng ta biết là về môn bay của anh có thể làm gì rồi. Nhưng có lẽ về các môn thể thao khác anh còn giỏi hơn chăng. Chẳng hạn anh có muốn đấu với chúng ta về bơi lội không?

- Tôi không dám khoe là biết bơi, ngỗng đực đáp (nó cứ tưởng rằng Akka đã quyết đuổi nó đi và không để ý tới lời nói nữa). Tôi

chưa bao giờ bơi xa quá chiều rộng của một cái ao.

- Vậy ta cho rằng anh chạy rất giỏi – Ngỗng trời nói

- Chưa bao giờ tôi thấy một con ngỗng nhà chạy cả, mà chính tôi, tôi cũng chưa bao giờ chạy thử cả. Ngỗng đực ngang nhiên đáp lại như vậy.

Giờ thì ngỗng đực chắc mẩm rằng Akka sắp bảo nó là đàn ngỗng không muốn cho nó đi theo. Vì thế nó rất ngạc nhiên khi Akka reo lên: “Anh trả lời các câu hỏi bạo dạn lắm, và ai mà dũng cảm thì có thể làm người bạn đường tốt, dù lúc đầu chẳng biết là gì đi chăng nữa. Anh nghĩ thế nào nếu chúng ta mời anh ở lại với chúng ta ít ngày, cho đến khi thấy rõ anh có thể làm được những gì?”

- Tôi muốn thế lắm, - ngỗng đực đáp, hết

sức hài lòng.

Tức thì Akka đưa mỏ chỉ chú bé hỏi:

- Anh mang theo cái gì thế kia? Ta chưa bao giờ trông thấy một vật bé như kẻ ấy.

- Bạn đường tôi đấy, - ngỗng đực đáp. Cả đời cậu ấy chỉ chăn ngỗng. Tôi nghĩ là cậu ấy sẽ có thể có ích cho chúng ta.

- Có lẽ có ích cho một con ngỗng nhà thôi.

– Akka đáp. – Anh gọi cậu ta là gì?

- Cậu ta có nhiều tên. – Ngỗng đực đáp, hơi lúng túng và chỉ còn cách ứng khẩu bịa ra một cái tên (nó không muốn phản chú bé và tố giác chú có một cái tên người). Sau cùng nó nói: “Cậu ta tên là Tí Hon”.

- Cậu ta dòng họ gia thần à? – Akka lại hỏi

Ngỗng đực không trả lời, hỏi một câu khác

để ngắt câu chuyện:

- Mấy giờ ngỗng trời các ngươi mới đi ngủ? Giờ này mắt tôi đã díp lại vì buồn ngủ rồi.

Con ngỗng đang nói với con ngỗng đực đã già lắm, điều này dễ thấy rõ thôi. Bộ lông nó toàn xám, một màu xám bóng không có một vạch sẫm màu nào. Đầu nó to hơn, chân khỏe hơn, bàn chân mòn nhiều hơn những con ngỗng khác. Lông nó cứng, vai nhô lên, cổ gầy. Tác động của thời gian mà. Chỉ có đôi mắt là tuổi tác không thể thắng nổi. Đôi mắt sáng lên, trong hơn và có phần nào trẻ con hơn các con khác. Nó quay lại ngỗng đực, vẻ hết sức kiêu kỳ: “Anh phải biết rằng ta là Akka ở núi Kebnêkayxê. Bay bên phải ta là Uykxi ở Vatxiyamê, bên trái ta là Kakxi ở Nuôlia. Thứ hai bên phải là Kôlmê ở Xaryêktyôkkô và thứ hai bên trái là Nelyô ở Xvappavara. Đằng sau bên phải là

Viixi ở cao nguyên Ôvik và Kuuxi ở Xyanyêli. Anh phải biết rằng: tất cả chúng ta, và cả đến sáu ngỗng con bay đằng sau, ba bên phải và ba bên trái, tất cả chúng ta đều là ngỗng núi cao, và thuộc những dòng họ lớn nhất cả. Đừng lầm tưởng chúng ta là những kẻ lang thang, cứ nhận bất kỳ ai làm bạn đường, và hãy tin chắc rằng chúng ta sẽ không chia sẻ nơi trú đêm của chúng ta cho kẻ nào không muốn nói rõ họ hàng nguồn gốc của mình ra”.

Akka nói đến đây thì chú bé liền bước nhanh tới một bước. Chú rất bực thấy ngỗng đực trả lời về phần nó rất trôi chảy, mà về phần mình thì rất bâng quơ.

“ Tôi là ai, tôi không giấu, - chú nói- tên tôi là Nilx Hôlyerxôn; và tôi là con trai một trại chủ nhỏ. Cho tới ngày hôm nay, tôi vẫn là một con người, nhưng sáng nay,..”

Chú không có thì giờ nói thêm nữa. Chú vừa mới nói ra cái tiếng “người” thì ngỗng đầu đàn liền lùi lại ba bước, những con ngỗng khác còn lùi xa hơn nữa. Và cả đàn ngỗng đều vươn dài cổ và rít lên, tức giận.

“Đúng như ta đã nghi ngờ khi vừa trông thấy mày trên bờ, Akka nói. – Và giờ thì cút đi! Chúng ta không chịu được cái giống người ở với chúng ta”.

Nhưng mà, ngỗng đực liền can thiệp: “Có thể nào các vị ngỗng trời lại đi sợ một sinh linh bé nhỏ như thế. Ngày mai chắc chắn cậu ấy sẽ trở về nhà. Nhưng mà đêm nay các vị có thể để cậu ấy ở lại với chúng ta chứ. Làm sao mà chúng ta có thể để mặc kẻ bé nhỏ đáng thương này một mình chống chọi với những con cáo, con cầy được?”

Ngỗng đầu đàn lại gần, nhưng ngó có vẻ nghi ngờ ra mặt. Akka nói: “Tôi đã hiểu

được là phải ghê sợ tất cả cái gì thuộc về loài người, dù lớn dù bé. Nhưng nếu anh bảo đảm cho nó, ngỗng đực à, thì nó có thể ở lại đây. Vả lại chẳng lấy gì làm chắc là nơi trú đêm nay của chúng ta thích hợp với anh và với nó, vì chúng ta sẽ ngủ giữa tảng băng trôi trên mặt hồ”.

Hẳn là ngỗng đầu đàn nghĩ rằng ngỗng đực sẽ do dự, ngại đi theo đàn của nó ra đấy. Nhưng mà ngỗng đực chỉ nói: “Các vị chọn nơi trú đêm chắc chắn như thế là khôn ngoan lắm”.

Akka hỏi thêm: “Nhưng anh hứa là ngày mai nó sẽ trở về nhà nó đấy chứ?”

- Thế thì tôi cũng sẽ từ biệt các vị, vì tôi đã hứa không bỏ rơi cậu ấy. – Ngỗng đực nói

- Anh tự do, có thể đi đâu tuỳ anh. – Ngỗng trời đáp lại.

Nói xong, ngỗng cất cánh bay ra tảng băng; những ngỗng khác, con trước con sau, lần lượt bay theo.

Chú bé ngao ngán quá vì thấy mơ ước đi đến Lapplanđ của mình thế là không thành; thêm nữa chú lại sợ đêm tối. Chú nói: “Mỗi lúc lại một xấu thêm, ngỗng đực ạ. Chúng ta chết rét trên tảng băng mất thôi”.

Nhưng ngỗng đực vẫn can đảm, nó nói: “Chẳng có gì nguy hiểm cả. Nhờ cậu nhanh tay nhặt thật nhiều cỏ và rạ. Mang ra được bao nhiêu nhặt hết lấy bấy nhiêu”.

Khi chú bé đã nhặt được một ôm cỏ khô, ngỗng đực liền cắp lấy cổ áo sơ mi của chú, nhấc bỗng chú bay lên và bay về phía tảng băng; ở đấy những con ngỗng trời đã ngủ, con nọ đứng cạnh con kia, mỏ rúc vào dưới cánh.

“Giờ cậu trải cỏ ra cho tôi để chân lên, khỏi dính vào băng. Cậu giúp tôi và tôi giúp lại cậu”, ngỗng đực nói.

Chú bé làm theo lời nó và làm xong thì ngỗng đực cắp lấy cổ áo sơ mi của chú và vùi chú vào dưới cánh nó. “Tôi tin là ở đó cậu sẽ ấm lắm”, ngỗng đực vừa nói vừa khép cánh lại.

Chú bé được vùi kín trong lớp lông tơ đến nỗi không trả lời được; đúng vậy, chú được ấm thật, và vì mệt quá, chẳng bao lâu chú đã ngủ thiếp đi.

Phần 2: Ban Đêm

Băng là thứ tráo trở, tin vào là sai lầm, đó là một sự thật được công nhận xưa nay. Vào lúc nửa đêm, mảng băng nổi ở hồ Vômbsơ đổi chỗ và như một chiếc tàu, giạt vào mắc cạn trên bờ. Lại phải lúc Xmirrê, con cáo, hồi đó đang ở bên phía Đông, trong vườn cây Ơveđxlôxter, trông thấy thế khi đang săn mồi ban đêm. Xmirrê đã thấy đàn ngỗng trời từ chập tối, nhưng không hy vọng gì bắt nổi một con, nên nó tức khắc lao đến. Những con ngỗng trời choàng dậy và lập tức bay lên, nhưng Xmirrê nhanh hơn. Nó nhảy vụt lên ngoạm lấy cánh một con, rồi tha mồi tẩu thoát về phía đất liền

Nhưng đêm hôm ấy đàn ngỗng trời không phải cô độc, giữa chúng nó có một con

người, dù nhỏ bé đến thế nào đi nữa. Khi ngỗng đực dang cánh thì chú bé tỉnh dậy. Chú bị rơi xuống và ngã trên mặt băng, ngơ ngác vì phải thức đột ngột. Chú chẳng hiểu tí gì về việc báo động này trước khi trông thấy một con chó nhỏ, chân ngắn, chạy tháo thân qua mảng băng, mồm ngoạm con ngỗng.

Chú bé liền lao theo để bắt ngỗng lại từ mõm con chó độc ác ấy. Chú nghe rõ tiếng ngỗng đực hét phía sau: “Coi chừng, Tí Hon! Coi chừng!”

Nhưng Nilx không thấy tại sao mình lại phải sợ một con chó nhỏ như thế, và chú cứ đuổi theo nó.

Con ngỗng trời bị Xmirrê cắp đi, nghe tiếng giày gỗ dội trên băng mà không dám tin vào tai mình. “Làm sao mà thằng bé nghĩ là có thể giật mình ra khỏi miệng con chó được?”

Nó tự nhủ. Và mặc dù đang ở trong thế nguy, nó cũng không sao kìm nổi một tiếng “tục tục” nhỏ tận trong đáy họng, giống như một tiếng cười. “Trước tiên là nó sẽ ngã vào một cái khe băng nứt”, ngỗng nghĩ thế.

Nhưng dù có đêm tối, chú bé vẫn phân biệt rất rõ những kẻ nứt và những hố lõm, và tránh được hết. Bây giờ chú đã có đôi mắt của gia thần, nhìn rõ trong bóng tối.

Xmirrê ra khỏi mảng băng ở chỗ dính vào đất liền, và sắp sửa leo lên sườn dốc của bờ hồ, thì chú bé hét to lên bảo nó: “Mày có nhả ngay con ngỗng ra không, đồ vô lại!”

Xmirrê không cần biết ai đã gọi mình, nó chẳng buồn mất thì giờ ngoái lại nhìn mà càng chạy nhanh hơn.

Nó chạy vào một khu rừng dẻ gai toàn những cây cao tuyệt đẹp, theo sau là chú bé

vẫn chưa lường được nỗi nguy hiểm. Nilx nghĩ đến cách đón tiếp khinh thị của đàn ngỗng đối với mình lúc tối; chú nóng lòng muốn tỏ cho chúng thấy rằng con người là cái gì hơn hẳn các sinh vật khác.

Chú thét nhiều lần bắt con chó phải nhả con ngỗng ra: “Có ai thấy bao giờ một con chó trâng tráo đến thế, ăn trộm một con ngỗng to mà không biết xấu hổ, chú bé thét lên: mày có nhả nó ra không, nếu không mày sẽ nhừ đòn. Nhả ra, bằng không tao mách chủ mày cho”.

Khi Xmirrê thấy nó bị trông lầm là một con chó nhát đòn thì điều ấy đối với nó buồn cười quá sức, đến nỗi nó suýt để xổng mất con ngỗng. Ximirrê là một tên côn đồ đáng gờm, không chịu săn bắt chuột đồng, chuột trũi ngoài đồng mà thôi, lại còn liều mạng vào tận cả các ấp trại bắt trộm gà mái và

ngỗng nữa. Nó là nỗi khiếp sợ của cả vùng này. Từ lúc còn bé tí, nó chưa hề nghe cái gì khôi hài hơn câu vừa rồi.

Chú bé chạy nhanh đến mức những thân cây dẻ gai to lớn như lao vào người chú; khoảng cách giữa chú với cáo rút ngắn lại, sau cùng chú đến sát và nắm được đuôi nó. “Tao sẽ lấy được con ngỗng của mày đây”, chú vừa hét vừa đem hết sức kéo con cáo lại. Nhưng chú không thể nào hãm Xmirrê được. Con này lôi chú đi nhanh đến nỗi lá khô cuốn lên như cơn lốc xung quanh nó.

Sau cùng Xmirrê nhận ra kẻ tấn công chẳng thể làm được gì nó. Nó dừng lại, đặt con ngỗng xuống đất, hai chân trước giữ lấy và sắp sửa cắn đứt họng con này nhưng nó không thể cưỡng lại được ý thích trêu chú bé một tí đã. Nó nói: “Mày chạy nhanh đến ông chủ mà kiện đi, vì tao sắp giết con

ngỗng đây”. Nilx kinh ngạc biết bao khi trông thấy cái mũi nhọn và nghe cái giọng khàn khàn và điên cuồng của con con chó kỳ quặc này. Nhưng đồng thời chú lại tức giận quá sức vì bị con cáo chế giễu, đến nỗi quên cả sợ nó. Chú bám chặt hơn vào cái đuôi của kẻ thù, gò người tỳ vào một dẻ cây dẻ gai, và đúng cái lúc cáo há mồm nhằm vào họng con ngỗng thì bất thình lình chú bé đem hết sức ra giật mạnh. Xmirrê bị bất ngờ đến nỗi phải để cho Nilx kéo lùi mấy bước, và thế là con ngỗng trời được tự do. Nặng nhọc nó bay lên, một cánh bị thương và gần như không cử động được nữa. Vả lại nó như mù trong bóng tối dày đặc của khu rừng và không thể giúp chú bé được chút gì. Nó tìm một khe hở trong tán cây và bay về phía hồ.

Xmirrê vọt một cái đến bắt chú bé. “Đứa nọ thoát, tao bắt đứa kia”. Nó nói, giọng run

lên vì tức giận.

- Mày tưởng thế à? ấy vậy mày lầm rồi! chú bé nói, phấn chấn hẳn lên vì thắng lợi. Chú vẫn không thả đuôi cáo ra.

Thật là một cuộc nhảy múa điên loạn dưới tán rừng giữa đám là khô cuốn lên như cơn lốc. Xmirrê quay vòng tròn, đuôi nó cũng quay theo, và chú bé thì bám vào cái đuôi.

Mới đầu Nilx chỉ cười giễu con cáo, Xmirrê có cái kiên trì dai dẳng của một tay thợ săn già, và chú bé bắt đầu lo rằng cuộc phiêu lưu sẽ trở thành bất lợi cho mình.

Chợt chú trông thấy một cây dẻ non thân mảnh như một cái sào dài, vươn cao lên bầu không khí tự do trên tàn lá mà những cây dẻ gai già trùm lên đầu nó. Thình lình chú bé buông đuôi con cáo và trèo ngay lên cây dẻ non.

Giữa lúc hăng máu, Xmirrê chưa biết ngay được cứ tiếp tục múa vòng tròn mất một lúc nữa. “Mày múa đủ rồi đấy hiểu chưa?”, chú bé cất tiếng bảo nó.

Xmirrê không chịu nổi cái nhục để cho một con người bé tí tẹo chẳng ra gì, lừa và giễu nó; nó liền nằm dưới gốc cây chờ.

Chú bé ngồi như cưỡi ngựa trên một cành cây nhỏ và yếu, thấy khó chịu quá. Cây dẻ non chưa cao tới một tán rừng do những cành rễ già họp thành. Như vậy Nilx không thể trèo sang một cây khác, mà cũng không thể tụt xuống đất được. Chẳng mấy chốc chú rét cóng, đến nỗi khó mà ngồi cho vững, lại còn phải chống cơn buồn ngủ, chẳng dám chợp mắt sợ ngã xuống đất.

Vào giờ này, giữa đêm khuya, rừng ảm đạm khủng khiếp. Trước đây, chưa bao giờ chú

hiểu rõ bóng đêm là như thế nào. Toàn thể thế giới như tê cóng lại, vĩnh viễn.

Cuối cùng trời hửng sáng. Chú bé sung sướng thấy mọi vật đã trở lại quang cảnh bình thường, dù cái rét buốt hơn.

Khi mặt trời mọc lên thì không vàng mà lại đỏ. Có thể nói rằng mặt trời đỏ vì tức giận, và chú bé tự hỏi vì lẽ gì mà tức giận như vậy. Phải chăng vì trong lúc vắng bóng mặt trời, bóng đêm đã làm cho mặt đất tối tăm và rét buốt đến thế.

Tia mặt trời lóe thành những chòm lớn, chạy khắp nơi để xem cho kỹ những mối hại của đêm tối; và mọi vật đều đỏ mặt lên, tựa hồ lương tâm không được thanh thản; những đám mây trên trời, những thân dẻ gai mượt mà, những cành cây mảnh dẻ chằng chịt trong rừng, băng phủ lên lớp lá rụng trên mặt đất; mọi thứ đều rực lên một màu

đỏ thắm.

Mỗi lúc một nhiều thêm, những chùm tia sáng tỏa ra khắp không gian; chẳng mấy chốc nỗi khủng khiếp của bóng đêm không còn gì nữa. Cảnh tê cóng cũng chấm dứt, và khắp nơi hiện ra không biết bao nhiêu là sinh vật. Chim gõ kiến lông đen mào đỏ, bắt đầu gõ mỏ vào một thân cây; con sóc ra khỏi tổ, mang theo một hạt dẻ, và ngồi lên một cành cây để bóc vỏ. Chim se đá chợt đến, mỏ ngậm vào một rễ cây, và chim mai hoa đang hót trên một ngọn cây.

Chú bé hiểu rằng mặt trời đã nói với tất cả những sinh vật nhỏ bé ấy: “Dậy đi! Và ra khỏi nhà đi! Có ta đây. Chẳng có gì mà phải sợ nữa”.

Bên kia hồ, nghe tiếng đàn ngỗng đang xếp hàng để bay đi. Lát sau cả mười bốn con bay qua khu rừng. Nilx cố gọi, nhưng chúng

bay cao quá tiếng chú không thấu. Có lẽ chúng tưởng rằng cuối cùng con cáo đã ăn thịt chú rồi... Thậm chí chúng không tìm chú nữa.

Lòng khắc khoải, chú bé muốn khóc, nhưng giờ đây, mặt trời sáng rực trên trời; màu vàng như vàng thật, và vui vẻ như đem nỗi phấn chấn đến cho toàn thể tạo vật. “Nilx Hôlyerxôn, mặt trời nói, mình mà có mặt ở đây thì chú chẳng có gì phải phiền muộn và lo ngại cả, chú hiểu thế”.

Phần 3: Cái Trò Của Đàn Ngỗng

Trong khoảng thời gian tạm đủ cho một con ngỗng đi săn sáng, không có gì xảy ra trong rừng nữa; nhưng vào quãng giữa trưa, một con ngỗng lẻ loi bay qua, len xuống dưới tán rừng dày những cành cây. Dường như nó tìm đường bay giữa những thân cây và cành lá um tùm, và tiến rất chậm. Vừa trông thấy nó, Xmirrê liền bỏ chỗ đang nằm dưới gốc dẻ non, và trườn về phía nó. Ngỗng không tránh con cáo, mà lại bay đến sát cạnh con cáo, Xmirrê liền nhảy vọt lên bắt, nhưng hụt. Và ngỗng tiếp tục bay về phía hồ.

Một lúc sau, một con ngỗng khác lại hiện

ra. Nó bay theo đường của con trước, mà còn thấp hơn và chậm hơn. Cũng cùng bay lướt sát Xmirrê, và con cáo lại vọt lên cao bắt; đôi tai nó đã gần chạm vào chân ngỗng, nhưng ngỗng cứ bay tiếp về phía hồ, im lặng như một cái bóng.

Lại một lúc nữa trôi qua, và kìa, lại một con ngỗng nữa, bay thấp hơn, chậm hơn, hình như thấy vất vả hơn khi tìm đường giữa những thân cây bạch dương. Ximirrê vọt lên, chỉ cao hơn một ngón tay nữa là tóm được con ngỗng. Lần này nữa, con ngỗng lại bay thoát về phía hồ.

Nó vừa bay khuất thì con ngỗng thứ tư lại hiện ra. Nó bay chậm và thấp đến nỗi Xmirrê nghĩ rằng nó mà muốn là có thể tóm gọn, chẳng chút khó khăn gì, nhưng nó sợ trượt một lần nữa, và quyết định để mặc cho ngỗng bay qua. Ngỗng vẫn bay theo đường

như những con trước rồi khi đến đúng trên đầu của Xmirrê, liền hạ xuống thấp đến nỗi con cáo không cưỡng nổi cái thèm liền nhảy lên bắt. Con cáo nhảy khá cao, chân đã chạm vào con ngỗng nhưng bỗng nó lao sang một bên rồi thoát mất.

Xmirrê chưa kịp thở thì ba con ngỗng bay tới thành một hàng. Chúng cũng làm như những con trước, và Xmirrê lại nhảy cuống cuồng lên.

Rồi thì những năm con ngỗng lại hiện ra. Chúng bay giỏi hơn những con trước, và dù chúng như muốn dử Xmirrê nó cứ để mặc cho chúng bay qua, không cố bắt nữa.

Một lúc khá lâu trôi qua, một con ngỗng đơn độc hiện ra. Đây là con thứ mười ba. Nó già quá, đến nỗi mình nó xám tuyền, không một vạch sẫm nào cả. Hình như nó không sử dụng được một cánh, và nó bay

một cách thảm hại, loạng choạng. Có lúc nó là là sát mặt đất, Xmirrê không buồn vọt lên bắt, mà đuổi theo, vừa chạy vừa nhảy cho đến tận bờ hồ, nhưng lần này, những cố gắng của nó đều vô hiệu.

Khi con ngỗng thứ mười bốn bay tới thì thật là một cảnh đẹp. Nó trắng muốt, khi nó vẫy đôi cánh rộng, người ta có thế nói là một khoảng trời lóe sáng chạy dài trong rừng âm u. Trông thấy nó, Xmirrê dồn hết sức nhảy lên nhưng con ngỗng trắng kia bay thoát, bình yên vô sự như những con ngỗng kia.

Dưới bóng những cây dẻ gai, được một lúc yên tĩnh.

Chợt Xmirrê nhớ đến tù nhân của nó và ngước mắt nhìn lên cây. Cậu bé Tí Hon không còn đó nữa như người ta có thể đóan được.

Xmirrê không thể ngẫm nghĩ lâu về sự tổn thất của nó vì con ngỗng thứ nhất đã từ phía hồ bay trở lại, bay thấp dưới các cành lá. Mặc dù vừa mới gặp sự không may. Xmirrê cũng bằng lòng thấy ngỗng bay trở lại, bèn lao lên đuổi, nhưng nó đã không tính kỹ đà nhảy và lại vồ hụt.

Sau con ngỗng ấy, lại đến một con ngỗng khác, rồi một con thứ ba, con thứ tư, con thứ năm cho đến cả loạt chấm dứt với con ngỗng già lông xám như ánh thép và con ngỗng trắng to. Tất cả bay rất thong thả và rất thấp; khi đến phía trên đầu Xmirrê chúng còn hạ thấp xuống, như mời nó lên bắt. Và Xmirrê nhảy, nó vọt lên nhiều lần, và lao theo chúng, nhưng không sao bắt được lấy một con.

Hôm ấy là ngày xấu nhất mà Xmirrê đã sống trên đời. Những con ngỗng trời cứ bay

mãi trên đầu nó; chúng bay đi, bay lại, rồi bay lại nữa. Cứ như thế, những con vật đẹp tuyệt đã lớn lên và béo ra trong những cánh đồng và truông trảng bên Đức, bay suốt ngày qua khu rừng, dưới những cành cây, thường chạm nhẹ vào cáo, mà nó không thể nào bắt được một con để làm dịu bớt nỗi đói lòng.

Mùa đông vừa mới chấm dứt và Xmirrê nhớ lại những ngày và những đêm mà nó vô công rồi nghề, rình mò, rình mò, chẳng gặp được một con mồi, những loài chim di cư đã bay đi cả rồi, giống chuột đã lặng xuống dưới mặt đất đóng băng. Bọn gà mái thì còn bị nhốt trong chuồng. Nhưng mà nạn đói trong mùa đông nào ăn thua gì so với những nỗi thất vọng của ngày hôm nay.

Xmirrê không còn là con cáo non nữa, biết bao phen nó đã bị chó đuổi sát đít và nghe

đạn rít bên tai. Nó đã từng nằm bẹp dưới đáy hang, trong lúc những con chó lùn tai dài, bò vào các ngạch hầm, chỉ chút nữa là tìm thấy nó. Nhưng mà nó khắc khoải đã siết chặt lấy họng nó trong những cuộc săn đuổi mệt nhoài.... cũng chẳng thể nào sánh được với những gì mà nó cảm thấy lúc này sau mỗi cái vồ hụt.

Sáng nay, khi cái trò này mới bắt đầu, Xmirrê trông đẹp mã đến mức tưởng chừng đàn ngỗng phải lóa mắt. Xmirrê thích vẻ lộng lẫy: bộ lông nó đỏ rực, ngực nó trắng, mõm nó đen, và đuôi nó dày, phong phú như lông đà điểu vậy. Nhưng chiều tối cũng ngày hôm nay, bộ lông của Xmirrê rũ từng túm rối chằng chịt, mình nó đẫm mồ hôi, đôi mắt mất hết vẻ sáng, và lưỡi thè ra khỏi cái mõm hổn hển, sùi những bọt.

Buổi chiều, Xmirrê đã mệt lả, đến mức như

bị mê sảng. Đâu đâu nó cũng chỉ trông thấy nhưng con ngỗng đang bay. Nó chồm vào những vệt ánh sáng mặt trời nó thấy trên mặt đất, chồm vào một con bướm tội nghiệp mới từ nhộng nở ra quá sớm.

Thế nhưng những con ngỗng trời vẫn không thôi, cứ bay qua rừng và hành hạ Xmirrê. Chúng chẳng chút thương hại nào, dù Xmirrê đã bị đánh bẹp, đang run lẩy bẩy, điên loạn rồi. Chúng vẫn cứ tiếp tục, dù biết rằng Xmirrê chỉ còn trông thấy chúng lờ mờ và vồ theo bóng của chúng mà thôi.

Chỉ đến lúc mà Xmirrê gục xuống một đống lá khô, kiệt sức và đờ đẫn, sắp trả lại linh hồn, thì chúng mới chấm dứt trò chơi.

“Cáo này, từ nay mày đã được biết là cuộc tấn công Akka núi Kebnêkayxê thì phải trả giá như thế nào!” chúng kêu to vào tai con cáo, sau cùng khi buông tha cho nó.

Chương III - Phần 1: Lối Sống Của Một Con Chim Trời

Cái trại

Đúng trong những ngày ấy, ở tỉnh Xkônê xảy ra một việc được bàn tán nhiều, cả báo chí cũng nói tới, mà nhiều người cho là chuyện huyễn hoặc, vì không thể giải thích được.

Câu chuyện như thế này: người ta bắt được một con sóc cái trong khu rừng trăn thưa trên bờ hồ Vômbsơ; mang về một cái trại gần đó. Từ già đến trẻ, mọi người trong trại đều thích thú ngắm con vật bé nhỏ, xinh quá với cái đuôi đẹp, đôi mắt tò mò và

thông minh, những cái chân xinh xắn. Người ta tính sẽ được giải trí suốt mùa hè với những động tác nhanh nhẹn, cách cắn vỏ hạt dẻ mau lẹ và những trò chơi vui vẻ của nó. Người ta cho nó vào một cái lồng sóc cũ, gồm một chiếc bánh xe bằng dây thép. Chiếc nhà nhỏ có cửa lớn và cửa sổ, làm phòng ăn và phòng ngủ; trong đó người ta xếp lá thành một chiếc giường nhỏ, để một bát sữa và một nắm hạt dẻ. Chiếc bánh xe phải là phòng chơi, nơi con vật bé nhỏ có thể chạy nhảy và leo trèo.

Những người trong trang trại là đã thu xếp cho con sóc tất cả mọi thứ rất chu đáo, và lấy làm lạ rằng chỗ ở của nó dường như chưa làm cho con sóc hài lòng. Nó cứ buồn bã và khó tính, trong một góc của chiếc nhà nhỏ: thỉnh thoảng lại thốt ra một tiếng kêu đau khổ nhức nhối. Nó không đụng đến thức ăn. Người ta bảo: “Nó còn sợ, mai kia

quen chỗ ở rồi sẽ ăn và chơi”.

Cũng vào độ ấy, các bà nội trợ bận rộn sửa soạn một bữa tiệc, và cái hôm bắt được sóc, người ta nướng bánh mì. Hoặc do một sự không may nào đó làm cho bột nở, khiến công việc chậm lại, hoặc vì người ta uể oải nên phải ở lại coi bánh đến khuya.

Trong bếp, công việc tíu tít và tất nhiên người ta không có thì giờ nhớ đến con sóc. Nhưng trong nhà có một bà cụ già, vì tuổi cao quá không giúp việc nướng bánh được. Bà cụ già hiểu rõ như thế lắm, nhưng bà cụ không thể chấp nhận được ý nghĩ mình bị gạt ra ngoài công việc.

Buồn ngủ, không thể đi ngủ được, bà cụ già ngồi bên cửa sổ nhìn ra ngoài. Vì trời nóng, cửa nhà bếp để ngỏ, ánh sáng từ cửa ấy chiếu ra sáng cả sân. Cái sân bốn mặt đều có nhà bao quanh, cái nhà trước mặt được

chiếu sang đến nỗi bà cụ già có thể phân biệt được rõ các lỗ hổng và kẽ nứt trên mặt tường đất.

Bà cụ cũng trông thấy cái chuồng sóc treo đúng chỗ sáng nhất.

Bà cụ để ý thấy con sóc chạy suốt đêm, không lúc nào nghỉ, từ cái nhà nhỏ đến chiếc bánh xe, rồi từ cái bánh xe về cái nhà nhỏ. Bà cụ nghĩ rằng con vật không ngủ được vì đang bị một nỗi lo ngại lạ thường giày vò, nhưng bà cụ lại cho là vì cái ánh sáng quá chói chang.

Giữa chuồng bò và tầu ngựa có một lối đi rộng lợp mái, ăn thông ra cổng cho xe ngựa ra vào. Cái lối đi ấy nằm theo hướng được chiếu sáng. Đêm cũng đã khá khuya, bà cụ già chợt thấy một con người bé tí, không cao hơn một gang tay, từ dưới mái vòm đi ra từng bước thận trọng. Người ấy đi giày gỗ,

mặc quần chẽn bằng da như một người thờ. Bà cụ vẫn nghe nói là gia thần thường ở những nơi như thế, và biết rằng thần đến đâu là mang hạnh phúc đến đó.

Vừa vào đến sân, gia thần liền chạy ngay đến chiếc lồng sóc. Không với tới lồng được, thần đi kiếm một cái sào đem dựa vào lồng, rồi leo theo sào mà lên như một người thủy thủ leo sợi dây thừng vậy. Thần lắc cánh cửa cái nhà nhỏ màu lá cây, nhưng bà cụ rất yên tâm, bà biết rằng trẻ con đã khóa cửa lại vì sợ trẻ hàng xóm đến lấy trộm con sóc của chúng.

Gia thần không thể mở được cửa; bà cụ già thấy con sóc đi ra chỗ bánh xe. Ở đó hai bên thì thầm với nhau một hồi lâu, rồi thần theo cây sào tụt xuống đất và ra cửa biến mất.

Bà cụ già nghĩ là chẳng còn thấy lại thần

trong đêm hôm nay nữa, tuy vậy bà vẫn ngồi bên cửa sổ. Một lát sau, bà thấy thần quay trở lại. Thần vội đến mức chân đi như không chạm đất. Thần chạy đến bên chiếc lồng. Với đôi mắt viễn thị, bà cụ trông thấy thần rất rõ. Bà thấy cả thần cầm vật gì trong tay, nhưng không thể nhận ra là cái gì. Thần đặt vật cầm trong tay trái xuống sân và mang vật cầm trong tay phải lên tận chiếc lồng. Thần lấy chiếc giày gỗ đá vào cánh cửa sổ nhỏ, phá vỡ ra và đưa vật dang cầm cho con sóc. Rồi thần tụt xuống cầm lấy vật đã để dưới đất và lại trèo lên lồng đưa cho sóc. Tức khắc sau đó thần chạy trốn, nhanh đến nỗi bà cụ nhìn theo không kịp.

Thế là bà cụ không thể ngồi yên trong nhà được nữa: bà rón rén đi ra cửa, và nấp vào bóng tối của cái bơm nước để rình gia thần. Một vật khác cũng trông thấy thần và nổi

lòng tò mò. Đó là con mèo. Nó lướt nhẹ đến tận bức tường và dừng lại ở gần chỗ có ánh sáng một chút. Bà cụ và con mèo đợi một lúc lâu trong đêm tháng Ba giá lạnh. Bà đang định trở vào thì nghe có tiếng động trên sàn và thấy gia thần lon ton trở lại. Cũng như lần trước, hai tay thần đều mang vật gì, và vật thần mang kêu rối rít và vùng vẫy. Bà cụ hiểu ra là thần đã đi kiếm những đứa con của con sóc ở trong rừng trăn và mang đến cho nó, để chúng khỏi phải chết đói.

Bà cụ giả đứng yên không động đậy, để gia thần khỏi sợ và hình như thần không trông thấy bà. Thần định đặt một con sóc con xuống đất để mang nhanh con kia lên lồng thì thấy lóe lên ngay cạnh mình đôi mắt xanh của con mèo. Thần đứng không nhúc nhích, bối rối, mỗi tay cầm một con sóc con; rồi thần quay lại nhìn khắp chung

quanh và trông thấy bà cụ già. Thần chẳng do dự, chạy lại chỗ bà và chìa ra một con sóc con đưa cho bà.

Bà cụ già không muốn tỏ ra không xứng đáng với lòng tin cậy ấy. Bà cụ cúi xuống, đỡ lấy con sóc con, và giữ nó cho đến lúc gia thần đã mang được con cóc kia lên lồng, và trở lại lấy con sóc con đưa gửi bà.

Sáng hôm sau, khi mọi người trong trại tập tụ tập lại ăn sáng thì bà cụ không thể giấu mà không kể lại những việc bà cụ đã trông thấy đêm qua. Tất nhiên là mọi người đều chê bai bà cụ già, và cho là bà cụ đã nằm mê. Vào độ này trong năm, làm gì mà có sóc con.

Nhưng bà cụ tin chắc ở lời mình nói, và bà mời mọi người đến lồng sóc mà xem. Họ làm theo lời bà. Ở đấy, trên một lớp lá trải giường, có bốn con sóc con mình nửa trần

trụi và mắt chưa mở hết, ra đời ít nhất trong hai ba ngày rồi.

Khi trông thấy lũ sóc, người chủ trại nói: “Dù sao đi nữa, có điều chắc chắn là chúng ta phải lấy làm xấu hổ”. Rồi ông mở lồng lấy con sóc cùng lũ con nó ra, đặt vào tạp dề của bà cụ và nói: “Mang chúng vào rừng trăn, trả tự do cho chúng”.

Đó là sự kiện mà người ta nói nhiều trên các tờ báo, mà nhiều người không chịu tin vì họ không thể giải thích nổi.

Phần 2: Vittsơvlê

Vài hôm sau lại xảy ra một việc lạ lùng. Buổi sáng nọ, một đàn ngỗng trời hạ xuống một cánh đồng ở phía Đông tỉnh Xkônê không xa thái ấp lớn Vittsơvlê mấy.. Đàn ngỗng gồm mười ba ngỗng màu tro thường thấy và một ngỗng đực màu trắng lưng cõng một thằng người nhỏ xíu mặc cái quần chẽn bằng da vàng, chiếc gi-lê màu lục và đội cái mũ vải trắng.

Bây giờ đàn đã đến gần biển Baltika và cánh đồng nơi chúng đỗ xuống là đất cát như thường thấy dọc bờ biển. Chắc là ở đây ngày trước có những cồn cát di động mà người ta đã phải cố định lại vì ở nhiều nơi

thấy có những khu trồng thông lớn.

Đàn ngỗng ăn cỏ đã một lúc thì có những trẻ con đến ven cánh đồng. Con ngỗng canh phòng tức khắc vút lên không, vỗ cánh báo cho đàn biết là có nguy cơ đe dọa. Cả đàn liền bay đi, nhưng con ngỗng trắng cứ bình tĩnh ở lại dưới đất. Trông thấy các con kia bay đi trốn, nó ngửng đầu lên kêu theo: “Việc gì mà phải trốn bọn đó. Trẻ con cả mà!”

Đứa bé mà nó cõng đang ngồi ở bìa rừng, cắn vỡ quả thông để ăn cái nhân. Đám trẻ con đến gần quá, nên nó không dám chạy băng qua cánh đồng để đến với con ngỗng trắng. Không chần chừ nó liền ẩn mình dưới một ngọn lá cây gai khô to và kêu lên một tiếng báo hiệu.

Nhưng rõ ràng là con ngỗng trắng nhất định không thèm sợ, cứ dẫn diệu qua cánh đồng,

chẳng để ý gì đến hướng đi tới của đám trẻ con.

Mà bọn này thì bỏ con đường cái, băng qua cánh đồng đi về phía con ngỗng. Sau cùng khi nó ngước mắt lên thì chúng đã đến ngang bên cạnh, nó bải hoải và hoảng hốt đến nỗi quên là nó biết bay, và cứ thế chạy cho xa chúng ra. Bọn trẻ đuổi theo lùa cho nó sa xuống một cái rãnh, rồi vội vàng bắt lấy. Đứa lớn nhất cặp nó vào nách và mang đi.

Đứa trẻ nấp dưới ngọn lá cây gai thấy thế liền vọt phắt dậy như muốn cướp lại con ngỗng. Nhưng sực nhớ lại là thân hình nó bé nhỏ như thế nên bất lực nó nằm lăn ra bãi cỏ, nắm hai bàn tay lại, đấm lấy đấm để mặt đất.

Con ngỗng đực cố hết sức kêu cứu: “Tí

Hon, đến giúp tôi với! Tí Hon, đến giúp tôi

với!”. Nhưng nghe thế, đứa bé dù đau đớn vô cùng, lại bật ra cười và nói một mình: “Vâng, cứ như mình thì có thể cứu giúp được ai?”

Tuy vậy, nó cũng đứng dậy và đi theo con ngỗng đực, vừa đi vừa nói: “Mình không thể giúp nó, nhưng ít ra cũng muốn xem chúng sẽ làm gì nó”.

Bọn trẻ con đi trước nó rất xa, nhưng đứa trẻ chẳng khó khăn gì mà không theo dõi được chúng cho đến khi tới trước một khoảng đất trũng có một con suối mùa xuân chảy quanh quất. Con suối lòng chẳng rộng mà chảy cũng chẳng ào ạt, thế mà nó cũng phải chạy dọc bờ mãi mới tìm được một chỗ để sang ngang.

Vừa leo lên bờ, nó thấy ngay là bọn trẻ đã mất hút đâu rồi. Tuy vậy, nó cũng tìm ra vết chân của chúng trên một con đường hẹp

vào rừng, và nó tiếp tục đi theo chúng.

Rồi nó đến một ngã tư, ở đấy chắc là bọn chúng ắt đã chia tay nhau, vì thấy những vết chân đi theo hai hướng. Thế là đứa bé có vẻ hoàn toàn tuyệt vọng.

Nhưng lúc ấy nó trông thấy trên một bụi thạch thảo một chiếc lông tơ nhỏ màu trắng, và nó hiểu ngay rằng con ngỗng đực đã thả xuống đấy ven con đường kiệt, để chỉ cho nó biết là bọn kia đã mang mình đi về phía nào. Thế là đứa bé cứ tiếp tục đi. Nó cứ như vậy, theo mãi bọn trẻ con qua suốt cả cánh rừng. Nó chẳng trông thấy con ngỗng một lần nào, nhưng ở mỗi một đôi chỗ mà nó có thể đi lầm đường là có một chiếc lông tơ nhỏ màu trắng chỉ hướng cho nó.

Đứa bé tiếp tục đi theo các chiếc lông rất cẩn thận. Các chiếc lông đưa nó ra khỏi

cánh rừng, qua hết mấy cánh đồng, đến một con đường cái, rồi sau cùng đến một lối đi ấy thấy những đầu hồi và những cái tháp xây gạch đỏ, vẽ những đường màu tươi và những hình trang trí nhìn thấy toàn gia trạch là đứa bé như đã hiểu việc gì đã xảy cho con ngỗng rồi. “Chẳng chút nghi ngờ gì nữa, bọn trẻ con đã mang con ngỗng đức đến gia trạch này để bán và thế thì chắc là ngỗng đã chết rồi”. Nghĩ thế, nhưng nó như chẳng chịu bằng lòng với điều giả sử như vậy và càng chạy hăng hái hơn trước nữa. Nó chẳng gặp ai trong lối đi, và lại thế là may mắn lắm vì cái loài như nó thường rất sợ bị loài người bắt gặp.

Gia trạch mà nó đến là một tòa kiến trúc theo kiểu cổ, gồm bốn ngôi bao quanh một cái sân danh dự mở ra phía Đông. Đứa bé không chút do dự chạy ngay đến mái hiên ở mặt tiền nhưng dừng lại đấy, không dám đi

liều vào bên trong. Đứng chôn chân ở đấy, nó nghĩ xem phải làm gì.

Còn mải nghĩ, một ngón tay để lên sống mũi, bỗng nghe những bước chân đi đến phía sau lưng và quay lại thì thấy một tóan người đang theo lối đi mà kéo vào. Nó vội luồn vào phía sau một cái thùng nước để ở gần mái hiên và nấp ở đấy.

Những người mới đến có lẽ gần hai chục thanh niên ở một trường đại học bình dân đi tham quan. Một giáo sư đi với họ và đến hiên trước thì bảo họ chờ để ông ta vào xin phép được thăm toà lâu đầi cổ Vittsơvlê.

Họ thấy nóng và hình như mệt vì cuộc đi dài. Một người khát nước quá liền đến bên thùng nước và cúi xuống uống. Cái hộp đừng cây cỏ sưu tầm đeo trên vai ý chừng vướng víu, nên anh ta vứt xuống đất. Nắp hộp mở ra và bên trong thấy có vài đóa hoa

mùa xuân.

Cái hộp rơi đúng trước mặt đứa bé, và nó phải nghĩ rằng đó là một cơ hội tuyệt vời để nó vào trong lâu đài và biết được việc gì đã xảy ra với con ngỗng đực. Nó liền lẹ làng trườn vào hộp và nấp kín đáo nhất dưới những hoa mào lương và tử uyển.

Nó vừa ẩn vào đấy thì anh niên đã nhặt lấy cái hộp, đeo lên vai và đậy nắp lại.

Vừa lúc ông giáo sư trở ra, bảo cho họ biết là đã được phép vào lâu đài. Thế là họ vào sâu trong sân danh dự, và ông giáo sư liền dừng lại để nói cho họ biết về ngôi nhà cổ này.

Ông ta nhắc lại rằng những cư dân đầu tiên trên đất nước này đã phải ẩn náu trong những hang, những lỗ, dưới những mái lều bằng da thú, bằng cành lá và phải lâu lắm

họ mới nghĩ ra được việc làm nhà bằng những thân cây gỗ. Và sau đấy phải biết bao nhiêu thời gian làm việc và chịu đựng gian khổ mới biến chuyển từ một chiếc nhà gỗ một gian sang xây dựng một toà lâu đài một trăm phòng như Vittsơvlê này!

Ông ta lại nói tiếp là cách ngày nay ba thế kỷ, những người giàu có và những kẻ quyền thế đã xây cho mình những lâu đài như thế. Và có thể thấy rõ là Vittsơvlê được xây dựng vào một thời mà chiến tranh và cướp bóc làm cho đời sống chẳng chút chắc chắn gì ở tỉnh Xkônê cả. Khắp chung quanh người ta đã đào hào lại bắc một chiếc cầu mà ngày xưa có thể kéo lên được; ở trên hiên phía trước còn thấy một vọng lâu dọc các thành quách là những cầu nhỏ để canh phòng và ở các góc thành là những tháp, tường dày một mét. Tuy nhiên tòa thành này không phải xây vào những hồi chiến tranh tệ hại nhất

và Yenx Brahê kiến trúc sư, cũng đã cố làm cho nó thành một chốn ăn ở gọn ghẽ và trang hoàng tráng lệ. Giá một ngày nào đó họ trông thấy một ngôi nhà to lớn, đồ sộ ở Glimminyê, xây trước đó có một thế hệ thì họ chẳng khó khăn gì mà không nhận thấy rằng Yenx Holyerxen Ulfxtand người xây dựng chỉ có mỗi một mối lo độc nhất là xây cho đồ sộ, kiên cố và hùng dũng chẳng thèm nghĩ một tí nào đến vẻ đẹp cũng như sự thoải mái trong việc ăn ở. Và nếu ngược lại, họ trông thấy những lâu đài như Marvxvinhôlm, Xvenstorp hay Ơvedxklôxter xây một hay hai thế kỷ sau Vittsơvlê thì họ sẽ hiểu là thời buổi đã thanh bình hơn. Các lãnh chúa đã dựng lên những chốn ấy, đã không xây thành những công trình phòng ngự kiên cố mà chỉ quan niệm đó là những nơi ăn chốn ở rộng rãi và chắc chắn mà thôi.

Ông giáo sư nói lâu quá, lắm chi tiết quá, và đứa bé bị nhốt trong hộp thảo mộc đã thấy sốt ruột. Nhưng nó biết nằm yên lặng, vì người chủ chiếc hộp chẳng nhận thấy chút nào là đang mang nó đi cả.

Họ đi rất chậm, ông giáo sư cứ dừng lại mãi để giải thích và dạy dỗ.

Một phòng trong lâu đài có cái lò sưởi to và ông giáo sư dừng lại để nói về các lọai lò, bếp mà loài người đã dùng qua các thế kỷ. Loại bếp đầu tiên đặt trong nhà được xây trên một tấm đá lát mặt đất ở chính giữa căn phòng độc nhất, có lỗ thông khói qua mái nhà, nhưng cũng để gió lùa và mưa rơi vào nhà. Rồi người ta nghĩ ra một cái lò xây không có ống khói, tất nhiên là sưởi ở gian phòng rất ấm, nhưng cũng tỏa khói ra để mò hóng bám đầy phòng.

Thời xây dựng Vittsơvlê vừa đúng cái lúc

người ta nghĩ ra kiểu lò sưởi hở, có ống dẫn khói ra ngoài nhưng cũng để thoát mất một phần lớn hơi nóng ra theo.

Và đứa bé đã có lần nóng nẩy và sốt ruột thì hôm đó được một bài học tốt về tính kiên nhẫn. Và thế là đúng một giờ rồi nó đã phải nằm im không cựa quậy.

Ở phòng tiếp theo ông giáo sư dừng lại trước một cái giường xưa có trần hình bán nguyệt rất lộng lẫy. Và tức khắc ông ta chuyển sang nói đến các thứ giường và gỗ đóng ngày xưa.

Ông giáo sư cứ nhẩn nha. Nhưng ông cũng không biết rằng trong một cái hộp sưu tầm thực vật có một đứa bé tội nghiệp đang bị nhốt chỉ chờ bài giảng của ông chấm dứt. Đến một cái phòng mà tường được bọc da dê thuộc thiếp vàng, ông ta lại kể là loài người, từ thuở sơ khai đã hay trang trí vách

tường nhà mình. Đến trước một bức chân dung giả đình cổ, ông ta còn nói về lịch sử ly kì của y phục, và vào các lễ đường thì ông tả ngày xưa người ta tổ chức đám cưới và đám tang như thế nào.

Ông giáo sư lại nói thêm mấy lời về bao nhiêu người đàn ông, đàn bà giá trị đã ở tòa lâu đài này, về dòng họ Brahê cổ và dòng họ Barnêkôv xưa, về Krischian Barnêkôv đã nhường ngựa cho vua trong cơn loạn tẩu, về Margarêta Aschebey, vợ Kyell Barnêkôv,, góa chồng, đã điều khiển trang ấp mình và cả một vùng này trong năm mươi ba năm, về nhà ngân hàng Hayerman, con một viên quản lý quán rượu ở Vittsơvlê đã giầu đến mức mua hết tất cả trang ấp, về dòng họ Xtyernxvôd đã đem đến cho dân tỉnh Xkônê những chiếc cày tốt khiến họ đã xếp vào hàng phế thải những chiếc cày bằng gỗ thảm hại của họ mà ba con bò đực chung

sức lại mới động được một chút.

Và suốt cả thời gian ấy, đứa bé phải im lìm bất động. Mà nếu một ngày nào đó nó có nhẫn tâm, tàn ác giam bố hay mẹ nó lại trong hầm kín thì cái ngày hôm đó nó đã biết được bố mẹ nó sẽ phải chịu đựng những gì, vì nhiều giờ trôi qua mà ông giáo sư vẫn chưa dứt lời.

Sau cùng, ông giáo sư lại đi ra sân danh dự và ở đấy ông ta nói về lao động trường kì mà nhân loại đã phải tiến hành để kiếm lấy công cụ và vũ khí, áo quần và nhà cửa, đồ đạc và vật trang hoàng. Ông ta nói rằng một tòa lâu đài như Vittsơvlê là như thể một cột mốc trên con đường ấy, một cột mốc cho thấy người ta đã đến được đây cách nay ba trăm năm mươi năm, cho mỗi người tự mình xét xem là từ ấy đến nay người ta đã tiến hay lùi.

Nhưng mà đứa bé thoát được khỏi phải nghe bài diễn thuyết ấy, vì anh học trò mang nó trên vai lại bị cơn khát hành hạ, đã lỉnh vào trong nhà bếp để xin nước uống. Được vận chuyển vào bếp như thế, đứa bé liền nghĩ đến việc tìm lại con ngỗng đực. Nó liền cựa quậy và thế là đã ấn thật mạnh vào nắp cái hộp đến nỗi nắp bật ra ngay. Nắp các hộp sưu tầm thực vật thường vẫn bật ra như thế nên anh học trò chẳng cần để ý làm gì lắm, đóng luôn nó lại. Nhưng bà nấu bếp liền hỏi anh ta có nhốt một con rắn trong hộp phải không.

- Không, chỉ có mấy cái cây. – Anh ta trả lời

- Nhưng chắc chắn là tôi thấy cái gì đó cựa quậy. – Chị ta lại nói

Anh học trò liền mở cái hộp ra, giơ cho chị ta thấy rằng chị ta đã nhầm.

- Chị cứ nhìn lại xem xem.

Anh ta không thể nói hết câu vì đứa bé, không dám ở thêm trong hộp, đã nhảy tót xuống đất và lao ra ngoài sân. Các chị người nhà chỉ thoáng thấy cái gì đang chạy nhưng cũng đuổi theo.

Ông giáo sư đang nói thì bị những tiếng hét ngắt lời: “Bắt lấy nó! Bắt lấy nó!” các chị vừa hét từ nhà bếp ùa ra thế là tất cả các chàng thanh niên cũng ùa ra đuổi theo đứa bé đang chạy trốn nhanh hơn một con chuột cống. Họ cố dồn cho nó kẹt vào dưới hiên trước, nhưng chẳng dễ gì bắt được một kẻ bé nhỏ đến thế và thế là nó may mắn thoát ra được bên ngoài.

Nó không dám chạy theo lối đi mà chọn hướng khác. Nó chạy băng băng qua khu vườn rồi vào sân sau. Và tất cả mọi người vẫn đuổi theo nó, vừa hét vừa cười. Đứa bé

tội nghiệp đem hết sức bình sinh ra mà chạy, nhưng tất nhiên là họ sắp tóm được nó mất thôi.

Đang chạy qua trước nhà của một người làm công thì nó nghe một con ngỗng kêu và thấy một sợi lông tơ trắnng trên ngưỡng cửa. Đây rồi! Ngỗng đực ở đây rồi! Ra, cho mãi lúc này đứa bé đã lần theo một con đường không đúng. Thế là quên tất cả các chị người nhà và các anh đàn ông đang đuổi theo nó, nó leo lên các bậc thềm, lao lên tam cấp trước nhà, nhưng không thể đi xa hơn được nữa vì cửa đóng rồi. Từ bên trong nghe tiếng con ngỗng đực đang rên rỉ và than thân trách phận, nhưng mà nó thì không thể nào mở được cái cửa này. Lũ người đuổi nó đang đến gần, và trong gian phòng con ngỗng đực vẫn than vãn mỗi lúc một thảm thiết hơn. Thế là trong cảnh nguy nan cùng cực ấy, đứa bé dồn hết can đảm,

đem hết sức bình sinh đập vào cánh cửa.

Một đứa trẻ mở cửa, và nó nhìn thấy bên trong, ở chính giữa phòng, một người đàn bà đang sắp cắt lông cánh con ngỗng. Mấy đứa con của bà ta bắt được nó và bà ta không muốn làm hại nó, chỉ muốn đem thả nó và đàn ngỗng của nhà mình, và muốn cắt cánh nó là cốt để giữ lại không cho nó bay đi thôi. Nhưng mà chẳng có tai họa nào lớn bằng có thể xẩy ra đến cho ngỗng đực, và thế là nó kêu la than vãn không ngớt.

Và thật may người đàn bà chưa bắt đầu cắt. Chỉ mới có hai chiếc lông vai chạm phải lưỡi kéo là cửa mở và người đàn bà trông thấy đứa bé ở ngưỡng cửa. Và bà ta chưa bao giờ thấy cái gì nhỏ như thế cả. Tin chắc là đang đối diện với chính gia thần Nisxê phúc hậu, bà ta khiếp đảm, đánh rơi mất cái kéo hai tay nắm chặt với nhau và quên giữ lấy con

ngỗng.

Vừa lúc thấy mình được tự do, ngỗng đực liền chạy ào ra cửa. Nó không có thì giờ để dừng lại, nhưng khi chạy qua thì nó liền tóm lấy cổ áo đứa bé và mang đi theo. Ùa ra đến ngưỡng cửa, là nó giang đôi cánh bay vút lên không, vừa bay vừa duyên dáng uốn cái cổ dài để đặt đứa bé lên cái lưng phủ kín lông tơ mịn màng của nó.

Và cứ thế chúng nó vút lên trên không trong khi toàn thể trang ấp Vittsơvlê nhìn ngắm chúng nó từ dưới đất.

Phần 3: Trong Vườn Cây

Ơveđslôxter

Suốt cả ngày, trong khi ngỗng đang trêu cợt con cáo thì Nilx ngủ trong một tổ sóc bỏ không. Đến khi thức giấc chú rất lo. “Mình sắp bị đuổi về nhà, và không thể tránh mặt bố và mẹ được nữa”, chú nghĩ thế. Nhưng khi chú đến tìm đàn ngỗng trời đang tắm trong hồ Vômbsơ thì không một con nào nói với chú về việc phải trở về cả. Chú nghĩ bụng: “Có lẽ chúng nó nghĩ rằng ngỗng trắng mệt quá, không đưa mình về tối nay được”.

Sáng hôm sau, đàn ngỗng đã thức giấc lúc mới tảng sáng, trước khi mặt trời mọc khá lâu.

Nilx tin chắc rằng thế nào chúng cũng đuổi chú đi, nhưng lạ thay, cả chú lẫn ngỗng đực trắng đều được theo đàn ngỗng trời dạo chơi buổi sáng.

Chú không hiểu nguyên nhân của sự chùng chình này, chú tự nhủ rằng đàn ngỗng trời không muốn đuổi chú đi trước khi chú được ăn thật no. Dù sao chú cũng cứ hưởng lấy mỗi phút giây người ta cho chú, trước lúc quay về gặp bố mẹ.

Đàn ngỗng trời bay trên ấp Ơveđslôxter, có vườn cây tươi tuyệt đẹp nằm ở mạn đông hồ. Đây là một trang ấp đẹp, có tòa lâu đài lớn, một sân danh dự rộng lát đá, bao quanh có thành lũy và đình tạ, một khu vườn cổ trồng những cây cắt xén, uốn lại thành vòm, những lối đi có lợp mái, những bể nước, những vòi phun những cây đại thụ, những bãi trồng cỏ thẳng tắp; bên rìa điểm các loại

hoa mùa xuân.

Khi đàn ngỗng bay trên trang ấp vào lúc rất sớm thì chưa một ai dậy. Biết chắc như vậy, đàn ngỗng sà xuống một cái cũi chó, và kêu: “Cái lều con này tên là gì? Cái lều con này tên là gì?”

Con chó giữ nhà lao ngay ra khỏi cũi, giận dữ, sủa inh lên trời: “Chúng mày bảo đây là cái lều à, những quân lang thang khốn khổ kia? Chúng mày không thấy đây là một lâu đài bằng đá cao lớn à? Chúng mày không thấy những bức thành đẹp kia à, tất cả những cửa sổ, cửa lớn và cái sân thượng tráng lệ kia à? Gâu, gâu, gâu, gâu. Chúng mày bảo đây là cái lều à? Chúng mày không thấy khu vườn, các nhà ươm trồng cây, những tượng cẩm thạch à? Chúng mày bảo đây là cái lều à? Từ bao giờ mà các cái lều lại có vườn cây với những khu rừng trồng dẻ

gai, những rừng trồng cây trăn, những chòm cây sồi, và những bãi cỏ xanh, và những trảng trồng đầy thông, nhung nhúc những con hoẵng, con gấu. Gâu, gâu, gâu! Chúng mày bảo đây là cái lều à? Có ai thấy những cái lều mà lại có bao nhiêu là tòa ngang, dãy dọc, có thể nói như là một cái làng thế kia không? Chúng mày đã thấy cái lều nào mà có nhà thờ riêng, và nhà mục sư riêng, ngự trị trên những gia trạch, và những trang trại, và những ấp phát cảnh, và những nhà ở cho người làm công như thế à? Cái lều ấy có những vùng đất rộng nhất cả tỉnh Xkônê đấy. Đồ ăn mày khốn nạn! Chúng mày có ở đâu nữa chúng mày cũng không thể trông thấy một vạt đất nào mà không thuộc quyền cái lều này! Gâu, gâu, gâu!”

Con chó sủa lên một tràng như vậy, không ngững, cũng không nghỉ lấy hơi; còn những con ngỗng thì cứ lượn trên cái sân, đợi lúc

mà nó buộc phải ngừng lời. Bấy giờ chúng mới kêu lên: “Vì sao mà cậu giận? Chúng mình có nói tòa lâu đài đâu, chúng mình nói cái cũi của cậu kia mà”.

Nghe câu đùa này, lúc đầu chú bé cười thỏa thích, rồi một ý nghĩ chiếm lấy tâm hồn cậu, khiến chú trở nên nghiêm trang: “Hãy nghĩ xem, nếu người ta để cho mày đến Lapplanđ thì mày còn được nghe bao nhiêu chuyện vui đùa như thế nữa. Trong hoàn cảnh của mày hiện nay, một chuyến đi như thế sẽ là cái hạnh phúc nhất có thể đến với mày đấy”.

Đàn ngỗng trời bay tiếp, rồi hạ xuống một trong những cánh đồng rộng ở phía Đông tòa lâu đài để ăn rễ cỏ, như thế mất mấy tiếng đồng hồ. Trong thời gian ấy, chú bé đi sâu vào khu vườn rộng bên cạnh, tìm đến một khoảng trồng cây trăn, rồi bắt đầu đi

kiếm những hạt dẻ còn sót lại. Những ý nghĩ về chuyến du hành vẫn trở lại trong óc chú mãi. Chú hình dung ra tất cả những niềm thích thú sẽ được, nếu chú đi theo đàn ngỗng. Có thể là đôi lúc phải chịu đói, chịu rét, nhưng bù lại chú sẽ không phải làm lụng, mà cũng không phải học hành.

Trong khi chú lang thang trong khu vườn cây, con ngỗng đầu đàn già đến nỗi chú đã kiếm được cái gì ăn chưa. Không, chú chẳng kiếm được gì cả. Nó liền giúp chú. Chính nó cũng không tìm thấy hạt dẻ, nhưng có trông thấy những quả tường vi dại. Chú bé ăn ngon lành và vừa ăn vừa nghĩ mẹ chú sẽ bảo sao nếu biết chú ăn những cá sống và quả cây đã cứng vì băng.

Khi ăn đã no rồi, đàn ngỗng lại đến gần hồ và vui chơi đến tận giữa trưa. Những con ngỗng trời mời ngỗng đực thi với chúng: thi

bay, thi bơi và thi chạy. Ngỗng đực có cố hết sức cũng vô ích, những con ngỗng trời lanh lẹn vẫn thắng luôn luôn. Chú bé suốt buổi ngồi trên lưng ngỗng đực và động viên nó, vui chơi không kém gì những ngỗng khác. Tiếng reo, tiếng cười, tiếng cà kíu ầm ĩ, cũng lạ là những người ở trong lâu đàu không nghe thấy gì cả.

Chơi đùa đã chán, đàn ngỗng mới bay qua mặt hồ, và đậu lên tảng băng để nghỉ trong hai tiếng đồng hồ. Buổi chiều cũng qua đi như buổi sáng: trước tiên chúng ăn có hai hay ba tiếng, rồi tắm và chơi đùa trong hồ, bên cạnh tảng băng cho đến khi mặt trời lặn; sau cùng thì chúng đi ngủ.

“Đúng là lối sống thích hợp với mình hoàn toàn. Nilx nghĩ bụng lúc trườn vào dưới cánh con ngỗng đực. Nhưng ngày mai họ sẽ đuổi mình”.

Trước khi đi ngủ, chú còn kiểm tra lại tất cả những cái lợi sẽ được nếu chú đi theo đàn ngỗng. Chú sẽ không bị mắng vì lười biếng nữa, sẽ có thể suốt ngày đi dông dài chẳng phải làm gì hết; chỉ có mỗi lo duy nhất là tìm thấy cái ăn. Nhưng mà bây giờ chú chỉ cần ăn ít đến thế này, thì việc ấy cũng chẳng khó khăn gì lắm.

Hôm sau, thứ tư, chú vẫn luôn luôn chờ bị đuổi những ngày hôm sau ấy nữa, đàn ngỗng vẫn chẳng nói gì hết. Lại hết một ngày trôi qua như hôm trước; cuộc đời hoang dã mỗi lúc một làm cho chú thêm thích. Chú thấy hình như cả khu rừng Ơveđslôxter là của riêng mình chú; chú chẳng còn chút ý muốn nào trở về cái nhà nhỏ hẹp với những mảnh đồng bé tí của quê hương nữa.

Chú bắt đầu hy vọng đàn ngỗng sẽ giữ chú

lại với chúng; nhưng sang hôm thứ năm thì chú lại mất hy vọng.

Ngày hôm ấy bắt đầu như mọi ngày. Đàn ngỗng ăn cỏ trong những cánh đồng rộng, và chú bé thám sát khu rừng kiếm thức ăn. Được một lúc, Akka đến hỏi xem chú đã tìm gì ăn chưa, và khi biết chú chưa tìm được chút gì, liền đưa cho chú một thân cây thìa là còn cả hạt.

Khi chú bé ăn xong, Akka bảo rằng chú đã chạy chơi trong rừng quá táo bạo. Chú có biết là chú có bao nhiêu kẻ thù, khi mà chú bé nhỏ thế không? Không biết, phải không? Và Akka liền kể ra cho chú nghe.

Đi chơi trong rừng, trước hết phải đề phòng con cáo và con cầy lông hoe; trên bờ nước thì phải nhớ đến những con rái cá; đứng trên những bức tường đã thì không nên quên con cầy mình dài thường chui qua bất

kỳ lỗ thủng nào; và muốn nằm trên một đồng cỏ thì xin phải xem kỹ có con rắn độc nào ngủ mùa đông ở đó không đã. Bước chân ra khỏi những cánh đồng quang đãng thì phải dò xem bọn chim cắt và chim diều, những đại bàng và chim ưng bơi lội trong không. Ở những khu rừng trăn, có thể bị con cắt trống bắt cóc; ác là và quạ thì đâu cũng có, tốt nhất là đừng tin gì ở bọn chúng cả; đêm tối thì phải dỏng tai lên cố đoán xem ở đâu có những con cú mèo to và những con vọ bay nhẹ đến nỗi ở ngay cạnh chúng cũng chẳng nghe thấy gì.

Nghe nói đến bao nhiêu là giống vật muốn sát hại mình, Nilx thấy như là không sao thoát nổi chúng được. Không phải ý nghĩ phải chết làm cho chú sợ lắm đâu, mà ý nghĩ bị ăn thịt; vì vậy chú hỏi Akka là phải làm gì để tự vệ.

Akka khuyên chú nên ăn ở tử tế với những con vật nhỏ trong rừng ngoài nội, với tộc đoàn các con sóc và tộc đoàn các con thỏ rừng, với những giống chim tước và những chim sẻ núi, và những chim gõ kiến, và những con sơn ca. Nếu chú thành bạn của chúng thì chúng sẽ có thể báo cho chú biết trước những mối nguy hiểm, giúp chú những nơi ẩn náu và nếu cần thì liên minh lại để bảo vệ chú nữa.

Nhưng chiều hôm đó, khi muốn rút lại lợi ích từ lời khuyên của Akka, chú ngỏ lời với Xirlê, con sóc, xin nó che chở cho mình, thì con này từ chối không chịu giúp. Nó nói: “Đừng bao giờ chờ đợi gì ở tôi, cũng như những con vật nhỏ khác. Tưởng tôi không biết cậu là Nilx chăn ngỗng à? Năm ngoái cậu đã phá các tổ én, cậu đập nát trứng chim sẻ đá, cậu bắt những con quạ ra khỏi tổ và ném xuống ao, cậu đánh bẫy những

chim sáo và bắt những con sóc nhốt vào lồng. Hãy tự giúp lấy mình đi, chúng tôi mà không hợp nhau lại để đánh cậu, đuổi cậu ra khỏi đây, và bắt cậu phải quay về gia đình, thì cậu cũng đã phải lấy làm hài lòng lắm rồi”.

Đó là một trong những câu trả lời mà trước kia, hồi còn là Nilx, tay chăn ngỗng, chú không thể nào bỏ qua mà không trừng trị được; nhưng bây giờ thì chú bé rất sợ những con ngỗng trời biết rằng chú đã độc ác như thế nào. Vì sợ bị đuổi, chú chẳng dám một trò chơi khăm nhỏ nào ra từ khi ở cũng đàn ngỗng. Thật ra thì chú không có khả năng làm việc ác, vì bé nhỏ như thế, nhưng nếu muốn thì cũng có thể đập vỡ mấy quả trứng chim. Không, chú ngoan lắm, chú không nhổ đến cả cái lông ở cánh các con ngỗng. Không một lần nào trả lời một câu vô lễ, và mỗi buổi sáng chào Akka, chú đều bỏ mũ

ra.

Suốt ngày thứ năm, chú nghĩ xem, có thể làm gì để những con ngỗng quyết định đưa chú theo đến Lapplanđ. Buổi tối, được biết vợ của Xirlê bị bắt, và mấy đứa con của nó sắp chết đói, chú quyết giúp gia đình này. Chúng ta đã kể là chú thành công như thế nào rồi.

Ngày thứ sáu, bước vào vườn cây, chú nghe tiếng những con chim mai hoa hót khắp nơi trong các bụi mâm xôi và thuật lại chuyện vợ Xirlê đã bị những kẻ tàn ác bắt đi như thế nào, và Nilx, chú chăn ngỗng đã liều mình vào giữa loài người và mang những con sóc con đến cho nó như thế nào.

Bầy chim mai hoa nói: “Giờ đây trong vườn cây Ơveđslôxter ai cũng được chúc mừng, hậu đãi bằng chú bé Tí Hon, kẻ mà tất cả đều ghê sợ lúc còn là Nilx, tay chăn ngỗng.

Xirlê, con sóc, sẽ cho Tí Hon hạt dẻ, các chú thỏ rừng đáng thương sẽ chơi với chú, các con hoẵng sẽ cõng chú trên lưng và đưa chú chạy trốn khi Amirrê, con cáo, đến gần; các chim sơn tước sẽ báo cho chú biết lúc chim ưng đến, giống chim tước và các chim sơn ca sẽ hót lời ca chúc mừng”.

Chú bé tin chắc rằng Akka và những con ngỗng trời khác đều nghe thấy tiếng chim mai hoa, nhưng cả ngày thứ sáu trôi qua mà đàn ngỗng chẳng nói gì với chú và chuyện giữ chú lại với chúng cả.

Đến tận thứ bảy, đàn ngỗng có thể ăn cỏ trong những cánh đồng chung quanh Ơveđslôxter mà không bị Xmirrê, con cáo quấy nhiễu gì, nhưng sáng thứ bảy, khi chúng kéo nhau ra đồng, thì con cáo đã rình sẵn, và rượt chúng từ đồng này sang đồng khác, không cho chúng có thì giờ ăn nữa.

Khi hiểu ra rằng cáo sẽ không để cho chúng yên, Akka liền tức khắc quyết định cùng cả đàn bay lên và dẫn đàn bay ra xa nhiều dặm, qua vùng đồng hoang Pherx, và những ngọn đồi thưa có trên cao nguyên Linđêrơđ. Đàn ngỗng chỉ dừng lại ở vùng lân cận Vittsơvlê gần biển Baltika thôi.

Lại đến chúa nhật. Cả một tuần lo lắng về việc đó cả; buổi chiều chú ngồi trên cành cây liễu lớn um tùm bên bờ nước, thổi ống sậy chơi. Khắp xung quanh chú, đến đậu những chim sơn tước, mai hoa, sẻ đá; bụi liễu chịu đựng được bao nhiêu, và đàn chim hót những điệu mà chú cố thổi theo. Nhưng mà chú không giỏi trong nghệ thuật này lắm. Chú thổi sai đến nỗi lông trên mình tất cả, và những người bạn bé nhỏ của chú đều dựng đứng cả lên, và chúng kêu lên, chúng đập cánh thất vọng. Chú bé vui thích vì nhiệt tình của chúng, đến nỗi rơi cả ống

sậy.

Rồi chú thổi lại, cũng vẫn tồi như trước; tất cả những con chim bé nhỏ đều than phiền: “Hôm nay cậu thổi tồi hơn bao giờ hết, Tí Hon ạ. Cậu phải thổi đúng âm thanh trong của tôi. Đầu óc cậu để cả đâu thế, Tí Hon à?”.

- Để ở chỗ khác, chú bé trả lời, mà nếu đúng thế thật chú vẫn luôn luôn tự hỏi là đàn ngỗng còn giữ được bao nhiêu lâu nữa.

Bỗng chú bé quẳng ống sậy đi và nhảy xuống đất. Chú vừa thấy Akka và những con ngỗng trong đàn xếp thành một hàng dài, đi về phía chú. Chúng thong thả và trịnh trọng; chú hiểu ngay là cuối cùng chúng đã phải nói cho chú biết điều mà chúng ta đã quyết định về việc chú.

Khi đàn ngỗng dừng bướcm Akka nói: “Cậu

có quyền ngạc nhiên về cách cư xử của ta, Tí Hon ạ! Ta đã không cảm ơn cậu cứu ta thoát khỏi Xmirrê, con cáo. Nhưng ta thuộc cái hạng thích cảm ơn bằng việc làm, chứ không phải bằng lời nói. Và đây, Tí Hon ạ, ta tưởng đây là đến lúc lượt ta giúp lại cậu một việc. Ta đã cứ tin sứ đến vị gia thần đến nhà cậu. Thoạt đầu thần không muốn nghe nói đến việc trả lại cho cậu hình dáng ban đầu của cậu; nhưng ta đã gửi đến thần hết tin này đến tin khác, để nói cho cậu biết là, sống với chúng ta, cậu đã xử sự tốt như thế nào. Cuối cùng, thần tin cho cậu biết để cậu trở lại làm người, ngay khi cậu trở về nhà”.

Khi ngỗng trời bắt đầu nói, chú bé vui mừng bao nhiêu thì nghe xong chú càng thêm phiền muộn bấy nhiêu; chú không nói một lời, ngoảnh mặt đi và bắt đầu khóc.

“Thế là nghĩa thế nào? Akka nói. Có thể

nói là cậu ta còn chờ đợi ở ta nhiều hơn những gì ta đã hiến cho cậu ư?”

Nilx đang nghĩ đến những ngày sống vô tư và những trò đùa vui vẻ, những cuộc mạo hiểm và cảnh tự do, và những chuyến lữ hành trên đất nước, mà ngày nay phải bỏ đi, chú buồn quá, kêu rống lên: “Tôi không muốn trở lại làm người. Tôi muốn đi Lapplanđ với đàn”.

- Nghe kỹ đây, Akka nói, ta sắp nói với cậu một điều. Gia thần dễ tức giận lắm, ta lo đấy, cậu mà không nhận lời ngay bây giờ, thì lần khác khó mà lay chuyển được lòng thần.

Lạ thay, suốt đời chú bé chưa bao giờ thương yêu ai cả, chú chưa bao giờ yêu bố chú, cả mẹ chú, cả thầy giáo, cả bạn học, cả những đứa bé trong các trại lân cận. Tất cả những gì người ta muốn bảo với chú là làm,

dù là trò chơi hay là công việc, đối với chú đều đáng chán. Bởi vậy chú chẳng thấy thiếu thốn ai cả, và chú chẳng nhớ tiếc ai cả.

Chỉ có vài kẻ ít ỏi hợp với chú một chút, là Axa, cô bé chăn ngỗng, và chú bé Malx, hai đứa cùng chăn ngỗng ngoài đồng như chú. Nhưng chú có thực sự yêu thương gì chúng nó đâu, còn lâu.

“Tôi không muốn trở lại làm người! – chú bé gào lên. Tôi muốn theo đàn đến Lapplanđ. Vì thế mà tôi đã ngoan ngoãn suốt một tuần”.

- Ta không muốn chối không cho cậu theo chúng ta đi xa đến đâu mà cậu muốn, Akka nói, nhưng trước hết, hãy nghĩ kỹ lại xem, có phải cậu không muốn về nhà không. Có thể một ngày kia cậu sẽ hối hận về quyết định ấy.

- Không, tôi sẽ không hối hận gì hết, chú bé đáp. Tôi chưa bao giờ thấy sung sướng như ở đây với đàn.

- Vậy thì cứ như ý cậu muốn thôi.

- Cám ơn, Nilx đáp. Chú sung sướng quá đến nỗi òa lên khóc vì vui mừng, cũng như trước đây chú đã khóc vì buồn bực.

Chương IV - Phần 1: Gliminyêhux

Chuột đen và chuột xám

Miền Nam tỉnh Xkônê, không xa biển, có một tòa lâu đài cổ gọi là Gliminyêhux: lâu đài chỉ có một toàn nhà bằng đá, cao, rộng, kiên cố, trong đồng bằng, ở cách xa nhiều dặm vẫn trông thấy. Lâu đài không quá bốn tầng, nhưng trông đồ sộ đến nỗi một cái nhà bình thường xây trong sân có vẻ như một cái nhà búp bê.

Những bức tường ngoài, những bức tường trong và những mái vòm của lâu đài dày đến nỗi trong lòng nhà chẳng còn mấy chỗ cho các thứ khác. Các thang gác thì hẹp, các gian xép thì nhỏ, các phòng lại ít. Để cho

các bức tường được hết sức vững chắc, chỉ có một ít cửa sổ được trổ ở những tầng trên; tầng dưới cùng chẳng có chiếc nào, mà chỉ có những lỗ hơi rất hẹp. Trong những thời chinh chiến xưa kia, người ta bằng lòng được giam mình trong một tòa nhà kiên cố và đồ sộ như vậy, cũng như ngày nay người ta vui lòng được khoác một chiếc cầu ao giữa mùa đông. Nhưng khi thời bình tốt lành đến thì họ không muốn sống trong những buồng bằng đá âm u và lanh lẽo của tòa lâu đài cổ nữa. Đã từ lâu, họ bỏ lâu đài Gliminyêhux rộng lớn để đến những ngôi mà ánh sáng và khí trời dễ lưu thông.

Vào thời mà Nilx Hôlyerxôn lang thang đây đó với những con ngỗng trời thì chẳng có một con người nào ở Gliminyêhux, tuy lâu đài chẳng thiếu kẻ cư trú. Trên nóc nhà, mùa hè đến, một đôi vợ chồng sếu chiếm một tổ rộng; trong kho thóc sống hai con cú

mèo. Những con dơi treo mình trong những chỗ ngách kín bí mật giữa các bức tường; một con mèo già đến ở trong lò sưởi nhà bếp; và dưới tầng hầm thì có vài trăm con chuột thuộc giống chuột xưa màu đen.

Giống chuột vốn không được các loài vật khác quý trọng lắm, nhưng những chuột đen ở Gliminyêhux lại là ngoại lệ. Người ta nhắc đến chúng bao giờ cũng với lòng kính trọng, vì chúng đã tỏ ra rất dũng cảm trong các cuộc chiến đấu với kẻ thù, và có một sức chịu đựng rất lớn sau những nỗi bất hạnh đã giáng xuống tộc đoàn của chúng. Chúng thuộc một tộc đoàn chuột, xưa kia rất đông và rất mạnh, nhưng nay đang chết dần chết mòn. Bao nhiêu năm ròng, nhưng chuột đen đã làm chủ tỉnh Xkônê và cả xứ. Người ta gặp chúng trong tất cả các tầng hầm, nhà kho, các vựa thóc và các sân phơi, các kho thực phẩm và các xưởng làm bánh mì, các

chuồng bò và các tàu ngựa, các nhà thờ và lâu đài, các nhà xay bột và xưởng cất rượu, trong tất cả mọi công trình do con người xây dựng; nhưng bây giờ thì chúng bị đánh đuổi khắp nơi và gần như là tuyệt chủng. Lác đác đó đây ở những nơi hẻo lánh và hoang vắng, hạn hữu người ta mới trông thấy một vài con; nhưng ở Gliminyêhux thì chúng còn lại khá đông.

Khi mà một tộc đoàn giống vật đã mất đi thì nói chung là chính tại con người nhưng trường hợp này thì không phải như vậy. Dĩ nhiên là con người đã đánh giết bọn chuột đen, nhưng không thể làm chúng tổn hại nhiều lắm. Những kẻ đã đánh bại chúng là một tộc đoàn những đồng loại với chúng, những con chuột xám.

Những con chuột xám này không phải đã định cư trong xứ từ thuở xưa chẳng ai nhớ là

bao giờ như lũ chuột đen. Chúng là con cháu của vài dân di thực khốn khổ, trước đây độ trăm năm đã từ một chiếc tàu thủy ở Luybeek đổ bộ lên Malmơ. Chúng là những kẻ nghèo khổ tội nghiệp, đói khát, không cửa không nhà, sống lay lắt ngay trong cảng, bơi lội giữa những cọc nhà sàn trên mặt nước, dưới những gầm cầu, và cống nhỏ những thứ rửa nát hôi thối người ta vứt xuống nước. Chúng chẳng bao giờ dám liều thân mò vào thành phố do giống chuột đen chiếm giữ.

Tuy nhiên, dần hồi số lượng chuột xám tăng lên, chúng trở nên táo bạo hơn. Để bắt đầu, chúng đến ở trong mấy căn nhà cũ, hoang phế mà chuột đen đã bỏ đi. Chúng kiếm cái ăn quanh những rãnh nước và những rác rưởi, và nhặt nhạnh tất cả những thứ vun vãi mà lũ chuột đen không thèm. Chúng có sức chịu đựng, yên tâm với cảnh bần hàn và rất

táo bạo. Chỉ ít năm là chuột xám đủ đông để đánh đuổi chuột đen khỏi Malmơ. Từng bước, từng bước chúng cướp của chuột đen những vựa lúa, những nhà hầm và những kho tàng; vây cho chuột đen đói, buộc phải đầu hàng, hoặc giết chết vì chuột xám vốn không sợ đánh nhau.

Chiếm được Malmơ rồi chuột xám từng đàn lớn, đàn nhỏ, đi chinh phục cả nước. Cũng khó hiểu là tại sao giống chuột đen lại không tập hợp nhau lại để diệt hết chuột xám trong một cuộc chiến tranh lớn trước khi bọn này đông lên quá sức. Có lẽ chuột đen quá tin ở nền thống trị của chúng đế nỗi không nghĩ được rằng chúng có thể bị tước mất quyền lực. Chúng cứ ở yên trong các lãnh địa, trong khi chuột xám cướp của chúng hết trại này, hết thôn này đến trại, thôn khác; hết thành phố này đến thành phố khác. Chúng phải nhượng bộ từng

bước, từng bước vì bị vây hãm vào cảnh đói kém, bị săn đuổi, bị tiêu diệt. Trong tỉnh Xkônê, chúng chỉ còn giữ lại được một tòa thành Gliminyêhux.

Tòa lâu đài cổ này có những bức tường thật kiên cố và lối đi xuyên qua các tường lại rất ít, nên giống chuột đen giữ được đường vào. Năm này qua năm khác, đêm nọ qua đêm kia, cuộc chiến đấu cứ kéo dài giữa những kẻ giữ thành và những kẻ vây thành; chuột đen canh phòng cẩn mật và chiến đấu với tinh thần coi thường cái chết đến cao độ; nhờ tòa lâu đài cổ, chúng đã chiến thắng.

Phải nói thật rằng trong thời hùng cường của chúng, bọn chuột đen cũng đã tất cả các sinh linh khác thù ghét chẳng kém gì chuột xám ngày nay, và thế là có lý do. Chúng đã tấn công những người từ khốn khổ bị xiềng xích trong ngục tối, chúng đã tham tàn nhai

ngấu nghiến những xác chết, chúng đã ăn trộm đến củ cải cuối cùng trong tầng hầm nhà người nghèo khổ, chúng đã cắn chân những con ngỗng đang ngủ, tàn phá các ổ gà mái, cướp đi nào trứng nào gà con; tóm lại, chúng đã phạm muôn nghìn tội ác. Nhưng từ khi chúng sa vào cảnh bất hạnh, mọi việc như đã được quên đi, và người ta không thể không thán phục những con cuối cùng của giống nói cũng đã bám trụ vững vàng, chống kẻ thù được lâu dài đến thế.

Những con chuột xám vẫn ở trang viên Gliminyêhux và các cánh đồng vùng lân cận, vẫn tiếp tục cuộc chiến tranh, rình cơ hội chiếm tòa lâu đài. Hình như chúng có thể để yên cho cái bộ lạc chuột đen bé nhỏ ở Gliminyêhux vì bây giờ chúng đã chiếm được cả phần đất nước còn lại rồi, nhưng ý của chúng tuyệt nhiên chẳng phải như thế. Chúng nói rằng việc đánh bại những con

chuột đen đối với chúng là một điểm danh dự; nhưng những ai hiểu chúng, đều biết rằng bọn chuột xám mà nóng lòng muốn đánh chiếm chỗ này đến thế là chỉ đơn giản vì con người đã dùng Gliminyêhux làm kho chứa các loại.

Phần 2: Con Sếu

Một buổi sáng, vào lúc tinh mơ, những con ngỗng trời đang đứng trên tảng băng ở hồ Vômbsơ, thì được những tiếng kêu, giọng rất cao, từ trên trời vang xuống đánh thức dậy: "Tơrirôn! Tơrirôp! Tơrianutê, chim hạc xin chào Akka, ngỗng trời và cả đàn. Nó báo cho Akka biết rằng ngày mai là hội múa lớn của chim hạc Kullabêy".

Akka liền vươn cổ lên đáp: "Xin chào và xin cám ơn!"

Đàn chim hạc lại bay tiếp, nhưng đàn ngỗng trời vẫn nghe tiếng chúng vẫn còn kêu gọi và báo tin trên các cánh đồng và rừng cây: "Tơrianutê loan báo rằng ngày mai là ngày

hội múa chim hạc ở Kullabêy".

Đàn ngỗng trời rất vui thích vì được tin này.

- "May cho anh, chúng bảo con ngỗng đực trắng to, anh được xem hội múa lớn của chim hạc"

- Được xem hạc múa đến thế cơ à? Ngỗng đực hỏi

- Đó là cái mà anh nằm mơ cũng chẳng thể thấy được - các con ngỗng trả lời.

- Ta phải nghĩ xem có thể làm cách nào ngày mai, để không xảy ra bất hạnh gì trong lúc chúng ta đi Kullabêy, Akka nói

- Tí Hon sẽ ở lại một mình, ngỗng đực đáp. Nếu chim hạc không cho phép cậu ấy xem họ múa thì tôi cũng sẽ không đi nữa.

- Chưa từng có một con người nào đã được

dự cuộc họp mặt của các loài vật ở Kullabêy cả, Akka nói. Và ta sẽ không dám dẫn Tí Hon đến đó. Nhưng sau ta sẽ bàn bạc lại chuyện ấy. Giờ thì phải nghĩ đến việc có cái gì ăn đã.

Akka hạ lệnh khởi hành. Lần này nữa nó dẫn đàn đi ăn rất xa, vì sợ Xmirê, con cáo; và đàn ngỗng chỉ đỗ xuống cánh đồng lầy ở phía Nam Gliminyêhux.

Suốt cả ngày, Nilx ngồi bên bờ một cái ao nhỏ, thổi ống sậy chơi. Chú cáu vì người ta không muốn đem chú đi xem hội múa chim hạc, và chú chẳng nói năng gì với ngỗng đực, cũng như với các con ngỗng kia. Chú giận vì Akka không tin chú. Khi một đứa con trai đã từ chối không trở lại làm người để cùng đi với những con ngỗng trời khốn khổ thì chúng phải hiểu rõ rằng nó không có ý muốn nào phản lại chúng chứ; khi nó

đã hi sinh tất cả để đi theo chúng thì bổn phận chúng là phải cho nó xem tất cả những gì lạ lùng có thể xem được chứ. "Phải nói cho họ biết ý nghĩ của mình!". Chú làu bàu lẩm nhẩm thế. Nhưng hàng tiếng đồng hồ trôi qua mà chú vẫn không thể nói được ý đó. Điều này có thể như là lạ lùng, song chú cũng cảm thấy một nỗi kính trọng đối với ngỗng già đầu đàn. Người ta chẳng ai chống lại ý muốn của Akka cả.

Viền một bên cánh đồng cỏ lầy, nơi đàn ngỗng đang kiếm ăn, là một bức tường đá xếp khá rộng. Thế là buổi tối, khi chú bé ngẩng đầu lên định nói với Akka thì mắt chú bỗng nhìn lên bức tường ấy. Chú thốt lên một tiếng kêu nhỏ và kinh ngạc, và tất cả các con ngỗng đều ngước mắt lên cùng nhìn về phía với chú. Thoạt đầu là người ta có thể nói là những hòn cuội màu xám dùng để dựng bức tường đều có chân và đang chạy,

nhưng chẳng bao lâu chúng thấy rằng đó là những đàn chuột đang chạy trên mặt tường. Chúng phi rất nhanh, hàng ngũ chúng dày và đông đến nỗi che kín cả hốc tường một lúc lâu.

Khi còn là một chú con trai cao lớn và khỏe manh, Nilx cũng đã sợ chuột rồi. Bây giờ lại càng tệ hơn, chú bé nhỏ đến nỗi hai hay ba con chuột cống cũng đủ đánh bạt chú. Chú thấy rùng mình suốt sống lưng. Lạ thay, những con ngỗng hình như cũng sợ lũ chuột như chú. Chúng chẳng nói gì với lũ chuột và khi lũ chuột đã đi qua hết, chúng liền giũ thân hình tựa hồ lông của chúng bị lấm bùn vậy.

"Bên ngoài có biết bao nhiều là chuột xám! Uykxi ở Vaxxiaurê nói không phải là điềm tốt"

Nilx nghĩ đây là lúc thuận tiện để nói với

Akka là phải để cho chú cùng đến Kullabêy với đàn ngỗng, nhưng một con chim rất to vừa bay đến làm chú không nói được.

Nhìn con chim người ta có thể nói là nó đã mượn thân hình, cái cổ và cái đầu của một con ngỗng trắng nhỏ. Nhưng thêm vào, nó lại còn kiếm được đôi cánh to màu đen, đôi chân cao màu đỏ và một chiếc mỏ dài, dày, quá to so với cái đầu nhỏ của nó; cái mỏ rất nặng này làm cho đầu nó gục về phía trước, đem đến cho nó cái vẻ tư lự và âu sầu.

Akka vội xếp lại những chiếc lông to ở đôi cánh mình, gật cổ chào nhiều lần, và tiến lên đón con sếu Akka không quá ngạc nhiên thấy sếu đã về Xkônê rồi, vì biết rằng mùa xuân đến thì những chim trống về đến nơi rất sớm; chúng về để cho chắc là chiếc tổ đã không bị quá hư hại trong mùa đông, trước khi những con mái chịu cất công vượt

biển Baltika. Nhưng mà Akka ngạc nhiên vì thấy con sếu đến gặp mình, loại sếu nói chung vốn chỉ đi lại với những kẻ cũng nói giọng với chúng mà thôi.

"Mong rằng cái tổ của ông không đến nỗi hư hỏng gì, ông Hramenrich ạ", Akka nói.

Một lần nữa, hình như người ta không nói dối khi xác nhận rằng một con sếu không thể há mỏ mà không kêu rên được. Con này hình như lại còn rên rỉ hơn nữa, vì nó thấy rất khó khăn khi phải phát ra một tiếng, nó lập cập làm cái mỏ kêu lạch cạch một lúc khá lâu, rồi mới nói được với cái giọng khàn khàn và yếu ớt. Nó than vãn đủ điều nào là cái tổ ở trên nóc lâu đài Gliminyêhux đã bị những cơn bão mùa đông làm hỏng nhiều, nào là thời buổi này ở Xkônê chẳng còn cách nào tìm ra một thứ gì ăn được nữa. Người dân tỉnh Xkônê càng

ngày càng chiếm đoạt hết các của cải của nó, họ làm khô cạn những cánh đồng cỏ thấp của nó và trồng trọt lên những đầm lầy của nó. Nó tính sẽ bỏ xứ này, đi không trở lại nữa.

Trong lúc than vãn thì Akka, ngỗng trời, dù không tìm đâu ra được nơi che chở và trú ẩn, cũng không thể nghĩ thầm: "Ông Hramenrich ạ, nếu tôi được sung sướng như ông mà còn than phiền thì tôi sẽ xấu hổ lắm. Ông vẫn là con chim trời tự do, nhưng ông lại có quan hệ tốt với giống người lắm, nên chẳng ai bắn ông một phát súng hay lấy trộm ở tổ ông một quả trứng nào". Nhưng Akka giữ kín những ý nghĩ ấy, không nói ra, chỉ nói là không thể tin được gia đình sếu đã ở cái tổ đó từ lúc mới xây dựng, mà lại bỏ ra đi.

Đột nhiên sếu hỏi đàn ngỗng có trông thấy

lũ chuột xám đang tiến đến Gliminyêhux không? Khi nghe Akka trả lời là có, ông Hramenrich bèn kể cho nghe chuyện những con chuột đen dũng cảm đã bao năm cố thủ tòa lâu đài, rồi thở dài, kết luận:

- Nhưng đêm nay Gliminyêhux sẽ vào tay lũ chuột xám thôi.

- Tại sao đêm nay, ông Hramenrich à? - Akka hỏi

- Tất cả chuột đen đều đã đi Kullabêy từ chiều hôm qua, tin chắc rằng tất cả mọi giống vật đều đi cả. Nhưng các bác thấy là chuột xám đều ở nhà hết, giờ đang tập hợp để đêm nay xông vào lâu đài; chỉ còn có mấy con chuột già nua khốn khổ, không đủ sức đến nổi Kullabêy ở lại bảo vệ thôi. Lũ chuột xám sẽ làm được việc đó, nhưng tôi đã sống với lũ chuột đen bao nhiêu năm, tôi không thích sống với kẻ thù của họ.

Akka hiểu rõ là sếu tức giận về cách hành động của giống chuột xám, đã tìm đến đây để thổ lộ nỗi lòng. Nhưng làm theo thói quen của loài sếu thì chắc là đã không làm gì để chống lại tai họa cả.

- Ông đã báo tin cho chuột đen biết chưa, ông Hramenrich? - Akka hỏi

- Không, ích gì? Họ chẳng đủ thì giờ trở về trước khi lâu đài bị chiếm

- Không chắc như vậy đâu, ông Hramenrich ạ. Akka nói. Tôi biết có một ngỗng trời già chẳng mong gì hơn là ngăn chặn một việc thâm độc đến thế.

Nghe nói đến đấy, sếu ngẩng đầu lên, tròn xoe mắt nhìn Akka.

Thật vậy, ngỗng già Akka chẳng có móng, chẳng có mò có thể chiến đấu được. Ngoài

ra, Akka là một con chim ăn ngày, trời mới tối, dù muốn hay không là đã buồn ngủ rũ ra rồi; mà loài chuột thì lại chiến đấu trong đêm tối.

Nhưng Akka đã quyết giúp loài chuột đen, nên gọi Uykxi ở Vaxxiyaurê và ra lệnh dẫn đàn ngỗng về hồ Vômbsơ; đáp lại ý kiến phản đối; Akka nói giọng quyền thế: "Ta nghĩ rằng tốt hơn hết cho tất cả chúng ta là người hãy nghe lời ta. Ta phải bay đến tận cái tòa nhà bằng đã kia kìa, và nếu cả đàn theo ta thì không thể nào người trong trại lại không trông thấy và không bắn chúng ta được. Ta sẽ chỉ mang một người Tí Hon. Cậu ấy có thể giúp ta, vì có đôi mắt tốt và có thể thức đêm được".

Ngày hôm đó, chú bé vẫn ương ngạnh; nghe lời nói, chú ưỡn thẳng người cho cao được đến đâu hay đến đấy, và bước lên, hai

tay chắp sau lưng, mũi hếch lên trời, để nói rằng chú không muốn đánh nhau với loài chuột một chút nào. Tốt hơn là Akka nên tìm một bạn chiến đấu ở nơi khác.

Nhưng chú bé vừa ló mặt ra là sếu liền linh hoạt hẳn lên. Cho đến lúc ấy sếu vẫn cuối đầu, mỏ tựa vào cổ, theo thói của sếu. Thế mà bỗng nghe phát ra một tiếng òng ọc từ tận đáy họng, tựa hồ nó cười vậy. Rồi thình lình nó chìa mỏ ra cắp lấy chú bé và tung lên cao khoảng hai ba mét. Nó làm đi làm lại bảy lần liền cái trò tung này, chẳng quan tâm gì đến tiếng kêu rú của chú bé, cũng như tiếng cà kíu ầm ĩ của đàn ngỗng: "Ông làm gì thế, ông Hramenrich? Đâu phải là con nhái. Con người đấy chứ, ông Hramenrich ạ".

Sau cùng, sếu đặt chú bé xuống đất, bình yên vô sự. Rồi quay về phía Akka, sếu nói:

"Tôi trở về Gliminyêhux đây, mẹ Akka à. Tất cả những ai ở đó đều rất lo khi tôi chia tay với họ. Đã có thể tin chắc rằng họ rất mừng khi được biết là Akka ngỗng trời, và Tí Hon, chú nhóc, đến cứu họ".

Nói xong, sếu vươn dài cổ, dang đôi cánh và bay vút đi như một mũi tên bật ra từ một cái cung căng hết mức. Akka thừa hiểu rằng ông Hramenrich giễu mình, nhưng không để lộ chút ý gì. Akka đợi chú bé nhặt xong đôi giày gỗ mà sếu đã làm văng đi, rồi nhắc chú bé lên lưng mình và bay theo sếu. Về phần mình, chú bé không cưỡng lại, và không nói một lời về ý định không muốn đi. Chú tức sếu quá sức, nên cứ thở phì phì, vẻ giận dữ. Cái loài cao cẳng, đỏ chân kia rõ ràng là đã tưởng rằng Nilx là đồ vô tích sự bởi vì bé nhỏ, nhưng chú sẽ tỏ ra cho nó biết rằng Nilx Hôlyerxôn ở Vaxtra Vemmenhơg có thể làm được gì.

Một lúc sau, Akka đỗ xuống cái tổ sếu lớn trên nóc lâu đài Gliminyêhux. Cái tổ tuyệt đẹp. Tổ đặt trên một cái bánh xe, và gồm nhiều lớp cành cây và cỏ khô. Cái tổ lâu đời đến nỗi rất nhiều cành cây nhỏ và cây bụi đã mọc rễ ở đấy, và khi ấp trứng trong hốc tròn ở giữa tổ thì mẹ sếu không những có thể thưởng ngoạn quang cảnh một phần tỉnh Xkônê, mà còn được ngắm ngay trước mắt những hoa tường vi dại và những dây thường xuân nữa.

Thoạt nhìn, Akka và chú bé thấy ngay rằng mọi thứ trong toàn thể tòa lâu đài đều lộn tùng phèo hết. Trên mép tổ ngồi hai con cú mèo, một con mèo xám và một tá chuột lọm khọm, vẩu răng, mắt sướt mướt lệ. Thật chẳng phải chút nào những con vật thường thấy trong các cuộc họp thanh bình.

Không một con nào trong bọn quay nhìn và

chào đón Akka cả. Hoàn toàn bị hút vào mối bận tâm của mình, chúng đưa mắt nhìn theo những đường dài màu xám thấp thoáng trong những cánh đồng trơ trụi về mùa đông. Những con chuột đen, lặng như câm, đắm đuối trong một niềm tuyệt vọng cùng cực, chúng hiểu rất rõ là chúng không thể bảo vệ được tính mạng mình, cũng như tòa lâu đài. Hai con cú mèo đảo lia lịa đôi mắt tròn xoe làm thay đổi màu sắc của hai vòng lông quanh mắt, nom như hai mắt kính và nói đến sự hung tàn độc ác của loài chuột xám, giọng thê thảm và chua chát. Chúng thấy bắt buộc phải bỏ tổ mà đi vì nghe nói rằng bọn chuột xám không tha cả đến những quả trứng và những con chim non. Con mèo già lông vằn thì tin chắc rằng chuột xám sẽ giết chết mình vì chúng kéo đến đông như thế và nó cứ mãi trách móc độc ác những con chuột đen: "Sao các người lại ngu dại để cho các chiến sĩ giỏi

nhất của mình đi mất cả? Sao các người lại có thể tin loài chuột xám? Thật không thể tha thứ được!".

Mười hai con chuột đen không đáp lại một lời, nhưng nếu dù đang buồn, cũng không thể không trêu mèo một chút: "Đừng sợ Miu ạ, sếu nói. Không thấy mẹ Akka và Tí Hon đến cứu lâu đài à? Miu có thể tin chắc rằng họ sẽ thành công. Giờ thì tôi đi ngủ đây, và tôi sẽ ngủ hết sức yên tâm. Ngày mai khi chúng ta thức giấc, chắc chắn rằng sẽ không còn lấy một con chuột xám nào ở Gliminyêhux nữa".

Chú bé nháy mắt với Akka, và ra hiệu cho biết là chú muốn chờ đến lúc sếu ngủ sau, đứng một chân ở cuối mép tổ thì đẩy cho ngã xuống đất; nhưng Akka ngăn lại. Akka chẳng có vẻ bực mình chút nào cả: "Ngần ấy tuổi đầu rồi mà không biết cách thoát

khỏi những khó khăn tệ hại như thế thì thật là bất hạnh.Chỉ cần cái cặp cú mèo có thể thức suốt đêm kia, sẵn lòng mang giúp mấy lời nhắn tin của ta đi thì chắc là mọi việc sẽ ổn cả".

Hai con cú mèo nói là sẵn sàng thi hành mệnh lệnh của Akka. Ngỗng bèn cử cú chồng đuổi theo những con chuột đen đã ra đi, và bảo chúng trở về ngay lập tức. Vợ cú thì được phái đến gặp Phlammêa, con chim lợn ở nhà thờ Luid, mang một tin tối mật mà Akka chỉ hơi dám thầm thì nói nhỏ vào tai nó thôi.

Phần 3: Kẻ Dụ Chuột

Sau cùng, gần nửa đêm thì những con chuột xám mới tìm ra một cái lỗ thông gió dưới hầm nhà để ngỏ. Lỗ ở khá cao trên mặt tường, nhưng lũ chuột chồng nhau lên, và chẳng bao lâu con táo bạo nhất trong bọn đã lên đến cái lỗ, sẵn sàng chuôi vào lâu đài mà trước đây bao ông cha chúng đã ngã quỵ dưới chân tường.

Con chuột xám đứng một lúc không động đậy, ở lỗ thông hơi, chờ bị tấn công. Bộ phận chủ lực của toán quân bảo vệ lâu đài chắc đã đi rồi, nhưng con chuột xám cho rằng những chuột đen để lại giữ lâu đài sẽ không đầu hàng mà không chiến đấu; tim đập hồi hộp, nó nghe ngóng những tiếng động nhỏ nhất, nhưng tất cả đều im lặng.

Thế là thủ trưởng bọn chuột xám mạnh dạn lên và nhảy vào bóng tối.

Những chuột khác, con trước, con sau lần lượt theo thủ trưởng. Chúng luồn vào lâu đài rất thận trọng, đề phòng những sự bất ngờ. Chúng chỉ không tiến lên nữa khi trên sàn không đủ chỗ đứng chân cho những kẻ xâm lược mới đến.

Dù chưa bao giờ vào lâu đài, chúng cũng chẳng khó khăn gì mà không tìm ra đường. Nhanh chóng thôi, chúng tìm ra giữa các tường những ngõ ngách mà bọn chuột đen đã theo để lên những tầng trên. Nhưng trước khi bước vào những ngõ ngách ấy, chúng lại lắng tai nghe ngóng nữa. Những con chuột đen vắng bóng thế này làm cho chúng lo ngại hơn một trận chiến đấu công khai nhiều. Chúng không dám tin ở hạnh phúc của chúng thì chúng lên được tầng

trên.

Ngay cửa vào, mùi lúa mì chất từng đống, xộc vào mũi chúng. Nhưng chưa đến lúc hưởng thụ cuộc chiến thắng. Trước tiên, chúng phải xem xét thật tỉ mỉ những gian phòng trống trải mênh mông. Chúng leo lên lò sưởi ở giữa căn bếp rộng, và suýt chết đuối trong một cái giếng ở cuối gian nhà. Chúng xem xét từng chiếc cửa sổ nhỏ trên mái nhà, nhưng chẳng tìm thấy bọn chuột đen ở một xó nào cả. Khi đã làm chủ được tầng gác này, chúng bắt đầu chiếm lấy gác hai, cũng thận trọng như thế. Lại một phen leo trèo gian khổ và nguy hiểm giữa những bức thành cổ, mỗi lúc một lo sợ bị tấn công bất ngờ. Mặc dù bị hương thơm dễ chịu của lúa mì thu hút, chúng buộc lòng phải giữ hết sức trật tự, khám xét gian phòng rộng của lính canh gác ngày xưa có những cột to, có những chiếc bàn đá của họ, cái lò sưởi,

những hốc sâu của các cửa sổ và cái lỗ khoét giữa sàn, mà ngày xưa người ta dội nước chì đun chảy xuống đầu quân địch.

Chuột đen vẫn đâu cả chẳng thấy. Quân chuột xám liền đánh bạo lên tầng ba. Phòng lớn của chúa lâu đài cũng lạnh lẽo, chẳng trang hoàng gì hết, như tất cả các phòng khác. Cuối cùng, chúng lên đến tầng cao nhất, chỉ là một phòng duy nhất rất rộng và trống không. Nơi độc nhất mà chúng không hề nghĩ đến việc khám xét là cái tổ sếu to trên nóc nhà. Đúng lúc ấy, trên tổ mụ cú mèo đánh thức Akka dậy, báo cho biết là Phlammêa, chim lợn đã chuẩn y lời thỉnh cầu của Akka và gửi đến cho cái mà ngỗng mượn.

Sau khi kiểm soát toàn bộ lâu đài cẩn thận như thế, lũ chuột xám thấy yên tâm. Chúng biết là chuột đen đã tếch cả rồi, không

chống cự lại chúng nữa; và thế là hết sức vui mừng, chúng nhảy bổ đến những đống lúa mì.

Chúng vừa ngấu nghiến nhai được mấy hạt lúa thì nghe tiếng sáo thổi lanh lảnh dưới sân. Chúng ngẩng đầu lên lắng tai nghe, vẻ lo sợ, nhảy mấy cái như muốn bỏ các đống lúa mình, nhưng rồi lại tiếp tục ăn.

Tiếng sáo lại nổi lên gay gắt và nhức nhối, thế là một việc lạ lùng xảy ra: một con, hai con, rồi một đàn chuột bỏ lúa mì mà chạy, theo con đường ngắn nhất, xuống nhà hầm để ra khỏi lâu đài. Tuy vậy, nhiều con vẫn không nhúc nhích. Chúng nghĩ đến nỗi khó nhọc để chiếm lấy Glimminyêhux, và không muốn rời khỏi chốn này. Nhưng chúng lại nghe những điệu sáo, và phải chạy theo đồng đội. Chúng chen lấn nhau như điên, chạy theo các hành lang hẹp giữa các bức

tường, xô đẩy nhau để ra cho thật nhanh.

Giữa sân, một con người bé tí đang thổi sáo. Chung quanh, chuột đứng thành vòng tròn lắng nghe, ngạc nhiên và mê mẩn. Cứ mỗi phút lại những chuột khác kéo đến. Một lúc, con người hạ ống sáo xuống, xòe bàn tay ra, để ngón cái vào mũi, nhạo lũ chuột: bây giờ tưởng như lũ chuột sắp chồm lên vồ con người bé nhỏ ấy và nhai ngấu nghiến, nhưng nó lại bắt đầu thổi thì chúng đều khuất phục uy lực của nó.

Khi đã nhử được tất cả những con chuột xám ra khỏi Glimminyêhux thì con người bé nhỏ ấy bắt đầu đi thong thả bên đường, và tất cả đi theo. Điệu sáo bên tai chúng dịu dàng đến nỗi không làm sao mà cưỡng lại được.

Con người bé nhỏ đi trước lũ chuột, kéo về phía Valbuy. Nó đưa chúng đi ngoằn ngoèo,

không biết bao nhiêu khúc quanh co, qua bao hàng rào, bao hào hố; khắp nơi, nó đi đâu chúng theo đó. Nó vẫn thổi chiếc sáo, hình như làm bằng sừng con vật gì đó, nhưng nhỏ lắm, đến nỗi chẳng có con vậy nào ngày nay mà có sừng bé đến thế. Chẳng có ai có thể nói được kẻ nào đã chế ra chiếc sáo đó. Phlammêa, chim lợn đã tìm được chiếc sáo trong một chỗ lõm vào tường ngọn tháp ở nhà thờ Lunđ. Nó đem cho Bataki, con quạ, xem và cả hai đều cho rằng đây là một trong những chiếc sừng ngày xưa người ta dùng để trấn áp các giống chuột nhắt. Quạ là bạn của Akka, và chính nhờ quạ mà Akka biết được rằng Phlammêa có một bảo vật như vậy.

Và dĩ nhiên là lũ chuột không thể nào chống lại nổi chiếc sáo. Ánh sao còn chiếu, là chú bé còn đi trước chúng nó, vừa đi vừa thổi, và chúng nó cứ đi theo không ngớt.

Chú thổi đến hừng đông, thổi đến lúc mặt trời mọc và đám đông chuột xám vẫn đi theo chú mãi, càng đi càng bị cuốn xa những vựa lúa mì rộng lớn của Glimminyêhux.

Chương V: Hội Múa Chim Hạc

Ở Kullabêy

Thứ 3, 29 tháng Ba

Kullabêy là một quả núi thấp, dài, chẳng to lớn mà cũng chẳng hùng vĩ chút nào, trên đỉnh rộng có những cánh đồng, những khóm rừng và vài truông nhỏ, lác đác những mô đất phủ đầy thạch thảo, và những khối đá trơ trụi, trên ấy chẳng có gì đẹp lắm, quang cảnh cũng như phần lớn những vùng đất cao ở tỉnh Xkônê.

Ai đi theo đường lên đỉnh nói cũng đều thất vọng một tí. Nhưng mà ra xa con đường mòn ấy, đến gần những sườn núi và hãy đưa mắt nhìn về phía những vách núi dốc đứng, thì sẽ tìm thấy bao nhiêu cái lạ, và sẽ tự hỏi

làm sao mà có thể nhìn xem cho hết được. Thật vậy, Kullabêy không tựa lên mặt đất như bao núi khác xung quanh có đồng cỏ đồng bằng và thung lũng, mà nhòai ra biển xa hết mức. Chẳng có lấy một dải đất nào trải ra dưới chân núi để bảo vệ núi chống lại sóng biển. Những sóng vỗ ấy vỗ vào vách núi, và tha hồ xói mòn các vách ấy, tạo ra những hình dáng theo ý thích của chúng. Bởi vậy, các vách núi cứ đứng đó để cho biển và kẻ trợ lực của biển là gió, đục đẽo và chạm trổ. Có những vực sâu khoét vào vách đá và những chóp đen bị mài nhẵn vì gió quật liên hồi. Có những hang đá âm u lối vào chật hẹp có những bờ dốc thẳng đứng, trơ trụi, và những sườn thoai thoải mọc đầy cỏ cây. Có những núi đá cao nho nhỏ và những vũng nho nhỏ, và những bờ biển đầy những hòn cuội thật nhỏ bị những đợt sóng lăn đi lăn lại, tiếng lạo xạo không ngừng. Có những cổng đá đẹp tuyệt vời,

hình mái vòm mở ra trên mặt nước; có những mỏm đá ngầm nhọn chốc chốc lại bị một đám bọt trắng vùi kín, và những mỏm đá khác vĩnh viễn đứng yên lặng soi mình trong làn nước màu lục pha lam và đen. Có những nồi của khổng lồ được đào trong đá khối; có những khe núi dài rộng như giục du khách đánh bạo đi sâu vào lòng núi, đến tận động của con quỷ lùn ở Kullen.

Những bụi gai và cây cỏ dại bò lan, leo lên, leo xuống những vách biển ấy, những mỏm đá ấy và những khe núi ấy. Cây cối đã mọc lên, nhưng sức mạnh của gió buộc chúng phải bụi cây để có thể bám chắc được vào những sườn núi. Những cây sồi bị đè sát mặt đất, và những cây dẻ gai thân thấp lè tè, hợp thành những chiếc rạp rộng, xanh rờn trong những chỗ lõm và những hầm hố.

Những vách núi tuỵêt vời ấy với biển xanh

bao la ở bên dưới, và không khí lạnh buốt, rực rỡ bên trên, đã làm cho Kullabêy thân thiết với con người hết sức, khiến họ lũ lượt kéo nhau đến đây suốt cả mùa hè. Khó mà nói được hơn là cái gì đã thu hút các loài vật đến đây, nhưng mà năm nào chúng cũng tụ tập về đây thành một cuộc họp mặt vui chơi lớn. Đây là một tục lệ xưa lắm, đã từ những thời nào chẳng ai nhớ nữa; phải có mặt ở đây vào lúc ngọn sóng biển đầu tiên phủ bọt trắng lên bờ mới giải thích được lý do của sự lựa chọn này.

Khi mà cuộc hội họp sắp mở ra thì nai, hoẵng, thỏ, cáo và các vật bốn chân khác liền lên đường vào ban đêm để loài người khỏi trông thấy. Trước lúc mặt trời mọc một chút, chúng đến địa điểm các cuộc chơi, một truông hoang ở bên trái đường, không xa cái mỏm tận cùng của hòn đảo.

Khắp chung quanh bãi họp đều có những hòn núi tròn trặn bao bọc, nên chỉ đến gần sát mới trông thấy bãi. Vào tháng ba, khó có thể người nào lạc bước đến chốn này. Những người khách lạ trong mùa nắng đẹp, dạo chơi qua những ngọn đồi và leo quả núi, thì mùa thu bị những cơn bão xua đuổi. Người gác đèn biển trên múi đất, bà cụ già ở Kullabêy, người chủ trại ở Kullen với đám gia nhân, đều đi theo lối đi quen thuộc của họ, không lần quất trong những truông vắng.

Đến bãi chơi, những vật bốn chân đều yên vị trên những ngọn đồi, loài nào theo loài ấy, dù là một ngày như ngày hôm ấy, mà hòa bình đến giữa mọi vật, và chẳng vật nào còn có gì phải sợ nữa. Ngày hôm ấy, một con thỏ con có thể đi qua quả đồi của những con cáo mà không sợ mất một mẩu của đôi tai dài của nó. Tuy thế, các loài vật

vẫn ở trong rừng thành từng nhóm. Tục lệ là như vậy. Khi tất cả đã yên chỗ rồi thì bắt đầu chờ các loài chim đến. Hầu như năm nào ngày hôm ấy trời cũng đẹp. Loài chim hạc giỏi đoán thời tiết; nếu trời có thể mưa, chúng sẽ không triệu tập các loài vật.

Vậy mà, dù trời trong vắt và không có gì che khất tầm mắt, các thú bốn chân vẫn không thấy các loài chim bay đến. Thật là lạ vì mặt trời đã mọc rồi, và chim đáng lẽ phải lên đường rồi. Chỉ thấy những đám mây đen nho nhỏ bay qua cánh đồng. Nhưng kia rồi! Một trong những đám mây ấy tiến về phía Kullabêy, dọc theo bờ biển Eo Xund. Đến bãi biểu diễn, đám mây ngừng lại, và bỗng nhiên cả đám mây chỉ là lời ca và tiếng hót, và âm nhạc. Cuối cùng, cả đám mây ấy sà xuống một ngọn đồi, tất cả ập xuống nhanh như chớp, và chỉ loáng một cái, ngọn đồi đã biến mất dưới những chim sơn ca lông xám,

những chim mai hoa đẹp lông đỏ, xám và trắng, những chim sáo sậu, lấm tấm xanh và những chim sơn tước lông màu lá chuối non.

Chẳng bao lâu lại có một làn sương khói nhẹ bay qua đồng bằng. Làn sương bay chậm lại trên những lâu đài, những xóm làng và những thành phố, và mỗi lần như thế lại hình như hút từ mặt đất lên một cột những hạt bụi xám xoay tròn thành lốc. Làn sương lớn dần, lớn dần, và sau cùng lúc tiến về phía Kullabêy thì không còn là một làn sương mong manh nữa, mà là một đám mây dày đặc, rộng lớn đến nỗi bóng râm phủ lên mặt đất từ Hơganex đến Mơlle. Lúc dừng lại trên bãi biểu diễn, đám mây che khất cả mặt trời, và mưa xuống toàn chim sẻ, một hồi lâu trước khi những con bay ở giữa đám mây trông thấy ánh sáng trong trẻo của ban ngày.

Nhưng kìa, đám mây chim lớn nhất đang đến, gồm những đàn chim từ khắp mọi nơi. Đám mây màu xám xanh nặng nề, không để lọt qua lấy một tia mặt trời. Mây đến tối sầm và dữ dội như một đám mây dông, vang lên tiếng huyên náo khủng khiếp, những tiếng kêu ghê gớm nhất, những tiếng cười trêu ghẹo nhất, những tiếng quàng quạc thê lương nhất. Người ta lấy làm mừng khi thấy mây tản ra thành một trận mưa lả tả và quang quác những quạ đen, quạ khoang, quạ nhỏ và quạ bé.

Sau đó, ngoài những đám mây, trên nền trời còn hiện lên bao nhiêu hình và dấu. Ở phía Đông và phía Đông Bắc mọc lên những đường thẳng và chấm chấm, đó là những chim rừng tỉnh Xmelanđ bay tới; đa đa và gà rừng bay thành hàng dọc, con nọ cách con kia hai, ba mét. Các giống chim nước sống trên đảo Mekleppen ở phía trước

Phalxterbô, ngược eo biển Xund lên, bay thành những hình lạ lùng: hình tam giác và hình cây lao dài, hình móc xiên và hình bán nguyệt.

Cái năm mà Nilx đi với ngỗng trời Akka và đàn của mình đến sau tất cả mọi giống chim khác, vì đã phải bay qua suốt tất cả chiều ngang của tỉnh Xkônê để tới Kullabêy. Ngoài ra, trước khi lên đường, còn phải đi tìm chú bé thổi sáo từ nhiều tiếng đồng hồ cho lũ chuột xám nghe và kéo chúng ra xa Gliminyêhux. Cú mèo chồng đã trở về, báo tin các chuột đen trở về ngay sau lúc mặt trời mọc. Vì vậy, có thể không cần thổi sáo của Phlammêa mà chẳng sợ nguy hiểm gì nữa.

Vả lại, chẳng phải Akka là kẻ đầu tiên tìm thấy Nilx đang lững thững đi, theo sau là đàn dài chuột xám; lại cũng chẳng phải

Akka đột nhiên lao xuống như một mũi tên, cắp lấy chú và lại bay vút lên không với chú, mà chính là ông Hramenrich, con sếu. Vì ông Hramenrich đã đích thân đi tìm Tí Hon; sau khi đặt chú vào tổ, liền xin lỗi chú tối hôm trước đã cư xử khinh thị với chú.

Nilx rất hài lòng, chú với sếu đã tức khắc thành đôi bạn. Akka cũng tỏ ra tử tế, cứ cọ cái đầu già vào cánh tay chú bé và khen chú đã cứu giúp những kẻ đang cơn hoạn nạn.

Cũng phải biểu dương chú bé là vậy, vẫn không muốn nhận nhiều lời khen hơn chú được đáng khen. Chú nói: "Không, không, mẹ Akka, đừng nghĩ rằng tôi kéo lũ chuột xám đi ra xa là để giúp bọn chuột đen. Tôi chỉ muốn tỏ cho ông Hramenrich biết là ít nhất tôi cũng làm được việc gì?"

Bây giờ, Akka quay lại nhìn sếu xem là mang Tí Hon đi đến Kullabêy thì có nên

không. "Theo ý tôi, Akka nói, chúng ta có thể tin cậy chú bé như tin vào chúng ta vậy".

Ông Hramenrich nhiệt thành khuyên Akka đem chú đi theo.

"Nhất định rồi, mẹ Akka ạ, phải đưa Tí Hon đến Kullabêy chứ. Chúng ta phải lấy làm sung sướng vì có thể thưởng cho Tí Hon về những thử thách cậu ấy đã phải chịu đựng đêm qua vì chúng ta; và vì tôi vẫn còn tự giận mình là đã cư xử không tốt đối với cậu tối qua, nên chính tôi sẽ cõng cậu trên lưng đến cuộc họp mặt".

Ít có những lời khen ngợi nào mà dễ chịu bằng những lời khen ngợi của những kẻ thông minh và giỏi giang: chưa bao giờ Nilx thấy sung sướng đến như thế. Vậy là chú lên đường, hai chân vẫn vắt hai bên cổ ông Hramenrich, con sếu. Dù đó là một vinh dự lớn đối với chú, có lúc không phải chú

không thấy khá lo ngại, vì ông Hramenrich là một bậc thầy trong nghệ thuật bay, và bay nhanh hơn các ngỗng trời khác. Trong khi Akka bay theo đường thẳng tắp, cánh vỗ đều đều, thì ông Hramenrich lại thích biểu diễn những trò xảo điệu. Lúc thì sếu cứ bất động ở một độ cao đến chóng mặt, lượn lên trên không mà không hề nhúc nhích cánh, lúc thì lao vút xuống thấp như một hòn đá, nhanh đến nỗi tưởng phải tan xác trên mặt đất. Hoặc là sếu lại đùa, bay một vòng như một cơn lốc. Chưa bao giờ chú bé được thấy một cảnh nào như vậy, và tuy lúc nào cũng nơm nớp sợ, chú chưa biết thế nào là một trường hợp bay đẹp.

Trên đường đi chúng chỉ dừng lại một lần ở hồ Vômbsơ, để nhập với đàn ngỗng của Akka. Rồi thì bay thẳng tới Kullabêy.

Cả đàn đỗ xuống ngọn đồi dành cho ngỗng

trời. Đưa mắt nhìn những đồi cao chung quanh, chú bé nhận thấy trên một ngọn, những bộ gạc có nhiều chạc của các con nai, trên một ngọn khác những chùm lông xám trên đầu như cái mào của những con diệc. Một ngọn đồi đỏ những lông cáo, ngọn khác chỗ đen chỗ trắng đầy những loài chim biển, lại một ngọn khác đầy chim sơn ca, chúng không tài nào ở yên chỗ; cứ mỗi luíc lại lao vút lên không, hót lên thật hoan hỉ.

Theo lệ thường thì những con quạ nhỏ mở đầu các trò vui và các cuộc biểu diễn trong ngày hội bằng một điệu múa trên không. Quạ chia làm hai nhóm mà người ta thấy từ hai phía bay lại với nhau, gặp nhau rồi tách nhau ra, rồi lại bắt đầu lại như thế. Điệu múa này gồm nhiều hồi lặp đi lặp lại, đối với những khán giả không biết luật lệ thì có vẻ đơn điệu. Đàn quạ rất tự hào về điệu múa,

nhưng các loài vật khác thì đều mừng lúc nó chấm dứt. Đối với chúng, điệu vũ ấy cũng tẻ ngắt và vô nghĩa chẳng kém gì những trận bão mùa đông đùa với những nắm tuyết vậy. Nó làm cho mọi người buồn bã, người ta nóng lòng chờ một cái gì đó vui hơn.

Chẳng chờ lâu, đàn quạ vừa múa xong thì những con thỏ rừng đã vút tới. Chúng lao mình chạy thành một hàng dài, không trật tự gì lắm, khi thì từng con đơn độc, khi thì ba bốn con chạy hàng ngang. Tất cả đều đứng hai chân sau, rồi chạy như bay đến nỗi những đôi tai dài của chúng cứ quay đủ mọi phía; chúng không ngừng chạy, vừa chạy vừa xoay tròn mình, và lấy hai chân trước vỗ vào ngực bôm bốp. Mấy con nhào lộn liên tiếp nhiều loạt, mấy con nữa gập đôi mình lại và lăn lông lốc như những bánh xe, người ta thấy có những con đứng một chân và quay tròn, những con khác thì đi hai chân

trước. Tất cả những trò này đều lộn xộn, chẳng chút trật tự nào hết, những điệu múa của loài thỏ trông vui quá và những vật đứng xem bắt đầu thở gấp lên. Đang là mùa xuân niềm vui và các lạc thú sắp trở lại. Mùa đông đã qua, mùa hạ sắp tới. Chẳng bao lâu nữa, đời sống sẽ chỉ là một trò chơi.

Khi đàn thỏ rừng đã xong những trò nhảy nhót rồi, thì đến lượt những loài chim lớn trong rừng trổ tài khéo léo. Độ một trăm con gà rừng áo đen bóng loáng, lông mày đỏ chót, đậu trên một cây sồi lớn ở giữa bãi. Con đậu trên cành cao xù lông, rũ cánh và xòe đuôi thành hình quạt, cốt để lộ ra cho ta thấy rõ lông cánh, lông đuôi màu trắng. Rồi nó vươn cổ, và phát mấy âm thanh rất trầm từ cái họng bạnh ra: "Chi-ec! Chi-ec! Chi-ec". Nó chỉ kêu lên được có thế rồi người ta chỉ nghe thấy vài tiếng khàn khàn như rứt ra khó khăn từ đáy họng nó. Nó

nhắm mắt lại, và thì thầm: "Xi, xì, xì! Hãy lắng nghe, hay biết mất! Xì, xì, xì". Rồi như lên một cơn vui mừng, nó không còn biết gì hết về mọi việc xảy ra quanh mình nữa.

Trong khi con gà rừng đầu tiên còn đang huýt xì xì xì thì ba con khác đậu bên dưới nó bắt đầu gáy, và chúng chưa gáy xong thì đến lượt mười con đậu ở những cành bên dưới nữa bắt đầu, và cứ như thế, lần lượt từ cành này đến cành khác, và cuối cùng thì cả trăm con gà rừng đều gáy lên đều cục cục và xì xì. Tất cả đều cùng một cơn vui thú như nhau, và điều đó có tác động lên các loài khác như một niềm say sưa lan truyền. Máu mới đây còn lưu thông khoan khóai và nhẹ nhàng, thì giờ đây đã nặng và nóng bỏng. "Thật ra đang là mùa xuân, các con vật tự nhủ. Giá lạnh mùa đông đã tiêu tan rồi. Ngọn lửa xuân mới đang cháy trên mặt đất".

Trông thấy thành công của đàn gà rừng, lũ đa đa không thể ngồi yên được. Vì không có cây cho chúng đậu, chúng bèn lao ra bãi biểu diễn; ở đây thạch thảo mọc cao đến nỗi chỉ còn trông thấy những bộ lông đuôi uốn cong duyên dáng và những chiếc mỏ to của chúng mà thôi, và chúng bắt đầu hót: "Orr, orr, orr".

Trong lúc ấy, bầy đa đa vào thi với đàn gà rừng thì một việc kỳ quái phi thường xảy ra. Lợi dụng lúc tất cả các loài vật đang chú ý xem trò vui của đàn gà rừng, một con cáo đã lẻn về phía đồi của đàn ngỗng trời. Nó bò rất thận trọng và đã lên đến gần đỉnh đồi thì một con ngỗng chợt trông thấy. Vì nghĩ chắc chắn rằng một con cáo không lẻn vào giữa đàn ngỗng với dụng ý tốt, con ngỗng bèn kêu lên:

"Coi chừng, ngỗng trời! Coi chừng!"

Con cáo lao đến vồ con ngỗng, và cắn vào cổ nó, có lẽ chỉ để buộc nó im đi, nhưng những con ngỗng khác đã nghe tiếng kêu và tức khắc bay lên không. Bấy giờ các loài vật khác trông thấy trên đồi mà ngỗng vừa bỏ đi, Xmirê, con cáo, ngậm một con ngỗng chết trong mõm.

Con cáo đã phá tan cảnh đình chiến ngay trong ngày hội vui chơi, nó bị kết tội phải chịu một sự trừng phạt nghiêm khắc, đến nỗi trọn đời nó sẽ hối hận vì đã không nén được ý muốn báo thù Akka và bầy ngỗng; một bầy cáo liền tức khắc vây lấy nó, và theo tục lệ cũ, tuyên án nó phải đày biệt xứ. Không một con cáo nào thử giảm nhẹ án phạt, vì tất cả đều biết rằng làm như thế thì chúng sẽ mãi mãi bị đuổi khỏi bãi chơi này, và không bao giờ người ta còn cho phép trở lại nữa. Bởi vậy, tất cả đều khẩu đồng tuyên án đày Ximirê, con cáo. Cấm nó không

được lưu lại tỉnh Xkônê. Nó buộc phải từ giã vợ, con, họ hàng, rời khỏi những khu săn mồi, nhà ở, nơi ẩn náu và trốn tránh mà nó đã có được, để đi kiếm ăn nơi khác, và để cho tất cả loài cáo đều được biết Xmirê đã bị đày, con cáo cao niên nhất cắn đứt cái đầu nhọn bên tai phải của nó. Tức khắc những con cáo non bắt đầu kêu ăng ẳng vì sau máu, và nhảy xổ vào Xmirê. Con này chỉ còn cách chạy trốn và bị cả bầy cáo non rượt theo, nó bèn nhảy ào xuống những sườn dốc của núi Kullabêy.

Trong lúc đó những con đa đa và gà rừng vẫn tiếp tục trò vui. Nhưng vì mải mê quá sức với bài hát nên chẳng trông thấy, nghe thấy gì cả.

Cuộc thi của chúng vừa xong thì đến lượt những con nai Heckenberga tiến lên; những cặp nai to cùng đấu với nhau một lúc.

Chúng lao hết sức vào nhau, làm cho những bộ sừng chằng chịt những chạc chạm vào nhau đôm đốp, và cứ thế con nọ cố sức đẩy lùi con kia. Móng nai cào nát cả đất của các đồng thạch thảo; hơi thở của nai bốc thành một làn khói tỏa quanh mình nai, những tiếng kêu khàn phát ra từ cổ họng nai và sùi bọt ra chảy dọc vai chúng.

Một quang cảnh hồi hộp bao trùm các ngọn đồi khắp chung quanh. Những cảm xúc mới khuấy động tấm lòng các giống vật. Tất cả đều thấy mình can đảm và dũng mãnh, được một sức mạnh tái sinh làm cho linh họat, được mùa xuân làm cho khỏe lại, tất cả đều nhanh nhẹn và sẵn sàng lao vào mọi cuộc mạo hiểm. Chúng chẳng chút tức giận gì nhau; tuy vậy những đôi cánh và những lông cổ dựng lên, những chiếc móng thành sắc nhọn ra. Nếu đàn nai còn tiếp tục nữa thì đấu võ sẽ nổ ra khắp nơi trên ngọn đồi, vì

mọi vật đều lên cơn ham muốn tỏ ra mình dồi dào sinh lực, rằng cái bất lực trong mùa đông đã bị đánh bại, rằng sức mạnh đang sôi sục trong thân thể chúng.

Những đàn nai đã ngừng cuộc đấu, và một tiếng xì xào lan từ đồi nọ sang đồi kia. "Đàn chim đang đến".

Thật thế, chúng đang đến, những cánh chim màu xám khóac áo hoàng hôn, cánh trang sức, những lông dài phấp phới, một chiếc mào đỏ dài trên gáy. Những con chim lớn chân dài, cổ thon thon, mảnh dẻ, đầu nhỏ nhắn, sà xuống sườn dốc như lướt đi trong một cơn chóng mặt khó hiểu. Vừa lướt về phía trước, chúng vừa quay tròn mình, nửa bay nửa múa. Những đôi cánh cong lên một cách thanh lịch, chúng di chuyển với một tốc độ không thể nào hiểu được. Điệu múa có một cái gì đó độc đáo và

kỳ dị. Có thể nói đó là những cái bóng màu xám biểu diễn một trò vui mắt nhìn khó theo dõi kịp, và cái trò ấy hình như bầy chim đang học được ở những đám sương mù bồng bềnh trôi trên những đầm lầy hoang vắng. Cái trò ấy như từ yêu thuật mà ra.

Tất cả những ai đến núi Kullabêy lắc đầu, rồi thế nào cũng sẽ hiểu được tại sao cuộc họp mặt này lại gọi là hội múa chim hạc. Trong điệu múa hoang dại, nhưng không phải vì thế mà tình cảm nó gợi lên lòng khán giả lại chẳng phải là một nỗi đau khổ triền miên mà dịu dàng. Không còn con vật nào nghĩ đến việc đấu chọi nữa. Nhưng tất cả những con vật có cánh, và những con vật không có cánh, đều khát vọng bay bổng lên cao, lên những tầng mây, mong tìm xem có cái gì sau các tầng mây, mong vứt bỏ cái thể xác nặng nề đã kéo chúng xuống mặt đất để

bay vút lên trên trời cao.

Lòng an hoài cái không thể vươn tới được, cái ẩn tàng bên kia cuộc đời, các loài vật chỉ cảm thấy mỗi năm có một lần, và chính vào lúc được xem hội múa chim hạc.

Chương VI: Tiết Trời Mưa

Thứ tư, 30 tháng Ba

Hôm nay là ngày trời mưa đầu tiên trong cuộc lữ hành. Đàn ngỗng mà còn ở trong vùng hồ Vômbsơ thì trời còn đẹp. Nhưng hôm chúng lên đường bay về miền Bắc, trời bắt đầu mưa: trong nhiều tiếng đồng hồ chú bé phải ở trên lưng con ngỗng đực, ướt sũng rét run.

Buổi sáng, khi ra đi, trời trong và lặng. Đàn ngỗng bay rất cao, đều đều, không vội và rất trật tự. Akka bay đầu, những ngỗng khác theo hai hàng hình chữ nhân. Chúng chẳng mất thì giờ để gào những lời quái ác với các con vật dưới đất, nhưng vì không thể cứ hoàn toàn im lặng được, chúng luôn mồm

gọi theo nhịp cách: "Bạn ở đâu? Tôi đây! Bạn ở đâu? Tôi đây!".

Chuyến đi thật đơn điệu. Khi những đám mây kéo đến, Nilx nghĩ rằng đây thật là một trò giải trí. Những đợt mưa xuân đầu tiên vừa đập xuống đất là tất cả những loài chim nhỏ liền cất tiếng kêu hoan hỉ trong chìm cây và những ràng thưa. Không gian vang tiếng chiêm chiếp, và Nilx bỗng chốc giật mình.

Lũ chim hót: "Mưa đây rồi, mưa cho ta mùa xuân; mùa xuân cho ta hoa thắm và lá xanh; hoa thắm và lá xanh cho ta ấu trùng và sâu bọ; ấu trùng và sâu bọ cho ta lương thực; lương thực ngon lành và phong phú là cái tốt nhất trên đời".

Những con ngỗng trời cũng hớn hở vì mưa sắp thức tỉnh cây cỏ, và đào ra nhiều lỗ trong lớp băng trên các mặt hồ. Chúng

không thể cứ lầm lì mãi, và bắt đầu tung xuống vùng này những câu đùa cợt. Khi bay lên trên những cánh đồng khoai tây rộng lớn, vốn rất nhiều trong vùng Krichianxtad lúc đó còn trơ trụi một màu đen, chúng kêu:

"Dậy đi nào, và tỏ ra có ích đi. Kẻ đánh thức các bạn đã đến đây. Các bạn lười biếng đã khá lâu rồi".

Trông thấy những người vội vã trú mưa, chúng réo lên: "Vội vã mà làm gì? Không thấy hay sao mưa ra bánh mì và bánh ngọt, bánh ngọt và bánh mì".

Một đám mây lớn và dày bay nhanh lên phía bắc và theo sát đàn ngỗng. Chúng như muốn tưởng tượng ra rằng chúng đang kéo cả đám mây theo mình. Khi thấy nhưng vườn tược rộng rãi, chúng kêu lên tự hào: "Chúng tôi mang hoa bạch đầu ông đến, chúng tôi mang táo và nụ anh đào đến,

chúng tôi mang đậu đũa và đậu cô-ve đến, củ cải và bắp cải đến: ai muốn lấy thì lấy".

Đó là những lời đàn ngỗng rêu rao trong những đợt trút nước đầu tiên, khi mọi người vui lòng thấy mưa; nhưng khi trời cứ mưa tiếp suốt cả buổi chiều, thì đàn ngỗng sốt ruột, hét lên với những khi rừng khát nước quanh hồ Ivôsơ: "Các bạn uống đã sắp đủ chưa? sắp đủ chưa?"

Bầu trời mỗi lúc một tối, và mặt trời nấp kín quá, chẳng ai có thể đoán ra nó ở đâu. Mưa rơi nặng hạt, đập mạn lên cánh, và len vào giữa những chiếc lông nhờn bóng bên ngoài, thấm vào tận mình chúng. Mặt đất bị phủ dưới một trận màn mưa mờ như sương. Hồ, núi và rừng lẫn lộn vào nhau trong một mớ hồn độn dị hình; chẳng làm sao phân biệt những điểm mốc nữa. Đàn ngỗng bay chậm lại, những tiếng reo vui im bặt. Nilx

mỗi lúc thấy lạnh thêm.

Tuy vậy, chú vẫn giữ nguyên lòng can đảm, chừng nào còn cưỡi lưng ngỗng bay trên không. Chiều tối đàn ngỗng hạ xuống dưới bóng một cây thông nhỏ cằn cỗi, giữa một bãi lầy rộng, ở đấy tất cả những gì cũng ẩm và lạnh, ở đấy có vài bụi cỏ bị tuyết vùi, ở đấy vài bụi khác hiện lên trơ trụi từ một vùng nước lạnh buốt do băng mới hơi tan; bấy giờ chú vẫn chưa nản lòng chút nào. Chú vui vẻ, chạy nơi nọ nơi kia, tìm quả nham lê, và nham lê đầm lầy đã bị cứng lại vì băng giá. Nhưng tối đến, bóng đêm ập xuống dày đặc đến nỗi mắt của Nilx cũng không thể nhìn thấy qua được. Chốn hoang vu này trở nên thê thảm đáng sợ lạ thường. Nilx chui vào dưới cánh con ngỗng đực, nhưng không tài nào ngủ được vì ướt và lạnh. Chú nghe thấy bao nhiêu tiếng sột sọat, tiếng chạm khẽ, tiếng chân lướt và

tiếng kêu đe dọa; chú cảm thấy kinh hãi đến nỗi không biết vào đâu. Chú phải đi đến nơi nào có lửa và ánh sáng mới khỏi chết khiếp vì sợ.

Chú nghĩ thầm: "Giá mình đánh liều tìm đến những con người, chỉ riêng đêm nay thôi, đến chỉ để ngồi một lúc cạnh ngọn lửa, và ăn lấy một mình! Mình có thể trở lại với đàn ngỗng trước lúc mặt trời mọc lắm chứ".

Chú gỡ mình ra khỏi cánh ngỗng và tụt xuống đất. Chú không đánh thức ngỗng đực, cũng không đánh thức ai cả, lặng lẽ tách ra khỏi bãi lầy. Chú hoàn toàn không biết mình đang ở đâu, đang ở Xkônê, ở Xmelanđ hay ở Blêkingê. Lúc ra khỏi bãi lầy, chú thoáng thấy một thị trấn lớn, chú đi đến phía ấy. Chẳng bao lâu chú thấy một con đường và đi đến một phố dài có cây trồng, nhà cửa san sát hau bên. Nhà bằng

gỗ và dựng rất thanh nhã; phần lớn đều có đầu hồi và mi nhà chạm trổ, và những hàng hiên có kính mờ, tường quét sơn dầu màu tươi, khung cửa lớn và cửa sổ, sơn xanh hay lục hay sơn đỏ nữa. Vừa đi vừa ngắm nghĩa các ngôi nhà, từ ngoài phố Nilx nghe tiếng người nói cười trong những ngôi nhà ấm cúng. Chú không nghe rõ từng lời, nhưng nghĩ rằng được nghe tiếng là tốt rồi. "Không hiểu nếu gõ cửa và xin người ta cho vào nhà thì người ta sẽ bảo sao?"

Đúng là chú có ý định làm thế, nhưng nối sợ hãi bóng tối đã tiêu tan từ lúc chú trông thấy những cửa sổ sáng đèn. Bấy giờ chú lại thấy nhút nhát như thường ngày khi ở gần bên cạnh loài người và chỉ đành lẩm bẩm một mình: "Mình hãy đi chơi trong làng một lát nữa trước khi hỏi xin vào nhà một người nào đó".

Một ngôi nhà có bao lơn; Nilx đi qua, cửa bao lơn mở ra, một luồng ánh sáng vàng chiếu qua những bức màn mỏng và nhẹ. Một người đàn bà trẻ đẹp bước ra và nghiêng mình bên lan can. "Trời mưa, chẳng bao lâu nữa mùa xuân sẽ đến". người ấy nói. Trông thấy người ấy, Nilx cảm thấy khắc khoải lạ thường, chú tưởng là mình sắp phát khóc. Lần đầu tiên, chú xót xa vì đã tự tách mình ra khỏi loài người.

Rồi chú đi qua một cửa hàng. Trước cửa có một cái máy gieo hạt sơn đỏ. Chú đứng lại xem, trèo lên ghế người lái và ngồi vào. Yên vị ở đó rồi, chú lập bập môi và làm như đang lái xe. Chú nghi là được lái một chiếc máy đẹp như thế này trên một cánh đồng lúa mình thì thích thật. Trong chốc lát chú đã quên mất thân phận hiện tại của mình nhưng rồi chú nhớ lại ngay, thế là chú bỗng nhảy xuống đất. Mỗi lúc chú lại một thấy lo

sợ thêm: kẻ sống mãi giữa các loài vật đã phải từ bỏ biết bao nhiêu thứ. Con người quả là giỏi và đáng phục.

Chú đi qua trước nhà bưu điện và nghĩ đến những báo chí hàng ngày đem tin tức từ khắp bốn phương trên thế giới đến. Chú thấy cửa hàng ông dược sĩ, nhà ông thầy thuốc, và nghĩ rằng con người có đủ uy lực chống lại bệnh hoạn và cái chết.

Chú đến nhà thờ, và tự nhủ con người đã xây dựng nó lên để đến đây mà nghe nói đến một thế giới khác, đến Chúa, đến sự tái sinh và đến đời sống vĩnh hằng.

Càng đi, chú càng yêu mến con người, chú sợ không bao giờ có thể lấy lại được hình dạng ban đầu của chú nữa. Làm thế nào để trở lại thành người? Chú trèo lên một bậc thềm, ngồi dưới trời mưa như trút, và suy nghĩ. Chú ngồi đó một giờ, hai giờ, mải

miết suy nghĩ, đến nỗi những nếp nhăn hằn lên trên trán.

Bỗng Nilx thấy một con cú to đến đậu trên một cái cây trong phố. Một con cú mèo ẩn dưới một ống máng liền cựa quậy, và kêu lên: "Kivitt, Kivitt! - Bác lại về đấy à, bác cú! Ở nước ngoài thoải mái chứ?"

- Cảm ơn, bác cú mèo, thoải mái lắm. Ở nhà có việc gì xảy ra trong lúc tôi đi vắng không?

- Ở Blêkingê này thì không có việc gì bác cú ạ, nhưng ở Xkônê có xảy ra một việc một chú bé bị biến thành gia thần, thu nhỏ lại bằng con cóc; sau đó chú ta đi Lapplanđ với một con ngỗng nhà.

- Thật là một tin lạ, một tin lạ; nó có bao giờ trở thành người nữa không, bác cú mèo? Nó có bao giờ trở thành người nữa không?

- Đó là một điều bí mật, bác cú ạ, tuy vậy bác cũng sẽ được biết thôi. Gia thần đã tuyên bố nếu chú bé trông nom đàn ngỗng đực và đưa nó về nhà bình yên vô sự thì...

- Thì sao, cú mèo? Thì sao, sao?

- Bác hãy bay lên với tôi lên gác chuông, bác cú ạ, rồi tôi sẽ nói với bác hết. Tôi sợ ở trong phố thế này có kẻ nghe thấy câu chuyện của chúng ta.

Hai con chim liền bay đi. Nilx tung chiếc mũ lên không. "nếu mình trông nom ngỗng đực và đưa nó về nhà bình yên vô sự thì mình sẽ trở lại thành người. Huara! Huara! Mình sẽ trở lại thành người!"

Thật là lạ người ở trong các nhà kia không nghe thấy tiếng, dù chú reo to lắm. Chú liền ba chân bốn cẳng chạy về với đàn ngỗng trời trong đầm lầy ẩm ướt.

Trang 202/876 http://motsach.info

Chương VII: Cái Thang Gác Ba

Bậc

Thứ năm, 31 tháng Ba

Đàn ngỗng trời đã dự trù ngày hôm sau lại bay lên phía Bắc qua tổng Allbo trong tỉnh Xmôlanđ. Chúng phái Uykxi và Kakxi đi dò đường nhưng hai con này trở về báo rằng nước sông ngòi đều đóng băng và mặt đất thù khắp nơi đều phủ tuyết.

Các con ngỗng nói: "Như thế chúng ta có thể ở lại đây thôi. Ta không thể bay qua những vùng chẳng có nước, lại cũng chẳng có đồng cỏ".

Akka cãi lại: "Chúng ta mà ở lại đây thì chắc là phải trọn một tuần trăng. Tốt hơn là đi

sang phía Đông, qua tỉnh Blêkinyê rồi thử băng qua tỉnh Xmôlanđ theo tổng Mơrê, ở đó mùa xuân đến sớm vì gần eo biển".

Vì thế, hôm sau, chú bé rong ruổi ở trên tỉnh Blêkinyê ánh sáng ban ngày làm cho chú vui vẻ như thường lệ và lại không tài nào hiểu được cái gì là cái ám ảnh chú tối hôm qua. Giờ thì không còn vấn đề bỏ cuộc lữ hành và đời sống hoang dã nữa!

Một lớp sương mù dày đặc do mưa bụi đem đến, phủ kín tỉnh Blêkinyê và chú chẳng trông thấy gì ở dưới ấy cả. "Mình chẳng biết cái vùng bay qua này là tốt hay xấu nữa", chú nghĩ vậy và cố nhớ lại những gì đã được học ở trường về tỉnh này. Nhưng đồng thời chú cũng biết là vô ích vì có bao giờ chú đã chịu làm các bài tập đâu.

Và bỗng nhiên chú như thấy lại nhà trường, trẻ em ngồi ở bàn của họ đưa tay lên, thầy

giáo ngồi ở bàn của thầy có vẻ phật lòng và chính chú đang đứng trước tấm bản đồ, được mời trả lời một câu hỏi về tỉnh Blêkinyê nhưng không thể nói được lấy một tiếng. Mỗi giây trôi qua là gương mặt thầy lại càng ảm đạm vì cái môn địa lý này nhiều hơn mọi môn khác. Giờ thì thầy đứng dậy đến lấy lại cái que để chỉ bản đồ từ tay chú và cho chú về chỗ. Thế là chú nghĩ: "Thế này thì phiền đấy!"

Nhưng thầy đi đến cạnh cửa sổ và đứng đấy một lúc nhìn ra ngoài trời, mồm khe khẽ huýt sáo. Rồi thầy trở lại bàn giấy và bảo là sắp nói chuyện với học sinh về tỉnh Blêkinyê. Và những gì thầy kể hôm ấy thật vui quá, khiến chú đã lắng nghe. Cố hết sức tìm trong ký ức bấy giờ chú đã nhớ lại được từng chữ.

Thầy giáo nói: "Tỉnh Xmôlanđ là một ngôi

nhà cao có những cây thông mọc trên nóc, và phía trước rải ra một cái thang gác rộng gồm ba bậc, thang gác ấy có tên là Blêkinyê.

Kích thước của chiếc thang gác đó thật là hoàn hảo, rải rộng tám mươi kilomet theo mặt trước của ngôi nhà Xmôlanđ và ai mà muốn xuống thang gác ấy để gặp biển Baltika thì phải đi hết bốn mươi kilomet.

Nó cổ lắm, chiếc thang gác này. Năm tháng đã trôi qua lâu từ khi các bậc đá màu ghi của nó được đẽo và xếp thành dải phẳng bóng và đều đặn".

Cứ như tuổi tác của nó thì người ta có thể hiểu rằng, cái thang gác này chẳng còn mới mẻ gì. Tôi không biết là người thời này có quan tâm đến những việc đó không nhưng cứ như tầm vóc của nó thì chẳng có cái chổi nào là có thể giữ cho nó sạch sẽ được. Rêu

và địa y mọc trên các phiến đá của nó, cỏ khô và lá rụng ùn lại đấy trong mùa thu và sang mùa xuân thì nó bị phủ đầy những đá đổ xuống và cuội cát lăn xuống và tất cả các thứ ấy ở tại chỗ để phân hủy ra sau cùng thì một khối mùn lớn các loại chất chứa lại đến mức là không những cỏ mà những cây bụi và cả những cây đại thụ đến bám rễ đấy nữa.

Đồng thời ba bậc càng ngày càng khác hẳn nhau. Bậc trên gần tỉnh Xmôlanđ, phần lớn phủ một lớp đất xấu và sỏi nhỏ và chỉ có một loại anh đào, cây bạch dương và cây thông là mọc lên được vì chịu nổi cái rét nơi cao và vốn sống thanh đạm. Chỉ nhìn diện tích eo hẹp của các cánh đồng đã lấn được vào đất rừng, kích thước bé nhỏ, nhà cửa và khoảng cách giữa các nhà thờ là đủ biết nỗi khô hạn và nghèo nàn của các vùng này.

Bậc giữa được ưu đãi hơn vì không phải chịu những cái rét khắc nghiệt của chốn núi cao; nhìn thấy cây cối cao to hơn, thuộc các loài quý hơn người ta cũng hiểu ngay như vậy. Ở đấy mọc lên những cây phong, cây sồi và cây bồ đề, cây bạch dương lá rũ, và cây phỉ, nhưng chẳng có một cây tùng bách nào. Và người ta lại càng hiểu rõ hơn khi thấy những ngôi nhà to, đẹp đã xây dựng ở đây, các nhà thờ ở các bậc trung gian này cũng nhiều và chung quanh đấy là những làng xã rộng lớn.

Rồi cũng như bậc giữa đẹp hơn bậc trên; bậc dưới cũng lại càng đẹp hơn nữa. Mặt đất phủ lớp mùn phì nhiêu, nó lại tắm mình trong biển nên không cảm thấy cái lạnh của tủnh Xmôlanđ. Ở dưới này vui thích mọc lên những cây hồ đào, cây dẻ gai và cây lật, thân vươn cao hơn các mái nhà thờ. Những cánh đồng rộng rãi đều ở đấy cả, nhưng người ta không chỉ sống nhờ nghề nông và

nghề rừng, mà còn đánh cá và đi biển nữa. Bởi vậy, mà ta thấy ở đấy những nhà ở sang nhất, những nhà thờ đẹp nhất, và làng xã bao quanh nhà thờ đều đã trở thành những thị trấn và những thành phố.

Nhưng chưa hết những điều đã được kể về ba bậc thang gác ấy. Vì còn phải nói rằng khi mà mưa trên mái của ngôi nhà lớn Xmôlanđ và tuyết tan ở đấy thì nước phải chảt đi đâu đấy chứ. Tất nhiên một phần chảy xuống cái thang gác lớn. Lúc đầu chắc là nước chảy suốt cả bề ngang của thang, nhưng rồi nó đào ra những mương hẹp rồi lần hồi nó chỉ chảy theo những khe được vạch ra rất rõ. Và nước vẫn chỉ là nước, dù người ta làm gì thì làm. Nước không biết nghỉ ngơi. Ở đây nó đào và giũa, và bào; ở kia nó bồi vào. Nó đã khoét rộng các rãnh ra thành thung lũng, đã phủ mùn lên các gò đống ấy, đông đúc đến nỗi dấu kín gần hết

các dòng nước chảy ở dưới đáy thung lũng. Nhưng khi các khe suối ven các bậc thang thì phải lao đầu xuống và nhờ thế nước có thể chảy xiết đến mức đủ mạnh để làm quay những bánh xe các nhà xay và cỗ máy, và các nhà xay cỗ máy cứ ngày càng tăng thêm lên nhiều dọc tất cả các khe suối.

Tuy nhiên cũng chưa nói hết được về cái xứ ba bậc thang này. Phải biết rằng trong ngôi nhà Xmôlanđ ngày xưa có một ông khổng lồ ở. Đã quá già, ông khổng lồ ấy nguyền rủa tuổi tác của mình đã bắt buộc mình cứ phải theo cái thang gác để đi đánh cá hồi ở dưới biển. Ông ta thích rằng cá cứ phải ngược lên đến tận chỗ ông ta thì hơn.

Vậy là ông ta leo lên mái ngôi nhà lớn của mình và cứ thế ném những tảng đá lớn xuống biển Baltika. Ông ta ném khỏe đến nỗi đá bay qua suốt cả tỉnh Blêkinyê và rơi

xuống biển. Thế là khiếp sợ vì đá rơi cá hồi phải rời biển ngược lên các sông suối tỉnh Blêkinyê mà đào tẩu, chúng nhảy lên rất cao để vượt qua các thác, và chỉ dừng lại khi đã vào sâu nội địa tỉnh Xmôlanđ, đúng nới ông khổng lồ già ở.

Những rạn đá ngầm và hải đảo rải rác dọc bờ biển tỉnh Blêkinyê chứng tỏ rằng đó là chuyện có thật. Rạn và đảo chẳng là gì khác những khối đá lớn mà ông khổng lồ đã ném xuống biển.

Một bằng chứng nữa của sự thật ấy là ngày nay cá hồi vẫn còn ngược các dòng sông của tỉnh Blêkinyê qua các khe suối và các vùng nước yên tĩnh, vạch đường lên tận tỉnh Xmôlanđ.

Đúng, ông khổng lồ ấy xứng đáng được dân tỉnh Blêkinyê nhiệt thành cám ơn vì việc đánh cá hồi và nghề đẽo đá trên các đảo là

hai ngành họat động ngày nay còn nuôi sống rất nhiều người trong bọn.

Chương VIII: Bên Bờ Sông

Rônnêbuy

Thứ sáu, mồng 1, tháng Tư

Sau khi rời tỉnh Xkônê, cả Xmirrê, con cáo lẫn đàn ngỗng trời, chẳng bên nào tin là còn gặp nhau nữa. Nhưng mà chúng ta thấy là, những con ngỗng trời đã phải chọn con đường Blêkinyê, và chính đấy là nơi Xmirrê ẩn náu. Nó đã lưu lại ở miền Bắc tỉnh này nhưng chẳng hề thấy ở đây những vườn cây rộng lớn của các lãnh chúa có đầy những hoẵng và nai tơ. Nó bực mình hết sức.

Một buổi chiều, đang đi la cà trong một vùng hoang vắng và nghèo nàn, không xa con sông Rônnêbuy, nó trông thấy một đàn ngỗng bay ngang trời. Nó để ý ngay đến

một con màu trắng trong đàn và hiểu rằng mình đang có việc với ai đây. Nó thấy đàn ngỗng bay về phía Đông, đến tận trên dòng sông. Rồi chúng đổi hướng và bay dọc sông về phía Nam. Nó hiểu rằng đàn ngỗng đang tìm chỗ trú đêm bên bờ nước, và hy vọng sẽ chộp được một hay hai con trong bọn, chẳng khó nhọc gì.

Nhưng cuối cùng, khi Xmirrê đến nơi trú chân của đàn ngỗng, thì nó hiểu là đàn ngỗng đã tìm được một chỗ mà ở đó không thể nào với tới chúng được.

Rônnêbuy không phải là dòng sông lớn và chảy mạnh, nhưng nổi tiếng vì hai bờ đẹp. Có nhiều chỗ sông chảy giữa hai bờ dốc thẳng đứng trên mặt nước, rồi lại lẩn mình dưới những cây kim ngân hoa, sơn trà, trăn, thanh lương trà và lê liễu; và không còn gì thú hơn là bơi thuyền trên dòng sông nhỏ,

nước sẫm màu ấy, vào một ngày hè đẹp trời và ngắm tất cả đám lá xanh tươi, mềm mại, bám vào bờ sống dốc đứng ấy.

Nhưng lúc này còn là mùa đông hay mới vào mùa xuân, trời còn lạnh và mây còn xám, tất cả cây cối trơi trụi và chẳng còn một ai nghĩ đến việc ngắm xem bờ sông đẹp hay xấu. Đàn ngỗng thì tự cho là sung sướng vì đã tìm được dưới bờ dốc cao một rẻo cát nhỏ, vừa đủ để có thể đậu xuống. Trước mặt dòng sông ầm ầm, chảy xiết như thác, và lũ vì tuyết tan, phía sau, khối núi đó thẳng tuột không thể vượt qua được, và những cành cây rủ xuống che khuất và giấu kín đàn ngỗng. Chẳng có thể tìm được nơi nào tốt hơn.

Đàn ngỗng ngủ ngay tức khắc, nhưng Nilx thì không sao chợp mắt được. Mặt trời vừa khuất, nỗi kinh hãi bóng đêm và khiếp sợ

thiên nhiên hoang dã tấn công chú và khiến chú nhớ loài người. Ẩn dưới cánh con ngỗng đực, chú chẳng có thể trông thấy gì hết, chỉ nghe lơ mơ, và chú sợ có gì đó xảy ra cho ngỗng đực, mà chú không thế báo cho nó biết nỗi nguy hiểm được. Những tiếng sột soạt và rì rầm từ mọi phía đến tai chú một cách hỗn độn, cuối cùng nỗi lo lắng khiến chú gỡ mình ra khỏi cánh ngỗng, và ngồi xuống đất bên cạnh đàn ngỗng.

Từ trên ngọn vách đá, Xmirrê vươn mõm dài ra, và tức tối nhìn đàn ngỗng. "Săn đuổi như thế này thì thà bỏ cuộc ngay đi còn hơn, nó nói. Không phải mày là kẻ có thể đỗ xuống được một ngọn núi dốc đứng như thế này, lại cũng không phải là kẻ có thể bơi trong một dòng thác dữ dội như thế, và ở dưới chân vách đá lại không có một reo đất mọn nào để đến được chỗ chúng trú. Tốt nhất là ngừng cuộc đi săn lại thôi".

Nhưng cũng như tất cả mọi con cáo, Xmirrê khó bỏ được một công việc đã bắt đầu. Vì vậy nó nằm dài ngay ở mép ngọn vách đá, mắt không rời những con ngỗng trời. Nhìn đàn ngỗng, nó tổng kết lại tất cả những sự đau khổ mà chúng đã gây ra cho nó. Chẳng phải vì chúng mà bị trục xuất khỏi tỉnh Xkônê giàu có, và bắt buộc sống trong tỉnh Blêkinyê nghèo nàn này ư? Càng nghĩ nó càng tức lên; được thấy những con ngỗng kia chết đi thì nó hả dạ quá, dù chính nó không được ăn thịt chúng đi nữa.

Lòng căm thù của Xmirrê đang cứ thế dâng lên thì chợt nó nghe một tiếng rít trên một cây thông lớn và thấy một con sóc lao xuống, một con cầy xứ lạnh đuổi theo sát. Chẳng con nào trông thấy Xmirrê, và nó bèn nằm im không nhúc nhích xem cuộc săn đuổi từ cây này sang cây khác. Nó nhìn con sóc chuyền giữa các cành cây lẹ làng,

tưởng như là nó bay. Nó nhìn con cầy, tuy không hoàn toàn có cái điêu luyện nhưng cũng leo lên và tụt xuống các thân cây với cái chắc chắn như rong ruổi trên các lối đi bằng phẳng trong rừng. "Giá mình trèo giỏi bằng nửa đó thôi, thì những con ngỗng đằng kia sẽ chẳng ngủ yên được lâu đâu", nó nghĩ như vậy. Lúc con sóc đã bị bắt và cuộc săn chấm dứt, Xmirrê tiến lại phía con cầy, nhưng ngừng lại cách đó vài bước để tỏ rõ là không hề có ý định cướp mồi của nó; Xmirrê biết nói những lời ngon ngọt như tất cả mọi con cáo. Con cầy thì trái lại, với cái mình thon dài và mềm dẻo, cái đầu thanh thanh, bộ lông mịn màng, màu nâu tươi, trông quả là một kỳ công nho nhỏ về sắc đẹp, nhưng thật ra chỉ là một thú rừng dã man, nó ầm ừ chẳng buồn trả lời.

"Tôi lấy làm lạ, Xmirrê nói tiếp, là một tay săn tài giỏi như anh mà lại chịu bắt những

con sóc, trong lúc ngay tầm tay anh có cái mồi ngon hơn nhiều". Nó ngừng lại một tí, nhưng vì con cầy cười, khinh nó một cách hỗn xược nên nó lại nói tiếp: "Có thể nào mà anh lại không trông thấy những con ngỗng trời đằng kia, dưới chân vách đá ấy? Hay là anh không đủ tài để lao xuống tận đấy được?"

Lần này thì nó không cần chờ một câu trả lời. Con cầy nhảy bổ tới nó, lưng cong lại, và lông dựng lên tua tủa. "Mày có trông thấy những con ngỗng trời à? - Nó rít lên. Chúng ở đâu? - Nói đi, không tao móc họng ra bây giờ?"

- Từ từ, từ từ đã nào, cậu nên nhớ là mình to gấp đôi cậu đấy, và phải lễ độ chứ. Mình không mong gì hơn là chỉ cho cậu thấy những con ngỗng.

Một lát sau, con cầy đã lên đường: Xmirrê

dõi theo cái thân hình mềm mại như rắn của con cầy lướt trôi chảy từ cành này sang càng khác; nó nghĩ bụng: "Con thú săn tài nghệ chốn rừng xanh này có tấm lòng độc ác nhất trong rừng rú. Mình tin chắc bọn ngỗng kia sẽ ơn mình một cảnh tỉnh giấc đẫm máu".

Nhưng đúng lúc Xmirrê tưởng được nghe những tiếng kêu hấp hối của đàn ngỗng thì nó thấy con cầy lăn từ một cành cây rơi xuống sông, làm cho nước tung tóe lên tứ phía. Rồi thì tiếng vỗ cánh mạnh mẽ, và tất cả đàn ngỗng vụt bay lên, hối hả tẩu thoát.

Mới đầu, Xmirrê rình đuổi theo, nhưng nó tò mò muốn biết cái gì đã cứu đàn ngỗng, và nó đợi con cầy trở lại. Con vật khốn nạn này ướt sũng, và chốc chốc dừng lại, đưa hai chân trước lên xoa đầu.

- Tớ đã nghĩ trước là cậu vụng về và sẽ ngã

xuống sông - Xmirrê khinh bỉ nói.

- Tao không vụng về, mày không có gì phải nói. Tao đã ở trên một cành cây cuối cùng và đang tính cách làm thế nào giết được nhiều con, thì một thằng người bé tí, không to hơn một con sóc đâu nhảy lên, ném tao một hòn đá vào đầu, mạnh đến nỗi tao ngã xuống nước, trước khi tao có thì giờ ra khỏi mặt nước thì...

Con cầy không cần kể tiếp nữa, không còn ai nghe nó nói nữa; Xmirrê đã chạy xa, đuổi theo đàn ngỗng.

Trong lúc ấy, Akka đã cùng đàn ngỗng bay về phương Nam tìm một chỗ trú khác. Hãy còn một ít áng sáng trời, và trăng thượng tuần rất cao, cũng cho chúng rõ đôi chút. Cũng may là Akka biết rõ vùng này, vì đã nhiều lần bị gió thổi bạt đến bờ biển tỉnh Blêkinyê những khi mùa xuân bay qua biển

Baltika.

Akka bay dọc theo con sông chừng nào mà còn trông thấy con sông uốn lượn qua cảnh thiên nhiên được ánh trăng chiếu sáng, trông tựa một con rắn đen bóng. Cứ thế ngỗng đến Đuypaphurx, ở đó dòng sông biến vào một cái khe ngầm, rồi nước trong suốt như gương, lao xuống một cái hẻm núi, vỡ ra thành những giọt nước lóng lánh và những bọt sủi bồng bềnh. Bên dưới thác đổ trắng xóa là mấy tảng đá lớn, nước chảy xiết qua thành một dòng sông cuồn cuộn, ầm ầm; Akka hạ cánh xuống đấy. Chỗ này thật tuyệt vời, nhất là vào lúc khuya khoắt thế này, mà mọi người đều đã về nhà hết. Sớm hơn thì đàn ngỗng đã không tài nào dừng lại đây được, vì Đuypaphurx không phải ở vùng hoang vu. Một bên bờ thác nước, mọc lên một nhà máy bột giấy, và bên bờ kia, cao và có lá rừng là vườn cây Đuypađal, nơi người

ta thường đến dạo chơi trên những lôi đi dốc đứng và trơn tuột, để thưởng ngoạn vẻ đẹp của dòng thác điên cuồng ở bên dưới, trong khe núi.

Ở đây, cũng như ở nơi khác, nhưng khách lữ hành của chúng ta chẳng hề nghĩ đến vẻ đẹp của cảnh trước mặt mà lại còn thấy hơi nguy hiểm, vì bắt buộc phải ngủ đứng trên những tảng đá trơn, ở giữa một dòng thác. Nhưng cũng phải lấy làm bằng lòng vì tránh được những con vật đi săn mồi.

Cả đàn ngỗng ngủ say ngay tức khắc; còn chú bé, lo lắng quá, không ngủ được, ngồi canh chừng để trông cho con ngỗng đực.

Chẳng mấy chốc Xmirrê chạy đến dọc theo bờ nước. Nó trông thấy ngay những con ngỗng giữa những đám bọt xoáy tròn, và hiểu rằng lúc này, nó lại càng không thể bắt được ngỗng. Nó ngồi trên bờ và nhìn chúng

một hồi lâu. Nó cảm thấy bị nhục mạ trong danh dự thiện xạ của nó.

Bỗng nó thấy một con rái cá bò ra khỏi nước, miệng ngậm con cá. Xmirrê tiến lại phía rái cá, dừng lại cách rái cá hai bước để tỏ ra không hề có ý định cướp mồi của nó.

"Đằng ấy thật là một thân xác đáng buồn cười, đành phải đi bắt cá trong khi có đầy ngỗng trời đằng kia, trên các mõm đá". Xmirrê mở đầu như vậy. Lần này nó phấn khích quá, không nhẩn nha mà lựa lời cho khéo như thường lệ. Con rái cá cũng chẳng buồn quay đầu lại nhìn dòng thác. Nó là một con lang thang như tất cả mọi con rái cá khác. Nó đã nhiều lần bắt cá trong hồ Vômbsơ và biết rõ Xmirrê lắm. Nó nói: "Tớ biết rõ cậu làm thế nào để đánh lừa người ta mà cướp một con cá hương rồi, Xmirrê à".

- A! Đằng ấy đấy à, Gripê, Xmirrê nói, nó

rất hài lòng vì biết con rái cá này là một tay bơi lội táo bạo và khéo léo lắm. Tớ chẳng lấy làm ngạc nhiên khi đằng ấy không thích nhìn những con ngỗng bởi vì đằng ấy không đủ sức bơi đến chỗ chúng nó.

Con rái cá có những chân có màng; nó có một cái đuôi đẹp và cứng, chắc như một mái chèo, và một bộ lông không thấm nước; nó không muốn ai nói với nó rằng có một dòng thác nào mà nó không thể bơi ngược lên được. Nó quay nhìn về phía sông, trông thấy đàn ngỗng, liền quẳng con cá hương đi, và từ trên bờ dốc nó nhào luôn xuống nước.

Giá mà mùa xuân đến sớm hơn và những con chim họa mi đã trở về vườn cây Đuypađal thì chúng đã ca tụng bao đêm trường cuộc vật lộn của Gripê với dòng thác. Vì nhiều lần con rái cá bị những ngọn đuốc

sóng cuốn và đưa đi theo dòng nước, nhưng nó đã ngoan cường bơi ngược lại. Nó lợi dụng những chỗ nước cuộn, bò qua những tảng đá, dần dần đến đàn ngỗng. Thật là một chuyến ra quân nguy hiểm, xứng đáng được chim họa mi ca tụng.

Xmirrê nhìn theo cuộc hành quân của con rái cá. Cuối cùng nó nhìn thấy rái cá nhô lên sát cạnh đàn ngỗng. Nhưng lúc đó bỗng vang lên tiếng kêu chói óc dữ dội. Con rái cá ngã ngửa xuống nước và dòng nước cuốn nó đi như một con mèo mù. Rồi tiếng ngỗng đập cánh. Đàn ngỗng bốc mình lên và tẩu thoát, đi tìm một nơi trú khác.

Chẳng bao lâu, con rái cá lại bơi trở lại bờ sông. Nó chẳng nói chẳng rằng chỉ liếm liếm một bên chân trước. Đến khi Xmirrê tự cho phép giễu nó thì nó mới hét lên: "Không phải vì không biết bơi đâu, Xmirrê

ạ. Tớ đã đến tận chỗ đàn ngỗng đứng và sắp trèo lên tảng đá thì một thằng người bé tí tẹo lao vào tớ, cầm một miếng sắt nhọn đâm tớ một nhát vào chân. Đau quá tớ phải buông tay ra thế là lăn xuống dòng thác".

Nó chẳng cần kể tiếp câu chuyện: Xmirrê đã chạy xa rồi.

Lại một lần nữa, Akka và đàn ngỗng phải bay trong bóng đêm, may mà trăng chưa lặn, và nhờ ánh trăng, Akka có thể tìm thấy một chỗ trú thứ ba mà nó biết ở trong vùng. Akka lại bay theo dòng sông về phía Nam, bay trên trang viên Đuypađal, trên những mái nhà màu sẫm và thác nước đẹp của thành phố nhỏ Rônnêbuy. Hơi quá về phía Nam thành phố một chút không xa biển mấy, là khu nghỉ mát Rônnêbuy với những nhà tắm, suối nước, khách sạn lớn và biệt thự của khách nghỉ hè. Trong mùa đông, tất

cả đều đóng cửa, trống rỗng và vắng vẻ, và tất cả các loài chim đều biết rõ vì vào những khi thời tiết xấu, rất nhiều những đàn chim đến tìm chỗ trú ẩn trên những bao lơn và hành lang của những ngôi nhà hoang vắng.

Đàn ngỗng trời đậu trên một bao lơn và ngủ ngay, theo thói quen, chỉ mình Nilx là không ngủ được, vì không muốn rúc vào dưới cánh ngỗng đực.

Bao lơn quay về hướng Nam và từ đó chú bé có thể trông thấy biển. Không ngủ được, chú ngắm cái cảnh rất đẹp mà Blêkinyê này đất và biển gặp gỡ nhau.

Thật ra, đất và biển có thể gặp nhau bằng rất nhiều cách. Nhiều khi đất tiến ra đón biển bằng cách trải ra những đồng cỏ thấp và phẳng, cỏ mọc thành chùm, và biển gặp đất với những cát di động mà nó chất lên thành bãi, thành cồn. Người ta bảo rằng

biển và đất ít yêu nhau lắm, nên chỉ muốn phô ra với nhau cái gì ít đẹp nhất của chúng. Cũng có lúc, gần đến biển, đất dựng lên một dãy núi như để chặn đứng một kẻ thù; thế là biển lao những ngọn sóng điên cuồng vào, biển quật, biển gầm, biển lay, như muốn xé cả bờ ra.

Nhưng ở Blêkinyê thì lại khác hẳn. Đất rải rác ra thành đảo lớn, đảo nhỏ và mũi đá, và biển len lỏi vào giữa những thứ ấy, làm thành vịnh, thành vũng và thanh eo biển, tựa hồ đất và biển gặp nhau trong cảnh hòa hợp và hoan hỉ.

Về mùa đông, người ta không thấy rõ tất cả những cái ấy, nhưng Nilx cũng nhận thấy rằng ở đây thiên nhiên dịu dàng và tươi tắn, và chú bắt đầu cảm thấy yên tâm hơn. Bỗng chú nghe một tiếng eng éc chói tai và hung gở từ vườn cây vọng tới. Chú đứng dậy và

dưới ánh trăng sáng, chú trông thấy một con cáo ở dưới bao lơn: Xmirrê vẫn đi theo đàn ngỗng. Nhưng hiểu rằng, lần này không có cách nào bắt được chúng, nó không kìm được một tiếng rú dài tức giận.

Tiếng rú đó làm Akka thức giấc; mặc dù chẳng trông thấy gì những ngỗng đầu đàn nhận ra tiếng ấy.

- Mày đấy à, Xmirrê, mày rình trong đêm tối đấy à? - Akka hỏi

- Phải, Xmirrê đáp, chính ta. Ta muốn được biết đàn ngỗng nghĩ thế nào về đêm nay mà nhờ ta, đàn đã được hưởng.

- Mày muốn nói là chính mày đã phái con cầy và con rái cá đến chỗ chúng ta đấy à?

- Tại sao lại phải chối không nhận một chiến công đẹp? Chúng mày đã có lần đem

cái trò ngỗng ra trêu ta. Bây giờ ta bắt đầu chơi cái trò cáo với bọn mày và sẽ chưa ngừng cái trò này chừng nào mà một đứa trong bọn mày còn sống sót, dù có phải đuổi theo chúng mày qua suốt cả đất nước.

- Này, Xmirrê, một đứa nào có răng, nào vuốt như mày, lại đuổi theo những kẻ không có gì để tự vệ như thế thì hay ho gì?

Xmirrê lại nghĩ rằng Akka nói thế là vì sợ, nó liền vội vàng đề nghị: "Akka này, nếu mày đồng ý, quẳng cho tao cái thằng bé Tí Hon đã bao lần chống lại tao ấy, tao sẽ giảng hòa với mày. Tao sẽ không bao giờ đuổi theo một con nào trong đàn mày nữa".

- Nộp Tí Hon cho mày à? - Akka kêu lên - mày nói dễ nghe nhỉ! Từ con non nhất đến con già nhất trong đàn chúng ta, chúng tao đều vui lòng hi sinh tính mạng cho nó!

- Chúng mày yêu nó đến thế cơ à? Xmirrê kêu lên, vậy thì tao hứa với mày rằng, nó sẽ là đứa đầu tiên tao trả thù trong bọn chúng mày.

Akka không đối đáp gì nữa. Xmirrê rú lên mấy tiếng dài nữa, rồi cảnh yên tĩnh trở lại. Nilx vẫn mãi không ngủ được. Lần này thì chính câu trả lời của Akka với con cáo đã làm cho nó thao thức. Không bao giờ chú có thể ngờ sẽ nghe được một điều như thế, cũng như nghe một ai đó tuyên bố là sẽ sẵn sàng liều chết vì chú. Kể từ đó, người ta không thể nói được về Nilx rằng chú không yêu thương một ai cả.

Chương IX: Cảng Karlsrôna

Thứ bảy, 2 tháng Tư

Ở Karlsrôna một tối có trăng. Đẹp trời và yên tĩnh, nhưng ban ngày một cơn bão đã nổi lên; trời có mưa, người trong thành phố nghĩ rằng chắc thời tiết vẫn còn xấu, vì chẳng có một ai đi ra ngoài phố cả.

Thành phố cảng tưởng chừng hoang vắng khi Akka và đàn ngỗng đến. Đã khuya rồi, và ngỗng đi tìm một chỗ trú chắc chắn trong các đảo. Chúng không dám ở lại trên đất liên, sợ Xmirrê, con cáo.

Đàn ngỗng bay rất cao, và Nilx ngắm biển và đảo bên dưới, thấy mọi thứ có vẻ hư ảo, huyễn hoặc. Trời xanh nữa, và như một cái chuông thủy tinh màu xanh lục úp lên mặt

đất, mặt biển trắng như sữa. Nhìn xa tới đâu cũng thấy cuồn cuộn những sóng nhỏ ban đầu. Ở giữa tất cả màu trắng ấy, những hòn đảo rất đông, đứng trước bờ biển, tựa hồ màu đen.

Đêm đó Nilx đã tự hứa phải dũng cảm, nhưng bỗng chú trông thấy một vậy gì làm chú khiếp sợ. Đó là một hòn đảo đá cao, phủ những khối vuông to tướng; giữa những khối ấy có không biết bao nhiêu hạt vàng gieo rắc xuống. Chú liền nghĩ đến hòn đá của Maglê ở Trôllê-Lyungbuy mà thỉnh thoảng các yêu lùn giương lên trên những cột cao bằng vàng. Đây phải là một cái gì như loại ấy. Nhưng cái làm chú sợ hơn nhiều là trông thấy không biết bao nhiêu vật kỳ quái khác, nhưng chú bé hiểu rằng đó là những yêu lùn dưới biển đang tụ tập nhau để tấn công hòn đảo. Thật vậy, trên chóp đảo, một ông khổng lồ đang đứng thẳng

dang hai cánh tay thất vọng lên trời.

Nilx lại càng sợ hơn nữa khi thấy đàn ngỗng bắt đầu hạ xuống. "Không, không, đừng xuống đấy! Đừng xuống đấy!", chú kêu lên.

Nhưng đàn ngỗng không hề để ý đến tiếng kêu của chú, và chẳng mấy chốc chú bé đã rất ngạc nhiên và hổ thẹn vì đã nhìn lầm cái kiểu ấy. Các khối đá lớn kia chỉ là những cái nhà; những hạt vàng rực rỡ chỉ là những đèn lồng thắp ngoài phố và những cửa sổ được chiếu sáng. Ông khổng lồ dang hai tay là một ngôi nhà thờ có những ngọn tháp vuông, và các quái vật và các yêu lùn dưới biển là những tàu và những thuyền đủ loại, thả neo và buộc chặt quanh đảo. Về phía đất liền thì nhiều nhất là những chiếc thuyền có chèo, những chiếc mành thon dài có một cột buồm, những tàu chạy hơi nước để đi lại dọc bờ biển; nhưng phía bên kia thì

có những chiến hạm thiết giáp, chiếc thì rộng, ống khói to tướng nghiêng về phía sau; chiếc thì thon dài và đóng theo kiểu có thể đi xuyên qua nước như những con cá.

Thành phố nào đây? Nilx tìm ra câu trả lời khi trông thấy các tàu chiến. Suốt đời chú vẫn thích các thứ tàu, nhưng chưa bao giở chú được trông thấy các thứ nào khác ngoài những chiếc thuyền con nhẹ, thon thon mà chú cho bơi trên mặt nước các con hào bên cạnh đường cái; tuy vậy chú hiểu ngay rằng một thành phố mà có nhiều tàu chiến đến thế thì chỉ có thể là Karlsrôna mà thôi.

Ông ngoại Nilx nguyên là một thủy thủ hải quân, thuở còn sống ngày nào cũng đến Karlsrôna, đến công trường đóng tàu lớn của hải quân và đến tất cả những gì có thể trông thấy ở đấy.

Nilx chỉ vừa đủ thì giờ nhìn qua các ngọn

tháp và các công trình phòng ngự chắn ngang lối vào cảng, thì Akka với đàn ngỗng đã đỗ xuống nóc của một trong các ngôi nhà thờ. Rõ ràng đây là một chỗ chắc chắn để tránh thoát một con cáo, và chú bé nghĩ rằng đêm nay chú có thể dám chui vào dưới cánh con ngỗng đực. Được ngủ thích lắm chứ. Rồi sau chú sẽ cố đi xem công trường và những chiếc tàu, khi trời đã sáng.

Nhưng chính Nilx cũng không hiểu nữa là tại làm sao mà chú lại không thể nằm yên, chờ đến sáng để đi xem tàu. Chưa chợp mắt được ngoài năm phút là chú đã gỡ mình ra khỏi cánh ngỗng đực và tụt xuống đất dọc theo cột thu lôi và các ống máng.

Một lát sau chú đã ở giữa một quảng trường, trước mặt nhà thờ. Những ai đã quen với chỗ hoang vắng hay đã ở một xó xỉnh xa xôi nào thì bao giờ cũng cảm thấy lo lo khi

đến một thành phố mà nhà cửa dựng lên thẳng tắp và phố xá mở rộng thênh thang, chẳng có lấy một chỗ trú ẩn. Vì thế, chẳng mấy chốc, Nilx đã mong được cứ ở lại trên kia, trên ngọn tháp với đàn ngỗng. Cũng may là chẳng có bóng người nào trên quảng trường; chỉ có một người bằng đồng đen đứng sừng sững trên bệ cao. Đó là một người đàn ông cao lớn, khỏe mạnh, đội mũ ba góc, mặc cái áo chẽn dài, cái quần chẽn ngắn và đi đôi giày to. Ông ta cầm một cái gậy và có vẻ biết dùng đến nếu cần, vì ông ta có bộ mặt nghiêm khắc ghê gớm với cái mũi khoằm dài và cái miệng rất xấu.

"Đứng mà làm gì đây, cái ông này, cái môi dày chảy thõng xuống thế kia?" - Chú bé nói. Chưa bao giờ chú tự thấy bé nhỏ hơn, khốn khổ hơn tối hôm nay. Chú cố tự đem đến cho mình chút ít can đảm bằng cách làm ra vẻ bạo dạn. Rồi chú không nghĩ gì

đến pho tượng nữa, và đi vào một đường phố rộng, xuống bờ phía trước.

Mới đi có vài bước thì nghe tiếng ai đi đằng sau mình. Những bàn chân nặng nề nện xuống đá lát đường, và một cái gậy đập xuống đất. Có thể nói là chính con người bằng đồng đen đã xuống đường.

Nilx nghe trộm các bước đi, rồi liền chạy trốn, chỉ một lát chú đã tin chắc rằng đó chính là con người bằng đồng đen. Mặt đất rung chuyển, và các nhà đều bị lung lay theo. Chỉ có người ấy mới có thể đi đứng nặng nề đến thế, và Nilx đâm ra sợ vì câu nói của chú lúc nãy. Chú không dám quay đầu lại.

"Có lẽ ông ta đi dạo chơi cho vui thôi, chú nghĩ. Ông ta không thể trù mình vì điều mình đã nói được. Mình nói không ác ý gì".

Đáng lẽ tiếp tục đi thẳng thì Nilx rẽ sang một đường ngang. Như thế chú hy vọng thoát được ông bạn đường.

Nhưng một lát sau là chú nghe tiếng người đồng đen cũng đi vào con đường ấy, và chú sợ quá sức. Làm sao tìm được một chỗ ẩn nấp trong thành phố mà tất cả mọi nhà đều đóng cửa? Chú trông thấy bên phải một ngôi nhà thờ cổ bằng gỗ, có một công viên rộng bao quanh. Không do dự, chú chạy bổ vào đấy. "Chỉ cần đến được đấy là mình sẽ được che chở".

Bỗng chú trông thấy ô giữa lối đi vào nhà thờ một người đàn ông đang ra hiệu cho chú. Sung sướng quá, chú vội vàng đến gần. Tim chú đập dữ dội.

Nhưng khi đến cạnh con người đứng trên một chiếc ghế đẩu nhỏ, ở lối đi ấy, chú bỗng dừng lại, chẳng biết nói năng gì, chú

nghĩ bụng: "Chắc không thể là cái người này đã ra hiệu cho mình được, vì ông ta bằng gỗ kia mà".

Chú lặng nhìn người ấy một hồi. Đó là một người hiền hậu, thấp lùn, khỏe mạnh, mặt rộng, hồng hào và tươi tắn, tóc đen và bóng có bộ râu đen dài. Trên đầu, ông ta đội một cái mũ bằng gỗ đen, mình mặc chiếc áp le dài bằng gỗ màu nâu sẫm quanh mình đeo một dây thắt lưng bằng gỗ đen, mặc cái quần rộng bằng gỗ màu xám và đi đôi tất bằng gỗ, chân đi đôi giày cao cổ bằng gỗ màu đen. Ông ta vừa mới được sơn, vừa mới được đánh bóng; ông ta sáng lên và rực lên dưới ánh trăng, việc đó làm tăng thêm vẻ phúc hậu của ông ta, làm cho chú bé tin cậy.

Tay trái ông ta cầm một tấm bảng gỗ Nilx đọc ở đấy:

Kính cẩn van xin Dịu dàng cầu xin Một đồng bạc mọn

Một chút nghĩa quyên

Giở mũ tôi lên

Đúng rồi, Nilx hiểu: con người này chỉ là một cái cây để quyền tiền giúp kẻ khó. Chú thất vọng. Chú đã mong chờ gì nhiều hơn thế. Chú nhớ lại là ông ngoại chú đã nói đến con người gỗ phúc hậu này, nói rằng trẻ con ở Karlsrôna đều yêu mến ông ta. Nilx hiểu rõ điều đó lắm. Người ấy có cái vẻ phúc hậu ngày xưa, đến mức người ta có thể cho rằng ông ta đã mấy trăm tuổi rồi. Đồng thời ông ta có vẻ khỏe mạnh, tự hào, cương quyết và vui vẻ như người ta thường tưởng tượng ra những người ngày xưa.

Cứ nhìn ông người gỗ, Nilx gần như quên mất cái ông đang đuổi mình. Nhưng mà kia,

chú bỗng nghe tiếng của ông ấy đến. Ông ấy tới gần. Nấp ở đâu bây giờ được?

Đúng lúc đó, Nilx thấy ông người gỗ cuối xuống và chìa cho chú bàn tay to và rộng của ông. Không thể nào mà không tin ông ta được: Nilx liền nhảy vào bàn tay người ta dang ra giúp chú. Và người gỗ đưa chú lên cao, đến tận cái mũ của mình và chuồi chú vào trong mũ.

Chú bé vừa ẩn xong, người gỗ vừa đủ thì giờ hạ cánh tay xuống và trở lại thế đứng như trước, là người đồng đen đã đứng trước mặt ông ta, lấy cây gậy đập đập xuống đất và thét lên, giọng to và vang xa: "Ngươi là ai?"

Cánh tay của người gỗ giơ lên với một độ chính xác làm cho cái sườn gỗ già của ông ta kêu răng rắc; các ngón tay của ông ta đặt vào mép mũ, và ông ta trả lời: "Rôxenbom, tâu Bệ hạ bỏ lỗi cho. Ngày trước, trung sĩ

trên chiến hạm Táo Bạo; mãn hạn phục dịch chiến thời, về hưu giữ nhà thờ Bộ Tư Lệnh Hải quân; cuối cùng được tạc vào gỗ và đặt trong nghĩa trang làm cây nghĩa quyên giúp kẻ khó".

Nghe người gỗ "tâu Bệ hạ", chú bé giật nẩy mình. Nghĩ lại, chú hiểu ra rằng cái pho tượng đặt ở quảng trường lớn là tượng của người đã lập ra thành phố. Thì ra chú đã phải nói chuyện với vua Karl XI, đơn giản thế thôi.

Người đồng đen nói: "Ngươi nói năng rõ ràng đấy. Ngươi lại có thể nói cho ta biết là ngươi có trông thấy một đứa bé con chút xíu, chạy khắp thành phố đêm nay không? Đó là một thằng bé nghịch tính và một đứa xấc láo; ta mà bắt được thì sẽ dạy cho nó liệu mà hỗ láo".

- Tâu Bệ hạ, xin bỏ lỗi, thần có thấy nó,

người gỗ nói. Nghe câu trả lời đó, chú bé ngồi co ro trong cái mũ và nhìn vị quốc vương qua một khe gỗ, phát sợ đến nỗi bắt đầu run. Nhưng chú yên tâm ngay khi nghe người gỗ nói tiếp: "Bệ hạ theo dõi dấu vết sai rồi. Thằng bé hình như có ý định trốn vào công trường để nấp trong ấy".

- Ngươi tin thế à, Rôxenbom? Vậy thì đừng đứng im trên ghế của ngươi nữa, mà đi theo ta giúp ta tìm nó! Bốn mắt nhìn rõ hơn hai mắt chứ Rôxenbom?

Nhưng người gỗ trả lời giọng than vãn, rên xiết:

"Thần kính cẩn cầu xin Bệ hạ để cho thần ở yên chỗ. Thần có vẻ tươi tắn và bóng lộn là nhờ nước sơn, chứ thần già nua và mục nát, cử động mạnh một cái cũng không chịu nổi".

Con người đồng đen dường như không thuộc những kẻ chịu để người khác trái ý

mình.

"Chuyện nhảm     gì thế?         Đi ngay,

Rôxenbom!". Nhà          vua giơ cao cây gậy và

nện vào người kia một phát trên vai, nghe

vang lên và nói: "Ngươi thấy là ngươi còn vững chứ Rôxenbom!"

Nhà vua vừa dứt lời là họ đi ngay. Cao lớn, hùng dũng, họ đi qua các ngõ phố của Karlsrôna và sau cùng đến một cánh cổng nặng dẫn vào công trường. Một thủy thủ đang gác, nhưng người đồng đen không để ý chút nào. Ông lấy chân đẩy cổng, và hai người đi vào.

Trước mặt họ trải ra một cảng rộng có những cầu tàu đặt trên cọc, chia ra làn nhiều ngăn. Các bể đều có tàu chiến đậu.

- Bắt đầu tìm đâu trước thì hơn Rôxenbom?

- Người đồng đen hỏi

- Một người bé tí tẹo như nó chắc nấp trong phòng bày các vật mẫu.

Trên một lưỡi đất hẹp chạy phía bên phải, dọc theo suốt bề dài của cảng, có mấy ngôi nhà cũ kỹ. Người đồng đen đến gần một ngôi nhà có những cửa sổ nhỏ và mái rất cao. Ông ta lấy gậy đập vào cửa và cửa mở; rồi nặng nề leo lên một thang gác cũ kỹ mà các bậc thang đã mòn. Hai người đi vào một gian phòng rộng chứa toàn những chiếc tàu nhỏ, đầy đủ cột buồm, dây nhợ. Chú bé biết rằng đó là những hình mẫu của những chiếc tàu đã đóng cho hải quân Thụy Điển.

Có đủ tất cả các loại tàu: những chiến hạm cổ, sườn đầy ắp đại bác; đầu mũi, đầu lái đều có những công trình dựng lên cao, và các cột buồm cùng dây nhợ chằng chịt;

những chiếc tàu canh phòng bờ biển nhỏ, có ghế băng cho các tay chèo ngồi suốt cả bề dài thân tàu, những pháo hạm không có boong và những tàu buồm cổ mạ vàng lộng lẫy, hình mẫu của những chiếc mà ngày xưa vua chúa dùng trong các cuộc lữ hành của họ. Sau cùng còn có những thiết giáp hạm dài và nặng, có nhiều tháp và đại bác trên boong mà ngày nay người ta thường dùng và những tàu phóng ngư lôi thon thả, mảnh mai, trông tựa những con cá dài.

Nilx hết sức ngạc nhiên và khâm phục. "Ra người ta đã đóng những chiếc tàu to đến thế, đẹp đến thế ở đây, trên đất Thụy Điển này!"

Chú tha hồ ngắm nghía và khâm phục các kiểu tàu, vì cái người đồng đen cứ thọat nhìn thấy các hình mẫu là quên hết mọi thé khác. Ông ta đi duyệt qua tất cả. Và

Rôxenbom, trước kia trung sĩ trên chiến hạm Táo Bạo phải kể lại tất cả những gì đã biết về những người đã đóng các tàu và những người đã chỉ huy các tàu, và số phận mà họ đã phải chịu. Ông ta nói đến Sapman, Pukê và đến Trôllê; đến những trận Hôglanđ và Xvensxunđ cho đến năm

1809, thời kỳ mà sau đó ông ta không còn nữa. Ông ta cùng người bạn đường nói chuyện với nhau nhiều nhất là về những chiếc tàu cổ bằng gỗ trang trí thật đẹp. Họ hình như không hiểu các thiết giáp hạm mới.

"Rôxenbom ta thấy rằng ngươi chẳng biết chút gì về những chiếc tàu hiện đại ấy, nhà vua nói. Đi xem cái khác đi. Vì tất cả những thứ ở đây đều làm ta ưa thích, Rôxenbom à?"

Họ đã thôi tìm chú bé, và chú bé thấy yên

tâm, thoải mái hơn trong chiếc mũ gỗ. Họ đi qua những cơ sở lớn của công trường, những xưởng may buồm, lò luyện sắt, những xưởng chế tạo máy và những xưởng mộc. Họ thăm những cần trục dùng để tán các kim loại, và những bến tàu, những kho vật phẩm dự trữ, xưởng chữa tàu to rộng, đào trong đá núi đã bỏ hoang. Họ đi ra những đập dài, nơi buộc các tàu trận; họ xuống các tàu, xem xét mọi thứ như hai thủy thủ già; họ ngập ngừng tuyên án, tán thành và giận dỗi.

Nấp trong cái mũ gỗ, Nilx nghe họ nói chuyện. Như vậy, chú biết được rằng người ta đã phải phấn đấu và lao động biết bao ở chốn này để có thể vũ trang cho tất cả mọi hạm đội mà người ta phái từ quân cảng ra đi. Chú biết rằng người ta đã không quản xương máu và tính mạng, rằng người ta đã hi sinh đến đồng tiền cuối cùng để đóng ra

những tàu chiến này, rằng những người tài giỏi đã đem hết cố gắng của họ ra dùng vào việc cải tiến và hoàn thiện các chiếc tàu đã bảo vệ tổ quốc này. Nghe nói đến tất cả những điều đó, chú bé rơm rớm nước mắt và cảm thấy sung sướng đã được người ta cho biết kỹ càng đến thế về tất cả mọi điều ấy.

Sau cùng họ đi vào một cái sân mở rộng, ở đó dưới một hành lang đã xếp hàng những hình mũi các tàu chiến xưa. Nilx chưa bao giờ được thấy cái cảnh lạ lùng hơn thế, vì tất cả những hình ấy đều có những mặt người hùng tráng và khủng khiếp, không thể tưởng tượng được. Các hình ấy đều to lớn, dũng cảm và hoang dã, bắt nguồn cảm hứng từ chính cái tinh thần tự hào vũ trang cho các tàu lớn ấy. Nilx tự thấy mình bé nhỏ hơn bao giờ hết.

Nhưng lúc ấy, người đồng đen bảo người gỗ: "Cất mũ ra, Rôxenbom, chào các mũi tàu kia đi. Tất cả đều đã ra trận vì tổ quốc!". Rôxenbom cũng như người bằng đồng đen đã quên hẳn họ đến đây để làm gì. Chẳng suy nghĩ gì, ông ta giơ cao chiếc mũ gỗ lên và hô: "Xin cất mũ chào, vinh dự thay người đã chọn vị trí cảng này, đã lập ra công trường này và đã tái tạo ra hải quân của ta; vinh dự thay nhà vua đã hiến cả cuộc đời cho tất cả những thứ này".

- Cám ơn Rôxenbom. Ngươi nói phải, ngươi là một người chính trực.... Nhưng cái gì thế này, Rôxenbom?

Ông ta chỉ Nilx Hôlyerxôn đang đứng trên cái sọ trần của Rôxenbom. Nhưng mà Nilx không sợ nữa. Chú vẫy mũ và hô to: "Hua ra! Hua ra! con người có môi dày!".

Người đồng đen lấy gậy đập xuống đất,

nhưng chú bé không bao giờ biết được là ông ta đã định làm gì, vì đúng lúc ấy mặt trời mọc lên; tức khắc người đồng đen và người gỗ đều biến mắt tự hồ họ được làm từ sương mù. Trong lúc chú đứng dậy, đảo mắt tìm họ thì đàn ngỗng trời đã bay lên từ nóc nhà thờ và bắt đầu lượn quanh thành phố. Bỗng chúng trông thấy Nilx Hôlyerxôn và con ngỗng đực trắng liền rẽ không khí xuống đón chú.

Chương X: Chuyến Đi Ơlanđ

Chúa nhật, 3 tháng Tư

Đàn ngỗng trời đến ăn cỏ trên một hòn đảo nhỏ bên bờ biển, và ở đấy gặp những con ngỗng xám; bọn này rất ngạc nhiên khi trông thấy đàn, vì biết rằng những bà con hoang dã ấy của chúng thường không đến gần bờ. Bọn ngỗng xám tò mò và tọc mạch, và mãi đến lúc những ngỗng mới đến kể xong câu chuyện bị cáo rượt mới chịu thôi. Nói xong, con ngỗng xám hình như ngang hàng với Akka về tuổi tác và kinh nghiệm, bảo các ngỗng trời:

- Con cáo bị đầy đi khỏi xứ xở của nó, là một tai họa lớn cho các bạn. Nó sẽ giữ lời hứa và sẽ theo các bạn đến tận Lapplanđ.

Nếu ta là các bạn thì ta sẽ không bay qua đảo Ơlanđ. Con cáo sẽ mất hút dấu vế các bạn. Và để đánh lạc nó hơn nữa, các bạn nên nghỉ lại hai hay ba ngày ở mỏm núi phía Nam của đảo thì hơn. Cái ăn ở đó nhiều lắm, và bầu bạn cũng vậy. Tôi tin là các bạn sẽ không ân hận về chuyến đi của mình.

Lời khuyên rất đúng và đàn ngỗng trời quyết nghe theo. Ăn no rồi, chúng liền lên đường đi Ơlanđ. Chưa một con ngỗng nào trong đàn đã đến đó, nhưng ngỗng xám đã chỉ cho chúng những điểm mốc rõ ràng. Chỉ việc bay thẳng về phía Nam cho đến lúc gặp đường lớn của các loài chim di cư thường bay qua, ở ngoài khơi, dọc bờ biển tỉnh Blêkinyê. Tất cả các giống chim có trú đông trên biển Tây và xuân đến thì bay sang Phần Lan hay sang Nga, đều theo đường ấy; dọc đường, chúng đỗ lại nghỉ ở Ơlanđ.

Đàn ngỗng sẽ chẳng thiếu kẻ dẫn đường.

Hôm ấy là một ngày yên tĩnh và nóng như ngày hè, thời tiết lý tưởng cho một chuyến bay trên mặt biển, chỉ có điều là bầu trời không hoàn tòan quang đãng mà u ám và hơi bị mây che. Lác đác, những đám mây tụ lại, xuống thấp sát mặt nước và ngăn tầm mắt người ta.

Khi các du khách đã bay qua hết quần đảo, thì mặt biển trải ra xinh đẹp và lóng lánh đến mức Nilx nhìn xuống tưởng như trái đất đã biến đi đâu mất. Chỉ còn có mây và trời chung quanh. Chú bỗng thấy chóng mặt và cuống cuồng bám chặt lấy lưng ngỗng đực hơn cả hôm bay đầu tiên.

Khi đến đường lớn mà ngỗng xám đã chỉ cho, lại càng sợ hơn nữa. Hàng đàn chim nối đuôi nhau, tất cả đều bay cùng một hướng. Hình như chúng theo một đường đã

vạch sẵn. Đó là những con vịt trời và những con ngỗng xám, những con vịt trời Bắc cực, những con cốc phương Bắc, những con cốc bắt cá, những con cốc trắng có mào, những con ác là biển. Lúc cúi về phía trước Nilx trông thấy bóng tất cả dãy chim dài ấy do mặt nước phản chiếu lại. Đầu óc chú quay cuồng; có thể nói là tất cả các đàn chim đang bay, bụng ngửa lên trời. Vả lại cái gì đang ở trên cao và cái gì đang ở dưới thấp? Chú chẳng biết gì nữa.

Chim đã mệt và mong chóng đến. Chẳng một con nào kêu la hay đùa cợt; cảnh im lặng ấy làm cho mọi thứ thành hư ảo lạ lùng. "Có kẽ bọn mình đã rời khỏi trái đất rồi! Nilx nghĩ bụng. Có lẽ bọn mình đang lên trời".

Cũng lúc đó, chú nghe hai tiếng súng và thấy hai cột khói nhỏ bay lên.

Đàn chim xôn xao, sợ hãi. "Có người bắn! Có người bắn! Có người bắn ở dưới tàu! Chúng kêu lên. Bay cao lên! Cao lên nữa!".

Bây giờ Nilx mới thấy mình vẫn bay trên mặt biển, chứ không phải đã lên trời chút nào cả. Trên mặt nước có những chiếc tàu nhỏ đi thành hàng dài, chở đầy người đi săn, họ bắn hết phát này đến phát khác. Những đàn chim bay đến đầu tiên, không kịp trông thấy họ, và đã bay quá thấp. Nhiều tấm thân màu sẫm rơi nhào xuống; mỗi con rơi là những con sống sót kêu lên những tiếng đau đớn.

Sự khiếp sợ và những tiếng kêu rên ấy chẳng có gì đáng lạ đối với kẻ mới một lát trước đây còn tưởng mình đang ở trên trời. Akka vút nhanh lên cao và cả đàn bay theo hết sức nhanh? Đàn ngỗng trời thoát khỏi vòng nguy hiểm, nhưng Nilx vẫn chưa hoàn

hồn. Sao lại có thể như thế! Lại có những người đi bắn vào những vật như Akka và Uykxi và Kakxi, và ngỗng đực, và các bạn đồng hành của chúng? Người ta chẳng hiểu gì về việc người ta làm cả.

Hàng ngũ đàn chim đã sát lại với nhau và cuộc lữ hành qua bầu không khí bất động cứ tiếp tục. Cảnh im lặng đã trở lại: thỉnh thoảng một con chim đã kiệt sức kêu lên: "Đã sắp đến nơi chưa? Các bạn có chắc là chúng ta bay đúng đường không?". Thế là những con bay hàng đầu đáp: "Chúng ta bay thẳng đến Ơlanđ, thẳng đến Ơlanđ".

Đàn vịt trời đã mệt, những con cốc đã vượt chúng. "Đừng vội quá thế, đàn vịt kêu. Các bạn định ăn hết đấy à? Sẽ có đủ cho các bạn và chúng tôi", đàn chim cốc đáp.

Chưa trông thấy đảo chút nào, chúng ta đã gặp một làn gió nhẹ mang đầy những đám

khói trắng đặc, như có một đám cháy đâu đây.

Lúc đàn chim trông thấy những cơn lốc trắng đầu tiên, chúng lo lắng và bay nhanh lên. Nhưng những làn khói cuồn cuộn vẫn tỏa ra mỗi lúc một dày đặc, và cuối cùng vây lấy chúng. Không ngửi thấy mùi gì cả, và khói không đen cũng không khô chút nào mà trắng và ẩm. Nilx hiểu ngay rằng đó chỉ có thể là sương mù.

Khi sương mù đã dày đến mực ở ngay trước mặt, cách một thân ngỗng, cũng không trông thấy gì nữa, thì những đàn chim đâm ra hoảng hốt. Cho đến lúc ấy, chúng bay rất trật tự; giờ chúng bắt đầu bay lung tung trong sương mù. Chúng bay về đủ mọi hướng và làm lạc đường nhau. "Coi chừng, chúng kêu. Các bạn đang bay quanh quẩn đây. Quay lại thôi! Sẽ không bao giờ đến

được Ơlanđ đâu".

Tất cả đều biết rất rõ hòn đảo ở nơi nào, nhưng chúng ra sức làm cho nhau hoảng hốt lên:

- Kìa trông những con vịt phương Bắc kia, một tiếng kêu lên trong sương mù. chúng quay trở lại phía biển Tây đấy.

- Coi chừng, ngỗng xám ạ, một tiếng khác kêu. Cứ bay theo hướng đó, các bạn sẽ bay đến đảo Ruyghen đấy.

Đối với những loài chim quen bay qua biển thì chẳng sợ lạc hướng, nhưng đối với những đám ngỗng trời thì thật là gian khổ. Bọn hay bày trò chẳng lâu la gì mà không nhận thấy rằng chúng không chắc hướng đi lắm.

- Đi đâu đấy, những kẻ cả tin kia? Một con thiên nga hỏi và bay thẳng tới chỗ Akka, vẻ

thương hại và nghiêm trang.

- Chúng tôi đi Ơlanđ, nhưng chúng tôi chưa bao giờ đến đó cả. Akka đáp, tưởng là có thể tin cậy được con chim ấy.

- Khổ chưa, thiên nga nói. Người ta làm các bạn lạc đường rồi. Các bạn đang bay về phía Blêkinyê đấy. Đi theo tôi, tôi sẽ chỉ đường cho.

Nó lại bay đi, và đàn ngỗng bay theo. Khi đã dẫn đàn ngỗng ra khá xa đường lớn, để không còn nghe thấy tiếng kêu nữa thì nó biến ngay vào sương mù.

Đàn ngỗng bay loanh quanh hú họa một hồi. Vừa tìm lại được những đàn chim khác thì một con vịt bay tới. "Tốt hơn các bạn đậu xuống nước cho đến lúc sương tan, vịt nói. Rõ ràng là các bạn không quen bay xa rồi."

Những giống chim khốn nạn ấy đã làm cho Akka mất bình tĩnh. Cứ theo sự xét đoán của Nilx thì đàn ngỗng bay loanh quanh một hồi lâu rồi.

Một con cốc bay lướt nhanh bên cạnh kêu: "Coi chừng đấy! Các bạn không biết là mình cứ bay lên rồi lại bay xuống à?"

Nilx bám chặt lấy cổ ngỗng đực. Đó đúng là cái điều mà nó sợ từ lúc này.

Chẳng một ai biết được bao giờ thì đến nơi, nếu bỗng nhiên không nghe một tiếng nổ vang rền rền.

Akka vươn cổ ra, đập đôi cánh và lao hết tốc lực. Cuối cùng nó đã có một cái gì để tự định hướng. Con ngỗng xám đã bảo nó đừng bay xuống mỏm cực Nam của đảo Ơlanđ vì ở đó người ta đã đặt một khẩu đại bác để bắn vào sương mù. Cuối cùng, nó đã

biết hướng đi, và từ nay thì không một ai trên đời còn có thể làm cho nó lạc đường được nữa.

Chương XI: Mũi Đất Cực Nam

Đảo Ơlanđ

Từ 3 đến 6 tháng Tư

Trong miền Nam cực đảo Ơlanđ có một lâu đài cổ của nhà vua gọi là Ôttenbuy, một trang viên khá rộng trải suốt bề ngang của đảo từ bờ nọ đến bờ kia. Đây vẫn là nơi ẩn nau ưa thích của bao nhiêu loài vật. Trong thế kỷ XVII, hồi các quốc vương thường đến săn bắn ở Ơlanđ thì trang viên chỉ là một khi vườn rộng để nuôi hươu. Vào thế kỷ thứ XVIII, ở đây có một trại nuôi dưỡng những ngựa giống quý, và một trại cừu có tới hàng trăm con. Ngày nay, ở Ôttenbuy không có ngựa nòi, cũng không có cừu cái. Ở đây, người ta nuôi rất nhiều ngựa tơ cho các trung đoàn kỵ binh.

Trong cả nước, không thể có một nơi nào thuận lợi cho thú vật bằng ở nơi đây. Dọc bờ biển phía Đông, đồng cỏ bao la cho cừu ăn xưa kia trải ra dài gần ba cây số; đó là đồng cỏ rộng nhất của toàn bộ đảo này; súc vật có thể đến đây ăn cỏ, chơi đùa và chạy nhảy thỏa thích. Lại còn có khu rừng nổi tiếng Ôttenbuy với những cây sồi trăm năm, mà dưới gốc, người ta được che nắng và tránh cái gió ghê gớm của Ơlanđ. Cũng không được quên bức thành dài Ôttenbuy, chạy từ bờ này sang bờ kia, ngăn trang viên với phần còn lại của đảo, chỉ cho các súc vật biết trang viên xưa của nhà vua rộng đến đâu, và báo cho chúng biết là đừng phiêu lưu đến một đất khác không được bảo vệ như ở đây.

Và cũng chẳng phải chỉ có những gia súc mới thấy thích thú ở Ôttenbuy. Cả đến

những thú rừng, người ta nói thế, cũng cảm thấy rằng, trong một trang viên cổ của nhà vua, tất cả không trừ ai, đều có thể được che chở và trú ẩn; vì thế mà chúng tụ tập ở đây đông đến thế. Ngoài những con nai thuộc dòng giống lâu đời còn sống sót, và những con thỏ rừng, những con vịt nhiều màu, và những chim đa đa yêu thích đất này, mùa xuân và mùa thu người ta còn gặp ở đây hàng nghìn chim di cư. Những chim này đỗ xuống ăn cỏ và nghỉ ngơi, nhiều nhất là bờ phía Đông, thấp và lầy trước mặt đồng cỏ của cừu.

Cuối cùng, đàn ngỗng trời và Nilx đến Ơlanđ và hạ xuống bãi cát sỏi, như tất cả mọi chim khác. Sương mù trùm lên đảo cũng dày đặc như trên biển vậy. Nhưng cũng không vì thế mà Nilx bớt ngạc nhiên khi thấy bao nhiêu là chim trên cái khoảng đất hẹp mà mắt chú có thể nhìn thấy.

Đây là một bãi biển thấp, rải rác có đã và những vũng nước, có rong biển do sóng ném vào phủ đến một nửa diện tích. Nếu được lựa chọn, có thể Nilx đã không dừng lại đây, nhưng mà đàn chim thì ở đây dường như đang ở thiên đường vậy. Vịt và ngỗng xám ăn trên đồng cỏ, trên bãi cát sỏi, đang chạy nhảy những con chim mỏ nhái con và những loài chim khác sống ở các bờ biển. Những con cốc bơi dưới nước và bắt cá. Nhưng nhộn nhịp hơn hơn cả là trên những bãi rong dài phía trước bờ biển. Ở đây, chim đứng thành hàng sát nhau, mổ những ấu trùng và giun, chắc là nhung nhúc, vì chẳng nghe có tiếng chim nào phàn nàn là thiếu ăn cả.

Phần lớn đều phải tiếp tục cuộc lữ hành và chỉ dừng lại để nghỉ, con đầu đàn khi mới nhận thấy đàn của mình đã ăn lại sức, là liền gọi: "Các bạn đã sẵn sàng thì chúng ta lại

lên đường thôi!".

- Không, không, đợi tí! Còn lâu chúng tôi mới no, những con khác đáp lại.

- Các bạn muốn ngốn đến nỗi không thể bay được nữa đấy chắc? Con đầu đàn hỏi

Xong, nó đập cánh và lấy đà bay lên. Những thường nó là phải quay lại vì những con khác không bay.

Xa nữa, quá những bãi rong cuối cùng, một đàn thiên nga đang bơi. Chúng không nghĩ đến việc đổ bộ vào bờ, mà cứ nghỉ trên mặt nước, để các làn sóng đu đưa mình. Chốc chốc, chúng vươn cổ xuống nước, tìm cái ăn dưới đáy biển. Khi kiếm được cái gì đặc biệt ngon lành, chúng kêu lên những tiếng giống như tiếng kèn tơ-rông-pet.

Được biết là có thiên nga, Nilx vội vàng về

phía những bãi rong. Chú chưa bao giờ được thấy thiên nga hoang dã cả. Chú được cái may là có thể đến rất gần chúng.

Vả lại, không phải chỉ có mình chú ngắm đàn thiên nga. Ngỗng trời và ngỗng xám, vịt trời và chim cốc đứng thành vòng tròn quanh chúng. Những con thiên nga xù lông lên, giương cao cánh làm buồm và vươn dài cổ ra. Thỉnh thoảng, một con bơi đến gần một con ngỗng hay một con cốc, và nói với nó một đôi lời; nhưng con kia dường như không dám ngước mỏ lên trả lời.

Nhưng có một con chim nước nhỏ, một con quỷ đen ngòm mà tất cả các điệu bộ trang nghiêm kia làm cho nó khó chịu đến mức ngạt thở. Thình lình nó nhào xuống và biến mất dưới nước. Liền sau đó, con thiên nga kêu lên một tiếng và bỏ chạy, nhanh đến nỗi nước sủi bọt quanh mình nó. Rồi nó

dừng lại và lấy lại cái vẻ đường bệ như cũ. Nhưng tức thì một con thiên nga khác lại kêu lên như con thứ nhất, rồi lại một con thứ ba nữa.

Nhưng không may con chim đen không thể ở dưới mặt nước lâu hơn nữa; nó hiện lên, bé nhỏ, đen thui, vẻ tinh quái vô cùng. Đàn thiên nga lao cả vào ó, nhưng thấy mình gặp phải một con chim bé nhỏ quá chừng, chúng bèn dừng lại ngay, tựa hồ chúng cho rằng nó không đáng để chúng bận tâm. Thế là con chim đen lại nhào xuống nước, và lại cắn vào chân chúng; chắc rằng nó làm cho các con thiên nga phải đau, nhưng cái bực nhất là chíng không làm sao giữ được phong thế đường bệ của chúng nữa. Bỗng nhiên, chúng quyết định một điều. Chúng liền đập cánh ầm ầm, lao về phía trước, trông như là chạy trên mặt nước vậy; sau cùng, có đủ không khi dưới cánh, chúng liền bay vút lên.

Đàn thiên nga ra đi rồi, các loài chim khác tiếc lắm: những con đã cuời vì các trò tinh nghịch của con chim đen, giờ lại trách nó là láo xược. Chú bé trở lại đất liền, đứng nhìn những con mỏ nhát con. Chúng giống những con chim dang tí xíu. Cũng như chim dang, thân chúng nhỏ, cẳng cao, cổ dài, cử động nhẹ nhàng và uyển chuyển; nhưng lông chúng không xám mà bụng chúng hung hung đen. Chúng đứng thành một hàng dài trên bãi biển mà các đợt sóng quét vào rửa sạch. Cứ mỗi lần một đợt sóng tràn vào là cả hàng chạy vội về phía Nam. Nhưng đợt sóng vừa bị biển hút lại, là chúng lại ra. Cứ thế, chúng tiếp tục hàng giờ liền.

Đẹp nhất tất cả các loại chim là những con vịt biển nhiều màu. Loại này đúng là họ hàng với vịt thường vì thân hình cũng nặng nề và hai vai bè bè, mở rộng, chân có màng, nhưng chúng chưng diện lộng lẫy

hơn nhiều. Bộ lông chúng trắng, quanh cổ là một dải rộng màu vàng; đôi cánh tô điểm nhiều màu mà nổi lên rực rõ là màu lục, màu đỏ và màu đen, và các đầu cánh cũng đen; cái đầu thì màu lục sẫm, óng ánh như tơ.

Một con trong bọn chúng xuất hiện trên bãi, những loài chim khác reo lên:

- Nhìn chúng kia kìa! Xem chúng chưng diện đến mức thế nào!

- Nếu không đẹp đến thế, chúng ta chẳng cần phải đào đất làm tổ và đã có thể ấp trứng giữa ban ngày ban mặt như chúng ta đây cả rồi. – Một con vịt mái nâu nói vậy.

- Cứ để chúng chưng diện tùy thích: có làm gì đi nữa thì cũng chẳng bao giờ trông được, với cái mũi như thế kia. – Một con ngỗng xám nói.

Mà đúng thế thật. Những con vịt biển nhiều màu có một cái bướu to ngay chỗ mỏ mọc ra, làm hỏng cả bộ mặt của chúng.

Dọc bờ biển, những con hải âu và những con én biển đang bay lượn kiếm mồi.

- Các bạn ăn gì vậy? – Một con ngỗng trời hỏi

- Cá ngạnh, cá ngạnh Ơlanđ. Ở đời chẳng có gì ngon bằng, một con hải âu đáp. Có muốn nếm thử không? Và nó bay đến chỗ con ngỗng, mồm ngậm đầy cá con.

- Khiếp! Đằng ấy tưởng là ta muốn ăn cái bẩn ấy à? – Ngỗng nói

Ngày hôm sau, sương mù vẫn đặc như thế. Đàn ngỗng trời ăn trong đống cỏ, Nilx ra mép nước nhặt những con trai. Có nhiều trai lắm. Nghĩ rằng ngày mai có thể đến một

nơi không tìm ra được cái gì để ăn cả. chú quyết đan thử một cái túi nhỏ để chứa đầy những con trai. Trong đồng cỏ, chú tìm thấy cỏ lách khô, dài và chắc, liền bắt đầu đan túi. Công việc này mất mấy tiếng đồng hồ, những làm xong chú lấy làm hài lòng lắm.

Vào lúc giữa trưa, tất cả các con ngỗng trời trong đàn chạy lại hỏi xem chú có trông thấy con ngỗng đực trắng không.

- Không, không, ngỗng đực không đi với tôi, Nilx đáp.

- Lúc nãy nó ở với chúng ta, Akka nói –

không biết giờ nó ra làm sao rồi

Nilx hoảng hốt đứng vụt lên. Chú hỏi xem có ai thấy một con cáo, hay con chim ưng, hay những con người ở quanh đây không. Chẳng ai thấy cái gì khả nghi cả. Hẳn là ngỗng đực đã lạc trong sương mù rồi.

Đối với Nilx tai họa này không phải là nhỏ; chú liền đi tìm ngỗng đực. Sương mù trùm lấy chú, làm cho chú có thể chạy khắp nơi mà không bị ai trông thấy. Chú đi đến tận cái mõm của đảo, nơi có cây đèn biển và khẩu đại bác để bắn làm hiệu, khi có sương mù. Nơi nào cũng vẫn cái cảnh nhung nhúc những chim là chim, mà tuyệt không thấy ngỗng đực trắng đâu cả. Chú đánh liều vào tận trong sân trang viên Ôttenbuy và xem xét tất cả các gốc sồi thân rỗng trong vườn: chẳng nơi nào tìm thấy dấu vết ngỗng đực cả.

Chú tìm đến tận lúc đêm xuống. Bấy giờ chú đành phải quay về bờ đảo phía Đông. Chú bước những bước nặng nề, lòng hết sức chán nản. Không có ngỗng đực rồi chú sẽ ra sao? Khi chú đến giữa đồng cỏ rộng, thì một cái bóng trắng hiện lên từ màn sương mù. Đó là ngỗng đực. Nó vẫn bình yên vô

sự và rất sung sướng được gặp lại đàn ngỗng trời. Sương mù làm nó lạc hướng đến độ phải bay quanh đồng cỏ rộng suốt cả ngày, nó kể lại như vậy, Nilx vòng tay ôm lấy cổ nó, và nằn nì nó nên cẩn thận hơn, và không nên đi xa đàn nữa. Không, không bao giờ.

Nhưng sáng hôm sau, lúc Nilx đang dạo chơi trên bờ biển thì các con ngỗng trời lại chạy đến hỏi nó ngỗng đực đi đâu.

Nilx chẳng trông thấy ngỗng đực đâu cả. Như vậy là nó lại biến mất một lần nữa. Cúng như hôm trước, nó lại lạc trong sương mù.

Nilx rất hoảng sợ, lại đi tìm. Chú tìm thấy một chỗ mà bức thành của Ôttenbuy bị đổ một đoạn; nhờ chỗ đó chú trèo qua được. Phía ngoài bức thành, hòn đảo mở rộng ra, và có những cánh đồng, bãi cỏ và ấp trại.

Chú trèo lên đến tận cao nguyên ở giữa đảo, nơi chẳng có nhà cửa gì hết, ngoài những cối xay gió; ở đây cỏ thưa thớt đến mức đá vôi trắng lộ ra mặt đất.

Chẳng thấy dấu vết ngỗng đực nơi nào cả, sắp tối rồi và phải quay về với đàn ngỗng trời, chú tin là ngỗng đực đã mất toi rồi. Chú tuyệt vọng quá đến mức hầu như lê bước đi không nổi.

Chú leo lên thành, rồi chợt nghe tiếng một hòn đá đổ xuống bên cạnh. Quay lại, hình như chú thấy một vật gì cựa quậy trên một đống đá sát ngay bức thành. Chú bước nhẹ đến gần, và trông thấy con ngỗng đực đang nặng nhọc leo lên những hòn đá mỏ ngậm mấy sợi rễ cây dài. Ngỗng đực không trông thấy chú bé, và chú thì cũng không lên tiếng gọi, vì chú muốn biết tại sao ngỗng đực đã đi mất hút liền liền như vậy.

Chẳng lâu la gì chú đã biết rõ lý do. Tận trên đỉnh đống đá có một con ngỗng mái tơ màu xám đang nằm nghỉ, trông thấy ngỗng đực, nó reo lên vui vẻ. Nilx trườn đến gần hơn nữa để có thể nghe chúng nói gì và được biết là con ngỗng xám bị thương một cánh không bay được. Đàn của nó đã bỏ rơi nó, không có ngỗng đực trắng hôm trước nghe tiếng nó kêu và đến cứu thì nó đã chết đói rồi. Ngỗng đực vẫn tiếp tục mang cái ăn lại cho nó. Cả hai đều hy vọng rằng ngỗng mái sẽ khỏi trước khi ngỗng đực lên đường, nhưng ngỗng mái vẫn chưa thể bay, chưa thể đi được. Nó buồn khổ, ngỗng đực an ủi nó, nói rằng mình vẫn chưa lên đường. Sau cùng, ngỗng đực chào nó, hứa ngày mai sẽ trở lại.

Nilx để cho ngỗng đực đi, và khi đã đi khuất rồi, lại đến lượt chú trèo lên đống đá. Chú tức giận vì đã bị đánh lừa, và định nói cho

cái con ngỗng tơ lông xám này biết rằng ngỗng đực là sở hữu của chính chú. Ngỗng đực sẽ phải đưa Nilx đến Lapplanđ không thể có chuyện để nó ở lại phía sau vì con này được. Nhưng lúc nhìn gần con ngỗng tơ xám, chú hiểu tại sao ngỗng đực đã mang cái ăn đến cho nó trong hai ngày, và tại sao ngỗng đực lại không muốn nói gì về việc này cả. Ngỗng mái có cái đầu nhỏ đẹp vô cùng; bộ lông như một chiếc áo lụa mềm mại nhất và đôi mắt hiền từ và như van lơn.

Trông thấy chú bé, ngỗng muốn chạy trốn, nhưng cánh bên trái nó bị trật khớp và kéo lê trên mặt đất, không cho nó nhúc nhích được tí nào

“Đừng sợ! – Nilx nói, cơn giận đã nguôi – Ta là Tí Hon. Bạn đường của Martin, ngỗng đực đây!”

Rồi chú ngừng lời, không biết nói gì hơn.

Ở các loài vật, đôi khi có cái gì đó làm cho chúng ta phải tự hỏi xem là mình đang có việc với ai. Gần như ta sợ rằng đó là những con người đã biến hình thành vật. Con ngỗng xám nhỏ này cũng thế. Tí Hon vừa tự giới thiệu, là nó đã nghiêng cổ và cuối đầu về phía trước chú, duyên dáng vô cùng; rồi nói giọng hay đến nỗi Nilx không thể tin rằng đó là tiếng của một con ngỗng.

- Tôi rất sung sướng được cậu đến giúp đỡ. Ngỗng đực trắng đã nói với tôi rằng không có ai thông minh và tốt bụng bằng cậu.

Nó nói với một phong thái làm cho Nilx thấy sợ. Đây không thể là một con chim được, Nilx tự nhủ, chắc rằng đây là công chúa đã bị pháp thuật biến thành chim.

Bỗng Nilx rất muốn cứu con ngỗng. Chú lùa đôi bàn tay bé nhỏ vào dưới lông ngỗng, và

nắn chiếc xương cánh. Xương không gãy; chỗ đau là ở khớp xương. Ngón tay chú bé vào sâu một chỗ trống: “Can đảm lên một tí!”. Chú nói rồi nắm mạnh xương cánh, nắn nó lại. Chú làm việc đó rất nhanh và rất khéo, dù đây là lần đầu, nhưng chắc đã làm ngỗng đau lắm, vì con chim nhỏ đáng thương kêu lên một tiếng nhức nhối, rồi ngã vật xuống giữa cái hòn đá, bất tỉnh nhân sự.

Nilx sợ quá. Chú muốn cứu nó, và thế là đã giết chết nó. Chú nhảy xuống chân đống đá và bỏ chạy. Đối với chú hình như vừa giết chết một con người.

Sáng hôm sau, trời đẹp. Sương mù đã tan, Akka ra lệnh tiếp tục cuộc bay. Chỉ mình ngỗng đực là bàn khác đi, Nilx hiểu rất rõ là nó không muốn rời con ngỗng xám nhỏ. Nhưng Akka không chút để ý đến điều đó, và đàn ngỗng lên đường.

Nilx nhảy lên lưng ngỗng đực, và ngỗng bay theo đàn, dù chậm chạp và miễn cưỡng. Nilx sung sướng được rời hòn đảo. Cái chết của con ngỗng tơ đè nặng lên lương tâm chú, và chú không thể quyết định kể với ngỗng đực kết quả tai hại của việc cứu chữa của chú. Chú nghĩ là có lẽ cứ để cho Martin ngỗng đực đừng bao giờ hay biết chút gì cả lại tốt hơn. Đồng thời chú lấy làm lạ là ngỗng đực trắng lại có thể bỏ ngỗng xám mà đi như vậy.

Bỗng nhiên ngỗng đực bay ngoặt trở lại; nghĩ đến con ngỗng tơ nó chẳng tài nào yên tâm được. Chẳng cần gì đi Lapplanđ nữa.

Chỉ mấy cái đập cánh là nó đã tới đống đá. Nhưng chẳng thấy ngỗng tơ đâu cả.

“Lông-tơ-mịn! Lông-tơ-mịn! Em ở đâu!” – Ngỗng gọi to

“Cáo bắt mất nó rồi cũng nên”, Nilx nghĩ bụng. Nhưng đúng lúc ấy chú nghe một tiếng đáp nhỏ:

“Em đây, ngỗng đực, em đây. Em vừa tắm buổi sáng xong!”

Và con ngỗng xám tơ dưới nước đi lên, bình an vô sự. Nó kể rằng, Tí Hon đã nắn lại cánh cho nó, và nó đã khỏi, và sẵn sàng theo đàn.

Những giọt nước trên bộ lông óng ánh của nó khác nào những hạt trai đang chảy xuống; và lại một lần nữa, Nilx tự bảo rằng đó là một nàng công chua thật là bé nhỏ, xinh đẹp.

Chương XII: Con Bướm Lớn

Thứ tư, 6 tháng Tư

Đàn ngỗng bay dọc theo hòn đảo hẹp, mà từ trên cao nhìn xuống trông thấy toàn cảnh. Chú bé cảm thấy lòng thanh thản. Tối hôm trước chú chán nản và buồn rầu bao nhiêu, trong lúc lang thang trên đảo tìm ngỗng đực, thì bây giờ chú sung sướng bấy nhiêu. Hình như ở giữa đảo là một cao nguyên trơ trụi, bao quanh là một dải đất rộng giàu có và phì nhiêu, dọc các bờ biển. Nilx bắt đầu hiều ý nghĩa của câu chuyện nào đó mà chú đã nghe kể tối hôm trước.

Chú đang nghỉ dưới chân của một trong các nhà xay chạy bằng sức gió, mọc trên cao nguyên, thì hai người chăn cừu tới gần, có

những con chó đi theo, và đi trước là một đàn cừu rất đông. Chú bé không phải đứng lên, vì chú ở rất kín dưới những bậc thang của nhà xay, nhưng tình cờ thế nào mà hai người chăn cừu lại đến ngồi ngay trên cầu thang ấy, và Nilx đã phải ngồi ở đó mãi cho đến lúc họ bỏ đi.

Một trong hai người chăn cừu là một chàng trai trẻ, bề ngoài trông chẳng có chút gì đặc biệt cả, người kia là một ông già kỳ quặc. Thân hình ông ta cao và gầy dơ xương, đầu nhỏ, khuôn mặt có những nét dịu dàng và mềm mỏng. Có thể nói là thân hình và cái đầu ông không hài hòa với nhau. Ông ngồi im lặng và một lúc nhìn vào sương mù với cái nhìn mệt mỏi vô cùng. Anh này đã lấy bánh mì và pho mát từ cái túi ra để ăn tối. Anh chẳng trả lời câu nào, nhưng hình như nghe ông ta nói không sốt ruột chút nào.

"Tôi kể cho anh nghe chuyện này, Êrik à. - Ông già nói. Tôi đã suy nghĩ, và tôi tin rằng, xưa kia trong cái thời mà người và vật đều to lớn hơn ngày nay nhiều thì loại bướm dài mấy dặm, cánh rộng như hai cái hồ màu xanh với những ánh bạc, và đẹp đến độ tất cả những súc vật khác đều đứng lại ngắm con bướm khi nó bay".

"Khốn nỗi là nó to quá. Đôi cách đỡ thân nó thật khó khăn. Chỉ cần nó khôn ngoan, cứ bay trên mặt đất thôi thì còn may không xảy ra việc. Nhưng nó đã liều bay trên biển Baltika. Nó bay chưa được bao xa thì bão đã làm lung lay đôi cánh của nó. Anh cũng hiểu, Êrik à, cái gì phải xảy đến khi đôi cánh bướm mong manh phải phơi ra trước bão tố biển Baltika. Đôi cánh, chẳng mấy chốc đã bị những đợt cuồng phong giật tung và cuốn đi, con bướm đáng thương rơi xuống biển. Ở đó nó bị những đợt sóng

đánh đi, đánh lại cho đến khi bị giạt vào mấy tảng đá ngầm trước bờ biển tỉnh Xmelanđ. Mắc cạn, nó nằm dài ra đó".

"Tôi cho rằng, Êrik ạ, nếu xác bướm mà nằm trên đất liền thì nó đã nhanh chóng thối rữa và tan thành bụi rồi. Nhưng vì nó rơi xuống biển, ở đó nó được chất vôi thấm vào, và đã cứng lại như đá. Anh còn nhớ là chúng ta đã tìm thấy ở trên bờ những hòn đá những con giun đã hóa đá. Tôi tin rằng đó là việc đã xảy ra cho thân hình con bướm lớn. Tôi tin là nó đã thành ra một khối đá dài và hẹp nằm giữa biển Baltika. Anh nghĩ thế nào?".

Ông già ngừng lại để chờ một câu trả lời, người con trai trẻ lắc đầu:

- Bác kể tiếp đi, và cho cháu biết bác có ý định gì?

- Này để ý xem, Êrik ạ, đất Ơlanđ mà anh với tôi đang sống đây, không phải gì khác cái xác bướm ấy. Chỉ cần suy nghĩ là thấy hòn đảo này đúng là một con bướm. Ở mạn Bắc, ta thấy cái ngực thắt lại và cái đầu tròn, ở mạn Nam là cái bụng, trước mở rộng ngang ra, rồi thu hẹp và cuối cùng thót lai thành cái mũi nhọn.

Ông già ngừng lại một lúc và lo ngại nhìn người bạn trẻ, xem anh ta tiếp nhận lời khẳng định của mình như thế nào, nhưng anh chàng vẫn tiếp tục ăn một cách thản nhiên và chỉ ra hiệu cho ông kể tiếp câu chuyện.

- Con bướm vừa thành ra một khối đá vôi thì rất nhiều hạt giống cỏ cây bị gió thổi đến, đã thử bắt rễ xuống đây. Các hạt giống thấy khó lắm mới bám được vào khối đá trơ trụi và trơn trượt. Một thời gian dài chỉ có cỏ

lách là có thể mọc nổi ở đây thôi. Rồi đến một loài hoa thảo và loài hướng dương. Nhưng mãi đến nay nữa, ở đây, trên cao nguyên này, vẫn không đủ cây cối để phủ kín hết được khối đá, vì đá lộ ra khắp nơi. Mà cũng chẳng ai nghĩ đến việc cày bừa cũng như gieo hạt ở đây, bởi vì lớp đất mỏng đến thế.

Nhưng nếu anh công nhận rằng cao nguyên và các núi đồi là do xác con bướm tạo nên, thì anh có quyền hỏi rằng chỗ đất trải ra bên dưới kia, chung quanh đảo, là ở đâu mà ra

- Cháu định hỏi bác điều ấy đấy

- Thế này! Anh nhớ rằng hòn đảo đã lưu lại dưới biển rất nhiều năm và trong khoảng thời gian ấy, tất cả các thứ mà biển đẩy đi; rong biển, cát, vỏ sò, vỏ ốc đều chất lại thành đống ở đó. Rồi, từ hai bên sườn cao

nguyên, có những phen đá và đất đổ lở xuống. Như thế đảo có những bờ ruộng để cho lúa mì, các loài hoa và các loài cây có thể mọc lên được.

Ở đây, chỗ cao trên lưng bướm, chỉ thấy có những cừu cái, những bò cái và những con ngựa bé tí, ở đây chỉ có những con chim te te và những con chim óc cau. Không có công trình xây dựng nào ngoài những nhà xay gió và những túp lều tồi tàn bằng đá mà chúng ta, những dân chăn cừu trú ẩn. Nhưng, trên các bờ biển, có những nhà nông dân lớn, có những nhà thờ và những nhà mục sư, những xóm chài và cả một thành phố.

Ông già ngừng lời và nhìn người kia. Anh này đã ăn xong và đang lúi húi buộc chặt túi lương thực của mình.

- Cháu muốn biết là bác có mục đích gì? -

Cuối cùng anh ta nói

- À! Đây này, - ông già hạ thấp giọng, gần như thì thầm, đôi mắt nhỏ, mệt mỏi vì đã cố tìm ra tất cả những gì thực sự không có, nhìn dõi vào sương mù. - Đây là điều mà tôi muốn biết: những nông dân ở trong những sân vây kín đằng kia dưới chân cao nguyên, và những dân chài đánh cá mòi ngoài biển, những người buôn bán ở Borghôlm, những người đi săn cứ mùa thu mùa hè nào cũng tới đây, những du khách đi dạo trong các phế tích của lâu đài Borghôlm, những người đi săn cứ mùa thu thì đến đây bắn chim đa đa, những họa sĩ leo lên ngồi trên đỉnh núi này để vẽ những con cừu và những cối xay gió, tôi muốn biết có bao giờ một kẻ nào trong số đó hiểu rằng hòn đảo này nguyên là một con bướm đã từng bay trên không với những cánh rộng lớn, rực rỡ không?

- Ồ! Có chứ, - anh chàng chăn cừu nói, - một người nào đó trong bọn họ sẽ ngồi trên bờ biển vào một buổi chiều, sẽ nghe tiếng họa mi hót trong những rừng cây nhỏ dưới chân mình, ngắm eo biển Kalmar sẽ phải hiểu hòn đảo này không thể được tạo ra như tất cả các đảo khác được.

- Tôi muốn biết, ông già nói tiếp, có một người nào trong bọn họ ó ý muốn đem cho các cối xay này những chiếc cánh to đến mức có thể bay lên trời, to đến mức đủ sức nhấc bổng cả hòn đảo ra khỏi biển cả, và làm cho nó bay như một con bướm giữa các con bướm khác không?

- Trong điều bác nói có cái đúng, - chàng trai đáp lại, - vì trong những đêm hè, lúc bầu trời như một cái vòm xanh bao la trùm lên đảo, đôi khi cháu thấy đúng là hòn đảo đang muốn cất mình khỏi mặt biển và bay lên.

Nhưng ông già, cuối cùng đã kéo được chàng trai vào câu chuyện, rồi ông lại không nghe anh ta nói nữa. Ông lại tiếp tục, giọng còn hạ xuống thấp hơn: "Tôi muốn biết rằng có người nào đó có thể giải thích được cho tôi tại sao ở đây, trên cao nguyên này, người ta cảm thấy nhớ quê hương đến như thế này. Tôi cảm thấy tất cả mọi ngày, trong suốt cả cuộc đời, và tôi tin rằng cái tình quê hương ấy len vào lồng ngực của tất cả những ai sống ở đây. Tôi muốn biết rằng, có người nào đó lại không hiểu là có tâm trạng mòn mỏi đó, vì toàn thể hòn đảo này là một con bướm đang khao khát được một đôi cánh".

Chương XIII - Phần 1: Đảo Karl Nhỏ

Cơn bão

Đàn ngỗng nghỉ đêm ở mũi Bắc hòn đảo, và đang bay về đất liền. Một luồng gió nam khá mạnh thổi trong eo biển Kalmar và đẩy chúng giạt về phía Bắc. Dù vậy, chúng vẫn không bay kém nhanh về phía đất liền; và đã đến gần những hòn đảo nhỏ đầu tiên bên bờ biển: bỗng chúng nghe một tiếng động dữ dội, tựa hồ có một đàn chim lớn với những đôi cánh rất khỏe đang bay đến sau lưng; nước chuyển thành màu đen, Akka ngừng đập cánh ngay tức khắc và buông mình rơi xuống biển. Nhưng trước khi đàn

ngỗng xuống tới mặt nước thì cơn bão từ phía Tây đã ập tới bất ngờ. Bão lùa những đám mây bụi và bọt nước mặn, và những con chim nhỏ đi trước; bão cuốn theo cả ngỗng trời, xô đẩy chúng và ném chúng ra khơi.

Thật là một trận bão kinh khủng. Đã nhiều lần, đàn ngỗng cố sức bay ngược lại, nhưng không thể được, và bị cuốn giạt ra biển Baltika. Chẳng mấy chốc, bão cuốn ngỗng ra quá đảo Ơlanđ; trước mặt là biển rộng mênh mông, trống trải và hoang vắng. Chỉ còn biết khuất phục trước sức mạnh của gió nữa mà thôi.

Biết không còn cách nào quay lại được, và để khỏi bị cuốn qua suốt biển Baltika, Akka quyết định thả mình xuống nghỉ ở mặt biển. Sóng biển đã mạnh và mỗi lúc một to lên. Những lớp sóng trải ra màu lục sẫm, đầu

phủ bọt trắng. Ngọn sóng này vượt qua ngọn khác. Có thể nói là sóng tranh nhau vọt lên xem ngọn nào cao nhất và tung lên nhiều bọt nhất. Nhưng những con ngỗng trời không hề sợ sóng và không dại gì mà bơi cho mệt; cứ để cho sóng đưa lên đưa xuống giữa bụng sóng và ngọn sóng, lại đùa nghịch như những đứa trẻ với một cái đu.

Mối lo ngại duy nhất của ngỗng là bị tan đàn. Những con chim đáng thương sống trên đất liền, bị cuốn vào cơn bão, bay trên cao, kêu lên giọng ganh tị: "Các người có khổ gì đâu, các người biết bơi".

Tuy vậy, không phải ngỗng trời đã thoát vòng nguy hiểm. Trước hết là sóng biển đung đưa làm cho ngỗng buồn ngủ. Mỗi lúc chúng lại quay đầu ra phía sau, để đút mỏ xuống dưới cánh và ngủ. Thế nhưng không có gì nguy hiểm hơn là không chống lại

được buồn ngủ như thế. Akka luôn mồm nhắc: "Đừng ngủ, ai ngủ thì sẽ lạc đàn. Ai lạc đàn là chết".

Dù cố gắng hết sức, hết con nọ đến con kia cứ ngủ thiếp đi, và chính Akka cũng đã ngủ gà ngủ gật, thì bỗng trông thấy cái gì tròn tròn và đen hiện lên trên một ngọn sóng "Phôca! Phôca! Phôca!"nó kêu lên giọng chói óc và vỗ cánh bay lên thật nhanh. May vừa kịp: con ngỗng cuối cùng vừa bay lên khỏi mặt nước thì suýt bị những con Phôca đớp phải cẳng.

Đàn ngỗng trời lại bay vào giữa cơn bão, và luôn luôn bị đẩy ra khơi. Không trông thấy một khoảng đất nào bốn bề là biển mênh mông và hoang vắng.

Vừa hết sợ, đàn ngỗng lại hạ xuống mặt biển một lần nữa, nhưng được đung đưa một lúc trên mặt sóng, cơn buồn ngủ lại đến. Và

chúng vừa thiếp đi là những con Phôca lại kéo đến. Nếu già Akka không cảnh giác cẩn mật thì không một con ngỗng nào đã thoát khỏi kẻ thù.

Bão kéo dài suốt cả ngày, và gây nên những tàn phá ghê gớm giữa những đàn chim; vào thời gian này đang hoàn thành cuộc lữ hành hàng năm. Một số rất lớn bị kiệt sức, ngã quỵ xuống những làn sóng biển và chết đuối. Nhiều con bị đập nát vào sườn núi đá, những con khác làm mồi cho Phôca.

Chiều đến, vì cơn bão như chẳng muốn ngớt chút nào, Akka bắt đầu lo lắng rằng mình và cả đàn sắp chết hết. Cả đàn đã kiệt sức rồi, mà không tìm ra một nơi trú ẩn nào cả. Thậm chí cũng không dám bồng bềnh một lúc trên mặt nước, vì biển đã phủ đầy những mảnh băng lớn, các mảng ấy va vào nhau và có thể kẹp nát tất cả. Đàn ngỗng

cũng đã cố đỗ lên mặt băng, nhưng bị gió thổi bạt đi; lần khác thì những con Phôca hung ác trèo tót lên mặt băng.

Lúc mặt trời lặn, đàn ngỗng vẫn còn bay nhưng lòng khắc khoải trước cảnh đêm nay sắp đến. Bóng tối như buông xuống cái đem dày những mối nguy hiểm này sớm hơn thường lệ. Vậy mà vẫn không thấy đất liền đâu cả. Bầu trời u ám, trăng bị che khuất và bóng tối dày đặc. Đêm tối đầy nỗi kinh hoàng và làm cho những kẻ dũng cảm nhất cũng phải run sợ. Những tiếng kêu của các loài chim bay qua trong cơn nguy khốn vang lên súôt ngày trên biển, mà chẳng một ai để ý đến, nhưng lúc này khi không còn biết những tiếng ấy từ đâu phát ra, thì nghe thật là hung gở và khủng khiếp. Đằng kia, trên mặt biển, những khối băng va vào nhau ầm ầm. Những con Phôca rống lên những bài hát săn mồi hung dữ. Bầu trời và trái đất

như muốn sụp đổ.

Phần 2: Bầy Cừu

Đã một lúc rồi Nilx chăm chú nhìn mặt biển. Bỗng chú thấy như biển kêu to hơn lên. Chú ngước mắt nhìn. Trước mắt chú, chỉ cách vài bước, sừng sững một vách đá trơ trụi; bên dưới, sóng vỡ tan thành bọt tung tóe. Đàn ngỗng trời lao thẳng tới khối đá; và Nilx lo là tất cả sẽ bẹp dí vào vách đá rắn, không thoát được.

Nilx vừa kịp ngạc nhiên rằng Akka mà không hề trông thấy mối nguy hiểm tí nào cả, thì cả đàn ngỗng đã đến trên núi, và chỉ lúc ấy, chú mới thấy trước mặt mở ra cái cửa hình bán nguyệt của một cái hang. Đàn ngỗng bay tọt vào và đã thoát nạn.

Trước cả việc nghĩ đến nỗi mừng vì gặp

may, chúng làm cái việc đầu tiên phải làm ngay là điểm lại quân số, Akka, Uykxi, Kôlmê, Nelyê, Viixi, Kuuxi, sáu ngỗng con, ngỗng đực trắng. Lông-Tơ-Mịn và Tí Hon đều có đấy cả, chỉ còn thiếu Kalxi ở Nuôlya, ngỗng bay đầu hàng bên trái; chẳng ai biết đã có việc gì xảy ra.

Tuy nhiên, đàn ngỗng cũng không quá lo: Kakxi đã già và đầy kinh nghiệm, biết các đường đi và các tập quán của đàn, và sẽ biết cách tìm lại đàn.

Bây giờ, đàn ngỗng mới bắt đầu nhìn xem quanh mình trong hang. Ánh sáng bên ngoài còn lọt vào đủ để có thể thấy hang sâu và rộng. Đang vui mừng vì tìm được chỗ trú tốt như thế thì bỗng một con ngỗng thoáng thấy mấy đốm sáng màu lúc ánh lên trong một góc tối.

- Những con mắt đấy. Akka thốt lên. Ở đây

có những loài vật lớn.

Tất cả lao ra phía cửa, nhưng Tí Hon nhìn trong bóng tối tinh hơn cả, liền gọi lại:

- Không có gì nguy hiểm đâu. Chỉ là những con cứu nép sát vách đá thôi

Khi đã hơi quen với cái ánh nửa tối, nửa sáng đàn ngỗng nhìn thấy rất rõ những con cừu. Những con to cũng đông gần bằng đàn ngỗng; cũng có cả mấy con cừu non. Một cừu đực to, sừng cong, dài, hình như là đầu đàn. Các ngỗng trời hết sức kính cẩn đi lại phía cừu.

"Tại nơi hoang vắng này, xin kính chào!" đàn ngỗng vừa chào vừa nói; nhưng con cừu đực to cứ đứng yên và không chào lại gì cả.

Đàn ngỗng kết luận rằng, đàn cừu không bằng lòng vì thấy kẻ lạ vào ở trong hang của

mình.

"Có lẽ các bạn phật lòng thấy chúng tôi vào nhà các bạn chăng? Akka hỏi, nhưng thật là vạn bất đắc dĩ, vì chúng tôi bị gió thổi giạt vào đây. Chúng tôi đã phải vật lộn với cơn bão suốt ngày, chúng tôi lấy làm sung sướng được ở đây đêm nay"

Một lúc lâu đàn cừu mới quyết định trả lời; người ta nghe tiếng mấy con thở dài thườn thượt, Akka vẫn biết rằng cừu là những con vật nhút nhát và kỳ quặc; nhưng những con này hình như hoàn toàn không biết tí gì về phép lịch sự cả. Sau cùng, một con cừu cái, mặt dài và vẻ sầu muộn, trả lời giọng rên rỉ:

- Tất nhiên là không một ai trong bọn chúng tôi lại từ chối mà không cho các bạn nghỉ lại đây, nhưng đây là một cái nhà có tang và chúng tôi không thể tiếp khách như trước được nữa.

- Xin đừng bận tâm, Akka nói. Giá các bạn biết tất cả những gì chúng tôi đã phải chịu đựng ngày hôm nay thì các bạn sẽ hiểu rằng, chỉ xin được một góc chắc chắn để ngủ là chúng tôi bằng lòng lắm rồi.

Nghe vậy, cừu già đứng dậy nói:

- Tôi nghĩ rằng đối với các bạn phải bay trong cơn bão ghê gớm nhất còn hơn là nghỉ lại đây. Nhưng hãy dùng vài thức giải khát mà chúng tôi có thể hiến các bạn đã, rồi hãy lên đường.

Cừu cái dẫn đàn ngỗng đến một chỗ đất trũng đầy nước. Bên cạnh có một đống rạ băm nhỏ và cám. Cừu mời đàn ngỗng ăn.

"Chúng tôi vừa trải qua một mùa đông nhiều tuyết khắc nghiệt hết sức, cừu nói. Những nông dân làm chủ hòn đảo này mang cỏ

khô và rơm rạ, kiêu mạch đến cho chúng tôi khỏi chết đói. Và cái đống kia là tất cả những gì chúng tôi còn đấy"

Đàn ngỗng sà vào ăn, và nghĩ đã được gặp may, đều lấy làm vui vẻ, nhưng thấy rõ là đàn cừu đang lo lắng; mặt khác cũng biết rằng cừu rất dễ hỏang hốt nên không tin là có một mối nguy thật. Ăn xong sửa soạn đi ngủ, thì cừu đực già đứng dậy và lại gần, Nilx nghĩ mình chưa bao giờ trông thấy một con cừu có cặp sừng dài và to đến thế. Cừu lại đặc sắc về nhiều mặt, có cái trán rộng và xuôi, đôi mắt thông minh và tư thế đĩnh đạc của một con vật tự hào và can đảm.

"Tôi không thể yên tâm để các bạn nghỉ ở đây, mà không báo trước là nơi này không chắc chắn, cừu nói. Chúng tôi không thể nhận khách ngủ đêm được".

Akka bắt đầu hiểu là có việc gay go thật.

- Chúng tôi xin đi vậy, vì bạn thấy là phải thế. Nhưng trước hết bạn có thể cho biết là cái gì đe dọa các bạn? Chúng tôi chẳng biết gì cả. Thậm chú chúng tôi cũng chẳng biết là mình đang ở đâu nữa.

- Các bạn đang ở trong đảo Karl Nhỏ, đối diện bờ biển Yơtlanđ, - cừu đực đáp, đảo chỉ có cừu và chim biển ở mà thôi,

- Có lẽ các bạn là cừu hoang chăng? - Akka hỏi

- Gần như thế, cừu đực đáp. Chúng tôi hầu như chẳng có việc gì với loài người cả. Có một quy ước từ lâu giữa chúng tôi với nông dân một cái trại ở Yơtlanđ: họ phải tiếp cho chúng tôi rơm, cỏ khi mùa đông có tuyết xuống, ngược lại họ có quyền mang đi một vài kẻ trong số chúng tôi, khi chúng tôi sinh đẻ quá nhiều. Đảo nhỏ quá, chỉ có thể nuôi

được một số vật nào thôi. Còn lại mọi thứ thì chúng tôi phải tự liệu bởi thế chúng tôi không bao giờ ở trong các nhà, sau những cánh cửa có khóa, mà ở trong các hang đá.

- Và cả mùa đông các bạn cũng ở đây ư? Akka ngạc nhiên hỏi

- Dĩ nhiên - cừu đực đáp - Ở đây chúng tôi có những đồng cỏ tốt suốt mùa đông

- Nhưng tôi thấy là các bạn sướng hơn tất cả các giống cừu khác - Akka nói - các bạn đã gặp điều bất hạnh gì?

- Mùa đông năm ngoái trời rét lắm. Biển đóng băng, và ba con cáo đã nhân đây, đi trên mặt băng đến, rồi ở lại đây. Trừ chúng ra, trong các đảo, không có một con vật nào nguy hiểm cả.

- Cáo mà cũng dám đánh những vật như các

bạn à?

- Ban ngày thì không, vì tôi biết chống lại, cừu đực vừa nói vừa lắc lắc cặp sừng. Nhưng ban đêm chúng len vào giữa bọn tôi, lúc chúng tôi đang ngủ trong các hang. Chúng tôi cố thức, nhưng cũng có lúc phải chợp mắt chứ, lúc ấy chúng đánh chúng tôi. Trong các hang khác, chúng đã giết đến con cừu cuối cùng, mà ở đấy có những đàn cũng đông như đàn chúng tôi đấy.

- Thú nhận hoàn cảnh khốn đốn của mình đến thế, thật chẳng vui vẻ gì - Cừu cái già nói thêm vào - Chúng tôi không có thể tự vệ hơn gì cừu nhà đâu.

- Các bạn có cho là chúng sẽ đến đánh các bạn đêm nay không? Akka hỏi

- Chắc chắn. Đêm qua, chúng đã đến bắt trộm của chúng tôi một cừu non. Chúng tôi

mà còn dù chỉ một con, là chúng còn đến. Ở các nơi khác chúng đã làm thế.

- Nhưng chúng cứ tiếp tục như thé, thì các bạn sẽ bị diệt hết; Akka nói.

- Đúng thế, giống cáo ở các đảo Karl Nhỏ này sẽ chẳng còn được bao lâu nữa.

Akka hỏi lưỡng lự. Lại lên đường trong bão táp thì chẳng dễ chịu gì, nhưng mặt khác làm sao ở lại được một nơi mà người ta đang phải chờ những khách như thế? Hay nghĩ một lúc, ngỗng quay lại hỏi Nilx.

- Cậu có vui lòng giúp chúng tôi như cậu đã làm những lần trước không?

Nilx trả lời là chú không mong gì hơn. "Không được ngủ nhiều thì phiền cho cậu

quá, Akka nói. Nhưng dù vậy, cũng nhờ cậu

thức gác và gọi chúng ta nếu bọn cáo đến,

để chúng ta có thể bay đi"

Chú bé không bằng lòng lắm về cách thu xếp như vậy, nhưng cái gì thì cũng vẫn tốt hơn là phải bay trong bão tố như lúc nãy. Vì thế, chú hứa sẽ canh gác.

Chú đến ngồi nấp sau một táng đá ở cửa hang. Đêm càng khuya gió hình như càng dịu đi. Trời quang mây, ánh trăng chiếu giỡn trên các làn sóng. Cửa hang mở ra khá cao trên vách núi. Một con đường hẹp và cheo leo đưa đến đấy. Chắc là mấy tên trộm kia sẽ đến theo đường ấy.

Chưa thấy con cáo đâu cả thì Nilx đã phát hiện ra cái gì mà mới thấy đã làm chú sợ quá: trên bãi biển hẹp, dưới chân vách núi, có những khổng lồ hay những yêu tinh, hay hơn nữa những người tấm vóc dị thường.

Thoạt tiên chú tưởng mình nằm mê, nhưng

mà chú trông thấy rõ quá, không thể ngờ là một ảo ảnh được.

Vài kẻ đã tiến xuống tận dưới nước, những kẻ khác như đang muốn leo lên vách núi. Vài kẻ có những cái đầu to tròn, những kẻ khác lại không có đầu. Mấy kẻ cụt tay, những kẻ khác lưng gù lại ngực bướu. Chưa bao giờ Nilx trông thấy một cái gì kỳ quái đến thế. Chú nhìn họ mà khiếp đảm, đến nỗi quên bẵng lũ cáo. Nhưng bỗng chú nghe thấy tiếng một cái móng cào vào đá. Chú thấy ba con cáo len lén lại gần. Vừa thoáng thấy là mình phải đương đầu với một mối nguy thực sự, chú trấn tĩnh lại ngay, nỗi kinh hoàng tiêu tan hết. Chú tự nhủ là đến đánh thức đàn ngỗng dậy và bỏ chạy lấy thân, phó mặc đàn cừu cho số phận của chúng thì tai hại quá. Chú có thể làm gì hơn không?

Nilx trườn nhanh vào cuối hang, nắm lấy sừng cừu định lay, đánh thức dậy, đông thời leo tót lên lưng cừu và nói: "Bố già, dậy đi, chúng ta sẽ làm cho bọn cáo kia hoảng một tí!"

Chú đã cố giữ im lặng hết sức, nhưng hẳn là mấy con cáo đã nghe thấy tiếng động. Đến cửa hang, chúng dừng lại bàn bạc:

- Có kẻ nào đã động đậy ở đây? Một con cáo nói. Tao không biết nó có thức không.

- Dào ôi, cứ vào đi! - Con khác nói - Mày cho là chúng nó làm gì được mình à?

Lũ cáo rón rén bước vào, nhưng lại dừng để đánh hơi

- Đêm nay bắt con nào? - Con đi đầu thì thầm

- Đêm nay bắ con đực to ấy - con đi sau

cùng đáp. - Như thế, sẽ đỡ mệt với những con còn lại.

Ngồi trên lưng cừu đực, chú bé thấy chúng nó đã đến gần.

"Húc đầu một cái thẳng về phía trước!" Nilx nói khẽ vào tai cừu

Cừu đực làm theo lời Nilx, và con cáo đi đầu bị xô nhào hất ra phía cửa hang.

"Giờ húc một cái bên trái!" Chú bé vừa nói vừa quay cái đầu to của cừu đực sang đúng hướng ấy.

Cừu đực húc một cái hết sức mạnh đúng vào sườn con cáo thứ hai, nó lộn đi nhiều vòng, rồi mới đứng lên được và tháo chạy, Nilx rất muốn rằng con thứ ba cũng được thanh toán nợ nần nhưng nó đã bỏ chạy rồi.

- Thế đấy! Tôi mong rằng chúng đã lĩnh đủ

cho đêm nay rồi! - Nilx nói

- Tôi cũng nghĩ thế - Cừu đực đáp - Giờ thì cậu nằm xuống lưng tôi rúc vào len của tôi. Cậu rất đáng được ngủ ấm cũng và kín đáo, sau khi đã phải chống chọi với cơn bão hôm nay.

Phần 3: Lỗ Địa Ngục

Hôm sau, cừu đực cho Nilx ngồi trên lưng và đưa đi một vòng quanh đảo. Đảo chỉ là một khối đá duy nhất và đồ sộ. Có thể nói đó là một tòa nhà lớn, tường thằng đứng và mái bằng. Trước tiên, cừu đực trèo lên mái để cho Nilx xem những đồng cỏ đẹp trên đó; Nilx phải công nhận rằng hòn đảo tưởng như đã tạo lập ra với dụng ý dành cho cừu ở vậy. Ở đây chỉ mọc lên vài cây nhỏ có hương thơm mà cừu rất thích.

Nhưng còn bao nhiêu thứ khác đáng xem nữa. Trước hết là mặt biển xanh mênh mông, tràn ngập ánh nắng, đẩy cuồn cuộn về phía đảo những đợt sóng dài lăn tăn, đều

đặn và phẳng lặng. Chỉ đây đó, đập vào một mũi đất cao, sóng mới vỡ ra, bắn tung lên thành bọt. Thẳng về phía Đông, trông thấy rõ hòn đảo Ơlanđ với một dải bờ biển bằng phẳng; và về phía Tây - Nam là đảo Karl Lớn, cấu tạo như đảo Karl Nhỏ vậy. Cừu đực đi đến tận rìa cao nguyên để Nilx có thể trông thấy vách núi phủ đầy tổ chim và mặt biển ở chân vách đã có không biết bao nhiêu là chim: cốc, nhạn biển, vịt Bắc cực, chim bắt cá, chim cánh cụt, đang bình yên và hòa thuận với nhau vì mải bắt cá mòi.

- Đây thật là đất hứa, chú bé nói. Các ông được chỗ ở tốt quá các ông cừu à.

- Phải, đây đẹp thật. Nhưng đi chơi một mình, cậu phải để ý kẻo rơi xuống một chỗ nào đó trong các kẻ nứt ngang dọc khắp mặt cao nguyên. - Cừu đực vừa nói vừa thở dài. Mới đầu, hình như cừu muốn nói thêm

điều gì, nhưng rồi lại làm thinh. Đó là một lời dặn trước có ích, vì những kẻ nứt nhiều mà sâu. Kẽ lớn nhất gọi là Lỗ Địa Ngục, sâu mấy sải và rộng gần một sải.

"Ai mà ngã xuống đấy là chết ở đấy!" cừu đực nói.

Hình như đối với Nilx, giọng của câu nói ấy ngụ một ý đặc biệt.

Sau đó, cừu đực đưa Nilx xuống bãi biển; ở đây, Nilx có thể trông thấy tận mắt những khổng lồ đã làm chú khiếp sợ đêm hôm trước. Đó chỉ là những hòn đá lẻ loi. Cừu đực gọi là những "raukar". Nilx nhìn mãi không chán. Nếu không may mà các yêu tinh bị biến thành đá thì phải có hình dáng như thế.

Dù cảnh bờ biển rất đẹp, Nilx vẫn thích trở lên trên cao. Dưới này khắp noiư thấy cốt

của những cừu đã bị giết. Chính ở đây, lũ cáo đã đến ăn. Có những bộ xương đã bị gặm thật kỹ, nhưng cũng có những xác mới bị nhai mất một nửa, và những xác khác lũ cáo mới đụng qua. Lòng chú thắt lại trước cảnh tàn sát mà lũ cáo đã gây ra, phần lớn chỉ vì thích săn bắt và giết chóc.

Cừu đực lại cùng Nilx trở lên cao nguyên. Đến đỉnh cừu dừng lại và nói:

- Nếu ai đó tài trí và thông minh mà thấy cảnh khốn khổ này, thì chưa trừng trị được lũ cáo là chưa chịu thôi.

- Nhưng mà chính lũ cáo cũng phải sống chứ, Nilx đáp.

- Đúng, những ai chỉ giết để kiếm mồi mà sống thì có quyền được sống, cừu đực lại nói. Nhưng bọn này là quân côn đồ. Chúng đáng tội chết.

- Ôi, bố già! Chẳng lẽ bố lại nghĩ rằng một thằng bé như tôi mà có thể thắng được bọn chúng, trong khi cả bố lẫn các nông dân đều không làm gì nổi sao?

- Ai bé nhỏ mà mưu trí thì có thể làm được khối việc, cừu đực đáp.

Hai bên không nói đến chuyện đó nữa; Nilx đến ngồi bên đàn ngỗng trời đang ăn cỏ trên cao nguyên. Tuy không để lộ chút nào ý mình cho cừu biết, chú thành thật xót thương đàn cừu và rất muốn giúp. "Phải nói chuyện này với Akka và ngỗng đực Martin, chú nghĩ bụng. May ra, họ có thể góp ý cho mình".

Một lát sau, ngỗng đực trắng cõng Nilx trên lưng, đi về phía Lỗ Địa Ngục. Nó bước đi, vô tư, trên mặt cao nguyên quang đãng và như là chẳng chút nhận thấy rằng màu

trắng, cũng như tầm vóc cao lớn của mình, có thể làm cho người ta trông thấy rõ ràng từ rất xa. Càng lạ hơn nữa là trận bão hôm qua tất nhiên đã làm cho nó xơ xác đi nhiều. Nó đi cà nhắc, chân bên phải, và cánh bên trái nó kéo lê trên mặt đất. Tuy thế nó vẫn làm như không hề có chút nguy hiểm gì cả, đớp chỗ này chỗ kia một ngọn cỏ, không nhìn gì chung quanh hết. Chú bé Tí Hon nằm dài trên lưng ngỗng đực, mắt mải nhìn trời xanh. Chú đã quen ở trên lưng ngỗng đến độ có thể nằm, đứng hay ngồi tùy thích.

Vô tâm đến thế thì sao chú bé và ngỗng đực lại có thể trông thấy ba con cáo đã lẻn lên mặt cao nguyên. Lũ cáo biết rằng lại gần một con ngỗng giữa một cánh đồng trống trải là một việc gần như không thể làm nổi; mới đầu chúng không nghĩ đến việc đuổi bắt ngỗng đực. Nhưng mà, chẳng có việc gì

làm, chúng nép mình lại trong một khe nứt và rón rén bò về phía ngỗng. Chúng không còn xa nữa thì bỗng ngỗng đực cố bay lên. Nó đập cánh, nhưng không tài nào cất mình lên được. Thấy thế, lũ cáo càng hăng lên gấp bội, chúng leo lên mặt đồng, và chạy về phía ngỗng, vừa chạy vừa nấp sau những tảng đá và mô đất. Cuối cùng chúng đã đến sát ngỗng đực, chỉ cần lấy đà một lần chót để nhảy lên vồ lấy ngỗng nữa thôi.

Nhưng đến phút chót, ngỗng đực trông thấy chúng liền nhảy sang một bên; lũ cáo vồ hụt. Tuy vậy, thất bại này cũng chẳng quan trọng gì, vì ngỗng chỉ cách chúng có hai sải, vả lại còn đi cà nhắc nữa.

Chú bé ngồi trên lưng ngỗng, quay về phía sau, kêu lên nhạo báng chúng:

"Chúng mày đã tọng quá nhiều thịt cừu rồi à? Đến nỗi đuổi bắt một con ngỗng cũng

không được à?". Chú giễu lũ cáo, đến mức chúng phát khùng lên và bạt mạng đuổi theo ngỗng.

Ngỗng đực chạy thẳng về phía khe nứt to. Đến mép khe, nó đập mạnh cánh và vượt sang bên kia.

Bấy giờ lũ cáo đã gần như tóm được ngỗng. Sang bờ bên kia, ngỗng chạy tiếp được mấy

thước nữa nhưng Nilx vuốt ve cổ nó và bảo:

"Đứng lại được rồi đấy, ngỗng đực à!".

Cùng lúc, nghe đằng sau lưng những tiếng kêu hung hãn, tiếng móng sắc kèn kẹt và một tiếng ngã nặng nề. Lũ cáo đã mất tích.

Ngày hôm sau, người gác đèn biển trên đảo Karl Lớn trông thấy dưới cửa nhà mình, một miếng vỏ cây có viết mấy chữ, nét vụng về và xương xẩu:

"Lũ cáo ở Đảo Nhỏ đã rơi cả xuống Lỗ Địa Ngục. Bác quan tâm đến chúng với!" và bác gác đèn pha đã làm như lời yêu cầu.

Chương XIV - Phần 1: Hai Thành Phố

Thành phố chìm dưới đáy biển

Đêm sau yên tĩnh và quang đãng. Đàn ngỗng không mất công tìm một nơi trú trong các hang đá, mà ngủ ngay trên mặt cao nguyên. Nilx nằm trên cỏ bên cạnh đàn.

Đêm trăng rất đẹp, đến nỗi Nilx khó mà ngủ được. Chú tự hỏi là đã ở với đàn ngỗng bao nhiêu lâu rồi, tính ra là từ nhà ra đi đã ba tuần rồi. Chợt chú nhớ ra ngày mai là lễ Phục Sinh.

"Chính đêm nay, các mụ phù thủy từ Blôkulla về, chú nghĩ thầm và cười; vì chú sợ ông thần sông và các gia thần một chút, nhưng chú không tin là có các mụ phù thủy chút nào cả.

Giá có các mụ ấy ngoài trời tối nay, thì người ta đã trông thấy rồi.

Tất cả không gian được chiếu sáng đến mức có thể trông thấy một chấm đen bé nhất trên bầu trời.

Trong khi hếch mũi lên không mà nghĩ thế, thì chú bỗng thấy một cái gì đó rất đẹp. Khuôn mặt trăng tròn trịa và đầy đặn đang ở rất cao trên trời, ở trước khuôn trăng đang bay một con chim lớn. Nó không vượt khỏi khuôn trăng chút nào; có thể nói là nó từ trăng bay ra. Con chim trông hoàn toàn đen trên cái nền sáng, đôi cánh dang ra từ bên này sang bên kia khuôn trăng. Nó bay thành

đường thẳng tắp đến nỗi trông như nó được vẽ lên trên cái hình tròn sáng kia. Thần hình nó nhỏ, cổ dài và mảnh; đôi chân thõng xuống, cũng rất dài và rất mảnh. Đó chỉ có thể là một con sếu.

Đó là ông Ermenrich. Sếu hạ xuống cạnh Nilx và lấy mỏ đẩy chú để đánh thức chú. Nilx nhổm dậy ngay, chú nói:

- Tôi có ngủ đâu ông Ermenrich. Làm sao mà ông lại ở ngoài trời đêm hôm khuya khoắt thế này? Ở Glimminyêhux nay thế nào? Ông muốn nói chuyện với mẹ Akka chứ?

- Đêm nay sáng quá, ngủ làm sao được, sếu trả lời. Vì vậy ta đi một chuyến đến thăm cậu, bạn Tí Hon ạ. Một con chim hải âu bảo cho ta biết chỗ cậu ở. Ta chưa dọn về lại Glimminyêhux; chúng ta còn ở bên xứ Pommern

Nilx rất sung sướng được gặp lại ông Ermenrich. Họ nói chuyện với nhau như những bạn cố tri. Sau cùng ông Ermenrich đề nghị Nilx bay một chuyến chơi trong cái đêm đẹp này.

Nilx chẳng đòi hỏi gì hơn, miễn là được trở về với đàn ngỗng vào lúc mặt trời mọc. Sếu hứa là sẽ đưa chú về kịp; họ liền khởi hành; ông Ermenrich bay thẳng về phía mặt trăng. Họ lên cao, mặt biển trông như hạ xuống; nhưng bay nhẹ lạ thường đến nỗi người ta có cảm giác đứng im mà nổi bềnh bồng trong không khí.

Đối với Nilx hình như họ chỉ mới bay có một chốc thôi, nhưng sếu đã hạ xuống đất rồi. Họ đổ bộ trên một bãi biển hoang vắng, phủ cát mịn và phẳng. Dọc bờ biển trải dài một cồn cát di động, chóp phủ những túm cỏ mạch. Cồn không cao, nhưng đã ngăn

không cho Nilx nhìn thấy gì cả trong phía đất liền.

Ông Ermenrich đậu lên một ngọn cồn, co lại một chân ngả cổ ra đằng sau để đút mỏ xuống dưới cánh và bảo Tí Hon:

- Cậu có thể dạo chơi quanh đây một tí trong khi ta nghỉ, nhưng đừng đi xa quá để có thể dễ tìm lại ta

Nilx liền quyết leo lên một ngọn cồn để nhìn xem phong cảnh. Vừa đi một bước chiếc giày gỗ của chú đã chạm phải một vật cứng. Chú cúi xuống và trông thấy trong cát một đồng tiền nhỏ, bị gỉ đồng ăn mòn đến mức gần như nhìn suốt qua được. Đồng tiền xấu đến nỗi chú chẳng nghĩ cả đến việc nhặt lấy nữa, mà chú lấy ngón chân đá đi.

Lúc ngửng dậy, chú ngạc nhiên: cách chú hai bước chân dựng lên một bức thành ảm

đạm có một cổng lớn giữa hai ngọn tháp.

Ở chỗ lúc nãy là biển mênh mông và phản chiếu ánh sáng long lanh thì giờ đây chạy dài một bức thành có những chỗ khuyết đặt súng, có nhiều tháp lớn, tháp nhỏ và trang trí đẹp. Và trước mặt chú, ở nơi lúc nãy chỉ có một dải mỏng rong biển, giờ mở ra một cái cổng lớn.

Nilx hiểu rằng đã có yêu thuật trong việc biến hóa này, nhưng chú chẳng chút sợ hãi. Cổng và thành đều đẹp tuyệt, khiến chú muốn xem phía bên trong có những gì.

Dưới mái vòm sâu, những vệ sĩ mặc quần áo sặc sỡ, vai và ống tay bồng lên, đang đánh xúc xắc, rìu trận dài để bên cạnh. Họ mải mê đánh và không để ý đến chú bé đang đi qua nhanh.

Bên kia cổng chú thấy một quảng trường,

lát những phiến đá lớn. Khắp chung quanh mọc lên những nhà cao; giữa các nhà mở ra những đường phố hẹp và dài.

Trên quảng trường người đông như kiến. Đàn ông mặc quần áo lụa, khoác áo dài viền lông thú, đầu đội nghiêng nghiêng những cái mũ cắm lông chim; ngực đeo lòng thòng những dây chuyền bằng vàng nặng. Tất cả đều đẹp như những vua chúa. Đàn bà đội những mũ rất cao và rất nhọn, hoặc những áo dài, tay hẹp. Họ ăn mặc rất đẹp, nhưng không lộng lẫy bằng đàn ông. Tất cả như hiện ra từ cuốn truyện cổ, mà trong những trường hợp rất hiếm, mẹ Nilx mới lấy ra từ cái hòm của bà ra cho con xem. Chú không thể nào tin ở mắt mình nữa.

Nhưng chính cái thành phố còn kỳ diệu hơn các cư dân nữa. Mỗi ngôi nhà đều xây để cho bức tường đầu hồi trông ra đường phố.

Mà các bức tường đều trang trí đẹp đến nỗi như ganh đua với nhau về vẻ tráng lệ. Khi mà người ta khó mà nhớ được tất cả, nhưng về sau Nilx còn nhớ là có thấy những tường đầu hồi mà đá được đúc thành hình răng, có tượng Chúa Cơ Đốc và các vị sứ đồ ở trên các bậc. Những đầu hồi khác phủ kín những tượng đặt trong những khảm đục trong tường, những đầu hồi khác nữa thì trang trí những mảnh kính nhiều mầu hay những đường kẻ ô bằng cẩm thạch trắng hay đen hợp lại.

Vừa khâm phục các thứ tốt đẹp ấy, Nilx vừa thấy lòng mình tựa hồ lo ngại. Chú nghĩ: "Chưa bao giờ mắt mình được thấy những thứ như thế này, và không bao giờ mình còn được thấy lại những thứ như thế nữa". Rồi chú liền chạy vào phía trong thành phố, đi lên và đi xuống phố này đến phố khác.

Những phố ấy hẹp và thắt dần lại, nhưng không trống trải và buồn bã như phố xá của các thành phố mà chú đã biết. Khắp nơi đều tấp nập. Những bà già kéo sợi trên các ngưỡng cửa. Họ không cần xe quay mà chỉ dùng đơn giản có một con cúi. Những cửa hiệu và những quán hàng của người buôn bán trông ra phố như những sạp hàng ở các chợ phiên. Tất cả thợ thủ công đều làm việc ngoài trời. Chỗ này người ta ép dầu, chỗ kia thuộc da, xa một tí thấy có chỗ bện thừng. Giá như Nilx có thì giờ thì chú đã có thể học được tất cả mọi nghề. Những thợ vũ khí nện búa dát kim loại để làm những tấm che ngực mỏng ở áo giáp, những thợ kim hoàn khảm ngọc thạch vào nhẫn và vòng, những thợ giày đóng đế cho những chiếc giày mềm mại màu đỏ, những thợ kéo vàng xe dây vàng, những thợ dệt lụa, thêu những chỉ vàng vào vải. Nhưng Nilx không có thì giờ đứng lại. Chú chạy nhanh qua các phố để

xem cho thật nhiều thứ trước khi tất cả biến mất.

Bức lũy cao bao quanh thành phố khắp mọi phía, vây kín thành phố như một hàng rào vây kín một cánh đồng; cứ đến mỗi đầu phố lại trông thấy bức lũy có nhiều tháp và quãng trống để đặt súng. Trên mặt lũy, quân lính mặc giáp sắt bóng lộn. đội mũ sắt, đang canh gác.

Đi qua suốt thành phố, Nilx đến một cổng thứ hai. Bên kia cổng là biển và cảng. Những chiếc tàu kiểu cổ với những ghế dài cho các tay chèo ngồi, những công trình cao dựng lên ở đằng mũi và đằng lái, đang bốc hay dỡ hàng. Khắp nơi hoạt động náo nhiệt lạ thường.

Nhưng Nilx vẫn không chịu mất thì giờ dừng chân. Chú quay trở lại và chỉ một lát là đến một quảng trường lớn. Ở đây, mọc lên ngôi

nhà thờ có ba ngọn tháp rất cao và những cửa vòm sâu hoắm trang trí nhiều tượng. Những người thợ đá đã trổ chạm các tường đẹp đến nỗi chỉ hơi thấy một phiến đá nào đó không được trau chuốt. Trước mặt là một ngôi nhà, trên có một ngọn tháp thanh thanh, vươn thẳng lên trời. Đó chắc là toà thị chính. Ở giữa nhà thờ với tòa thị chính, chung quanh quảng trường những nhà có tường đầu hồi đều trang trí đẹp tuyệt vời.

Nilx bắt đầu mệt và nóng vì chạy nhiều. Chú nghĩ là đã được xem những thứ đẹp nhất đời. Vì thế chú liền đi thong thả hơn, vào một đường phố; ở đây có lẽ dân thành phố đến mua những quần áo đẹp của họ, vì chú thấy rất đông tấp nập trước các quầy hàng; những người bán hàng dở ra trước mặt khách hàng những lụa thêu cành lá, dầy và cứng; những tấm hàng nặng, dệt sợ vàng, những nhung óng ánh, những the nhẹ tênh

và những đăng ten thanh như tơ nhện.

Chú bé mà còn chạy nhanh qua các phố thì không ai để ý đến chú. Người ta có thể cho đó là một con chuột xám. Nhưng bây giờ chú đi thong thả, thì một người bán hàng trông thấy chú và liền ra hiệu cho chú.

Thoạt tiên chú bé sợ và muốn chạy trốn nhưng người bán hàng gọi mãi và mỉm cười không thôi, lại trải ra một tấm lụa hoa Đama tuyệt đẹp như để dử chú.

Nilx lắc đầu. Chú nghĩ: "mình thì chẳng bao giờ đủ tiền để mua lấy chỉ một mét thứ lụa ấy"

Giờ thì người ta trông thấy chú ở tất cả mọi cửa hàng trong phố ấy. Chú nhìn tới bất kỳ đâu là một người bán hàng ra hiệu gọi chú. Họ bỏ rơi những khách hàng giàu có của họ và chỉ quan tâm đến chú. Chú thấy họ chạy

bổ đến những xó xỉnh sâu kín nhất trong cửa hàng của họ, và lấy ra những hàng quý nhất của họ; khi họ trải hàng ra mặt quầy thì tay họ run lên vì sốt sắng và vội vàng.

Nilx làm bộ tiếp tục đi thì một người trong bọn họ lao ra phố, chạy theo chú, đặt ngay xuống chân chú một tấm vải thêu chỉ bạc, những tấm thảm long lanh những màu rực rỡ. Nilx không thể không buồn cười. Người bán hàng lại tin rằng một kẻ nghèo rớt mồng tơi như chú lại có thể mua được những thứ như thế ư? Chú dừng lại và dang hai tay không ra, để làm cho người ta hiểu rằng chú chẳng có chút gì cả và người ta phải để cho chú yên thân.

Người bán hàng không muốn biết gì hết: ông ta giơ một ngón tay, gật đầu và đẩy về phía Nilx tất cả đống của cải ấy.

"Có thể nào họ bán tất cả những thứ ấy chỉ

lấy một đồng tiền vàng?" Nilx tự hỏi.

Người bán hàng rút trong ví ra một đồng tiền nhỏ, nhỏ đến mức cuối cùng, mòn hết, chẳng chút giá trị nào, và giơ cho Nilx xem. Và vì ham bán được hàng quá, người ấy lại thêm vào đống hàng hai cái chén uống rượu to và nặng, bằng bạc.

Sững sờ, Nilx liền lục lọi các túi của mình. Chú biết rất rõ là mình không có lấy một đồng tiền, nhưng chú không thể ngăn mình không xem lại có chắc thế không. Tất cả những người bán hàng khác đều nghểnh cổ ra xem kết quả của cuộc vận động ấy. Vừa trông thấy chú bé lục túi, là cả họ nữa, họ cũng lao qua các quầy hàng; tay nắm đầy đồ trang sức bằng vàng, bằng bạc, họ đưa ra biếu chú. Và tất cả, họ làm cho chú hiểu là họ chỉ xin một đồng xu nhỏ trả giá mà thôi.

Nhưng chú bé phải lộn hết túi áo, túi quần

ra để cho họ thấy là mình chẳng có gì hết. Thế là tất cả các thương nhân giàu có ấy, họ đều khóc ròng ròng nước mắt vì thất vọng. Nilx xúc động vì cảnh sầu khổ và vẻ mặt khắc khoải của họ quá chừng, chú liền moi óc tìm xem có cách nào giúp họ không. Bỗng chú sực nhớ đến đống tiền bị gỉ đồng gậm mòn đi mà chú đã trông thấy trên bãi biển. Chú liền chạy đi, và cái may giúp chú. Chú tìm ra cái cổng mà chú đã đi vào. Chú ra khỏi thành phố, đến lại bãi biển và bắt đầu tìm đồng xu nhỏ bằng đồng. Quả nhiên chú tìm thấy đồng xu, nhưng khi đã nhặt lên và muốn trở vào thành phố thì chú chỉ thấy có biển cả trước mặt. Chẳng chút thành lũy nào, chẳng tí cổng thành nào, chẳng có lính canh, chẳng có phố xá, chẳng nhà cửa, chỉ có mặt biển mà thôi.

Chú bé không cầm được nước mắt.

Đúng lúc ấy, ông Ermenrich thức giấc và đến gần chú. Nilx không nghe tiếng, sếu phải lấy mỏ đẩy chú để bắt chú lưu ý. Sếu nói: "Ta tưởng cậu ngủ như ta chứ?"

- A! Ông Ermenrich! - Nilx kêu lên. Thành phố nào ở đây lúc nãy thế?

- Cậu có thấy một thành phố à? Sếu hỏi. Cậu đã ngủ và nằm mơ, đúng như ta đã nói.

- Không, tôi không nằm mơ, Nilx quả quyết như vậy, và chú kể lại những gì chú đã trông thấy.

Ông Ermenrich nghe chú kể lại rồi nói:

"Về phần ta, Tí Hon ạ, ta tưởng là cậu đã ngủ ở đây trên bãi biển và cậu đã nằm mơ. Nhưng ta không giấu gì cậu, Bataki, con quạ, là con chim thông thái nhất, một lần đã kể cho ta nghe rằng ngày xưa chắc là có ở

bên bờ nước một thành phố tên là Vinêta. Thành phố đó giàu có và sung sướng đến mức chưa bao giờ có đô thị nào lộng lẫy bằng; không may cư dân trong thành đã lao mình vào cảnh xa hoa, kiêu bạc. Bị trừng phạt, thành phố Vinêta có lẽ đã gặp một đợt sóng thần dữ dội phủ lên và biển nhấn chìm mất. Bataki cho là như vậy. Nhưng mà cư dân của Vinêta không thể chết, và thành phố của họ cũng thể biến mãi được. Cứ một trăm năm trong một đêm thành phố từ sóng biển hiện lên một lần với tất cả vẻ huy hoàng và ở trên mặt đất một giờ.

- Đúng, tất phải là đúng, Nilx nói. Vì tôi đã trông thấy thành phố đó.

- Nhưng, một giờ qua rồi thì thành phố lại chìm xuống biển, trừ phi một người bán hàng ở Vinêta đã bán được một vật gì cho một người sống. Giá cậu có một đồng tiền

mọn nào đó để trả cho các người bán hàng. Tí Hon ạ, thì Vinêta đã ở lại đây trên mặt đất và cư dân của nó đã có thể sống và chết như tất cả mọi kẻ phù sinh khác rồi.

- Ông Ermenrich ạ, Nilx nói, giờ tôi hiểu tại sao ông đã đến tìm tôi vào nửa đêm. Là vì ông nghĩ rằng tôi có thể cứu thành phố cổ ấy. Tôi rất buồn vì dự định của ông đã không thực hiện được. Ông Ermenrich ạ

Chú lấy hai tay che mặt và bật lên khóc nức nở. Người ta không thể nói là ai có vẻ sầu khổ hơn ai, chú bé hay là ông Ermenrich.

Phần 2: Thành Phố Sống

Ngày thứ hai lễ Phục Sinh, đàn ngỗng trời và Tí Hon bay buổi tối trên đảo Yơtlanđ.

Hòn đảo lớn ở bên dưới phẳng lì, không chút mấp mô. Đất chia thành ô vuông như ở tỉnh Xkônê, cũng có nhiều nhà thờ và ấp trại. Nhưng ở đây, những khu rừng nhỏ giữa các cánh đồng nhiều hơn, tuy vậy chẳng đâu có những lâu đài với tháp cao và vườn rộng như ở Xkônê.

Đàn ngỗng trời chọn con đường đi qua Yơtlanđ là vì Tí Hon. Từ hai hôm rồi, chú không còn như trước nữa, và không nói lấy một lời nào vui; chú cứ mải nghĩ đến cái thành phố đã hiện ra với chú một cách

huyền bí như thế. Chú chưa bao giờ được thấy cái gì đẹp đến thế và chú buồn khổ vì không cứu được nó.

Akka và con ngỗng đực to cố tuyết phục Nilx rằng chú đã là hạn nhân của một cơn mê hay một ảo ảnh, nhưng không ăn thua, chú chẳng chịu nghe gì chút gì hết. Chú chắc chắn hết sức là đã thấy thực sự cái mà chú thấy! Không một ai có thể thuyết phục chú được. Chú cứ khăng khăng giữ nỗi buồn của mình, đến nỗi các bạn đường bắt đầu lo ngại.

Đúng lúc Nilx buồn khổ nhất thì ngỗng mái già Kakxi trở về với đàn. Ngỗng bị bão đẩy ra Yơtlanđ và đã bay qua suốt bề rộng của đảo; cuối cùng được mấy con quạ cho biết là các bạn đang ở Đảo Karl Nhỏ. Biết nguyên nhân nỗi buồn của Nilx, ngỗng kêu lên:

- Nếu Tí Hon tiếc thương mọi thành phố cổ

thì chúng ta sẽ biết cách an ủi cậu, cứ đi và ta sẽ đưa các bạn đến một nơi mà ta đã trông thấy hôm qua. Rồi cậu ấy sẽ không buồn lâu nữa đâu.

Nói vừa dứt lời, đàn ngỗng đã từ biệt đàn cừu và lên đường.

Thật là một buổi chiều đẹp và yên tĩnh. Tiết trời mùa xuân mát mẻ, cây cối nẩy những nụ to, hoa rụng phủ lên mặt đất trong rừng và ngoài nội; những chùm hoa dài của các cây bạch dương phất phơ trước gió, trong các khu vườn nhỏ, trước tất cả các ngôi nhà nhỏ, những cây phúc bồn đã xanh um.

Mùa xuân đến, các nụ hoa đã nở gọi mọi người ra các sân và các đường cái, đâu đâu người ta cũng vui chơi. Không những trẻ con mà cả người lớn cũng chơi những trò kéo tay, kéo chân. Người ta tập ném đá, người ta ném những quả bóng mạnh đến

nỗi súyt trúng các con ngỗng. Xem những người lớn vui chơi thật là thích, Nilx đã rất vui thích nếu chú đã có thể quên được nỗi buồn vì không cứu nổi thành phố Vinêta.

Tuy vậy, chú cũng phải công nhận rằng đây là một cuộc đi chơi rất thú. Không trung vang lừng tiếng hát. Trẻ con vừa múa vòng tròn vừa hát Đạo quân cứu thế đã xuất hành. Nilx thấy một đám đông người mặc quần áo đỏ và đen, ngồi trong một cánh rừng, chơi đàn ghita và thổi kèn đồng.

Trên một con đường, những đám đông kéo đi, đó là những người Đoàn Viên Giáo Đường Tốt trở về sau một cuộc du hành. Chú nhận ra họ nhờ lá cờ thêu chữ vàng của họ. Họ hát hết bài này đến bài khác, và chú mà còn có thể nghe thấy là họ chưa ngừng hát.

Từ ngày đó, không lúc nào nhớ đến Yơtlanđ

mà đồng thời Nilx không nghĩ đến những trò chơi và những bài hát ấy.

Nilx nhìn xuống dưới một hồi lâu, bỗng chú ngước mắt lên. Ai mà có thể tả được nỗi ngạc nhiên của chú! Đàn ngỗng đã từ giã trung tâm hòn đảo và đang bay dọc bờ biển phía Tây, mà Nilx không hề biết. Biển xanh mênh mông trải ra trước mặt chú. Tuy vậy, làm chú ngạc nhiên không phải là biển một tí nào cả, mà là một thành phố ở bên bờ nước.

Nilx từ phía Đông bay sang và mặt trời đã bắt đầu lặn xuống phía Tây. Khi chú đến gần thành phố ấy thì thành lũy, tháp cao, đầu hồi và nhà thờ toàn một màu đen, nổi hẳn lên trên nền trời rực sáng. Không thể nhìn thấy rõ những chi tiết, và đối với Nilx thì thọat tiên hình như đó là thành phố giống hệt về vẻ lộng lẫy với thành phố chú

đã trông thấy đêm lễ Phục sinh.

Khi đến sát, chú mới nhận thấy là thành phố này vừa giống thành phố từ biển hiện lên, lại vừa rất khác, khác nhau như giữa một con người mà ta trông thấy một ngày nọ mặc toàn màu đỏ thắm và đeo đầy đồ trang sức rồi ngày hôm sau gặp lại thì rách mướp và trần trụi.

Tất nhiên là thành phố này phải giống thành phố mà chú đã nhớ lại.Nhưng mà những ngọn tháp của thành phố còn lại trên mặt đất này không có mái, trống không và bị bỏ phế. Các cửa không còn có cánh nữa, những người gác và quân lính đã biến đâu mất. Tẩt cả vẻ lộng lẫy xưa đều đã tiêu tan. Chỉ còn lại có bộ xương bằng đá trơ trụi và màu xám.

Khi Nilx đến đúng trên thành phố, thì chú thấy phần lớn là những nhà thấp; giữa các

nhà ấy còn lại lác đác vài hồi nhà cao và những nhà thờ cổ. Tường các đầu hồi quét vôi trắng và chẳng trang trí gì hết, nhưng Nilx vừa trông thấy thành phố chìm dưới nước, tưởng như đã hiểu là những tường đó đã được trang trí thế nào. Đối với các nhà thờ cũng thế. Phần lớn đều không có mái và trống không. Các cửa sổ toang hóac không có kính mầu, cỏ mọc lên giữa các phiến đá lát và dây thường xuân leo dọc các bức tường. Nhưng mà Nilx biết là các nhà thờ trước kia thế nào: đầy những tượng và tranh, gian hát kinh trang trí những bàn thờ và thánh giá mạ vàng, hai bên lăng xăng những mục sư mặc áo thêu vàng.

Chú bé cũng thấy những đường phố hẹp gần như trống trải, chiều tối ngày lễ này. Nhưng chú biết rằng bao nhiêu là người khỏe mạnh và kiêu hãnh ngày xưa đã qua lại ở đây. Chú biết rằng phố xá ấy đã như là

những công xưởng to rộng, đông đúc thợ thuyền đủ mọi ngành nghề.

Nhưng cái mà Nilx không thấy, ấy là thành phố ngày nay vẫn còn tuyệt đẹp. Chú không thấy cái duyên dáng của những chiếc nhà bé nhỏ đầy đủ tiện nghi ở những phố vắng, với những hoa phong lữ đỏ sau những tấm kính rạng rỡ của các cửa sổ, cũng không thấy rất nhiều khu vườn có các lối đi được chăm sóc cẩn thận, cũng không thấy vẻ đẹp của các phế tích mà cây leo phủ lên từng tràng. Đôi mắt chú bị lóa vì vẻ tráng lệ của quá khứ, không thể tìm ra được chút gì tốt đẹp trong hiện tại.

Đàn ngỗng bay qua, bay lại hai, ba lần trên thành phố, để cho Tí Hon có thể nhìn thỏa thích mọi thứ, rồi cuối cùng hạ xuống và thu xếp chỗ trú đêm trên những phiến đã lát phủ kín cỏ của một ngôi nhà thờ hoang

phế.

Ngỗng đã ngủ cả rồi, mà Tí Hon cứ còn nhìn mãi qua các mái vòm đổ nát, nền trời màu hồng nhạt của buổi chiều hôm. Cuối cùng chú tự nhủ là không nên sầu khổ vì đã không cứu được thành phố chìm dưới biển kia nữa.

Không, chú sẽ không sầu khổ nữa, bởi vì chú đã trông thấy thành phố này đây. Nếu thành phố kia mà không bị biển vùi lại lần nữa, thì cuối cùng nó cũng phải suy tàn đi như thành phố này. Chắc rằng nó sẽ không chống lại thời gian và sự tàn phá; chẳng bao lâu rồi cả nó nữa, nó cũng sẽ phơi bày ra những nhà thờ không mái và những nhà ở không trang hoàng, những phố xá trống rỗng và không sinh khí. Thà rằng nó cứ ở dưới vực thẳm bí ẩn với tất cả vẻ huy hoàng nguyên vẹn còn hơn.

Rất nhiều kẻ trong đám người trẻ tuổi đều nghĩ như Nilx. Nhưng mà khi người ta về già, đã quen vui lòng với cảnh đạm bạc thì người ta thích cái thành phố Vixbuy còn tồn tại hơn một thành phố Vinêta xinh đẹp ở dưới đáy biển.

Chương XV: Truyện Cổ Về

Tỉnh Xmôlanđ

Thứ ba, 12 tháng Tư

Đàn ngỗng đã bay qua biển bình yên vô sự và đổ xuống xã Tyuxt, ở mạn Bắc tỉnh Xmôlanđ. Tyuxt hình như không thể tự quyết định xem mình muốn là đất hay là biển được. Khắp nơi các fyord ăn sâu vào nội địa và cắt đất ra thành đảo và bán đảo, thành mũi đất vào eo đất. Biển là một kẻ hay lẻn vào chỗ không phải của mình, mà chỉ có đồi và núi mới có thể chống lại nổi, còn đất thấp thì đều đã biến mất dưới làn nước cả.

Đàn ngỗng đến nơi vào khoảng xế chiều;

vùng này rất đẹp với những đồi thấp, nhỏ

được những lạch biển lóng lánh bao quanh. Vô tình Nilx nghĩ đến tỉnh Blêkingê: đây cũng lại là một tỉnh nữa mà đất và biển gặp nhau một cách dịu dàng và yên tĩnh, phô ra với nhau những đức tính tốt đẹp nhất của mình.

Đàn ngỗng đã lao xuống một hòn đảo nhỏ trơ trụi, ở tận cùng một vũng sâu. Thoáng nhìn lên bờ chúng nhận thấy là mùa xuân đã có những tiến bộ đáng kể. Những cây cao và đẹp chưa mọc lại lá, nhưng mặt đất bên dưới đã rực rỡ những hoa bạch đầu ông, hoa huệ và hoa địa tiền.

Trông thấy thảm hoa ấy, đàn ngỗng trời sợ là đã la ca lâu quá ở miền Nam. Akka tức khắc quyết định rằng đàn sẽ không dừng lại trong tỉnh Xmôlanđ. Ngay sáng hôm sau, đàn sẽ tiếp tục bay lên miền Bắc qua tỉnh Ơxteryotland.

Như thế, Nilx sẽ chẳng trông thấy chút gì của tỉnh Xmôlanđ cả; chú vừa buồn vừa giận. Chú không hề nghe nói về một tình nào khác nhiều bằng tỉnh Xmôlanđ và chú đã hy vọng chính mắt mình nhìn thấy tỉnh ấy.

Mùa hè năm ngoái, chăn ngỗng thuê cho một nhà nông dân ở vùng chung quanh Yorđberga, gần như ngày nào chú cũng gặp hai đứa trẻ nghèo tỉnh Xmôlanđ cũng đi chăn ngỗng: và đã kích động chú biết bao với những chuyện kể về Xmôlanđ của chúng.

Tuy vậy, nói rằng Axa, cô bé chăn ngỗng đã trêu chú thì không đúng. Cô bé thật hết sức ngoan, đâu lại làm thế. Nhưng cô ta có đứa em trai, bé Matx thì trái lại là chúa hay trêu ghẹo người khác.

"Mày có nghe kể chuyện tỉnh Xmôlanđ và

tỉnh Xkônê đã được lập ra như thế nào không, thằng chăn ngỗng kia?", nó hỏi và nếu Nilx trả lời là không thì nó tức khắc kể cái chuyện bông đùa ngày xưa như sau.

"Đó là cái thuở mà Chúa sáng lập ra thế giới. Trong khi Chúa đang ngập giữa công kia việc nọ thì Thánh Phêrô bỗng đi ngang qua. Thánh dừng lại nhìn và hỏi việc đó có khó lắm không.

"Không phải là dễ lắm" - Chúa trả lời

Thánh Phêrô đứng nhìn hồi lâu rồi thấy Chúa sắp xếp các vùng đất dễ dàng hêt sức, Thánh cũng muốn làm thử. Cuối cùng Thánh đề nghị:

"Có lẽ Chúa cũng cần được nghỉ một tí. Tôi có thể làm tiếp trong lúc ấy"

Nhưng Chúa từ chối. "Ta sợ người không

thạo cái thứ công việc này", Chúa nói.

Thế là Thánh Phêrô giận và tuyên bố rằng Thánh nghĩ mình cũng đủ khả năng lập ra một xứ như chính Chúa vậy.

Đúng lúc đó, Chúa đang tạo lập tỉnh Xmôlanđ. Chúa chưa làm được một nửa nhưng người ta đã thấy hình như cái đó sẽ thành một miền phì nhiêu và xinh đẹp tuyệt vời. Chúa của chúng ta cho là khó mà bác lời yêu cầu của Thánh Phêrô; vả lại, Chúa nghĩ là không ai có thể làm hỏng mất một sự nghiệp đã bắt đầu tốt đẹp như thế này - Chúa nói"

"Vậy thì nếu người muốn, chúng ta sẽ xem ai trong hai chúng ta thành thạo hơn cả trong loại công việc này. Nhà ngươi mới tập việc thì làm tiếp chỗ này; còn ta, ta sẽ tạo lập ra một tỉnh mới".

Thánh Phêrô nhận lời, và cùng Chúa chia tay, mỗi người làm việc một đằng.

Chúa đi xa hơn một ít về miền Nam và chuẩn bị tạo lập tỉnh Xkônê. Chẳng phải lâu la gì. Làm xong, Chúa bèn hỏi Thánh Phêrô đã làm đến đâu rồi, và mời Thánh đến xem miền đất mới.

"Phần tôi, tôi đã xong từ lâu rồi", Thánh nói, và giọng Thánh để lộ ra là Thánh hài lòng đến mức nào về sự nghiệp của mình.

Khi Thánh Phêrô trông thấy tỉnh Xkônê, Thánh phải thú thật rằng chỉ còn biết ca tụng nữa mà thôi. Đây là một miền phì nhiêu, dễ trồng trọt, đồng bằng rộng trải khắp bốn phía và chỉ có ít hay gần như không có núi. Rõ ràng là Chúa đã muốn làm cho xứ này dễ chịu đối với con người

- Vâng, xứ này tốt đấy, Thánh Phêrô nói,

nhưng tôi nghĩ là xứ của tôi của chẳng kém gì

- Đến xem đi, Chúa đáp lại

Khi Thánh Phêrô bắt tay vào việc, thì tỉnh này đã được làm xong ở mạn Bắc và mạn Đông. Vậy là các phần Nam và Tây là sự nghiệp của Thánh Phêrô. Vừa đến nơi, Chúa của chúng ta đã đứng sững lại vì khiếp sợ quá. "Sao thế này? Người đã làm gì thế, Thánh Phêrô?" Chúa hỏi.

Thánh Phêrô nhìn mà sững sờ. Thánh tự nhủ là đối với đất đai chẳng có gì giá trị bằng ánh nắng. Thế là Thánh đã thu nhặt đá hòn, đá tảng và chồng chất lên, xây lên một sơn nguyên có thể đến gần mặt trời bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Sau cùng, trên cái khối đá ấy, Thánh rải lên một lớp mùn mỏng, tưởng rằng tất cả mọi thứ đều đã hoàn hảo.

Nhưng mà, trong lúc Thánh đi Xkônê thì mấy cơn mưa rào kéo đến; chẳng cần cái gì hơn nữa để thấy rõ giá trị việc làm của Thánh. Khi Chúa đến thăm xứ của Thánh Phêrô thì tất cả các lớp mùn đã bị mưa cuốn đi hết, nền đá hoa cương lộ ra khắp nơi. Ở những chỗ thuận lợi nhất, một lớp đất sét và cát thô lẫn cuội phủ lên cả khối, nhưng người ta cũng thấy rằng đất mà bạc đến thế thì chẳng sinh ra cái gì khác những cây bách tôn thạch thảo và rêu. Nước không thiếu. Nước đầy ắp tất cả các khe đá; khắp nơi thấy những hồ những sông, những suối, ấy là không nói đến những ao chuôm, những đầm lầy phủ kín những khoảng đất rộng. Cái tệ nhất là nước ấy phân phối rất bậy: vài mạn thì thừa thải, những nơi khác thì chẳng có chút nào. Đến nỗi nhiều cánh đồng mênh mông chỉ là những truông trắng khô cằn, hơi tí gió là cát và bụi bốc xoáy lên

thành cơn lốc.

"Ý nhà ngươi định thế nào mà tạo lập ra một xứ như thế này?" Chúa hỏi.

Thanh Phêrô tạ sự là mình muốn dựng lên một xứ có thể cao đến đâu thì sức cao đến đây, để cho nó có nhiều ánh mặt trời.

"Nhưng mà như thế cũng phải khổ vì rét và băng giá ban đêm. Chúa đáp lại, vì chính cái lạnh chính nó cũng từ trên trời xuống cơ mà. Ta rất sợ là có chút gì mọc lên được ở đây thì cũng không khỏi chết cóng mất".

Ra Thánh Phêrô chẳng mảy may nghĩ đến điều đó.

"Thôi, đây sẽ là một xứ nghèo và phơi ra sương giá chẳng làm thế nào được nữa". Chúa kết luận như vậy.

Chúa rất buồn khổ, nhưng Thánh Phêrô thì

vẫn không chịu nản lòng. Thánh lại còn muốn an ủi Chúa nữa. Thánh nói:

- Chúa đừng buồn khổ về việc đó đến thế! Và hãy chờ tôi có thời gian tạo ra nhân dân có khả năng trồng tỉa trên những đầm lầy và vỡ vạc ra những cánh đồng!

Không nhịn được nữa, Chúa kêu lên:

- Không, không, người đi sang Xkônê mà ta đã làm thành một xứ tốt lành và dễ trồng trọt, người tạo ra những cư dân tỉnh Xkônê ấy, ta muốn tự tạo ra cư dân tỉnh Xmôlanđ này.

Thế là Chúa của chúng ta tạo ra người dân Xmôlanđ linh lợi, tháo vát, vui vẻ, chăm làm và giỏi giang, yên tâm trong cảnh đạm bạc để có thể kiếm được kế sinh nhai trên xứ sở nghèo nàn của họ.

Truyện của chú bé Matx kết thúc như thế, giá như Nilx biết làm thinh thì đã chẳng xảy ra việc gì cả, nhưng Nilx lại không thể không hỏi rằng Thánh Phêrô đã tạo ra những người dân tỉnh Xkônê như thế nào?

"Thế mày nghĩ về việc ấy thế nào, chính mày ấy", bé Matx trả lời vẻ tinh quái nhưng làm ra vẻ ngây ngô.

Nilx chẳng dằn lòng được, liền lao bổ vào nó, nhưng Matx chỉ là một thằng nhóc, và Axa, chị nó, lớn hơn một tuổi, lập tức chạy đến cứu em. Cô bé dịu dàng thế, nhưng mà ai đụng đến em thì biến ngay thành một con sư tử cái. Nilx không muốn đánh nhau với một đứa con gái; chú quay lưng lại, bỏ đi và không thèm nhìn đến chúng nó nữa, suốt cả ngày hôm đó.

Chương XVI - Phần 1: Lũ Quạ Khoang

Chiếc hũ đất nung

Ở góc Tây-Nam tỉnh Xmôlanđ là một xã tên gọi Xunnerbô. Đất này khá bằng phẳng, ai trông thấy trong mùa đông, khi tuyết phủ cũng tưởng rằng dưới lớp tuyết là cánh đồng được cày bừa, những đồng lúa mạch xanh tốt và những đồng cỏ chẽ ba đã gặt. Nhưng khi mà tuyết tan, đầu tháng tư thì những gì bị che dưới tuyết liền hiện ra chỉ là những trảng cát khô cằn: những mỏm đá trơ trụi và những đầm lầy rộng mênh mông.

Dĩ nhiên là có một vài cánh đồng, nhưng khô xấu đến nỗi gần như chẳng ai trông thấy, cũng có những túp lều tranh nhỏ màu

xám hay đỏ, nhưng thường là ẩn mình giữa hai cụm bạch dương, như sợ phải lộ mặt ra ngoài.

Nơi xã này giáp với tỉnh Hallanđ có một trảng cát rộng, đến mức đứng đầu này không trông thấy đầu kia. Ở đây, cây thạch thảo ngự trị toàn quyền, trừ một đồi đá thấp lắm chạy qua giữa vùng, là có những cây đỗ tùng, cây thanh lương trà và cả mấy cây bạch dương cao đẹp. Vào cái thời mà Nilx đi theo đàn ngỗng trời, người ta cũng thấy ở đấy một túp nhà, xung quanh là một miếng đất vỡ hoang, nhưng những người sống ở đây đã bỏ đi. Túp nhà ở lại trống không và miếng đất hoang phế.

Khi bỏ túp nhà, họ đã bịt ống khói lại, đóng kién các cửa sổ và cửa ra vào. Nhưng họ đã quên là có một ô kính cửa sổ bị vỡ, được bịt bằng một miếng giẻ. Sau vài năm, mưa đã

làm cho miếng giẻ mục đi, và một hôm rơi xuống vì bị một con quạ mổ.

Thật ra, ngọn đồi đá ở giữa trảng không vắng vẻ chút nào như người ta có thể tưởng: cả một tộc đòan quạ đông đúc ở đây. Tất nhiên, quạ không có đấy suốt cả năm. Mùa đông, chúng ra nước ngoài; mùa thu chúng đến thăm tất cả các cánh đồng ở Yơtlanđ để ăn lúa mì; mùa hạ, chúng phân tán ra và sống quanh các ấp trại ở Xunnerbô, ăn trái cây nạc, trứng và ngỗng con; nhưng mùa xuân nào chúng cũng quay về trảng này để làm tổ và nuôi con.

Con quạ đã giật miếng giẻ bịt cửa sổ nọ là một quạ đực đã già, tên là Garm Lông- Trắng. Nhưng người ta bao giờ cũng chỉ gọi nó là Phumlêlê hay Đrumlê hay hơn nữa là Phumlê-Đrumlê vì nó vụng về, lúc nào cũng làm những việc ngốc nghếch để bị chế giễu.

Nó to hơn và khỏe hơn tất cả những con quạ khác, nhưng sức mạnh của nó chẳng giúp cho nó được việc gì cả: nó vẫn là đối tượng cho mọi người trêu cợt. Ngay cả cái việc nó thuộc về một dòng dõi rất quý tộc cũng không che chở được cho nó. Cứ công bằng mà nói thì đáng lẽ nó phải là quạ đầu đàn, vì từ rất xa xưa, không ai nhớ là thuở nào? Cái chức vị ấy bao giờ cũng thuộc về đứa con cả của dòng họ Lông-Trắng. Nhưng từ trước khi Phumlê-Đrumlê ra đời, họ đó đã để mất quyền thế, và bây giờ nắm quyền là một con quạ độc ác và dã man. Nó tên là Cuồng Phong.

Việc triều đại thay đổi là do những con quạ đã bỏ lối sống cũ của mình. Có lẽ người ta tưởng rằng tất cả các con quạ đều sống một cách như nhau. Đó là một điều hiểu sai. Có những tộc đoàn quạ sống một cuộc đời lương thiện nghĩa là chỉ ăn hạt cây cỏ, sâu

bọ, ấu trùng và súc vật đã chết; nhưng có những giống khác sống một cuộc đời cướp bóc, bắt những thỏ con, chim non và cướp phá tất cả những tổ chim trông thấy.

Những tộc trưởng già của dòng họ Lông- Trắng xưa kia nghiêm khắc và ôn hòa; còn dẫn đạo cả đàn là còn buộc cácc con quạ khác phải ăn ở làm sao để khỏi bị các giống chim khác chê trách. Nhưng mà quạ thì đông và cảnh nghèo khổ lại quá trầm trọng; chúng đã nổi dậy chống lại Lông-Trắng và trao quyền hành cho Cuồng Phong, là kẻ phá hoại tổ chim non tệ nhất, và là tên độc ác nhất mà người ta có thể gặp. Tuy nhiên, vẫn còn kém vợ nó là con Gió Lốc. Dưới triều đại của chúng, bọn quạ đã mở đầu một lối sống khiến cho chúng sợ hãi và bị oán ghét hơn cả những con chim cắt và cú to.

Tất nhiên là Phumlê-Đrumlê chẳng có gì

phải nói trong đàn cả. Tất cả quạ đều thống nhất để nói là nó chẳng giống gì cha ông nó, và sẽ chẳng bao giờ có thể làm thủ lĩnh được. Vả lại, cũng chẳng ai nghĩ đến nó cả, nếu nó chẳng luôn luôn làm những việc ngốc nghếch. Có kẻ bảo rằng nó mà vụng về và ngu dại đến thế, âu là một điều may cho nó: nếu không thế thì con Cuồng Phong và vợ chắc đã chẳng giữ lại trong đàn một đàn con cháu của gia đình thủ lĩnh cũ.

Bây giờ thì vợ chồng chúng đã khá tử tế với nó, và hay đem nó theo săn mồi. Những lúc ấy, tẩt cả đều được thấy hai vợ chồng chúng giỏi giang và táo bạo hơn biết bao nhiêu.

Không một con quạ nào lại ngờ rằng chính Phumlê-Đrumlê đã rứt miếng giẻ ở cái cửa sổ ấy; biết được điều đó chắc chúng sẽ rất ngạc nhiên. Không một ai lại ngờ là nó to gan đến gần chỗ ở của con người như thế.

Chính nó cũng chẳng nói gì về chuyện ấy; nó có lý do của nó. Con Cơn Lốc và con Cuồng Phong vẫn cư xử tốt với nó ban ngày và trước mắt những con quạ khác; nhưng ban đêm sau khi tất cả những con quạ khác đều đã đậu trên cây để ngủ, nó đã bị hai con quạ tấn công và đánh gần chết. Sau vụ mưu sát đó, nó có thói quen là cứ đêm đến là rời chỗ cũ và đến ẩn nấp trong túp nhà trống.

Nhưng mà một buổi chiều mùa xuân, sau khi đã xếp đặt xong các tổ, đàn quạ phát hiện ra một việc lạ: Cuồng Phong và Cơn Lốc cùng hai con quạ khác đã chúi xuống đáy một cái hồ to trong một góc trảng. Đó chỉ là một mỏ cát, nhưng các con quạ không hiểu vì sao người ta đã đào ra. Tò mò, chúng cứ tới đấy lật đi lật lại không ngớt từng hạt cát. Bỗng cát sỏi lở ra và đổ xuống chúng nó như mưa. Giữa các tảng đá và túm

cây thạch thảo đổ xuống ấy chúng thấy một cái hũ to, có nắp gỗ đậy kín. Chúng muốn biết trong hũ ấu đựng gì, nhưng cố mở hay dùng mỏ bổ vỡ ra đều là vô ích.

Sững sờ, chúng nhìn cái hũ, thì có tiếng nói: "Có muốn mình giúp một tay không, các

bác quạ"

Chúng ngửng đầu lên. Bên miệng hố, một con cáo đang nhìn. Đó là một trong những con cáo có màu lông và dáng vóc đẹp nhất mà chúng chưa bao giờ được thấy. Nhược điểm duy nhất của nó là một tai bị sứt.

"Nếu anh muốn giúp, chúng tôi chẳng từ chối đâu", Cuồng Phong vừa nói, vừa bay lên cùng cả bọn.

Con cáo nhảy xuống đáy hố, cắn ngay chiếc hũ và kéo cái nắp giật ra, nhưng cũng

không tài nào mở được.

"Anh có đoán được cái gì trong đó không?" Cuồng Phong hỏi.

Con cáo lăn cái hũ và lắng nghe:

"Có lẽ chỉ là những đồng tiền bạc", nó nói. Thật là vượt qú những điều mà quạ không

dám mong ước.

"Anh tin là bạc thật chứ?" mấy con quạ hỏi, mắt thao láo vì thèm thuồng; vì thật lạ lùng, ở đời chẳng có gì quạ thích bằng tiền cả.

Nghe này, kêu lỏang xoảng đấy! Con cáo vừa nói vừa lăn cái hũ lần nữa. Khổ nỗi, mình chẳng biết làm thế nào mà lấy ra được.

- Chịu, chẳng có cách nào cả, lũ quạ thở dài nói

Con cáo đưa chân trái lên gãi đầu và suy nghĩ. Giá nhờ lũ quạ nó có thể tóm được cái thằng mất dạy vẫn bay cùng đàn ngỗng trời, và lần nào cũng thoát khỏi tay nó, thì hay biết mấy! Cuối cùng nó nói:

- Mình biết chắc ai có thể mở được cái hũ cho các bác.

- Cho biết tên kẻ đó đi! Nói đi! Lũ quạ reo lên, trong lúc hăng hái, chúng sà cả xuống đáy hồ.

Cáo bèn nói với mấy con quạ về Tí Hon, quả quyết rằng chú sẽ đủ sức mở cái hũ, nếu lũ quạ có thể đem nó được nó đến đây. Để đền ơn vì lời khuyên hay của nó, quạ phải nộp Tí Hon cho nó, sau khi chú đã giúp cho chúng xong việc. Lũ quạ không có chút lý do gì để chừa Tí Hon ra cả, liền nhận lời.

Nhưng cái việc khó nhất đâu đã làm được: phải tìm cho ra đàn ngỗng trời và Tí Hon. Cuồng Phong đích thân lên đường, có năm chục quạ đi theo; nó hứa sẽ trở về ngay. Nhưng bao ngày qua mà đàn quạ vẫn không thấy nó trở về.

Phần 2: Bị Quạ Bắt Cóc

Trời mới hửng sáng, đàn ngỗng trời đã dậy để ăn một chút gì trước khi khởi hành chuyến bay qua tỉnh Ơxteryơtlanđ. Hòn đảo nhỏ chúng ngủ đêm qua vừa chật hẹp, vừa trơ trụi, nhưng trong vùng nước bao quanh có khá đủ những thứ cây cho chúng ăn no. Chú bé thì không được may mắn như thế: chú đã cố tìm mãi mà chẳng tài nào kiếm ra cái gì có thể ăn được.

Vừa đói vừa rét cóng vì cái lạnh ban mai, chú đang nhìn quanh mình thì chợt thấy hai con sóc đang chơi đùa trong vòm cây trên mũi đât đối diện hòn đảo. Nghĩ rằng con sóc có thể chưa ăn hết thức ăn dự trữ mùa

đông của chúng, Nilx nhờ ngỗng đực cõng mình sang bên đất liền xin chúng ít hạt phỉ.

Ngỗng đực trắng liền lam theo lời chú tức khắc, nhưng khổ thay các con sóc cứ mải chơi đến nỗi chẳng nghe chú nói gì. Nhảy từ cây này sang cây khác mỗi lúc chúng một đi sâu vào trong rừng. Nilx theo chúng và chẳng mấy chốc đã không trông thấy ngỗng đực đứng lại bên bờ nước nữa.

Tí Hon đang vất vả bước đi giữa những cây bạch đầu ông cao đến tận cằm thì bỗng nhiên cảm thấy bị túm lấy phía sau: ai đó đang cố nhấc bổng chú lên. Chú quay lại thì thấy một con quạ khoang. Nó đã gắp lấy cổ sơ mi của chú. Nilx vẫy vùng để gỡ ra nhưng một con quạ thứ hai bay đến giúp sức, túm lấy một chiếc tất dài của chú và làm chú loạng choạng.

Giá Nilx kêu cứu ngay tức khắc thì chắc

ngỗng đực trắng đã có thể cứu chú khỏi tay bọn quạ nhưng chú nghĩ là một mình cũng đủ sức đánh đuổi được hai con quạ. Chú đá, chú đánh, nhưng hai con quạ không buông ra chút nào, cuối cùng đã quắp chú bay lên không. Chúng dại dột đến nỗi để đầu Nilx đập vào một cái cây. Bị chạm mạnh quá, mắt Nilx quáng loạn và chú ngất đi.

Lúc Nilx mở mắt ra thì đã xa đất liền rồi. Chú tỉnh lại dần dần và lúc đầu chẳng biết mình ở đâu, cũng như cái gì đã xảy ra. Phía dưới trải ra một thảm lớn như len dệt, màu nâu đen và màu lục; dưới những chỗ rách và lỗ thủng có ánh rực lên như cửa kính mài có thể nói là tấm thảm đã được trải trên một mặt gương.

Rồi chú thấy mặt trời đang lên trên bầu trời. Thế là mặt gương lúc nãy trông thấy qua những chỗ tấm thảm bị móc rách, bắt đầu

lấp lánh màu đỏ và vàng. Cảnh đẹp tuyệt trần. Bây giờ, mấy con quạ hạ xuống thấp. Nilx nhận ra tấm thảm lớn kia là mặt đất phủ đầu những khu rừng, những lỗ thủng và chỗ rách là những hồ và đầm lầy.

Chú tự đặt cho mình vô số câu hỏi: Làm sao chú lại không ở trên lưng ngỗng đực tranứg? Tại sao cả một bầy quạ lại bay chung quanh chú? Và sau cùng, tại sao chú bị lay, bị lắc đến long cả người ra.

Bỗng chú hiểu: những con quạ đã bắt cóc chú. Ngỗng đực trắng đang đợi chú trên bờ biển và đàn ngỗng sắp bay đi Ơxteryơtlanđ ngay hôm nay. Còn chú thì bọn quạ đang đưa về phía Tây - Nam: mặt trời đang ở sau lưng chú.

Lũ quạ không cần để ý chút gì đến những lời yêu cầu của chú; chúng bay hết tốc độ, thẳng về phía trước. Bỗng một con đột

nhiên đập mạnh cánh báo hiệu có nguy cơ; cả đàn liền sà vội xuống một rừng thông, lẩn sâu vào những cành cây chằng chịt, và cuối cùng đặt Nilx xuống đất, dưới một gốc cây um tùm: một con chim ưng cũng không tìm ra được chú.

Năm mươi con quạ vây lấy chú, quay những chiếc mỏ đe dọa về phía chú.

- Này quạ, có lẽ bây giờ đã nói được cho ta biết tại sao đã bắt cóc ta chứ? Chú hỏi

Chú vừa hỏi xong thì một con quạ to rít lên:

- Im đi, không tao mổ mắt bây giờ

Nilx phải làm theo, vì nó như hết sức quyết tâm thực hiện lời đe dọa của nó. Vậy là chú ngồi chăm chằm nhìn lũ quạ, trong khi lũ quạ cũng chằm chằm nhìn chú.

Càng nhìn, Nilx càng không ưa chúng. Bộ

áo lông của chúng bụi bặm và xốc xếch kinh khủng. Hình như chúng chẳng hề biết đến tắm rửa, lau chùi cho bóng bẩy. Chân và móng phủ dày một lớp bùn khô; hai bên mép có dính thức ăn. Chúng là những con chim khác hẳn những con ngỗng trời. Nilx thấy chúng có vẻ độc ác, tham tàn, hung bạo và liều lĩnh như những tên côn đồ hay quân du đãng.

"Mình rơi vào tay một bọn kẻ cướp rồi", chú nghĩ bụng.

Đúng lúc đó, chú nghe trên đầu tiếng gọi của đàn ngỗng trời:

- Cậu ở đâu? Mình đây. Cậu ở đâu? Mình đây.

Chú hiểu là các bạn đồng hành đang tìm mình nhưng không có thì giờ đáp lại; con quạ to hình như là con đầu đàn, rít vào tai

chú: "Liệu hồn, đôi mắt mày!" Nilx chỉ còn biết im lặng nữa mà thôi.

Đàn ngỗng trời không thể biết là Nilx đang ở gàn chúng đến thế, sau hai ba câu, tiếng gọi của chúng mất vào nơi xa. "Thôi rồi, Nilx à, chú bé tự nhủ, giờ thì mày phải tự xoay xở lấy mình thôi. Hãy tỏ ra là có học được gì trong mấy tuần sống cuộc đời hoang dã vừa rồi".

Một lúc sau, lũ quạ làm bộ lên đường lại, nhưng hình như chúng có ý định cho hai con cùng mang Nilx đi, một con quắp chú ở cổ áo sơ mi, con kia quắp ở một chiếc tất nên chú kêu lên:

- Không ai trong bọn có đủ sức cõng ta sao? Đã hành người ta quá rồi, làm ta nhừ cả người ra. Phải để ta ngồi trên lưng như cưỡi ngựa, ra sẽ không nhảy xuống đất đâu, ta cam đoan như vậy.

- Mày tưởng là chúng tao phải lo cho mày được thoải mái đấy à, mày lầm rồi, quạ thủ lĩnh nói. Nhưng lúc đó, một con to lớn, lù dù, thô kệch, lông lởm chởm, cánh có một chiếc lông trắng, bước ra khỏi đàn và nói:

- Này Cuồng Phong à, giữ cho Tí Hon về đến nơi được nguyên vẹn có phải là tốt cho tất cả bọn mình không. Tôi sẽ cố cõng nó trên lưng vậy.

- Nếu mày làm được, Phumlê-Đrumlê à, thì ta còn đòi gì hơn nữa, quạ cầm đầu đáp. Nhưng đừng để nó ngã đấy.

Thế cũng là được rồi, và Nilx lấy làm hài lòng. Bị quạ bắt cóc, chẳng có gì phải sợ, chú nghĩ bụng. Mình nhất định sẽ có cách trị những quân khốn khiếp này.

Lũ quạ vẫn tiếp tục bay theo hướng cũ, về

phía Tây-Nam. Buổi sáng đẹp trời, yên tĩnh và chan hòa ánh nắng: khắp nơi chim chóc cất tiếng hót những khúc hôn lễ. Trong một khu rừng cây cao âm u cả đến con sáo, đôi cánh rủ xuống, cái cổ gân lên, đến đậu trên một ngọn một cây thông, cũng nói: "Em đẹp làm sao! Em đẹp làm sao! Chẳng một ai đẹp bằng em cả. Chẳng một ai đẹp bằng em cả!". Khúc hát vừa dứt, sáo liền hót lại tức thời.

Bấy giờ Nilx bay qua, hai ba lần được nghe bài hát, chú bèn đưa tay lên miệng làm loa và kêu lên như gọi:

- Chúng tôi nghe rồi! Chúng tôi nghe rồi!

- Ai đấy? Ai đấy? Ai giễu ta đấy? Sáo kêu to lên hỏi

- Chính kẻ-bị-quạ-bắt-trộm giễu bài hát của anh đấy, chú bé trả lời

Lập tức con quạ trưởng quay lại dọa:

- Liệu đôi mắt mày đấy, Tí Hon!

Nhưng Nilx thì nghĩ "kệ mày. Tao sẽ cho mày biết là tao không sợ mày đâu?"

Càng bay càng vào sâu xứ này; khắp nơi đâu cũng có rừng và hồ. Trong một khu rừng bạch dương nhỏ một con chim gáy mái đậu trên một cành cây trụi lá; trước mặt là một con chim gáy trống. Nó xù lông lên uốn éo cái cổ, cuối xuống, rồi ưỡn mình lên: lông cổ cọ sột soạt vào những cành con, nó gù: "Chính em, em, em là đẹp nhất rừng. Không một ai khác đẹp bằng em, em, em".

Chú bé bay qua trên cao, không thể làm thinh được.

- Đừng tin lời nó. Đừng tin lời nó, chú kêu lên

- Ai, ai vu khống ta đó? Con chim gáy vừa gù vừa cố nhìn xem ai nói.

- Chính kẻ-bị-quạ-bắt vu khống anh đấy, chú bé trả lời.

Cuồng Phong lại đưa mắt dọa và ra lệnh cho chú phải im mồm, nhưng Phumlê- Đrumlê nói chêm vào:

- Cứ để mặc nó. Bọn chim nhỏ kia sẽ tưởng là giống quạ chúng mình đã thành ra khôi hài và dí dỏm đấy.

- Chúng chẳng ngu đến thế đâu, quạ thủ lĩnh đáp; nhưng chắc là ý kiến kia đã làm cho nó thích, vì nó không quở mắng chú bé nữa.

Lũ quạ bay nhiều nhất trên những khu rừng rậm và những cánh rừng nhỏ, nhưng thỉnh thoảng cũng bay qua những làng xóm, nhà

thờ và những chiếc nhà nhỏ xây ven cánh rừng. Chúng trông thấy một trang viên cổ rất đẹp. Ngôi nhà quét màu đỏ, lưng quay vào rừng và có cái hồ trước mặt, quanh sân trồng những cây phong lớn, và vườn đầy những cây phúc bồn rậm rạp. Một con chim sẻ đá đậu ngay trên chiếc chong chóng chỉ hướng gió, đem hết sức ra hót để cho con mái đang ấp trứng trong tán lá một cây lê có thể nghe rõ từng điệu: "Chúng ta có những quả trứng nhỏ nhỏ xinh xinh, chim sẻ đá hót. Chúng ta có bốn quả trứng tròn tròn, nho nhỏ, xinh xinh. Chúng ta có đầy cả tổ những quả trứng đẹp tuyệt vời".

Con chim sẻ đá hát đi hát lại đến lần thứ một nghìn thì lũ quạ bay qua. Nilx đưa tay lên miệng làm loa nói to:

- Con ác sẽ lấy mất trứng. Con ác sẽ lấy mất trứng.

- Ai muốn dọa cho ta sợ đó? Sẻ đá lo lắng đập cánh, hỏi

- Chính kẻ-bị-quạ-cướp đi làm anh sợ đấy, chú bé đáp.

Lần này thì quạ thủ lĩnh không tìm cách bắt chú làm thinh nữa. Trái lại, nó vả cả đàn khoái chí, quạ quạ inh ỏi vì chúng thấy vui quá.

Càng đi sâu vào nội địa, những cái hồ lại càng rộng và càng có nhiều cù lao và mỏ đất. Trên một bãi cát, con vịt đực đang làm duyên với con vịt cái.

- Anh sẽ trung thành với em suốt cả đời anh. Anh sẽ trung thành với em suốt cả đời anh.

- Không trung thành được đến hết hè này đâu, chú bé nói, khi bay qua.

- Đứa nào đấy? Vịt đực hỏi - Ta tên là tù- nhân-của-lũ-quạ, Nilx kêu to lên.

Vào khoảng giữa trưa, lũ quạ lao xuống một đồng cỏ để ăn. Không một con nào nghĩ đến việc cho chú bé chút gì để ăn. Bỗng Phumlê-Đrumlê lại gần quạ thủ lĩnh và đưa cho nó một cành tường vi còn vài quả đỏ: "Phần anh đấy. Cuồng Phong ạ", nó nói.

Cuồng Phong hít hít vẻ khinh bỉ:

- Mày tưởng tao muốn ăn những quả đã lâu ngày khô khốc ấy à? - nó nói

- Tôi nghĩ là làm anh vui lòng, Phumlê- Đrumlê thất vọng đáp lại, và ném chiếc càng đi.

Cành tường vi dại rơi ngay trước mặt Nilx, chú liền vớ lấy ăn cho đỡ đói.

- Thủ lĩnh nghĩ gì thế, Cuồng Phong à?

Hôm nay thủ lĩnh im tiếng thế, một con nói.

- Ta nghĩ đến một con gà mái trước kia ở vùng này; nó yêu quý mụ chủ nó lắm, và để làm vui lòng chủ nó, nó đẻ một ổ trứng, đem dấu dưới sàn kho thóc. Dĩ nhiên mụ chủ ngạc nhiên vì thấy vắng nó. Mụ đi tìm, nhưng chẳng thấy đâu. Này, Dài Mỏ, mày có thể đoán được là ai đã tìm ra nó, con gà mái và ổ trứng không?

- Tôi nghĩ là đoán được, Cuồng Phong à. Vả lại đến lượt tôi, tôi cũng có một truyện tương tự kể cho các vị nghe. Các vị có nhớ con mèo cái đen to trong nhà mục sư ở Hinnêruyd không? Nó không bằng lòng bọn chủ của nó, cứ lần nào nó đẻ cũng đem những con mới ra đời của dìm cho chết đuối. Một lần, nó giấu được con. Ngay trong một đống cỏ khô giữa đồng. Nó rất mê đàn con nhỏ ấy như ăn phải bùa, nhưng mà tôi

nghĩ là tôi còn vui sướng hơn vì lũ chúng nó hơn con mèo mẹ nhiều.

Cả lũ quạ, con nào cũng có những truyện để kể lại cho nhau nghe. Chúng kích động nhau và cả bọn cùng nói một lúc.

"Ăn cắp trứng và bắt mèo con thì có gì đáng để khoe khoang. Làm thế chẳng tài gì, một con nói. Tôi ấy à, đã có lần tôi săn một con thỏ con, đã to gần bằng còn thỏ lớn. Tôi rượt nó hết bụi này sang bụi khác.."

Một con quạ khác ngắt lời.

"Làm cho những gà mái và những mèo cái phát điên lên thì cũng thú, nhưng quạ mà có thể làm cho một con người lo lắng mới đáng phục hơn. Tôi đã có lần đánh cắp một cái thìa bằng bạc"

Tức giận, Nilx bỗng ngắt lời chúng. Chú

nghe đủ lắm rồi.

"Im cả đi đồ quạ, chú thét lên, chúng bay không xấu hổ à? Tao đã sống ba tuần với đàn ngỗng trời và tao chỉ thấy làm và nghe nói toàn những cái hay. Thủ lĩnh chúng bay phải là đồ xấu xa, mới để chúng bay cướp bóc và giết chóc như thế. Vả lại, chúng bay nên bắt đầu một cuộc đời mới đi thì hơn, vì tao có thể nói cho chúng bay biết rằng, loài người đã chán những hành động xấu xa của chúng bay, sẽ tìm mọi cách để diệt sạch chúng bay".

Nghe thế, Cuồng Phong và đồng bọn giận điên lên định lao vào xé xác chú bé, nhưng Phumlê-Đrumlê cười và kêu quạ quạ, đứng chắn ngang trước mặt nói:

- Đừng, đừng, đừng! Nó thét lên như kinh hãi. Các anh mà giết chết Tí Hon trước khi nó giúp ta việc đó thì Cơn Lốc sẽ bảo sao?

- Này Phumlê-Đrumlê, chỉ có mày là sợ giống cái. Cuồng Phong đáp, nhưng mà nó cũng để yên cho Tí Hon.

Tức khắc sau đó, đàn quạ lại lên đường. Đến lúc này, đối với Nilx hình như tỉnh Xmôlanđ chẳng phải là vùng hoang vắng và nghèo nàn như chú được nghe tả chút nào. Đúng là nhiều rừng và sông núi, nhưng mà ở quanh các sông, hồ trải ra những cánh đồng đã được trồng trọt; cho đến đây vùng này không phải là hoang vắng. Nhưng từ đây, làng xóm và nhà cửa thưa thớt dần; chẳng mấy chốc chú chỉ thấy những đầm lầy, những trảng cát và những đồi phủ đầy cây đổ tùng.

Mặt trời cũng đã lặn, nhưng trông còn rõ lắm, lúc đàn quạ về đến cái trảng rộng của chúng. Cuồng Phong phái một con về trước báo tin chuyến đi thành công; và vừa nghe

tin là con Cơn Lốc và hàng trăm con quạ đã bay đi đón Tí Hon. Giữa những tiếng quạ quạ đinh tai của cả hai đàn quạ, Phumlê- Đrumlê khẽ rỉ tai Nilx:

- Trong lúc đi đường, cậu vui vẻ và dũng cảm quá, khiến tôi mến cậu lắm. Vì vậy, tôi khuyên cậu một điều: ngay lúc chúng ta đến nơi, người ta sẽ nhờ cậu một việc, đối với cậu có lẽ dễ thôi. Nhưng cẩn thận, chớ có làm đấy!

Mấy phút sau, Phumlê-Đrumlê đặt Nilx xuống đáy một cái hố. Chú bé để mình ngã xuống đất như đã mệt hết hơi. Bọn quạ bay chập chờn quanh chú, nhiều đến nỗi làm cho không khí ào ào như bão, nhưng Nilx vẫn không ngửng đầu lên.

"Tí Hon, Cuồng Phong gọi, dậy đi. Mày sẽ giúp chúng tao một việc mà đối với mày là rất dễ".

Nhưng Nilx không động đậy. Chú giả vờ ngủ. Cuồng Phong bèn quắp lấy cánh tay chú và lôi xềnh xệch trên cát về phía cái hũ kiểu cổ, đặt ở giữa cái hố.

- Dậy đi, Tí Hon, nó nói, và mở cái hũ này ra.

- Để ta ngủ, chú bé đáp. Mệt quá rồi, tối nay chẳng làm gì được đâu. Để đến mai.

- Mở hũ ra - Cuồng Phong vừa hét, vừa lay chú. Chú bé đứng dậy và xem xét cái hũ.

- Làm sao mà ta, một đứa bé đáng thương, lại có thể mở được một cái hũ như thế này? Chú nói. Hũ này to hơn ta.

- Mở đi! Cuồng Phong ra lệnh một lần nữa. Mở đi nếu mày muốn sống!

Chú bé đứng dậy, làm như loạng choạng,

bước lại gần cái hũ, nắn nắn cái nắp, rồi buông thõng hai tay xuống.

"Thường thì ta không đến nỗi yếu thế này, chú nói. Nếu để cho ta ngủ đến sáng mai, ta tin rằng là có thể mở được".

Nhưng mà Cuồng Phong sốt ruột: nó lao vào chú bé và mổ một cái vài chân chú. Phải chịu để cho một con quạ đối xử với mình như thế thì quá lắm; chú bé đột nhiên gỡ mình ra, nhảy lùi mấy bước, rút con dao ra cầm, dang thẳng về phía trước.

"Coi chừng!" chú thét lên với Cuồng Phong. Giận đến nỗi mù quáng. Cuồng Phong chẳng chút để ý đến con dao; nó lao thẳng vào mũi dao, bị đâm vào mắt và ngập sâu đến tận óc. Nilx nhanh tay rút vũ khí ra, nhưng Cuồng Phong đập mạnh đôi cánh và lăn ra chết.

"Cuồng Phong chết rồi. Tên lại mặt đã giết thủ lĩnh của chúng ta!"

Đàn quạ kêu lên, và tiếp đó là một cảnh huyên náo khủng khiếp. Vài con rên xiết, những con khác đòi trả thù. Cả bọn chạy và bay tới chú bé, đi đầu là Phumlê-Đrumlê. Nhưng cũng như mọi khi, con này vẫn vụng về. Nó vừa bay trên đầu chú bé, vừa đập cánh và chỉ cản trở những con khác lại gần để lấy mỏ mổ chết chú.

Nilx hiểu tình thế nguy hiểm và tuyệt vọng nhìn quanh tìm một chỗ tránh. Chú đang nghĩ là không tài nào thoát khỏi đàn quạ, thì bỗng chú trông thấy cái hũ. Chú nắm mạnh lấy cái nắp, nhấc lên và nhảy vào trong hũ để chạy trốn. Chỗ trốn này không tốt lắm vì hỹ đầy những đồng tiền bạc nhỏ đến tận miệng. Chẳng có cách nào chui vào được, Nilx bèn cuối xuống và ném tiền ra.

Đàn quạ vây quanh chú thành một đám dày, nhưng khi chú bắt đầu quẳng bạc ra thì chúng liền quên hết lòng khao khát trả thù, để nhặt các đồng bạc. Chú ném từng vốc, và tất cả đàn quạ và cả chính Cơn Lốc nữa, cũng đánh nhau để đớp tiền. Con nào mà cướp được một đồng là liền vội vàng bay đi giấu của.

Mãi đến lúc ném hết sạch tiền trong hũ, Nilx mới dám ngửng đầu lên: trong hố chỉ còn có một con quạ. Đó là Phumlê-Đrumlê có chiếc lông trắng ở cánh, con quạ đã cõng Tí Hon trước đây.

"Cậu đã giúp tôi một việc lớn hơn cậu có thể tưởng, Tí Hon ạ, nó nói giọng khác hẳn. Tôi sẽ cứu sống cậu. Leo lên lưng, tôi sẽ đưa cậu đến một chỗ ẩn. Ở đó cậu sẽ an toàn đêm nay. Ngày mai tôi sẽ thu xếp để đưa cậu trở về với đàn ngỗng trời.

Trang 399/876 http://motsach.info

Phần 3: Chiếc Nhà Nhỏ

Sáng hôm sau, chú bé thức giấc trên một cái giường, ở giữa bốn bức tường, dưới một mái nhà; lúc đầu chú tưởng là mình đang ở nhà. "Không hiểu là mẹ có sắo mang cà- phê đến cho mình không?" chú lẩm bẩm một mình. Rồi chú chợt nhớ ra là mình đang nằm trong một chiếc nhà bỏ hoang, nơi Phumlê-Đrumlê có lông trắng đã đưa chú đến tối qua.

Và thêm người chú còn nhừ như dưa, nên chú thấy là nằm ngủ thêm một tí, chờ Phumlê-Đrumlê hẹn đến tìm mình, thì dễ chịu quá.

Trước giường có treo những rèm vải bông

kẻ ô; chú vén lên nhìn xem căn buồng. Chú nhận thấy ngay là chưa bao giờ chú được nhìn thấy một cái nhà xây như thế này. Tường là mấy hàng gỗ dầm, tiếp luôn lên mái. Nhà không có trần, và có thể nhìn lên tận nóc. Tất cả cái nhà nhỏ đến nỗi hình như làm ra cho những kẻ như chú, chứ không phải là cho những con người. Chỉ có lò sưởi và cái bếp là to, to hơn tất cả những cái mà chú đã thấy. Trong nhà gần như chẳng có đồ đạc gì có thể di chuyển được: chiếc ghê băng nhỏ dọc suốt bề dài của ngôi nhà và cái bàn ở cửa sổ đều đóng liền vào tường; chiếc giường chú nằm và chiếc tủ con sơn màu lòe loẹt cũng đều gắn vào tường như thế.

Nilx tự hỏi không biết ai là chủ nhà, và tại sao nhà lại bỏ trống. Vả lại, hình như những người trước ở đây đã nghĩ đến việc trở lại. Ấm cà-phê và cái nồi vẫn còn để trên lò

sưởi, và trong góc lò có củi chẻ nhỏ. Que gạt lò than và cái xẻng để đưa bánh mì vào lò nướng còn đựng trong một góc khác; guồng quay sợi đặt trên một ghế dài: phía trên cửa sổ, ở cái giá nhỏ có những gói sợi lanh và xơ gai, mấy cuộn len, một cây nến và một bao diêm.

Chắc là những người ở nhà này đã nghĩ đến việc trở về. Họ đã để chăn nệm trên giường và quanh tường có căng những băng vải dài vẽ ba người cưỡi ngựa tên là: Gaxpard, Melsior và Banthagiar. Cái nhóm ba người được vẽ đi vẽ lại, suốt chiều dài của băng vải. Họ cưỡi ngựa chạy quanh suốt cả căn phòng, và việc cưỡi ngựa rong chơi của họ tiếp tục lên tận các dầm trên mái nhà.

Nhưng trên cao kia, chú bé chợt trông thấy một cái gì làm chú vụt chạy ra khỏi giường. Đó là mấy chiếc bánh mỳ hình vòng tròn,

xâu vào một cái gậy đặt ở khoảng giữa các dầm. Tất nhiên bánh trông đã lâu lắm và mốc rồi, nhưng mà là bánh mỳ và vẫn là bánh mỳ. Chú lấy cái que gạt than, đập và làm rơi xuống mấy miếng. Chú ăn và còn nhét đầy vào cái bị của chú nữa. Thật không ngờ rằng bánh ngon đến thế.

Chú lại tìm xem con vật gì khác có thể có ích cho chú nữa không. "Mình rất có thể lấy cái gì mình cần, vì hình như chẳng có ai phiền vì mình cả", chú nghĩ thầm. Nhưng có nhiều gì đâu mà lấy: phần lớn vật dụng đến quá to và quá nặng, không mang đi được. Chú chỉ có thể lấy được mấy que diêm.

Chú trèo lên bàn và từ đấy lần theo bức rừm, leo lên cái giá ở trên cửa sổ. Trong khi chú đang cho diêm vào cái bị thì con qạ có chiếc lông trắng bay vào qua cửa sổ.

- Tôi đây rồi, quạ vừa đỗ xuống bàn, vừa

nói. Tôi không thể đến sớm hơn vì hôm nay người ta bầu một thủ lĩnh kế vị cho Cuồng Phong.

- Người ta đã bầu ai? Nilx hỏi

- Người ta đã lấy một kẻ không cho phép cướp bóc và trộm cắp! Người ta đã chọn Garm Lông-Trắng từ trước đến nay vẫn bị gọi là Phumlê-Đrumlê! Quạ vừa đáp vừa ưỡn người lên, dáng điệu thật uy nghi.

- Chọn thế là tốt, Nilx vừa nói vừa chúc mừng quạ!

Bây giờ chú bé nghe phía dưới cửa sổ có giọng nói mà chú tưởng có thể nhận ra

- Nó ở đây à? Xmirrê, con cáo hỏi.

- Phải, nó trốn ở đây, một tiếng quạ đáp.

- Cẩn thận, Tí Hon! Garm kêu lên. Cơn Lốc

đang ở đây, nơi cửa sổ với con cáo đang muốn vồ lấy cậu mà ăn thịt đấy.

Đúng thế, Xmirrê vừa nhảy xổ vào cửa sổ. Gỗ đã cũ mục gãy ngay, và Xmirrê hiện ra: Garm Lông-Trắng không kịp chạy đi, Xmirrê giết nó chết tươi. Rồi cáo nhảy xuống đất, và đưa mắt nhìn quanh để tìm chú bé, Nilx cố nấp sai một bó xơ gai, nhưng Xmirrê đã nhìn thấy chú và thu mình lại để lấy đà. Cái nhà thấp quá hẹp quá đến mức Nilx nhìn thấy rõ là con cáo sẽ bắt được chú chẳng khó gì. Nhưng mà không phải chú không có cách tự vệ; chú đánh ngay một que diêm, châm vào xơ gai tức thì xơ gai bốc cháy và chú ném ngay bó xơ vào con cáo. Hoảng hốt, kinh hoàng, cáo vọt ra khỏi nhà.

Khốn thay, để thóat được một mối nguy, Nilx lại tự lao vào mối nguy khác. Bó xơ bốc

cháy và bắt vào các rèm che giường, Nilx nhảy xuống đất và cố dập ngọn lửa, nhưng quá muộn rồi: rèm đã bốc cháy. Khói um cả căn nhà, và Xmirrê, con cáo, còn đứng bên ngoài cửa sổ, thấy rõ tình hình đó.

"Thế nào, Tí Hon! Nó hét to, mày chọn đường nào bây giờ? Tự để mình được thiêu hay là ra đây theo tao? Chắc là tao thích ăn thịt mày hơn, nhưng mày chết cách nào tao cũng chẳng vì thế mà kém phần hả dạ".

Nilx nghĩ rằng con cáo sắp được hả dạ vì ngọn lửa lan ra nhanh khủng khiếp. Cái giường đã cháy rồi, và trên suốt băng vải sơn, các ngọn lửa chạy từ người kỵ mã này đến người kỵ mã khác. Nilx đã trèo vào lò sưởi thì chợt nghe một tiếng chìa khó nhè nhẹ quay trong ổ khóa. Hẳn là có người đến. Trong cơn nguy biến, chú chẳng sợ chút nào, mà lại thấy vui. Chú lao tới lối ra

vào gần đến ngưỡng cửa thì cửa mở. Chú thấy trước mặt mình hai đứa trẻ. Chú chẳng mất thì giờ nhìn hai đứa, chú lao ra ngoài.

Chú không dám chạy ra xa lắm: chắc chắn là Xmirrê con cáo còn rình chú; như vậy thì phải ở gần hai đứa trẻ. Chú quay lại, nhưng vừa thóang trông thấy chúng chú liền reo lên và chạy đến với chúng "Chào Axa cô bé chăn ngỗng! Chào bé Matx!".

Trông thấy hai đứa trẻ, Nilx đã quên đứt là mình đang ở đâu. Những con quạ, cái nhà cháy, những con vật biết nói, tất cả đều biến hết khỏi ký ức của chú. Chú đang ở trên một đống rơm ở Vemmenhơg và đang chăn một đàn ngỗng trên một cánh đồng, bên cạnh hai đứa trẻ người tình Xmôlanđ đang trông đàn ngỗng của chúng. Tức thì chú trèo lên một bức tường đá xếp và gọi: "Chào Axa, cô bé chăn ngỗng! Chào bé

Matx!"

Nhưng trông thấy cái mẩu người bé tí tẹo đó tiến lại phía mình, tay dang ra, hai đứa bé liền nắm lấy tay nhau, lùi lại mấy bước lộ vẻ kinh hoàng.

Trước nỗi khiếp sợ của chúng, Nilx tỉnh giấc mơ và nhớ ra lúc này chú là ai; chẳng có gì là ghê gớm hơn cơ thể đến với chú bằng cái việc để cho những đứa ấy trông thấy mình dưới dạng một gia thần. Nó xấu hổ và đau đớn vì không được là một con người nữa, làm cho lòng chú khắc khoải. Chú quay lại và chạy trốn không biết mình sẽ đi đâu.

Nhưng ra đến ngoài trảng, chú bé được một cuộc gặp gỡ may mắn: giữa bụi thạch thảo, chú thoáng thấy một vật gì màu trắng: ngỗng đực có Lông-Tơ-Mịn đi theo, tiến đến với chú; thấy Nilx chạy đến hấp tấp như vậy, ngỗng đực tưởng là chú bị ai đuổi. Vì

vậy nó vội vàng quắp lấy chú, hất chú lên lưng và mang chú bay vụt lên không.

Chương XVII: Bà Lão Nông

Dân

Thứ năm, 14 tháng Tư

Trời đã khuya mà ba kẻ lữ khách mệt mỏi đang ở ngoài trời, đi tìm một chỗ trú đêm. Họ đi qua mọi vùng nghèo khổ và hoang vắng của miền Bắc tỉnh Xmôlanđ.

Và tất nhiên là họ phải tìm được một nơi nghỉ thích hợp, vì họ không phải là những kẻ sống ẻo lả trong nhung lụa, đòi phải có những chiếc giường êm ấm và những buồng ngủ kín đáo,

Một kẻ nói:

- Giá trong số các sông núi dài kia mà có một đỉnh nhọn đủ cao để cho một con cáo

không thể leo lên được, thì ỏ đấy chúng ta sẽ yên ổn mà ngủ đêm.

- Giá chỉ một trong các đầm lầy rộng kia mà đã tan băng đủ để cho một con cáo không dám liều thân ra đấy thì đó sẽ là một nơi trú ẩn rất tốt, - kẻ thứ hai nói.

- Giá băng trên mặt một trong các chiếc hồ mà chúng ta đi qua mà đã rời ra khỏi bờ để cho một con cáo không thể với tới được, thì chúng ta sẽ tìm được cái mà ta cần, - kẻ thứ ba nói.

Lại không may hơn nữa là mặt trời vừa lặn là hai trong các lữ khách đã hết sức khó mà chống lại được buồn ngủ, đến nỗi cứ mỗi lúc một súyt ngã xuống đất. Kẻ thứ ba có thể thức đêm càng khuya càng lo lắng: "Nguy quá, vì mình đến một miền mà hồ và đầm lầy đều còn đóng băng, và con cáo có thể đi qua khắp nơi. Ở những nơi khác băng đã

tan, nhưng đây chúng mình lại ở miền cao tình Xmôlanđ và mùa xuân chưa đến. Làm sao tìm được một chỗ ẩn nấp chắc chắn? Mình mà chẳng tìm được chỗ nào thì trước khi trời sáng Xmirrê đã nhảy lên cổ mình rồi".

Kẻ ấy cố nhìn suốt qua bóng đêm, nhưng chẳng một chỗ nào thấy có chốn trú ngụ để đỗ xuống. Trời tối và buồn, có gió và mưa nhỏ hạt. Mỗi một lúc các lữ khách càng cảm thấy mệt mỏi và hoảng sợ thêm.

Cuối cùng, đã muộn rồi, khi không còn một vệt sáng nào dưới gầm trời nữa thì họ đến một cái trại trơ trọi. Rất xa tất cả các trại khác. Không những hẻo lánh, mà hình như hoang vắng nữa: chẳng chút khói nào từ lò sưởi bốc lên, các cửa sổ đều chẳng có ánh sáng và trong sân chẳng một ai nhúc nhích. Khi trông thấy cái nhà thì kẻ trong ba lữ

khách có thể thức đêm kia nghĩ rằng: "Gì thì gì, chúng mình phải xuống đây thôi. Chẳng kiếm ra cái gì hơn nữa đâu".

Chỉ lát sau là họ đã ở trong sân. Hai trong ba lữ khách vừa có thể dừng lại là đã ngủ ngay, nhưng kẻ thứ ba đưa mắt tìm một chỗ trú. Cái trại này không nhỏ. Ngoài khu nhà ở, chuồng ngựa và chuồng bò, còn có những vựa thóc rộng, những sân phơi, những nhà xe và những kho đồ vật. Nhưng mà mọi thứ đều có vẻ khổ sở và đổ nát. Các tường nhà xám xịt địa y gậm nát, ngả nghiêng như sắp đổ. Các mái nhà để lộ những lỗ thủng toang hoác, và các cánh cửa nằm trèo ngang lủng lẳng ở những bản lề gẫy. Rõ ràng là đã nhiều năm rồi chẳng ai còn đóng một cái đinh vào tường để giữ cho những nhà cửa kia khỏi xiêu vẹo.

Nhưng mà kẻ lữ khách không ngủ đã ước

xem chuồng bò ở đâu. Nó lay các bạn dậy và dẫn họ đến đấy. Cửa chỉ cài then, dùng một cái gậy là nó mở ra được. Nó đã thở dài một cái như trút được gánh nặng; nhưng đúng lúc cánh cửa quay với một tiếng rít ken két thì một con bò cái kêu lên từ cuối chuồng bò nói: "Giờ bà mới đến đây à, bà chủ? Tôi tưởng là bà định không cho tôi ăn tối nay".

Ba kẻ lữ khách đứng khựng lại khi thấy không phải là chuồng bò bỏ trống, nhưng lúc nhận ra rằng ở đây chỉ có mỗi một con bò cái và ba hay bốn con gà, thì họ bạo dạn trở lại. Một trong ba lữ khách nói:

- Chúng tôi là ba lữ khách tội nghiệp muốn tìm một chỗ trú đêm, mà ở đó con cáo không thể tấn công chúng tôi và loài người không bắt lấy chúng tôi. Ở đây chúng tôi không được như thế à?

- Tôi nghĩ được đấy, - bò cái trả lời. - Các bức tưởng đều hỏng cả, nhưng dẫu sao thì cũng không phải là con cáo đã có thể đi xuyên qua được, và trại này thì chỉ có một bà già thôi, mà bà ta thì chẳng có thể bắt lấy bất cứ một ai được. Nhưng mà các bạn là ai? Bò nói tiếp và quay lại để cố nhìn xem các vị khách.

- Tôi là Nilx Hôlyerxon ở Vextra Vemmenhơg đã bị biến thành gia thần, kẻ đi vào đầu tiên trả lời; tôi đem theo một ngỗng nhà để cưỡi và một con ngỗng xám.

- Đây là lần đầu tiên tôi được tiếp những vị khách danh tiếng như thế này, bò cái nói; tôi xin chúc mừng các vị, dù có lẽ là tôi đã mong bà chủ tôi đến mang tôi cái ăn bữa tối hơn.

Chú bé đẩy các con ngỗng vào chuồng bò và đặt nằm trong một cái máng ăn bỏ

không; ở đó chúng lại ngủ ngay tức khắc. Rồi chú vun cho mình một ổ rơm nhỏ và sửa soạn làm theo các bạn.

Nhưng chú chẳng thể làm được, vì con bò cái đáng thương chưa được ăn bữa tối, đâu có chịu đứng yên lấy một lát. Nó lắc lắc cái dây xích, dậm chân trong cái khoang của nó và kêu là đói. Nilx không thể chợp mắt được, hồi tưởng lại tất cả những gì đã xảy ra cho chú trong mấy ngày vừa qua.

Chú nghĩ đến Axa, cô bé chăn ngỗng, và đến bé Matx mà chú đã gặp một cách bất ngờ đến thế; chú hiểu rằng chiếc nhà nhỏ mà chú đã làm cháy chính là nhà cũ của chúng nó ở Xmôlanđ. Chú nhớ là đã nghe chúng nói tới một chiếc nhà nhỏ ở ven một cái truông. Axa và Matx đã đến thăm nhà cũ của chúng và vừa đến là chúng đã thấy nhà cháy. Chắc chắn là Nilx đã làm cho chúng

buồn lắm. Chú ngao ngán và quyết tâm nếu may mắn trở lại làm người, thì sẽ cố gắng đền bù lại cho chúng hết sức mình.

Rồi chú lại nghĩ đến lũ quạ và Phumlê- Đrumlê đã cứu chú, nhưng bị giết chết sau khi vừa được bầu làm thủ lĩnh, nghĩ mà ứa nước mắt.

Đúng, chú đã đau khổ mấy ngày vừa qua và may mà ngỗng đực và Lông-Tơ-Mịn đã tìm được chú. Ngỗng đực đã kể lại là vừa thấy Tí Hon biến mất, đàn ngỗng trời liền đi hỏi các vật nhỏ trong rừng về số phận của chú. Như vậy họ biết được rằng một lũ quạ tỉnh Xmôlanđ đã bắt cóc chú. Nhưng chẳng ai biết lũ quạ đi về phía nào. Akka liền lệnh cho đàn ngỗng phân tán ra, cứ từng đôi một đi tìm chú, Akka lại hẹn là sau hai ngày tìm tòi dù có thấy hay không cũng phải đến gặp nhau ở mạn Tây-Bắc tỉnh Xmôlanđ, trên

đỉnh một ngọn núi nom giống như cái tháp bị phá, ngọn Tabey. Sau khi chỉ dẫn cho họ tường tận cách tìm đến ngọn núi ấy, Akka chúc may mắn và họ chia tay nhau.

Ngỗng đực đã chọn Lông-Tơ-Mịn làm bạn đồng hành và lên đường, lòng rất lo ngại. Đi lang thang không có cái gì làm đích, chúng nghe một con sáo đậu trên chóp một cái cây, kêu và rủa kẻ nào đó xưng tên là Bị- quạ-bắt-trộm đã chế giễu nó quá đáng. Ngỗng đực và Lông-Tơ-Mịn đã bắt chuyện với con sáo và được biết là kẻ Bị-quạ-bắt- trộm đó đã đi về phía nào. Xa ít nữa, chúng đã gặp một con chim gáy, một con sẻ đá và sau hết là một con vịt trời, tất cả đều phàn nàn về một kẻ bất lương đã ngắt bài hát của chúng và làm chúng hoảng sợ và tên là Bị- quạ-bắt, Bị-quạ-cướp-đi, Tù-nhân-của-lũ-quạ. Cứ thế chúng đã lần theo dấu vết của Tí Hon đến tận cái truông trong xã Xunnerbô.

Ngỗng đực và Lông-Tơ-Mịn đã tìm lại được Tí Hon là tức khắc lê đường đi Tabey để đến với đàn ngỗng trời. Đường bay xa lắm, và gặp phải đêm tối. "Nhưng mà ngày mai, về với đàn ngỗng là phiền muộn sẽ tiêu tan hết", Nilx vừa chui vào ổ rơm cho ấm vừa nghĩ vậy.

Con bò cái đã thôi vùng vẫy. Bỗng nó cất tiếng nói với chú bé:

- Hình như một trong các bị khi vào đây có nói với tôi rằng mình là gia thần. Nếu có thể thì chắc là phải biết săn sóc một con bò cái.

- Thế bò thiếu cái gì? Nilx hỏi

- Tôi thiếu đủ mọi thứ, - bò cái đáp,- Người ta không vắt sữa, cũng không chải lông cho tôi. Rơm cũng không trải cho tôi nằm, và người ta cũng không đem cỏ cho tôi ăn bữa tối. Bà chủ tôi có đến một lát lúc hòang hôn

săn sóc tôi, nhưng bà thấy mình ốm quá và lại đi ra sau đó không trở lại nữa.

- Tôi lấy làm tiếc là mình bé nhỏ và yếu đuối như thế này. Tôi không tin là có thể giúp bò được, - Chú nói.

- Thần không làm cho tôi tin được là thần yếu đuối dù thần có bé nhỏ, - bò cái đáp lại. Tất cả các gia thần mà tôi đã nghe nói đều khỏe đến mức một mình kéo cả một xe cỏ khô, và đấm một cái là chết con bò đực.

Nilx không thể không cười được. Chú nói:

- Đó là những yêu lùn thuộc một loài khác tôi. Tôi nói những gì tôi có thể làm là tháo xích và mở cửa chuồng cho bò. Như thế bò có thể ra sân uống nước. Trước đó, tôi sẽ leo lên chỗ để cỏ khô và cố ném một ít xuống máng cho bò ăn.

- Thế cũng được, - bò cái nói.

Nilx làm như đã nói và khi mà bò đã được yên vị trước máng ăn đầy cỏ, thì chú nghĩ là có thể ngủ được rồi. Nhưng chú vừa chui xuống ổ rơm là bò lại nói:

- Tôi chắc làm phiền thần, nếu tôi xin thần một điều nữa.

- Không phiền gì, nếu tôi có thể làm bò vui lòng

- Tôi muốn nhờ thần vào cái nhà trước mặt xem bà chủ ốm thế nào. Tôi sợ có điều bất hạnh xảy đến cho bà.

- Không thể được. Tôi không dám ra mắt loài người, chú bé đáp.

- Nhưng mà thần sợ gì một bà lão ốm đau? - Bò nói, -Vả lại, cũng chẳng cần vào nhà, thần chỉ việc nhìn qua khe cửa.

- Nếu chỉ có thế thì tôi không thể từ chối không giúp bò, - sau cùng chú bé bằng lòng như vậy.

Chú dậy và chạy ra sân. Đêm tối thật khủng khiếp, không trăng, không sao, gió rít và gầm, mưa rơi tầm tã. Ghê gớm nhất là tám con cú xếp thành hàng, đứng cạnh nhau trên nóc nhà. Tiếng rúc của chúng, tiếng chúng than phiền về thời tiết nghe thật hung gở, và Nilx tự nhủ rằng một con trong bọn chúng mà trông thấy chú thì thế là chú đi đời.

"Khốn khổ cho ai bé bỏng!" chú vừa than thở vừa liều mình đi ra ngoài. Chú nói thật không sai. Hai lần gió quật chú ngã nhào, trước khi chú đến được ngôi nhà, và chú bị xô nhào xuống một vũng nước sâu đến nỗi thiếu tí nữa là chết đuối. Tuy vậy, chú vẫn đến đích.

Chú leo lên mấy bậc thềm, khó nhọc trèo qua ngưỡng cửa và bước vào phòng áo. Cửa gian bếp đóng kín, nhưng một góc phía dưới có khoét một lỗ cho con mèo nhà chui qua chui lại. Thế là Nilx chẳng khó nhọc gì mà không nhìn vào gian phòng được.

Vừa ghé mắt nhìn vào, chú giật mình và vội rụt đầu lại. Một bà lão tóc bạc nằm sóng soài dưới đất. Bà không nhúc nhích, cũng không rên xiết: mắt bà sáng lên, trắng một cách dị thường. Có thể nói là được ánh sáng bàng bạc của một mảnh trăng vô hình chiếu vào.

Nilx nhớ rằng ông mình khi chết cũng có khuôn mặt trắng cái màu lạ thường ấy và chú hiểu rằng bà lão nằm dưới sàn kia đã chết rồi. Cái chết chắc đã đến bất ngờ làm bà không kịp nằm xuống giường.

Chú sợ quá khi nghĩ đến cảnh phải ở một mình trong đêm tối với một người chết. Chú lao vội xuống thềm nhà và chạy cuống cuồng về chuồng bò.

Chú kể cho bò cái nghe những gì chú trông thấy trong nhà; bò ngừng lại không ăn nữa. Thở dài, bò nói:

- À! Bà chủ, bà mất rồi. Thế là chẳng bao lâu lại đến lượt tôi.

- Thế nào cũng có ai đó chăm sóc bò chứ - Nilx nói để cố an ủi bò.

- Thần không biết rằng tuổi tôi đã gấp đôi tuổi những bò cái mà người ta thường đem làm thịt, - bò đáp lại. - Vả lại bây giờ bà chủ tôi không còn đến săn sóc tôi nữa thì tôi cũng chẳng thiết sống làm gì.

Bò lặng yên một lát, nhưng Nilx thấy là bò

không ngủ cũng không ăn. Rồi bò lại tiếp tục câu chuyện.

- Thần bảo là bà nằm trên sàn nhà không chăn đệm gì à?

- Vâng, Nilx đáp.

- Bà có thói quen thường đến đây, trong chuồng này, nói với tôi về những sự đã làm bà buồn phiền: tôi hiểu rõ những điều bà nói, dù tôi không thể nào trả lời là được. Mấy hôm nay bà nói bà sợ phải nằm một mình khi bà mất. Bà sợ không có ai đến vuốt mắt cho bà, và để hai tay bà khoanh trước ngực sau khi bà mất. Hay là thần có muốn làm giúp không?

Nilx do dự: chú nhớ rằng khi ông chú ra chết, mẹ chú đã hết sức thận trọng đặt ông nằm theo đúng lễ thức. Chú biết rằng đó là một việc phải làm. Nhưng mà chú lại tự thấy

là không thể lại vào bên cạnh người chết được. Chú không vâng cũng không không, nhưng không bước lấy một bước ra phía cửa.

Bò cái già lặng thinh một lúc, như chờ đợi một câu trả lời. Chẳng nghe thấy gì, bò không nhắc lại lời cầu xin nhưng bắt đầu nói chuyện bà chủ của mình.

Bò có nhiều chuyện để nói lắm. Trước hết nói đến tất cả các đứa con của người chết đã nuôi nấng. Ngày nào họ cũng vào chuồng bò và mùa hè đưa bò đi ăn trên các bãi lầy và đồng cỏ, cho nên bò cái giờ này rất quen họ. Tất cả họ đều rất tốt, vui vẻ và chăm làm. Một con bò cái hiểu những người chăn nó giá trị như thế nào lắm.

Bò lại còn có nhiều chuyện để kể về cái trại. Dinh cơ này xưa nay đâu có nghèo như giờ đây. Đất rộng lắm: phần lớn là đầm lầy,

rừng cây và bãi cỏ lẫn đá. Không nhiều cánh đồng để trồng lúa mì, nhưng khắp nơi là những bãi cỏ tốt. Đã có thời mà không một máng ăn nào bỏ trống, chuồng bò chất đầy những con vật rất đẹp. Chỗ nào cũng vui vẻ và năng nổ. Khi bà chủ đến chuồng bò, bà khe khẽ hát, rồi hát to, và tất cả các bò cái kêu lên vì vui mừng khi nghe tiếng chân bà đến.

Nhưng ông chủ chết, lúc các con đều còn nhỏ vì chưa thể làm gì hết, thế là bà chủ đảm đang phải gánh vác cái trại, gánh vác tất cả công việc, và tất cả những mối lo âu. Bà khỏe như đàn ông, bà đi cấy và đi gặt. Buổi tối, đến vắt sữa các bò cái, lắm khi mệt quá bà khóc. Nhưng chỉ nghĩ đến đàn con là đủ để cho bà can đảm trở lại. Bỗng nhiên, quên hết lo phiền, bà lau nước mắt, lắc mình cho hết buồn ngủ và lẩm bẩm: "Thôi kệ. Đến lúc đám trẻ lớn thì cả mình nữa

mình cũng được thảnh thơi. À! đến lúc chúng lớn lên..."

Nhưng mà khi các con bà đã lớn thì thế là một nỗi buồn nhớ lạ lùng xâm chiếm tâm hồn họ: họ không muốn ở nhà nhà, họ muốn đi ra nước ngoài. Mẹ họ chẳng bao giờ được họ giúp chút gì. Vài người trong bọn họ lấy vợ, lấy chồng rồi ra đi; họ để con mọn lại nhà. Lại đến lượt những đứa trẻ ấy theo bà chủ chúng tôi vào chuồng bò như những đứa con của bà trước kia. Chúng đưa bò đi ăn và cũng trở nên những kẻ trung hậu và giỏi giang. Và buổi tối, trong khi vắt sữa các bò cái, gần như ngủ thiếp đi vì mệt, bà chủ chúng tôi lại lấy sức bằng cách nghĩ đến chúng nó: "Mình nữa, mình cũng sẽ được thảnh thơi. Khi chúng lớn lên", bà vừa nói vừa lắc lắc mình.

Nhưng, thế là những đứa trẻ ấy một khi

khôn lớn, lại đi theo bố mẹ chúng ở đất khách quê người. Chẳng một ai trở lại. Chỉ là bà chủ nhà ở lại trại một mình.

Bà chẳng bao giờ yêu cầu một ai trong bọn họ ở lại nhà. "Thế nào, con Lông Hung à, mày nghĩ rằng ta lại bảo chúng nó ở với ta, trong khi chúng có thể tiến thủ ở bên đó hay sao? Ở đây, ở tỉnh Xmôlanđ này, chúng chỉ có thể hy vọng cảnh nghèo khổ mà thôi", bà nói với bò cái già như thế.

Nhưng khi đứa cháu cuối cùng của bà đã ra đi là bà chủ chúng tôi liền quỵ xuống. Trông bà bỗng nhiên còng lưng và bạc đầu; bà lảo đảo tưởng chừng không thể bước được nữa, và bà thôi làm lụng. Bà không trông nom cái trại nữa, bà để nhà cửa tả tơi, bà bán gia súc đi, chỉ giữ lại con bò cái già nhất. Bà để cho nó sống, bởi vì tất cả các con bà đều lần lượt chăn dắt nó.

Bà có thể thuê đàn ông, đàn bà đến làm, nhưng mà trông thấy những người lạ quanh bà, trong khi con cháu bà đã bỏ bà mà đi, điều đó làm bà không chịu nổi. Cái trại có hoang phế đi thì cũng cần gì, bởi vì hết đời bà còn có một đứa con nào của bà sẽ nhận lấy nữa đâu.

Các con bà thường viết thư khẩn khoản mời bà đến với họ, nhưng bà không chịu. Bà không muốn trông thấy cái nước đã cướp các con bà đi.

Bà chỉ nghĩ đến đám con, và nghĩ rằng họ phải ra đi để kiếm miếng ăn. Mùa hè đến, bà dắt bò cái ra bãi cỏ trong đầm lấy lớn. Chính bà ngồi suốt ngày bên bờ đầm, hai tay khoanh trên đầu gối, và chiều về bà nhắc lại những ý nghĩ của bà như sau:

- Thấy không, Lông Hung, giá ở đây mà có những cánh đồng màu mỡ chỗ cái bãi lầy

rộng lớn mà người ta không thể trồng trọt được ấy, thì chúng đã không cần gì mà phải ra đi.

Bà tức giận cái đầm lầy vì nó lan ra xa đến thế và không dùng được vào một việc gì hết cả. Bà lẩm bẩm rủa nó, buộc tội nó đã là nguyên nhân làm cho các con bà bỏ bà ra đi.

Buổi tối cuối cùng này, bà hình như yếu đuối và lấy bẩy hơn bao giờ hết. Bà không thể tự vắt xong sữa cho con Hung nữa. Bà đã đứng tựa vào cái máng ăn, một hồi, và đã nói chuyện với hai người nông dân đến gặp bà để hỏi mua cái đầm lầy. Họ tính tiêu nước cho nó, gieo hạt vào đó, và gặt hái được mùa màng ở đó. "Mày nghe chưa, con Hung, mày nghe chưa: họ nói là lúa mạch cho thể mọc lên trên đầm lầy. Ta sẽ viết thư ngay lập tức cho con cháu ta để chúng nó

trở về. Chúng chẳng cần ở lại nước ngoài làm gì nữa, chúng sẽ kiếm được miếng ăn ở đây, tại nhà này".

Để viết thư bà đã đi vào nhà...

Chú bé không nghe thêm bò cái kể nữa. Chú đã mở cửa chuồng bò, đã lên nhà trên, đến với người chết. Chú đứng một hồi trên ngưỡng cửa, nhìn tất cả mọi vật một lượt. Cái nhà không nghèo như người ta tưởng. Có rất nhiều đồ đạc mà người ta thường thấy ở những người có bà con ở bên Mỹ. Trong một góc có một chiếc ghế "Xích đu" Mỹ; cái bàn trước cửa sổ có trải một tấm vải nhung lông dài; giường phủ một chiếc đệm thêu đẹp; trên tường treo những ảnh của các con và cháu bà lão, lồng trong những khung thếp vàng đẹp; trên cái hòm lớn bày những bình to và mỗi đôi chân đèn cắm những cây nến mầu dài.

Nilx tìm thêm diêm và thắp nến, không phải vì chẳng trông thấygì mà vì đối với chú hình như thế là một cách tôn trọng người chết.

Rồi chú đến gần bà lão, vuốt mắt cho bà, khoanh hai tay bà lại trước ngực, và rẽ các lọn tóc bạc thưa thớt lòa xòa trước trán bà.

Chú không hề nghĩ cả đến việc sợ bà nữa. Nghĩ đến việc bà đã sống tuổi già cô quạnh và buồn bã, lòng chú xót xa sâu sắc. Ít ra chú sẽ túc trực đêm nay bên thi hài bà.

Chú tìm tập Thánh thi, ngồi xuống đọc khe khẽ. Nhưng đến giữa chừng chú ngừng lại, vì bỗng chú chợt nhớ đến bố mẹ mình.

Ra bố mẹ có thể nhớ thương con cái đến thế! Cả cuộc đời đối với họ hình như đã hết khi con cái bỏ ra đi! Giá ở nhà chú, bố chú, mẹ chú nhớ chú bằng bà lão này đã tiếc nhớ con bà! Ý nghĩ ấy làm chú sung sướng,

nhưng mà chú không dám nghĩ thế lâu nữa. Chú đã ăn ở phải chăng được chút nào đâu, để che chở bất kỳ ai cũng có thể tiếc thương chú.

Chú chưa được như thế, nhưng mà rồi có lẽ chú có được. Khắp chung quanh chú, chú trông thấy chân dung của những người vắng mặt. Đó là những người đàn ông cao lớn, khỏe manh và những người đàn bà có bộ mặt trang nghiêm. Đó là những cô dâu trùm khăn voan đỏ và những ông mặc áo đen dài đi phố, và đó là những trẻ con tóc uốn xoăn, mặc những áo dài trắng đẹp. Và Nilx thấy hình như tất cả, họ nhìn chằm chằm trong không, với những đôi mắt người mù không muốn thấy.

"Những kẻ khốn khổ! Nilx nói với các bức chân dung. Mẹ của các người đã chết. Các người không thể nào chuộc lại cái tội đã ra

đi xa mẹ. Nhưng mẹ ta, mẹ của ta, bà đang sống!".

Chú ngừng lại, gật đầu và mỉm cười. Chú nhắc lại "Mẹ ta còn sống! Bố ta và mẹ ta, cả hai đều còn sống!".

Chương XVIII: Từ Núi Tabey

Đến Husvarna

Thứ sáu, 15 tháng Tư

Chú bé suốt đêm không ngủ; nhưng sáng ra chú thiếp đi và mê thấy bố mẹ. Chú chỉ hơi nhận ra bố mẹ thôi. Cả hai đều đã tóc bạc da mồi. Bố mẹ nói với chú là họ già như thế vì đã tiếc nhớ chú quá chừng. Chú cảm động và ngạc nhiên, vì chú vẫn tưởng là bố mẹ sẽ hài lòng khi tống được chú đi.

Lúc Nilx thức giấc thì buổi sáng đẹp trời và trong trẻo.Chú ăn một miếng bánh mì tìm được trong bếp. Rồi lấy cỏ, rơm cho con bò cái và hai con ngỗng, sau cùng mở cửa chuồng bò cho bò cái có thể sang cái trại bên cạnh. Những người hàng xóm trông

thấy bò liền hiểu rằng đã có việc gì đó xảy ra cho bà chủ nó. Họ chạy sang, thấy thi hài bà và chôn cất cho bà.

Đôi ngỗng và chú bé cất cánh lên không; chẳng mấy chốc họ trông thấy một quả núi cao, sườn gần thẳng đứng và đỉnh như bị cắt cụt; chúng hiểu rằng đó phải là núi Tabey. Trên đỉnh, Akka cùng Uykxi và Kakxi, Kôlmê, Nelyô, Viixi, Kuuxi và sáu con ngỗng non đang chờ. Thật là vui, những tiếng tục tục, những tiếng kêu và những tiếng vỗ cánh không thể tả được, khi người ta thấy ngỗng đực và Lông-Tơ-Mịn đưa Tí Hon trở về.

Rừng mọc theo các sườn núi lên rất cao, nhưng trên đỉnh thì trơ trụi và từ đấy tầm mắt nhìn ra rất rộng. Phí Đông, phía Nam và phía Tây chỉ thấy có một cao nguyên khá nghèo với những rừng tùng màu nâu sẫm,

những mặt hồ còn đóng băng và những sông núi xanh xanh dần, những cái đó cho thấy rằng đáng Sáng Thế đã làm việc vội vàng và không chút chuyên chú. Nhưng mà nhìn về phía Nam thì khác hẳn. Ở đây, đất đai tựa hồ được xếp đặt một cách âu yếm và chăm chút hết sức. Khắp nơi, những ngọn núi đẹp, những thung lũng dịu dàng và những dòng sông uốn lượn chảy đến tận hồ lớn Vettern mà băng đã tan và đang lóng lánh ánh dương qua, tưởng chừng không phải chứa nước mà chứa đầy ánh sáng xanh lơ.

Hồ Vettern làm đẹp hẳn tất cả mạn Bắc; có thể nói rằng một ánh hồi quang màu thanh thiên đã hiện lên từ đó và tỏa ra khắp mặt đất. Những khóm cây, những ngọn đồi, những mái nhà, những mũi tên, thành phố Yơntsiơping tất cả đều đắm mình trong một ánh quang minh biêng biếc dịu dàng, như

vuốt ve mắt người ngắm cảnh.

Ngày hôm sau, tiếp tục cuộc lữ hành, đàn ngỗng bay ngược thung lũng xanh biếc kia. Khí sắc vui vẻ hết sức, chúng kêu không ngớt, đến nỗi chẳng một ai có đôi tai mà có thể tự nhiên không nghe chúng được.

Với lại trong miền này, hôm nay là ngày xuân đẹp đầu tiên. Cho đến lúc ấy, mùa xuân đã làm công việc của mình nhờ những cơn mưa và những trận bão; phải buổi đẹp trời, như thế này thì nỗi nhớ nhung mùa hè nắng ấm và rừng xanh mới xâm chiếm lòng người, khiến họ thấy công việc hàng ngày thật là nặng nhọc. Khi các ngỗng trời bay qua, tự do và nhẹ nhàng, nhanh nhẹn trên kia, bên trên mặt đất, thì chẳng một ai là không bỏ dở công việc mà nhìn theo.

Những kẻ đầu tiên ngày hôm đó trông thấy ngỗng là những thợ mỏ núi Tabey đang đào

quặng ở sát mặt đất. Nghe ngỗng kêu, họ ngững đào, và một người trong bọn họ kêu lên: "Đi đâu đấy? Đi đâu đấy?"

Đàn ngỗng nghe không hiểu mấy lời ấy, nhưng chú bé nghiêng mình xuống và kêu "Đi đến nơi không có cuốc chim và cũng không có búa tạ".

Nghe thấy thế, những người thợ mỏ tưởng rằng chính nỗi nhớ nhung của họ đã làm cho họ nghe tiếng những con ngỗng mà như một tiếng người.

- Cho chúng tôi đi với! Cho chúng tôi đi với!

- Họ gọi

- Năm nay chưa được, năm nay chưa được. - Nilx đáp lại

Đàn ngỗng trời vẫn kêu ầm ĩ, bay theo dòng sông Tabey sang phía hồ Munkxyơ. Trên eo

đất dài và hẹp giữa hồ Munkxyơ và Vettern mọc lên thành phố Yơntsiơping với những nhà máy lớn. Trước tiên đàn ngỗng bay trên nhà máy giấy Munkxyơ. Đúng là giờ vào làm việc lại sau bữa ăn trưa, những toán công nhân đi về phía cổng nhà máy. Nghe tiếng ngỗng, họ dừng lại một lát, lắng tai. "Đi đâu đấy? Đi đâu đấy?" một công nhân hỏi.

Đàn ngỗng không hiểu những mà chú bé trả lời:

- Đi đến nơi không có máy cũng không có nồi hơi

Những người công nhân tưởng nghe tiếng của chính nỗi nhớ nhung của họ

- Cho chúng tôi đi với! Cho chúng tôi đi với!

- nhiều người trong số bọn họ kêu lên

- Năm nay chưa được, năm nay chưa được. -

Nilx trả lời.

Đàn ngỗng bay trên nhà máy diêm nổi tiếng nằm bên hồ Vettern, to tựa một tòa thành lũy, dang thẳng lên trời những ống khói cao. Chẳng một ai nhúc nhích ngoài sân, nhưng trong một phòng họp rộng, những cô thợ trẻ đang đóng diêm vào hộp. Vì trời đẹp nên các cô đã mở ra một cửa sổ và qua cửa sổ ấy nghe tiếng đàn ngỗng vang đến tận các cô. Một cô gái nghiêng mình ra ngoài, tay cầm cái hộp hỏi lên: ""Đi đâu đấy? Đi đâu đấy?"

- Đến xứ không cần ánh sáng, cũng không cần diêm! Nilx nói xuống

Cô gái nghĩ là cô nghe rõ tiếng tục tục của ngỗng, nhưng tưởng như có nghe ra vài tiếng người, nên cô đáp lời

- Cho chúng tôi đi với! Cho chúng tôi đi với!

- Năm nay chưa được, năm nay chưa được. - Nilx trả lời.

Ở phía Đông các nhà máy, Yơntsiơping mọc lên giữa một cảnh trí đẹp nhất mà một thành phố có thể ao ước. Hồ Vettern hẹp, bờ cao và dốc đứng bên Đông cũng như bên Tây, nhưng mà ở mũi phía Nam, nhưng lũy cát hình như đã bị phá đi để thông một cái cổng lớn đi ra bờ hồ. Ở chính giữa cổng, thành phố trải ra với núi bên Đông và núi bên Tây, với hồ Munkxiơ phía sau và hồ Vettern phía trước.

Đàn ngỗng bay qua Yơntsiơping vẫn kêu inh ỏi như vậy, nhưng mà trong thành phố, chẳng có một ai để ý. Đừng mong thấy những người dân thành thị đứng lại giữa đường phố để gọi những con ngỗng trời.

Cuộc lữ hành tiếp tục dọc hồ Vettern; đàn

ngỗng đến trên viện điều dưỡng Xanna. Vài người bệnh ra ngoài sân để hưởng không khí mùa xuân, họ nghe tiếng ngỗng. Một người trong bọn họ hỏi, giọng yếu đến nỗi chỉ khẽ nghe thấy mà thôi.

- Đi đâu đấy? Đi đâu đấy?

- Đến xứ không có đau đớn, cũng không có khổ sở - Chú bé đáp lại

- Cho chúng tôi đi với!

- Năm nay chưa được, năm nay chưa được. - Nilx trả lời.

Xa tí nữa, đàn ngỗng đến Husvarna ở cuối một thung lũng. Núi đẹp, hiểm trở bao quanh. Một dòng sông đổ xuống thành một chuỗi thác dài và hẹp. Những nhà máy lớn và những xưởng thợ dựa vào các sườn núi; trong thung lũng dựng lên những nhà ở của

công nhân, có vườn nhỏ bao quanh, và ở giữa các nhà là trường học. Lúc đàn ngỗng bay đến thì một cái chuông đánh lên; một đàn trẻ con xếp hàng ra khỏi trường. Chúng đông đến nỗi sân chơi chẳng mấy chốc mà chật ních. Nghe tiếng ngỗng, đàn trẻ kêu:

- Đi đâu đấy? Đi đâu đấy?

- Đến nơi không có sách vở cũng không có học bài - Chú bé đáp lại

- Cho chúng tôi đi với! Đem chúng tôi đi với!

- Năm nay chưa được, năm khác vậy! Năm nay chưa được, năm khác vậy! - Nilx trả lời

Chương XIX - Phần 1: Cái Hồ Lớn Có Nhiều Chim

Yarrô con vịt trời cổ xanh

Trên bờ phía Đông hồ Vettern có ngọn núi Umbey và bên bờ phía Đông núi là vùng đầm lầy Đagxmôxê. Ở bên Đông Đagxmôxê là hồ Tôkern trải ra giữa đồng bằng rộng tỉnh Ơxteryơtlanđ.

Hồ Tôkern khá rộng và người ta nói là xưa kia còn rộng hơn. Nhưng người ta cho là hồ chiếm một cách vô ích một diện tích quá lớn của đồng bằng phì nhiêu và họ cố tháo hết nước của nó đi để lấy chỗ gieo trồng và gặt hái. Tuy vậy, họ cũng không làm cạn hết cả

hồ như chắc là họ đã mong ước được, và hồ còn giấu dưới đáy nhiều đất lắm, nhưng bị thu hẹp lại như thế, nó đã cạn hẳn đi, chẳng nơi nào sâu quá vài thước. Ven bờ thì thành ra những bãi cỏ sình lầy và khắp mặt hồ nổi lên những bãi bùn nhỏ.

Tuy vậy, vẫn có một loài cứ ưa đầm chân xuống nước chỉ cần là thân và đầu được nhô lên không - đó là cây sậy. Nó không thể tìm được nơi nào tốt hơn để mọc ngoài các bờ thoai thoải của hồ Tôkern và các soi bùn ấy. Nó thích thú đến mức cứ mọc cao lên ngang đầu người và mọc dày đến nỗi gần như không tài nào đưa một chiếc thuyền vào được. Nó vây lấy cái hồ thành một hàng rào rộng xanh rờn, chỉ còn vài ba chỗ có thể vào hồ được vì người ta đã nhổ bớt sậy đi. Nhưng sậy mà giữ không cho người ta đến gần, thì lại cho những kẻ khác ẩn náu. Trong cái khối dày đặc của nó mở ra vô số

nhưng chỗ trũng nhỏ và những con lạch chứa đầy một thứ nươc tù màu lục có bèo tấm và cây trạch tả nở hoa, và nhung nhúc những ấu trùng của muỗi, cá con và nòng nọc. Khắp chung quanh các bến ấy là vô số những nơi trú ẩn mà các loài chim nước có thể đẻ trứng và nuôi con không sợ những kẻ phá hoại và không lo thiếu cái ăn.

Thế là một số chim không thể tưởng tượng được đã sống trong các bãi sậy hồ Tôkern và chim mà biết được cái cảnh trí có một không hai này là kéo đến càng đông. Đến đây đầu tiên là loài vịt trời cổ xanh lục đông hàng ngàn vạn. Nhưng chúng không chiếm hết cả mặt hồ, phải chia chỗ ở với những con thiên nga, chim ngốc trắng, gà nước đen, con cốc, vịt nước và biết bao nhiêu các loài khác.

Tôkern chắc là cái hồ rộng nhất và tốt nhất

đất nước đối với các loài chim ấy và chúng phải thấy mình sung sướng vì vào được một chốn cư trú như thế giữa những rừng sậy và bãi bùn. Nhưng khốn thay chúng không giữ được mãi chốn ấy vì con người vẫn không thể quên rằng ở đó sẽ có bao nhiêu là đất phì nhiêu, họ vẫn thường thường bàn việc tháo cạn hồ đi. Và các dự định đó mà thực hiện thì đối với hàng ngàn vạn con chim có nghĩa là bắt buộc phải dời đi nơi khác.

Thuở mà Nilx Holyerxon đi với đàn ngỗng thì trên mặt hồ Tôkern đang có một con vịt trời tên là Yarrô. Con chim non, mới sống có một mùa hè, một mùa thu và một mùa đông. Bây giờ nó mới sống mùa xuân đầu tiên của nó. Vừa từ Bắc Phi sang, nó liền đến hồ Tôkern sớm quá khi băng còn phủ mặt hồ.

Một buổi chiều đang cùng những con vịt

trống tơ khác bay lượn chơi đùa ngang dọc khắp mặt hồ thì Yarrô bị một người săn bắn theo trúng vào ngực. Biết là mình sắp chết nhưng không chịu đem thân làm quà biếu cho cái kẻ đã bắn mình, nó cứ tiếp tục bay cho đến khi kiệt sức. Bay về hướng nào cũng được vì chỉ cốt đi xa cái chỗ ấy thôi. Khi đã sức cùng lực kiệt không bay được nữa thì nó đã không còn ở trên mặt hồ nữa rồi. Nó đã hướng về phía đất liền và rơi xuống trước cổng của một trong những cái trại lớn trên hồ Tôkern.

Lát sau một anh người nhà đi qua sân trại, trông thấy Yarrô bèn nhặt lấy. Nhưng Yarrô chỉ muốn được yên ổn mà chết, liền thu hết tàn lực mổ mạnh vào ngón tay anh ta, cố làm cho anh ta phải thả ra.

Vết mổ tất nhiên là chẳng ăn thua gì, nhưng ít ra cũng làm cho anh người nhà nhận ra là

con chim còn sống. Anh ta dịu dàng đem nó vào nhà và đưa cho bà chủ xem, một người thiếu phụ vẻ mặt hiền lành. Bà ta liền cầm lấy, Yarrô từ tay anh người nhà, vuốt ve lưng nó và lau máu rỏ ra óng ánh trong đám lông tơ ở cổ nó. Bà ta xem kỹ và thấy nó đẹp quá chừng, cái đầu mầu lục sẫm và loáng bóng, cái lưng màu hung, hai cánh điểm những chấm xanh lam. Nghĩ là để nó chết đi thì thật là uổng, bà ta liền tức khắc lấy một cái giỏ đặt nó vào. Yarrô vẫn không ngừng vung cánh và đạp chân để cố thoát thân, nhưng khí nó hiểu là các con người kia không có ý định giết nó thì nó nép mình vào trong giỏ, một cảm giác dễ chịu lan khắp thân mình. Và chỉ lúc ấy, nó mới nhận ra là nó đã kiệt sức và đau đến mức nào vì mất máu. Bà chủ nhà mang cái giỏ đến cạnh lò sưởi, nhưng trước khi đặt giỏ lên đấy thì Yarrô đã nhắm nghiền mắt lại và ngủ say rồi.

Một lát sau, nó sực tỉnh dậy vì có kẻ nào chạm nhẹ vào nó, và nó mở mắt ra, nó súyt ngất đi vì khiếp sợ. Phen này thì chắc chắn là nó đi đời, vì trước mặt nó là kẻ khủng khiếp hơn các con người và các loại chim ăn thịt: đích thị là Kaêxar, con chó săn lông dài đang đánh hơi vẻ tò mò lắm.

Nó đã trải qua những nỗi hoảng sợ đến thế nào trong mùa hè năm ngoái, lúc nó mới chỉ là con vịt con bé tí tòan lông tơ màu vàng, mỗi lần vang lên trong rừng sậy những tiếng kêu:

"Kaêxar đấy! Kaêxar đấy!" và những khi mà nó thấy con chó có bộ lông trắng nâu, mồm đầy những răng, lõm bõm lội bùn xông đến! Đúng, những lúc ấy nó đã tưởng là đang đứng nhìn đích thị thần chết. Và nó vẫn luôn luôn mong ước khỏi phải sống cái giây lát phải đối diện với Kaêxar như thế.

Nhưng mà rủi thay nó đã rơi vào đúng cái trại mà con chó đó ở, và giờ đây Kaêxar đang đứng sừng sững phía trên nó đấy.

Con chó lầu bầu: "Mày là đứa nào? Mày vào nhà bằng cách nào? Nơi mày có chẳng phải là rừng sậy hay sao?"

Cố lắm nó mới có được chút can đảm để trả lời:

"Đừng bực vì thấy tôi đến nhà anh, Kaêxar ạ! Không phải lỗi tại tôi. Tôi bị một người đi săn bắn bị thương và chính các con người đã bỏ tôi vào cái giỏ này."

- Thế à? Những con người đã bỏ mày vào đây à? Thế chắc là họ có ý định chữa cho mày khỏi, dù về phần tao thì tao cho rằng tốt hơn là cứ ăn thịt mày đi. Nhưng dù sao thì ở trong nhà này mày cũng được che chở.

Chẳng việc gì mà phải khiếp sợ như thế. Không phải là chúng ta đang ở trong hồ Tôkern đâu.

Nói xong, Kaêxar nằm xuống ngủ trước ngọn lửa lò sưởi và ngay lúc Yarrô hiểu là cái nguy cơ đáng nguyền rủa nọ đã qua rồi thì một nỗi suy nhược mênh mông lại đến đè lên nó, và nó lại ngủ thiếp đi lần nữa.

Khi thức giấc lần thứ hai thì Yarrô thấy trước mặt mình một cái dĩa đầy những hạt lúa và nước. Nó còn yếu đuối ghê gớm nhưng nó cũng đang đói và khát, thế là nó ăn ngay thấy nó ăn bà chủ có vẻ bằng lòng và đến vuốt ve nó. Rồi nó ngủ lại và nhiều ngày liền nó chỉ ăn và ngủ.

Một buổi sáng, Yarrô thấy mình đã thật khỏe và đủ sức bước ra khỏi cái giỏ và bắt đầu bước đi trên mặt đất. Nhưng đi chưa xa nó đã trượt ngã sóng soài. Thế là Kaêxar

đến, há cái mõm khủng khiếp ra ngoặm lấy nó; Yarrô tin chắc rằng con chó sắp giết chết mình, nhưng mà Kaêxar mang nó bỏ lại vào giỏ, không làm nó xây xát gì. Việc ấy làm cho Yarrô tin cậy Kaêxar đến mức lần thứ hai đi chơi trong nhà nó đến cạnh con chó và nằm nép vào lòng Kaêxar. Từ đó thì Kaêxar và Yarrô thành đôi bạn thân và ngày nào Yarrô cũng nằm ngủ nhiều giờ giữa hai chân của Kaêxar.

Tuy vậy, Yarrô yêu mến bà chủ nhà hơn cả Kaêxar nữa và nó tuyệt đối không có chút gì phải sợ bà ta cả. Nó cọ đầu vào tay bà ta mỗi khi bà ta cho nó ăn, nó thở dài buồn phiền những khi bà ta đi vắng và bà ta trở về là nó chào mừng theo cách nói năng của nó.

Yarrô đã hoàn toàn quên hết nỗi sợ chó, sợ người trước kia của nó rồi. Nó cho là chó và

người là tốt bụng và hiền lành, nó yêu cả chó lẫn người. Nó nóng lòng được chóng bình phục để có thể bay về Tôkern và báo với các vịt trời rằng những kẻ thù cố cực của chúng thật ra không nguy hiểm gì, rằng họ nhà vịt trời chẳng còn có gì phải sợ nữa.

Nó đã trông thấy nhưng con người cũng như Kaêxar đều có đôi mắt thanh tĩnh, nhìn vào thật thích. Con vật duy nhất trong nhà mà nó không muốn gặp cái luồng mắt nhìn là Klôrina, con mèo cái. Chính con mèo cũng chẳng làm gì hại nó, nhưng mà nó không tài nào tin con mèo được. Ấy là chưa kể Klôrina cứ không ngớt trêu nó, vì nó đem lòng yêu thương các con người.

Một hôm Kaêxar bảo nó: "Mày tưởng họ săn sóc chạy chữa cho mày vì thương mày đó à? Mày chỉ béo lên một tí là đủ biết! Rồi sẽ thấy họ vặn cổ mày như thế nào! Tao thì

tao biết rõ họ lắm".

Yarrô cũng như tất cả các loài chim đều có tấm lòng hiền từ và chung thủy nên nghe thế nó hết sức đau lòng. Nó không thể nào tưởng tượng ra bà chủ lại vặn cổ nó được, mà cũng không thể tưởng tượng ra là đứa con trai nhỏ của bà cũng làm như thế, đứa bé thường ngồi hàng giờ ríu rít suốt ngày trước cái giỏ của nó. Nó cảm thấy rằng cả hai mẹ con đều yêu thương nó, đúng như nó yêu thương họ vậy.

Một hôm. Yarrô và Kaêxar đang nằm trước lò sưởi như thường lệ thì Klôrina ngồi ở phía trên, quyết trêu con vịt trời một mẻ.

Nó nói: Yarrô à, tao không biết sang năm mày và bọn vịt trời sẽ làm gì, khi hồ Tôkern bị tháo hết nước và biến thành cánh đồng.

Yarrô khiếp đảm, đứng vụt dậy, kêu lên:

"Nói gì vậy, Klôrina".

Con mèo cái trả lời: "Tao cứ quên rằng mày, Yarrô à, không nghe hiểu tiếng nói của loài người như Kaêxar và tao vậy. Nếu không thì mày đã nghe thấy mấy người hôm qua đến nhà này nói rằng sang năm tất cả nước hồ Tôkern sẽ bị tháo hết và đáy hồ sẽ khô ráo như cái sàn nhà ấy. Thế là tao phải tự hỏi rằng mày và bọn vịt trời rồi sẽ đi đâu vậy?"

Nghe nói thế Yarrô giận quá cứ phải rít lên như một con rắn.

Nó thét vào mặt con mèo: "Đằng ấy độc ác khác gì một con gà nước. Đằng ấy chỉ tìm cách kích ta chống lại loài người. Ta biết rằng họ hoàn toàn không thể làm một việc như vậy. Họ biết hồ Tôkern là của vịt trời. Tại sao họ lại đi tước cái chỗ trú ẩn của bao nhiêu là chim? Tại sao họ lại làm cho loài

chim khổ sở? Chắc rằng đằng ấy đã bịa ra tất cả các chuyện đó để làm cho ta sợ. Ta chỉ muốn chim đại bàng Gorgô đến xé xác đằng ấy ra. Ta chỉ muốn bà chủ đến cắt cụt hết ria mép của đằng ấy đi".

Nhưng cuộc tấn công ấy không đủ làm cho Klôrina phải làm thinh. Nó lại nói: "A, mày nghĩ là tao nói dối à? Vậy thì hỏi Kaêxar xem. Tối hôm qua nó cũng ở trong nhà đấy. Mà Kaêxar thì có nói dối bao giờ".

Yarrô liền hỏi: "Kaêxar à, anh hiểu tiếng nói của loài người còn hơn Klôrina, hãy cho tôi biết có phải là nó đã nghe sai không? Thử tưởng tượng xem cái gì sẽ xảy ra nếu người ta tát khô hồ Tôkern và biến đáy hồ thành cánh đồng. Bây giờ thì chẳng còn bèo tấm cho vịt lớn, cũng như cá con, nòng nọc cũng như cung quăng cho vịt con nữa. Và những bụi sậy để vịt con ẩn náu cho đến cái

tuổi tập bay cũng sẽ mất đi. Tòan thể họ hàng nhà vịt bắt buộc phải đi khỏi đây và tìm nơi trú ngụ khác. Nhưng mà tìm đâu ra được một chốn dung thân chắc chắn như hồ Tôkern này? Kaêxar à, nói cho tôi biết là Klôrina đã nghe nhầm rồi". Quan sát cách cư xử của Kaêxar trong cuộc nói chuyện này thật thú vị. Nó đã hoàn toàn tỉnh giấc ngay từ lúc đầu nhưng bây giờ Yarrô quay lại phía nó thì nó lại ngáp và đặt cái mồm dài trên hai chân trước rồi chỉ một lát là ngủ say.

Con mèo nhìn Kaêxar, và mỉm cười thật xỏ lá.

Nó bảo Yarrô: "Tao cho là Kaêxar tránh không muốn trả lời mày. Nó cũng như mọi con chó: không bao giờ lại thú thật rằng loài người có thể độc ác được. Nhưng mà dù sao thì mày cũng phải tin điều tao mới nói với mày. Và để tao cắt nghĩa cho mày nghe tại

sao họ lại định tháo nước cái hồ ấy đúng ngay lúc này. Chừng nào mà bọn vịt trời chúng mày còn cầm quyền ở Tôkern thì họ còn chưa muốn tát cạn hồn, vì dù sao họ cũng kiếm được chút lợi nào đó ở bọn chúng mày. Nhưng mà từ nay, bọn vịt trắng có mào, bọn gà nước đen, và các bọn chim khác thịt không ăn được đã tràn vào khắp các rừng sậy, thế là loài người cho rằng giữ lại cái hồ cho bọn chúng thì thật là vô ích".

Yarrô không thèm đáp lại Klôrina, nhưng nó ngẩng đầu lên và hét vào tai Kaêxar: "Này Kaêxar! Anh biết là ở Tôkern còn nhiều vịt lắm, bay đặc cả trời như những đám mây. Hãy cho tôi biết rằng không đúng là loài người định làm cho tất cả họ nhà vịt thành những kẻ không nơi trú ngụ".

Nghe thế, Kaêxar vùng dậy, quy tội cho

Klôrina dữ dội đến nỗi con mèo phải chạy

trốn lên một cái giá.

Kaêxar gầm lên: "Tao sẽ dạy cho mày phải câm mồm đi khi tao muốn ngủ. Tao biết rõ là người ta có bàn việc tháo nước hồ năm năm. Nhưng người ta đã nói đến việc ấy ba mươi sáu lần rồi mà đã làm đâu, sao giờ việc tháo cạn nước hồ ấy lại chính là cái mà tao không ưa, tháo cạn hồ Tôkern thì việc đi săn bắn sẽ ra thế nào? Mày mà khoái chí về việc ấy thì mày là đồ ngu. Không còn chim ở Tôkern nữa thì mày với tao còn biết chơi với ai nữa".

Phần 2: Con Chim Mồi

Mấy hôm sau, Yarrô đã lại sức để có thể bay quanh khắp nhà. Bà chủ vuốt ve nó không rời tay và Per Ôla chạy khắp sân hái cho nó những ngọn cỏ vừa mới nhú ra khỏi đất. Yarrô tự nhủ rằng, dù nay nó đã đủ sức để có thể bay ra hồ Tôkern, nó vẫn không muốn từ biệt loài người mà sẽ ở lại với họ suốt đời.

Ngày hôm sau, mới mờ sáng, bà chủ buộc vào Yarrô một thứ dây thít chặt đôi cánh nó lại. Rồi bà giao nó cho anh người nhà đã bắt được nó trong sân. Người này cặp nó vào nách đem xuống hồ Tôkern.

Băng đã tan trong khi Yarrô ốm. Những cây

sậy già năm ngoái đã khô, vẫn còn lại dọc bờ hồ và các đảo, những màu xanh đã nhú lên trên mặt nước. Hầu hết các loài chim di cư đến đã trở về. Những chiếc mỏ khoằm của chim dẽ gà chĩa ra giữa các cây sậy. Những chim cốc trắng có màu, bay đây bơi đó, đã thay vòng lông mới quanh cổ, và những chim mỏ nhát đang nhặt cỏ, tích lại để làm tổ.

Anh người nhà xuống một chiếc thuyền. Anh để Yarrô vào lòng thuyền và đẩy ra giữa hồ. Yarrô đã có thói quen chờ đợi ở loài người toàn những sự tốt lành. Nó bảo con chó Kaêxar đi cùng: "Tôi biết ơn anh người đem tôi ra ngoài hồ quá! Nhưng anh ta đừng ngăn trở hoàn toàn không cho tôi nhúc nhích thế này thì hơn, vì tôi có ý định bay đâu".

Kaêxar chẳng đáp lại Yarrô lấy một lời.

Sáng hôm ấy, Kaêxar này thật rất ít ba hoa.

Cái việc mà Yarrô thấy hơi khác thường là anh người nhà mang theo cả súng. Nó không thể tin rằng một trong những con người trung hậu ở trong cái trại ấy lại muốn bắn vào những con chim. Hơn nữa Kaêxar đã nói với nó là loài người không săn bắn vào mùa này trong năm.

"Giờ là thời gian cấm săn, dù việc cấm ấy tất nhiên chẳng liên quan gì đến mình", Kaêxar nói.

Trong lúc ấy anh người nhà đã đến tận một hòn đảo nhỏ lầy lội, chung quanh toàn là sậy. Anh ta bước ra khỏi thuyền, bẻ những thân sậy úa, xếp lên thành một đống, rồi ngồi yên vị ở phía sau; Yarrô được cởi sợi dây trói cánh và buộc vào thuyền bằng một sợi dây dài, nên có thể đi lại trên mặt nước.

Bỗng nó trông thấy một vài con vịt non, trước đây đã cùng nó tung tăng trên hồ, đi về khắp mọi hướng. Chúng còn ở cách xa, nhưng Yarrô đã kêu to lên gọi. Chúng đáp lời, và một đàn vịt bay rất đẹp đến gần hòn đảo. Chúng đáp chưa đến thật gần thì Yarrô đã bắt đầu kể cho chúng nghe việc mình được cứu mạng kỳ diệu, nói cho chúng biết lòng phúc hậu của con người.

Đúng lúc đó, hai tiếng súng nổ sau lưng nó. Ba con vịt rơi xuống hết trong đám sậy, và Kaêxar lao đến bắt.

Thế là Yarrô hiểu ra.

Người ta đã cứu sống nó để dùng nó làm con mồi nhử những con chim khác. Và mưu mẹo xảo quyệt đã thành công. Ba con vịt đã chết là do nó. Nó tưởng là phải chết đi vì xấu hổ. Nó nghĩ là chính bạn Kaêxar của nó cũng nhìn nó khinh bỉ, và khi cùng nhau trở

về nhà, con vịt không dám nằm cạnh con chó nữa.

Ngày hôm sau, người ta lại mang Yarrô ra mặt hồ.

Lần này cũng vậy, chẳng mấy chốc có thấy mấy con vịt Nhưng mà thấy chúng bay về phía nó, nó kêu lên bảo chúng: "Đi đi! Đi đi! Cẩn thận! Đi nơi khác đi. Một người đi săn nấp sau đống sậy. Tôi ở đây chỉ để làm mồi!".

Và thế là Yarrô đã ngăn được những con vịt bay vào tầm súng. Nó chỉ hơi còn chút thời gian để nhấm nháp một mầm cỏ non, vì còn quá bận để theo dõi khắp chung quanh. Một con chim nào đến gần là nó kêu lên báo động. Nó báo cho cả những con cốc trắng có mào biết mối nguy đang đe dọa, dù nó ghê tởm bọn cốc trắng vì chúng thường đánh đuổi vịt ra khỏi những nơi trú ẩn tốt

nhất. Nhưng mà Yarrô không muốn là nguyên nhân gây ra chết chóc cho một con chim nào cả. Nhờ việc cảnh giới chu đáo của Yarrô mà anh người nhà trở về trại, không bắn một phát súng nào. Điều đó không ngăn được Kaêxar tỏ vẻ kém bực mình hơn hôm trước. Và, tối đến, để cho vịt ngủ giữa hai chân của nó.

Nhưng Yarrô không thấy vui ở trại này nữa. Trái lại nó hết sức khổ sở. Nó xót xa trong lòng khi nghĩ rằng loài người không bao giờ yêu thương nó cả. Khi bà chủ hay đứa con trai nhỏ của bà đến vuốt ve nó thì nó đút mỏ xuống dưới cánh và giả vờ ngủ.

Từ nhiều hôm rồi Yarrô làm cái dich vụ đáng buồn của nó trên mặt hồ và người ta đã biết nó trên suốt cả hồ Tôkern.

Nhưng một buổi sáng, trong khi theo thường lệ nó kêu: "Cẩn thận, các chim ơi!

Đừng đến gần tôi! Tôi chỉ đứng đây để nhử các bạn!" thì một cái tổ chim cốc trắng bỗng bồng bềnh đến tận chỗ mà Yarrô bị buộc. Đó chẳng phải là một vật gì lạ lùng. Cái tổ này có từ năm trước, những tổ cốc trắng đều làm khéo để có thể nổi trên nước như những chiếc tàu. Và như thế thường cũng xảy ra việc những tổ bị dòng nước nào đó cuốn ra mãi ngoài khơi. Nhưng Yarrô bất động, lặng nhìn chiếc tổ ấy, vì tổ đến thẳng phía hòn đảo. Có thể nói là có ai đó đang hướng tổ đi.

Cái tổ đến gần, và Yarrô trông thấy một con người bé tí, bé nhất trong các con người mà nó đã gặp; con người ngồi trong cái tổ cốc và chèo với hai cành cây con. Con người bé nhỏ đó kêu lên bảo Yarrô: "Nhảy xuống nước đi, nếu có thể, Yarrô, đã hay sẵn sàng để bay lên! Cậu sắp được cứu thoát!"

Lát sau, chiếc tổ cốc trắng cặp bờ nhưng người chèo bé nhỏ không nhảy xuống đất mà cứ ngồi im giữa những cành cây và ngọn cỏ. Về phần Yarrô cũng vậy, có thể nói là chẳng cử động được chút nào. Nó gần như bị tê liệt vì sợ người ta phát hiện ra kẻ đến giải phóng cho nó.

Cái việc đầu tiên xảy ra lại là việc một đàn ngỗng trời bay đến. Yarrô trấn tĩnh lại và kêu to báo cho đàn ngỗng biết mối nguy. Tuy vậy, đàn ngỗng vẫn cứ bay trên bờ hồ lầy lội nhiều lần; bay khá cao ở hẳn ngoài tầm súng, nhưng anh người nhà không thể chống lại được nỗi cám dỗ, cũng bắn vài phát về phía ngỗng.

Mấy phát súng ấy vừa nổ và con người bé nhỏ nhảy ngay xuống đất rút một con dao bé tí xíu ra khỏi vỏ, và cắt gọn những dây buộc Yarrô. "Bay nhanh đi, Yarrô trước khi

người kia nạp đạn!". Nó kêu lên trong khi chính nó cũng lại nhảy vào chiếc tổ cốc trắng và cố sức chèo, ra xa khỏi bờ.

Người đi săn mải nhìn theo đàn ngỗng và không để ý đến việc cứu thóat YarrôYarrô, Kaêxar chú ý hơn đến mọi sự xảy ra, liền lao vào Yarrô và tóm lấy cổ nó đúng lúc mà nó vừa xòe cánh ra.

Yarrô kêu lên một tiếng thảm thương, nhưng con người bé nhỏ đã cứu thoát nó, bình tĩnh bảo Kaêxar: "Nếu mày thực sự là con chó lương thiện như trông vẻ ngoài của mày, thì mày không thể có lòng thèm muốn giữ lại đây một con chim trung hậu để nó lôi kéo bao nhiêu con khác vào chỗ chết như thế".

Nghe những lời đó, Kaêxar cong cái môi lên trên, nhăn mặt một cái xấu quá, nhưng nó nhả Yarrô tức thì: "Bay đi, Yarrô, nó nói.

Thật ra chẳng phải mày sinh ra để làm con mồi, và cũng không phải là chủ ý của tao muốn giữ mày lại để làm việc ấy, mà chỉ vì không có mày thì nhà cửa sẽ thật trống trải".

Phần 3: Việc Lấp Cái Hồ

Mà thật vậy, cái trại tựa hồ vắng tanh sau khi Yarrô đi rồi. Con chó và con mèo thấy ngày dài quá, vì chúng không có dịp để cãi nhau về Yarrô nữa, và bà chủ thì nhớ tiếc những tiếc bập mỏ lẹp kẹp vui mừng của nó mỗi khi bà bước vào phòng. Nhưng kẻ thấy thiếu Yarrô hơn cả là Per Ôla, đứa bé con, vì suốt đời nó chẳng có bạn chơi và như thế.

Khi biết Yarrô đã trở về hồ Tôkern để ở lại với những con vịt khác, thì nó không để cho vịt đi mất như vậy, mà chỉ nghĩ đến việc làm sao đem Yarrô trở lại trại. Per Ôla đã trò chuyện nhiều với Yarrô, những khi con vịt còn nằm trong cái rổ của nó, và nó tin chắc

rằng vịt hiểu nó. Nó xin mẹ đưa nó đến bên bờ hồ để có thể tìm thấy Yarrô, và nói cho vịt bằng lòng trở về nhà với nó. Mẹ nó không nghe, nhưng đứa bé không chịu chỉ vì chút việc nhỏ ấy mà từ bỏ ý định của mình.

Ngày hôm sau, cái ngày mà Yarrô biến mất, Per Ôla ra ngoài sân. Ở đây nó chơi những trò chơi như mọi ngày, Kaêxar nằm trên các bậc thềm và khi phải đi vắng, mẹ nó bảo con chó: “Trông Per Ôla, nghe chưa Kaêxar!”

Cứ như mọi khi thì Kaêxar đã nghe lệnh bà chủ, và đứa bé đã được trông nom cẩn thận. Nhưng mà đã mấy hôm nay, Kaêxar đã không còn là nó nữa. Nó biết rằng những chủ trại, những nông dân, những trai cày ở quanh cái hồ Tôkern đã bàn nhau về việc tát cạn cái hồ, họ sắp sửa quyết định thực

hiện việc đó. Những con vịt sẽ mất đi và chẳng bao giờ Kaêxar sẽ còn có dịp đi săn một cuộc săn ra trò nữa. Chỉ nghĩ đến tai họa đó là Kaêxar đã khổ não đến nỗi chẳng nghĩ đến việc trông nom Per Ôla.

Và đứa bé vừa ở lại một mình trong vườn, là liền thấy đã đến lúc đi ra hồ Tôkern và nói chuyện với Yarrô. Nó mở một cái cửa nhỏ, theo lối đi hẹp, băng qua các đồng cỏ, xuống hồ Tôkern còn trông thấy ngôi nhà là nó còn đi chầm chậm, nhưng sau thì nó rảo bước. Nó rất sợ mẹ nó hay một ai đó gọi lại và cấm nó đi xa hơn.

Per Ôla không có ý làm một việc gì có lỗi, nó chỉ muốn làm cho Yarrô phải trở về, nhưng nó đoán biết rằng mẹ nó sẽ không tán thành việc nó định làm.

Đến bờ hồ, Per Ôla gọi Yarrô nhiều lần. Rồi nó chờ một lúc lâu không thấy Yarrô

đến. Per Ôla trông thấy nhiều chim giống như con vịt trời. Chúng bay, chẳng để ý gì đến nó, cho nên nó hiểu rằng chẳng con nào trong bọn có thể là Yarrô cả.

Vì Yarrô không đến gặp nó, nên đứa bé nghĩ có thể tìm ra nó dễ hơn ở ngay trên mặt hồ. Ở đây có vài chiếc thuyền tốt, nhưng đều bị kéo lên trên bờ cả. Chỉ có một chiếc thuyền con cũ, ván đã hở ra cả, là đang trôi nổi tự do trên mặt nước, nhưng bởi vì nó quá hư nát nên chẳng một ai nghĩ đến việc dùng nó cả.

Tuy vậy, Per Ôla cứ leo qua mạn, xuống thuyền không lo rằng nước đã đầy cả lòng thuyền. Nó không đủ sức dùng chèo để bơi, trái lại nó cứ việc đung đưa thân hình sang phải rồi sang trái ở trong lòng thuyền. Tất nhiên là không một người lớn nào có thể làm cho một chiếc thuyền con đi được trên

hồ Tôkern bằng cách ấy cả; nhưng mà khi nước sâu và tai nạn có thể xảy ra, thì những trẻ nhỏ lại có khả năng lạ lùng để đi liều, không sợ nguy hiểm trên mặt sóng. Chỉ một chốc là Per Ôla đã được đưa ra trên mặt hồ Tôkern mồm gọi Yarrô.

Chiếc thuyền con cũ cứ bập bềnh giữa hồ, những kẻ hở giữa các tấm ván rộng dần ra và nước tràn vào. Tuy vậy, Per Ôla chẳng chút mảy may lo sợ. Ngồi trên một chiếc ghế nhỏ, đằng mũi, nó gọi tất cả những con chim nó trông thấy và ngạc nhiên vì Yarrô không đến.

Dù sao thì cuối cùng Yarrô cũng trông thấy Per Ôla; nghe gọi nó bằng cái tên mà những con người đã đặt cho nó, thì nó hiểu rằng đứa bé đã đến tìm nó; Yarrô sung sướng quá vì có một con người đã thực sự có lòng thương nó. Nó lao xuống với Per

Ôla như một mũi tên ngồi bên cạnh, và để cho Per Ôla vuốt ve; cả hai đều vui mừng vì được gặp lại nhau. Nhưng bỗng Yarrô nhận thấy tình hình chiếc thuyền đã ngập nước đến một nửa và sắp đắm. Yarrô cố thuyết phục Per Ôla là phải gắng trở vào đất liền, vì Per Ôla không biết bơi, cũng không biết bay. Per Ôla chẳng hiểu chút gì ngôn ngữ của Yarrô. Thế là chẳng do dự nữa, Yarrô bay đi tìm cứu viện.

Một lát sau, Yarrô đã trở lại với một con người bé tí, bé hơn cả Per Ôla rất nhiều. Nếu con người bé nhỏ kia không biết nói năng và cử động, thì đứa bé đã cho rằng đó là một con búp bê.

Con người bé nhỏ ra lệnh cho Per Ôla phải tức khắc cầm lấy cái sào dài ở lòng chiếc thuyền con, và cố gắng chồng thuyền về một trong các hòn đảo mọc đầy sậy. Per

Ôla làm theo ngay. Được con người bé nhỏ giúp sức, nó có thể đưa chiếc thuyền con đi. Chỉ chống vài cái là đến một hòn đảo và Per Ôla đặt chân lên đất, chính đúng cái lúc mà chiếc thuyền con ngập nước và hoàn toàn đắm luôn.

Trông thấy thế, đứa bé cũng biết rằng bố mẹ nó sẽ mắng rất dữ và nó đã bật khóc, nếu không được những ý nghĩ khác làm cho quên ngay điều đó. Thật vậy, một đàn chim to lông xám bay đến đỗ cạnh nó và con người bé nhỏ kia dẫn cả đàn đến phía nó. Con người nói cho nó biết những chim đó là ai và cắt nghĩa cho nó hiểu những lời nói của chim. Per Ôla thích quá đến mức quên hết mọi việc.

Trong lúc ấy, ở trại người ta nhận thấy đứa bé đi đâu mất và người ta bổ đi tìm. Người ta tìm trong kho lúa mì, dưới giếng, dưới

hầm nhà. Rồi tất cả mọi người kéo nhau lên các đường lớn, và các đường kiệt hỏi thăm làng xóm, láng giếng có trông thấy nó không. Sau cùng, người ta tìm đến tận hồ Tôkern. Nhưng chẳng thấy nó đâu cả, và Kaêxar con chó, chẳng làm chút gì để đưa chủ đi theo dõi dấu vết cả. Trái lại, nó cứ nằm dài hết sức yên tĩnh, tựa hồ việc ấy chẳng liên quan gì đến nó hết.

Trời đã hơi chiều, người ta thấy dấu chân của Per Ôla gần bến đó, và người ta nhận thấy là chiếc thuyền con cũ đã không còn ở chỗ của nó ở ven bờ nữa. Thế là người ta hiểu những gì đã xảy ra. Chủ trại và các anh nhà liền đảy các thuyền ra giữa hồ, lùng sục khắp nơi để tìm chú bé. Họ chèo đi khắp mọi phía trên mặt hồ Tôkern, cho mãi đến tận tối mà chẳng tìm thấy dấu vết của Per Ôla đâu cả. Chiếc thuyền cũ chắc đã đắm thẳng xuống hồ, và đứa bé đã nằm dưới đáy

nước rồi.

Chiều tối, mẹ Per Ôla đi lang thang trên bãi cát ven hồ. Tất cả mọi người đều đinh ninh rằng đứa bé đã chết đuối rồi, nhưng bà thì không thể cho là như thế được, và bà cứ tiếp tục đi tìm. Bà tìm giữa các đám lau sậy và cõi lạc; bà đi lại không biết mệt trên các bờ hồ lầy lội; không nghĩ là mình đang lún sâu xuống bùn và lấm le bùn đất. Nỗi tuyệt vọng thật là vô hạn. Bà không khóc, nhưng vặn hai bàn tay và gọi tên con nghe đứt ruột. Chung quanh bà nghe kêu lên nào thiên nga, nào vịt trời, nào dẽ gà. Bà tưởng là chúng đi theo bà, vừa kêu rên, vừa than khóc như bà. “Chúng cũng phải phiền muộn mới kêu than như thế”, bà tự nhủ. Nhưng rồi bà bỗng nhớ ra là bà đang nghĩ đến chim, mà chim thì chắc là không có chút lo nghĩ nào. Tuy nhiên, thật là nhanh, mặt trời đã lặn rồi, mà chúng vẫn không

chịu làm thinh. Trái lại, bà nghe tất cả chim chóc đang ở trên hồ Tôkern đều kêu, rồi lại kêu. Nhiều con cứ bay theo bà, dù bà cất bước đến đâu. Nhưng con khác bay qua, cánh khẽ lướt vào bà. Chung quanh bà, không trung chỉ còn là những lời than vãn và oán trách.

Nỗi lo sợ của chính bà làm cho bà cởi mở tấm lòng. Bà hiểu hơn bao giờ hết những tình cảm của các loài chim. Hoàn toàn như bà, chúng cũng lo lắng đến nhà cửa của chúng, con cái của chúng. Giữa bà và chúng nào có khác gì như cho đến nay bà vẫn tưởng.

Và bà nghĩ đến việc đã quyết định, có thể nói là tước của hàng nghìn thien nga, vịt trời, chim cốc, nhưng chiếc tổ ấm cạnh hồ Tôkern. Thế là chúng phải biết bao lo lắng! Sau cái việc ấy thì làm sao mà chúng có thể

nuôi nấng và dạy dỗ con cái chúng được? Bà đứng im lặng, miên man suy nghĩ. Thoạt mới nhìn thì hình như biến một cái hồ thành đất trồng trọt và đồng cỏ là một việc hữu ích và tốt lành, nhưng mà cũng phải có một cái hồ nào khác hồ Tôkern, một cái hồ mà không có một số chim đông đến như thế này cư trú chứ.

Bà nhớ rằng ngay ngày mai đây thôi, người ta sẽ quyết định tát cạn hồ Tôkern và bà tưởng là đã thấy trong việc này một lý do của việc con bà bị mất tích. Bà vội vàng chạy về trại, và nói ngay cho chồng nghe cái điều mà bỗng nhiên bà nghĩ ra. Bà nói với chồng về cái hồ, về các loài chim và bà nói với chồng rằng cái chết của Per Ôla phải là một sự trừng phạt của Chúa cho hai vợ chồng họ. Và tức thì, bà thấy chồng cũng cùng ý nghĩ như bà. Họ đã có một dinh cơ lớn, nhưng nếu việc tát cạn hồ mà hoàn

thành thì phần lớn đất đai thu được ở đây sẽ thuộc về họ và sản nghiệp của họ sẽ tăng lên gần gấp đôi. Bởi thế mà họ đã thúc giục việc thực hiện dự định này hăng hái hơn bất kỳ một người nào trong số các cư dân ven hồ.

Thế là người chồng đứng lặng, tự hỏi có nên xem là một ý Chúa, cái việc hồ Tôkern đã bắt mất con trai họ ngay hôm trước cái ngày mà họ định ký hợp đồng về việc tát cạn hồ không. Vợ ông ta chẳng cần phải nói gì nhiều, thì ông ta đã trả lời:

- Có thể là Chúa không muốn chúng ta xen vào cái mà chính Chúa đã an bài. Mai tôi sẽ nói với những người kia, và tôi tin chắc rằng chúng ta sẽ quyết định là hiện nay không nên thay đổi chút gì cả.

Hồ Tôkern nay vẫn còn, rộng 44 km2, chỉ sâu có 1m, nhưng chim vẫn đông như xưa.

Trong khi ông bà chủ bàn về dự định tát cạn cái hồ, thì Kaêxar nằm trước lò sưởi. Nó ngửng đầu lên và lắng tai nghe hết sức chăm chú. Khi nó đã chắc rằng việc nó làm là đúng, nó bèn chạy đến phía bà chủ; nó đớp lấy váy bà, cắn vào hai hàm răng, và cứ thế đưa bà ra đến cửa.

- Gì thế, Kaêxar! Bà vừa nói vừa muốn gỡ ra. Rồi bỗng nhiên bà kêu lên: - Mày biết Per Ôla ở đâu à?

Kaêxar sủa một tiếng vui mừng và đâm bổ vào cánh cửa, rồi chạy thẳng về phía hồ Tôkern và bà chủ thì lao theo sau.

Và thế là chưa đến bờ hồ đã nghe tiếng một đứa trẻ khóc ở phía hồ. Per Ôla đã sống cái ngày thích thú nhất trong đời nó cùng với chú bé Tí Hon và đàn chim, nhưng giờ đây nó bỗng khóc, vì nó đói và sợ đêm tối. Khi

mẹ nó và Kaêxar đến tìm nó thì nó cảm thấy sung sướng đến lạ thường.

Chương XX: Lời Tiên Đoán

Thứ sáu, 22 tháng Tư

Một đêm nọ, Nilx đang ngủ trên một hòn đảo nhỏ của hồ Tôkern, thì bị những tiếng chèo thuyền đánh thức đậy. Vừa mở mắt ra đã bị một ánh sáng chói chang làm cho phải nhấp nháy. Trước tiên, chú không hiểu ánh sáng đó từ đâu trên hồ đến, nhưng chỉ một lát sau chú thấy một chiếc thuyền con đậu sát bờ sậy: đằng lái có một cây đuốc hắc ín to buộc vào một chiếc cột sắt đang cháy. Ngọn lửa đỏ của cây đuốc chiếu xuống mặt nước của hồ đêm, và cái ánh đẹp đó chắc đang thu hút cá đến, vì khắp chung quanh thấy cử động và vùng vẫy vô số nhưng vệt đen.

Hai ông già đang ở dưới thuyền. Một người ngồi chèo người kia đứng trên chiếc ghế dài đằng lái, tay cầm một chiếc lao khá ngắn, vót qua loa thành ngạnh. Người chèo có vẻ một dân chài nghèo. Ông ta bé nhỏ, khô khan và da rám nắng, mặc chiếc vét tông mỏng đã sờn. Người ta thấy rõ là ông ta đã quen ra ngoài trời làm lụng bất kỳ thời tiết thế nào, và ông ta không biết sợ lạnh. Người kia áo quần đẹp đẽ, ăn uống đủ đầy, có cái vẻ hách dịch và quan trọng của một nông dân.

“Giờ hãy dừng lại đây!” Người nông dân nói khi họ đến ngay trước hòn đảo nhỏ, nơi mà chú bé đang nằm. Nhanh như cắt, ông ta phóng chiếc lao xuống nước. Rút lên thì một con lươn to đang quằn quại ở mũi lao.

Gỡ lươn ra, ông ta nói: “Đấy! Lại một con không phải là nhỏ. Tôi cho là tối hôm nay

chúng mình kiếm được thế là vừa, và có thể về được rồi”.

Ông bạn không cất mái chèo lên, mơ màng nhìn ra xung quanh.

“Đêm nay trên hồ đẹp quá!”, ông ta nói.

Và đúng thế thật. Tất cả đều yên tĩnh; mặt nước trải ra lặng như tờ, trừ vệt nước phía sau chiếc thuyền mà ánh đuốc làm cho long lanh tựa hồ một con đường trát vàng. Bầu trời trong và xanh, lấp lánh muôn nghìn tinh tú. Các bờ hồ đều bị các đảo nhỏ đầy lau sậy che khuất, trừ bên phía Tây. Ở đấy núi Umbey nổi cao lên, âm u, hùng tráng hơn lúc ban ngày, bóng phủ lên nền trời một hình tam giác lớn.

Người nông dân quay đầu đi, cho khỏi lóa mắt vì cây đuốc và nhìn quanh, rồi cuối cùng nói:

- Đúng, xứ này đẹp, nhưng vẻ đẹp chẳng phải là nét quý nhất tỉnh Ơxteryơtlanđ của chúng ta.

- Thế tỉnh ta có cái gì quý hơn? Người chèo thuyền hỏi.

- Ơxteryơtlanđ xưa nay vẫn là tỉnh được quý mến và tôn trọng.

- Có thể là thế, người kia thừa nhận.

- Với lại rồi sẽ mãi mãi như vậy

- Biết thế nào được? Người chèo thuyền nói.

Người nông dân ngồi thẳng mình lên.

- Về việc này có một truyện cổ mà trong dòng họ tôi người ta truyền lại cho nhau từ đời cha đến đời con. Chúng tôi khoog phải bất cứ ai cũng kể cho nghe đâu, nhưng với

một người bạn già như anh thì tôi rất có thể tâm sự.

Ông ta bắt đầu kể, giọng như người đọc một truyện cổ đã gần thuộc lòng. Ở Ulvôxa, tại đây, tỉnh Ơxteryơtlanđ thời xưa lắm, có một phu nhân có tài đoán trước tương lại và nói cho thiên hạ biết những gì sẽ xảy ra, chắc chắn như là việc đã xảy ra xong rồi vậy. Bà rất nổi tiếng và người ta đến hỏi bà từ những nơi rất xa.

Một hôm phu nhân ấp Ulvôxa ấy đang kéo sợi trong gian phòng lớn, theo phong tục ngày xưa thì một nông dân đi vào ngồi xuống ở tận cuối phòng, gần cửa ra vào.

- Thưa phu nhân kính mến, tôi có thể biết được phu nhân đang nghĩ đến cái gì không? Ông ta nói sau một phút im lặng.

- Ta nghĩ đến những điều cao cả, thánh

thiện, bà ta trả lời.

- Thế thì hỏi phu nhân một câu vẫn làm tôi băn khoăn có thể là sỗ sàng quá không?

- Chắc lão muốn biết cánh đồng nhà lão có cho lão được nhiều lúa mì không. Nhưng mà ta, ta nhận những lời thỉnh cầu của Hoàng đế, lo ngại vì số phận của Hoàng triều, và của Giáo Hoàng, lo lắng vì tương lai của uy quyền Tòa thánh cơ mà.

- Chắc rằng đó là những câu hỏi không dễ trả lời, người nông dân nõi. Bởi vậy, tôi có nghe nói rằng người ta ở đây về, ai cũng không vui lòng về những điều được biết.

Nghe đến đây, phu nhân ấp Ulvôxa cắn môi và ngồi vững vàng lại trên ghế.

- À! Lão có nghe nói thế à? Vậy thì cứ thử hỏi đi xem ta có biết trả lời cho lão hài lòng

được không?

Người nông dân nói rằng ông ta đã đến với hy vọng được biết tương lai của tỉnh Ơxteryơtlanđ. Ông ta không yêu quý gì trên đời bằng xứ sở của ông ta, và sẽ cảm thấy sung sướng cho đến hơi thở cuối cùng, nếu mang theo về được một câu trả lời tốt lành.

- Nếu lão không mong ước cái gì khác, phu nhân ấp Ulvôxa minh tuệ đáp, thì ta tin là lão sẽ hài lòng. Vì ta có thể nói ngay với lão tại đây, không phải đứng lên, rằng tỉnh Ơxteryơtlanđ bao giờ cũng có cái gì đó có thể tự hào so với các tỉnh khác.

- Thật là một lời giải đáp tốt lành, thưa phu nhân kính mến, người nông dân nói và tôi sẽ được hoàn toàn mãn nguyện nếu tôi chỉ được biết rằng điều ấy làm sao mà có thể thành được!

- Tại sao lại không thể được? Phu nhân ấp Ulvôxa nói. Thế lão không biết rằng Ơxteryơtlanđ đã là một tình nổi tiếng rồi sao? Lão cho rằng ở Thụy Điển này còn một tỉnh nào khác có thể tự phụ là có hai tu viện như các tu viện ở Alvaxtra và Vrêta và một nhà thờ lớn như nhà thờ Lintsiơping sao?

- Quả đúng như vậy, người nông dân thừa nhận, nhưng tôi là một lão già: tôi biết rằng đầu óc người ta vốn thay đổi. Tôi e rằng sẽ có một thời mà chúng ta sẽ chẳng còn thấy vinh quang gì về Alvaxtra, cũng như về Vrêta mà cả về cái nhà thờ lớn của ta nữa.

- Lão nói cũng có cái đúng, phu nhân ấp Ulvôxa công nhận, nhưng lão không cần vì thế mà hoài nghi lời tiên đoán của ta. Ta sắp xây một tu viện mới trên lãnh địa Vadxtêna, đó sẽ là tu viện danh tiếng lừng

lẫy nhất phương Bắc. Quý tộc và tiện dân sẽ đến hành hương, tất cả mọi người ai cũng chúc tụng tỉnh nàu đã có, trên đất mình một thánh địa linh thiêng đến thế.

Người nông dân tự thấy sung sướng được biết cái tin tốt lành ấy. Nhưng mà ở trong thế gian này, cái gì rồi cũng tiêu vong, nên ông ta mong được biết rằng thanh danh của tỉnh nhà sẽ làm sao mà giữ được, nếu tu viện Vadxtêna suy tàn.

- Thật khó mà làm cho lão hài lòng được, phu nhân ấp Ulvôxa nói, nhưng ta có thể bằng huyền thuật nhìn thấy khá xa vào các thời đại để nói cho lão biết rằng ngay cả trước khi tu viện Vadxtêna mất uy danh của nó, thì một tòa lâu đài đã mọc lên ở bên cạnh; lâu đài đó sẽ tráng lệ nhất thời, vua chúa, công hầu sẽ đến viếng thăm; và sẽ là một vinh dự lớn cho cái tỉnh đã có một bảo

vật như thế.

- Tất nhiên là tôi lấy làm hài lòng lắm, người nông dân nhắc lại một lần nữa. Nhưng mà tôi đã già rồi, và tôi biết cái phù du của những vật hào hoa, tráng lệ trên thế gian này. Và nếu một ngày kia tòa lâu đài đổ nát thì bấy giờ cái gì sẽ có thể thu hút sự ngưỡng mộ của người ta ở trên cái tỉnh này nữa?

- Lão thật là hiếu kỳ, phu nhân ấp Ulvôxa nói, nhưng ta nhìn được khá xa để trông thấy một cảnh nhộn nhịp tuyệt vời trong các miền rừng Phinxpông. Ta thấy dựng lên lên những lò luyện sắt và những xưởng đúc và ta tin rằng tỉnh này sẽ rất được quý trọng vì thuật luyện sắt của nó.

Người nông dân công nhận rằng việc ấy làm ông ta vui mừng lắm. Nhưng nếu sau này mà vinh quang của các nhà máy ở

Phinxpông suy đi, thì sẽ còn cái gì để tỉnh này có thể tự hào được nữa hay không?

- Thật khó có thể làm cho lão hài lòng quá, phu nhân ấp Ulvôxa nói, nhưng mà ta còn nhìn thấy khá xa nữa để nói cho lão biết rằng những ngôi nhà ở to rộng như những tòa lâu đài sẽ mọc lên trên các bờ hồ, do những vương công hiển hách đã chinh chiến với nước ngoài xây lên. Ta tin rằng những lâu đài ấy sẽ làm cho tỉnh này mỹ lệ vô cùng.

- Hoàn toàn đúng như vậy, nhưng đến một thời mà các lâu đài kia đổ nát hoang tàn! Người nông dân lại có ý kiến.

- Đừng lo, phu nhân ấp Ulvôxa nói. Ta nhìn thấy những suối khoáng rỉ ra trong những đồng cỏ ở Mêđêvi không xa hồ Vertern mấy. Ta tin rằng các suối ấy sẽ đem đến cho tình chúng ta tất cả những tiếng tăm mà

lão có thể mong ước.

- Biết thế là tốt, nhưng mà đến một thời mà thiên hạ lại đi nhờ chữa bệnh ở những suối khác, người nông dân cố chấp lại nói tiếp.

- Đừng sợ, phu nhân trả lời, ta trông thấy một đám đông nhung nhúc những người ở quãng giữa Môtala và Mem. Họ đào một con kênh thông suốt cả xứ, và khi đào xong thì tên tỉnh Ơxteryơtlanđ sẽ được nhắc đến ở cửa miệng của tất cả mọi người.

Người nông dân vẫn giữ vẻ tư lự.

- Ta thấy các thác lớn ở Môtala đang làm quay những bánh xe, phu nhân Ulvôxa nói tiếp, hai vệt đỏ hiện lên trên đôi má bà, vì bà bắt đầu sốt ruột. Ta nghe thấy những búa máy đập ầm ầm. Như sấm ở Môtala và những máy dệt kêu vang ở Norrtsiơping.

- Thật là một tin vui quá, người nông dân nói, nhưng mà tôi nghĩ là mọi thứ đều qua đi, và tôi sợ rằng những cái ấy một ngày kia rồi sẽ bị quên mất.

Thế là phu nhân Ulvôxa không thể nào kiên nhẫn được nữa.

- Lão nói rằng mọi thứ đều qua đi, bà nói. Vậy thì ta, ta sẽ tiết lộ cho lão biết một cái gì sẽ không thay đổi. Sẽ còn có ở cái xứ này, mãi mãi cho đến ngày tận thế, những nông dân ương ngạnh và tự phụ như lão.

Nhưng bây giờ người nông dân liền đứng dậy, hoan hỉ và mãn nguyện, nhiệt thành cám ơn phu nhân. Ông ta nói là ông ta ra về, rất vui sướng.

- Thật ra, ta chẳng hiểu ý của lão ra sao cả, phu nhân Ulvôxa đáp.

- Thế này ạ, thưa phu nhân kính mến, người nông dân nói rõ ý mình, tôi nghĩ rằng tất cả những gì mà các quốc vương và các tu sĩ, nhà lãnh chúa và các thị dân có thể sáng lập và xây dựng, rồi cũng sẽ chỉ được vài năm; nhưng mà phu nhân đã bảo tôi rằng tỉnh Ơxteryơtlanđ rồi sẽ mãi mãi có những nông dân trung thực và kiên trì. Như thế tôi biết rằng đất nước sẽ giữ được danh dự lâu đời. Vì chỉ có những kẻ cúi xuống làm cái lao động vĩnh viễn gian khổ trên đất đai, là sẽ có thể giữ được, từ thế kỷ này sang thế kỷ khác, nền thịnh vượng và niềm vinh quanh của tỉnh tôi.

Chương XXI: Miếng Vải Len

Thô

Thứ bảy, 23 tháng Tư

Nilx bay rất cao trên không; phía dưới trải ra đồng bằng rộng lớn tỉnh Ơxteryơtlanđ. Chú đếm chơi các nhà thờ màu trắng mà những ngọn tháp nhô lên giữa các chòm cây. Chẳng mấy chốc mà đã đếm được năm chục. Rồi chú lẫn lộn và không đếm tiếp nữa.

Phần lớn các trại đều có những nhà to hai tầng quét vôi trắng, quanh cảnh thật tráng lệ, làm Nilx rất đỗi ngạc nhiên. Chú nghĩ: “Chắc trong xứ này không có nông dân vì không có ấp trại của nông dân”.

Bỗng đàn ngỗng cất tiếng kêu lên: “Ở đây nông dân sống như những lãnh chúa. Ở đây nông dân sống như những lãnh chúa”.

Trên đồng bằng, tuyết và băng đã tan hết:

việc đồng áng mùa xuân đã bắt đầu.

- Những con tôm càng nào bò qua các cánh đồng thế? Nilx hỏi

- Những cái cày và những con bò. Những cái cày và những con bò, đàn ngỗng đồng thanh trả lời.

Các con bò đi chậm đến nỗi chỉ thấy hơi nhúc nhích, đàn ngỗng bèn kêu lên bảo chúng:

- Sang năm mới đến nơi. Sang năm mới đến nơi.

Các con bò nào có chịu thua. Chúng hếch mõm lên không, rống lên:

- Trong một giờ chúng tớ làm nhiều việc ích lợi hơn các đằng ấy trong suốt cả một đời.

Đây đó có những con ngựa kéo cày. Chúng đi nhanh hơn bò nhiều, nhưng đàn ngỗng vẫn không cưỡng lại nổi ý muốn trêu chúng:

- Các đằng ấy không xấu hổ vì đi làm công việc của mấy con bò à?

Thế là các con ngựa hí lên:

- Chính các đằng ấy lại không xấu hổ vì đi làm cái việc của bọn vô công rồi nghề à?

Trong khi ngựa và bò đang đi cày thì con cừu đực ở nhà và đi dạo trong sân. Nó vừa mới cắt lông và nhanh nhẹn đùa nghịch bằng cách húc ngã trẻ con, đẩy con chó giữ nhà vào chuồng, rồi đi lại oai vệ, tự hào như chính nó là ông chủ nhà vậy.

- Cừu đực, cừu đực, bộ lông đã đem làm gì rồi? Đàn ngỗng vừa bay qua vừa kêu.

- Mình gửi đến các xưởng máy Đrag ở Norrtsiơping rồi, cừu trả lời với một tiếng bê dài.

- Cừu đực, cừu đực, đôi sừng đã đem làm gì rồi?

Nhưng mà cừu ta chưa bao giờ có được đôi sừng, và điều đó làm nó phiền muộn lắm, nên không thể có cách nào xúc phạm đến nó nặng bằng hỏi nó về đôi sừng. Nó tức giận đến nỗi chạy lồng lộn lên một hồi lâu quanh sân, vừa chạy vừa húc đầu vào không khí.

Trên đường cái, một người đàn ông đang đi, xua trước mặt một đàn lợn sữa tỉnh Xkône, mới chỉ đẻ độ vài tuần, định đem lên bán trên mạn Bắc. Dù bé thế, các chú lợn con

vẫn chạy lon ton rất bạo dạn, và sát mình vào nhau để tự vệ.

“Nơp! Nơp! Nơp! Người ta bắt chúng mình lìa mẹ, lìa cha sớm quá! Nơp, nơp, nơp tội nghiệp thân mình, rồi sẽ ra sao?” Chúng nó kêu, giọng trong và sắc.

Chính đàn ngỗng cũng chẳng còn bụng dạ nào mà nhạo báng những đứa bé đáng thương ấy. “Các cháu sẽ thấy mọi việc rồi cũng sẽ tốt lành cho các cháu thôi”, chúng kêu lên để an ủi đàn lợn.

Trong lúc bay qua đồng bằng rộng lớn ấy, Nilx bỗng nghĩ đến một truyện đã được đọc trước kia trong cuốn lịch sử Thụy Điển, mà nay nhớ lại một cách mơ hồ. Đó là truyện về một chiếc váy nhưng dệt chỉ vàng, mà một miếng lại là vải len thô. Và ai đó đã phủ lên miếng vải len thô kia bao nhiêu là ngọc trai và ngọc thạch, làm cho nó mĩ lệ và rực

rỡ, giàu sang hơn cả tấm nhung dệt chỉ vàng.

Chú nhớ đến miếng vải len thô đó khi từ trên cao nhìn xuống Ơxteryơtlanđ, vì tỉnh này gồm một đồng bằng rộng, kẹp giữa những miền núi và rừng, chạy dài ở hai phía Bắc và Nam. Những ngọn núi xanh biếc một màu tuyệt diệu, huy hoàng trong ánh ban mai dưới những màn sương nhẹ mờ mờ vàng; đồng bằng trải ra đến vô tận những cánh đồng trơ trụi, nhìn chẳng đẹp hơn miếng vải len thô chút nào.

Tuy vậy, chắc chắn là người ta đã thấy sung sướng ở trong đồng bằng vì nó tốt lành và quảng đại, và người ta đã đem hết sức ra tô điểm cho nó. Đối với Nilx, đang lượn trên chốn rất cao, thì hình như bao nhiêu những thành phố và ấp trại, những nhà thờ và nhà máy, những lâu đài và nhà ga lỗ chỗ trên

mặt đồng bằng, đều là bấy nhiêu vật trang sức. Những mái ngói rực rỡ và những cửa kính long lanh khác nào những viên ngọc thạch. Những đường cái màu vàng, những đường sắt bóng nhoáng và những dòng kênh xanh biếc chạy ngang dọc như một mạng lưới đan bằng lụa. Thành phố Lintsiơping khảm ngôi nhà thờ lớn của mình như một viên kim cương vào giữa những hạt ngọc trai; và những cái trại ở nông thôn thì trông như những chiếc trâm nhỏ và những chiếc cúc quý. Bố trí thì không đều đặn lắm, nhưng thật là một cách tráng lệ, nhìn không chán.

Đàn ngỗng đã từ giã vùng núi Umbey và đang bay ngược sông đào Yơta ở phía Đông. Con sông cũng đang trang điểm để vào hè. Những người thợ đang sửa sang lại các bờ kênh và sơn hắc ín các cánh cửa lớn ở cái âu thuyền.

Khắp nơi người ta làm lụng để đón tiếp mùa xuân một cách xứng đáng, cả trong các thành phố cũng vậy. Ở đấy, thợ quét vôi và thợ nề, đứng trên giàn giáo, lo sửa sang các bức tường bên ngoài, những người ở gái leo lên các mép cửa sổ mở rộng, lau chùi các tấm kính. Trong các bến, người ta sửa chữa và sơn mới các thuyền buồm và tàu máy.

Đến Norrtsiơping đàn ngỗng trời từ giã đồng bằng và rẽ về phía nam rừng Kolmorden. Đàn bay một lúc theo một đường làng cũ hòng nát, uốn lượn ven những khe sâu, dưới chân những sườn núi dốc đứng, thì Nilx bỗng kêu lên một tiếng. Chú đung đưa chơi cái chân và chiếc giày gỗ của chú rơi xuống đất.

“Ngỗng đực, ngỗng đực, mình mất chiếc giày gỗ” chú kêu lên.

Ngỗng đực bay trở lại và hạ thấp xuống đất, nhưng Nilx trông thấy hai đứa trẻ đang đi trên đường cái, đã nhặt chiếc giày gỗ.

“Ngỗng đực, ngỗng đực, chú kêu lên. Bay lên nhanh đi. Chậm mất rồi. Có ai nhặt mất rồi”.

Nhưng mà ở bên dưới, giữa đường cái, Axa, cô bé chăn ngỗng và đứa em, Matx đang tò mò nhìn một chiếc giày gỗ bé tí từ trên trời rơi xuống.

- Ngỗng trời đánh rơi đấy, bé Matx nói.

Axa, cô bé chăn ngỗng, đứng lặng hồi lâu, ngắm nghía chiếc giày, sau cùng, chậm rãi nói, vẻ suy nghĩ:

- Em có nhớ không, bé Matx à, khi đi qua Ơveđsilôxter, trong một cái trại chúng mình có nghe nói là có những người đã trông thấy

một gia thần mặc quần da và đi giày gỗ như một người thợ bình thường là gì? Ở xa tí nữa, bé gái có trông thấy một yêu lùn đi giày gỗ, cưỡi một con ngỗng. Và khi mình về đến nhà, đến cái nhà của mình, bé Matx à, chúng mình đã trông thấy rõ ràng một con người bé tí, ăn mặc đúng như thế, và người ấy cũng cưỡi một con ngỗng đực bay lên. Hay có lẽ chính là kẻ ấy đang đi qua trên cao và đánh rơi chiếc giày gỗ.

- Chắc là người ấy, bé Matx nói.

Hai đứa trẻ lật đi lật lại chiếc giày gỗ xem xét kỹ lưỡng, vì không phải ngày nào người ta cũng bắt được chiếc giày gỗ của một gia thần ở trên đường cái.

- Này, thong thả, bé Matx à, Axa, cô bé chăn ngỗng bỗng kêu lên. Có chữ gì viết ở đây này, ở phía bên!

- Ờ thật nhỉ. Nhưng mà chữ bé quá.

- Để chị xem! Có chữ viết: Nilx Hôlyerxôn ở

Vextra Vemmenhơg.

- Em chưa bao giờ thấy cái gì lạ lùng đến thế này, bé Matx nói.

Chương XXII: Khu Vườn Xinh

Đẹp

Chúa nhật, 24 tháng Tư

Ngày hôm sau, đàn ngỗng bay lên phía Bắc, theo hướng Xơđermanlanđ. Nilx ngắm phong cảnh từ trên cao và nghĩ rằng miền này chẳng giống một miền nào mà mình đã thấy trước đây. Chẳng có những đồng bằng rộng như ở Xkônê hay ở Ơxteryơtland, chẳng có những rừng lớn như ở Xmeland, nhưng mà hỗn hợp tất cả mọi quanh cảnh có thể có được. Nilx nghĩ rằng: “Ở đây, một chiếc hồ lớn, một con sông lớn, một khu rừng lớn, một quả núi lớn đã bị xẻ thành miếng nhỏ, rồi đem trộn lẫn và rải ra trên mặt đatá chẳng chút trật tự nào”.

Thật thế, Nilx chỉ thấy những thung lũng hẹp, những chiếc hồ con, những ngọn đồi bé, và những lùm cây nhỏ.

Chẳng có gì thực sự có thể trải rộng ra được. Một cánh đồng như có ý muốn mở ra chút ít, tức thì một quả đồi án ngự ngay chính giữa, và nếu quả đồi mà tìm cách trở thành một ngọn núi thì đồng bằng lại bành trướng ra để ngăn trở. Một cái hồ vừa có vẻ mở rộng diện tích ra là đã thu hẹp lại, chỉ còn là một dòng sông; và chính dòng sông cũng chẳng chảy được bao lâu thì đã mở rộng ra để làm thành một cái hồ.

Đàn ngỗng bay dọc sát bờ biển để cho Nilx có thể nhìn bao quát cả mặt biển. Chú thấy rằng chính biển cũng không trải tự do được, mà các đợt sóng rộng lớn bị vô số những hòn đảo cắt ra, và đến lượt các đảo ấy chưa kịp to cao lên thì biển đã đòi lại quyền của

mình.

Tất cả đều chỉ là trao đổi và biến hóa. Những rừng tùng bách xen kẽ với những rừng cây lá rộng, nhưng cánh đồng với những mỏ than bùn, và những lâu đài với những nhà nông dân.

Không thấy người làm lụng ngoài đồng, trái lại họ đi lại trên các đường cái và đường kiệt. Họ ra khỏi những túp nhà nhỏ giữa rừng, trên sườn núi Kolmorden, mặc quần áo đen, tay cầm cuốn sách và chiếc khăn vuông. “Hôm nay chắc là chúa nhật”, nhìn những tín đồ đi lễ nhà thờ, Nilx nghĩ như vậy. Những hai lần, chú thấy những cô dâu, chú rể đi xe đến nhà thờ theo sau là một đoàn người dài. Nơi khác một đám tang đi chầm chậm theo đường cái. Nilx trông thấy những cỗ xe ngựa đẹp của nhà chủ, và những xe nhỏ hai bánh lợp mui của nông

dân. Trên các mặt hồ, thuyền cũng đi tất cả về các nhà thờ.

Chú bé bay qua nhà thờ Byorkvik, qua Bettna, Blackxta, Vadxbro và sau đó thì đàn ngỗng bay về phía Sodinge. Chuông đánh khắp nơi. Nghe từ trên cao, tiếng chuông hay lạ thường. Có thể nói là toàn thể không trung chỉ còn là âm nhạc vang lừng.

“Một điều chắc chắn là đi đến đâu trong cái xứ này, mình cũng nghe tiếng chuông”, Nilx nghĩ thế. Và ý nghĩ đó đem đến cho chú một cảm tưởng yên tâm. Dù chú hiện nay có sống trong một thế giới khác đi nữa, thì hình như chú vẫn không bao giờ có thể hoàn toàn lạc loài, chừng nào mà cái tiếng chuông trang nghiêm của các chuông nhà thờ còn gọi chú lại.

Đàn ngỗng đã bay một đoạn khá xa trên vùng Xormland thì chú bé trông thấy một

chấm đen cử động trên mặt đất, bên dưới. Trước, chú tưởng là một con chó, và đã không nghĩ đến nó nữa, nếu cái chấm đen kia không tỏ vẻ muốn chạy theo kịp đàn ngỗng. Nó chạy nhanh ở nơi đất trống và băng các cánh rừng thì nhảy qua các hầm hố và các hàng rào, chẳng để cho một cái gì cản chân.

“Có lẽ là Xmirrê, con cáo, lại đuổi theo chúng ta, Nilx nghĩ thầm. Nhưng dù sao cũng chỉ lát nữa là chúng ta sẽ bay xa khỏi tầm săn đuổi của nó”.

Sau đó một tí, đàn ngỗng bay nhanh hết sức, và còn trông thấy con cáo là bay nhanh với tốc độ như thế. Đến khi cáo không còn thể nào trông thấy nữa, thì đàn ngỗng quay ngoắt lại và vòng một vòng rộng hướng về phía Tây và phía Nam, tựa hồ có ý định trở lại tỉnh Ơxteryơtlanđ. “Đúng là Xmirrê rồi.

Nilx tự nhỉ, vì Akka rẽ lối và bay theo đường khác”.

Gần tối ngày hôm đó, đàn ngỗng bay trên một trang ấp lâu đời ở Xormland tên là Xtôra Đyuylơ. Đằn sau tòa nhà lớn màu trắng, trải ra một khu vườn cây trồng xanh ùm. Mặt trước của Xtôra Đyuylơ trông ra một cái hồ, bờ khúc khuỷu và có những mỏm đá nhô ra thành ghềnh. Trang ấp của thời xưa ấy có vẻ niềm nở, mến khách, và Nilx không thể không buột mồm thở dài một tiếng khi bay qua đấy.

Đàn ngỗng hạ xuống phía Bắc trang ấp một tí, trên một khoảng đất trống ngập nước giữa rừng. Chỉ có vài mô đất nổi lên lác đác. Đây là chỗ trú đêm tệ nhất mà Nilx đã gặp trong suốt cả cuộc lữ hành. Chú cứ ngồi nán lại trên lưng ngỗng đực một lúc, không biết kiếm đâu được chỗ đặt chân. Sau đó, chú

nhảy những bước dài, từ mô này qua mô khác, đến tận đất liền, rồi đi nhanh về phía tòa lâu đài cổ.

Đúng tối hôm đó, có mấy người đang chuyện trò quanh ngọn lửa lò sưởi, trong một chiếc nhà nhỏ của người làm công nhật, thuộc ấp Xtôra Đyuylơ. Họ nói đến bài thuyết giáo, đến công việc mùa xuân, đến thời tiết nóng lạnh, nhưng mà cạn hết chuyện, họ bèn nhờ một bà lão, mẹ người công nhật, kể cho nghe chuyện ma quỷ. Bà lão đã từng đi ở cho nhiều trang ấp trong thiếu thời, có thể kể không ngớt cho đến sáng hôm sau.

Khi bà lão đã kể xong những chuyện về Erikxbey, Vibuyholm, Yulita, Lagmanso, và bao nhiều chốn khác nữa, thì người nào đó hỏi bà là ở Xtôra Đyuylơ xưa nay có cái gì quái lại xảy ra không.

“Có xảy ra cái gì chứ, chắc chắn như vậy”, bà lão nói.

Và tức thì, ai cũng nằn nì xin được biết là người đời đã kể lại gì về trang viên của chính họ.

Theo truyện xưa thì ngày trước có một tòa lâu đài cổ ở phía Bắc Xtôra Đyuylơ, trên một ngọn đồi mà nay chỉ có độc cây rừng. Phía trước lâu đài trải ra một khu vườn xinh đẹp. Nhưng mà, một ngày kia, một người đàn ông mà người ta gọi là Tôn ông Karl, thời ấy làm chúa cả xứ của ấp Xtôra Đyuylơ, vừa du lịch trở về lâu đài. Sau khi ăn uống xong, ông ta ra vườn và đứng hồi lâu mải ngắm cái hồ của ấp Xtôra Đyuylơ có những bãi bờ rất đẹp. Nhưng trong khi vui sướng trước cảnh đẹp này, và nghĩ rằng chẳng xứ nào trên thế gian mà có thể đẹp hơn Xormland được, thì nghe ai đó thở dài một

tiếng não nuột ở sau lưng. Quay lại, ông ta trông thấy một người làm công nhật già, đang gập mình trên một cái mai đào đất.

- Có phải lão thở dài đấy không? Tôn ông

Karl hỏi. Tại sao lão lại thở dài.

- Có sao tôi mới thở dài, tôi phải làm lụng ở đây hết ngày này sang ngày khác, người công nhật trả lời.

Tôn ông Karl có tính dễ tức giận. Ông không thích nghe tôi tớ than phiền.

- Lão không còn nguyên do nào khác nữa để than phiền à? Ông ta quát to. Ta quả quyết với lão rằng ta sẽ rất thích thú được đào đất xứ Xormland này suốt cả đời ta.

- Mong rằng các hạ cầu được ước thấy! Người công nhật đáp lại.

Sau việc ấy, trong xứ người ta cho rằng Tôn

ông Karl nằm dưới mồ mà chẳng được yên nghỉ chút nào, đêm đêm lại trở về Xtôra Đyuylơ để cầm mai đào đất trong khu vườn xinh đẹp của ông ta.

Ngày nay, ở đây không có lâu đài cũng không có vườn tược, chỉ còn thấy có một chiếc gò cây mọc thành rừng, rất mực bình thường thôi, nhưng nếu ai mạo hiểm vào rừng trong đêm tối thì may ra có thể trông thấy khu vườn. Bà lão kể đến đây thì ngừng lại và chăm chú nhìn vào một góc tối của gian phòng.

- Các người có nghe tiếng động đậy không? Bà hỏi.

- Có gì đâu, mẹ à, mẹ kể tiếp đi, người con dâu nói. Chuột cống đã cắn thủng một lỗ to trong góc ấy, nhưng con nhiều việc quá nên quên không bít lại. Mẹ kể cho chúng con nghe xưa nay có ai được trông thấy khu

vườn xinh đẹp đó chưa?

- Có chứ, bà lão kể tiếp, chính bố ta đã được ngắm cảnh vườn rồi. Ông cụ đi qua rừng, một đêm hè thì bỗng thấy dựng lên trước mặt một bức tường bao quanh vườn, phía trên tưởng nhìn thấy cây cối, đẹp nhất trần gian. Cành nhánh mang nặng hoa quả, nhiều đến nỗi rũ cả ra ngoài tường. Một người làm vườn bước ra, và hỏi ông cụ ta có thích vào xem vườn hay không? Người ấy tay cầm cái mai, và mang một cái tạp dề dài như những người làm vườn khác. Ông cụ ta sắp đi theo người ấy thì tình cờ liếc nhìn mặt ông ta, và tức khắc nhận ra túm tóc nhọn hất ngược trên trán và túm râu cắm. Đích thị là Tôn ông Karl rồi!

Câu chuyện lại bị ngắt nữa. Lần này thì một súc củi lộ ra, bắn những tia lửa và những vụn than lên căn nhà. Cả gian phòng sáng

rực và bà lão tưởng như trông thấy một con người bé nhỏ ngồi trước lỗ chuột khoét, nghe kể chuyện, nhưng vội vàng biến mất.

Người con dâu cầm cái chổi và cái xẻng, quét than hốt đi, rồi ngồi xuống lại

- Kể tiếp đi mẹ, chị ta nói. Bà lão không bằng lòng.

- Tối nay thế là đủ, bà nói giọng khác hẳn.

Các người khác đều muốn nghe thêm, nhưng người con dâu thấy mẹ chồng tái mặt và hai tay run lẩy bẩy, liền nói:

- Thôi! Thôi! Mẹ mệt rồi! Mẹ phải đi nằm. Lát sau, Nilx trở về trong rừng với đàn

ngỗng. Chú nhai một củ cà rốt nhặt được

trước hầm nhà, và nghĩ rằng mình đã được một bữa ăn tối tuyệt vời. Chú lại thích thú

được ở lại lâu trong chiếc nhà nhỏ ấm áp. Chú nghĩ: “Chỉ cần tìm được một chỗ trú thoải mái cho đêm nay thôi”.

Bỗng chú chợt nghĩ rằng cách tốt nhất là lên nằm trên một cây bách um tùm mọc ở bên đường cái. Chú leo lên cây, lấy những cành con đan lại thành một cái giường. Chú nằm đó một lát, nghĩ đến cái truyện được nghe kể trong chiếc nhà nhỏ, và nhất là chuyện Tôn ông Karl mà người ta nói là vẫn hiện về trong khu rừng Xtôra Đyuylơ. Đến đấy thì chú ngủ thiếp đi.

Chắc là chú đã ngủ thẳng đến sáng hôm sau, nếu không bị tiếng kèn kẹt của chiếc cổng sắt mở ra, có thể nói là ở ngay dưới chân, đánh thức dậy. Tức thì Nilx dụi mắt và nhìn quanh.

Ngay bên cạnh dựng lên một bức tưởng cao ngang đầu người, phía sau có cây cối mà

cành nhánh oằn xuống dưới sức nặng của trái cây. Thoạt tiên, Nilx cho là việc này khác lạ lùng. Trước khi chú ngủ, ở đây chẳng có cái cây ăn quả nào cả. Nhưng mà rất nhanh chú nhớ lại, và chú đoán ra ngay khu vườn chú trông thấy kia là vườn nào.

Điều lạ nhất có lẽ là chú chẳng thấy sợ chút nào mà trái lại muốn đi vào trong khu vườn không cưỡng lại được. Nơi chú nằm trên cây bách vừa tối vừa lạnh, nhưng khu vườn thì sáng sủa, và Nilx tưởng trông thấy những trái cây và hoa hồng rực rỡ dưới ánh mặt trời. Như chú đã lang thang bao nhiêu ngày dưới cái rét và trời mưa, mà được hưởng một chút nắng ấm hè thì thích thú biết mấy.

Vả lại, hình như đi vào vườn thật chẳng chút khó khăn nào. Bức tường lớn có trổ một cái cổng ngay cạnh gốc bách nơi chú nghỉ, và một người làm vườn già vừa mở hai cánh

cổng sắt lớn ra. Ông ta đứng ở cổng và nhìn ra cánh rừng, vẻ chờ đợi ai. Chỉ nháy mắt, Nilx đã tụt xuống gốc cây. Chú đi lại phía người làm vườn, tay cầm mũ, khẽ gật đầu chào và xin phép vào xem vườn.

“Ừ, ta cho phép. Vào đi!”, người làm vườn trả lời, giọng nghe khó chịu. Và Nilx vào là ông ta khóa cửa sắt lại với chiếc chìa khóa nặng, rồi đút nó vào túi. Bấy giờ chú nhìn ông làm vườn: ông ta có bộ mặt hãm tài, với bộ ria mép to tướng, túm râu cằm nhọn hoắt và cái mũi khoằm như mỏ chim ăn thịt. Giá ông ta không mặc cái tạp dề của người làm vườn và cầm ở tay một cái mai nặng, thì Nilx đã cho ông ta là một ông lính già.

Người làm vườn bước những bước dài, đi sâu vào khu vườn, và Nilx phải chạy theo mới kịp. Họ đi dọc một con đường hẹp, và Nilx vô tình giẫm lên mép bồn cỏ. Tức khắc,

người làm vườn nghiêm khắc cấm chú không được đi lên cỏ. Sau đó, thì Nilx chỉ việc đi theo người hướng dẫn từng bước một.

Nilx cảm thấy rõ ràng là người làm vườn mà đưa một thằng bé đẻ thiếu tháng như hạng chú đi thăm vườn mình thì đã tự thấy mình quá nhân hậu, nên chú không dám hỏi ông ta một câu nào. Chỉ thỉnh thoảng ông ta mới nói với chú một lời gì đó.

Vừa qua khỏi bức tưởng là gặp ngay một hàng rào dày. Qua rào xong, người làm vườn kể cho Nilx biết là ông ta đã đặt cho cái rào tên là Kolmorden.

“Đúng là hàng rào này cao lớn và rất xứng với cái tên ấy”, Nilx trả lời, nhưng mà ông làm vườn chẳng thèm quan tâm chút nào đến cái điều chú có thể nói hay không thể nói.

Họ ra khỏi lùm cây dày, và Nilx có thể nhìn bao quát một phần lớn khu vườn. Chú thấy ngay là nó không rộng lắm: may ra được một mẫu tây. Hai phía Nam và Tây có thành cao che chở, nhưng hai phía Bắc và Đông thì có nước bao bọc, cho nên chẳng cần một thứ tường rào nào cả.

Người làm vườn dừng chân để buộc lại một thân cây nho, thế là Nilx được nhìn ra chung quanh. Trong đời chú chưa trông thấy nhiều vườn, nhưng chú cũng đoán được rằng vườn này chẳng giống các vườn khác. Chắc nó được bố trí theo kiểu ngày xưa, vì ngày nay chẳng ai còn thấy một số hòn non bộ nhỏ, bồn hoa nhỏ, mép viền hoa nhỏ, vạt cỏ nhỏ, vòm cây nhỏ, nhiều đến thế. Người ta lại càng ít gặp một số ao con, sông máng uốn khúc quanh co nhiều như Nilx cứ mỗi bước một là gặp phải ở đây.

Khắp nơi có những cây đại thụ uy nghi nhất, và những hoa thơm tao nhã nhất. Nước ở các sông đào hẹp, trong vắt, cái trong của thủy tinh, hay là một màu lục sẫm in bóng các bờ bãi chung quanh. Tất cả các thứ đó tựa hồ một chốn thiên đường trước mặt Nilx. Chú vỗ tay và kêu lên:

- Tôi chưa bao giờ trông thấy cái gì đẹp đến thế này. Vườn này là vườn nào đây?

Nghe đến đấy, người làm vườn quay ngoắt lại và nói, giọng thô lỗ:

- Khu vườn xinh đẹp này gọi là Xormland. Mày là đứa nào mà chẳng biết gì cả vậy? Xormland xưa nay có tiếng là một trong những vùng đẹp nhất đất nước.

Nilx hơi tần ngần một chút, nhưng mà có bao nhiêu cái để xem, nên chú không thể suy nghĩ đến ý nghĩa của câu trả lời ấy.

Đúng! Xinh đẹp thật, khu vườn này với tất cả các loài hoa của nó, các dòng nước uốn khúc quanh co của nó. Nilx không thể tìm thấy một khu vườn nào khác làm chú thích thú hơn được... và tất cả những đỉnh tạ kia, tất cả những ngôi nhà nho nhỏ dành cho các trò vui chơi kia, bố trí gần như khắp nơi nhưng mà nhiều nhất là ven bờ những hồ nhỏ và những dòng kênh! Đó chẳng phải là những nhà thật. Kích thước chật hẹp, như tuồng làm ra cho những kẻ tầm vóc bằng Nilx, nhưng mà trông thật duyên dáng. Những nhà ấy thật nhiều kiểu. Có những cái giống như những lâu đài, đủ cả các ngọn tháp và cánh trái, cánh phải. Những cái khác có vẻ là những nhà thờ, những cái khác nữa là những nhà cối xay, những nhà ở của nông dân. Nhà nào cũng đẹp, đến nỗi Nilx muốn dừng lại nhìn kỹ từng cái một, nhìn gần hơn, nhưng mà phải đi theo người làm vườn.

Chỉ lát sau họ đến một tòa nhà rộng hơn và dáng dấp quý tộc hơn tất cả những nhà đã đến gặp lúc ấy. Nhà hai tầng, trên có mi, và hai bên có hai cánh nhô ra phía trước. Tòa nhà dựng trên một mô đất, ở giữa những bồn hoa; và đường cái dẫn đến đó đã vượt qua tất cả các sông đào, cái này đến cái khác, trên những chiếc cầu bé tí thanh nhã mà duyên dáng. Nilx vẫn chạy lúp xúp bén gót người làm vườn, và chỉ lướt qua không dừng lại trước những thứ kỳ quan ấy; chú thở dài một tiếng não nuột, khiến người bạn đường nghiêm khắc nghe thấy và quay lại.

- Ta gọi chốn này là Erikxbey, ông ta nói. Muốn vào không? Ta cho phép, nhưng coi chừng phu nhân ấp Pintorpa.

Một lời mời như thế, Nilx không để cho người ta nhắc lại đến lần thứ hai. Chú chạy dọc lối đi có trồng cây hai bên, chú đi qua

những chiếc cầu nhỏ và băng qua những bậc bồn hoa, chú bước vào nhà. Những thềm vừa tầm vóc chú, chú có thể mở tất cả các cửa, và chưa bao giờ chú dám nghĩ đến việc được trông thấy cái gì đẹp hơn thế này nữa.

Những sàn nhà lát gỗ sồi đánh xi bóng lộn, những trần nhà quét vôi trắng vẽ đầy tranh. Trên mọi tường, các bức tranh chen chúc nhau. Những đồ gỗ thếp vàng đều phủ lụa. Nilx trông thấy những gian phòng mà tường xếp đầy sách, chú thấy những phòng khác mà bàn và tủ để đầy bảo vật. Nhưng dù xem vội, chú vẫn không tài nào xem được một nửa lâu đài, thì người làm vườn đã gọi trở lại, và chú mới bước ra là đã thấy ông lão đang nhai nhai bộ ria mép vẻ sốt ruột.

“Thế nào, có trông thấy phu nhân ấp

Pintorpa không?”. Người làm vườn hỏi.

Nhưng Nilx có thấy một bóng người nào đâu, và khi chú bé nói thế với người làm vườn thì mặt ông ta nhăn lại.

“Phu nhân ấp Pintorpa đã được quyền yên nghỉ rồi, mà ta thì không”, ông ta kêu lên.

Và Nilx nghĩ là chưa bao giờ mình phải cảm thấy một nỗi thất vọng đến thế run lên trong giọng nói của một con người.

Sau đó, người làm vườn lại bước những bước dài, đi tiếp con đường của mình, và Nilkx lại chạy theo ông ta, vừa chạy, vừa cố sức xem bao nhiêu thứ kỳ quan. Họ đi vòng quanh một cái bàn hơi rộng hơn các thứ khác một tí. Những ngôi đình màu trắng, trông như những nhà chủ ấp, mọc lên khắp nơi, giữa những chòm cây rợp bóng và những bồn hoa. Người làm vườn không dừng chân, nhưng vừa đi vừa nói, khi câu này, khi lại câu kia:

“Ta đã đặt cho bàn này cái tên là Uygaren. Đây là Danbuyholm. Đây là Hagbuyberga. Đây là Hovta và kia là Akero”.

Rồi thì, nhảy hai cái, người làm vườn đến một khoảng nước nhỏ mà ông ta gọi là Boven. Nghe một tiếng kêu ngạc nhiên, người làm vườn dừng lại. Nilx đã đứng sững trước một cái cầu dẫn đến một tòa lâu đài, nằm trên một hòn đảo giữa khoảng nước.

“Có thì giờ xem thì ta cho phép nhìn qua lâu đài Vibuyholm, ông ta nói, nhưng coi chừng Bạch Phu nhân”.

Ở Vibuyholm, các bức tường treo nhiều tranh đến nỗi Nilx tưởng như đang đứng trước một cuốn sách tranh vẽ lớn. Chú thích quá, những muốn ở suốt đêm lại lâu đài nhưng mà giọng người làm vườn đã vội gọi chú ra:

“Trở lại! Trở lại! Ta còn bao nhiêu việc khác phải làm, thì giờ đâu mà chờ mày, đồ lang thang bẩn thỉu”.

Nilx chạy qua cầu, và vừa trông thấy chú, người làm vườn liền hỏi:

“Làm sao thế? Có trông thấy Bạch Phu nhân không?”

Nilx có trông thấy bóng người nào đâu, và chú thú nhận với người làm vườn như thế. Ông lão liền cầm cái mai đập xuống một hòn đá, mạnh đến nỗi đá vỡ tan, bay ra từng mảnh và ông ta nói, giọng hoàn toàn tuyệt vọng:

“Bạch Phu nhân ở Vibuyholm được quyền yên nghỉ, còn ta thì không..”

Cho đến lúc đó, họ đã đi hết phía Nam của khu vườn bây giờ người làm vườn đi vào

phần phía Tây, ở đấy mọi thứ đều bố trí khác hẳn. Những phiến đá lớn bằng phẳng xen với những bồn dâu tây hình vuông, những vạt bắp cải và những đám phúc bồn. Lại còn những đình tạ nhỏ để vui chơi, nhưng phần lớn đều màu đỏ, và rất giống những nhà nông dân. Khắp chung quanh những giàn hublong và những đám sori. Người làm vườn dừng lại một tí, và buông một câu:

“Ta gọi vùng này là Vinyoker”.

Rồi tức thì ông ta chỉ một cái nhà, đơn sơ hơn các nhà đã trông thấy nhiều, và hoàn toàn có vẻ là một lò đúc sắt.

“Đây là một xưởng lớn chế tạo công cụ. Ta gọi là Esilxtuna. Thích thì có thể vào nhìn một tí”.

Nilx đi vào. Những bánh xe đang quay,

những chiếc búa đang nện, những máy đang tiện. Biết bao nhiêu cái đáng xem. Nilx có thể ở suốt đêm để nhìn, nếu người làm vườn không gọi trở lại.

Sau đó, họ vượt qua hồ lên phía Bắc của khu vườn. Bờ hồ khúc khuỷu, chỉ là vũng với ghềnh. Phía trước các ghềnh đá nổi lên những đảo nhỏ, cách đất liền bằng những cái eo con. Các đảo nhỏ ấy cũng thuộc về khu vườn. Cũng được trồng trọt cẩn thận như những phần khác. Nilx đi qua phía trước những trang viên, nơi sau càng đẹp hơn nơi trước, nhưng chú chỉ dừng lại có một lần, trước một ngôi nhà thờ màu đỏ, vẻ ngoài cao quý. Ngôi nhà thờ dựng trên một cái ghềnh trồng những cây rất sai quả. Người làm vườn đã quen từ nãy không muốn dừng lại, nhưng Nilx không chịu và xin phép vào xem.

“Được, ta đồng ý, người làm vườn nói, nhưng coi chừng Royye, ông giám mục. Rất có thể là ngày nay ông ta vẫn còn hiện hồn về Xtrengnex!”.

Nilx lao vào nhà thờ. Chú xem xét những mộ chí cổ và những bức tranh tam bình đẹp. Nhất là chú ngắm nghía một hiệp sĩ, trụ mạ vàng, đứng trong một khám thờ, cạnh cổng vào. Trong nhà thờ cũng bao nhiêu là vật đáng xem, Nilx những muốn ở lại đấy cả đêm, nhưng chú đành phải đi ra, để khỏi bắt người làm vườn phải chờ. Chú vừa ra đến sân trước nhà thờ thì thấy người làm vườn đang nhìn theo một con cú đuổi một con chim bông lau ở trên trời rất cao. Ông lão huýt sáo mồm gọi con chim bông lau. Nó tin cậy đến đỗ trên vai ông ta và khi mà con cú hăng hái săn mồi, muốn bắt nó, thì người làm vườn lấy cái mai đuổi đi. “Ông ta không phải độc ác như ta thấy bên ngoài”,

Nilx nghĩ bụng, khi trông thấy ông lão dịu dàng chăm sóc con chim bé bỏng tội nghiệp kia.

Lúc đó, trông thấy Nilx, người làm vườn quay lại hỏi có trông thấy giám mục Royye không? Và nghe chú bé trả lời là không, ông ta liền nói, với một nỗi buồn vô hạn:

“Giám mục Royye thế là được quyền yên nghỉ, còn ta thì không”.

Lát sau họ đến trước ngôi nhà nguy nga nhất trong tất cả các nhà búp bê ở đây. Đó là một ngôi nhà bằng gạch, có ba ngọn tháp đồ sộ nặng nề, do những căn nhà ở rộng rãi nối lại với nhau.

“Có thích thì vào đi, xem cả bốn bề chung quanh, đây là Gripxholm, người làm vườn nói. Nhưng coi chừng kẻo gặp quốc vương Erik”.

Nilx qua một cổng đồ sộ và vào một sân rộng hình tam giác, chung quanh là những nhà cửa không có gì đáng để ý. Nilx chỉ chơi nhảy cừu qua mấy cỗ đại bác rồi tiếp tục vào thăm các nơi. Chú qua một cổng lớn nữa, rồi sau cùng một cái sân danh dự, mà vây quanh toàn là những công trình xây dựng tuyệt mỹ, Nilx đến cái phòng hội họp rộng, xà ngang, xà dọc trông rõ, và tường thì treo kín những bức chân dung to lớn và âm u, vẽ những lãnh chúa nghiêm nghị và những phu nhân cao quý, mặc những bộ y phục cứng đờ, hính dáng lạ lùng.

Ở tầng nhà dưới, các gian phòng đều sáng sủa và vui vẻ hơn. Bấy giờ Nilx mới nhận rõ là mình đang ở trong một tòa vương cung, vì chỉ thấy toàn những chân dung quốc vương và vương hậu. Ở tầng thứ hai là một kho lương mênh mông có rất nhiều gian phòng bao quanh. Các phòng đều trắng, đồ đạc

thanh nhã; có một rạp hát nhỏ, và ngay bên cạnh là cả một nhà lao thực sự. Đó là một phòng mà tường đá trần trụi, cửa sổ rào sắt, và mặt đất đã bị bước chân của bao tù nhân giẫm nát. Biết bao nhiêu thứ thu hút sự chú ý của Nilx, đến mức chú những muốn ở đây nhiều ngày, nếu người làm vườn không gọi ra.

“Có thấy quốc vương Erik không?” – Ông lão hỏi

Nhưng mà Nilx có thấy một người nào đâu và người làm vườn lại kêu lên, như ông ta vẫn kêu mấy lần, nhưng với một nỗi tuyệt vọng còn lớn hơn nhiều.

“Quốc vương Erik thế là yên nghỉ rồi, còn ta thì không”.

Sau cùng họ đến phần bên Đông của khu vườn, họ đi qua trước một khu nhà tắm, mà

người làm vườn gọi là Xodertelye, rồi qua trước một tòa lâu đài cổ, mà ông ta gọi là Hornigxholm. Cảnh chẳng có gì đáng chú ý lắm. Chỉ thấy những bờ đá dựng đứng, và những bãi đá ngầm, càng nhìn thấy càng thấy trơ trụi, hoang dã, thê lương.

Nilx và người làm vườn quay sang phía Nam và Nilx nhận ra cái hàng rào mà ông bạn đường đã gọi là Kolmorden, chú biết là đã ra đến cổng vườn. Làm thế nào mà cám ơn người làm vườn đây? Nhưng mà ông lão không nghe chú nói. Ông ta đi thẳng ra cổng. Đến đấy ông quay lại Nilx, và đưa chú cái mai đang cầm.

“Cầm ta cái này trong khi ta mở cổng”.

Lo ngại vì đã làm phiền ông lão già nua khó tính kia đến thế, Nilx muốn tránh cho ông một nỗi cực nhọc thêm nữa.

“Vô ích, không cần vì tôi mà phải mở cánh cổng nặng này”, chú nói to, và vừa nói vừa chui giữa các gióng sắt mà ra. Chú có thiện ý nhất trần đời, nhưng chú sửng sốt: người làm vườn gào thét giận dữ, giậm chân xuống đất, lay cái cổng sắt.

- Nhưng làm sao thế? Nilx hỏi. Tôi chỉ tìm cách tránh cho ông khỏi vất vả. Tại sao ông lại giận đến thế?

- Ta giận chẳng đúng sao, ông già đáp. Giá mày cầm lấy cái mai của ta thì đã đến lượt mày ở lại đây và trông nom khu vườn. Còn ta thì đã được giải thoát. Bây giờ thì ta không biết là sẽ còn phải ở lại chốn này bao nhiêu lâu nữa.

Ông ta vẫn lay cái cổng sắt một cách khủng khiếp, nhưng Nilx không thể thương hại và chú cố gắng an ủi ông:

- Đừng giận, Tôn ông Karl tỉnh Xodermland ạ, chẳng một ai trên đời mà có thể trồng trọt khu vườn của ông giỏi hơn ông được.

Ông lão làm vườn nguôi giận và làm thinh, và Nilx tưởng như trông thấy nét mặt dữ dội của ông sáng ra. Tuy nhiên chú không thể xem là có chắc thế không, vì đúng lúc ấy, ông lão tiêu tan, biến mất trong màn sương mù. Mà không phải chỉ mình ông ta, mà cả toàn bộ khu vườn cũng mờ đi và biến mất với những hoa quả, với ánh mặt trời của nó: ở chỗ khu vườn chỉ còn thấy có cánh rừng hoang vu, quạnh quẽ.

Chương XXIII - Phần 1: Truyện Chó Karr Và Nai Màu Gio

Kôlmôrden

Ở phía bắc vùng Broviken chỗ giáp ranh giữa hai tỉnh Ơxteryơtlanđ và Xơdermanland mọc lên một quả núi dài mấy dặm và rộng một dặm. Giá núi mà cao tương xứng với bề dọc, bề ngang của nó thì đã là một trong những núi đẹp nhất mà người ta có thể trông thấy, nhưng mà đây không phải như vậy.

Đôi khi người ta gặp một ngôi nhà khởi công với quy mô rộng lớn đến nỗi người xây dựng không bao giờ có thể hoàn thành được; người ta thấy những nền móng kiên cố, những khung tò vò vững chắc, nhưng

chẳng có chút tường cũng như tí mái nào cả: công trình xây dựng chỉ mọc lên cao hơn mặt đất có vài bột. Chẳng có cái gì cho ta một ý niệm đúng hơn thế về quả núi ranh giới ấy; có thể nói rằng đó là nền móng của một quả núi hơn là một núi đã hình thành. Nó mọc lên từ đồng bằng, với những sườn dốc đứng; khắp nơi những khối đá hiên ngang chồng chất lên nhau hình như để đỡ những gian phòng mênh mông, cao vút. Mọi thứ đều hùng vĩ và hoành tráng, nhưng mà thiếu mất chiều cao. Người xây dựng đã chán và bỏ dở công việc trước khi đắp xong những sườn dài, những mũi nhọn, những đỉnh cao, thường làm nên những tường thành và nóc mái của những quả núi bình thường.

Để đền bù lại, quả núi lớn ấy được phủ kín những cây đại thụ hùng tráng. Từ những thuở nào, sồi và bồ đề đã mọc trong những

thung lũng, phong và trăn trên các bờ hồ, thông trên những sườn cheo leo và bách thì khắp nơi, ở đâu mà có một nhúm mùn.

Tất cả những loài cây ấy họp thành khu rừng lớn Kôlmôrden à xưa kia người ta khiếp sợ đến nỗi ai bắt buộc phải đi qua rừng, đều giữ hồn cho Chúa bảo hộ và sửa soạn cái phút lâm chung của mình.

Rừng Kôlmôrden mọc lên đã lâu lắm đến nỗi ngày nay không thể nào có thể nói được tại sao nó đã thành ra như thế. Lúc đầu chắc là cây khó mọc lên trên đá tảng trơ trụi và phải rắn lại để tìm những chỗ bám chắc giữa các phiến đá kiên cố và kiếm thức ăn trong một thứ đất đai bần bạc. Cái gì đã xảy ra cho rừng là cái đã xảy ra cho những ai phải sống cuộc đời gian khổ trong thiếu thời và một khi đã vượt qua được thì thành ra cường tráng và bền chắc. Có nhiều cây to

thân to đo tới sáu mét chu vi, cành nhánh chi chít quấn quít vào nhau, thành một thứ màn lưới không thể lọt qua được và mặt đất thì như đan chằng chịt những rễ cây cứng và trơn. Rừng đã cho các động vật hoang dã và các hung đồ biết bò, biết leo và biết chui qua các bụi gai rậm, một chốn sào huyệt tuyệt vời. Nhưng đối với những kẻ hướng thiện thì rừng tối tăm và ẩm ướt hoang vu, lừa lọc, gai góc và chằng chịt này chẳng có gì là hấp dẫn cả; rừng đầy những cổ thụ thân phủ rêu và cành phủ địa y như hình những yêu tinh râu dài.

Khi con người đến cư trú trong các tỉnh Xơdermanland và Ơxteryơtlanđ thì rừng mọc gần khắp nơi, nhưng những khu rừng ở trong các thung lũng phì nhiêu và các đồng bằng đã bị khai quang ngay. Chẳng một ai cất công khai quang rừng Kôlmôrden mọc trên khối đá cằn cỗi. Nhưng càng không bị

xâm phạm thì rừng càng trở nên hùng vĩ. Rừng như một tòa thành quách mà lũy cứ càng ngày càng dày thêm và kẻ táo bạo nào muốn đi qua rừng là phải vác theo cái rìu. Có những rừng sợ người, Kôlmôrden thì lại được người sợ rừng âm u và rậm rạp đến nỗi những thợ săn và kẻ hái củi luôn luôn bị lạc lối và chết trước khi cố ra khỏi được các lùm cây dày đặc. Đối với những khách đi lại giữa hai tỉnh Xơdermanland và Ơxteryơtlanđ thì rừng là một mối nguy hiểm chết người. Họ phải cố tìm đường đi theo lối mòn của các loài vật, vì dân các vùng chung quanh không thể nào đánh ra được càng không thể bảo dưỡng nổi các con đường. Không hề có cầu qua sông, cũng như phà qua hồ, cũng như cầu con qua đầm lầy. Và chẳng thấy trong rừng túp lều nào che chắn cho những người hòa hiếu cả, thú vui là vô số chốn ẩn nấp cho những thú và sào huyệt của hung đồ. Ít có người đi qua được khu rừng mà

không thiệt hại gì nhưng mà nhiều biết bao những kẻ trượt xuống các khe sâu hay mất tích trong một đầm lầy, bị côn đồ cướp của hay thú đuổi bắt. Những kẻ ở phía dưới chân rừng và không bao giờ dám lên rừng cũng phải chịu thiệt thòi; vì gấu và sói cứ liên tiếp từ Kôlmôrden xuống cắn cổ gia súc của họ mà chẳng có cái gì ngăn bọn ác thú ấy lại vì chúng biết lẩn lút rất giỏi trong những cánh rừng sâu thẳm.

Chắc chắn dân hai tỉnh đều muốn quách rừng đi, nhưng việc ấy chỉ làm từ từ vì ở nơi khác còn có những đất dễ trồng trọt. Nhưng lần hồi, từng tí từng tí, rừng cũng bị thuần hóa. Trên các sườn đồi núi ven rừng có những ấp trại và thôn xóm được lập lên. Đó đây những con đường được đánh ra và ở Krokek ngay chính giữa lòng rừng những tu sĩ đã lập nên một tu viện và khách đi qua rừng yên tâm được chỗ trú nhờ.

Nhưng rừng vẫn cứ oai quyền và nguy hiểm mãi cho đến ngày mà một khách bộ hành đi vào rất sâu trong rừng thẳm, phát hiện ra là khối đá nơi rừng mọc lên có chứa sắt trong lòng. Tin đó vừa lan ra là thợ mỏ và cai thầu kéo vào rừng để chiếm lấy những của cải ấy.

Thế là cái oai quyền của rừng bị bẻ gãy. Người ta vào đấy đào hầm, dựng lò, bể và nhà máy. Nhưng như thế cũng không làm hỏng rừng nghiêm trọng lắm, nếu việc khai thác quặng không cần đến một khối than gỗ và thân cây không thể tưởng tượng nổi. Những thợ đốt than và những thợ đằn gỗ vào khu rừng cổ thảm đạm đó và triệt hạ gần hết cây. Quanh các lò, bể, rừng bị săn bắn hoàn toàn và đất rừng thành ra cánh đồng. Nhiều dân di thực định cư luôn tại đấy và chẳng mấy chốc làng mạc mọc lên đông đúc, có cả nhà thờ và nhà mục sư, ở những

chỗ nhà mới đây chỉ có những hang gấu.

Cả những nơi không có mỏ, cũng không có lò bể gì mà các cổ thụ cũng bị hạ và những khoảng rừng thưa cũng bị dọn sạch. Đường được đánh khắp nơi và dã thú cũng như kẻ cướp, bị đuổi đi hết. Từ khi thành lập được quyền thống trị trên khu rừng, người ta hành hạ rừng dữ dội lắm, họ chặt, họ đốt, họ biến rừng thành than, không biết tự hạn chế là gì. Họ không hề quên mối hận thù cũ đối với rừng và họ như sẵn sàng tiêu diệt nó đi.

May cho rừng, quặng trong các mỏ ở Kôlmôrden té ra chẳng được bao năm, và việc khai thác phải thu bớt lại. Đồng thời việc đốt than cũng giảm đi và rừng mới được quyền nghỉ ngơi một chút. Nhiều người đã vào đấy để an cư lại thành ra thất nghiệp, kiếm được cách sống qua ngày thật là chật

vật. Thế là rừng lại phát đạt và lan rộng ra, đến nỗi ấp trại và lò sắt bị bủa vây vào giữa rừng như những hòn đảo giữa biển cả. Cư dân ở Kôlmôrden cố gắng trồng trọt, nhưng chẳng ăn thua gì. Các đất già cỗi thích cho mọc lên những cây sồi khổng lồ và cây thông mênh mông hơn là những su hào và đại mạch.

Người ta nhìn rừng với đôi mắt ảm đạm vì với khí lực xum xuê, rừng như ngạo mạn thách thức cảnh nghèo khổ của họ. Tuy vây, cuối cùng rồi họ cũng hiểu ra rằng có lẽ họ có thể rút ra được chút lợi nào đất ở rừng chăng. Họ bắt tay khai thác, đẵn gỗ, xẻ ván và kèo, cột đem bán cho người ở đồng bằng vì chính những người này đã đẵn hết cây của mình đi rồi. Người ta tìm ra được rằng rừng có thể nuôi sống người ta, chẳng kém gì đồng ruộng. Thế là họ đi đến chỗ nhìn rừng bằng con mắt khác hẳn. Họ

quen chăm sóc rừng và yêu mến rừng. Họ quên hết tất cả nỗi hận thù xưa kia, và đi đến chỗ xem rừng như bạn tốt nhất của họ.

Phần 2: Karr

Vào khoảng mười hai năm trước cuộc lữ hành lớn của Nilx, thì có việc một người chủ ở vùng Kôlmôrden muốn loại bỏ một trong những con chó săn của mình. Ông ta cho tìm người gác rừng đến, và nói là không thể giữ con chó được nữa: nó cứ rượt đuổi cừu và gà, mãi không thôi; vì vậy, nó phải được đưa vào rừng và bắn chết.

Người gác cầm đầu mút sợi dây, dắt con chó đến chỗ mà người ta thường giết và chôn những chó không dùng vào việc gì. Ông ta không phải là người ác, thật ra là ông ta cũng muốn trừ khử con chó đi, vì ông ta biết rằng không những nó chỉ rượt đuổi cừu và gà mà còn thường thoát vào rừng để bắt thỏ hay gà rừng tơ nữa.

Con chó nhỏ và đen, ức và chân trước đều màu vàng. Tên nó là Karr, và thông minh đến mức hiểu tất cả những gì mà người ta nói. Khi người gác dẫn nó đi qua khu rừng, thì nó biết rất rõ cái gì đang chờ nó. Nhưng mà nó chẳng để lộ ra chút gì cả. Nó không ngoẹo đầu, cũng không quắp đuôi vào hai chân; hình như nó vẫn vô tư lự như thường ngày. Chẳng phải người ta đang đi qua khu rừng mà ở đó nó đã là mối kinh hãi của tất cả mọi vật nhỏ cư trú tại đó ư. Nó tự nhủ: “Khắp nơi trong bụi bờ gai góc, người ta sẽ rất hài lòng nếu biết cái gì đang chờ mình”. Nó bèn vẫy đuôi và sủa lên một tiếng vui vẻ để cho người ta đừng nghi ngờ chút gì hết.

Nhưng nó bỗng đổi cách đi: nó vươn dài cổ ra, và ngẩng đầu như để tru lên vậy. Và đáng lẽ chạy nước kiệu bên cạnh người gác thì nó cứ ở lại đằng sau; người ta thấy rõ một ý nghĩ khó chịu đã tác động mạnh lên

nó.

Mùa hè vừa mới bắt đầu. Những con nai xứ lạnh vừa mới đẻ con, và chiều hôm qua, Karr tách được một con nai con, mới chưa đẻ đầy năm ngày ra khỏi mẹ nó, và đuổi nó đến một cái đầm lầy. Ở đấy Karr đã rượt con nai con từ mô đất này sang mô đất khác, không phải để vồ lấy nó, mà chỉ để thấy nó sợ cho vui. Con nai mẹ biết rằng vào cữ này, ít ngày sau khi tan băng thì đầm lầy sâu lắm và không thể mang nổi một con vật to như nó, nên cứ ở trên đất liền cho đến khi không ở được nữa. Nhưng vì con nó mỗi lúc một chạy xa, nên bỗng nó liều mình xuống đầm lầy, và đến lượt nó đuổi con chó đi và gọi con nó lại, rồi trở lại đất liền. Loài nai xứ lạnh đi trong các đầm lầy, tránh không bị lún khéo léo hơn tất cả các loài vật khác, nên hai mẹ con hình như đã sắp thoát hiểm. Nhưng đến gần bờ thì một mô đất,

mà con nai vừa đặt chân lên, bỗng sụt xuống bùn, và nó bị lún theo. Nó cố gắng nhấc chân lên để đứng cho vững, nhưng không ăn thua, và mỗi lúc một lún sâu thêm. Karr nhìn theo không dám thở; trông thấy con nai không tài nào thoát chết được nó liền ba chân bốn cẳng chạy trốn. Nó hiểu rằng một trận đòn nên thân đang chờ nó, nếu người ta biết rằng nó đã làm chết mất một con nai. Nó sợ đến mức chỉ khi đã về đến nhà mới dám thôi chạy.

Cái việc xảy ra mà Karr vừa nhớ lại là như vậy: chẳng có việc xấu nào nó đã làm mà khiến nó xót xa đến thế. Nó có muốn làm hại con nai cái cũng như con nai con đâu, nhưng mà nó đã là nguyên nhân gây ra cái chết của hai mẹ con.

Bỗng nó nghĩ: “vả lại có thể chúng chưa chết. Có thể là chúng đã được cứu thoát

rồi”.

Nó hết sức muốn được biết sự thể đã ra sao. Người gác cầm sợi dây không chặt, Karr thình lình né mình sang một bên, và sợi dây tuột xuống đất. Karr bèn chạy thoát qua cánh rừng về phía đầm lầy; khi người gác muốn nhắm bắn thì nó đã xa quá rồi.

Người gác chạy theo; đến đầm lầy thì bắt gặp nó đang đứng trên một mô đất cách bờ vài mét, dùng hết sức tru tréo lên. Tò mò muốn biết việc gì đã xảy ra, ông ta bò bốn chân trên mặt băng ra xem. Chỉ một lát, ông ta tìm thấy một con nai cái bị vùi kín dưới bùn. Sát bên cạnh là con nai con. Nó còn sống, nhưng không thể cựa quậy, vì trông nó đã kiệt sức lắm rồi. Karr cuối xuống thân hình nó, lúc thì tru lên kêu cứu, lúc thì liếm liếm nó.

Người gác lôi con vật bé nhỏ lên đất liền.

Con chó như cuồng điên lên vì vui sướng. Nó nhảy nhót quanh người gác, vừa nhảy vừa sủa, và liếm hai tay ông ta.

Người gác mang con nai con về và nhốt trong chuồng bò. Sau đó ông ta phải gọi người đến kéo con nai lớn ra khỏi đầm lầy: mãi về cuối mới nhớ ra là phải đem bắn Karr. Ông ta gọi nó, và lại đi về phía rừng. Nhưng giữa đường dường như ông ta thay đổi ý kiến, vì bỗng ông ta quay lại và đi về phía lâu đài.

Karr vẫn bình tĩnh đi theo ông ta, nhưng thấy được đưa về lại nhà chủ thì nó đâm lo. Chắc rằng người gác đã biết rằng chính nó, Karr, đã gây ra cái chết của con nai mẹ và giờ đây người ta sắp đem nó ra đánh đòn, trước khi giết nó.

Nhưng mà bị đòn thì đối với Karr dường như là điều tệ hại nhất. Nó mất bình tĩnh; cái

đầu rũ xuống, nó làm như chẳng nhận ra được người nào nữa.

Ông chủ đứng trên tam cấp. Karr thu mình lại bé tí và nép sát vào sau đôi chân người gác, lúc mà ông này nói đến việc các con nai. Nhưng mà ông ta lại không hề kể câu chuyện theo lối mà con chó sợ. Ông ta khen Karr. Rằng Karr biết các con nai đang gặp nạn và đã muốn cứu chúng nó.

Ông ta kết thúc câu chuyện rằng: “Xin ông chủ tha lỗi cho, chứ tôi không thể giết chết con chó này được!”.

Karr vểnh tai lên. Nó có nghe rõ không? Dù nó có không muốn tỏ ra vẻ lo ngại chút nào đi nữa thì nó cũng không thể không sủa lên một tiếng tha thở nho nhỏ. Có thể nào chỉ mỗi cái việc nó muốn cứu các con nai mà đã đáng cứu mạng cho nó được.

Ông chủ cũng đồng ý là Karr đã ăn ở tốt, nhưng vì ông không muốn giữ nó nữa, nên ông do dự không biết quyết định ra sao.

Sau cùng, ông ta nói: “Nếu anh muốn nhận nuôi nó và bảo đảm với ta là nó sẽ không làm những việc ngu dại nữa, thì ta rất muốn để cho nó sống”.

Người gác nhận lời, và Karr đã đến ở cái nhà trong rừng như thế.

Phần 3: Việc Đi Trốn Của Lông Màu Gio

Từ đó, Karr thôi hẳn không đi săn trộm nữa; vì không muốn làm phật lòng ông gác hơn là vì sợ; ông ta đã cứu sống nó, và nó quyến luyến với ông ta ngay. Nó theo ông ta khắp nơi: khi ông ta đi tuần, Karr chạy trước để trông chừng đường đi, và khi ông ta ở nhà thì Karr nằm trước cửa, thị sát tất cả những ai qua lại.

Khi mọi vật yên tĩnh, chẳng nghe một bước chân đi nào trên đường cái, và ông gác chăm sóc vườn ươm và các luống rau của ông ta thì Karr đến chơi với con nai con.

Lúc đầu, Karr chẳng muốn chăm lo săn sóc con nai con chút nào, nhưng vì nó theo chủ

đi khắp nơi, nó cũng cùng đi với chủ vào cả chuồng bò, những lúc người ta mang sữa cho con nai. Karr ngồi trước cái khoang dành cho con nai và nhìn nó uống. Ông gác đặt tên nó là Lông Màu Gio, vì không thấy nó xứng đáng với một cái tên nào đẹp hơn được, và Karr cũng hoàn toàn đồng ý như vậy. Mỗi lần trông thấy nó, Karr lại nghĩ là chưa bao giờ trông thấy một cái gì xấu hơn và cấu tạo vụng về hơn thế. Con nai có những cái cẳng dài lều nghều, dính vào thân hình nó vụng đến nỗi có thể nói là nó đi trên những đôi cà kheo. Cái đầu to tướng, già nua và nhăn nhúm, và lúc nào cũng ngoẹo sang bên này bên kia. Bộ da thì lùng nhùng quá sức, gấp thành nếp, ùn cục, như thể một cái áo khoác độn bông quá to. Lúc nào nó cũng có vẻ buồn rầu và chán nản, nhưng sự lạ là hễ trông thấy Karr là nó đứng phắt dậy, như vui mừng được gặp con chó.

Con vật bé nhỏ hình như khó ở, nó không lớn được và sức của nó mỗi ngày một tệ thêm; cuối cùng nó không dậy được nữa, dù có thấy Karr đến. Thế là con chó nhảy vào trong khoang; một tia sáng nhỏ lóe lên trong đôi mắt của con vật đáng thương. Từ đó về sau ngày nào Karr cũng đến thăm con nai; ở hàng giờ cạnh nó, liếm nó, chơi đùa với nó, dạy cho nó những gì mà một con vật ở rừng phải biết.

Thế là xảy ra cái việc lạ: con nai liền béo tốt ra và lớn lên. Nó lớn nhanh đến nỗi chỉ sau hai tuần là không thể vào được cái khoang dành cho các con bê được nữa, và người ta phải chuyển nó ra một đồng cỏ nhỏ có rào kín. Hai tháng sau, cẳng nó đã cao đến mức có thể leo qua hàng rào, chẳng khó khăn gì. Bấy giờ ông gác được phép làm cho nó một cái hàng rào gỗ cao, bao quanh một cánh rừng nhỏ; ở đấy nó sống nhiều năm và

thành một con vật đẹp tuyệt. Karr vẫn thường xuyên đến chơi với nó, không phải vì thương hại mà vì tình thân ái. Con nai vẫn luôn luôn u sầu và hình như uể oải, và không còn sinh khí nữa; chỉ Karr là biết làm cho nó vui chơi mà thôi.

Lông Màu Gio đã ở được năm năm với ông gác rừng thì người chủ ấp nhận được thư của một vườn bách thú ở nước ngoài hỏi mua nó. Người gác rất khổ tâm vì việc ấy, nhưng ông ta không có quyền bày tỏ ý kiến: và việc bán con nai liền được quyết định. Karr biết ngay những gì sắp xảy đến, và chạy đến báo với bạn. Nghĩ đến việc mất bạn, con chó buồn khổ quá, nhưng con nai thì bình tĩnh cam chịu số phận, và hình như không bằng lòng mà cũng không phật lòng.

- Thế là cậu định để người ta dẫn đi, không chống cự à? Karr hỏi.

- Chống lại làm gì? Con nai đáp. Tất nhiên là tôi muốn ở lại đây hơn, nhưng nếu tôi mà bị bán thì thế nào người ta cũng dẫn tôi đi thôi.

Karr nhìn con nai hồi lâu, đưa mắt ước tầm vóc của nó. Rõ ràng là nó chưa lớn hết mức: nó chưa có đôi gạc rộng, cái u cao, cũng như cái bờm dày bằng những con nai đực đã đến độ tráng niên, nhưng không phải vì thế mà nó không đủ sức để bảo vệ tự do của nó. Karr nghĩ rằng “rõ ràng là nó đã sống suốt đời trong cảnh giam cầm”, nhưng Karr chẳng nói gì hết.

Karr chỉ quay lại thăm con nai sau nửa đêm, cái lúc mà nó biết là Lông Màu Gio sau một giấc ngủ đẫy mắt, đang ăn bữa đầu tiên trong ngày. Nó nói: “Lông Màu Gio à, cậu để cho người ta dẫn đi cũng phải thôi. Cậu sẽ được giữ lại trong một khu vườn rộng, và

cậu sẽ sống một cuộc đời chẳng phải lo nghĩ gì. Chỉ thiệt một điều là cậu đi khỏi nước này mà không được trông thấy rừng bao giờ. Cậu biết đấy, phương châm của dòng họ cậu là: “Nai xứ lạnh với rừng chỉ là một, mà cậu thì cậu chưa hề nhìn thấy rừng là gì”.

Con nai đang ăn cỏ chẽ ba, ngẩng đầu lên, nói với cái vẻ uể oải đã quen thường ngày:

- Tôi xem rừng cũng được, nhưng tôi không thể ra khỏi hàng rào.

- Quả đúng thế, cẳng người ta mà ngắn như thế thì không thể nào ra được thật, Karr nói.

Con nai cuối đầu, đưa mắt nhìn trộm nó: Karr bé tí thế mà mỗi ngày nhảy qua rào gỗ bao nhiêu lần. Lông Màu Gio đến gần hàng rào, nhảy một cái, và chẳng hiểu sự việc đã

xảy ra như thế nào, nó đã được tự do rồi.

Karr và Lông Màu Gio cùng đi vào rừng. Đêm cuối hè sáng trăng đẹp, nhưng dưới tán lá rừng vẫn tối; con nai đi rất chậm.

Karr nói: “Có lẽ trở lại thì hơn, cậu không quen rừng và có thể ngã gãy cẳng”.

Con nai làm bộ không nghe tiếng, nhưng nó rảo bước và ngẩng đầu lên.

Karr dẫn con nai vào một khu trong rừng có những cây bách đại thụ mọc dày đến nỗi gió không thể nào lọt vào được.

Karr nói: - Chính ở đây những kẻ trong dòng họ cậu trú bão và tránh rét. Mùa đông họ vẫn ở ngoài trời. Còn cậu thì sẽ được chỗ ở tốt hơn. Người ta sẽ để cậu ở trong một cái chuồng như một con bò.

Lông Màu Gio chẳng đáp lại gì hết; nó đã

dừng lại và khoan khoái hít hương nồng của nhựa ở những lá bách. Sau cùng nó nói:

- Còn có gì cho tôi xem nữa không, hay là chúng ta đã xem hết rồi?

Karr đưa nó đến một đầm lầy lớn và chỉ cho nó những mô đất và những chỗ thụt. Karr nói:

- Những khi bị săn đuổi, loài nai chạy thoát thân qua chính đầm lầy này. Mình chẳng hiểu họ làm thế nào, to lớn thế và nặng cân thế mà không lún xuống bùn. Cậu thì không thể nào bước đi trên một mảnh đất nguy hiểm như thế này được đâu, nhưng may mắn là cậu sẽ không cần phải thử, vì cậu sẽ không bao giờ bị thợ săn rượt đuổi.

Lông Màu Gio không đáp lại, nhưng nhảy một cái, nó lao ngay xuống đầm lầy. Nó sung sướng cảm thấy các mô đất rung rinh

dưới chân, và nó chạy tung tăng ngang dọc khắp hướng giữa các chỗ thụt, rồi quay lại cạnh Karr, nó hỏi:

- Chúng ta đã thấy hết cả rừng chưa?

- Chưa, chưa hết, Karr trả lời.

Karr đưa con nai về phía bìa rừng, nơi mọc nhiều cây lá rộng tốt đẹp: sồi, bồ đề, hoàn diệp liễu. Karr nói:

- Chính ở đây những kẻ trong dòng họ cậu đến ăn lá và vỏ cây. Họ xem đó là bữa tiệc, nhưng mà ở nước ngoài cậu sẽ được ăn uống ngon lành hơn nhiều.

Con nai thán phục nhìn những cây cao giăng ra trên đầu nó những tán lá xanh um. Nó nếm lá sồi và vỏ những cây hoàn diệp liễu.

Nó nói: - Ngon và đắng. Hơn cỏ chẽ ba.

- Ít nhất cậu cũng được nếm một lần, con chó nói.

Xong nó đưa con nai đến một cái hồ, nước yên lặng phản chiếu bờ, hồ phủ những màn sương mù nhẹ mờ mờ. Con nai đứng khựng lại. Nó chưa bao giờ được trông thấy cái hồ.

- Đây là một vũng nước lớn. Karr trả lời. Tộc đoàn của cậu thường quen bơi từ bờ này sang bờ kia. Cậu chắc là không biết làm thế, nhưng mà cậu có thể tắm một cái.

Nói xong, Karr liền nhảy xuống nước và bắt đầu bơi. Con nai đứng trên bờ một lúc lâu, nhưng rồi cũng làm theo con chó. Khi nước mát đã dịu dàng phủ lấy thân hình nó thì nó cảm thấy một nỗi khoái lạc làm nó thở hổn hển; nó muốn dìm lưng xuống nước hồ, và mỗi lúc một đi ra xa bờ, nó nhận thấy là nước cứ làm cho nó nổi lên, và nó liền lao

xuống bơi. Nó bơi chung quanh Karr, và thấy như đã quen với nước từ bao giờ rồi. Khi trở lên bờ thì Karr rủ nó đi về, con nai cãi lại:

- Còn lâu mới sáng. Đi thêm một vòng nữa trong rừng.

Chúng lại đi sâu vào rừng. Chỉ một lát là đến một quãng rừng thưa nhỏ, có ánh trăng chiếu sáng: cỏ và hoa lóng lánh sương móc, ở đấy mấy con vật lớn đang ăn cỏ. Một con nai đực, vài con cái, những con nai tơ và những con khác bé tí. Trông thấy chúng, con nai đứng khựng lại. Nó chỉ hơi nhìn qua mấy con cái và con con; nó dường như bị con nai già mê hoặc, con nai đầu đàn có bộ sừng tuyệt đẹp, gồm nhiều tấm gạc xòe rộng và mọc lên bao nhiêu là chạc; có một cái u cao ở giữa hai vai, một chiếc yếm phủ lông dài lủng lẳng dưới cổ.

Giọng run lên vì xúc động, con nai hỏi:

- Ai đấy thế?

- Tên là Đội-mũ-miện đấy, Karr nói, và bà con của cậu đấy. Cả cậu cũng vậy, một ngày kia rồi cậu cũng sẽ có những gạc rộng và một cái bờm như thế; và nếu cậu ở lại trong rừng thì sau này cũng có một đàn nai mà dìu dắt như thế.

- Nếu là họ hàng nhà tôi thì tôi muốn được nhìn gần hơn, con nai nói. Tôi chưa bao giờ tưởng tượng ra được một con vật tuyệt đẹp đến như thế.

Nó đến gần đàn nai, nhưng quay lại ngay với Karr đang chờ nó dưới bóng cây rừng.

Karr nói: - Hình như người ta không tiếp cậu à?

- Tôi nói đây là lần đầu tiên tôi được trông

thấy những bà con, nhưng lại đực lại đưa gạc ra dọa tôi.

- Cậu rút lui là phải, Karr nói. Còn non như cậu, mới chỉ có vài cái chạc đầu tiên, không nên đọ sức với bọn nai già là phải. Một con khác mà nhượng bộ không chống cự thì sẽ bị toàn thể cánh rừng này làm vè chế giễu, nhưng cậu thì cần gì, cậu có ở lại đây đâu, mà đi ở nước ngoài cơ mà.

Karr chưa nói hết câu thì con nai đã quay lưng và chạy trở lại phía rừng thưa. Con nai già đón đầu nó, và cuộc chiến đấu bắt đầu. Hai con châu sừng vào nhau và đem hết sức bình sinh ra đẩy nhau; Lông Màu Gio phải lùi qua suốt cả khoảng rừng thưa. Nó dường như không biết dùng sức mạnh của mình, nhưng mà đến bìa rừng thì nó ấn chân xuống đất chặt hơn, cong mình trụ lại, cố gắng hết sức, và đến lượt nó đẩy được đối

thủ lùi lại. Nó yên lặng mà chiến đấu, còn con nai già thì thở phì phì. Chợt nghe một tiếng cắc. Một cái chạc ở sừng con nai già gãy. Nai già bỗng gỡ mình ra và chạy thoát vào rừng.

Karr chờ bạn dưới bóng cây. Khi con nai trở lại, nó nói:

- Giờ thì cậu đã thấy có những gì trong rừng rồi. Cậu có muốn trở về không?

- Vâng, trở về, đến giờ rồi, con nai đáp. Chúng lặng lẽ đi. Karr thở dài nhiều lần, tựa

hồ thất vọng: con nai thì bước đi, đầu ngẩng

cao, hài lòng vì cuộc phiêu lưu mình vừa trải qua. Nó đi thẳng đến tận hàng rào không do dự, nhưng đến đấy thì nó dừng lại. Nó đảo mắt nhìn khoảnh đất chật hẹp ở đó nó đã sống, thấy mặt đất bị giẫm nát, cỏ ăn úa vàng, cái chậu nhỏ nó thường uống nước,

và cái lán tối om nó thường ngủ. “Nai với rừng chỉ là một”, nó kêu lên rồi ngửa đầu ra đằng sau, nó vụt chạy về phía rừng rất hoang dã.

Phần 4: Vô Phương Tự Vệ

Trong những nơi sâu thẳm của khu Rừng Hòa Bình rộng lớn, năm nào vào tháng tám cũng xuất hiện trên các cây thông vài con bướm có màu gio-trắng thuộc cái loài mà người ta gọi là những nữ tu sĩ. Chúng bé tí và có ít nên hầu như chẳng ai nhận thấy cả. Chúng bay chấp chới trong rừng vài đêm rồi đẻ hàng nghìn cái trứng trên các thân cây và một chốc là chết, rơi xuống đất.

Mùa xuân đến, những con sâu bé tí có những chấm đen từ các trứng chui ra và bắt đầu ăn lá thông. Chúng ăn tham tàn vô cùng, nhưng không bao giờ gây những thiệt hại lớn cho cây, vì chúng phải chịu sự thiệt hại lớn cho cây, vì chúng phải chịu sự tấn công mãnh liệt của các loài chim. Thật ít khi

mà thoát được lấy vài trăm con sâu.

Những con sâu khốn khổ đó dù sao cũng có đủ thì giờ trưởng thành, chúng leo lên các cành cây, nhả những sợi tơ trắng ra làm kén rồi giam mình vào đấy, nằm im lìm thành con nhộng vài ba tuần. Nhưng đến đấy, hơn một nửa trong số chúng cũng bị chim đến mổ. Nếu độ một trăm con nữ tu sĩ có thể bắt đầu bay được, mà ra khỏi kén trong tháng tám thì có thể cho là năm đó là năm tốt đối với chúng rồi. Suốt bao nhiêu năm, bọn nữ tu Rừng Hòa Bình và không có một tộc đoàn côn trùng nào trong cả vùng mà ít ỏi đến như thế. Chúng nó đã tiếp tục sống ít ỏi và vô hại như vậy, nếu không tình cờ, chúng gặp được một ân nhân.

Và việc xuất hiện ân nhân ấy liên quan đến vụ bỏ trốn vào rừng. Thật vậy, ngày hôm sau Lông Màu Gio đã đi dạo chơi để làm

quen với rừng. Đến quá trưa, đang đi sâu vào giữa mấy bụi gai rậm rạp thì bỗng nó ra một quãng trống trải đất lầy bùn. Một vũng nước đen ở giữa và chung quanh vài cây thông cao gần như trụi hết lá vì tuổi già và suy nhược. Chỗ này không làm cho con nai thích và nó đã bỏ đi ngay, nếu không trông thấy mấy chiếc lá cây ráy xanh sẫm đang thói nát ở gần vũng nước.

Nó vừa cúi xuống các chiếc lá thì đánh thức dậy một con rắn dài đen đang ngủ bên dưới. Karr đã nói với nó về những con rắn độc ở trong rừng, nên khi con rắn ngóc đầu lên, thè cái lưỡi chẻ đôi ra và rít lên chống cự thì con nai nghĩ là đang chạm phải nguy hiểm ghê gớm nọ. Hoảng hốt, nó giơ chân lên, giẫm một cái và đè nát đầu con rắn. Rồi thì nó chạy trốn tức khắc.

Con nai vừa đi khỏi thì một con rắn khác

cũng dài và cũng đen bằng con trước, từ vũng nước hiện lên. Nó bò đến phía con rắn vừa bị giết, thè lưỡi liếm vào cái đầu bị vỡ nát.

Nó rít lên: “Có thể nào mình đã chết thật, mụ vợ vô hại của ta? Chúng mình đã sống với nhau bao nhiêu năm. Chúng mình sống sung sướng và vui thích biết bao trong vũng lầy này, chúng mình đã già hơn tất cả các con rắn ráo của rừng này! Thật là cái họa ghê gớm nhất có thể xảy đến cho ta!”.

Con rắn buồn khổ đến nỗi như chính nó bị trọng thương và cả những con ếch suốt đời sống trong nỗi khiếp sợ, giờ này cũng thấy thương hại nó.

Con rắn lại rít lên: “Quả là nó độc ác thật, cái đứa nào đã giết chết một con rắn ráo tội nghiệp vô phương tự vệ! Nó phải bị trừng trị thật đáng tội để làm gương” và lâu mãi nó

cứ nằm đấy mà vặn mình vì sầu khổ, rồi bỗng nhiên ngóc đầu lên và nói: “Xin thề là đúng như tên ta là Vô Phương Tự Vệ, và như ta là con rắn ráo già nhất rừng này ta sẽ báo thù, ta sẽ không phút nghỉ ngơi chừng nào mà con nai kia chưa ngã sóng soài mà chết như bà lão hiền từ của ta giờ đây vậy”.

Thề xong, con rắn lăn ra đất để suy nghĩ. Nhưng thật là khó mà tưởng tượng ra được cái việc nào khó hơn là một con rắn lại báo thù nổi một con nai xứ lạnh to và khỏe, thế là lão già Vô Phương Tự Vệ đã phải nghĩ hết bao nhiêu ngay và bao nhiêu đêm mà chẳng làm sao tìm ra được một giải pháp nào.

Nhưng một đêm kia, đang thao thức để nghiền ngẫm việc trả thù thì nó nghe thấy tiếng lao xao, nhè nhẹ phía trên đầu. Ngước nhìn lên nó thấy mấy con nữ tu sĩ màu gio

đang vui đùa, nhởn nhơ giữa các thân cây. Nó nhìn theo chúng hồi lâu rồi, rít lên ầm ĩ với chính mình và cuối cùng thì ngủ thiếp đi, như thể hài lòng về cái điều mà nó vừa nghĩ ra.

Hôm sau, vừa sáng, con rắn ráo đến thăm Bò Sát Đất, con rắn độc sống trong một vùng cao đầy sỏi của Rừng Hòa Bình. Nó kể cho Bò Sát Đất nghe cái chết của mụ vợ già của nó, và nhờ con này là loài biết cắn những miếng độc kinh khủng, nhân lấy việc báo thù cho nó. Nhưng Bò Sát Đất không hề có chút ý muốn tấn công vào các con nai phương Bắc.

Nó nói: “Tớ mà tấn công một con nai phương Bắc thì nó giết tớ chết ngay tức khắc. Bà lão vô hại đã chết, và chúng mình không thể làm cho sống lại được nữa, tại sao tớ lại đi chết cho bà ta nữa cơ chứ?”.

Nghe câu trả lời, rắn ráo ngóc đầu lên cao tới một bộ và rít lên thật kinh khủng: “Vitso, vitso! Vitso, vitso. Một kẻ như đằng ấy đã được phú cho những vũ khí như thế mà lại khiếp nhược đến mức không dám dùng đến, thì thật là thảm hại”. Nghe thế là lại đến lượt con rắn độc nổi giận, nó rít lên: “Ta đã cảm thấy nọc đọc lên đầy cả răng rồi đây này, nhưng mà ta muốn miễn cho người là kẻ mà thiên hạ bảo là đồng loại của ta đấy thôi. Cút đi, lão già Vô Phương Tự Vệ kia!”.

Nhưng con rắn ráo không hề dịch đi một phân và mãi một lúc lâu, cả hai con cứ ở đấy mà rít lên những lời chửi nhau. Đến khi Bò Sát Đất đã giận đến mức không còn tài nào rít được nữa, chỉ thè cái lưỡi ra khỏi mồm mà uốn éo thì con rắn ráo bỗng đổi ngay thái độ và nói với cái giọng khác hẳn. Tiếng nó hạ xuống thấp đến mức chỉ còn là một thứ thì thầm, nhỏ nhẹ hết sức: “Thật ra

là tôi muốn trình với bác một điều cầu xin khác cơ. Nhưng mà tôi đã làm bác tức giận đến nỗi sẽ từ chối không còn muốn giúp tôi nữa...”

- Không yêu cầu cái gì điên cuồng quá thì tôi vẫn muốn giúp lắm chứ.

Con rắn ráo lại tiếp: - Trong rừng thông quanh cái ao nhà tôi có một tộc đoàn loài bướm đang sống; cứ những đêm cuối hè là ra bay lượn chập chờn.

- Ta biết đằng ấy muốn nói đến bọn nào rồi, thế chúng nó có gì đặc biệt?

- Đó là một tộc đoàn côn trùng nhỏ nhất trong rừng, và là một tộc đoàn vô hại nhất tất cả, vì các con sâu ấy chỉ ăn có lá thông.

- Ừ, biết.

- Tôi sợ là tộc đoàn loại bướm đó chẳng

mấy chốc mà tuyệt diệt, vì thật đông quá những kẻ cứ mùa xuân đến là mổ ăn những con sâu non của chúng.

Nghe đến đấy thì Bò Sát Đất tưởng đã hiểu rõ ràng con rắn ráo muốn gìn giữ những con sâu ấy cho việc riêng của mình và nó trả lời rất dễ thương: “mày có muốn tao bảo bọn cú vọ cứ để cho bọn sâu cây thông ấy được yên thân không?”

- Vâng, như thế thì tốt quá vì bác là kẻ có quyền ăn nói trong rừng này nên tôi có thể nhờ bác việc ấy chứ.

- Có thể ta cũng nói một câu với lũ chim sáo giúp cho bọn ăn lá thông ấy. Ta rất muốn giúp đằng ấy việc đó vì chẳng có gì là khó khăn cả.

- Thật là bác vừa hứa với tôi một lời tuyệt diệu bác Bò Sát Đất ạ. Tôi lấy làm vui sướng

vì đã đến đây gặp bác.

Phần 5: Những Con Nữ Tu Sĩ

Nhiều năm sau nữa, một buổi sáng Karr đang nằm ngủ trên tam cấp trước nhà. Bấy giờ mới vào hè, đêm ngắn và dù mặt trời chưa mọc mà đã sáng trưng rồi. Con chó tỉnh giấc vì có ai đó gọi tên nó. “Cậu đấy à, Lông Màu Gio” nó hỏi vì đã quen được con nai gần như đêm nào cũng đến thăm. Câu hỏi của nó chẳng có ai trả lời, nhưng lại nghe gọi tên mình nữa, nó nghĩ là đã nhận ra tiếng của Lông Màu Gio, nó liền chạy ngay đi tìm.

Karr biết là con nai đang chạy phía trước nó, nhưng chẳng thể nào mà đuổi kịp được. Con nai nhảy qua những chỗ rậm rạp nhất trong rừng thông, tránh đường rộng lẫn đường kiệt và Karr phải vất vả vô cùng mới

khỏi mất hút dấu vết của nó. Karr vẫn nghe tiếng kêu “Karr, Karr” và cđúng là tiếng của Lông Màu Gio dù xưa nay nó chưa hề nghe con nai kêu với cái giọng như thế - Và nó đáp lại: “Mình đến đây, mình đến đây, cậu ở đâu?”. Con nai hỏi lại: “Karr, Karr, có thấy lá thông rụng không ngớt không?”. Bấy giờ Karr mới nhận ra là tất cả các lá cây thông đều rụng xuống như mưa. “Có chứ, mình thấy rụng dữ quá”, nó kêu lên, nhưng vẫn không ngừng chạy sâu vào rừng để tìm con nai.

Lông Màu Gio chạy như bay trong các lùm cây um tùm và Karr lại suýt mất hút nó. Con nai lại kêu như thể hét lên: “Cậu có ngửi thấy cái mùi của rừng không?” Karr dừng lại để đánh hơi. Từ nãy nó không để ý nhưng bây giờ thì nó nhận thấy là rõ ràng các cây thông đang tỏa ra một cái mùi nặng hơn ngày thường nhiều. “Có chứ, có chứ, mình

ngửi thấy mùi ấy” nó đáp lại, nhưng không mất thì giờ nghĩ xem là mùi gì và lại lao theo lốt chân của Lông Màu Gio.

Con nai chạy nhanh đến nỗi con chó chẳng thế nào đuổi kịp. Một lát sau nai lại kêu lên: “Karr, Karr! Cậu có nghe tiếng răng rắc trên các cành thông không?” và lần này thì tiếng của nó thật là thảm thương. Karr dừng lại, lắng tai và nghe tiếng lắc rắc nhè nhẹ từ các cây thông. Có thể nói như tiếng tíc tắc của một đồng hồ quả quít. “Có, mình nghe rõ, nó răng rắc”, nó đáp lại nhưng lần này thì lại không lao đi đuổi theo con nai nữa, vì nó đã hiểu là bạn nó không muốn cho nó đuổi kịp mà muốn nó tập trung sự chú ý vào việc gì đang xảy ra trong rừng.

Bấy giờ Karr đang đứng dưới một gốc cây thông cành dài rủ xuống, xum xuê những lá to xanh sẫm. Nhìn kỹ cái cây, nó có ấn

tượng là các lá thông đang nhúc nhích. Đến gần thì phát hiện ra cơ man nào là sâu màu gio-nhạt, đang lò dò tiến lên dọc các cành con, vừa bò vừa ăn lá thông. Các cành đều có sâu phủ kín mít, và tất cả, sâu nào cũng gặm lá không hề nghỉ. Những quai hàm bé nhỏ những hằng hà đa số hàm cùng hoạt động đã làm phát ra những tiếng răng rắc trên cây. Lá bị gặm rơi xuống không ngớt và cái mùi tỏa ra từ các cành cây hắc đến nỗi làm cho con chó phải cảm thấy khó ở.

Quay nhìn sang cái cây bên cạnh, nó nghĩ: “cây thông này sẽ chẳng còn được bao nhiêu lá nữa. Đó cũng là một cây thông cao lớn rất đẹp, nhưng phải chịu chung một số phận như thế”. Karr nghĩ: “Thế này là cái gì? Thiệt thòi biết bao cho các cây này, chẳng mấy chốc mà còn gì là vẻ đẹp của chúng nữa”. Rồi nó đến xem các cây khác. “Đây là một cây tùng. Chắc chúng nó chẳng

dám đụng đến”, nó nghĩ như vậy. Nhưng mà sâu vẫn gặm cả cây tùng. “Kìa, chúng nó ở trên cây bạch dương. Đúng, và ở kia, ở kia nữa. Ông gác rừng chắc chắn sẽ chẳng thích gì cái việc này” Karr nghĩ thế.

Để biết các vụ tàn phá lan đến tận đâu, nó lao qua các lùm cây và chạy thật xa. Nhưng đâu đâu nó đến cũng nghe cái tiếng tíc tắc ấy, ngửi thấy cái mùi ấy và thấy trận mưa lá thông ấy. Chẳng cần dừng chân để soát lại xem làm gì, vô ích, những dấu hiệu đã hiển nhiên, những con sâu bé nhỏ kia đang lan tràn khắp nơi. Toàn thể khu rừng đang tự để cho chúng ăn ngốn ngấu hết.

Bỗng nó đến một chỗ không ngửi thấy cái mùi ấy nữa, ở đấy mọi vật đều yên tĩnh, im lìm, tàn phá dừng lại ở đây rồi, con chó nhìn quanh nghĩ thế. Nhưng mà ở đây còn tẻ hơn nhiều: các đám sâu đã làm xong công

việc của chúng. Các cây thông trụi sạch hết lá, như chết đứng cả đấy, và cái vật độc nhất trùm lên các thân cây là một đống sợi tơ rối bời, mà đám sâu đã dệt ra để dùng làm cầu và đường.

Và chính ở đấy, giữa rừng cây đang chết, Lông Màu Gio đứng chờ Karr. Nhưng không phải nó chỉ có một mình. Cùng với nó còn bốn con nai già, được tôn trọng nhất trong rừng. Karr biết rõ từng con, này là Lưng Còng, một con nai vóc nhỏ nhưng cổ rộng hơn các con kia nhiều; Sừng Mũ Miện đẹp nhất trong các con nai; Lông Cứng có bộ áo thật dày, và một con nai già cẳng thật cao tên là Cao Khỏe, nổi tiếng nóng nảy và hiếu chiến; cho đến cuộc săn cuối cùng mùa thu vừa qua đã bị một viên đạn bắn vào đùi. Đến gần các con nai Karr liền hỏi: “Rừng bị cái gì thế?”. Các con nai đều cuối gầm môi dưới trễ ra, vẻ rất mực ưu tư.

Lông Màu Gio trả lời: “Chẳng ai biết gì hết, cái tộc đoàn sâu bọ ấy từ trước tới nay vốn là yếu đuối nhất trong rừng và chưa bao giờ gây ra một mảy may thiệt hại nào cả. Vậy mà năm nay bỗng sinh sôi nẩy nở ra như thế, và bây giờ có thể nói là nó sắp tàn phá sạch cả khu rừng”.

Karr nói: “Đúng, nguy cơ có vẻ nghiêm trọng đấy nhưng chẳng phải các vị trí tuệ nhất rừng đang họp nhau ở đây sao? Và chắc đã tìm ra được cách gì cứu chữa chăng?”.

Nghe đến đấy, Lưng Còng trịnh trọng ngửng cái đầu nặng trịch lên, vểnh đôi tai và nói: “Chúng ta mời anh đến đây để anh cho biết là loài người có biết cái vụ tàn phá này không?”.

Sừng Mũ Miện liền nói: “Chúng ta sống từ

lâu trong rừng này, biết chắc rằng các loài vật đều không thể nào một mình mà chống nổi cái tộc đoàn sâu bọ này”.

Lông Cứng cũng nói: “Và chúng ta lại sợ cái cách cứu chữa chẳng kém gì sợ cơn bệnh. Chắc rằng sau việc cứu chữa là chấm dứt cảnh hòa bình của rừng này”.

Cao Khỏe nói tiếp: “Nhưng mà chúng ta không thể để cho rừng bị tàn phá như thế được. Chúng ta không còn cách nào khác nữa.”

Karr hiểu rằng các con nai thấy khó nói rõ cái điều mong muốn thực sự của chúng, nên nó liền nói đỡ: “Chắc các bác muốn tôi báo cho loài người biết việc gì đang xảy ra ở đây chứ gì?”

Tất cả các trưởng lão đều cùng gật đầu và nói: “Bị bắt buộc phải cầu xin loài người

giúp đỡ thì thật là một tai họa lớn nhưng mà chúng ta không có cách giải quyết nào khác nữa”.

Một lát sau trên đường về, Karr đang lo nghĩ về tất cả những gì nó vừa được biết, thì gặp một con rắn ráo to và đen. Con rắn rít lên: “Xin chào, đi đâu trong rừng đấy?”. “Chào đằng ấy” Karr sủa lại nhưng không dừng chân – Nhưng con rắn quay lại và cố bám lấy nó – Karr nghĩ rằng: “Có lẽ con này cũng lo cho khu rừng chăng” và nó dừng lại. Con rắn to béo liền nói đến cuộc tàn phá thảm thương; “Chắc chắn là sẽ chấm dứt cảnh thái bình, yên tĩnh trong rừng của chúng ta khi mà loài người kéo đến đây” nó nói như vậy và Karr cũng nói: “Ta cũng sợ như thế! Nhưng mà các bô lão hiểu rõ việc mà họ làm”, con rắn lại nói: “Ở địa vị họ thì tôi sẽ làm cách khác. Giá mà tôi được trả công như tôi mong ước”. Con chó liền hỏi

nữa rằng: “Có phải đằng ấy là kẻ mà người ta vẫn gọi là Vô Phương Tự Vệ đó chăng?”. “ Tôi thuộc hàng bô lão trong rừng này, tôi biết cách trừ khử cái nhơ bẩn này cho mọi người”, con rắn ráo nói thế. Karr liền bảo nó: “Đằng ấy mà có cách giải quyết thì ta nghĩ là chẳng ai lại đi từ chối không cho đằng ấy cái gì mà đằng ấy yêu cầu đâu”.

Karr vừa nói xong thì con rắn liền trườn xuống dưới một cái rễ cây và chỉ nói tiếp câu chuyện khi đã ẩn kín vào một cái hang chắc chắn. Nó nói: “Thế thì xin báo cho Lông Màu Gio biết rằng nếu nó nhận lời rời bỏ Rừng Hòa Bình mà đi và không được dừng lại trước khi đến một nơi thật xa ở phương Bắc, nơi mà cây sồi không mọc lên được nữa, và nó không được trở lại đây chừng nào mà rắn ráo Vô Phương Tự Vệ còn sống tại đây. Nó mà nhận lời thì ta sẽ làm cho ốm rồi chết tất cả những loài nào

leo lên các cây thông mà ăn tươi nuốt sống chúng!”. Nghe thế lông Karr đã bắt đầu xù lên, nó kêu lên: “Nói gì thế! Lông Màu Gio đã làm gì mày?”. “Nó đã giết chết kẻ mà ta thương yêu nhất và ta muốn báo thù”. Con rắn ráo chưa dứt lời thì Karr đã cố tấn công, nhưng mà nó đã ẩn kín dưới cái rễ cây to. Sau cùng thì Karr chỉ còn biết văng ra một câu: “Cứ nằm đấy bao nhiêu lâu mà mày muốn. Chúng tao rồi sẽ đuổi sạch bọn sâu bọ ở các cây thông, chẳng cần mày giúp”.

Ngày hôm sau, người chủ trang ấp và ông gác rừng cùng đi vào rừng. Thoạt tiên Karr chạy cạnh họ, nhưng chỉ một lát là biến đâu mất, rồi liền nghe tiếng sủa vang trong rừng. Người chủ nói: “Karr đang săn mồi”. Người gác rừng không tin là thế, ông ta nói: “Đã lâu rồi Karr có đi săn trộm nữa đâu” rồi chạy vào rừng để tìm xem tại sao mà nó sủa, người chủ ấp cũng chạy theo.

Họ cứ đi theo tiếng sủa mà vào gần đến những nơi sâu thẳm của khu rừng, nhưng đến đấy thì không nghe tiếng sủa nữa. Họ dừng lại lắng nghe, và ở đấy, trong cảnh vắng lặng họ nghe từng các quai hàm của đám sâu bọ làm việc, họ nhìn thấy trận mưa lá thông và ngửi thấy cái mùi rất nặng. Kia và tức thì họ thấy tất cả các cành cây đã bị phủ kín đến mức nào những bầy bướm cú, những kẻ thù của cây, có thể làm hoang tan hàng trăm hecta rừng.

Phần 6: Cuộc Đại Chiến Chống Bọn Nữ Tu Sĩ

Một buổi sáng mùa xuân năm sau, Karr chạy qua khu rừng.

Có ai gọi phía sau: “- Karr, Karr!” Nó quay lại. Đôi tai đã không đánh lừa nó. Một con có già phục ở cửa hang, gọi nó. Con cáo nói: “Bảo cho mình biết loài người có làm gì cho rừng không đấy”. Karr trả lời: “Cậu có thể tin chắc là có. Có thể làm đến đâu là họ làm đến đấy”. Con cáo lại nói: “- Họ đã diệt cả nhà mình, và sắp giết cả mình. Nhưng sẽ tha thứ cho họ tất cả những việc đó, miễn là họ cứu giúp khu rừng”.

Năm đó Karr không bao giờ đi qua một lùm cây nào mà không nghe kẻ nào đó hỏi rằng

loài người có hể giúp cho khu rừng được không. Karr thật khó trả lời vì chính loài người cũng không chắc là sẽ thắng được bọn nữ tu sĩ.

Nghĩ đến việc khu rừng cổ Kôlmôrden đã bị ghét đến mức nào người ta lại càng ngạc nhiên hơn khi thấy hơn trăm con người ngày ngày bận rộn trong rừng cố làm cho rừng thoát khỏi cảnh hoang tàn. Họ đẵn những cây bị tổn thương nặng nhất, khai hoang đất rừng và đẵn bớt các cành thấp để ngăn bọn sâu bọ chuyển từ cây này sang cây khác. Họ chặt bớt những vạc cây rộng quanh những đám rừng bị sâu ăn và đặt ở đấy những thân cây bôi nhựa để khoanh bọn sâu lại trong phạm vi đó, không cho lan ra những nơi khác. Làm xong việc ấy họ mới quét nhựa rất dính quanh thân cây đã bị tổn hại để chặn bọn sâu không cho bò từ các cây đã ăn trụi xuống đất buộc chúng cứ

đâu ở đấy mà chết đói vậy.

Người ta tiếp tục các công việc ấy rất lâu trong mùa xuân. Họ hy vọng và gần như kiên tâm cho lúc nhìn thấy bọn sâu nở từ trứng ra. Người ta nghĩ là đã khoanh chúng nó lại kỹ lưỡng, thế thì chắc chắn là sẽ nhìn thấy chúng chết hết vì đói.

Mùa hè đã đến và số sâu càng đông hơn năm trước nhiều. Nhưng kệ chúng nó, vì chúng đã bị giam lại và bất lực không tài nào kiếm được đủ ăn.

Tuy nhiên, mọi việc không diễn ra như người ta mong ước. Tất nhiên là bọn sâu đã bị giam giữ trên những vòng nhựa quanh các thân cây và hàng đống sâu đã kết liễu cuộc đời, dính vào những vòng nhựa bôi quanh các thân cây, chịu chết không leo quá xuống được, nhưng cũng chẳng ai có thể nói là chúng đã chịu bị khoanh lại cả. Chúng

cứ bò ở trong cũng như ở ngoài vòng đã khoanh. Chúng nó ở khắp nơi chúng bò trên các vách nhà. Chúng từ giã khu Rừng Hòa Bình và xâm nhập vào những phần đất khác của cả vùng rừng Kôlmôrden.

“Chúng sẽ chỉ dừng lại lúc nào mà toàn thể rừng của chúng ta bị hủy diệt hết”. Người ta nói vậy và lo lắng vô cùng và không còn ai có thể ráo nước mắt nữa.

Karr ghê tởm tất cả những con vật cứ bò và gặm đến mức không còn muốn đi ra ngoài nữa. Nhưng một hôm nó tự nhủ là phải đi hỏi thăm Lông Màu Gio. Thế là tức khắc nó đi về phía địa phận của con nai và chúi mũi sát đất chạy như bay. Khi đến cái rễ cây, nơi năm trước nó gặp Vô Phương Tự Vệ, thì con rắn nép ở bên dưới và gọi nó lại. Con rắn hỏi: “Anh có nói lại với Lông Màu Gio không?” Karr không trả lời chỉ sủa và cố bắt

lấy nó. Con rắn lại nói: “Cứ nói với nó đi. Anh đã thấy rõ là loài người không biết được phương thuốc chữa tai họa này rồi đấy”. “Mà mày thì cũng không hơn gì họ!”, Karr vừa đốp lại, vừa bỏ đi.

Nó tìm ra Lông Màu Gio. Con nai buồn rầu đến nỗi gần như không chào một lời mà nói ngay đến khu rừng: “Mình không biết, phải làm gì để cho nỗi bất hạnh này chấm dứt”.

“Vậy thì mình phải nói cho cậu biết là hình như cậu có thể cứu khu rừng đấy”, Karr nói rồi chuyển cho bạn lời nhắn nhủ của con rắn ráo. Con nai nói: “Giá một ai khác Vô Phương Tự Vệ mà hứa như thế thì tự mình lên đường đi đày ngay tức khắc nhưng làm sao mà một con rắn ráo khốn khổ lại nắm được một quyền lực to đến thế?”. Karr cũng nói: “Chắc chỉ là khoác lác thôi, bọn rắn ráo bao giờ cũng muốn tỏ ra giỏi hơn các loài

vật khác”.

Karr trở về thì Lông Màu Gio tiễn một đoạn đường. Bỗng Karr nghe thấy một con sáo đậu trên một ngọn cây thông kêu lên: “Lông Màu Gio đã phá hoại khu rừng kia kìa! Lông Màu Gio đã phá hoại khu rừng kia kìa!”.

Karr tưởng rằng mình nghe nhầm, nhưng một lát sau, một con thỏ rừng chạy ngang qua đường trông thấy Karr và Lông Màu Gio, con thỏ dừng ngay lại, vểnh đôi tai lên và kêu: “Lông Màu Gio đã phá hoại khu rừng kia kìa! Lông Màu Gio đã phá hoại khu rừng kia kìa!”. Nói xong là chạy như bay.

Karr hỏi bạn: “Chúng nó muốn nói gì thế?”. Lông Màu Gio đáp: “Mình chẳng hiểu chút gì hết. Mình nghĩ là các loài vật nhỏ trong rừng này oán mình vì chính mình đã khuyên đi xin loài người giúp đỡ và thế là đùng một

cái tất cả hang lỗ và chốn ẩn nấp của chúng bị phá, cùng một lúc với đất ở dưới tán rừng”.

Karr và Lông Màu Gio tiếp tục đi với nhau một lúc và từ khắp mọi phía Karr đều nghe nhắc đi nhắc lại “Lông Màu Gio đã phá hoại khu rừng kia kìa!” Lông Màu Gio làm như chẳng nghe thấy gì cả, nhưng giờ thì Karr đã bắt đầu hiểu tại sao mà nó ủ rũ đến thế.

Karr liền hỏi rất nhanh: “Này, con rắn muốn nói gì khi kể lại là cậu đã giết chết kẻ thân yêu nhất của nó thế nhỉ?”. Lông Màu Gio đáp: “Làm sao mình biết được? Cậu biết rõ là mình chẳng giết ai bao giờ”.

Một lúc sau, chúng gặp bốn con nai già. Lưng Còng, Sừng Mũ Miện, Lông Cứng và Cao Khỏe đang nối đuôi nhau đi chầm chậm vẻ tư lự. Lông Màu Gio chào: “Xin chào, đi đâu trong rừng đấy!”. Các con nai

nói: “Chào anh. Chúng ta đang muốn gặp anh Lông Màu Gio ạ, để nói về việc rừng thông”. Lưng Còng nói: “Ra chúng ta được biết là có một việc tội lỗi đã xảy ra ở đây, và bởi vì không bị trừng phạt, nên tất cả khu rừng đã bị chết dần”.

“Một việc tội lỗi à?”. “Có kẻ đã giết chết một con vật vô hại và không phải cốt để mà ăn. Ở đâu, trong rừng Hòa Bình này, việc như thế vẫn xem là một tội ác”. Lông Màu Gio hỏi: “Nhưng mà kẻ nào đã làm một việc như thế?”. “Hình như thủ phạm là một con nai và chúng ta muốn hỏi anh có biết là ai không?”. Lông Màu Gio đáp: “Không. Tôi chưa bao giờ nghe nói một con nai đã giết chết một con vật vô hại”.

Lông Màu Gio để các bô lão đấy, và đi với Karr. Đầu cúi gầm, trông nó càng lầm lì hơn. Thế là nó đi qua chỗ con rắn độc Bò

Sát Đất đang nằm dài trên tảng đá. “Lông Màu Gio đã phá hoại khu rừng kia kìa!” Bò Sát Đất rít lên như tất cả các con vật khác. Lần này thì Lông Màu Gio không nhịn được nữa, nó đi thẳng đến con rắn và giơ chân lên. Bò Sát Đất liền hỏi: “Đằng ấy định giết tớ như đã giết con rắn ráo già đấy à?” Lông Màu Gio thốt lên: “Ta ấy à? Ta đã giết một con rắn ráo à?” Bò Sát Đất đáp: “Đúng, cái ngày đầu tiên mà đằng ấy vào rừng, đằng ấy đã giết chết vợ Vô Phương Tự Vệ”.

Lông Màu Gio vội vàng cũng Karr đi khỏi nơi ấy, nhưng bỗng nó dừng lại và nói: “Karr à, chính mình đã gây ra tội ác. Mình đã giết một con vật vô hại. Vì mình mà rừng bị hủy diệt.” Karr vội ngắt lời: “Cậu nói cái gì thế?” - “ Chính thế đấy Karr à, và cậu sẽ nói giùm với Vô Phương Tự Vệ rằng Lông Màu Gio sẽ đi khỏi xứ này ngay đêm nay”. Karr liền nói: “Không bao giờ mình lại nói

một điều như vậy. Các vùng ở phía Bắc khu rừng nàu đều rất nguy hiểm đối với loài nai”. Lông Màu Gio lại nói: “Cậu nghĩ là mình muốn ở lại đây sau khi đã gây ra bao nhiêu nỗi bất hạnh?”. Karr khuyên: “Cậu chớ nên vội. Chờ đến mai xem sao đã”. Lông Màu Gio chỉ đáp: “Chính cậu đã bảo cho mình biết là rừng với nai chỉ là một”, nói xong nó từ biệt Karr.

Con chó về nhà, nhưng câu chuyện đó làm nó lo lắng và ngay hôm sai nó lại trở vào rừng đi tìm con nai. Nhưng không tài nào tìm thấy Lông Màu Gio và Karr không tiếp tục tìm nữ. Nó hiểu rằng Lông Màu Gio đã nghe theo lời con rắn và đã lên đường đi đày.

Về nhà Karr bực mình hơn bao giờ cả. Nó không thể nào hiểu nổi làm sao mà Lông Màu Gio lại có thể để cho con rắn ráo thảm

hại ấy đem ra làm trò xiếc như vậy. Chưa bao giờ nớ thấy một việc điên cuồng như vậy. Cái con Vô Phương Tự Vệ thì có được chút quyền lực gì cơ chứ?

Karr vừa đi vừa suy nghĩ như vậy thì trông thấy ông gác rừng đang lấy tay chỉ lên một cái cây.

Một người đứng bên cạnh hỏi: “Sao? Ông thấy gì vậy?”

Ông gác đáp: “Bọn sâu đã mắc bệnh”.

Karr ngạc nhiên hết sức, nhưng cũng tức tối vô cùng vì thấy con rắn ráo lại có thể giữ nổi lời hứa thế là từ nay Lông Màu Gio chắc rằng phải biệt xứ chẳng biết đến bao giờ, vì cái con rắn ráo ấy còn lâu mới chịu chết.

Trong khi tâm trí đắm chìm vào nỗi buồn bực thì bỗng một ý nghĩ vụt đến làm cho

lòng Karr nhẹ được một chút: “Cái con rắn ráo ấy có thể không sống dai mãi được. Vô Phương Tự Vệ sẽ không cứ trốn mãi mãi, vô kỳ hạn ở dưới cái rễ cây ấy được. Nó mà loại trừ xong lũ sâu là chính mình sẽ giết nó”.

Một con bệnh đã thực sự tấn công vào lũ sâu, nhưng trong mùa hè đầu tiên chưa đủ thì giờ để lan rộng ra. Bệnh vừa phát là đến thời kỳ sâu biến thành nhộng. Rồi từ các con nhộng nở ra hàng triệu con bướm, và đêm đêm chúng bay chập chờn giữa các thân cây như những bông tuyết trong gió và đẻ lên cây không biết cơ man nào là trứng. Phải lo rằng đến năm sau thiệt hại sẽ còn lớn hơn nhiều nữa.

Tai họa đã đến thật và không những cho rừng mà cả cho sâu nữa. Bệnh lan tràn nhanh chóng khắp mọi xó xỉnh của khu

rừng. Sâu mắc bệnh ngững ăn lá, leo tít lên ngọn cây và chết ở đấy. Nỗi vui mừng của con người thật không sao tả xiết, khi họ trông thấy sâu chết như vậy, nhưng nỗi vui mừng còn lớn hơn nhiều trong đám loài vật ở trong rừng.

Về phần Karr thì ngày nào cũng thích thú nghĩ đến cái lúc mà nó sẽ giết chết Vô Phương Tự Vệ.

Nhưng mà sâu đã đủ thời gian để tràn ngập ra hàng chục, hàng chục km quanh vùng, đến tận các khu rừng lân cận, và mùa hè năm đó bệnh không truyền đến tất cả bọn sâu, và nhiều con đã sống mãi đến giai đoàn làm kén, thành nhộng, rồi bay ra thành bướm.

Các loài chim bay qua nhắn tới Karr lời chào của Lông Màu Gio, nói thêm rằng nó vẫn sống và vẫn mạnh khỏe. Chim cũng mách

với Karr rằng nhiều lần Lông Màu Gio bị bọn săn trộm đuổi theo dữ lắm và nó đã nhiều lần suýt chết.

Vì thế Karr sống lo lắng trong nỗi buồn rầu và chờ đợi. Và nó đã phải chờ hai mùa hè nữa. Bấy giờ mới đến lúc tận số của lũ sâu bọ.

Vừa nghe ông gác rừng nói là rừng đã thoát nạn rồi, Karr liền lao đi lùng Vô Phương Tự Vệ. Nhưng lúc đã đến trong các lùm cây nó bỗng hiểu ra một điều kinh hãi: nó không thể săn bắt gì được nữa, nó không thể chạy được nữa, nó không thể dồn đuổi kẻ thù được nữa, vì nó chẳng còn nhìn thấy được gì nữa cả. Trong cảnh đợi chờ lâu quá, cái già đã len lỏi vào thân thể Karr. Nó đã già rồi mà không nhận thấy. Thậm chí nó không còn đủ sức để giết một con rắn ráo nữa. Nó bất lực không thể giải thoát được Lông Màu

Gio của nó khỏi tay cái đứa muốn hại bạn nó.

Phần 7: Việc Phục Thù

Một buổi chiều Akka núi Kebnêkayxê và đàn ngỗng hạ xuống bờ một cái hồ giữa rừng. Đàn ngỗng còn ở trong rừng Kôlmôden, nhưng thuộc địa phận tỉnh Xơdermanland.

Xuân đến muộn, băng còn phủ mặt hồ, trừ một dải hẹp như thường thấy ở các vùng núi; nước đã tự do, dọc theo bờ đất. Đàn ngỗng lao xuống nước để tắm và kiếm ăn; Nilx sáng hôm ấy mất chiếc giày gỗ, chạy giữa những cây trăn và cây bạch dương trên bờ, kiếm cái gì để quấn bàn chân.

Chú phải đi khá xa để tìm. Sau cùng chú trông thấy một mảnh vỏ cây bạch dương; chú lấy quấn vào bàn chân thì nghe sau lưng

có tiếng lá khô sột soạt. Quay lại chú thấy một con rắn đang bò thẳng đến phía mình. Con rắn rất to và dài, nhưng Nilx thấy nó có hai vết màu nhạt hai bên má, nên cứ đứng yên, chú nghĩ: “Chỉ là con rắn ráp. Nó chẳng thể làm hại mình được”.

Nhưng con rắn húc chú một phát mạnh vào ngực, làm chú ngã nhào. Nilx vọt dậy chạy trốn, con rắn đuổi theo. Mặt đất lổn nhổn đá sỏi và đầy những gai góc, làm chú bé không chạy được nhanh. Bởi vậy, trông thấy một khối đá cheo leo, chú liền leo lên đấy. Đã đến trên cao, chú quay lại, và thấy con vật cứ cố đuổi theo mình.

Bên cạnh chú, trên chóp khối đá, có một tảng đá gần tròn, to bằng cái đầu người, nằm ngay bên cạnh sườn dốc và hình như lung lay. Thấy con rắn đến gần, Nilx chạy ra phía sau tảng đá và đẩy xuống, tảng đá lăn

thẳng đến con rắn, cuốn nó đi và đè lên đầu nó.

Thấy con rắn đột nhiên quằn quại mấy cái rồi nằm yên, Nilx thở phào và nghĩ: “Thế là thoát. Có lẽ mình chưa bao giờ gặp tai nạn nào ghê gớm hơn trong chuyến đi của mình”.

Chú vừa hoàn hồn thì liền nghe tiếng cánh chim lạo xạo và thấy một con chim hạ xuống, đỗ cạnh con rắn. Con chim đó thân hình và dáng dấp như một con quạ, nhưng bộ lông đen tuyền bóng lên như ánh kim. Chú bé cẩn thận nấp vào một khe đá. Chú vẫn nhớ như in cuộc phiêu lưu với bầy quạ trước đây.

Con chim đen bước những bước dài quanh con rắn và lấy mỏ khẽ đẩy cái xác. Sau cùng nó vỗ cánh hai, ba lần và kêu, giọng cao chói óc: “Chính là Vô Phương Tự Vệ, con

rắn ráo, mình thấy nằm chết ở đây!”. Một lần nữa nó đi vòng quanh cái xác, rồi đứng lại như suy nghĩ thâm trầm, vừa nghĩ vừa đưa chân lên gãi vào gáy; rồi cuối cùng nó nói: “Trong rừng không thể nào có hai con rắn to bằng này được. Chỉ có thể là nó mà thôi”.

Hình như nó sắp mổ vào xác con rắn thì bỗng dừng lại và lẩm bẩm: “Đừng làm bộ ngốc nữa, Bataki ạ. Làm sao mà có thể nghĩ đến việc ăn thịt con rắn, trước khi gọi Karr đến đây? Nó sẽ không chịu tin là Vô Phương Tự Vệ, kẻ thù của nó đã chết rồi, nếu nó không tận mắt trông thấy”.

Nilx cố lập nghiêm đừng cười, nhưng con chim cứ đi đi, lại lại và nói năng một mình, long trọng một cách lố bịch quá chứng, đến nỗi chú bé không thể nào không bật cười được.

Nghe tiếng, con chim vỗ cánh một cái, nhảy tót lên khối đá. Nilx đứng dậy, đến trước mặt nó và hỏi:

- Có phải đằng ấy là Batakim, con quạ, và là bạn của Akka núi Kebnêkayxê đấy không?

Con chim nhìn chú chằm chằm rồi gật đầu ba lần.

- Có lẽ cậu là kẻ cùng bay với đàn ngỗng trời mà người ta gọi là Tí Hon chăng?

- Chính mình đây, Nilx đáp.

- Được gặp cậu may mắn lắm thay! Có lẽ cậu có thể nói cho tôi biết ai đã giết con rắn này?

- Chính tảng đá mà mình lăn xuống đã đè bẹp nó đấy. Nilx nói, rồi kể lại sự việc đã xảy ra.

- Thế là tốt lắm, đối với một nhân vật bé nhỏ như cậu, con quạ nói. Ở mạn này tôi có một đứa bạn sẽ rất vui sướng được biết tin con rắn này chết, và đến lượt mình tôi sẽ rất hài lòng là có thể giúp cậu được việc.

Chú bé liền hỏi: - Vậy thì cho tôi biết tại sao bác lại vui sướng đến thế vì con rắn ráo chết.

Quạ trả lời: - Ôi, chà chà chuyện dài lắm cơ, và không bao giờ cậu đủ kiên nhẫn mà nghe cho đến hết đâu.

Chú bé vẫn quả quyết rằng mình đủ kiên nhẫn và thế là con quạ phải kể lại tất cả chuyện của Karr, Lông Màu Gio và con rắn ráo Vô Phương Tự Vệ. Quạ kể hết truyện, chú bé im lặng một lúc, mắt cứ nhìn thẳng phía trước rồi nói: “Cám ơn bác, tôi đã hiểu rõ rừng hơn từ lúc nghe chuyện bác kể. Tôi tự hỏi rằng này liệu có còn chút gì của rừng

Hòa Bình to lớn đó không?”. Bataki nói: - Phần lớn đã bị phá hết. Các cây thông như đã ra khỏi một vụ cháy rừng.

Phải đẵn hết đi và phải chờ nhiều năm nữa rừng mới trở lại được như cũ. Chú bé nói: “Con rắn này thật đáng chết. Nhưng tôi tự hỏi là nó có thể đủ thông minh để biết cách làm cho bọn sâu phải mắc bệnh được không?”. Bataki nói: “Có lẽ nó biết là sâu thường hay bị bệnh như thế”. “Đúng, có thể là thế, nhưng cũng phải thú thật là nó cũng xỏ lá đấy chứ”.

Chú bé bỗng làm thinh. Con quạ không nghe chú nói nữa mà đã quay đầu sang phía khác lắng tai nghe, rồi nói: “Cậu nghe đấy chứ. Karr ở gần đâu đây. Nó sẽ rất hài lòng thấy Vô Phương Tự Vệ đã chết như thế này”.

Nilx cũng lắng tai nghe, rồi nói:

- Nó đang nói chuyện với đàn ngỗng.

- Nó lê mình ra bờ hồ để hỏi tin Lông Màu

Gio đấy.

Chú bé và con quạ vội vàng đi ra phía bờ hồ. Tất cả đàn ngỗng đều đã lên bờ và đang bắt chuyện với một con chó già, yếu đuối, tàn tật đến nỗi tưởng như mỗi lúc có thể ngã lăn ra chết.

“Karr đấy, Bataki bảo Nilx. Cứ để cho nó nghe chuyện đàn ngỗng kể đã. Xong rồi chúng ta sẽ nói cho nó biết con rắn đã chết rồi”.

Quả nhiên, Akka đang nói với Karr: “Như ta đã nói, đó là lúc mà chúng ta đi chuyến mùa xuân năm ngoái, Uykxi, Kakxi và ta, một buổi sáng, chúng ta khởi hành từ hồ Xilyan ở tỉnh Đalarrne và đi qua các vùng rừng lớn

giữa hai tỉnh Đalarne và Helxingland. Nhìn xuống chúng ta chỉ thấy những cây lá xanh sẫm. Tuyết đang còn dày, mặt sông ngòi đóng bắng, lác đác mới có vài ba cái lỗ đen; và dọc các bờ tuyết đã tan. Bỗng chúng ta trông thấy ba người thợ săn đang đi trong rừng. Họ đi ván trượt tuyết, dắt theo chó, nhưng không có súng. Mặt tuyết rất rắn và chắc, nên họ không theo những đường khúc khuỷu, mà cứ đi thẳng trước mặt. Dường như họ biết rõ là họ đang đi về đâu. Chúng ta bay rất cao và nhìn thấy suốt cả vùng rừng. Đã trông thấy người đi săn, chúng ta lại muốn thấy vật bị săn. Chúng ta bay vài vòng trên tán lá rừng vừa nhìn kỹ xuống các thân cây. Bỗng trong một lùm cây rậm, chúng ta trông thấy vật gì đấy giống như những khối đá lớn rêu phong”.

“Chỉ có thể là đá, vì bên trên không có tuyết. Chúng ta để mình rơi xuống giữa lùm

cây. Ba khối đá nhúc nhích. Đó là ba con nai xứ lạnh, một con đực và hai con cái. Chúng ta đến gần thì con nai đực đứng dậy. Ta chưa bao giờ thấy con vật nào đẹp đến thế; nhận ra là chỉ có ba con ngỗng trời tội nghiệp đã làm nó tỉnh giấc, nai liền nằm xuống lại”.

- Đừng, đừng bố già ạ, đừng ngủ lại! Ta nói thế. Chạy trốn nhanh đi, trong rừng có người đi săn, và họ đang đi thẳng về phía này.

- Cám ơn, mẹ ngỗng ạ, nhưng mẹ biết rằng cữ này là thời gian cấm săn nai. Những thợ săn đó đi lùng rừng bắt cáo đấy.

- Khắp nơi đều có lốt chân cáo, nhưng thợ săn chẳng chút để ý đến. Hãy tin ta! Họ biết các bác đang ở đâu. Và họ đến để giết các bác đấy. Họ đi không đeo súng, mà cầm dao và mang gậy bịt sắt nhọn, và họ không

dám nổ súng vào cữ này trong năm.

Nai đực vẫn bình tĩnh, nhưng hai nai cái bắt đầu lo ngại.

- Có lẽ ngỗng nói đúng, hai con nai cái nói, và đứng hai chân trước lên.

- Cứ ở yên – Nai đực nói, thợ săn chẳng đến đây đâu. Chắc chắn như vậy.

“Chẳng biết làm thế nào được, chúng ta bèn bay lên, nhưng không đi xa nơi đó. Vả lại vừa lên đến độ cao thường ngày thì chúng ta thấy nai đực đi ra khỏi lùm cây. Nai đánh hơi bốn chung quanh, rồi đi thẳng về phía các thợ săn. Vừa đi vừa giẫm lên những cành cây gãy răng rắc. Một cái đầm rộng, quang quẻ chắn ngang lối đi. Nai đến đứng ở chính giữa để cho ai cũng trông thấy”.

“Nai ở đấy cho đến lúc mà bọn thợ săn từ

rừng đi ra. Bấy giờ nai mới vọt lên bờ, bỏ chạy, nhưng nó không chạy mà đi về phía mà nó đã đến. Bọn thợ săn thả chó ra và đuổi theo rất nhanh vì chân đi ván trượt tuyết.”

“Nai đực đầu ngả ra phía sau, chạy hết tốc lực; tuyết bay thành lốc quanh mình. Chó và người tụt lại đằng sau rất xa. Thế là nai dừng chân như chờ đợi, rồi khi trông thấy chúng, lại chạy tiếp. Chúng ta mới hiểu là nai muốn kéo bọn thợ săn và chó đi xa nơi có các nai cái.”

“Cứ thế, cuộc săn đuổi kéo dài hai ba giờ. Chúng ta ngạc nhiên thấy bọn thợ săn cứ cố chấp đuổi theo một kẻ chạy nhanh đến thế, vì họ không có súng. Vậy họ tưởng là có thể làm cho nó mệt được chăng?”

“Nhưng lúc ấy chúng ta nhận thấy nai không chạy nhanh được như trước nữa. Nai

đặt chân lên mặt tuyết cẩn thận và khi nhấc chân lên thì để lại những vết máu”.

“Thế là chúng ta hiểu tại sao mà bọn thợ săn không nản lòng. Họ tin là tuyết sẽ có lợi cho họ. Nai đực nặng cân, cứ mỗi bước lại lún thêm. Và bề mặt rắn của tuyết cọ và chân nai, làm tuột cả lông và da”.

“Bọn thợ săn đi ván trượt và các con chó khá nhẹ cân, dễ chạy trên mặt băng, vẫn đuổi theo nai. Và nai cứ chạy, cứ chạy. Nhưng bước chân càng kém chắc chắn, nai trượt chân và thở hồng hộc. Chịu đau đớn ghê gớm, nai kiệt sức vì vất vả với lớp tuyết dày”.

“Sau cùng, nai không nhịn được nữa. Nai đứng lại để cho bọn chó và bọn thợ săn đến gần và chiến đấu với chúng. Trong khi chờ, nai ngước nhìn lên trời và trông thấy chúng ta, nai kêu lên:

- Này, hãy chờ xem cảnh kết thúc! Sau này đi qua rừng Kôlmôden, ngỗng hãy tìm Karr, con chó, và nói lại rằng bạn già Lông Màu Gio của Karr đã chết một cái chết đẹp!.

Nghe đến đây, con chó già đứng dậy, đến gần Akka và nói:

- Lông Màu Gio đã sống một cuộc đời lương thiện. Nó quen ta. Nó biết được rằng ta là một con chó trung thực và ta sung sướng được biết là nó đã chết một cái chết đẹp. Giờ kể cho ta nghe...

Nó vểnh đuôi và ngẩng đầu lên cho tư thế hiên ngang và dũng cảm, nhưng lại quỵ xuống ngay.

Đúng lúc ấy, nghe tiếng người gọi trong rừng: “Karr, Karr!”

Con chó già lại đứng dậy nó nói:

- Ông chủ ta đang gọi, và ta không muốn chậm trễ. Lúc nãy ta đã thấy ông ấy nạp đạn vào súng. Ông ấy với ta, chúng ta cùng đi vào rừng một lần cuối. Ta cám ơn ngỗng trời. Giờ ta đã được biết tất cả những gì ta cần biết để mãn nguyện đi đến cái chết.

Chương XXIV - Phần 1: Trong Tỉnh Nerkê

Kauyxa ở Uyxetter

Trong tỉnh Nerkê ngày xưa có một cái mà chẳng nơi nào khác có cái lạ như thế, đó là một yêu lùn nổi tiếng: Kauyxa ở Uyxetter.

Người ta đặt cho mụ cái tên Kauyxa vì mụ chăm sóc đặc biệt đến tất cả những gì là gió và bão và vì các yêu lùn về gió xưa nay đều có tên như vậy, còn tộc danh của mụ thì bởi vì có lẽ là mụ sinh ra ở đảo Uyxetter thuộc xã Aser.

Hình như gia cư chính thức của mụ là Aser nhưng mà mụ vẫn xuất hiện ở những nơi khác nữa. Chẳng có chỗ nào trong suốt tỉnh

Nerkê mà người ta có thể chắc là không gặp phải mụ.

Chẳng phải là một yêu lùn ảm đạm và ủ dột, mụ vui vẻ và lắm trò đùa nghịch và cái mà mụ thích hơn bất cứ thứ gì hết là một cơn bão ra trò. Gió vừa thổi lên đủ mạnh là mụ ra nhảy múa trong đồng bằng tỉnh Nerkê.

Thật ra, tỉnh Nerkê ấy chẳng là cái gì khác một đồng bằng, nằm giữa bốn bề núi phủ kín rừng, trừ ra ở góc Đông Bắc có cái hồ Yelmaren len vào cảnh vật, là đã làm đứt đoạn hàng rào núi rừng ấy.

Vì thế mà một buổi sáng nào đó gió đã góp được sức mạnh trên mặt biển Baltika và ùa vào lục địa thì chẳng khó khăn gì nó phải luồn giữa các đồi, gò, tỉnh Xơrmland và chẳng vướng víu gì cứ lọt vào tỉnh Nerkê qua cái lỗ thủng mà hồ Yelmaren đã khoét

ra. Rồi gió chạy vụt qua đồng bằng tỉnh Nerkê nhưng sang phía Đông thì vấp phải trường thành lớn là dãy núi Kilx và bị đẩy quật trở lại. Nhưng ở trong đó đã mọc lên khu rừng Tiveden đẩy cho gió quay về phía Đông, và bên phía Đông có khi rừng rậm Tylo, lại đẩy gió lên phía Bắc đến vùng Tseglan. Rồi từ Tseglan gió lại về dãy núi Kilx, rồi về Tiveden và rừng Tylo một lần nữa. Gió quay đi quay lại thành những vòng xoáy tròn mỗi lúc một hẹp lại, cho đến sau cùng chỉ còn lại như một con quay ở giữa đồng bằng và cứ thế mà xoay tít một mình. Nhưng trong những này mà các cơn xoáy lốc tung hoành trên đồng bằng thì chính Kauyxa ở Uyxetter thích thú, đứng vào tâm cơn lốc mà xoáy vòng. Làn tóc dài của mụ chập chờn giữa mây trời, áo mụ bập bềnh trên mặt đất như đám mây bụi, và toàn thể đồng bằng trải ra dưới chân Kauyxa như cái sàn nhảy mênh mông.

Buổi sáng, Kauyxa ở Uyxetter thường đứng trên ngọn một cây thông lớn mọc từ trên chóp một ngọn núi nhọn mà nhìn xuống đồng bằng. Nếu là mùa đông và tuyết nhiều mà trông thấy nhiều người đi lại trên đường sá thì Kauyxa liền thổi cho tuyết xoáy lên thành lốc và dồn lại thành đống cao làm cho người ta chiều tối khó mà trở về nhà được. Và khi đang mùa hè và thời tiết thuận lợi cho việc gặt hái thì Kauyxa ở Uyxetter cứ yên lặng cho đến lúc những xe chở ra đầu tiên đã xếp đầy, mới lao xuống với vài trận mưa rào dữ dội, làm cho công việc phải chấm dứt.

Nói đúng ra, Kauyxa hiếm khi nghĩ đến cái gì khác ngoài việc quấy nhiễu thiên hạ chơi. Những người đốt than làm lụng trong dãy núi Kilx không dám ngủ, vì hễ trông thấy một lò than không có ai trông coi là Kauyxa

luồn vào, và thổi thật nhanh khiến lò cháy bừng lên như một đám lửa đỏ rực. Và nếu những người chở quặng từ Laxo và Xvarto mà về muộn một buổi chiều nào đó là Kauyxa phủ lên đường sá và cả những màn sương mù dày đục đến nỗi người và ngựa đều phải lạc đường và đưa những chiếc xe trượt nặng trĩu xuống đầm lầy.

Nếu một chúa nhật mùa hè đẹp trời vợ ông mục sư ở Glanxhammar dọn bàn ghế trong vườn để thết một chầu cà phê mà một ngọn gió thổi qua, tung tấm khăn bàn lên và đánh đổ cốc dĩa thì người ta biết quy cho ai cái trò đùa ấy. Nếu cái mũ bay khỏi đầu ông thị trưởng Orebu và ông ta bắt buộc phải chạy băng ngang qua quảng trường để bắt lại, nếu những người ở đảo Vino mà thuyền chở đầy rau bị đắm xuống đáy hồ Yelmaren, nếu quần áo phơi ngoài trời mà bay xuống đất và nhặt lên đã đầy những bụi, nếu một

buổi tối mà khói tỏa ra ngập đầy các nhà và như không tìm thấy lối ra ở ống khói nữa, thì cũng chẳng khó gì mà không biết ai đã đùa nghịch như vậy. Nhưng dù có thích mọi trò đùa làm phiền người ta, Kauyxa vẫn bản tính không xấu. Người ta biết Kauyxa vốn khắc nghiệt với những kẻ cáu kỉnh hục hặc, biển lận và độc ác, nhưng thường che chở cho những người lương thiện và những trẻ em nghèo khổ. Và ông già bả cả vẫn kể chuyện là một hôm nhà thờ Aser suýt làm mồi cho lửa thì Kauyxa đến, đậu trên nóc nhà thờ giữa lửa và khói và đã xua đi cái tai nạn đó.

Dù sao thì dân tỉnh Nerkê cũng thường phải phát cáu lên với cái mụ Kauyxa ở Uyxetter ấy vì mụ không bao giờ thôi gây cho họ vô số nỗi bực mình. Khi mà ngồi ở mép một đám mây và ngắm tỉnh Nerkê ở bên dưới, trải ra thịnh vượng và đáng yêu với những

đàn bà xinh đẹp, những hầm mỏ giàu có, những lò luyện sắt trong núi, với con sông Xvarton lửng lơ, những hồ giữa đồng bằng không sâu và đầy cá với thành phố tốt lành Oberu trải ra quanh tòa lâu đài cổ nghiêm túc bốn góc có bốn ngôi tháp đồ sộ thì chắc mụ phải nghĩ rằng: “Nếu không có mình thì người ở đây sống quá sướng đi đấy. Họ gần như ngủ thiếp đi và thành ra nhu nhược. Cần phải có một kẻ như mình ở đây, biết cách lay họ dậy và giữ cho họ vui vẻ”.

Rồi mụ cười trâng tráo và bay đi như con chim chìa vôi, châm chọc, múa nhảy, quay tít như chong chóng từ góc này đến góc nọ của đồng bằng và khi mà một người dân tỉnh Nerkê thấy mụ đi qua phía trên đồng, kéo theo cái vạt áo dài bụi bặm thì không thể không mỉm cười. Vì mụ hay chòng ghẹo và chơi ác quá thể, nhưng cũng rất tốt bụng. Người nông dân mà đi bên cạnh Kauyxa ở

Uyxetter cũng phấn chấn lên như đồng bằng mà được các cơn bão quật đến.

Ngày nay, người ta quả quyết rằng Kauyxa ở Uyxetter đã chết rồi, biến mất rồi, cũng như tất cả các yêu lùn khác vậy. Nhưng mà thiết thực ra thì không thể nào tin một điều như thế được. Cũng như thể có kẻ nào lại khẳng định rằng từ nay về sau không khí sẽ mãi mãi yên tĩnh, bất động trên đồng bằng và không bao giờ gió còn múa nhảy bên trên đồng bằng với những tiếng lao xao, những tiếng thì thầm với bầu không khí tươi mát và những trận mưa rào của nó nữa.

Kẻ nào mà nghĩ rằng Kauyxa ở Uyxetter đã chết rồi, mất tích rồi thì hãy nghe đây: những gì đã xảy ra trong tỉnh Nerkê cái năm mà Nilx Hôlyerxôn đi qua rồi chính họ sẽ tự hiểu lấy là phải tin cái gì.

Phần 2: Cái Đêm Trước Phiên Chợ

Đó là đêm hôm trước một phiên chợ gia súc lớn Ơrêbu và trời mua như trút. Một trận mưa mà chẳng ai có thể lường được nó rơi từ các đám mây xuống như thác đổ thực sự, và nhiều người đã nghĩ rằng: “Đấy, thật là đúng như thời Kauyxa Uyxetter”. Không bao giờ mà mụ lại vui đùa bằng những lúc chợ phiên họp bố trí thế nào để mùa mưa như trút nước hôm chợ phiên thật đúng như là kiểu của mụ. Mưa cứ mỗi lúc một to thêm. Đến chiều tối thì mưa dữ đến nỗi tất cả đường sá đều ngập hết và những người đưa gia súc đi để đến Ơrêbu, ngày mai thật sớm, đã ở vào cái thế rất khó xử. Bò cái và bò đực mệt đến nỗi không muốn tiến lên

một bước nữa, và có những con nằm cả ra giữa đường để tỏ ý không còn sức mà đi nữa. Tất cả những ai ở ven đường đều phải mở cửa ra đón những người đi chợ và cho họ trọ tùy theo khả năng của mình. Không những các nhà cứ thế mà đầy khách, mà cả chuồng ngựa, chuồng bò cũng đầy súc vật.

Những người có thể đi thì cũng cố đến quán trọ, nhưng khi đã đến đấy lại gần như tiếc đã không dừng lại một nhà nào đó ở dọc đường. Vì tất cả những khoang chuồng bò cũng như chuồng ngựa đều chật ních và người ta chẳng còn có thể làm gì khác là đành để bò và ngựa ở ngoài trời dưới mưa tầm tã? Còn các chủ gia súc thì may ra mới kiếm được một góc mái nhà để trú mưa.

Sân thì nước khủng khiếp, bẩn thỉu và chật ních. Nhiều con vật ở giữa những vũng nước rộng và không thể nằm xuống được nữa.

Tất nhiên một vài ông chủ kiếm được ít rạ lót cho bò nằm hay lấy chăn đắp cho chúng nhưng những người khác thì thích ngồi lì trong quán, uống rượu và đánh bài, quên hẳn những con vật mà đáng lẽ họ phải quan tâm đến.

Tối hôm đó, cậu bé và đàn ngỗng đến một hòn đảo nhỏ trong hồ Yelmaren cách đất liền một cái eo không sâu, mà có lẽ người ta có thể đi qua không ướt chân, khi nước cạn.

Trên đảo cũng mưa, trận mưa không thể tưởng tượng như ở khắp nơi nơi, chú bé không tài nào ngủ được vì những hạt mưa cứ lộp bộp không ngớt quanh mình. Sau cùng thì chú bèn đi dạo chơi trên đảo vì có cảm giác là khi cựa quậy thì ít nhận thấy là trời đang mưa.

Vừa đi được một vòng quanh đảo thì nghe tiếng lõm bòm dưới nước, giữa đảo với đất

liền, và tiếp theo là thấy giữa các bụi cây một con ngựa đang đi một mình nó là một con ngựa già, thảm hại và khốn khổ hơn bất cứ cái gì mà chú đã từng thấy trước đây. Lưng gục xuống, cẳng thẳng đưỡn, thân gầy đến nỗi mỗi một cái xương đều hiện rõ ra lớp da. Nó không có yên cương gì cả, chỉ có một sợ dây buộc cổ đã cũ lòng thòng ra một mẫu đã mục nát. Rõ ràng là nó đã tự tháo thân chẳng chút khó khăn gì.

Con ngựa đi thẳng đến chỗ đàn ngỗng trời đang ngủ, và chú bé rất sợ là nó xéo lên chúng nó.

Chú kêu lên: “này, đi đâu đấy? – Cẩn thận chứ”. Con ngựa liền điến gần chú và nói: “À, cậu đây rồi. Tôi đã đi đến mười kilomet để tìm cậu”.

Chú bé ngạc nhiên hỏi: “Ngựa có nghe nói đến tôi à?”

- Tôi cũng có tai chứ, dù tuổi đã nhiều lắm rồi. Hiện nay nhiều kẻ đang nói đến cậu lắm đấy.

Vừa nói ngựa vừa cúi đầu xuống để nhìn cho rõ, và chú bé thấy là ngựa có cái đầu nhỏ, đôi mắt đẹp và cái mõm xinh xinh, dịu dàng. Chú nghĩ rằng: “Chắc ngày trước phải là một con ngựa hay, nhưng đã phải chịu lắm nỗi khổ trong cái tuổi già này”.

Ngựa nói: “Tôi muốn cậu đến giúp tôi chút việc”. Chú bé nghĩ bụng là đi theo một kẻ bề ngoài khốn khổ như thế thì thật đáng ngại, nên viện cớ là trời đang mưa dữ quá. Ngựa nói: “Cưỡi lên lưng tôi cậu cũng không khổ gì hơn nằm ở đây. Nhưng có lẽ là cậu không dám đi theo một con ngựa già như tôi thì phải”. Chú bé liền nói: “ồ! Đi chứ”. Ngựa tiếp lời: “Vậy đánh thức đàn ngỗng dậy, hẹn với nhau một chỗ để sáng

mai họ đến tìm cậu”.

Lát sau, chú đã ngồi trên lưng ngựa, nó đi nước kiệu hay hơn tất cả sự chờ mong của chú bé. – Tuy vậy cũng phải đi khá lâu qua đêm tối và dưới trời mưa, mới đến một cái quán lớn. Quang cảnh chẳng chút dễ chịu gì. Trên đường chú thấy những rãnh sâu mà biết rằng ngã xuống là sẽ chết đuối ở đấy luôn. Ngoài hàng rào, chung quanh ngôi nhà thấy buộc vào ba hay bốn chục ngựa và bò, chẳng có gì che mưa, và trong sân thì đấy đã đẩy vào những xe chở đầy những cũi to nhốt nào bê, nào lợn, nào gà.

Con ngựa đến đứng cạnh hàng rào. Chú bé vẫn ngồi trên lưng nó và đôi mắt nhìn được rõ trong đêm tối, chú thấy các súc vật đang đau đớn đến mức nào.

Chú hỏi: “Làm sao mà các bạn lại ở ngoài trời mưa như thế này?”

- Chúng tôi đi chợ phiên Ơrêbu, nhưng phải dừng lại đây vì mưa. Đây là quán trọ, nhưng khách đông quá nên chẳng còn có chỗ nào cho chúng tôi trong các chuồng ngựa.

Chú bé không trả lời chỉ nhìn quanh, rất ít con vật đang ngủ, và từ mọi phía nghe vọng lại những lời phàn nàn và bất bình. Và phàn nàn là phải, vì thời tiết lại càng tệ hơn lúc ban ngày nhiều. Một thứ gió lạnh như băng thổi đến, mưa lạnh lẫn với tuyết rơi như roi vụt. Chẳng khó gì mà không hiểu được là con ngựa đang chờ mong chú bé giúp cho việc gì.

Ngựa hỏi: “Cậu trông thấy cái trại lớn ở ngay trước mặt quán trọ đấy chứ?”. Chú bé đáp: “Thấy, và tôi không thể hiểu sao người ta lại không đến xin người ở trong trại mà trú nhờ. Hay ít ra là trong ấy cũng đã chật cả rồi”. Ngựa lại nói: “Không, chẳng có

khách nào ở trong ấy cả. Những người ở trại ấy keo kiệt và không muốn giúp ai, đến nỗi chẳng một người nào dám xin vào trú nhờ”.

- À, ra sự việc là thế cơ à? Thế thì chỉ còn cách là đang ở đâu hãy cứ ở đấy vậy thôi.

Ngựa nói tiếp: “Nhưng chính tôi sinh ra và lớn lên trong trại ấy, tôi biết là có một chuồng ngựa lớn và một chuồng bò to có nhiều khoang và chỗ trống, và tôi nghĩ là có lẽ cậu có thể thu xếp cho chúng tôi được vào đấy.” – “Tôi không nghĩ là tôi mà dám làm việc ấy”. Chú bé nói thế, nhưng dù sao vẫn thương xót các con vật quá đỗi, nên thấy là mình đã sẵn sàng làm thử.

Chú liền chạy vào cái trại không quen biết và thấy ngay là tất cả các nhà xe đều khóa kín và người ta đã rút hết chìa khóa ra cả.

Chú lúng túng, chẳng biết làm gì thì bỗng

được một sự giúp đỡ bất ngờ: một con gió lốc xoáy mạnh đến mức mở toang cửa của một cái kho ở ngay trước mặt chú.

Chú liền chạy vội ra chỗ con ngựa và nói: “Không thể vào tàu ngựa cũng như chuồng bò nhưng có cái kho chứa rạ lớn bỏ trống mà họ quên đóng cửa, tôi có thể đưa vào”. Ngựa nói: “Cảm ơn cậu! Thích quá được ngủ lại một lần nữa trong ấp cũ của mình, đó là niềm vui độc nhất mà tôi còn có thể có được trong đời này”.

Trong cái trại nhà giàu ở trước mặt quán trọ đêm đó người ta thức khuya hơn thường lệ.

Ông chủ ba mươi lăm tuổi, mặt đẹp như hơi âu sầu. Ông ta đã ở ngoài trời mưa suốt ngày và cũng ướt lướt thướt như mọi người và lúc ăn bữa tối thì nhờ mẹ già, là chủ gia đình, đốt cho một ngọn lửa trong lò sưởi để hong quần áo. Bà mẹ đã đốt một ngọn lửa

leo lét vì trong nhà này người ta không có thói quen lãng phí củi sưởi và ông chủ đã trải chiếc áo khoác lên cái ghế tựa và đẩy đến trước ngọn lửa rồi ông ta gác một chân lên lò sưởi, chống một khuỷu tay lên đầu gối, ngồi ngắm ngọn lửa. Ông ta đã ngồi như thế hai giờ liền không nhúc nhích chốc chốc bỏ vào lửa một khúc củi khô.

Bà mẹ đã dọn dẹp bàn ăn bữa tối và đã dọn giường ngủ cho con, rồi vào ngồi trong cái phòng xép. Chốc chốc bà lại hiện ra ở khung cửa và ngạc nhiên nhìn con vẫn ngồi cạnh ngọn lửa chẳng chịu đi ngủ. Người con nói: “Chẳng có gì đâu mẹ ạ. Chỉ một việc cũ đang làm con suy nghĩ”.

Vì lúc nãy ông ta đi qua quán trọ, thì một anh lái ngựa đến hỏi có muốn mua một con ngựa không và chỉ cho thấy một con nghẽo thảm hại đến nỗi ông ta hỏi lại người kia là

điên hay sao mà gạ ông ta mua một của như thế, nhưng người lá ngựa đáp lại rằng: “Không có điên đâu, tôi nghĩ con ngựa này nguyên là của ông ngày trước và có lẽ ông cũng muốn cho nó được sống tuổi già yên tĩnh mà nó rất cần cho nên mới mời ông mua đấy chứ”.

Thế là ông ta nhìn con ngựa và nhận ra nó. Đó là một con ngựa mà chính ông ta đã nuôi và dạy. Nhưng đó không phải là lý do để đi mua một con vật già đến thế và vô dụng như thế. Chắc chắn là không. Ông ta chẳng phải là hạng người lãng phí tiền bạc như thế.

Dù sao thì trông thấy lại con ngựa ấy cũng làm thức dậy trong trí ông ta lắm kỷ niệm, và chính các kỷ niệm đó đã làm ông ta cứ tỉnh không thể nào đi ngủ được.

Đúng con ngựa ấy đã là một con vật thật

đẹp và thật tốt. Ngay khi mới có bố đã cho ông ta trông nom nó, chính ông ta đã dạy dỗ tập luyện nó và quý nó hơn tất cả mọi thứ gì khác. Bố đã phàn nàn về việc ông ta cho nó ăn quá nhiều và thường ông ta phải giấu bố cho nó ăn hương mạch.

Chừng nào mà còn có con ngựa đó thì không bao giờ ông ta lại chịu đi bộ đến nhà thờ. Bao giờ cũng đi xe và như thế trước hết là để khoe con ngựa non. Chính ông ta thì mặc quần áo dệt may ở nhà và chiếc xe thì đơn sơ thôi, nhưng con ngựa thì đẹp nhất trong số các ngựa đi đến nhà thờ.

Một hôm ông đã xin bố cho được mua những quần áo bán ở hiệu và được sơn lại chiếc xe. Bố nghe mà cứ ngẩn người ra như thể đã hóa thành đá rồi. Ông con tưởng là ông lão sắp lên cơn động kinh. Ông ta cố nói cho bố hiểu rằng khi mà người ta có con

ngựa đẹp như thế thì người đi ngựa cũng phải có dáng dấp thật đẹp.

Bố chẳng nói gì nhưng mấy hôm sau đã đến

Ơrêbu đem theo con ngựa và bán nó đi.

Ông ta đau xót về việc đó lắm, nhưng cũng đã hiểu là bố sợ con ngựa đẹp sẽ kích thích ông con thêm khoe khoang và hoang phí và bây giờ, việc đã qua từ lâu thế rồi mà ông ta còn phải công nhận là bố mình đã có lí. Một con ngựa như thế chắc sẽ có thể thành ra một vật quyến rũ. Tuy nhiên trong thời gian đầu ông ta khổ tâm ghê gớm lắm. Ông ta đã đi Ơrêbu nhiều lần, chỉ để dừng lại một góc phố mà nhìn con ngựa đi qua, hay để có thể len đến cạnh nó ở trong chuồng ngựa mà cho nó một miếng đường.

Ông ta đã nghĩ rằng: “Bố mà mất và mình mà thừa kế cái trại thì việc đầu tiên mình làm là chuộc lại con ngựa của mình”.

Nay bố đã chết rồi và chính ông ta quản lý cái trại đã mấy năm rồi, nhưng chẳng lần nào ông ta đã thử chuộc lại con ngựa. Ông ta đã không nghĩ đến nó từ lâu, trước đêm nay rồi.

Cũng lại là ông ta đã quên được nó đến mức ấy. Nhưng mà bố là một con người có ý chí rất mạnh cứ muốn kẻ khác phải phục tùng mình, và khi mà con trai đã trưởng thành và cùng làm lụng sát cánh nhau thì đã có ảnh hưởng sâu đậm đến người con. Thế là ông ta bắt đầu nghĩ là bố mình đã có lý trong một việc ông đã làm. Và từ khi nắm cái trại trong tay, ông ta lúc nào cũng xử sự trong tất cả mọi việc như bố ông ta có thể làm ngày trước.

Ông ta biết là thiên hạ vẫn nói rằng bố ông ta hà tiện nhưng mà giữ kỹ túi tiền và đừng tiêu hoang vô ích thì chẳng có gì xấu cả.

Không nên để lâm vào thế nguy những mối lợi mà ta đã kiếm được. Chẳng thà bị cho là hà tiện mà được sở hữu cái trại chẳng nợ nần ai còn hơn là phá sản vì vay mượn những chủ trại khác.

Đang suy nghĩ đến đây thì giật mình vì tưởng như nghe thấy cái gì rất lạ. Như thể có giọng nói rất cao và chế giễu cứ nhắc đi nhắc lại những ý nghĩ của ông ta: “Giữ kỹ túi tiền và đừng tiêu hoang vô ích thì chẳng có gì xấu cả. Không nên để lâm vào thế nguy những mối lợi mà ta đã kiếm được. Chẳng thà bị cho là hà tiện mà được sở hữu cái trại chẳng nợ nần ai còn hơn là phá sản vì vay mượn những chủ trại khác”.

Ông ta định nói rằng kẻ nào đó đang muốn chế giễu cái khôn ngoan của ông ta và ông ta phải nổi cơn thịnh nộ, thì bỗng nhận thấy là mình nhầm. Thật vậy, gió đã nổi lên và

chính ông ta thì đã buồn ngủ quá, đến nỗi đã cho rằng tiếng gào thét của gió trong ống khói lò sưởi là những lời nói.

Ông quay lại nhìn đồng hồ thì đúng lúc nó đánh mười một tiếng. Đã quá khuya rồi.

Ông ta nghĩ: “Đã đến lúc đi ngủ thôi”. Nhưng bỗng nhớ là chưa đi một vòng quanh các trại như đêm nào đã cùng đi để xem lại cửa ra vào và cửa chớp đã đóng hết chưa, và đèn lửa đã tắt hết chưa. Xưa nay, ông ta chưa bao giờ quên việc đó, từ khi lên làm ông chủ ở đây. Ông ta liền khoác măng tô và đi ra ngoài trời giữa gió bão.

Ông ta thấy tất cả đều đâu vào đấy chỉ trừ các cửa nhà xe bỏ trống mà gió đã thổi tung ra. Ông ta quay vào nhà tìm khóa ra khóa nhà kho lại và bỏ chìa khóa vào túi áo măng tô. Rồi trở lại phòng lớn trong nhà, bỏ măng tô ra và treo lên trước ngọn lửa.

Nhưng thế rồi vẫn chưa đi nằm mà cứ đi đi lại lại trong phòng. Bên ngoài thời tiết thật khủng khiếp, cái gió lạnh như băng và buốt như cắn vào da thịt, và mưa thì lẫn với tuyết. Thời tiết như thế mà con ngựa già của ông ta phải ở ngoài trời, chẳng có tấm chăn phủ lên mình! Dù sao ông ta cũng phải cho bạn cũ một chút mái nhà để trú ẩn vì nó đã trở lại trong vùng này.

Ở các quán trước mặt, chú bé nghe cái đồng hồ cũ kỹ đánh mười một tiếng rè rè, đúng lúc chú đang tháo các nút dây buộc các con vật, để dắt chúng vào nhà kho của cái trại. Cũng mãi mới đánh thức được chúng đứng dậy và vuốt ve cho chúng tỉnh hẳn, nhưng rồi chúng cũng sẵn sàng và một lát là được chú bé dẫn đi, một con trước một con sau vào cái sân của các chủ trại keo kiệt.

Nhưng trong lúc chú bé chuẩn bị tất cả các

việc ấy thì ông chủ đã đi vòng quanh trại và đóng cửa nhà kho lại, nên khi các con vật vào đến nơi thì cửa đã khóa chặt rồi. Chú bé dừng lại, chưng hửng. Nhưng không, chú không thể bỏ mặc các con vật ở đây được. Chú phải vào nhà tìm lấy cái chìa khóa.

Chú bảo con ngựa già: “Anh cứ cho họ trú một chút trong khi tôi đi tìm chìa khóa”. Nói rồi chạy đi ngay đến giữa sân, chú dừng lại để nghĩ cách vào nhà, và trong khi đứng đấy chú thấy hai nhân vật bé nhỏ đang đi trên đường cái rồi dừng lại trước quán trọ.

Một cô bé nói: “Thôi, Britta Mauya, đừng khóc nữa. Đến quán trọ rồi, chắc họ cho mình vào thôi!”.

Cô bé vừa nói thì chú bé kêu to lên rằng: “Đừng, không nên cố xin vào quán làm gì không thể nào vào được đâu. Nhưng bên cái trại này không có khách trọ. Đó là chỗ nên

vào”.

Hai cô bé nghe tiếng chú nói rõ mồn một mà không thể nhận ra ai đã nói với họ vậy. Nhưng điều đó không làm họ lúng túng gì lắm vì đêm tối như mực, cô gái lớn liền trả lời ngay: “Chúng tôi không muốn vào cái trại ấy vì những kẻ ở đấy keo kiệt và độc ác. Chính vì họ mà hai chị em chúng tôi phải ăn xin trên đường cái”.

Chú bé lại nói: “Có thể như thế lắm. Nhưng hai chị em cũng cứ phải vào đây. Rồi sẽ thấy là mọi việc sẽ tốt lành với hai chị em”.

“Được, có thể cứ thử xem sao, nhưng chắc là họ chẳng để chúng tôi vào đâu”, hai cô bé nói rồi đi đến gõ cửa ngôi nhà.

Ông chủ lại ngồi trước ngọn lửa, nghĩ đến con ngựa của mình, thì nghe tiếng gõ cửa ông ta ra xem và nghĩ ngay là sẽ không để

cho bất cứ ai xin ông ta cho vào nhà. Nhưng ông ta vừa quay chìa khóa thì một ngọn gió thổi rất mạnh. Giật cánh cửa khỏi tay ông ta mà mở toang ra, bắt ông ta phải ra ngoài tam cấp mới có thể đóng lại được và khi trở vào thì hai cô bé gái đã ở đấy rồi.

Họ là hai cô bé ăn xin tội nghiệp, quần áo rách bươm, đói và bẩn, hai cô bé còng lưng vác hai cái túi to bằng thân hình của họ. Ông chủ hỏi, giọng chẳng chút thiện cảm nào: “Chúng mày là ai mà lang thang ngoài trời đêm hôm khuya khoắt thế này?”.

Hai cô bé không trả lời ngay mà đặt túi xuống đấy, rồi đến gần ông ta và giang những bàn tay bé nhỏ ra chào. Cô chị nói: “Chúng cháu là Anna và Britta Mauya ở Enyerdet và chúng cháu xin ông trú nhờ đêm nay”.

Ông ta không nắm các bàn tay chìa ra và

sắp tống hai cô bé hành khất ra cửa thì bỗng một kỷ niệm nữa hiện lên trong trí nhớ ông. Enyerdet chẳng phải là một cái nhà nhỏ của một người đàn bà góa nghèo khổ ở với năm đứa con sao? Nhưng người đàn bà góa đã mắc nợ của bố ông ta, nợ dồn dập lại lên tới mấy trăm cơ-rao và để thu lại nợ, bố ông ta đã đem bán phát mại chiếc nhà nhỏ. Sau việc đó người đàn bà góa nghèo phải đi lên tỉnh Norrland cùng các con lớn kiếm việc làm, bỏ lại hai cô bé cho xã nuôi.

Nhớ lại việc đó mà cay đắng trong lòng. Ông ta biết là thiên hạ đã trách móc bố ông ta nhiều vì đã đòi cho được món tiền đó, dù là tiền họ nợ ông ta.

Ông ta hỏi các cô bé giọng nghiêm khắc: “Nay chúng mày thế nào rồi. Ra cứu tế công cộng không trông nom chúng mày để

chúng mày phải lang thang khắp xứ như những con ăn mày thế à?”.

Cô chị trả lời: “Không phải tại chúng cháu. Nhưng người mà chúng cháu ở nhờ nhà sai chúng cháu đi ăn xin”.

Ông chủ nông dân liền bảo: “Vậy thì túi của chúng mày đã khá đầy rồi, còn phàn nàn gì nữa. Bây giờ thì tốt nhất chúng mày lấy những gì chúng mày đã có ra mà ăn đi cho khỏi đói, vì ở đây không có gì để nuôi chúng mày đâu. Con ở đã ngủ hết cả rồi. Rồi chúng mày có thể nằm trong góc lò sưởi này, như thế khỏi phải lạnh”.

Vừa nói ông ta vừa lấy tay làm một cử chỉ như để xua hai chị em đi, và đôi mắt ông ta có một nét gần như nghiệt ngã. Ông ta đã phải tự cho mình là hạnh phúc vì có một ông bố đã chắt chiu biết mấy với của cải. Nếu không thì từ thời trai trẻ ông ta có lẽ đã

thành ra kẻ lang thang, đeo cái túi ăn mày như hai đứa này rồi.

Ông ta vừa nghĩ xong cái điều đó thì cái giọng sắc và chế giễu đã nghe một lần tối hôm đó, liền nhắc lại cái ý nghĩ ấy từng chữ một. Ông lắng nghe và hiểu ngay rằng không phải tiếng gió rền rĩ trong ống khói. Nhưng cái lạ lùng là khi mà tiếng gió nhắc lại những ý nghĩ của ông ta thì các ý nghĩ đó xem ra ngu ngốc đáng kinh ngạc, tàn nhẫn và giả dối.

Trong lúc ấy thì hai đứa trẻ đã nằm xuống cái sàn nhà cứng ngắc, hai chị em sát vào nhau. Họ không nằm im mà cả hai đều rì rầm.

“Im mồm đi chứ!” – ông ta nói, tức giận đến mức có thể đánh cả hai chị em.

Những tiếng rì rầm vẫn cứ tiếp tục như

thường và ông ta lại hét lên bắt im mồm một lần nữa.

Thế là một giọng nhỏ nhẹ trong trẻo trả lời: “Khi mẹ chúng cháu từ biệt chúng cháu, có

bắt cháu hứa là tối nào cũng phải cầu kinh.

Cháu đang làm thế đấy, cũng như Britta Mauya. Chúng cháu đọc xong kinh – “Cha chúng ta yêu thương con trẻ” – rồi chúng cháu sẽ im lặng”.

Ông chủ trại đứng đấy hoàn toàn bất động, nghe hai cô bé cầu kinh. Xong ông ta cứ xoãi chân đi quay vòng tròn trong gian phòng, vừa đi vừa vặn hai bàn tay như đang bị một cơn nghẹt thở ghê gớm.

Con ngựa thở không ra hơi và tàn phế, bây giờ lại hai đứa bé đã thành hai đứa ăn mày trên đường cái! Và tất cả đều là sự nghiệp của bố ông ta cả! Chắc rằng bố đã không có

lý đến thế.

Ông ta ngồi trên cái ghế tựa, tay ôm đầu. Bỗng mặt ông ta run lên và giật giật, nước mắt trào ra, ông ta lau vội đi. Nhưng những giọt nước mắt khác lại trào ra nữa và ông ta lau đi cũng vội vàng như thế, nhưng vẫn không lau kịp, những giọt khác nhau cứ trào ra theo.

Đúng lúc ấy thì bà mẹ mở cửa cái phòng nhỏ và ông ta vội vàng quay lưng ghế về phía mẹ, nhưng bà đã nhận thấy có cái gì đó bất thường vì bà đứng một lúc lâu sau lưng ông ta như thế chờ ông ta nói với mình điều gì đó, rồi bà nghĩ là đàn ông mà quyết định nói ra cái gì liên can đến họ hơn cả thì đều rất khó khăn. Bà phải giúp cho ông ta vậy.

Từ trong phòng mình, bà thấy những gì xẩy ra ngoài phòng khách rồi và chẳng còn gì

phải hỏi cả. Rất tự nhiên, bà hết sức dịu dàng đến chỗ hai đứa trẻ ngủ, nâng dậy và bế vào giường của mình ở trong cái phòng nhỏ. Rồi bà ra với con trai.

Bà nói mà không tỏ ra đã trông thấy những giọt nước mắt của con: “Này, Larx à, để mẹ trông nom hai đứa trẻ ấy” – “Mẹ nói gì vậy”, ông ta nói mà cứ cố cầm cho nước mắt khỏi chảy ra ngoài. Bà mẹ lại nói: “Chúng nó đã làm mẹ đau khổ nhiều năm rồi, từ khi bố bán cái nhà nhỏ của mẹ con chúng nó đi mà mẹ biết là con thì cũng thế”

– “Vâng, nhưng mà...” Bà mẹ liền ngắt lời con trai: “Mẹ muốn giữ chúng lại đây để giúp chúng nên người tử tế. Chúng phải có giá trị hơn chứ đâu chỉ là những đứa trẻ ăn xin”.

Ông ta không thể nào đáp lại mẹ được một tiếng, vì nước mắt chảy ròng ròng không

dứt, nhưng ông ta nắm lấy bàn tay già nua, héo tàn của mẹ mà vuốt ve.

Rồi bỗng ông ta vọt dậy như thể hoảng hốt và nói: “Không biết bố sẽ nói về việc này thế nào?” Bà mẹ nói: “Bố đã có thời của bố để điều khiển công việc theo cách của bố. Bây giờ đến lượt con. Chừng nào bố còn sống thì phải vâng lời bố. Bây giờ thì việc của con là tỏ ra đúng như bản tính của con”. Người con ngạc nhiên quá vì nghe mẹ nói thế nên hết khóc hẳn, và nói: “Nhưng mà con vẫn tỏ ra đúng như bản tính của con”. Mẹ lại nói: “Không, chẳng phải đúng như thế. Con cứ cố làm cho giống bố. Bố đã trải qua những thời khó khăn và đã học được nỗi lo bị sa sút. Bố tự thấy phải bắt buộc nghĩ đến chính mình trước tất cả. Nhưng con thì đã bao giờ phải sống qua phút khó khăn nào có thể làm cho lòng con rắn lại. Con có nhiều của hơn là con cần đến, thế

mà không nghĩ đến người khác thì sẽ không bình thường”.

Khi hai cô bé vào nhà thì chú bé liền theo vào và nấp trong một xó tối. Chẳng lâu la gì chú đã tìm ra cái chìa khóa nhà kho đang thòi ra khỏi túi áo măng tô của ông chủ và chú nghĩ: “Bao giờ ông chủ tống các cô bé ra khỏi cửa, mình sẽ cầm lấy chìa khóa chạy theo mà chuồn”.

Nhưng các cô bé không bị đuổi ra và cậu bé phải ở lại trong xó chẳng biết làm gì.

Bà mẹ nói chuyện với con rất lâu, càng nói con càng bớt khóc. Và sau cùng gương mặt ông ta sáng ra như thể mặt một người nào khác. Ông ta vẫn vuốt ve mãi đôi bàn tay già nua của mẹ.

Thấy con đã yên tâm bà lão bảo: “Thôi giờ chúng ta phải đi ngủ đi”. Người con đứng

vụt dậy nói: “Không, con chưa thể ngủ được, còn một khách nữa còn phải cho trọ đêm nay”.

Ông ta không nói gì thêm nữa, nhưng nhanh nhẹn mặc áo măng tô vào, thắp cây đèn lồng và đi ra. Bên ngoài vẫn lạnh như trước và vẫn ngọn gió ấy thổi, nhưng ra đến tam cấp là ông ta bắt đầu hát khe khẽ. Ông ta tự hỏi là con ngựa có nhận ra mình không, nó có thích trở về tàu ngựa cũ của nó không?

Đi qua sân, ông ta nghe một cánh cửa đập thình thình. Ông ta nghĩ: “Lại cái cửa nhà kho bị gió mở ra” và quay gót đi đến đóng lại.

Đến trước nhà kho sắp đóng cửa lại thì hình như nghe tiếng sột soạt ở bên trong. Nguyên nhân là chú bé đã thừa cơ lẻn ra cùng lúc với ông chủ và tức khắc lao về phía

cửa nhà kho, nơi các con vật đang đợi chú. Nhưng mà chúng không còn đứng đấy dưới trời mưa nữa, một cơn gió lốc dữ dội đã thổi tung cánh cửa ra từ lâu và giúp chúng vào ẩn trong nhà. Tiếng sột soạt mà ông chủ vừa nghe, đó là tiếng chú bé đang đi vào trong kho.

Ông chủ đưa chiếc đèn lồng lên soi và thấy là khắp mọi chỗ các con vật đang nằm ngủ chẳng có con người nào ở đây với chúng cả, chúng lại không bị buộc và nằm dài trên khắp cả lớp rạ.

Cuộc xâm nhập ấy làm ông ta giận và ông ta liền hét to, ầm ầm để khua chúng dậy và đuổi chúng ra. Nhưng các con vật cứ nằm im lìm như thể không chịu để cho quấy rối. Con vật độc nhất đứng lên là một con ngựa già, nó rất chậm chạp đi đến gần ông ta.

Bỗng nhiên ông chủ đứng im chỉ nhìn thấy

dáng đi của nó là ông nhận ra con ngựa ấy.

– Ông giơ cao chiếc đèn lòng và con ngựa đến tựa đầu vào vai ông.

Thế là ông chủ vuốt ve nó và nói: “Ngựa trung hậu của ta, ngựa trung hậu của ta. Họ đã làm gì ngựa thế? Ừ, ngựa đẹp của ta, ta sẽ chuộc cậu lại. Không bao giờ cậu phải đi khỏi trại này nữa. – Cậu sẽ được tất cả cái gì cậu muốn, ngựa của ta ạ. Tất cả những con kia mà cậu đem theo có thể ở lại đây như cậu, ta sẽ đem cậu về tàu. Từ nay ta sẽ cho cậu bao nhiêu hương mạch mà cậu muốn ăn. Không cần phải ăn vụng. Con ngựa đẹp nhất trước sân nhà thờ sẽ lại là cậu phen nữa. Thế! Thế!”

Chương XXV: Băng Tan

Thứ năm, 28 tháng Tư

Buổi sáng hôm ấy, còn rất sớm, hai đứa trẻ người tỉnh Xmôland, Axa, cô bé chăn ngỗng, và bé Matx, đang đi trên đường cái từ tỉnh Xơdermanland sang tỉnh Nerkê. Con đường ấy chạy dọc bờ Nam hồ Yelmar, và hai đứa nhìn băng đang còn phủ phần lớn mặt hồ. Mặt trời ban mai tỏa ánh sáng trong trẻo xuống đáy và băng chưa hề có chút nào cái diện mạo âm u và phản trắc như thường thấy trong mùa xuân, mà lại ánh lên vẻ trắng trẻo và hấp dẫn. Nhìn xa tới đâu, cũng thấy băng có vẻ chắc và khô. Mưa to hôm trước, nước đã chảy vào các kẽ nứt và lòng khe, hoặc bị chính băng hút lấy, hai đứa chỉ trông thấy một bề mặt đẹp rực rỡ.

Axa, cô bé chăn ngỗng và bé Matx đang đi lên miền Bắc. Hai đứa trẻ nghĩ đến bao nhiêu bước đường sẽ rút ngắn được nếu chúng có thể đi băng qua mặt cái hồ lớn, chứ không phải đi vòng quanh bờ. Chúng không phải không biết rằng tin cậy vào băng mùa xuân là nguy hiểm, nhưng mà lớp băng này xem ra hoàn toàn rắn chắc. Người ta trông thấy là ở gần bờ, băng còn dày những mấy lóng tay. Người ta lại thấy cả một con đường trên mặt băng và bờ hồ bên kia hình như rất gần, chỉ một giờ là đủ để sang đến nơi.

Bé Matx đề nghị: “Ta đi thử. Chỉ cần để ý đừng lao xuống một cái lỗ là trôi chảy cả thôi”.

Chúng bèn đi lên mặt hồ. Băng không trơn lắm, mà đi rất thích chân. Tuy vậy, băng có nhiều nước hơn chúng tưởng một tí, thỉnh

thoảng có chỗ băng xốp và để nước chảy qua òng ọc. Đó là những chỗ phải tránh, nhưng chẳng có gì dễ hơn việc ấy giữa ban ngày và mặt trời sáng như thế này.

Hai đứa trẻ đi nhanh, không mệt nhọc gì, mừng vì có ý kiến hay, đã tránh được một đoạn đường vòng dài và lầy lội. Chúng đến gần đảo Vinod. Một bà cụ già nhìn qua cửa sổ trông thấy chúng. Bà liền chạy vội ra, danh hai tay làm những dấu hiệu tuyệt vọng với chúng, và thét to nói điều gì mà chúng không nghe thấy. Tuy vậy, chúng cũng hiểu là bà cụ báo cho biết đường nên đi tiếp nữa. Nhưng mà đang ở trên mặt băng, chúng thấy rõ la chẳng có gì nguy hiểm cả. Đường đi đang tốt thế này mà rời bỏ mặt băng thì thật là ngốc.

Thế là chúng ta quá hòn đảo và gặp phải trước mặt một khoảng rộng ít ra là hai ba

dặm, ở đây có những vũng nước rộng đến mức không lội qua được, phải đi vòng quanh, chúng lại lấy thế làm thích. Chúng thi nhau xem ai tìm ra những lối đi tốt nhất. Chúng chẳng thấy đói, cũng chẳng thấy mệt. Chốc chốc nhìn sang bờ bên kia, chúng lại ngạc nhiên thấy còn xa cách quá dù chúng đã đi những một giờ rồi. Bé Matx nói: “Em nghĩ là cái bờ hồi nó lùi”.

Trên cánh đồng băng rộng lớn ấy, chẳng còn có cái gì nữa để che cái gió Tây, cứ mỗi phút lại thổi dữ thêm và làm quần áo dính sát vào thân hình, đi khá khó nhọc. Cái gió lạnh thấm thía ấy là nỗi bực mình đầu tiên mà chúng gặp phải.

Một việc nữa làm chúng ngạc nhiên hết sức là gió thổi đến với tiếng rất dữ, tựa hồ mang theo cả cái huyên náo của một nhà xay to rộng hay một nhà máy. Cái ồn ào này nó từ

đâu đến được?

Chúng đã đi men bên trái một hòn đảo lớn, và thấy hình như rốt cục đã đến gần bờ Bắc. Nhưng đúng lúc ấy gió trở nên khó chịu hơn, và tiếng ồn càng to thêm.

Bỗng chúng như hiểu ra rằng tiếng ồn đó là tiếng sóng lao vào bờ và bị vỡ tung ra thành bọt; nhưng làm sao mà có thể như thế được, bởi vì hồ đang còn đóng băng kia mà.

Tuy vậy, chúng vẫn đứng lại và nhìn quanh. Thế là trông thấy ở rất xa bên phía Tây, một bức thành thấp, trắng, cắt qua mặt hồ từ bên này sang bên kia. Thoạt tiên chúng cho rằng đó là một đống tuyết ven một đường đi, nhưng rồi chúng hiểu ngay rằng đó là bọt của những đợt sóng lao vào khối băng.

Nhìn thấy thế, chúng nắm tay nhau và bắt

đầu chạy, chẳng nói chẳng rằng. Hồ mở rộng ra đằng phía Tây, và chúng tưởng như trông thấy cái đường màu trắng kia tiến nhanh sang phía Đông. Băng sắp vỡ ra khắp nơi chăng? Chúng cảm thấy nguy quá.

Bỗng chúng thấy hình như mặt băng dâng lên đúng ở chỗ chúng đang chạy: băng dâng lên, rồi hạ xuống, như được đẩy từ phía dưới. Đồng thời nghe một tiếng chát tai từ khối băng phát ra, và những đường nứt của băng tỏa ra khắp mọi hướng như những nan hoa. Chúng trông thấy những đường nứt ấy chạy trên mặt băng.

Tiếp theo là một lúc yên tĩnh, rồi mặt băng lại dâng lên và lại hạ xuống từ từ. Những đường nứt mở rộng ra thành kẽ hở, và nước chảy qua các kẽ ấy. Rồi thì các kẽ hở thành ra những kẻ rộng, và lớp băng chia ra thành những mảng băng lớn bồng bềnh.

- Axa ơi, băng tan, bé Matx nói.

- Đúng, băng tan, nhưng mà mình còn có thể đến đất liền được. Chạy nhanh lên.

Thật vậy, sóng và gió còn phải gian khổ chán mới quét hết trên mặt hồ được. Khi lớp băng vỡ tung ra là cái khó nhất đã làm xong, nhưng tất cả các mảnh băng to kia cũng phải đập vỡ ra thành phiến, và các phiến lại còn phải đập nhỏ, nghiền tơi, hòa tan ra nữa chứ. Mà bây giờ thì băng đang còn là những cánh đồng rộng, dày và chắc.

Cái làm tăng mối nguy cho hai đứa bé là chúng không sao nhìn ra xa được, chúng không thể nhìn thấy các khe nứt ngăn không cho chúng đi qua chỗ nào. Chúng cứ đi lang thang, phó mặc cho may rủi, và đáng lẽ đến phần đất liền thì lại đi xa ra. Hoang mang, hoảng hốt trước khối băng đang nẻ, đang nứt, sau cùng chúng dừng lại

và bắt đầu khóc.

Đúng lúc ấy, một đàn ngỗng trời theo hình chữ nhân bay qua, nghe như tiếng rít cao. Các con ngỗng kêu to và kêu đi kêu lại; giữa những tiếng kêu hai đứa trẻ nghe như thấy mấy tiếng: “Đi sang phải, sang phải, sang phải”.

Chúng nghe theo lời khuyên, nhưng chỉ lát sau lại phải dừng chân, sững sờ trước một cái khe rộng.

Nhưng chúng lại nghe đàn ngỗng kêu, và chúng nghe rõ mấy tiếng: “Ở đâu cứ chờ đấy. Ở đâu cứ chờ đấy!”.

Hai đứa trẻ chẳng nói với nhau một tiếng, nhưng chúng vâng theo lời kia. Chẳng mấy chốc các mảng băng trôi lại dính lại với nhau, và thế là chúng vượt qua được cái khe. Chúng lại nắm lấy tay nhau chạy. Việc

cứu giúp lạ lùng đó làm chúng sợ hãi chẳng kém gì cơn nguy đang gặp.

Sự thể cứ thế tiếp tục trong nửa giờ liền. Cuối cùng chúng đến mũi đất Lunyer và có thể bỏ mặt băng, lội qua nước cạn đi lên bờ. Đến đất liền, chúng cũng chẳng dừng lại để nhìn mặt hồ, mà các đợt sóng đã bắt đầu xô đổ những khối băng, vì nỗi khiếp sợ vẫn đuổi theo chúng mãi không thôi. Chỉ một hồi sau Axa mới dừng lại, nó nói: “Đứng đây chờ chị một tí, bé Matx à. Chị quên cái này”.

Nó chạy về phía bờ hồ, lục lọi trong cái bị của nó và rút ra một chiếc giày gỗ, đem đặt lên trên một tảng đá, chỗ ai cũng trông thấy rất rõ. Rồi nó chạy nhanh lại với em nó.

Cô bé vừa quay lưng thì một con ngỗng trắng to liền lao thẳng xuống tảng đá, quắp lấy chiếc giầy gỗ và bay vút lên, cũng nhanh

chẳng kém gì khi lao xuống vậy.

Chương XXVI: Việc Chia Gia

Tài

Thứ năm 29 tháng Tư

Đàn ngỗng trời đã đến cứu Axa, cô bé chăn ngỗng và bé Matx để chúng vượt qua hồ Yelman xong, rồi bay thẳng lên phía Bắc, và đến tỉnh Vextmanland; ở đấy ngỗng hạ xuống một trong những cánh đồng rộng của xã Phellingxbro để nghỉ và ăn cho lại sức. Cả Nilx nữa cũng đói, nhưng kiếm khắp mọi phía mà chẳng có gì ăn được cả.

Đi xem xét chung quanh thì chú trông thấy ở cánh đồng bên cạnh hai người đang cày. Bỗng họ ngừng lại và ngồi xuống ăn trưa. Nilx liền chạy về phía họ, và đến rất gần. Có thể là họ ăn xong thì sẽ vớ được vài

miếng ăn thừa, cả một mẩu vỏ bánh mì cũng nên.

Một con đường cái chạy dọc theo cánh đồng và trên đường có một ông lão đang đi. Trông thấy hai người đi cày, ông lão leo qua hàng rào đi về phía họ.

Ông ta nói: “Lão cũng vậy, đã đến giờ ăn”. Rồi cầm túi thức ăn lên, ông ta lấy ra bơ và bánh mì. “Không ngồi ăn một mình bên vệ đường. Thật là dễ chịu”.

Chỉ một chốc là hai người cày ruộng được biết rằng họ đang cùng ăn với một người thợ ở xứ Norrland.

Từ nay về sau ông ta không thể làm việc được nữa, nhưng vẫn ở một túp nhà con bên cạnh mỏ. Ông ta có một người con gái lấy chồng trong vùng Phellingbro, ông ta vừa đi thăm con gái về, và cô ta rất muốn

bố đến ở với mình; nhưng ông lão không thể quyết định như vậy được.

- Vậy ra bác không cho rằng vùng này cũng đẹp chẳng kém gì xứ Norrland à? Mấy người nông dân vừa nói vừa mím môi một tí vì họ thừa biết rằng Phellingbro là một trong những xã đẹp nhất và giàu nhất nước.

- Làm sao mà tôi lại có thể ở một cái đồng bằng giống như thế này được! Ông lão kêu lên, vừa kêu vừa làm điệu bộ như gạt ra một ý nghĩ không thể tưởng tượng được.

Cả ba người liền hết sức hữu ái bàn xem trong tỉnh Vextmanland nơi nào đó thích hơn cả. Một trong hai người dân cày sinh ở Phellingbro, và ca tụng những giá trị của xã mình; những người kia quê ở vùng Vexterax, thì cho rằng các bờ phá Melar với những dỏi đất phủ rừng và những cái ghềnh xinh xắn, đã thành nơi đẹp nhất đất nước.

Dù sao, ông lão vẫn không chịu để cho người ta thuyết phục và muốn tỏ cho những người kia thấy là mình có lí, ông ta xin phép kể cho họ nghe một cái truyện mà ông ta đã được nghe ông bà già kể từ thuở còn thơ.

“Cách ngày nay lâu, lâu lắm, ở tỉnh Vextmanland có một bà già thuộc một dòng giống khổng lồ, giàu có đến mức mà sở hữu là toàn thể miền này. Dù ở trong cảnh phong túc vô cùng, bà ta vẫn mang những mối lo lớn vì không biết chia tài sản cho ba con trai như thế nào. Bà ta thương người con út hơn cả và muốn anh được phần tốt nhất. Nhưng đồng thời bà ta lại sợ cái ân huệ đó sẽ làm cho hai người anh oán hận anh ta, nếu họ thấy là việc chia gia tài không được công bằng.

Một hôm bà mẹ cảm thấy mình đã quá gần đất xa trời để còn có thể suy nghĩ sâu xa

hơn nữa về cái điều vẫn làm mình bận tâm. Thế là bà ta cho gọi ba con trai đến và nói với họ về cái gia tài.

- Mẹ đã chia của cải ra làm ba phần và các con hãy tự chọn lấy phần của mình, bà bảo họ thế.

- Phần thứ nhất gồm tất cả những rừng sồi của mẹ, những lùm cây um tùm và những bãi cỏ nở ha quây quần quanh phá Melar. Con nào chọn phần này sẽ được những đồng cỏ tốt tươi để nuôi cừu và bò ở ven bờ phá; và ở trên các xoi bãi thì hái củi tươi, nếu không muốn trồng trọt gì. Vô số vũng và lạch từ biển ăn sâu vào đất liền, sẽ đem đến nhiều khả năng cho việc buôn bán đường biển và việc giao lưu với nội địa. Ở các cửa sông, chủ nhân của đất này có thể xây dựng những cảng rất tốt, và vì thế, mẹ cho rằng làng mạc và thành thị sẽ mọc lên

dễ dàng trên lãnh thổ này. Đất đai dù bị che cắt manh mún như thế, vẫn không ngăn trở gì cho việc trồng trọt. Con cháu chủ nhân vùng này phải đi lại từ đảo nọ sang đảo kia mới có lợi. Họ sẽ thành những nhà hàng hải giỏi, có thể vượt biển đến những đất nước xa xôi và kiếm được ở đấy những tài sản lớn, vậy phần thứ nhất của mẹ là thế. Các con nghĩ thế nào?

Ba người con trai đều đồng ý rằng phần đó thật tuyệt vời. Người nào mà được thì chỉ còn có thể cho rằng mình là người hạnh phúc nữa mà thôi.

- Quả thật, phần này chẳng chút khuyết điểm nào cả! Bà lão khổng lồ lại nói tiếp, nhưng mà phần thứ hai cũng chẳng đáng coi thường, vì mẹ đã gom vào đấy tất cả những đất đai bằng phẳng và những đồn điền quang đãng mà mẹ có. Cánh đồng này

tiếp theo cánh đồng kia, suốt từ miền phá Melar cho đến tận tỉnh Đalarrne. Con nào lấy phần này sẽ chẳng có gì ân hận. Có thể tha hồ mà gieo trồng, có thể lập những vườn cây rộng lớn, và từ đời cha ông đến đừi con cháu sẽ chẳng phải lo lắng về miếng ăn lấy một ngày, vì để cho đồng bằng khỏi khô cạn, mẹ đã đào ra những con sông lớn. Trên dòng, thỉnh thoảng lại có những thác nước đủ sức để quay các cối xay, hay đặt những lò đúc. Dọc các dòng sông đó mẹ đã bố trí lại những bãi cát, cho rừng cây mọc lên thuận tiện để ngày sau có củi mà đun. Đó là cái phần thứ hai của mẹ. Con nào mà được thì sẽ hoàn toàn có lý do để mãn nguyện.

- Mẹ đã cố làm hết sức mình, bà lão nói tiếp. Nhưng giờ thì mẹ đi đến cái việc đã làm mẹ băn khoăn hơn cả. Vì các con thấy đấy, mẹ đã bỏ vào phần thứ nhất tất cả các

cánh đồng cây, bãi cỏ, các rừng sồi của mẹ; vào phần thứ hai tất cả những cánh đồng gieo trồng tất cả những đất mới khai phá của mẹ; nhưng khi mẹ muốn kiếm cái gì để xây dựng phần thứ ba, thì mẹ mới thấy là tất cả của cải của mẹ chỉ còn lại có những sườn dốc phủ đầy cây thông, những rừng cây bách, những vách núi đá và những phiến đá xám, không kể những bụi đỗ tùng cằn cỗi, những lùm cây xơ xác, những cây bạch dương và những cái hồ nhỏ. Và mẹ không thể mong là một con nào của mẹ lại ưa thích những thứ ấy được. Tuy vậy, mẹ cũng quấy quá thu vén tất cả cảnh khổ ấy, đem đặt ở phía Bắc và phía Tây miền đất bằng phẳng. Mẹ còn lo rằng con nào mà chọn cái phần này thì sẽ chẳng còn chờ mong cái gì ngoài cảnh nghèo khổ. Cừu và dê đúng là đàn gia súc duy nhất có thể nuôi được ở đây, rồi lại phải câu thêm cá trên các hồ, săn bắn trong rừng để nuôi thân. Trong cái

phần này có vô số thác nước để có thể dựng lên những nhà xay, rộng bao nhiêu cũng được, nhưng mẹ sợ rằng ở đây chỉ có vỏ cây để mà xay thôi. Và chủ nhân của phần đất sẽ gian khổ chống lại sói và gấu, ở những chốn hoang vu này.

Cái phần thứ ba, mẹ cũng biết rõ, là không thể sánh được với hai phần kia, và giá mẹ chưa già đến thế này thì mẹ đã chia lại gia tài, nhưng mà việc ấy không thể làm được nữa. Và giờ đây, trong phút cuối cùng của mẹ, mẹ không thể nào yên tâm vì không biết phải cho con nào cái phần này, phần xấu nhất trong cả ba phần. Các con đều hiếu thảo, tất cả ba con, nên mẹ thật là khổ tâm vì phải tỏ ra bất công đối với một trong ba con.

Ngừng lời, bà lão khổng lồ lo lắng nhìn các con. Giờ họ không nói năng như lúc nãy, là

bà đã chia của cải đang hết sức nữa. Họ lặng thinh, và người ta thấy rõ ràng chủ nhân của phần đất thứ ba kia sẽ chỉ có thể là bất mãn mà thôi.

Nhưng người con mà bà mẹ thương nhất, không thể chịu nổi cái cảnh mẹ phải băn khoăn phiền muộn như vậy, anh ta liền nói:

- Xin mẹ đừng lo buồn về việc chia này nữa, trái lại mẹ hãy bình tĩnh và an tâm nhắm mắt. Mẹ cứ cho con cái phần thứ ba. Con sẽ cố tận dụng phần đó và có thành công hay không, con cũng sẽ không ca thán gì, khi thấy các anh còn may mắn hơn con.

Người con vừa nói xong là bà mẹ liền bình tĩnh trở lại. Bà cám ơn con và khen con có tấm lòng quảng đại. Bà chẳng còn chút khó khăn nào trong việc chia hai phần đất kia, vì có thể nói là hai phần giá trị chẳng hơn kém gì nhau cả.

Khi mọi việc đã giải quyết xong, bà lão cảm ơn người con út một lần nữa, nói rằng chính bà đã mong chờ anh ta giúp bà. Bà xin anh ta khi đã đến cái xứ sở hoang vu của mình thì nhớ lại tấm lòng thương yêu lớn lao của bà đối với anh ta. Nói xong bà nhắm mắt và qua đời. Chôn cất bà ta xong, ba anh em mỗi người đi xem xét phần gia tài của mình. Hai người anh, tất nhiên chỉ có thể là mãn nguyện mà thôi.

Người con thứ ba đi lên xứ sở hoang dã của mình, và thấy là mẹ mình đã nói đúng: của cải của anh chủ yếu chỉ gồm có những sống núi đá và những chiếc hồ con. Anh hiểu rằng mẹ anh đã nghĩ đến anh với tấm lòng thương yêu, khi dựng nên đất này để dành phần cho anh; vì tuy trong tay chỉ có những thành phần xấu kém, bà đã tập hợp lại cả, chăm chút đến thế nào, và đã làm ra cái

vùng đẹp nhất trong mọi vùng này. Cái xứ hoang dã làm cho người ta sợ này, không phải vì hoang dã mà kém phần xinh đẹp. Người con út hài lòng nhận thấy thế, nhưng anh ta vẫn không được sung sướng.

Bỗng anh ta trông thấy đất chỗ này chỗ kia có một vẻ là lạ. Và, xem xét kỹ hơn, anh ta phát hiện ra là gần như khắp nơi đều có những mạch kim loại chạy thành vỉa ở trong đất. Anh ta tìm thấy nhiều nhất là sắt, nhưng cũng nhiều bạc và đồng.

Ước đoán rằng tài sản của mình nhiều hơn của hai anh, dần dà anh ta bắt đầu hiểu dụng ý của mẹ như thế nào, khi bà chia gia tài cho các con.

Chương XXVII: Trong Vùng

Bergxlayen

Thứ năm, 28 tháng Tư

Chuyến đi của đàn ngỗng rõ ràng là khó. Sau khi ăn sáng trong các cánh đồng ở Phellingxbro, đàn có ý định bay thẳng lên phía Bắc, qua tỉnh Vextmanland, nhưng lại bị gió tây đẩy sang phía Đông, đến tận giới hạn tỉnh Uppland.

Ngỗng trời bay lên rất cao trên không và bị gió thổi bắn về phía trước theo một cái đà rất gấp. Nilx nghiêng mình xuống để xem, nhưng chẳng nhìn thấy gì rõ. Tất nhiên, chú cho rằng miền này phía Đông bằng phẳng không chút mấp mô, nhưng mà những đường chắn ngang đồng bằng từ Bắc sang

Nam là cái gì thế?

Chú nói: - Xứ này lắm sọc, kém gì chiếc tạp- dề của mẹ mình. Nhưng chẳng hiểu những cái đường hiện ra trên mặt đất kia có thể là cái gì?

- Sông và núi, đường bộ và đường sắt, đàn ngỗng trả lời, sông và núi, đường bộ và đường sắt!

Mà đúng thật! Vì lúc bị đầy sang phía Đông, trước tiên đàn ngỗng đã bay trên dòng sông Hed Kolbeckxan chảy giữa hai triền núi, dọc một con đường xe lửa. Rồi chúng đến Kolbeckxan, ở đó một bên là con đường sắt và bên kia là con đường bộ lớn. Sau đó chúng gặp sông Xvart, mà những đường bộ và các dãy núi Lillan và Xagan đều cùng đi theo; ở đấy người ta trông thấy cả con đường cái lớn lẫn đường xe lửa.

Nilx nghĩ thầm: "Mình chưa bao giờ trông thấy nhiều đường từ cùng một hướng chạy đến như thế này. Hàng hóa từ phía Bắc xuống chắc phải nhiều lắm".

Trong lúc ấy thì gió đã xua đàn ngỗng đến tận Xagan và chính bây giờ Akka mới biết là đàn đã đến những mạn khác hẳn những nơi muốn đi qua; ngỗng già liền cho đàn quay lại, bay trở về phía Tây, bắt phải cương quyết chống lại gió ngược. Thế là lại một lần nữa, đàn ngỗng bay qua cái đồng bằng sòng sọc, rồi bay tiếp lên phía Tây miền này, trên những dãy núi phủ kín rừng.

Còn bay trên đồng bằng là Nilx còn nghiêng mình trên cổ ngỗng, nhìn xuống bên dưới, nhưng khi đã hết mặt đất bằng phẳng thì chú ngồi thẳng lên và nhắm mắt lại. Chắc là trong cái vùng rừng núi này chẳng có gì mấy mà xem.

Sau một hồi lâu bay trên những núi non phủ kín rừng và lỗ chỗ những hồ nhỏ, Nilx nghe như thể một tiếng rên rỉ từ mặt đất cất lên, và chú liền nghiêng mình về phía trước.

Cái vật mà chú trông thấy trước tiên là một cái lỗ đen ngòm, sâu thẳng xuống lòng đất. Ở trên miệng lỗ, người ta đã dựng một cái máy trục ghép bằng những súc gỗ lớn và chính chiếc máy ấy đang nâng một cái ben chứa đầy những tảng đá lên, với những tiếng hú vang vang, tiếng rít kèn kẹt. Khắp chung quanh là những đống đá tướng. Một chiếc máy hơi nước phì khói trong một nhà xe. Đàn và và trẻ con, ngồi xuống thành vòng tròn, nhặt vỏ vụn ra. Trên một được sắt hẹp dùng ngựa kéo những đoàn xe, vài ba xe goòng đang lăn bánh, chở những hòn đá xám; và ven rừng là những nhà ở nho nhỏ của công nhân.

Nilx không thể hiểu tất cả những thứ ấy thuộc về cái gì, và chú kêu to lên để cho người ta nghe thấy tiếng:

- Chỗ này là gì đây mà người ta khai từ đất lên lắm đá xám thế?

- Hãy nghe cái kẻ ngốc kia! Hãy nghe cái kẻ ngốc kia! Không thể phân biệt được quặng sắt với đá xám, những con chim sẻ ríu rít như vậy, chúng ở trong vùng và biết rõ đó là cái gì.

Thế là Nilx hiểu ra rằng cái mà chú trông thấy đó chẳng là gì khác cái mot. Chú sửng sốt vì xưa nay vẫn nghĩ rằng mỏ là ở trêm các núi cao, thế mà cái mỏ này lại hiện ra trên một khoảng đất bằng phẳng giữa hai dãy đồi.

Đàn ngỗng vừa bay qua hết cả mỏ là Nilx ngồi lại thoải mái để ngủ, chú đã trông thấy

không biết bao nhiêu lần những rừng bách và những lùm bạch dương mà chú đã bay qua.

Bỗng một làn hơi nóng gắn bốc lên phía chú, và chú nghiêng mình xuống tìm xem nguyên nhân từ đâu. Tận dưới xa, thấy chồng chất những đống than và quặng đồ sộ như những ngọn núi nhỏ, ở giữa mọc lên một ngôi nhà xây hình bát giác cao, quét màu đỏ, đang phun lên trời một chùm lớn những ngọn lửa.

- Đây là cái xứ gì, mà chẳng một ai lo ngại trước cảnh cháy nhà thế này? Chú bé kêu lên.

- Hãy nghe kẻ ngốc sợ lửa kia. Không biết rằng sắt đang được đun chảy từ quặng ra, và không phân biệt nổi những ngọn lửa lò cao với lửa đám cháy! Những con chim hoa mai làm tổ ở bìa rừng kêu lên như thế.

Vừa bỏ lại đằng sau mấy cái lò cao, là Nilx lại ngồi ngay ngắn trên lưng ngỗng, tin chắc là chẳng có chút gì bổ ích để xem trong cái miền rừng rú này. Nhưng bỗng những tiếng huyên náo khủng khiếp làm chú giật nẩy người. Cúi xuống lần nữa, chú nhìn thấy rõ một dòng thác đang phun ra rất mạnh từ một vách đá. Bên cạnh thác là một công trình xây dựng to lớn lợp mái đen và có một ống khói cao, phun ra một luồng khói đặc lẫn những tia lửa. Quanh ngôi nhà thấy những khối sắt, những thanh sắt, và những núi than thực sự. Khắp chung quanh, mặt đất đều đen, và những con đường cũng đen, chạy tỏa ra khắp mọi hướng.

Từ ngôi nhà vang lên những tiếng ồn ào không thể tả được: toàn là những tiếng gầm và tiếng rít. Có thể nói là ai đó đang cố tự vệ, chống lại một con ác thú vừa khạc vừa

rít, bằng cách nện cho nó nhưng đòn tuyệt vọng.

Nhưng mà, lạ thay, chẳng một ai ngạc nhiên về việc đang xảy ra cả.

Xa một tí nữa, nhà ở của công nhân quây quần dưới những cây xanh; và xa nữa, là một tòa lâu đài lớn màu trắng.

Trẻ con chơi đùa yên tĩnh trên tam cấp các nhà công nhân, những người dạo chơi, bình tĩnh đi lại trên các con đường của khu vườn.

Chú bé nghiêng mình xuống phía mặt đất, kêu lên:

- Đây là cái nơi nào mà chẳng một ai để ý đến những kẻ đang giết nhau trong ngôi nhà kia cả thế?

- Ái! Ái! Xem kìa một kẻ hiểu biết công việc. Chẳng ai giết ai trong ngôi nhà kia cả.

Đó là sắt nổ lốp bốp và rít kèn kẹt vì búa đập. Một con chim chìa vôi trả lời và cười như nắc nẻ.

Đàn ngỗng đã bay qua nhà máy thép, và Nilx ngồi rất thẳng, chẳng quan tâm gì đến phong cảnh, thì bỗng nghe tiếng chuông và thấy bên dưới một cái trại mà chú chưa hề bao giờ trông thấy có trại nào to bằng; một ngôi nhà đỏ một tầng, nhưng vây quanh là vô số những nhà phụ rộng rãi và kiên cố. Nilx biết đại khái số nhà phụ cần thiết cho một cái trại là bao nhiêu, nhưng mà ở đây, số ấy gấp đôi, thận chí gấp ba con số thường thấy. Chưa bao giờ chú nghĩ là một cái trại lại có thể có đến một số công trình xây dựng nhiều đến thế được, và chú không tài nào mà tưởng tượng ra nổi cái gì có thể chứa trong các ngôi nhà kia, vì chung quanh trại chủ thưa thớt rất hiếm đồng ruộng. Chú cũng có nhìn thấy rõ vài ba miếng đất khai

hoang nhỏ tí ở giữa rừng. Nhưng những miếng đất ấy hoặc quá nhỏ để có thể thực sự cho là cánh đồng hoặc là ở đấy đã xây một vài vựa thóc có thể chứa tất cả hoa lợi thu hoạch được trên miếng đất rồi.

Cái chuông dùng để báo giờ ăn cho nhân viên, treo dưới rìa mái nhà, và chính cái chuông ấy đang kêu. Ông chủ nơi này đi về phía nhà bếp cùng với tôi tớ. Và Nilx thấy là đám kẻ ăn người ở đây khá đông, và trông ra vẻ lắm.

Chú kêu, hỏi xuống phía dưới đất: "Những kẻ xây dựng ấp trại to lớn như thế ở giữa rừng, chẳng có lấy một cánh đồng thực sự nào cả, là ai thế?"

Con gà trống, đứng trên một đống phân, trả lời chú tức thì: "Trang viên cổ của chủ mỏ, cánh đồng nằm ở dưới đất. Cánh đồng nằm ở dưới đất!".

Nghe tiếng, Nilx mới hiểu ra rằng dưới mắt mình không phải là một trong những miền rừng rú, mà bay qua người ta có thể không cần nhìn đến.

Tất nhiên, rừng cây và đá núi ở đây rất nhiều nhưng còn có một số rất lớn những cơ sở lạ lùng ẩn náu trong đó nữa. Trên đất mỏ, chỗ này giương lên những chiếc máy trục sắp sụp đổ, chỗ kia những hầm mỏ mở ra sát mặt đất và trong các mỏ đang hoàn thành cái công việc mà những tiếng nổ ầm ì vang lên đến tận đàn ngỗng. Những làng thợ mỏ trọn vẹn hiện ra ở bìa rừng. Chú bé trông thấy những lò sắt cũ bỏ phế: qua mái nhà sụp đổ thấy những búa máy to tướng và những vòng sắt bên cạnh những cái lò xây đắp thô kệch và nặng nề. Trong những nhà máy thép mới, công việc tiến hành với những tiếng ồn ào dữ dội đến nỗi đất cũng

rung rinh.

Những chiếc beng đầy quặng chạy trên những dây cáp mắc trong không. Những thác nước làm quay những bánh xe. Những dây điện mắc trên các khu rừng im lặng, và những đoàn sáu, bảy chục toa xe chở đầy quặng và than, thanh sắt, tấm thép hay dây thép, chạy trên đường ray.

Chú bé im lặng ngắm cảnh tượng ấy một lúc, rồi không thể nhịn được, kêu lên: "Vùng này gọi là gì mà chỉ thấy có sắt mọc lên thôi?"

Thế là một con cú già ở yên trong một chiếc lều bỏ hoang liền thức dậy. Nó thò cái đầu tròn ra và kêu giọng dữ dội:

"Hu! Hu! Hu! vùng này gọi là Beraxlayernd hay là các khu mỏ. Người ta mà không tìm thấy sắt thì cho đến nay đây vẫn còn là nơi

của loài cú và loài gấu".

Chương XXVIII: Nhà Máy Thép

Thứ năm 28 tháng Tư

Một luồng gió mạnh thổi từ phía Tây sang gần suốt cả ngày. Đàn ngỗng cứ cố tìm mãi cách bay nhanh lên hướng Bắc, nhưng lại bị đánh bạt sang hướng Đông. Trong lúc đó Akka tin rằng Xmirre, con cáo đang rong ruổi trên miền Đông của đất nước, nên không muốn đi sang phía ấy. Liên tục, ngỗng già bắt các bạn đồng hành quay trở lại, vất vả cố trở về hướng Tây. Cứ thế, đàn ngỗng chỉ tiến rất chậm và đến chiều còn ở trên các khu mỏ tỉnh Vextmanland.

Gần tối, gió bỗng dịu đi và đàn lữ khách thấm mệt, hy vọng được một giờ bay dễ dàng trước lúc nghỉ đêm. Nhưng một trận

cuồng phong khác nổi lên tấn công, đẩy các ngỗng trời đi như những quả bóng con; và Nilx tưởng chẳng có nguy hiểm gì đáng sợ, liền bị tung lên và lao vào không gian.

Bé nhe thế, nhẹ như thế, trong cơn gió dữ dội như thế, chú không thể rơi thẳng xuống đất, mà gió cuốn chú đi một lúc, rồi để chú rơi nhè nhẹ, từng đợt, từng đợt, như một ngọn lá từ cành cây rụng xuống.

Trong khi rơi, Nilx nghĩ: "Nào, trong tình cảnh này chẳng có gì nghiêm trọng lắm! Mình rơi xuống đất nhẹ nhàng và tường như mình là một mẩu giấy mọn. Chắc thế nào ngỗng đực Martin cũng sẽ vội vã bay qua đây để đón mình!". Việc đầu tiên chú làm sau khi đặt chân xuống đất là bỏ mũ ra, cầm vẫy vẫy để ra hiệu cho ngỗng đực trắng có thể nhận ra chỗ chú đang đứng.

"Mình đây! Cậu đâu? Mình đây! Cậu đâu?"

chú kêu lên, hơi lấy làm lạ là không nhìn thấy ngỗng đực bên cạnh mình nữa.

Nhưng mà con ngỗng trắng to không thấy đến, và Nilx cũng chẳng thấy cả đàn ngỗng bay trên nền trời nữa. Hình như đã biến mất đâu hết cả rồi.

Chú thấy việc này quả là lạ, nhưng chẳng sợ, cũng chẳng lo chút nào. Chú không thể nghĩ rằng những kẻ như Akka hay Martin, ngỗng đực, lại có thể bỏ rơi chú được. Chắc là trận cuồng phong đã cuốn họ đi thôi. Lúc nào có thể quay lại là họ sẽ trở về tìm chú. Nhưng mà, trời ơi, chú đang ở chốn nào thế này?

Từ nãy chú chỉ ngước nhìn lên các đám mây, tìm đàn ngỗng; giờ chú mới nhìn ra quanh mình. Không phải chú rơi xuống một khoảng đất bằng phẳng, mà xuống một cái hẻm sâu. Chỗ này rộng bằng một cái nhà

thờ không có nóc; bao quanh mọi phía là những vách đá gần thẳng đứng. Mặt đất lác đác những tảng đá to tướng, xen vào giữa lá rêu, những túm lên đá và những cây bạch dương lùn. Từng quãng, vách đá để lộ ra những khe nứt có con đường kiệt khổ sở đi qua.

Ở một bên, mở ra một cái lỗ đen ngòm, hình như ăn rất sâu vào lòng đá.

Nilx đã bay suốt một ngày trên các khu mỏ không phải là vô ích. Chú hiểu ngay rằng cái hốc rộng này là do lao động của con người, trước kia đã khai quặng ở đây đào ra.

Chú tự nhủ: "Dù sao mình cũng phải cố hết sức nhanh leo lên trên cao của chỗ trũng này, nếu không thì e các bạn đồng hành không tìm ra mình được đâu".

Chú liền cố leo cái vách đá, thì bỗng thấy

như bị túm lấy sau lưng rất thô bạo, và nghe một giọng thô lỗ gầm gừ bên tai: "Mày là đứa nào vậy? Hử"

Nilx vội vàng quay lại và trong cơn hoảng hốt đầu tiên, tưởng như trông thấy cạnh mình một khối đá đồ sộ phủ rêu mầu nâu sẫm; rồi thì chú thấy khối đá có những chấm to tướng, một cái đầu, một cặp mắt và một cái mồm rộng đang lầu bầu. Chú chẳng biết trả lời làm sao, nhưng con vật to tướng hình như không thèm chờ một câu trả lời ngắn nào. Nó vật ngã chú xuống, lấy chân đập chú nhè nhẹ, làm chú lăn từ phải sang trái, và ngửi vào người chú khắp cả mọi phía.

Nó có vẻ như sắp nuốt sống chú, thì bỗng đổi ý, kêu lên:

- Ủn-ỉn và ùng-ục! Các con yêu dấu của mẹ! Đến đây nhanh lên! Các con sắp được bữa

chén ngon lành.

Tức thì hiện ra hai con gấu con, rậm rì, chân bước chưa vững, và lông mượt như lông chó con. Chúng kêu lên:

- Mẹ kiếm được cái gì thế, mẹ? Xem nào! Xem nào!

Nilx nghĩ bụng: "Đúng là mình đã gặp phải gấu rồi, e rằng từ giờ trở đi Xmirre sẽ được miễn khỏi phải đuổi theo mình nữa rồi"

Gấu mẹ lấy chân hất chú về phía hai đứa con. Một đứa đớp lấy chú tức thì rồi chạy trốn. Nhưng răng của nó không cắn chặt vì nó chỉ nghịch và nghĩ đến việc chơi đùa một lúc với thằng bé Tí Hon này, trước khi giết đi. Con gấu con kia liền chạy theo để cướp lấy Nilx. Nhưng nó chạy đến quá vụng về, bổ nhào vào đầu con kia, và cả hai cùng lăn lông lốc rồi cắn nhau, lấy chân đá nhau và

kêu lên những tiếng dữ dội. Nilx liền gỡ mình ra được chạy bổ về cái vách đá và leo vội lên. Hai con gấu bèn chạy theo, chúng leo nhanh và kéo hết sức, chúng bắt chú lại và ném chú xuống một lớp rêu, tựa hồ chú là quả bóng vậy.

Chú bé tự nhủ: "Giờ thì mình hiểu rõ một con chuột tội nghiệp cảm thấy gì khi sa chân vào một con mèo!"

Chú cố chạy trốn nhiều lần, vào sâu trong các đường hầm cũ của mỏ, nấp sau các tảng đá, leo lên các cây bạch dương; nhưng làm gì thì làm, vẫn bị hai con gấu tóm lại. Mỗi lần chúng bắt được chú, chúng lại thả chú ra để xem chú chạy trốn nữa và đùa nghịch bằng cách bắt lại.

Sau cùng, hết hơi và mệt nhoài vì cái trò ấy, Nilx nằm sóng soài ra đất.

Hai con gấu kêu lên: - Chạy đi! không chúng tao ăn thịt bây giờ

- Thì cứ ăn tao đi, tao hết hơi rồi!

Tức thì hai con gấu con vội vã đi tìm mẹ:

- Mẹ Gấu ơi! Mẹ Gấu à! Nó không muốn chơi nữa!

- Thế thì cầm lấy nó và xé ra, chia nhau làm hai phần cho đều, mẹ gấu trả lời

Nghe mấy lời ấy, Nilx kinh hãi quá sức, liền tiếp tục lại cuộc chơi.

Đến giờ đi ngủ, mẹ gấu gọi hai con đến nằm cạnh mình, thì chúng đã vui thích đến mức định sáng mai lại chơi cái trò như hôm nay nữa. Chúng để Nilx nằm giữa hai chúng nó và đặt chân lên người chú, khiến chú không thể cựa quậy mà không đánh thức chúng dậy được.

Chúng nằm xuống là ngủ ngay và Nilx định bụng là sau một lúc sẽ cố trườn ra khỏi chân chúng. Nhưng suốt cả đời có bao giờ chú bị lăn, bị xô, bị đuổi đến thế, và chú đau nhừ cả người đến nỗi chính chú cũng ngủ quên mất.

Một lúc sau, bố gấu từ trên đầu vách đá tụt xuống. Nilx thức giấc vì nghe tiếng đá và sỏi rơi dưới bước chân gấu, khi nó xuống cái mỏ cũ. Chú không dám cựa quậy, nhưng chú quay mặt lại và nghểnh cổ ra nhìn xem con gấu.

Nó là một con gấu già, lưng rộng kinh khủng, chân to tướng, răng sắc như thép, đôi mắt ti hí độc ác. Trông thấy chúa sơn lâm già ấy Nilx không thể không rùng mình.

- Có mùi người đâu đây! Bố gấu nói khi vừa đến gần các gấu con, vừa nói vừa gầm gừ

những tiếng khủng khiếp.

- Làm sao mà trong óc bố nó lại có thể nảy ra một ý nghĩ ngốc nghếch đến thế được? Mẹ gấu cãi lại và cứ điềm nhiên ở yên chỗ. Chẳng phải là mình đã đồng ý là từ nay về sau không làm hại loài người nữa là gì? Nhưng nếu một kẻ trong chúng nó mà dẫn xác đến đây, nơi chúng ta ở, các con với tôi ở, thì bảo đảm với bố nó là xác nó chẳng còn lại gì đủ để cho bố nó có thể ngửi thấy mùi đâu.

Bố gấu nằm xuống cạnh mẹ gấu, chẳng đôi co gì thêm nữa. Tuy vậy, câu trả lời của vợ hình như không làm cho gấu thỏa mãn lắm; ví nó cứ hít hít và ngửi ngửi không ngớt.

Mẹ gấu nói: Này, thôi đừng có làm những cái trò bằng mũi thế kia nữa! Bố nó cũng phải hiểu tôi, đủ để tin rằng tôi chẳng để cho bất cứ một mối nguy hiểm nào đe dọa

hai đứa trẻ đâu nhá. Kể tôi nghe bố nó làm những gì có hơn không. Tôi chẳng trông thấy mặt bố nó suốt cả hơn tuần rồi đấy.

- Tôi đi xem xét đất nước để tìm một chỗ ở mới. Trước tiên tôi sang tỉnh Vermand để hỏi thăm tình hình bà con mình ở Ekxherad, nhưng chỉ nhọc công vô ích: cả họ mạc đã biến đâu mất sạch. Suốt cả miền rừng chẳng còn lấy một hang gấu nào nữa.

- Tôi nghĩ là loài người muốn ở lại một mình trên mặt đất! Dù là bây giờ ta không tấn công nhà cửa cũng không tấn công con người nữa, dù là bây giờ ta chỉ ăn dâu, ăn kiến và lá cây, ta cũng không được quyền sống trong rừng nữa. Thật ra tôi không biết là chúng ta còn có thể đến trú ngụ ở chốn nào thì người ta mới để cho mình sống yên ổn nữa.

- Trước đây chúng ta ở trong mỏ này là tốt

hết sức rồi, bố gấu nói, nhưng tôi không thể thích ở đây nữa từ khi cái máy làm ra tiếng ồn kia đặt ngay sát cạnh mình. Lần đi xa sau cùng của tôi là đi sang phía Đông Đalêlu, đi quá Garpenbey. Ở đấy có những giếng khai mỏ cũ và những chỗ ẩn nấp tốt khác, và tôi nghĩ rằng ở đấy chúng ta sẽ được kín đáo không sợ loài người mấy nữa.

Vừa nói, bố gấu vừa đứng dậy và lại hít hít

- Ấy, cứ nói đến người là tôi lại ngửi thấy cái mùi của chúng nó, bố gấu nói.

- Thì bố nó cứ tự mình đi xem xét khắp chung quanh đi, mẹ gấu nói. Thực tình tôi chẳng hiểu là ở đâu thì một con người có thể nấp vào đâu được.

Gấu bố đi vòng quanh hang, vừa đi vừa hít khắp mọi phía, sau cùng thì trở lại nằm xuống, chẳng nói một lời.

"Chẳng phải tôi nói đúng hay sao? Chắc bố nó tưởng chỉ có mình bố nó có tai, có mũi thôi đấy".

- Cứ cái cảnh hàng xóm mà ta được bann cho như thế này, thì có cẩn thận mấy cũng chẳng đủ được! bố gấu bình tĩnh nói.

Nhưng bỗng nhiên, thật không may, một con gấu con đặt chân lên mặt Nilx và chú bé tội nghiệp ngạt thở bèn hắt hơi. Mẹ gấu đành phải thôi không giữ chồng lại nữa. Gấu đực liền bất ngờ gạt hai con gấu con sang hai bên, và trông thấy Nilx trước khi chú bé kịp đứng dậy. Nó đã nuối tươi chú tức khắc nếu mẹ gấu không can thiệp.

- Đừng đụng đến nó! Của hai đứa nhỏ đấy, nhờ nó chúng đã được vui chơi suốt cả ngày, đến mức chúng không chịu ăn no nữa, để dành cái việc thích thú ấy lại đến

sáng mai đấy!

Nhưng gấu đực đẩy vợ ra

- Đừng có dựa vào việc gì mà mình không hiểu! Mình không ngửi thấy cái mùi con người của nó từ xa đấy à? Tôi ăn thịt nó ngay bây giờ, nếu không nó sẽ rất có thể chơi cho chúng ta một vố gì nữa đây.

Rồi nó lại há mõm ra lần nữa. Trong lúc đó thì chú bé có đủ thì giờ lấy trong cái bị của mình ra mấy que diêm, vũ khí duy nhất mà chú có. Chú quệt một que diêm vào quần dạ của mình và nhét cả que diêm đang cháy vào mồm gấu. Nó hít vào và ngửi thấy mùi lưu huỳnh; nó liền thổi và ngọn lửa tắt, Nilx đã cầm một que diêm nữa, nhưng sự lạ lùng, cuộc tấn công hình như không làm cho bố gấu xúc động gì mấy.

Gấu hỏi: "Mày có thể đốt lên nhiều cái vật

xanh nho nhỏ ấy không?

- Ta có thể đốt lên đủ để hủy diệt toàn thể khu rừng này! Nilx trả lời như thế, vì nghĩ là có thể đe dọa được con gấu bằng cách ấy.

- Có lẽ mày cũng biết đốt cháy một cái nhà, toàn thể một cái ấp?

- Việc đó đối với ta chẳng chút khó khăn gì, Nilx chững chạc trả lời.

Con gấu liền kêu lên: "Càng tốt! Càng tốt! Mày sẽ giúp tao một việc. Tao thật là mừng vì đã không ăn mất mày!". Nói xong, nó ngậm nhẹ nhàng chú bé vào mồm rồi bắt đầu leo ngược sườn dốc của cái hố mỏ. Nó tiến lên dễ dàng lạ thường, dù thân hình to lớn và nặng cân; và khi đã lên trên cao, liền chạy thẳng đến phía rừng và chạy rất nhanh. Rõ ràng là bố gấu được tạo ra là để tự vạch lấyđường đi trong các rừng rậm, cái

khối đồ sộ của nó rẽ đôi các lùm cây như một con tàu rẽ sóng. Nó chỉ dừng lại trước một con suối ở bìa rừng. Từ chỗ ấy, nó có thể nhìn thấy cái nhà máy thép lớn.

Nó ngồi xuống, đặt chú bé trước mặt, và giữ chặt chú giữa hai chân. Nó bảo chú bé: "nhìn cái máy lớn làm ra tiếng ồn kia".

Nhà máy thép lớn gồm nhiều ngôi nhà dựng lên bên trên bờ một vũng nước rộng, những ống khói cao phun lên những làn khói đen cuồn cuộn. Những ngọn lửa tỏa ra từ các lò cao và tất cả các cửa sổ đều sáng trưng. Những búa máy và máy cán đang họat động. Các máy làm vịec mạnh đến nỗi bầu không khí chỉ là những tiếng ồn ào, ầm ầm. Quanh các xưởng máy, là những đống than lớn lạ thường, những đống sắt cao nghêu, những chồng ván xẻ. Xa một tí là những nhà xe và nhà ở của công nhân, những biệt

thự xinh xắn, một trường học, những phòng họp, những nhà kho. Nhưng cả cái xóm ấy đều yên lặng và hình như đang ngủ.

Mặt chú bé không quay về phía ấy. Nilx chỉ nghĩ đến việc nhìn xem thật gần các ngôi nhà trong khu nhà máy thép thôi. Đất dưới chân chú một màu đen. Bên trên các lò cao, vòm trời xanh sẫm rất đẹp. Con sông cuồn cuộn chảy, nước ngầu bọt, và từ chính các lò cao tỏa ra ánh sáng, những ngọn lửa và những tia lửa. Chưa bao giờ Nilx được chứng kiến một cảnh tưởng như thế. "Nào! mày có cho rằng mày đủ sức đốt cháy những cái xây dựng to lớn thế này nữa không?" gấu hỏi.

Bị cầm tù trong hai chân trước của gấu, Nilx tự nhủ là chú có thoát được hay không là tùy theo ý kiến của gấu sắp đánh giá cao hay thấp khả năng của chú. Chú nói:

- Đối với ta một ngôi nhà mà to hay nhỏ chẳng quan trọng gì. Dù sao ta cũng biết đốt cái nhà này cháy sạch sành sanh.

- Thế thì ta nói với mày việc này, bố gấu lại tiếp tục câu chuyện. Tổ tiên ta chiếm vùng này từ cái thời mà rừng mới bắt đầu phủ lên đây. Ta thừa hưởng của tổ tiên đất săn, đồng cỏ, hang hốc, chỗ trú, và ta đã ở đây suốt đợi chẳng bị ai quấy phá. Lúc ban đầu bọn người chẳng hề làm phiền ta. Họ đi đào núi để khai ít quặng, rồi họ dựng lên một lô sắt nhỏ và một cái lều gần bên sông. Búa chỉ đập sắt có vài giờ một ngày, và cái bễ lò sắt chỉ làm việc không quá vài tuần trăng: ta đã có thể chịu đựng cái cảnh ấy lắm.

Nhưng mấy năm vừa qua, từ khi họ chế ra cái máy làm tiếng ồn ấy và cho chạy cả ngày lẫn đêm thì ta chẳng thấy thích thú gì ở đây nữa.

Lúc đầu chỉ có chủ lò sắt với hai thợ rèn ở đây; nay thì một đám đông người lao xao, nhung nhúc khắp nơi. Chẳng có chỗ nào là ta được yên thân không phải lo ngại gì. Ta đã tính đến việc dọn đi nơi khác, đúng thế, thì lại xảy ra một ý".

Nilx nghĩ xem ý của gấu có thể là thế nào, nhưng chưa kịp hỏi thì gấu đã lại ngậm chú vào mồm và lại chạy đi, theo nước kiệu chậm.

Nilx không thể trông thấy cái gì hết, nhưng nghe tiếng ầm ầm mỗi lúc một to, chú hiểu là đã cùng kẻ đồng hành kia đến gần các lò cao. Chắc là bố gấu biết rất rõ chỗ này, vì đã qua lại nhiều đêm tối, quan sát những gì xảy ra và tự hỏi là thỉnh thoảng có thể sẽ được chứng kiến một lúc nào ngừng công việc chăng. Nó đã lấy chân sờ các bức tường, ước ao có đủ sức để đánh một cái đổ

nhào tất cả cáccông trình xây dựng này.

Người ta không nhìn rõ con vật mấy trên mặt đất đen và hơn nữa, nó nép vào bóng các bức tường. Nó đi vào khoảng giữa các xưởng máy, chẳng sợ gì cả, rồi leo lên một đống sắt. Đến đỉnh, nó đứng thẳng mình lên, đặt Nilx xuống chân rồi bảo:

- Thử nhìn xem một tí những gì mày trông thấy trong ấy.

Trong nhà máy thép, người ta đang cho chạy nồi luyện Betxomer. Bố gấu bắt Nilx phải ngắm cái cảnh ấy cho đến khi nồi hết hơi, và thép lóng lánh đỏ, chảy vào hai cái thùng rộng.

Nilx thấy rằng những thứ ấy đẹp quá, nhìn đến sửng sốt và gần như quên mất là mình đang bị kẹp vào giữa hai cái chân gấu. Nhưng bố gấu lại bắt chú nghiêng mình

xuống, nhìn các máy dát đang biến thỏi sắt ngắn và dày đã nung trắng, thành phiến thép đỏ và dài.

Nilx ngạc nhiên và thích thú ngắm những tấm sắt linh động ấy, nhưng chú còn ngắm nghía lâu hơn nữa những công nhân dẻo dai, khéo léo đang dùng kìm cắp lấy con rắn lửa, bắt nó phải chui xuống dưới các máy dát.

Nilx nghĩ thầm: "Đó mới thật là những con người, bằng không thì mình chẳng hiểu biết gì hết".

Con gấu cũng cho chú xem cái lò đúc, ở đó người ta đang đúc những thỏi sắt, và nỗi ngạc nhiên của chú bé càng tăng khi thấy những người thợ đúc sử dụng sắt và lửa dễ dàng đến thế. Những kẻ ấy chẳng chút sợ lửa, sợ nóng. Đen ngòm và đầy mồ hóng, họ hiện ra trước mắt Nilx như những quỷ sứ,

có thể bẻ cong ngọn lửa theo ý thích của họ. Chú không tài nào tin được rằng những con người bình thường mà lại có thể được ai phú cho một uy lực đến thế.

Bố gấu ngồi bệt xuống và nói: - Đó là những gì họ làm hết ngày này sang ngày khác, hết đêm này sang đêm khác. Giờ thì mày hiểu rằng người ta phải ngán cái trò này như thế này, và ta sẽ lấy làm thích được thấy nó chấm dứt thôi.

- Thật thế à! Nhưng mà đằng ấy sẽ làm thế nào? Chú bé hỏi lại

- Thế này này, ta nghĩ mày sẽ đốt những nhà này đi. Như thế, ta sẽ được thoát khỏi cái cảnh làm lụng liên miên ấy, và ta lại có thể trở về ở yên ở nơi chôn rau cắt rốn của ta.

Nilx thấy lòng lạnh như băng.

Bố gấu lai tiếp tục: "Ta hứa với mày là sẽ để cho mày sống, nếu mày đốt cháy cái máy kia; nhưng nếu mày không làm theo ý ta, thì tức khắc mày đi đời".

Các xưởng rộng rãi đều xây bằng gạch, và chú bé nghĩ bụng là bố gấu có thể cứ việc ra lệnh cho chú phải đốt đi, tùy thích, mà chú thì thật không thể nào làm theo lời gấu được. Nhưng bỗng chú nhận thấy là nghĩ cho kỹ thì việc ấy không phải là không làm được. Ngay bên cạnh, chú trông thấy một đống rơm to và vỏ bài, mà chú có thể đốt lên chẳng khó khăn gì. Bên cạnh đống rơm, người ta đã chân ván thành đống, và các đống ván tiếp liền với cái kho chưa than. Lại nữa, kho than ở sát các xưởng thợ và nếu than mà cháy thì lửa sẽ bén ngay lên nóc nhà máy thép. Tất cả mọi chất dễ cháy đều tức khắc bốc lửa, sức nóng sẽ làm đổ các bức tường, và tường đổ sẽ đập nát hết các

máy.

"Thế nào, mày có quyết không, hay không quyết?" bố gấu hỏi.

Nilx biết là không nên trả lời ngay rằng mình không muốn làm theo lời gấu, nhưng chú cũng biết rằng chân của gấu sẽ chỉ bóp một cái là nát cả người chú ra.

Vì vậy, chú nói: - Để một lát, mình suy nghĩ đã.

- Ta cho phép mày nghĩ, nhưng phải biết rõ là vì nhờ sắt mà loài người đã có thể lấn át chúng ta đến như thế, nên ta hết sức muốn được thấy các công việc đang làm ở đây phải ngừng lại.

Nilx nghĩ là phải lợi dụng cái lúc tạm hoãn này để tìm một lối thoát ra khỏi tình thế của chú, nhưng mà chú khiếp sợ đến mức

không tài nào suy nghĩ cho có mạch lạc được.

"Nào, mày có muốn hay không nào?" bố gấu hỏi. Mấy lời ấy bỗng rứt Nilx ra khỏi cơn suy nghĩ.

Chú kêu lên: - Chớ nóng nẩy thế! Đây là việc hệ trọng và cần có chút thời gian mình mới nghĩ ra.

- Thì hãy nghĩ thêm lát nữa, bố gấu nói. Nhưng phải biết rằng, nhờ sắt loài người khôn ranh hơn loài gấu đến thế, vì chính vì vậy mà ta muốn trông thấy cái công việc này phải ngừng lại.

Xin được một thời hạn này nữa, chú bé cố gắng phác ra một kế hoạch thóat thân, nhưng vô hiệu

"Thế nào? Thế nào? Mày đã quyết chưa?"

Gấu hỏi lại. Nilx giật mình.

- Chọn lựa đâu phải dễ như đằng ấy tưởng. Cho mình nghĩ một lát nữa, chú nói.

- Được. Nhưng mà sau đó thì không được do dự nữa. Bởi vì sắt mà loài người đến đây để ở, xứ sở này của gấu, và mày phải hiểu rằng ta muốn thấy cái công việc này ngừng lại thôi.

Nilx nghĩ phải lợi dụng lần gia hạn cuối này để tìm ra một cách tự cứu, nhưng chú sợ quá, chú bối rối quá, không suy nghĩ mạch lạc được và ý nghĩ của chú cứ quay trở lại những cái mà chú đã thấy khi bay qua các khu mỏ. Thật là phi thường, tất cả cái cảnh sinh họat ấy, tất cả cái cảnh họat động ấy ở trong một xứ heo hút như thế. Cái miền này sẽ nghèo khổ và hoang vắng đến đâu, nếu người ta đã không tìm thấy sắt ở đây. Cái nhà máy này đã đem việc làm đến cho biết

bao nhiêu công nhân, từ khi người ta bắt đầu xây dựng! Ngày nay, chung quanh lại có biết bao nhiêu là nhà ở; bao nhiêu là đường sắt và đường dây thép cùng chạy đến đây, và chính những đường ấy đã điện những lời nhắn gửi đi khắp thế giới.

Gấu nói: "Mày quyết định thế nào? Muốn hay không muốn?".

Nilx đưa tay lên trán. Chú chẳng tìm ra được cách nào tự cứu, nhưng giờ thì chú biết rằng chú sẽ không làm gì chống lại sắt cả, vì sắt đã giúp đỡ người ta nhiều đến thế nào, người giàu cũng như người nghèo, và đã đem bánh ăn đến cho biết bao nhiêu người.

- Ta không muốn.

Bố gấu chẳng nói chẳng rằng, bóp chú mạnh hơn giữa hai chân của nó.

- Đằng ấy không thể bắt ta phải quyết định một nhà máy thép được đâu, vì sắt là một ân huệ rất lớn, không thể nào đánh vào được.

- Đã thế thì mày đừng mong ta để cho mày sống.

- Không, ta không mong, Nilx nhìn thẳng vào hai mắt bố gấu mà nói như vậy.

Bố gấu không ngừng bóp mạnh thêm, Nilx đau đến nỗi ứa nước mắt, nhưng tuyệt đối không nói một lời.

"Vậy thì thế nào?" bố gấu vừa làu bàu, vừa từ từ dang lên một cánh tay; vì nó vẫn hy vọng rằng, dù thế nào, đến phút cuối cùng rồi Nilx cũng sẽ nhượng bộ.

Đúng lúc ấy, Nilx nghe một tiếng lách cách ngay bên cạnh, và thấy một nòng súng long

lanh lóe sáng cách vài bước. Bố gấu và chính cả Nilx nữa, đã bị công việc của bản thân họ thu hút đến mức chẳng nhận thấy một con người đang lặng lẽ đi đến gần.

Nilx kêu lên: "Bố gâu! Không nghe người ta lên đạn đấy à? Chạy đi! Không người ta bắn!"

Bố gấu vội vàng chạy trốn, nhưng vẫn cố mang theo tù nhân của mình. Mấy tiếng nổ ngắn vang lên, trong khi ba chân bốn cẳng gấu chạy; đạn rít bên tai, nhưng gấu vẫn cố chạy được an toàn đến chỗ chắc chắn.

Trong khi nửa thân hình lủng lẳng ở mõm gấu, Nilx tự nhủ là chưa bao giờ mà mình ngu như đêm nay. Nếu chú đừng nói gì thì gấu đã bị giết chết và chú được giải thoát rồi. Nhưng mà chú đã quen giúp đỡ các loài vật đến mức là rốt cục là chú cứ giúp, mà không cần suy nghĩ gì cả.

Bố gấu chạy một hồi đường trong rừng, rồi dừng lại để đặt Nilx xuống đất.

"Cảm ơn! Tí Hon! Những viên đạn chết tiệt ấy sẽ không bắn trượt đích nếu cậu không báo cho ta; và giờ thì ta, ta cũng giúp lại cậu một việc. Nếu cậu gặp một con gấu, thì chỉ cần nói với nó cái điều mà ta sắp rỉ tai cậu đây, là nó sẽ không làm chút gì hại cậu đâu".

Nói xong, bố gấu thì thầm mấy lời vào tai Nilx, rồi chạy đi hết tốc lực, vì cứ tưởng như còn nghe thấy tiếng những người đi săn và chó đang đuổi theo mình.

Nilx thì ở lại giữa rừng, tự do và không tổn thương chút nào hết, nhưng chỉ hơi hiểu ra rằng một việc mầu nhiệm đến thế mà lại còn xảy ra được.

Đàn ngỗng trời vẫn không ngừng bay trên vùng đó suốt cả chiều tối. Chúng kêu, chúng cố tìm tòi quanh vùng, nhưng tuyệt vọng, chẳng thấy Tí Hon đâu cả. Chúng tiếp tục tìm lâu mãi sau khi mặt trời lặn; và cuối cùng khi trời đêm đã tối mịt đến nỗi chúng bắt buộc phải đỗ xuống để ngủ, thì chúng thấy lòng buồn quá đỗi. Không một con nào mà không tưởng rằng Nilx đã chết vì rơi xuống, và đang nằm trong rừng, nên chúng không thể nào trông thấy được.

Nhưng sáng hôm sau, ngay khi mặt trời vừa hiện lên trên ngọn núi và chiếu vào đàn ngỗng, thì Nilx đã ở tại chỗ thường ngày của mình, nằm ngủ giữa đàn ngỗng; và thức dậy thì chú không thể nào nhịn được cười khi nghe đàn ngỗng kêu lên cà kíu, cà kíu vì ngạc nhiên. Nóng lòng muốn biết việc gì đã xảy ra, chúng không chịu đi kiếm ăn. Chú thuật lại hết cho chúng nghe cuộc phiêu lưu

của chú với con gấu, hết sức họat bát, nhưng xong rồi hình như chú chẳng muốn nói gì thêm nữa, chắc rằng cả đàn đã biết rõ mình trở về với đàn như thế nào rồi.

- Đâu, chúng mình có biết gì đâu. Chúng mình cứ tưởng là cậu đã chết vì rơi xuống đất.

- Thế thì lạ thật, Nilx lại nói. Khi bố gấu từ giã mình, mình liền leo lên một cây bách và ngủ luôn đấy. Trời vừa hửng sáng thì mình thức giấc, vì nghe tiếng một con đại bàng lao xuống mình. Nó lấy móng chân quắp mình và mang đi. Cả đàn hiểu cho rằng mình tin là giờ phút cuối cùng của mình đã đến rồi vậy. Nhưng mà đại bàng chẳng làm gì mình cả. Nó bay thẳng đến cánh đồng này và thả mình xuống giữa đàn.

- Nó không nói với cậu rằng nó là ai à? Ngỗng đực trắng to hỏi.

- Nó đi ngay, trước cả khi mình có thể cám ơn nó. Mình nghĩ là mẹ Akka đã phái nó đi tìm mình.

- Quả thật là lạ lùng! Ngỗng đực trắng nói. Cậu có thật chắc rằng đó là một con đại bàng không?

- Mình chưa bao giờ trông thấy đại bàng, Nilx đáp, nhưng con chim đó to lắm, nên mình không biết gọi nó bằng cái tên nào khác tên đó được.

Martin, ngỗng đực quay về phía các ngỗng trời xem chúng nghĩ gì về cái chuyện này. Nhưng chúng đều ngửng đầu lên, nhìn trời, với cái vẻ như đang nghĩ đến một việc gì khác hẳn.

"Tốt nhất là ta đừng quên mất bữa ăn sáng nay!", Akka nói và bỗng dang cánh ra để

bay đi.

Chương XXIX: Sông Đalelven

Thứ sáu 29 tháng Tư

Ngày hôm đó Nilx trông thấy miền Nam tỉnh Đalarne. Đàn ngỗng bay trên những vùng mỏ Grenyêbêy rộng mênh mông trên các nhà máy ở Ludvika, nhà máy thép ở Ulvxhuyttan và nhà máy ở Grengxhammar để sang đồng bằng Xtora Tuna và bờ sông Đalelven. Mới xuất hành trông thấy những ống khói nhà máy chĩa lên sau mỗi ngọn đồi, chú bé đã nghĩ rằng tất cả những thứ ấy giống bên tỉnh Vextmanland quá, những con sông đã cho chú thấy một quang cảnh lạ. – Đó là con sông thực sự đầu tiên chú trông thấy trong cuộc lữ hành, và chú phục quá cái khối nước rộng cứ trôi qua cảnh vật ấy.

Đến chiếc cầu phao ở Torxông, đàn ngỗng rẽ sang hướng Tây Bắc và bay dọc theo dòng sông như thể lấy con sông làm kẻ dẫn đường. Chú bé nhìn hai bờ, rất nhiều đoạn nhà cửa san sát và cũng trông thấy các thác Đômnarvet và Kvarnxvêđen và các nhà máy lớn sử dụng sức nước của các thác ấy. Chú trông thấy những cầu phao bắc trên dòng sông, những chiếc phà qua lại, thấy gỗ trôi trên mặt nước và những đường xe lửa chạy dọc theo bờ sông hay băng qua lòng sông và cứ thấy một cái gì là chú lại hiểu biết thêm về sự quan trọng của con sông này.

Dòng sông uốn một khúc rộng về phía Bắc. Ở khoảng đất giữa khúc uốn, dân rất thưa, đàn ngỗng hạ xuống kiếm ăn trong một đồng cỏ. Chú bé để chúng ở đấy, chạy ra bờ sông ngắm dòng nước rộng chảy ở phía dưới. Cách đấy không xa một con đường cái

dừng lại ở mép nước và hành khách xuống một chiếc phà để sang sông. Dù cái cảnh ấy rất mới lạ đối với chú và chú rất thích thú đứng xem, nhưng một cơn mệt mỏi dữ dội bỗng kéo đến. Chú nghĩ bụng: “Phải ngủ một tí, tối qua có chợp mắt được đâu”. Thế là chú nép vào giữa một túm cỏ, cố hết sức ẩn mình xuống dưới các thân cỏ và ngủ thiếp đi.

Bỗng chú chợt tỉnh dậy vì nghe tiếng nói ngay cạnh. Đó là những khách mà phà không thể đưa sang sông được, vì những khối băng trôi to tướng làm cho việc sang ngang không chắc chắn. Trong lúc chờ đợi họ ngồi xuống bờ sông và chuyện trò.

Một người nông dân nói: “Chẳng biết năm nay chúng tôi có bị lụt như năm vừa qua không. Ở quê tôi nước sông lên đến ngọn cột dây thép và cuốn sạch nhà cửa chúng

tôi”.

Một người khác nói: “Ở quê chúng tôi không thiệt hại mấy. Nhưng năm trước nữa nước cuốn phăng một kho chứa đầy cỏ khô”.

Một công nhân đường sắt nói: “Tôi chẳng bao giờ quên được cái đêm mà nó tấn công cầu lớn Đômnarvet. Chẳng một ai trong nhà máy mà chợp mắt được”.

Một người trông dáng dấp lịch sự nói: “Đúng thế, con sông này là một kẻ phá họai dữ dội. Nhưng mà nghe các ông nói về nó lắm điều xấu như vậy, tôi không thể không nhớ đến ông trưởng giáo xã tôi. Một hôm chúng tôi tổ chức một buổi lễ ở nhà mục sư và mọi người đều phàn nàn về con sông như các ông bây giờ thế, thì ông ta giận lắm và liền kể cho chúng tôi một câu chuyện và xin bảo đảm với các ông là khi ông ta kể

xong là chẳng còn có ai muốn nói xấu sống Đalelven nữa. Mà tôi chắc là đối với các ông cũng vậy thôi”.

Nghe nói thế, họ đều muốn biết là ông lão nọ đã kể những gì và thế là ông thôn dân kia phải kể lại cái chuyện như ông ta còn nhớ.

Ngày xưa có một cái hồ ở gần biên giới Na- Uy. Từ đấy chảy ra một con sông ngay đầu dòng đã chảy mạnh, chảy xiết và hung hãn. Thế là người ta gọi nó là Xtôrôn, con Sông Lớn, bởi vì tin chắc rằng nó chỉ càng ngày càng to lớn thêm lên thôi.

Ra khỏi hồ nó phóng tầm mắt nhìn xem nên chảy về phía nào thì tốt, nhưng quang cảnh chẳng thấy có chút gì là vui vẻ cả. Trước mặt, bên phải và bên trái chỉ có những núi chân phủ đầy rừng, lên cao một tí là đồng cỏ trơ trụi, và trên cùng là sừng

sững những đỉnh nhọn.

Sông Xtôrôn quay         nhìn   sang phía Tây thì

thấy liên tiếp các  đỉnh   nhọn Longfyellet,

Dyupgravxtoren,           Barfrohagna,

Storvettexhogna. Nhìn sang bên Bắc thì

thấy ngọn Nexfyell mọc lên cao, cùng phía Đông rồi xuống phía Nam cũng thấy nhô lên nhọn hoắt ngọn Nipfyellet và ngọn Xteđyan. Nó đã tự hỏi có nên quay lại cái hồ có hơn không, nhưng mà nó vẫn muốn trông thấy biển, thế là nó cứ ra đi!

Người ta biết những nỗi khó khăn mà nó đã gặp phải khi tự vạch lấy một đường đi trong miền hoang vu này. Khi chẳng còn có gì khác nữa thì rừng lại là rất ngăn trở và nó phải lách từng cây thông; gốc này đến gốc khác để dọn đường. Sang xuân, khi nước do tuyết phủ các rừng lân cận tan ra, rồi nước từ các đỉnh núi dội xuống thì nó mạnh mẽ,

hùng dũng đến tột cùng. Nó lợi dụng lúc đó để tiến lên, để xô lùi đất, đá và phá lở những bờ cát. Mùa thu cũng vậy, có mưa tăng sức, nó làm việc hăng lắm.

Một ngày nọ, trong khi theo lệ thường nó đang mải đánh đường mà đi thì bỗng nghe tiếng nước chảy bên phía tay phải xa xa trong rừng. Nó tự hỏi: “Cái gì thế nhỉ. Một rừng bao chung quanh không thể không chế nhạo con sông, nó nói: “Ra cô nghĩ là chỉ có mình cô trên thế gian thôi à. Xin nói cho cô biết là cái mà cô nghe róc rách kia là sông Grơvêlôn, từ hồ Grơvel chảy xuống đó. Nó vừa tự vạch được con đường qua một thung lũng tươi tốt và chắc chắn là sẽ ra đến biển cũng nhanh bằng cô đấy”.

Nhưng Xtôrôn là con sông có cá tính, nghe vậy chẳng cần suy nghĩ gì, nó bảo ngay rừng rằng: “Cái con Grơvêlôn ấy chắc cũng

chẳng là gì khác một con khốn khổ, bất lực không thể tự xoay xở lấy một mình được. Bào nó là Xtôrôn của hồ Vôn đã lên đường đi ra biển và sẽ trông nom cho nó và giúp nó đi đến đích nếu nó muốn đi theo!”.

Rừng nói: “Cô bé thế mà kiêu quá đi đấy. Ta rất muốn chuyển lời nhắn của cô nhưng ta sẽ rất ngạc nhiên nếu lời ấy làm vui lòng được sông Grơvêlôn”.

Tuy vậy, hôm sau rừng cũng mang câu trả lời cho Xtôrôn: Sông Grơvêlôn gặp nhiều khó khăn đến nỗi phải lấy làm sung sướng được giúp sức và sẽ đến nhập vào Xtôrôn ngay lúc nào có thế.

Được câu trả lời đó làm cho phấn chấn, sông Xtôrôn tiến lên nhanh hơn, tất nhiên và chẳng bao lâu đã đi xa đến chỗ trông thấy một chiếc hồ đẹp long lanh phản chiếu các ngọn núi Iđre và Xteđyan.

Ngạc nhiên nó nghĩ: “Cái gì xảy ra thế này? Dù sao mình cũng không đi làm đường đến nỗi đã quay trở lại hồ Vôn đấy chứ?”

Nhưng mà rừng thuở đó phủ kín mọi nơi liền trả lời ngay: “Không đâu! Cô không trở lại hồ Vôn. Đây là hồ Iđre, đã được sông Xơrelven tiếp nước, một con sông dũng cảm, sau khi tiếp đầu hồ này, đã khởi công tự đào lấy một lối ra”.

Nghe xong, sông Xtôrôn bảo ngay rừng: “Anh đi khắp nơi, có thể bảo giùm sông Xơrelven ấy rằng Xtôrôn của hồ Vôn đã đến. Nếu nó để ta đi qua hồ này, thì bù lại ta sẽ đem nó đi theo ra đến biển, và nó chẳng phải lo nghĩ gì nữa vì ta sẽ lo liệu cho mọi mặt”.

Rừng nói: “Chắc chắn là ta có thể chuyển lời đề nghị của cô, nhưng ta không tin rằng

sông Xơrelven sẽ nhận, vì nó cũng hùng dũng kém gì cô đâu”.

Nhưng ngày hôm sau, rừng đến báo tin là sông Xơrelven đã chán việc mở đường đi một mình, và nhận lời nhập vào sông Xtôrôn.

Thế là sông Xtôrôn chảy qua hồ và lại tiếp tục cuộc chiến đấu với núi. Một thời gian trôi qua, rồi bỗng nó lạc vào một thung lũng hẹp đến nỗi không làm sao mà tìm được lối ra nữa. Sông Xtôrôn tức giận réo ầm ầm và nghe tiếng cuồng nộ của nó, rừng liền hỏi: “thế, bấy giờ cô đành chịu đầu hàng rồi đấy à?”

Sông Xtôrôn nói: “Ta chẳng bao giờ hàng đâu. Ta đang hoàn thành một sự nghiệp lớn lao, đơn giản thế thôi. Ta sẽ đào ra một cái hồ, một mình ta thôi, đúng như con sông Xơrelven vậy”.

Nói xong nó lại đổ nước vào hồ Xerna và việc đó làm mất của nó cả một mùa hè. Cứ thế dần dần mặt nước dâng lên, rồi sông Xtôrôn đã tìm được một lối thoát để chảy về phía Nam.

Nó vừa yên lành thoát khỏi những nỗi khắc khoải ấy thì một hôm nghe tiếng nước réo, tiếng sóng vỗ ở phía bên trái. Chưa bao giờ nó được nghe tiếng reo to đến thế ở trong rừng, nene nó liền hỏi ngay là cái gì thế.

Cũng như thường lệ rừng trả lời tức thì: “Sông Fyetelven đấy. Nó kêu to đến thế vì nó đang mở đường ra biển”.

Sông Xtôrôn liền nói: “Rừng mà có thể đến gần con sông khốn khổ đó để nó nghe tiếng nói của rừng thì bảo nó là sông Xtôrôn của hồ Vôn đề nghị xem nó theo mình cho đến bờ biển và đáp lại thì nó sẽ phải mang tên

ta và ngoan ngoãn chảy theo dòng của ta”.

Rừng nói: “Ta sẽ rất ngạc nhiên nếu sông Fyetelven lại tự bỏ cái cảnh đo một mình trong rừng”. Nhưng ngày hôm sau rừng phải công nhận rằng kẻ đối thoại mới với nó, lại cũng đã chán cái cảnh một mình đánh đường lấy mà đi, và sông Fyetelven ấy đã sẵn sàng hợp nhất vào sông Xtôrôn.

Thế là con sông Xtôrôn này còn tiến lên nữa. Tuy vậy, nó cũng chưa lớn như người ta có thể tưởng khi nghe nói đến số các kẻ phụ tá mà nó đã hút theo mình. Nhưng đã mang tiếng là tự phụ thì nó cứ tự phụ. Thật và không ngừng tiến lên thành một dòng nước ào ào, hút vào mình tất cả những gì chảy róc rách trong rừng, dù chỉ mà một con suối nhỏ mùa xuân.

Một ngày nọ, sông Xtôrôn nghe một con sông ầm ì ở xa, rất xa bên phía Tây. Và nó

vừa hỏi rừng con sông nào đấy, thì rừng trả lời là sông Fuluelv đã tập hợp nước chảy từ núi Fulu xuống và đào được một lòng sông rộng và dài.

Vừa nghe là sông Xtôrôn đã đọc lên bản thông điệp thường lệ của mình, nhờ rừng chuyển hộ.

Ngày hôm sau, rừng đem lại lời đáp của sông Fuluelv: “Bảo với sông Xtôrôn là ta không cần ai giúp cả. Đáng lẽ ta gửi cho nó cái loại thông điệp như thế mới phải, vì ta hùng dũng nhất trong hai đứa cơ mà, và ta sẽ ra đến biển trước tiên”.

Vừa nghe lời truyền lại là sông Xtôrôn đã thét lên bắt rừng mang ngay câu trả lời: “Đi ngay lập tức, bảo cho Fuluelv biết rằng ta thách nó đấy: ai trong hai chúng ta sẽ đến biển trước tiên sẽ thắng cuộc”.

Nhận được thông điệp, sông Fuluelv chỉ trả lời đơn giản rằng: “Ta chẳng có lý do gì mà phải làm cho ra lẽ với sông Xtôrôn cả, và ta thích đi tiếp con đường của ta một cách thái bình là hơn. Nhưng ta đã nhận được bao nhiêu sự giúp đỡ của núi Fulu nên ta sẽ rất hèn nhát nếu không dấn mình vào cuộc thi tài”.

Và nói xong là hai con sông lao vào cuộc đua tranh reo ầm ầm hăng hái hơn bao giờ hết và chẳng nghỉ ngơi gì nữa, mùa đông cũng như mùa hè.

Nhưng chẳng mấy chốc là người ta có thể nghĩ rằng sông Xtôrôn sắp lấy làm tiếc là đã táo bạo thách thức, vì nó suýt đâm vào một vật chướng ngại mạnh hơn nó, một quả núi chắn ngang đường đi và nó chỉ có thể vượt qua bằng cách len theo một kẽ nứt hẹp. Thế là nó thu mình lại và tự biến thành một

dòng thác ào ạt và để ra nhiều năm mà khoét cái kẽ nứt kia ra thành một cái hẽm khá rộng.

Trong thời gian ấy, cứ sáu tháng nó lại hỏi rừng xem sông Fuluelv đã đi đến đâu rồi.

Một lần rừng trả lời: “Mọi việc diễn ra chẳng thể nào tốt đẹp hơn được cho con sông ấy nữa. Nay nó đã hợp với sông Yơrelven là con sông nhận nước từ Trường Sơn Na-Uy chảy xuống”.

Một lần khác sông Xtôrôn hỏi tin tức, thì rừng đáp lại: “Đừng lo cho nó, nó vừa thôn tính được cái hồ Horrmund”

Chính sông Xtôrôn đã nhắm định chiếm lấy hồ Horrmund nên nghe thấy rằng hồ ấy đã bị chinh phục mất rồi, nó liền nổi trận lôi đình, đến mức cố đục ra cho được cái cổ họng Trengxlet để chảy qua, hoang dã và

âm ỉ đến nỗi cuốn băng đi bao nhiêu là cây rừng và đất đai không cần thiết. Bấy giờ đã vào mùa xuân và bó tràn ngập hết cả miền đất giữa các núi Huyckye và Vexa và trước khi bình tĩnh lại là nó đã tạo ra cái thung lũng mà người ta gọi là Alvđalen.

Nó bèn hỏi rừng: “Ta muốn biết là sông

Fuluelv sẽ nghĩ gì về việc này?”

Trong thời gian đó sông Fuluelv cũng đã đào ra Tranxtrand và Lima, nhưng bây giờ lại đang dẫm chân tại chỗ ở phía trước Limed cố tìm mọi cách đi vòng mà không tài nào lao qua được phía bên kia các sườn dựng đứng của núi ấy. Nhưng khi nghe tin sông Xtôrôn đã đào xong cái cổ họng và mở ra đồng bằng tiếp theo đấy thì nó nghĩ là chẳng còn gì để mất nữa, và không thể dừng lại được nữa. Thế là nó lao ngay xuống dòng suối Limed chảy ào ào như thác

ở phía dưới nó.

Quả là cao thật, nhưng nó đã xuống được chẳng vướng mắc gì và bắt tay vào việc ngay, không chậm trễ. Nó khai quang các vùng Malung và Yerna ở đấy, nó thuyết phục sông Vanôn hợp dòng với nó, dù sông này đã dài hơn trăm kilomet và đã một mình đào ra cái hồ lớn Venyan.

Chốc chốc nó lại nghe như có tiếng lõm bõm quái lạ. Nó nói: “Hình như ta nghe tiếng sông Xtôrôn đổ vào biển”.

Rừng lại nói: “Đúng là cô nghe tiếng sông Xtôrôn nhưng mà nó chưa ra tới biển. Nay nó đã kéo theo mình các hồ Xkattunyen và Orxa và nó tự phụ đến mức đã quyết tâm đổ đầy nước vào hồ Xilyan”.

Thật là một tin mừng cho sông Fuluelv vì nó biết rằng sông Xtôrôn mà lạc vào thung lũng

Xilyan thì sẽ bị giam lại ở đấy như trong một nhà tù. Và thế là từ nay nó tin chắc là nó sẽ ra đến biển trước nhất.

Sau đó thì nó tiến lên chậm hơn. Trong mùa xuân nó cũng làm việc tốt hơn, nó tràn lên ngập các cánh rừng và các đồi cát và đi qua đâu là nó để lại một thung lũng quang đãng. Cứ thế nó đi từ Yerna sang Nôx và từ Nôx sang Flôđa. Từ Flôđa nó sang Gàgne trong một vùng đã bằng phẳng mà núi chỉ thấy ở nơi xa xa. Trên vùng đất dễ đi ấy nó bỏ mọi sự vội vàng, rẽ quẹo, uốn cong chơi đùa như thể một con suối con.

Fuluelv đã quên mất Xtôrôn, nhưng con sông này vẫn không quên nó. Ngày ngày nó tích cực rót nước vào hồ Xilyan để có thể ra khỏi đấy, hoặc phía bên này hoặc phía bên kia. Nhưng thung lũng cứ trải rộng ra trước mặt nó như một cái bồn khổng lồ không tài

nào đổ đầy được. Có lúc sông Xtôrôn đã nghĩ là bắt buộc phải nhấn chìm cả quả núi Yexumda mới có thể ra khỏi nhà tù này. Sau cùng nó cũng chọc thủng được vòng vây ở gần Lekxand.

Nó bảo rừng: “Đừng nói với sông Fuluelv là mình đã đi thoát và rừng hứa là sẽ im lặng.

Trên đường đi, sông Xtôrôn chinh phục lấy hồ In, nhờ thế mà đến được Gagnef dũng mãnh và tự hào lắm.

Khi đến gần Myelyen thì nó trông thấy một con sông rộng, đẹp tuyệt, nước trong vắt, lóng lánh và đã đẩy hết rừng và đồi ra khỏi đường đi của nó dễ dàng như một trò chơi.

Sông Xtôrôn hỏi: “Sông nào đẹp thế?” Nhưng mà tình cờ sông Fuluelv cũng hỏi

đúng cái câu như thế: “Con sông nào chảy

từ phía Bắc xuống mà đẹp thế và tự tin đến thế? Chưa bao giờ mình tưởng tượng được một con sông chảy qua đất nước mà dũng mãnh và hùng vĩ đến thế?”

Thế là rừng nói, đủ to để cho cả hai con sông đều có thể nghe được: “Này Xtôrôn và Fuluelv, hai bên đều nghĩ về nhau những điều tốt đeph như thế, thì mình nghĩ là không nên chống lại việc hợp nhất với nhau, để có thể cùng nhau đi ra đến biển”.

Đề nghị đó hình như làm vừa lòng cả hai con sông. Chỉ còn cái điều ngăn trở hai bên là không con sông nào chịu mất cái tên của mình để lấy tên của sông kia.

Và chắc rằng không bao giờ được hợp nhất nếu rừng không đề nghị hai bên cùng lấy một tên mới, chẳng liên quan gì đến tên cũ của hai bên.

Cả hai sông đều bằng lòng và xin rừng đặt tên cho họ. Và rừng đã quyết định rằng sông Xtôrôn bỏ tên mình đi để tự gọi là sông Đalelven Đông và sông Fuluelv cũng bỏ tên đi để tự gọi là Đalelven Tây. Rồi, khi đã cùng nhau hợp lại thì chỉ gọi đơn giản là Đalelven thôi.

Từ lúc hợp lại với nhau, hai sông tiến lên với một sức mạnh không có gì chống lại nổi. Chúng san bằng mặt đất ở Xtôra Tuna, chúng lao qua các thác Kvarnxveden và Đômnarvet không do dự và khi đến hồ Runn thì chúng đồng hóa cái hồ và bắt buộc tất cả sông ngòi ở chung quanh cái hồ phải đi theo chúng. Rồi chúng tiếp tục đi sang phía Đông, không gặp một sự chống đối nào, vừa đi vừa lan rộng thành nhiều chiếc hồ. Đến Xơderfurx và Elvkarleby thì chúng đã nổi tiếng và sau cùng thì ra đến biển.

Đúng lúc cùng nhau lao ra biển thì chúng nghĩ đến cuộc đấu tranh lâu dài giữa chúng với nhau và đến tất cả các nỗi khổ mà chúng đã phải chịu đựng.

Bấy giờ chúng ta tự cảm thấy già nua và mệt mỏi và chúng lấy làm ngạc nhiên vì sao thuở thiếu thời chúng lại thích chiến đấu và vượt lên đến thế. Và chúng tự hỏi rằng tất cả những cái ấy có thể dùng vào được việc gì nào.

Chúng không nhận được câu trả lời cho câu hỏi ấy vì rừng đã dừng lại từ chỗ rất xa bờ biển và chính chúng thì không thể nào ngược lên chính dòng nước của chúng và xem loài người đã tiến ở đấy như thế nào, ở nơi mà chúng đã đánh đường đi, cũng không thể thấy đất nước đã có cư dân đông đúc đến mức nào dọc các hồ Ơxterdalelven và trong các thung lũng để nghe

Vexterdalalvev, cũng không thể thấy trong cái tỉnh toàn rừng và núi ấy chỉ những nơi mà đến lúc cao điểm nhất của cuộc tranh giành nhau, chúng vượt qua là đã được khai.

Chương XXX - Phần 1: Cái Phần Lớn Hơn

Thành phố mỏ cổ

Chẳng có nơi nào ở Thụy Điển mà con quạ Bataki thích hơn Falun. Xuân về đất vừa hơi tan băng thì nó đã về đấy và lưu lại nhiều tuần ở chung quanh thành phố mỏ cổ ấy.

Falun nằm trong một thung lũng có con sông ngắn chảy qua; ở phần Bắc là một cái hồ nhỏ xinh xắn, nước trong vắt, hồ Varpan, bờ hồ khúc khuỷu, cây cối xanh rờn; còn phần Nam là một cái vũng của hồ Runn gọi là Tixken, gần như là một cái hồ độc lập. Ở đấy, nước nông và bẩn, bờ hồ lầy

lội, xấu xí, ngổn ngang đủ thứ linh tinh. Phần Đông thung lũng là một dãy đồi phủ rừng thông rất đẹp và rừng cây dương căng nhựa; các sườn đồi thì toàn là vườn cây sum suê. Phần Tây thành phố cũng là một dãy đồi mà những nơi cao có ít cây thông thưa thớt và các sườn đồi thì đều trọc, trơ trụi, không cây chẳng cổ gì, như thể một hoang mạc thực sự. Ở đấy, mặt đất chỉ rải rác những tảng đá to, tròn.

Thành phố Falun nằm ở đáy thung lũng hai bên dòng sông, nửa bên nào cũng như thể rập theo quang cảnh của phía bờ sông bên ấy. Bên màu xanh của thung lũng là tất cả những dinh thự tráng lệ, nguy nga; hai ngôi nhà thờ, tòa thị chính, dinh thị trưởng, văn phòng của công ty mỏ, các ngân hàng, khách sạn, nhiều trường học bệnh viện, tất cả những nhà ở và biệt thự xinh đẹp. Bên màu đen của thung lũng đường phố chỉ có

những nhà nhỏ một tầng, sơn màu đỏ, những hàng rào buồn bã và những nhà máy xây thành khối dày đặc. Đằng sau các đường phố, giữa một khu sỏi, cuội là mỏ Falun, với nào bơm, nào tời, nào máy dẫn nước, nào những ngôi nhà cũ kỹ xây nghiêng trên các vỉa quặng, nào những đống cứt sắt đen ngòm và những dây dài lò nấu quặng.

Bataki không bao giờ nhìn vào các xóm phía Đông của thành phố, cũng không nhìn hồ Varpan xinh đẹp. Nhưng lại càng thích cái phía Tây và vũng Tixken.

Thật vậy, Bataki con quạ thích tất cả những gì bí mật, những gì để cho người ta suy ngẫm, tư biến và làm cho tư duy họat động, và nó cho rằng cái bên tối tăm của thành phố là thích hợp với nó quá chừng. Thế là nó vui thú cố đoán ra tại sao mà cái thành

phố cổ bằng gỗ sơn đỏ này lại không bị cháy như tất cả mọi thành phố bằng gỗ đỏ khác của đất nước, nó cũng tự đặt ra câu hỏi rằng những ngôi nhà nghiêng trên hầm mỏ kia sẽ còn đứng vững bao nhiêu lâu nữa. Nó đã suy nghĩ về cái hố Xtơxen mênh mông sâu xuống đất ở giữa khu mỏ và nó đã bay xuống tận đáy hố để khảo sát xem cái khoảng trống khổng lồ đó đã sinh ra như thế nào. Nó đã bị mê hoặc vì những đống cứt sắt vây quanh hố Xtơxen và các ngôi nhà dựng đứng như những thành quách.

Nó đã cố hiểu xem chiếc chuông nhỏ kia muốn báo cái gì mà cứ rung lên khô khốc và đều đều quanh năm suốt tháng như thế; nó đã tự hỏi rằng dưới mặt đất kia, lòng đất có thể giống cái gì vì bị đào thành đường hầm chẳng kém gì một tổ kiến và ở đấy người ta khai quặng đồng từ bao nhiêu thế kỷ rồi. Khi đã tìm được đôi điều soi sáng các chủ đề

đó là Bataki bay đến cái hoang mạc đá thê lương và ở đấy nó tự đặt cho mình câu hỏi tại sao mà tuyệt không một ngọn cỏ nào mọc lên được ở đây; mà không thì nó bay đến Tixken. Hồ ấy là các cảnh tuyệt diệu nhất mà nó được biết. Làm sao mà nước hồ hoàn toàn không có lấy một con cá và mỗi khi có cơn bão xáo trộn lên thì nước ở đây lại đỏ ngầu? Lạ hơn nữa là một con suối từ trong mỏ chảy ra đổ vào hồ một thứ nước lóng lánh màu vàng rực rỡ. Nó cũng tự đặt ra những câu hỏi về những ngôi nhà đổ nát còn rải rác trên bờ hồ và về cái xấp nhỏ Tixkxôgen mà chung quanh toàn là vườn rau xanh tốt và cây cao bóng mát, nhưng lại nằm vào khoảng giữa cái hoang mạc đá ấy với cái vũng nước bí ẩn này.

Cái năm mà Nilx đi với đàn ngỗng trời qua suốt đất nước thì trên bờ hồ Tixken, hơi xa phố phường có một ngôi nhà cổ mà người

ta gọi là Xvavelkoket – Cái hồ Lưu huỳnh – vì rằng cứ hai năm người ta lại điều chế lưu huỳnh ở đấy vài tháng. Cái nhà cũ nát kia đỏ rực lên một hôm rồi chuyển sang màu nâu sẫm. Không có cái cửa sổ, chỉ có một dãy lỗ thông khí đóng lại bằng những tấm ván đen, vì thực ra thì cái nhà lúc nào cũng đóng kín. Chưa bao giờ Bataki có thể liếc nhìn một cái vào trong nhà và vì thế mà cái nhà ấy gợi tính tò mò của nó hơn bất cứ cái gì khác. Nó nhảy nhót trên mái nhà để tìm một lỗ hở và thường vắt vẻo trên nóc ống khói để ghé mắt nhìn qua cái ống khói hẹp.

Một hôm, Bataki bị lâm vào một cái thế hiểm nghèo. Gió thổi mạnh, mở tung một tấm ván bị một lỗ thông cửa nhà cũ Xvavelkoket và Bataki đã thừa dịp chui vào để xem phía trong nhà. Nhưng vừa vào, thì tấm ván đóng ập lại ngay thế là Bataki bị kẹt trong nhà. Nó chờ gió lại mở tấm ván

ra, nhưng hình như gió chẳng có ý gì muốn làm cái việc ấy cả.

Những khe nứt ở các bức tường để lọt vào một chút ánh sáng và ít ra Bataki cũng được cái thích thú nhìn xem bên trong chiếc nhà giống như cái gì. Chẳng có gì ngoài một cái lò lớn, chung quanh là những chiếc nồi đóng chặt vào, và nó liền quan sát kỹ các thứ ấy. Nhưng khi nó muốn ra thì việc ấy rõ ràng là không thể được. Gió không chịu mở ván ra. Mà chẳng có cửa lớn, cửa sổ nào mở cả. Đơn giản là con quạ đã bị nhốt trong một nhà ngục rồi.

Bataki bèn cất tiếng kêu cứu và cứ tiếp tục kêu suốt cả ngày. Ít có loài vật nào mà biết làm ầm ĩ liên tục, không dứt như các con quạ và chẳng mấy chốc mà bốn chung quanh đến rất xa, ai ai cũng biết là Bataki đã bị cầm tù. Con mèo rừng ở Tixkxogen là

con vật biết được tai họa ấy trước tiên. Nó nói cho đám gà mái biết rồi bọn này kêu lên là Bataki đã bị cầm tù. Các chim bay qua nghe. Chỉ một lát là cảnh ngộ của Bataki đã được tất cả chim câu, quạ khoang, quạ nhỏ và chim sẻ của thành phố Falun biết hết. Chúng tức thì kéo nhau đến chiếc nhà cũ Xvavelkoket để xe lại cho gần. Tất cả đều thương con quạ, nhưng chẳng con nào tìm ra cách giúp nó cả.

Bỗng Bataki kêu lên, giọng rít cao rất khó chịu: “Im này, ngoài kia, nghe ta nói này! Các người bảo là muốn giúp ta thì hãy đi tìm ngỗng già Akka núi Kebneaixe và đàn ngỗng trời. Hình như vào độ này họ đang ở tỉnh Đalarnê thì phải. Kể cho Akka biết việc xảy ra cho ta. Ta nghĩ là Akka đem theo cái kẻ độc nhất có thể giúp ta đấy”.

Agar, chim bồ câu đưa thư tín, tín sứ giỏi

nhất cả nước, gặp đàn ngỗng trời trên bờ sông Đalelven, và trời bắt đầu tối là đã cùng với Akka bay về đến Xvavelkoket. Tí Hon ngồi trên lưng Akka; ngỗng già cho rằng đem cả đàn đến Falun thì sẽ làm sinh nhiều vấn đề hơn là đưa đến nhiều cách giải quyết, nên đã để các bạn đồng hành lại trên một đảo nhỏ giữa hồ Runn.

Sau khi bàn bạc một hồi với Bataki, Akka đặt Tí Hon lên lưng và bay đến một cái trại ngay bên cạnh Xvavelkoket. Akka bay thong thả trên khu vườn và các rừng bạch dương chung quanh cái ấp nhỏ và cùng chú bé nhìn rất kỹ xuống mặt đất. Rõ ràng là trẻ con thường đến đây chơi và chẳng lâu la gì con ngỗng và chú bé đã thấ cái mà họ đi tìm. Trong một dòng suối xuân chảy vui vẻ, có một loạt những chiếc búa lò luyện kim đang quay ầm ĩ, và ngay cạnh đấy chú bé tìm được một cái đục. Một chiếc xuồng đã

nát đến một nửa còn đặt trên các cái giá ba chân và bên cạnh đó chú nhặt được một cuộn dây nhỏ.

Họ mang tất cả các thứ ấy, quay về Xvavelkoket. Chú bé buộc đầu dây quanh ống khói dòng sợi dây theo ống khói dài, rồi nắm dây mà tụt xuống. Chào Bataki và được con quạ cám ơn nồng nhiệt. Vừa đến là chú bắt tay ngay vào việc khoét một lỗ ở tường với cái đục.

Tường ở Xvavelkoket không dày lắm, nhưng một nhát bổ của chú bé cũng chỉ gỡ được một mảnh vụn, bé đến nỗi, mỏng đến nỗi một con chuột nhắt cũng có thể lấy răng mà gặm được thế. Rõ ràng hết sức là phải đào đục suốt cả đêm và lâu hơn nữa nếu muốn khoét ra một cái lỗ đủ rộng cho con quạ có thể chui qua được.

Bataki thì nóng lòng được giải phóng đến

nỗi không ngủ được, cứ đứng bên cạnh chú bé đang làm việc. Lúc đầu, chú làm hăng hái, kiên quyết hết sức nhưng chỉ một chốc là con quạ thấy rằng những nhát đục mỗi lúc một cách quãng nhau lâu hơn và cuối cùng thì dừng hẳn lại.

Con quạ nói: “Cậu mệt rồi đấy. Có lẽ cậu chẳng còn sức mà làm nữa chăng?”

Chú bé trả lời rồi lại cầm lấy cái đục: “Không, tôi không mệt, nhưng đã từ lâu rồi có đêm nào mà tôi được ngủ thực thụ đâu. Tôi chẳng biết làm sao mà không buồn ngủ được”.

Công việc lại tiếp tục, trước còn nhanh nhưng chỉ một chốc, các nhát đục lại cách quãng nhau xa, con quạ lại đánh thức chú bé lần nữa và nó nghĩ là nếu không tìm được cách giữ cho chú tỉnh ngủ thì chính nó sẽ phải ở đấy suốt đêm và còn cả ngày mai

nữa.

Nó liền nói: “Chắc là cậu sẽ làm việc dễ dàng hơn nếu tôi kể cho cậu nghe một câu chuyện này” – “Vâng, có lẽ như thế là giúp cho tôi đấy”. Chú bé vừa nói vừa ngáp, thấy buồn ngủ quá sức và gần như không cầm vững cái đục.

Phần 2: Lịch Sử Mỏ Falun

Tí Hon ạ, cho tôi nói với cậu là tôi sống trên mặt đất này đã lâu rồi, đã được sung sướng cũng như phải khổ sở, và nhiều lần đã bị loài người giam cầm. Vì thế mà không những tôi đã biết được tiếng nói của loài người, mà còn học được rất nhiều hiểu biết của họ. Và tôi dám quả quyết rằng trong cả nước, chẳng có lấy một con chim nào mà hiểu những kẻ cùng giống loài với cậu hơn tôi được.

Nhiều năm liền tôi đã bị nhốt trong lồng ở đây, tại nhà một ông kỹ sư trưởng phụ trách cái mỏ Falun này và chính ở đấy tôi đã biết được những gì tôi sắp kể cho cậu nghe.

Thuở xưa, ở tỉnh Đalarne này có một ông

khổng lồ sinh được hai con gái. Khi đã già và cảm thấy sắp chết, ông ta gọi hai con đến cạnh mình để chia của. Tài sản quý nhất của ông ta là mấy quả núi chứa đầy những đồng. Ông nói với các con: “Trước khi ta để lại gia tài cho các con thì các con phải hứa với ta rằng hễ có một người lạ nào tìm ra các mỏ này thì các con phải giết nó đi trước khi nó kịp nói việc đó ra cho một kẻ nào khác biết”. Cô gái lớn vốn dã man và độc ác, chẳng chút do dự, hứa ngay sẽ tuân theo ý muốn của cha. Cô kia, tính tình hiền hậu hơn và ông bố thấy cô do dự trước khi hứa, liền cho cô chỉ một phần ba gia tài, còn cô chị thì được đúng gấp đôi. Ông khổng lồ nói: “Ta biết là có thể tin cậy con như thể con là một người đàn ông vậy. Và vì thế con được cái phần lớn hơn”.

Ít lâu sau, khổng lồ chết và rất lâu hai con gái hết sức lưu tâm đến lời hứa của họ.

Nhiều lần đã xảy ra cái việc một người thợ rừng hay một người đi săn trông thấy quặng đồng lộ ra ở nhiều chỗ, nhưng vừa về đến nhà để kể lại việc đó thì bị tai nạn chết ngay. Khi thì bị một cây thông chết đổ ập xuống người, lúc thì bị một vụ núi lở cuốn phăng đi. Chưa bao giờ một ai trong bọn họ đã có thể tiết lộ cho kẻ nào khác biết cái kho tàng của thiên nhiên hoang dã đó nằm chỗ nào.

Thuở ấy, nông dân có tập quán thả gia súc vào rất sâu trong rừng để kiếm ăn, những người chăn bò đi theo để khỏi mất chút sữa nào, lại có thể làm ngay bơ và phó mát. Để cho người và gia súc trú ngụ, họ khai quang vài chỗ trong rừng và dựng lên những nhà nhỏ mà họ gọi là nhà ở đồng cỏ núi cao.

Một người nông dân ở ven sông Đalelven, trong xã Torxong có những đồng cỏ mùa hè

trên các bờ hồ Runn, mà đất nhiều sỏi đến nỗi tưởng không trồng trọt gì được cả. Một ngày thu nọ, người nông dân lên đồng cỏ trên núi đem theo vài con ngựa thồ để lùa gia súc, chở sữa và phó mát về. Khi đếm lại số gia súc thì thấy đôi sừng của một con dê đực toàn màu đỏ. “Cái gì đã xảy ra cho con dê đực Kore của ta thế?” người nông dân hỏi cô chăn gia súc. Cô ta trả lời: “Tôi cũng chẳng biết. Chiều nào trong mùa hè này, nó trở về, sừng cũng đỏ lên như thế. Trông đẹp đấy chứ”. Người nông dân hỏi: “mày tin là thế thật à?”. Cô chăn gia súc nói: “Đúng, cái con dê này, nó có cá tính ra phết dấy. Lần nào tôi rửa hết màu đỏ ở sừng nó đi, nó cũng tức khắc quay lên núi bôi lại màu đỏ vào”. Thế là người nông dân bảo: “Vậy mày rửa lại cho nó một lần nữa. Để ta xem là nó sẽ làm thế nào nào.”

Con dê đực được rửa xong sừng là lại đi

ngay vào rừng. Người nông dân đi theo và chỉ một lát là thấy con vật cọ sừng vào mấy hòn đá đỏ. Người nông dân nhặt mấy hòn, nếm thử, ngửi xem và nghĩ là mình đã tìm ra một thứ quặng nào đấy.

Anh ta đang suy nghĩ thì bỗng một khối đá to lăn từ trên sườn núi xuống ngay cạnh. Anh ta nhảy phóc một cái sang bên mới khỏi chết, nhưng mà Kore, con dê đực bị khối đá đè nát rồi. Ngước mắt lên, người nông dân thấy trên đầu sườn núi một người đàn bà khổng lồ, vững chãi, sắp hất một khối đá nữa xuống người anh ta. “Bà làm gì thế? Anh ta kêu to. Tôi có bao giờ làm gì hại bà cũng như họ hàng bà đâu” – “Không, ta biết rõ như thế, người khổng lồ trả lời. Nhưng ta phài giết ngươi vì ngươi tìm ra núi đồng của ta”. Người khổng lồ nói những lời đó giọng buồn bã như thể thành thực không hề muốn giết anh ta, và điều đó làm cho

người nông dân bạo dạn lên để nói chuyện tiếp với người khổng lồ. Thế là người ấy nói đến ông khổng lồ già, đến lời hứa của mình, đến người chị đã nhận được phần lớn hơn mình rồi nói thêm: “Ta ghê tởm cái việc giết những người vô tội đáng thương đã tìm ra núi đồng của ta, đến mức chỉ muốn không bao giờ nhận cái gia tài này nữa. Nhưng ta đã hứa và phải giữ lời hứa” và thế là người đàn bà lại tiếp tục đẩy khối đá. Người nông dân liền kêu lên: “Khoan, đừng vội vàng thế. Lời thề của bà không buộc bà phải giết tôi. Không phải tôi đã tìm ra mỏ đồng đâu mà là con dê đực của tôi đấy, và bà đã giết chết nó rồi”. Người khổng lồ ngập ngừng, rồi hỏi: “Ý ngươi định nói là ta đã giữ trọn lời thề rồi chứ gì?” – “ Đúng thế, bà đã giữ lời thề đúng như người ta nói có thể bắt buộc”. Rồi anh ta thuyết phục người khổng lồ khéo đến mức được tha khỏi chết.

Thế là người nông dân liền lùa bò về nhà, rồi đi sang vùng Bergxlayen. Họ giúp anh ta khai một cái một ở chỗ con dê đực chết. Ban đầu anh ta còn sợ bị giết, nhưng rồi mọi việc cho thấy con gái ông khổng lồ đã chán cái việc canh giữ núi đồng rồi, và không bao giờ làm anh ta phải lo ngại gì nữa.

Vỉa quặng tìm được ở ngang mặt đất, việc khai thác hết sức dễ. Anh ta cùng với thợ, nhặt củi trong rừng chất lên thành đống cao trên các khối đá chứa kim loại mà đốt. Sức nóng làm nứt đá ra, thế là họ lấy được quặng rồi từ lửa này đến lửa khác, họ đốt cho đến khi lấy được đồng tinh khiết, khử hết cứt sắt.

Ngày xưa, thiên hạ dùng đồng hàng ngày nhiều hơn ngày nay. Đồng là sản vật có ích và được ưa chuộng, nên người nông dân có

cái mỏ kia đã chóng giàu ghê gớm. Anh ta xây cho mình một ngôi nhà lớn và đẹp ở cạnh mỏ và đặt tên là Korarvet – gia tài của Kore, để kỷ niệm con dê đực của mình. Đi dự lễ mi-xa ở Torxong anh ta cưỡi con ngựa đóng móng bằng bạc và đám cưới con gái anh ta tiêu thụ số bia cất bằng hai chục thùng mạch nha lớn với mười con bò ta quay xiên.

Thuở ấy, thiên hạ sống yên tĩnh, mỗi người ở một góc quê hương mình và tin tức không truyền đi dễ dàng như ngày nay. Nhưng cái tin tìm ra mỏ đồng lớn cũng đến được tai bao nhiêu người, và những kẻ chẳng có việc gì làm tốt hơn, bèn kéo nhau lên Đalarne. Tất cả những khách nghèo khó ấy đều được đón tiếp ân cần ở Korarvet. Người nông dân lấy họ vào làm, trả lương thật khá để cho họ đi khai quặng cho mình. Quặng nhiều quá mức, và càng lấy thêm thợ vào làm, anh ta

càng giàu to.

Nhưng người ta kể lại rằng một buổi tối nọ bốn tay trai tráng vác cuốc chim thợ mỏ đến Korarvet. Họ được tiếp đãi tử tế như tất cả mọi người đã đến trước đó, nhưng khi người nông dân hỏi có muốn làm với anh ta không thì họ cương quyết trả lời là không. Họ nói: “Chúng tôi dự định khai quặng cho riêng chúng tôi thôi”. Người nông dân bảo: “Nhưng núi kim loại này là của tôi cơ mà” – “Chúng tôi không đào trong mỏ của anh, - những người khách lạ trả lời. Núi to thế này và chúng tôi cũng có quyền như anh đối với cái thiên nhiên tự do và không có hàng rào giới hạn này”.

Người ta không nói gì thêm nữa và người nông dân vẫn tỏ ra hiếu khách đối với những người mới đến. Sáng sớm tinh mơ hôm sau, bốn người ra đi, tìm được quặng

đồng không xa lắm và bắt đầu khai thác. Mấy hôm sau, người nông dân đến thăm. Anh ta nói: “Trong núi này nhiều quặng thật”. Một trong số bốn người đáp: “Đúng, có đủ công việc cho vô số người làm trước khi hết cái kho tàng này”. Người nông dân lại nói: “Tôi hiểu điều đó, nhưng dù sao thì tôi nghĩ là các anh cũng phải trả tôi một ít hoa hồng về quặng mà các anh khai thác vì chính là nhờ tôi mới khai thác được mỏ này”

– “Rất lấy làm tiếc, nhưng chúng tôi chẳng hiểu anh muốn nói gì?” bốn người liền nói thế. – “Chính là nhờ trí khôn của tôi núi này mới được tự do khai thác”. Người nông dân nói rồi kể lại cho họ nghe chuyện hai con gái ông khổng lồ và việc chia gia tài không đều.

Bọn người kia nghe rất chăm chú, nhưng hình như chỉ lưu tâm đến một điểm của câu chuyện, khác cái điểm mà người nông dân

muốn nhấn mạnh. Họ hỏi: “Mụ khổng lồ kia có thật nguy hiểm hơn các mụ anh đã gặp không?”. Người nông dân trả lời: “Tôi không nghĩ là mụ ta sẽ tỏ lòng thương xót các anh lắm đâu.”

Tối hôm đó, trong khi dân Korarvet đang ăn bữa tối thì nghe những tiếng thét ghê rợn trong rừng. Xen vào tiếng gầm của ác thú nghe rõ những tiếng người. Người nông dân vụt dậy, nhưng thợ thì không muốn đi theo anh ta; những người nhà thì nói: “Kệ thây bọn họ vô lại ấy, dù chó sói có ăn thịt chúng nó”. Người nông dân nói: “Dù sao ta cũng phải đi cứu những kẻ gặp nạn chứ” và anh ta đã tập hợp năm chục thợ lại.

Khi họ đến nơi thì thấy một đàn sói khủng khiếp đang chen lấn nhau, tranh nhau mồi. Đám thợ đuổi chúng đi thế là thấy dưới đất bốn cái xác người đã bị cắn xé đến nỗi

không thể nói là những ai đấy nữa, nếu không tìm thấy bốn chiếc cuốc chim ở dưới đất.

Từ đó, núi đồng lại là sản nghiệp của một mình người nông dân cho đến khi người ấy chết đi và để lại làm gia tài cho các con trai. Những người này cùng làm với nhau trong mỏ, đến cuối năm mới chia nhau quặng khai được bằng cách rút thăm, rồi đem phần của mỗi người về luyện trong lò riêng của mình. Họ đều thành những chủ mỏ quyền thế và xây lên những biệt thự lộng lẫy. Kế nghiệp họ, đám con cháu lại tiếp tục công việc, mở ra những giếng mỏ và tăng thêm việc khai thác. Năm tháng trôi qua, mỏ mở rộng ra và ngày càng nhiều chủ mỏ có phần ở đấy. Có người ở ngay cạnh mỏ, người khác có biệt thự và lò đúc khắp nơi trong vùng. Cứ thế hình thành một vùng giàu mạnh mà người ta gọi là khu mỏ Xtora

Kopparbey.

Tuy vậy, quặng mà đến lúc ấy người ta có thể khai thác chẳng khó khăn gì ở ngay cạnh mặt đất như đá ở các công trường, đã bắt đầu cạn, và thợ mỏ bắt buộc đào sâu dưới đất. Họ phải tụt xuống những giếng hẹp, đi theo những đường hầm dà, ngoằn ngoèo để vào trong lòng đất mà đốt lửa để làm vỡ tan đá ra. Khai được quặng bao giờ cũng là một việc nặng nhọc rồi, nhưng còn cái cực hình bị hun khói vì khói không thể nào len lỏi để ra được ngoài trời; rồi lại cái khó khăn trong việc đưa quặng lên mặt đất theo những cái thang thẳng đứng. Thỉnh thoảng, những túi nước khổng lồ bục ra ở một góc mỏ, những lúc khác thì trần các đường hầm đổ xuống vùi công nhân. Công việc trong mỏ đáng sợ đến mức chẳng một ai tự nguyện xuống đấy nữa. Thế là người ta đề nghị với những phạm nhân bị kết án tử

hình và những kẻ bị đặt ra ngoài vòng pháp luật đang lang thang trong rừng, là tha cho họ các trọng tội nếu họ nhận lời làm thợ ở Falun.

Trong một thời gian dài, chẳng một ai nghĩ đến việc đi tìm cái phần gia tài của người chị được ưu đãi. Nhưng rồi một vài kẻ trong đám người ngoài vòng pháp luật kéo đến Xtora Kopparbey, họ cho là có thể liều tính mạng trong một cuộc phiêu lưu, và thế là kéo nhau đi khắp vùng hi vọng sẽ tìm ra được cái phần rất lớn ấy.

Chẳng ai có thể kể lại số phận của tất cả các kẻ đi tìm cái phần ấy, nhưng mà có câu chuyện nói rằng vài người thợ mỏ, một buổi tối trở về nhà chủ và kể lại là họ đã tìm được trong rừng một vỉa kim loại rộng và rất nhiều quặng. Họ đã đánh dấu đường đi bằng cách cứ quãng quãng lại tước đi những

mảnh vỏ trên các thân cây, và họ muốn đưa ông chủ họ đến đấy ngay ngày hôm sau. Nhưng hôm sau lại là chúa nhật và ông chủ không muốn đến, và ông ta đã đi nhà thờ với tất cả đám gia nhân. Vì là mùa đông họ đi bộ qua hồ Varpan, lúc đi chẳng có việc gì, nhưng lúc về, hai người thợ ngã xuống một hồ nước và chết đuối. Thế là người ta nhớ lại cái truyện cổ về việc chia gia tài và cho là chắc chắn hai người thợ đã tìm ra cái phần gia tài lớn hơn.

Để cứu chữa tất cả các khuyết tật của mỏ, các ông chủ quyết định mời những người ngoại quốc thành thạo đến và những người ấy đã tập cho họ xây những hệ thống tháo nước và chuyển quặng. Người ngoại quốc chẳng tin gì cái chuyện các con gái ông khổng lồ nhưng họ cho là việc có một vỉa quặng tốt hơn ở gần đấy là hoàn tòan có thể tin được, và họ liền hăng hái lao đi tìm. Thế

là một ngày nọ, một kỹ sư người Đức trở lại nhà người chủ, báo tin là vừa tìm ra cái phần gia tài lớn. Nhưng vì cứ nghĩ đến cái giàu sang đang chờ đợi mình, anh ta đã hoàn toàn mất trí. Ngay tối hôm đó, anh ta tổ chức một bữa tiệc, uống rượu và nhảy múa, đánh xúc xắc và cuối cùng cãi nhau với một đám bạn rượu, bị người kia đâm chết.

Trong thời gian ấy, người ta tiếp tục khai thác ở Xtora Kopparbey những khối quặng lớn đến mức làm cho mỏ này được xem là mỏ đồng sản xuất nhiều nhất thế giới. Không những mỏ ấy đem đến nguồn giàu có lớn nhất cho cả miền và khắp cả chung quanh mà những của cải quí giá lấy từ đấy ra đã cứu giúp rất nhiều cho vương quốc Thụy Điển lúc bấy giờ đang trải qua những thời khó khăn. Toàn thể thành phố Falun đã được dựng lên vì nước Thụy Điển, và cái mỏ này đã được xem là hữu ích và đặc sắc đến

mức các quốc vương đều đến Falun thăm thành phố và gọi Falun là Ân sủng của Thụy Điển và Kho báu của Vương quốc Xvea.

Nghĩ đến tất cả các của cải phong phú từ cái mỏ cổ ấy ra, thì không ai ngạc nhiên vì những kẻ đã tin là có một kho báu lớn gấp đôi nằm ngay bên cạnh, và những kẻ ấy đã điên cuồng lên khi cảm thấy là không thể với tới được. Nhiều người đã liều cả tính mạng để đi tìm nhưng dù có thế cũng vẫn chẳng có kết quả gì.

Một trong những kẻ sau cùng đã trông thấy cái phần lớn hơn đó là một người chủ mỏ Falun trẻ tuổi, con một nhà giàu có tử tế và có nhà và lò đúc trong thành phố. Anh ta muốn lấy cô gái xinh đẹp của một chủ trại ở Lekxanđ và đã đến cầu hôn. Nhưng cô ta từ chối vì không muốn đến ở Falun là thành phố mà khói các lò nung và lò đúc ngột ngạt

quá, chỉ nghĩ đến là đủ làm cho cô ta khắc khoải.

Người chủ mỏ yêu thương cô ta quá chừng và quay về nhà anh ta buồn khổ vô cùng. Cả đời anh ta đã sống ở Falun và chưa bao giờ tưởng tượng ra là đời sống ở đấy khó khăn cả. Nhưng mà lần này về đến gần thành phố thì anh ta hoảng hốt. Một làn khói lưu hùynh dày đặc và làm người ta nhức nhối, từ miệng giếng mỏ bốc lên, từ hơn trăm cái lò ở chung quanh tỏa ra, trùm lên toàn thể thành phố như đám sương mù. Cái khói ấy ngăn không cho cây cối mọc lên đến nỗi mặt đất cứ trơ trụi, cằn cỗi trên những diện tích rộng mênh mông. Khắp nơi, anh ta thấy những lò đúc phun lửa ra tua tủa và chung quanh là những đống xỉ đen ngòm và như thế không những ở trong thành phố và ngoại ô mà ở khắp cả một vùng. Cũng như thế ở Gruyckxbo, ở

Bengtxarvet, ở Bergxyoden, ở Xtennexet, ở Korxnex, ở Vika, cho đến tận Axpeboda. Thế là anh ta hiểu ra rằng ai mà đã sống trên các bờ bãi xanh tươi và lóng lánh của hồ Xilyan thì không thể nào thấy dễ chịu ở đây được.

Quang cảnh thành phố này càng làm anh ta u sầu, ủ rũ thêm; không muốn về nhà ngay anh ta liền bỏ con đường cái và cứ thế đi vào rừng. Anh ta lang thang suốt cả ngày trong rừng, không hề nghĩ là đi đâu cả.

Tối đến, anh ta tưởng như trông thấy bề mặt của một khối đá sáng lên như vàng và đến gần anh ta hiểu rằng đó là một vỉa đồng rất lớn. Thọat tiên việc phát hiện đó làm anh ta vui mừng, nhưng rồi anh ta nghĩ rằng đó chắc là cái phần lớn hơn, cái phần đã làm cho bao nhiêu người chết và thế là anh ta đâm sợ. Anh ta nghĩ: “Thế là hôm nay

bất hạnh cứ đuổi theo mình không tha. Bây giờ phát hiện ra kho tàng này, chắc là ta sắp mất mạng rồi đây”.

Lập tức anh ta quay lại và quyết trở về nhà. Một lát sau anh ta gặp một người đàn bà cao lớn, đẫy đà, trông như những nhười nữ công nhân trong mỏ, nhưng anh ta không nhớ ra là đã gặp lần nào chưa.

Người đàn bà ấy nói: “Ta không hiểu anh có thể làm gì ở trong rừng này. Ta thấy anh lang thang cả ngày trong này”.

Người chủ mỏ đáp rằng: “Tôi tìm một chỗ để có thể ở được, vì người con gái tôi yêu không muốn đến sống ở Falun”.

Thế là người đàn bà lại hỏi: “Anh không định khai thác đồng ở cái vỉa anh vừa tìm ra đó chứ?”

“Không, tôi phải thôi hết việc khai mỏ, nếu không sẽ chẳng lấy được người mà tôi yêu”

“Nếu thực sự anh giữ lời hứa đó thì chẳng có gì khó chịu xảy ra cho anh cả”.

Và bỗng nhiên người đàn bà biến mất. Còn anh ta thì liền làm ngay cái việc anh ta đã nói chấm dứt việc khai mỏ, anh ta cho lập một cái trại xa Falun; ở đấy người mà anh ta yêu liền đến ở với anh ta, chẳng khó khăn gì”.

Kể đến đấy, con quạ dừng lại. Chú bé vẫn rất tỉnh ngủ suốt thời gian nghe kể chuyện, nhưng mà chẳng hăng hái gì trong việc đục tường.

Nghe đến đấy, chú liền hỏi: “Rồi sau đó ra sao nữa?”

Quạ kể tiếp: “Thế là việc luyện đồng sa sút

từ thời ấy. Thành phố Falun vẫn còn, thật thế, nhưng tất cả các lò đúc trước kia đều mất hết khắp vùng rải rác những ngôi nhà cổ của các chủ mỏ, nhưng những người ở đấy đã phải làm nông nghiệp hay khai thác rừng. Quặng của mỏ Falun hết rồi. Tìm ra được cái phần lớn hơn kia thì tốt quá.”

Chú bé lại hỏi: “Tôi muốn biết là người chủ mỏ mà bác nói đó có phải đúng là kẻ cuối cùng đã trông thấy cái mỏ lớn ấy không?”

Bataki đáp: “Tôi sẽ nói cho cậu biết ai đã trông thấy sau cùng, nhưng phải sau khi cậu đục xong tường và đánh tháo cho tôi ra đã”.

Chú bé giẫy nẩy lên rồi lại hăng hái đào tiếp. Lời nói đầy bóng gió của Bataki đã cố cho biết rằng chính mình đã tìm ra vỉa quặng. Quạ có ẩn ý gì mà kể cho chú nghe cái truyện đó?

Để cố hiểu rõ hơn, chú bé hỏi: “Cứ như truyện bác kể thì bác đã rong ruổi trên vùng này nhiều lắm. Bác ắt phải thấy được lắm sự vật khi bay qua các rừng, các núi”.

“Đúng thế, rồi tôi sẽ chỉ cho cậu thấy những sự vật đáng ngạc nhiên lắm, chỉ cần cậu đánh tháo cho tôi ra khỏi chốn này”.

Chú bé lại đục và hăng hái đến mức làm những mảnh vỡ bay khắp quanh mình. Bấy giờ thì chú đã chắc rằng chính con quạ đã tìm ra cái phần lớn hơn. Chú liền nói: “Dù sao cũng thật đáng tiếc vì bác là con quạ nên không thể hưởng cái tài sản mà bác đã tìm”

Con quạ nói: “Tôi không nói về việc ấy nữa chừng nào mà cậu chưa tỏ ra là cậu biết đục một cái lỗ ở bức tường”.

Chú bé đục mạnh đến nỗi cái đục tóe lửa ra.

Chú nghĩ là đã đóan ra được dụng ý của Bataki rồi con quạ tất nhiên là không thể nào khai được cái mỏ cho chính mình hưởng, nên đã tính là sẽ đem việc phát hiện ra cái mỏ đó làm quà biếu cho chú, cho chính chú, Nilx Holyerxon. Như thế có lẽ là gần với sự thật nhất. Và chú mà biết được bí quyết đó thì ngay lập tức được trở lại làm người là chú sẽ trở về ngay chốn này để khai thác nguồn của cải đó và lúc đó sẽ thu nhập được khá nhiều tiền, chú sẽ mua lại tất cả xã Vextra Vemmenhơg và xây ở đấy một toà lâu đài to rộng lớn bằng lâu đài Vitsovle. Và một ngày nào đó chú sẽ mời ông chủ trại nhỏ Holyer Nilxon và vợ đến lâu đài của mình. Và chú sẽ tiếp đón họ ở cổng vào và nói: “Xin mời vào, cứ xem như ở nhà các cụ vậy!” Và họ sẽ không nhận ra chú, chắc chắn như vậy, và họ sẽ tự hỏi rằng cái ông xinh đẹp kia đã mời họ đến đây là ai vậy. Thế là chú hỏi họ: “Các cụ có thích ở một

ngôi nhà như thế này không?” Họ sẽ nói: “Chắc chắn là thích, nhưng chốn này đâu phải để cho chúng tôi”. Chú sẽ trả lời: “Để cho các cụ chứ vì con dự định dâng hai cụ để đền lại đàn ngỗng đực trắng to đã bỏ các cụ mà đi cách ngày nay mấy năm”

Chú bé đục đến mỗi lúc một nhanh thêm. Sau đó chú sẽ dùng tiền mình để làm một chiếc nhà nhỏ mới ở truông thạch thảo Xunnerbo cho Axa cô bé chăn ngỗng và bé Matx. To hơn và đẹp hơn chiếc nhà cũ rất nhiều, tất nhiên rồi. Rồi thì chú mua lại cái hồ Tokern và biếu cho đàn vịt, rồi thì....

Con quạ cất tiếng nói: “Tôi phải công nhận là bây giờ cậu đục nhanh quá. Tôi nghĩ cái lỗ đủ rộng rồi đấy”.

Và con quạ đã thực sự chui lọt qua được cái lỗ đục. Chú bé ra theo và thấy Bataki đang đậu trên một tảng đá cách mấy bước.

Rất trịnh trọng, Bataki cất tiếng nói: “Bây giờ, Tí Hon ạ, tôi giữ lời đã hứa với cậu. Tôi đã trông thấy rõ cái phần lớn ấy và tôi không khuyên cậu cất công đi trông nó đâu, vì chính tôi đã phải mất biết bao nhiêu năm công sức để tìm ra nó”.

Chú bé nói: “Còn tôi thì cứ tin là bác sắp chỉ cho tôi để trả ơn tôi đã đánh tháo cho bác”.

Bataki lại nói: “Cậu đã buồn ngủ quá khi tôi kể cho cậu nghe truyện cái phần lớn hơn ấy. Không thì cậu đã chẳng bao giờ mong ước đến cái gì như thế. Cậu có để ý đến cái việc tất cả những ai đã tìm ra vỉa quặng đều đã gặp phải tai nạn cả không? Cậu thấy chưa, Bataki này đã sống quá lâu để mà không biết là lúc nào cần phải ngậm miệng lại hay sao”.

Và nói xong, quạ liền tung cánh lên, bay đi ngay.

Akkangủ dưới đất cạnh Xvavelkoket, nhưng chú bé để một lúc lâu mới đánh thức ngỗng dậy. Chú chán nản và buồn rầu vì đã hụt mất tài sản khổng lồ đó và chẳng cái gì có thể an ủi chú nữa. Chú nghĩ rằng: “Mình chắc chắn rằng chẳng có chút gì là thật trong cái chuyện các mụ khổng lồ này cả. Mà mình cũng không tin chuyện chó sói cũng như chuyện băng tan, nhưng mình nghĩ rằng khi những thợ mỏ nghèo khổ tìm ra vỉa quặng lớn trong rừng sâu hoang vu thì họ mừng điên lên đến mức không thể nào chịu đựng nổi khiến họ không còn đủ sức mà sống được nữa. Mình nghĩ chắc là mọi việc đã xảy ra như thế”.

Chương XXXI - Phần 1: Đêm Lễ Nữ Thánh Valbuy

Thứ bảy 30 tháng Tư

Ngày hôm đó Nilx trông thấy miền Nam tỉnh Đalarne. Đàn ngỗng bay trên vùng mỏ Grenyexbey rộng lớn, trên những xí nghiệp to lớn ở Luđvika, Đalelven. Lúc đầu hễ còn thấy những ống khói nhà máy chĩa lên sau mỗi sống núi là Nilx có thể tưởng rằng mình còn ở tỉnh Vextmanland; nhưng khi đến gần dòng sông lớn, thì một cảnh tượng mới hiện ra dưới mắt chú. Đó là con sông đầu tiên đáng gọi là sông mà Nilx được gặp; chú ngạc nhiên khi trông thấy cái dòng nước rộng ấy chảy chầm chậm qua đất này.

Đến cầu phao Torxang thì đàn ngỗng quay

lại hướng Tây-Bắc, bay dọc sông, tựa hồ dòng nước hướng đạo cho chúng. Nilx tha hồ ngắm hai bờ sông Đalelven, mà phần lớn quan sát nhà cửa trên những quãng dài. Chú thấy các thác nước lớn Đômnarvet và Kvarnxveden, và các nhà máy rộng lớn mà thác làm cho hoạt động. Chú thấy những cầu phao nổi trên mặt sông, những chiếc phà mà sông đưa đi, những bè gỗ dài mà sông cuốn đi, những đường sắt chạy theo và băng qua dòng sông, và chú biết rằng đó là một con sông lớn và tuyệt diệu.

Có một đêm mà tất cả trẻ con tỉnh Đalarne trông đợi đến sốt ruột gần như đêm Giáng Sinh, và đó là đêm lễ Nữ Thánh Valbuy mà chúng có thể đốt lửa ở ngoài đồng.

Nhiều tuần trước đêm đó, con trai con gái chỉ nghĩ đến việc cóp nhặt củi cho cuộc đốt lửa đêm lễ Nữ Thánh Valbuy. Chúng vào

rừng nhặt nhạnh những bó cành khô và những quả thông, chúng đi kiếm vỏ bào ở nhà ông thợ mộc, những mẩu vỏ cây và những đoạn củi khẳng khiu quá không thể bổ được ở nhà các ông thợ rừng. Không ngày nào mà chúng không quấy rầy ông chủ hiệu tạp hóa, hỏi mua hàng cũ; đứa nào mà có thể kiếm được một cái vỏ tô-nô đựng hắc ín, thì giữ như một kho tàng bảo vật, và chỉ đem ra phô vào cái phút được nhen đống lửa. Những cọc đỡ cho đậu Po-ti-poa và đậu cô-ve, cô-bơ leo, đều làm nguy, cũng như những rào giậu bị gió thổi đổ, những dụng cụ hỏng gãy, và những giàn phơi cỏ bỏ quên ngoài đồng.

Ngày long trọng đến, trẻ con mỗi làng dựng trên một ngọn gò hay bên bờ một cái hồ, một dàn hỏa thực sự với những cây thông giáng sinh cũ, những cành khô và đủ các thứ chất đốt. Có khi một làng đốt những hai, ba

đống lửa, vì trẻ con không thể đo đến chỗ đồng ý với nhau được.

Các đống củi thường đã xếp sẵn rất sớm từ chiều; tất cả trẻ con đều đi dạo chơi, bao diêm trong túi, chờ lúc tối trời. Cữ này trong năm, ở Đalarne trời sáng lâu ghê gớm. Đến tám giờ, hoàng hôn mới hơi bắt đầu. Đi dạo ngoài trời trong những ngày đầu xuân thế này, người rét cóng và rất khó chịu. Tuyết đã tan ngoài đồng và ở những nơi đất quang, và lúc giữa ngày mặt trời chiếu xuống thì người ta thấy gần như nóng; nhưng mà rừng còn giấu kín những đống tuyết cao, băng còn phủ các mặt hồ và về đêm lạnh nhiều độ dưới không. Bởi thế mà có thể nơi nọ nơi kia, một ngọn lửa đã đỏ lên trước giờ. Nhưng chỉ có những trẻ bé nhất, và những trẻ thiếu kiên nhẫn nhất, mới vội vàng như thế. Những trẻ khác đều chờ đêm tối để cho các đống lửa cháy đẹp.

Cuối cùng rồi cũng đến lúc bất cứ người nào đã mang đến một cành củi trong đống củi, cũng đều có mặt; và chú con trai lớn nhất đám đốt lên một cây đuốc rơm, đem đút vào dưới đống củi. Những ngọn lửa phụt lên, những cành cây nổ lốp bốp và kêu răng rắc; những cành mảnh mai cũng đỏ rực lên, trông như là trong suốt; khói tràn ra và tỏa ra cuồn cuộn thành những vòng đen rộng. Sau cùng, lửa từ ngọn đống củi cao vút lên, cao và sáng; lửa vọt cao lên trên không; khắp nơi trong vùng đều trông thấy.

Chỉ đến lúc ấy đám trẻ con mới có thì giờ nhìn ra chung quanh. Kia một ngọn lửa! Lại kia một ngọn! Người ta đốt một ngọn trên đồi đằng kia, và một ngọn tận trên đỉnh núi! Tất cả đám trẻ đều mong rằng lửa của mình to nhất và đẹp nhất; chúng cứ sợ lửa của mình không hơn được tất cả các lửa khác, và đến phút cuối cùng vẫn chạy vể nhà,

khẩn khoản xin thêm vài bó củi hay gỗ vụn nữa.

Khi lửa đã cháy to, người lớn và cả người già, đều đến xem lửa không phải chỉ nhìn đẹp, mà còn tỏa nhiều hơi ấm trong buổi tối trời lạnh, và người ta ngồi khắp chung quanh lửa, trên những tảng đá. Người ta ngồi đấy, mắt nhìn vào lửa, cho đến khi một người nào đó có ý kiến pha một tí cà phê, vì người ta có một ngọn lửa đẹp như thế. Và thường thì trong khi nước cà phê đang sôi, một người nào đó kể một chuyện; xong là người khác kể tiếp.

Người lớn nghĩ đến cà phê và truyện nhiều hơn, còn trẻ con thì chỉ nghĩ đến việc làm cho ngọn lửa bốc lên thật cao và cháy thật lâu. Mùa xuân với băng lở và tuyết tan đến muộn thế cơ mà! Đám trẻ muốn giúp sức mùa xuân bằng ngọn lửa của mình. Nếu

không, hình như xuân không tài nào đâm chồi và nẩy lộc được.

Đàn ngỗng trời đã đổ xuống mặt băng của hồ Xilyan để ngủ, và vì gió bắc thổi dọc theo hồ, lạnh như băng, Nilx đã chui ngay xuống dưới cánh con ngỗng đực. Vừa mới thiu thiu ngủ, chú đã bị một tiếng súng nổ đánh thức dậy. Từ dưới cánh ngỗng chú vội vàng chui ra và nhìn chung quanh rất lo sợ.

Trên mặt băng tất cả đều im lặng. Rình mãi nhưng vô hiệu, chú chẳng trông thấy kẻ đi săn đâu cả. Nhưng, phóng mắt nhìn lên các bờ hồ, chú sửng sốt và tưởng đến một ảo cảnh quái dị như ở Vineta vậy.

Chiều hôm ấy, đàn ngỗng đã bay qua bay lại nhiều lần trên hồ trước khi đỗ xuống. Dọc đường bay, ngỗng đã chỉ cho chú những nhà thờ to lớn và những làng mạc ở trên bờ hồ Xilyan. Chú đã trông thấy Lekxanđ,

Rettvik, Môra, đảo Xôllêro. Toàn thể vùng này xem ra bình yên và vui tươi hơn chú đã tưởng nhiều. Chú chẳng thấy có chút gì là hung gở và khủng khiếp cả.

Thế mà, đang đêm thế này, cũng trên những bờ hồ ấy lại rực sáng lên một vòng lửa. Chú thấy lửa cháy ở Mora phía Bắc hồ, trên các bờ của đảo Xôllêro, ở trong Vikarbuyn, ở những ngọn núi Lerdalen, trên tất cả các đồi và mũi đất cho đến tận Lekxand. Chú đếm được hơn trăm đống lửa, và chúng không hiểu như thế là nghĩa thế nào.

Các ngỗng trời cũng bị tiếng nổ làm cho tỉnh dậy, nhưng tức khắc, trông thấy cái cảnh đang diễn ra, Akka kêu lên: “Đó là trẻ con của loài người, chúng vui chơi”. Và tất cả đàn ngỗng lại đều ngủ ngay, đầu chui xuống dưới cánh.

Nilx nhìn kỹ hồi lâu những đống lửa trang hoàng cho bờ hồ như một chuỗi dài những đồ nữ trang bằng vàng. Chú bị ánh sáng và hơi ấm thu hút như một con muỗi, và chú rất muốn đến gần các đống lửa. Chú nghe súng nổ hết tiếng này đến tiếng khác, cái ấy cũng thu hút chú vì chú hiểu rằng chẳng có chút nguy hiểm nào cả.

Những người ở đằng kia, chung quanh các đống lửa, hình như vui thích quá chừng, đến mức hò hét, kêu gọi nhau chưa cho là đủ, lại còn dùng đến cả súng nữa. Và kìa, quanh một đống lửa cháy rực tận trên đỉnh một ngọn núi, người ta đang bắn pháo hoa. Người ta đã có một đống lửa to và đẹp, bốc cháy rất cao, nhưng người ta còn muốn hơn thế nữa; niềm vui của người ta còn cần bay bổng lên trời.

Dần dần Nilx đến gần bờ; bỗng những âm

điệu của một bài hát lọt đến tai chú. Thế là chú liền chạy về phía đất liền.

Ở bờ trong cùng của vũng Rettvik, có một cái đập dài tiến ra phía trước; tận đằng mút đập, một nhóm người đứng hát; tiếng họ vang lên trong cảnh đêm yên tĩnh của mặt hồ. Có thể nói là mùa xuân đối với họ dường như đang ngủ như những con ngỗng trời trên mặt hồ Xilyan, và họ muốn đánh thức mùa xuân dậy.

Họ đã mở đầu bằng câu: “Ta biết một xứ rất xa trên phía Bắc, rồi khi mùa hè đẹp tuyệt và đất vui mừng, hai con sông lớn ở gần Đala tiến bước về Tuna, cường tráng, can đảm và những con người dùng cảm” rồi họ kết thúc bằng bài: “Ở Đalarne xưa đã sống nay vẫn sống”. Tất cả bài hát của họ đều nói đến Đalarne. Trên đập chẳng có chút lửa nào và những người hát không thể nhìn

thấy xa nhưng cùng với những âm điệu đang hiện lên trước mắt họ và trước tất cả mọi người, hình ảnh của đất nước họ, rực rỡ hơn và dịu dàng hơn ngay trong ánh sáng của ban ngày. Dường như họ muốn làm cho mùa xuân phải xiêu lòng! “Hãy nhìn đất nước đang chờ xuân! Xuân chẳng đến giúp chúng ta sao? Xuân còn cứ để mùa đông áp bức một đất nước xinh đẹp đến thế này sao?”

Còn tiếng hát là Nilx còn lắng tai nghe; sau đó chú chạy vụt về phía đất liền. Một đống lửa cháy ngay trên bãi. Chú tiến đến gần, đến mức có thể nhìn thấy những người ngồi hay đứng chung quanh đống lửa. Lại lần nữa, chú tự hỏi đó có phải là một ảo ảnh không. Chú chưa bao giờ được thấy những kẻ ăn mặc như thế. Đàn bà đội những mù đen, nhọn, mặc áo chẽn ngắn bằng dạ trắng; quàng những khăn thêu hoa lá quanh

cổ, diện những yếm bằng lụa màu lục và những váy màu đen phía trước thêu những sọc trắng, đỏ, lục và đen. Đàn ông đội mũ tròn và thấp, mặc áo ngoài màu xanh rất dài, các đường may đều viền đỏ, những quần bằng da màu vàng, ở đầu gối buộc những ruy băng màu đỏ trang trí những quả cầu bằng len lòng thòng. Có phải vì những bộ y phục ấy mà Nilx dường như thấy những người đó không giống cư dân ở tỉnh khác; họ có vẻ cao lớn hơn và cao quý hơn. Nilx nhớ lại những bộ quần áo cổ mẹ chú giữ tận đáy chiếc hòm to của bà, và từ lâu rồi chẳng có ai ở tỉnh Xkônê còn mặc nữa. Vậy ra chú được duyên may trông thấy những con người ngày xưa, đã sống cách ngày nay trăm năm rồi sao?

Đó chỉ là một ý nghĩ thoáng hiện ra trong óc và chú thấy rõ trước mặt là những người đàn ông và những người đàn bà đang sống

thật và loại ý nghĩ như thế mà chú đã có là đơn thuần. Chỉ vì những người dân ven hồ Xilyan đã giữ gìn những quần áo, tiếng nói địa phương và các tập quán của quá khứ tốt hơn ai hết.

Chú cũng hiểu ngay rằng những người ngồi cạnh lửa kia đang nói chuyện ngày xưa. Họ kể lại chuyện những năm tháng thanh xuân của họ, chuyện của thời mà họ phải di cư đến các tỉnh khác để làm việc kiếm chút gì nuôi sống gia đình. Chú nghe nhiều chuyện như thế, nhưng mà chú nhớ kỹ nhất là chuyện kể lại những gì mà một bà lão đã phải trải qua.

Phần 2: Chuyện kể của Muyr–Kerxti

“Bố mẹ tôi có cái trại nhỏ ở Ơxybyơkar, nhưng nhà quá đông con mà thời buổi lại khó khăn, đến nỗi mười sáu tuổi tôi đã phải ra đi. Độ hai chục trai gái ra đi cùng một lúc với tôi. Và, ngày 14 tháng Tư năm 1845 tôi đến Xtôckhôlm lần đầu.

Tất cả tiền bạc tôi có chỉ là hai mươi bốn shilling còn thức ăn thì tôi đã mang theo mấy khoanh bánh mì, một súc thịt vai bê non và ít phomai, phần lớn tôi để trong một cái túi da, gửi nhờ trên xe của một bác nông dân cùng với áo quần lao động.

Với ba anh bạn đồng hành tôi lên đường cái đi Falun. Chúng tôi đi ba chục, bốn chục

kilomet. Cứ nghĩ đến việc đàn bà ngày nay đi đoạn đường đó chỉ mất tám, chín giờ ngồi trên một chiếc xe lửa đủ tiện nghi.

Trong các phố Xtôckhôlm, thiên hạ cứ quay lại nhìn chúng tôi và bảo nhau: “Kìa, trung đoàn tỉnh Đalarne đấy!”. Mà đúng thế, người ta nói là một trung đoàn thật, không sai đâu vì chúng tôi đi qua phố xá với những đôi giày gỗ mà ông thợ giày đã đóng gót vào ít ra mười lăm cái đinh to tướng. Vì chúng tôi không quên đi trên những lòng đường vồng lên khum khum nên có người trượt ngã.

Chúng tôi ở tại một nhà riêng cho người tỉnh Đalarne trọ trên hiệu là Con ngựa trắng, ở phố Những nhà tắm lớn, trong khu phố Xơđơr. Những người ở Mora thì trọ một cái nhà tương tự mà người ta đặt tên là Vương miện lớn. Tôi phải tìm việc làm ngay

vì hai mươi bốn shilling của tôi chỉ còn mười tám. Một cô gái tỉnh Đalarne bảo tôi nên đến gặp một ông đại úy kỵ binh ở Hornxtull mà xin việc làm. Tôi ở tại đó bốn ngày, trông nom vườn rau, mỗi ngày được hai mươi lăm shilling và ăn uống thì tự túc. Tôi chẳng đủ tiền mua được gì, nhưng các cô con gái bé của nhà chủ thấy tôi ăn uống ít ỏi quá chừng, cứ chạy xuống bếp xin cái ăn cho tôi.

Sau đó tôi đến làm ở nhà một bà ở phố Norrland, cái buồng tôi ngủ thật thảm hại, chuột cống vào cắn rách cả khăn quàng, cả mũ, cả túi da, tôi phải vá lại với da ở ống một chiếc ủng cũ mà người ta cho tôi. Tôi chỉ có thể ở đấy mười lăm hôm rồi lên đường về nhà để đem về hai rixdaler kiếm được.

Tôi đi qua Lekxand và ở lại vài ngày trong

cái làng tên là Rơnnex. Tôi nhớ là người ta nấu bột hương mạch tráng mỏng dính trộn với cám và mày lúa. Cái thời đói kém ấy họ chẳng có gì khác mà ăn cả.

Ôi, cái năm ấy chẳng ra gì, rồi năm tiếp theo lại càng tệ hơn. Lại một lần nữa tôi phải ra đi để cho gia đình có cái mà ăn. Cùng với hai cô gái Đalarne tôi đi đến Huđikvall cách đây hai trăm bốn mươi kilomet. Và suốt dọc đường phải đeo lấy các túi vì không có cách gì thuê chỗ cả. Chúng tôi nghĩ là có thể tìm được việc làm vườn nhưng khi đến nơi thì tuyết vẫn chưa tan. Thế là tôi phải đi khắp thôn xóm vào các trang trại nói năng dịu dàng hỏi xem họ có công việc gì cho mình làm không. Lạy Chúa! Tôi đã kiệt sức và sắp chết đói mới tìm được một cái trại mà người ta nhận cho tôi phải chải len, tiền công tám shilling một ngày. Khi mùa xuân đến thì tôi kiếm được

việc làm vườn ở thành phố và ở đấy đến tháng bảy. Nhưng đến lúc ấy thì tôi nhớ bố mẹ và các em quá và liền trở về Rettvik là vì tôi mới có mười bảy tuổi, đến nỗi phải đi chân đất hai trăm bốn mươi kilomet. Nhưng dù vậy, tôi vẫn sung sướng vì đã dành dụm được mười lăm đồng rixdaler và đã đem về cho các em tôi mấy cái bánh sữa và một gói đường miếng mà tôi đã để dành được, mỗi lần uống café người ta dọn cho hai miếng đường thì tôi cất lại một miếng.

Ngày nay các cô ngồi đây, các cô gái tỉnh Đalarne ạ, mà các cô không viết là phải đội ơn Chúa đến mức nào vì Chúa đã cho các cô thời buổi tốt hơn trước rất nhiều. Vì thuở ấy, những năm đói kém cứ tiếp theo nhau mãi. Tất cả trai gái tỉnh Đalarne đều bắt buộc phải đi kiếm tiền. Năm sau là năm

1847, tôi lại đi Xtôckhôlm lần nữa, và tìm được việc ở vườn Xtôra Hornxbey. Chị em

người Đalarne chúng tôi khá đông và được trả công khá hơn một ít, nhưng dù sao cũng phải thắt lưng buộc bụng để dành dụm đồng tiền chứ. Trên những bãi cỏ của khu vườn, chúng tôi nhặt những cái đinh cũ và những mẩu xương đem bán lại cho người mua giẻ rách rồi lấy tiền mua cái thứ bánh mì họ nung cho lính ăn, rắn như đá. Đến cuối tháng bảy, tôi lại về nhà để giúp gia đình gặt hái. Lần ấy tôi để dành được ba chục rixlader.

Năm tiếp theo, tôi lại phải đi nữa. Tôi trọ ở Xtallmextargorden, gần Xtôckhôlm, mùa hè ấy có tập trận gần Lagordxyerdet và người chủ hiệu ăn cử tôi đi phục dịch ở một căng tin lưu động. Không, dù tôi có sống đến trăm tuổi, cũng chẳng bao giờ tôi quên được cái ngày mà họ yêu cầu tôi thổi tù và của dân chăn bò các bài của quê mình, và trước mặt quốc vương Oxcr I ở Yerdet! Để thưởng

nhà vua bảo cho tôi một đồng tiền hai rixdaler.

Sau đó tôi chèo thuyền trên hồ Brunnxviken, qua lại giữa Albano và Haga nhiều năm liền. Đó là thời thích thú nhất. Có khi khách đi thuyền biết là chúng tôi có mang theo tù và, bèn tự chèo lấy thuyền để chúng tôi thổi tù và. Đến mùa thu, không ai sang ngang nữa, tôi lên các trại ở tỉnh Uppland để đập lúa mì. Gần đến lễ Giáng Sinh thì về quê, thường có được khoảng hai trăm rixdaler. Cũng được trả công đập thóc bằng lúa mì nữa, và trong mùa đông, bố đem xe trượt lên tải về. Vâng, bà con thấy đấy, mấy anh chị em tôi mà không đem tiền về góp cái phần chi tiêu của mình thì gia đình lấy gì mà sống được. Là vì lúa mì chúng tôi trồng, thường đến Giáng Sinh là đã hết sạch, mà thuở ấy người ta ít trồng khoai lắm. Thế là phải mua lúa mì ở hiệu buôn,

mà hương mạch thì hai mươi bốn rixdaler, và lúa mạch bốn mươi rixdaler một thùng, không tằn tiện làm sao được và cho tôi nói với bà con là cái bánh mì trộn rơm thời đó nó khó nuốt lắm! Muốn nuốt cho trôi, là cứ mỗi miếng phải hớp một hớp nước.

Tôi cứ tiếp tục đi con đường như thế cho đến cái năm lấy chồng, đó là năm 1856. Là vì Yôn và tôi biết nhau tại Xtôckhôlm, rồi thân nhau. Và khi trở về đây tôi cứ sợ là bọn con gái Xtôckhôlm làm cho anh ta mất trí. Họ cứ gọi anh ta là “Muyryon xinh trai”, là anh chàng “Đalarne đẹp trai”, tôi biết mà. Nhưng anh ta có tấm lòng thành thật và khi anh ta đã dành dụm đủ tiền là chúng tôi làm lễ thành hôn.

Tiếp theo là niềm vui không chút bóng tối trong mấy năm, nhưng như thế có được lâu đâu. Năm 1863, Yôn chết và tôi lại lẻ loi

một mình với năm đứa con nhỏ. Chúng tôi cũng vẫn qua được, không đến nỗi nào, vì từ đấy mọi việc đều khá hơn ở Đalarne này. Các loại lúa mì và khoai đều phong túc và khác hẳn ngày xưa. Tôi tự mình trông nom lấy mảnh đất được hưởng gia tài, và tôi có một ngôi nhà của riêng mình. Thế rồi năm tháng trôi qua và trẻ con trưởng thành, mấy đứa đội ơn Chúa hiện còn sống đều có tiền của chúng, thật khó mà tưởng tượng ra được là bánh ăn thiếu đến mức nào ở tỉnh Đalarne, thời mà mẹ chúng còn trẻ”.

Bà lão ngừng lời, và khi bà vừa kể hết chuyện thì lửa đã tàn hết và thế là mọi người đứng dậy, nói rằng đã đến lúc về nhà rồi. Và chú bé lại quay về, tìm các bạn đồng hành trên mặt băng. Nhưng đang chạy một mình trong đêm tối thì một khúc hát mà lúc nãy được nghe trên đập cứ như vang bên tai: “Ở Đalarne đã sống và còn sống lòng

chung thủy và niềm vinh quanh dù có gian khổ...” Rồi chú không nhớ nữa những lời bài hát tiếp theo chỉ nhớ khúc kết: “Lắm lúc họ đã độn vỏ cây vào bánh mì của họ, nhưng mà bao giờ các lãnh chúa và các quốc vương cũng có thể trông cậy những người nghèo ở tỉnh Đalarne”

Chú bé chưa quên hết những gì người ta đã dạy cho chú về dòng họ Xture và về Guxtav Vaza và bao giờ chú cũng tự hỏi tại sao họ lại phải đòi hỏi sự ủng hộ của chính những người dân xứ Đalarne ấy, nhưng bây giờ thì chú bắt đầu hiều. Trong một xứ mà có những người đàn bà như bà lão bên cạnh đống lửa kia thì những người đàn ông không phải dễ gì mà chịu khuất phục được.

Ở Gagnep hôm đó người ta đi chôn một người chết trước khi làm lễ. Đám tang đến nhà thờ muộn và việc chôn cất kéo dài. Khi

đàn ngỗng bay đến thì mọi người chưa vào nhà thờ và những người đàn bà ở mãi ngoài nghĩa trang trước mộ của thân nhân mình. Họ mặc áo màu lục cánh tay màu đỏ, đầu quàng khăn màu có tua sặc sỡ.

Chú bé nói: “Mẹ Akka rất thân yêu, bay chậm lại cho tôi có thể nhìn xem các bà nông dân”. Và ngỗng cho rằng yêu cầu của chú là phải chăng, nên hạ thấp xuống đến mức có thể chẳng sợ gò và bay ngang, bay dọc trên nghĩa trang những ba lần. Chú không thấy rõ mọi chi tiết, nhưng từ trên cao mà ngắm những người đàn bà ấy ở giữa cây cối của nghĩa trang, chú thấy họ duyên dáng chẳng kém gì các đóa hoa. Chú nghĩ: “Họ cũng đẹp như hoa nở trong các bồn hoa của vườn nhà vua vậy”.

Nhưng mà ở Gagnep cũng chẳng có cánh đồng nào đã tan băng, thế là đàn ngỗng

chẳng có cách nào khác là bay tiếp về phía

Nam và Floda.

Chương XXXII: Bay Trên Các

Nhà Thờ

Chúa nhật 1 tháng Năm

Sáng hôm sau khi thức dậy là tụt xuống mặt băng, Nilx không thể không cười. Đêm qua tuyết rơi nhiều quá, và vẫn còn rơi; không khí đầy những túm tuyết to tướng, đang quay cuồng; có thể nói là cánh của những con bướm đã bị cái lạnh giết chết, đang rơi xuống. Trên hồ Xyan, tuyết đóng một lớp dày mấy cen-ti-mét; bờ hồ phủ kín tuyết; các ngỗng trời lưng đầy tuyết, đến nỗi trông như những đống tuyết nhỏ.

Chốc chốc Akka hay Uykxi, hay Kakxi cựa mình một tí, nhưng thấy tuyết cứ rơi không ngớt, lại chui đầu vào dưới cánh. Tất nhiên

là các ngỗng đều đồng ý với nhau rằng thời tiết như thế này thì chẳng có gì tốt hơn là ngủ, và Nilx không cho là họ sai chút nào cả.

Vài giờ sau chú thức giấc; các chuông nhà thờ ở Rettvik đang gọi người đi lễ thánh. Tuyết đã ngừng rơi, nhưng gió bắc thổi rất mạnh, và ở trên mặt hồ rét ghê gớm, Nilx mừng thấy đàn ngỗng giữ mình, và được theo đàn đi về phía đất liền; ngỗng dến đây để kiếm ăn.

Hôm đó là ngày lẽ nhận thánh thể ở nhà thờ Rettvik và những người được ban thánh thể đến rất sớm, túm năm tụm ba từng nhóm nhỏ, kháo chuyện với nhau trước nhà thờ. Tất cả mọi người đều mặc y phục quê hương, và áo quần họ đều rực rỡ màu sắc. “Mẹ Akka thân mến, bay chầm chậm lại một tí cho tôi xem đám thanh niên”. Nilx

khẩn khỏan như thế. Ngỗng đầu đàn xét rằng yêu cầu ấy là phải chăng: đám bay thấp đến đâu là ngỗng hạ xuống đến đấy, và lượn ba vòng quanh nhà thờ. Trông gần thì cũng khó nói họ như thế nào, nhưng nhìn từ trên cao thế này thì những con trai, con gái kia đối với Nilx là đám thanh niên đẹp nhất trần đời mà chú chưa từng gặp bao giờ. “Tôi tin là trong cung vua cũng không có những hoàng tử khôi ngô hơn và những công chúa xinh đẹp hơn thế”, chú kêu lên như vậy.

Ở Rettvik tuyết phủ kín tất cả các cánh đồng. Akka không thể tìm ra chỗ nào để đỗ xuống được; chẳng do dự lâu, ngỗng bay về hướng Nam, phía Lekxanđ.

Ở Lekxanđ, cũng như thường lệ trong mùa xuân, đám thanh niên đã đi kiếm công ăn việc làm. Chỉ còn những người già ở nhà; khi đàn ngỗng bay qua thì một đoàn dài

những bà lão kéo nhau đi nhà thờ, dọc con đường tuyệt đẹp hai bên trồng cây bạch dương. Họ đi trên mặt đất trắng, mặc những chiếc áo chẽn ngắn bằng da cừu một màu trắng rực rỡ, những cái váy bằng da trắng, những áo ngoài màu vàng hoặc sọc trắng và đen, đội những khăn trắng viền quanh những mái tóc trắng.

“Mẹ Akka thân mến, bay chậm lại cho tôi xem các bà già ấy”, Nilx yêu cầu như thế. Ngỗng đầu đàn xét rằng ý muốn ấy là phải chăng; đám bay thấp đến đâu là ngỗng hạ xuống đến đấy, và lượn ba vòng quanh con đường trông cây bạch dương. Trông gần thì cũng khó nói là họ như thế nào, nhưng nhìn từ trên cao xuống thế này thì những bà già kia xem ra đường hoàng, trang trọng tuyệt vời. “Có thể nói rằng con trai các bà là những quốc vương và con gái là những vương hậu cả”, Nilx nghĩ bụng như vậy.

Ở Lekxanđ tuyết cũng rơi nhiều như ở Rettvik, Akka liền quyết định bay xa hơn nữa về hướng Nam, phía Gaynep.

Ở nhà thờ người đang lễ khi đàn ngỗng đến, nhưng vì sau lễ thánh sẽ có đám cưới, nên đoàn người dự đám cưới đã tề tựu trước thánh đường. Cô dâu đội một vòng vòng trên mái tóc bỏ xõa, đeo đầy nữ trang, hoa và những dải ruy băng sặc sỡ; tất cả đều lộng lẫy đến nỗi làm nhức cả mắt. Chú rẻ mặc chiếc áo lễ dài màu xanh, quần chẽn ngắn và đội mũ mềm màu đỏ. Người ta nhận ra các cô phù dâu nhờ những chuỗi hoa hồng và hoa uất kim hương. Hai họ y phục sặc sỡ của giáo xứ họ.

“Mẹ Akka thân mến, bay chậm lại cho tôi xem cô dâu, chú rể”, Nilx yêu cầu như thế.

Đám bay thấp đến đâu là ngỗng đầu đàn hạ

xuống đến đấy, và lượn ba bòng quanh tường thánh đường. Trông gần thì cũng khó nói là họ như thế nào, nhưng nhìn từ phía trên cao thế này thì chưa bao giờ thấy cô dâu nào thùy mị hơn, chú rể nào hiên ngang hơn, cũng như đám cưới nào lộng lẫy hơn. “Mình chẳng biết là trong cung đình quốc vương và vương hậu quần áo có đẹp hơn thế này không?”, Nilx tự hỏi như vậy.

Sau cùng thì ở Phlôđa đàn ngỗng tìm được những cánh đồng quanh đãng và có thể dừng lại để kiếm ăn, chẳng cần đi đâu xa nữa.

Chương XXXIII - Phần 1: Trận Lụt

Trong nhiều ngày, ở phía Bắc phá Melaren, thời tiết xấu kinh khủng. Trời xám xịt một màu, gió rít, mưa trút như đập xuống mặt đất. Người và vật đều hiểu rằng không thể được mùa xuân đến với một cái giá rẻ hơn, nhưng không vì thế mà cái thời tiết ấy làm cho người ta bớt sốt ruột.

Tuyết tích lại trong các rừng bách đã bắt đầu tan thực sự; những con suối nhỏ mùa Xuân chảy gấp dòng lên. Khắp nơi, nước thù hãm ở những vũng trên các con đường, nước lừ đừ ở các con hào, nước ri rỉ giữ những mô đất của các đầm lầy và chỗ lún, khắp nơi

nước bắt đầu chuyển động, và tìm cách đổ vào các con suối, để được cuốn xuôi ra biển.

Các con suối chạy đến với các con sông của phá Melaren, các con sông ấy cố hết sức để đưa các khối nước đó đến tận phá. Nhưng bỗng nhiên, chỉ trong một đêm, vô số những hồ nhỏ ở tỉnh Upplanđ và vùng Beryxayen vứt bỏ lớp băng phủ trên mặt; những dòng sông bị nghẽn dâng lên bất ngờ; dưới sức dồn đến như vậy, nước phá Melaren vội vàng chảy ra cửa biển. Nhưng mà từ cửa Norrxtromưm đổ khối nước đó ra biển lại hẹp; trong trường hợp như thế không thể nào bảo đảm việc tháo nước nhanh cho được.

Không may hết sức nữa đó là gió đông thổi mạnh, đẩy lùi nước biển vào nội địa và ngáng mất cửa Norrxtromưm. Nước phá liền tràn lên bờ.

Nước lên rất chậm, như thể miễn cưỡng, buồn phiền vì gây thiệt hại cho các bờ phá xinh đẹp; các bờ này nói chung đều thấp, nên chẳng mấy chốc nước đã lan vào đất. Chẳng cần gì thêm nữa để làm sinh ra cảnh hỗn loạn vô cùng.

Melaren là một cái phá hơi đặc biệt, gồm nhiều vùng nước hẹp thắt lại, nhiều vũng và eo. Chẳng thấy ở đâu những mặt nước rộng lớn bị gió đánh, gió quật. Hình như phá được tạo ra cho những cuộc du ngoạn, những chuyến đi chơi thuyền buồm và những buổi đánh cá vui vẻ.

Phá có bao nhiêu là đảo lớn, đảo nhỏ và ghềnh đất thích thú, cây cối um tùm. Chẳng nơi nào là bờ đá trơ trụi. Hình như phá chưa bao giờ mong ước rằng bờ của mình phải mang cái gì khác những lâu đài, những biệt thự mùa hè, những dinh thự xinh đẹp và

những chốn tiêu khiển. Có lẽ cũng chính vì quang cảnh đáng yêu và dịu dàng vô cùng của phá mà người ta xúc động hết sức, thỉnh thoảng khi vào mùa xuân, phá bỗng trở thành một mối đe dọa.

Lần này, trước cái nguy lụt lội sắp đến, thuyền to, thuyền nhỏ trong mùa đông đã đem cất trên bờ, liền được sửa sang vội vàng; người ta bít những lỗ thủng, quét hắc ín lại vỏ thuyền. Đồng thời người ta kéo những bệ giặt quần áo lên bờ, củng cố lại các cầu. Những người canh giữ đường sắt dọc bờ hồ, đi đi lại lại không dám ngủ, đêm cũng như ngày. Những nông dân có cỏ khô cất trong những kho xép ở các đảo nhỏ, vội vàng chuyển vào đất liền. Dân chài thì cứu lấy lưới và lờ, đó. Các chuyến phà thì người ùa xuống đầy, những khách đường xa muốn về nhà hay ra đi trước khi trận lụt cản chân lại. Không phải chỉ người mới hoảng hốt.

Những con vịt có trứng ở trong các bụi cây ven bờ, những chuột đồng và chuột trũi cư trú dọc bờ và có con nhỏ còn ở trong hang, đều hoảng sợ hết sức. Tất cả, cho đến những con thiên nga kiêu ngạo cũng bắt đầu lo sợ tổ và trứng đang ấp của chúng bị tiêu diệt.

Vả lại chúng lo sợ cũng đúng, nước lũ của phá Melaren cứ lan ra mãi. Những bãi cỏ thấp quanh Gripxhoim đã ngập; tòa lâu đài cổ đã bị tách khỏi đất liền vì những dòng nước rộng đã phủ kín các con hào nhỏ hẹp hàng ngày. Ở Xtrenngex, con đường để dạo chơi xinh đẹp dọc bờ hồ đã bị biến thành dòng thác; ở Vexterax, người ta sửa soạn đi thuyền trong các đường phố. Hai con nai xứ lạnh đã ở cả mùa đông trên một hòn đảo giữa phá Melaren thấy nơi trú thân đã ngập, phải nhảy xuống nước bơi vào bờ. Những kho gỗ nguyên vẹn, một số ván và thùng

trôi giạt không biết về đâu, và khắp nơi đều thấy những người cố ra cứu lấy của cải của mình.

Vào cữ ấy, một hôm Xmirre, con cáo, đang đi dạo chơi trong một cánh rừng bạch dương nhỏ ở phía Bắc phá Melaren. Nó vẫn nghĩ mãi đến đàn ngỗng và Tí Hon; nó đã mất hút dấu vết của chúng, và tự hỏi làm sao mà bắt lại chúng được.

Thế là trong lúc đang nản lòng, nó trông thấy Agar, con bồ câu đưa thư, đậu trên một cành cây.

- Rất vui mừng được gặp đằng ấy, Agar à, Xmirre nói. Có lẽ đằng ấy có thể nói cho mình biết lúc này Akka núi Kebnekayxe và đàn của mụ ấy ở đâu không?

- Có thể là ta biết, Agar trả lời, nhưng hãy tin chắc rằng ta chẳng bảo cho cậu đâu.

- Chẳng quan trọng gì việc ấy! – Xmirre dửng dưng đáp lại, - miễn là đằng ấy nhận lời chuyển lại cho mụ ấy một cái tin mà người ta đã nhờ tớ chuyển. Đằng ấy cũng biết là các bờ của phá Melaren đang ở trong cảnh đáng thương như thế nào. Lụt to mà, và các tộc đoàn thiên nga đông đúc ở trong vũng Yelxta sắp mất hết tổ và trứng đến nơi rồi. Ánh – Sáng – Ban – Ngày, vua các thiên nga, có nghe nói là con người bé nhỏ đi theo đàn ngỗng biết cách cứu chữa tất cả mọi thứ tai họa; y ủy thác tớ cầu khẩn Akka cùng với Tí Hon đến ngay vũng Yalxta.

- Ta có thể chuyển cái tin ấy. Agar nói – nhưng ta không hiểu là cái con người bé một mẩu ấy có thể cứu được đàn thiên ngan bằng cách nào.

- Tớ cũng vậy, - Xmirre nói – Nhưng người ta nói là nó có thể vượt qua mọi nỗi khó

khăn đấy.

- Và ta cũng lấy làm ngạc nhiên là vua thiên nga lại đi gửi tin qua một con cáo – Agar bác lại như vậy.

- Thật ra ngày thường thì chúng ta là kẻ thù của nhau đấy, Xmirre thú nhận, giọng hết sức dịu dàng, nhưng trong những tai họa lớn thì phải giúp nhau chứ. Dù sao có thể đằng ấy cũng đừng nói với Akka là đã nắm được tin này từ một con cáo thì hơn, vì mụ ta không thể nào mà không ngờ vực được.

Phần 2: Những Con Thiên Nga Trong Vũng Yelxta

Nơi trú ẩn chắc nhất cho tất cả các loài chim nước cư ngụ trong phá Melaren là vũng Yelxta; người ta gọi như thế vì cái phần lùi vào xa nhất của vũng Ekolxund là phần kéo dài của vùng nước Norra Byorko và vùng nước này rộng thứ nhì trong các nhánh dài và khúc khuỷu của phá Melaren ăn sâu vào địa phận tỉnh Upplanđ.

Vũng Yelxta có những con sông bò rất thấp, đổ vào; nước vũng không sâu, đã bị những lớp lau lách xâm chiếm hết. Vũng cho các loài chim một nơi ở rất tốt, ở đấy chúng sống hết sức bình yên. Ở đấy có một tộc đoàn thiên nga đông đúc; người chủ ấp Ekolxund, thái ấp cũ của nhà vua ở ngay

bên cạnh, đã cấm săn bắn trong vùng để tránh làm chim sợ hãi.

Tin nhắn vừa đến nơi là Akka liền đến vũng Yelxta. Ngỗng cùng đàn đến đấy một buổi chiều, và thấy ngay nỗi lớn lao của tai họa. Những tổ thiên nga to bị nhổ khỏi chỗ bám, trôi nổi theo chiều gió. Mấy cái đã rã rời, hai ba cái đã lật nhào, và trứng ở trong đó đang long lanh dưới đáy nước.

“Hơi đâu mà rên siết, sợi buộc và cọng cỏ thiếu gì. Ta sẽ làm lại tổ, thế thôi”, các con thiên nga nói vậy.

Chẳng một con nào nghĩ đến việc phái người đi cầu cứu và chúng chẳng ngờ chút nào cái tin mà Xmirre vừa nhờ Agar nhắn tới đàn ngỗng trời.

Chúng đông đến hàng trăm và xếp theo thứ tự tuổi tác; những con còn non thì ở ngoài

vòng, hàng trưởng thượng và đám hiền đức hơn cả thì ở giữa, chung quanh Ánh – Sáng

– Ban – Ngày là vua và Tuyết – Thanh – Tĩnh và vương hậu, cả hai đều cao tuổi nhất tất cả, và đa số các thiên nga ở đấy đều là con cháu của vua và hậu.

Ánh – Sáng – Ban – Ngày hầu như có thể nhớ lại cái thuở mà các thiên nga thuộc dòng giống của họ chẳng sống hoang dại ở bất kỳ nơi nào trên đất nước Thụy Điển; người ta thấy chúng đã được thuần dưỡng thành gia cầm trong những con hào và bể nước của các lâu đài. Nhưng ngày nọ, một đôi thiên nga trốn thoát và đến lập cư trong vũng Yelxta rồi sinh đẻ ra tất cả các thiên nga sống ở đó sau này. Bây giờ thì có những thiên nga thuộc dòng họ của chúng trong nhiều vũng của phá Melaren, cũng như trong hồ Tekera và hồ Hornboy. Các thiên nga ở vũng Yelxta rất lấy làm tự hào

thấy dòng họ của mình lan ra từ hồ này đến hồ khác như vậy.

Đàn ngỗng trời đã đổ xuống ở phía Tây vũng, Akka liền bơi ngay về phía các thiên nga, Akka hết sức ngạc nhiên về cái tin nhận được, nhưng cho đó là một vinh dự lớn, và bằng giá nào cũng không muốn từ chối không giúp đỡ.

Đến gần đám thiên nga, Akka nhìn lại đằng sau xem đàn ngỗng đi theo mình có lội thật thẳng hàng không, và khoảng cách nhau có đều không.

Akka nói: “Giờ thì lội nhanh lên và cho thật đẹp! Đừng nhìn chằm chằm vào đám thiên nga như thể xưa nay chưa hề trông thấy cái gì đẹp hơn thế bao giờ, và đừng có quan tâm đến điều họ sẽ nói về mình”.

Đây không phải là lần đầu tiên Akka đến

thăm vua già và vương hậu của loài thiên nga. Vua và vợ bao giờ cũng tiếp Akka trọng hậu như một con chim tiếng tăm lừng lẫy thế và đã đi nhiều như thế được quyền tiếp đãi. Tuy vậy, Akka cũng chẳng muốn đi vào giữa tất cả những con thiên nga họp thành tả hữu của vua và hậu. Chưa bao giờ ngỗng cảm thấy mình bé nhỏ, và xám xịt, và hèn mọn quá sức như khi ở giữa bọn họ; đang đi ngỗng đã nghe nhiều lần những tiếng “khố rách áo ôm” và “quê mùa cục mịch”. Nhưng Akka không bao giờ đáp lại, làm như không nghe thấy gì hết.

Lần này thì mọi việc hình như trôi chảy theo ý muốn cả. Các con thiên nga lễ phép rẽ ra, và đàn ngỗng trời bơi qua như giữa một con đường mà những con chim to, trắng và mượt kia đang xếp thành hàng rào danh dự hai bên. Chúng đẹp quá, khi phồng đôi cánh lên như những cánh buồm, để giương

oai với khách. Chúng không nhận xét điều gì khó nghe, và làm cho Akka ngạc nhiên vì thái độ đúng đắn của chúng.

“Nhà vua đã phải đánh giá cung cách ăn ở không tốt của chúng, và ra lệnh cho chúng phải cư xử cho lễ độ”, Akka nghĩ thế.

Nhưng bỗng chốc các con thiên nga trông thấy ngỗng đực trắng bơi ở cuối dãy dài các ngỗng trời. Một tràng xì xào vì ngạc nhiên và tức giận truyền qua các hàng, và thế là đi đời những cử chỉ lịch sự của đám thiên nga.

Một con kêu lên:

- Thế nào? Ra ngỗng trời cũng định mang lông trắng kia à?

- Họ sẽ không tưởng tượng là như thế họ sẽ thắng ra thiên nga – một con khác lại cường điệu lên.

Thế là tất cả đều mạnh ai nấy kêu lên, tiếng vo vo vang vang. Không tài nào mà làm cho chúng hiểu nổi rằng có một con ngỗng đực nhà đi theo đàn ngỗng trời.

- Đó phải là đích thân nhà vua của loài ngỗng

- Không phải là ngỗng, mà là một con vịt nhà.

Những tiếng kêu vang lên từ mọi phía; ngỗng đực trắng to, nhớ lệnh của Akka, cứ tai ngơ mắt điếc và có thể bơi nhanh bao nhiêu là cứ bơi. Đám thiên nga, mỗi lúc một thêm nổi xung, chỉ muốn xông vào tấn công.

“Cái con ếch nào nó cõng trên lưng thế? Một con thiên nga nhỏ. Bọn ngỗng tưởng rằng chúng ta không nhận ra một con ếch ăn mặc giả người chắc”.

Đám thiên nga vừa mới xếp thành hàng ngũ chủnh tề để cho đàn ngỗng đi qua, liền náo động lên, và bơi lội tứ tung, xô đẩy nhau để nhìn xem con ngỗng đực trắng.

Đúng cái lúc Akka đến trước mặt vua thiên nga và sắp hỏi là người ta mong mình cứu giúp thế nào, thì nhà vua nhận thấy cảnh náo động của con cháu.

“Cái gì thế? Chẳng phải là ta đã ra lệnh phải lễ độ đối với đàn ngỗng sao?” Vua nói có vẻ không bằng lòng.

Vương hậu bơi ra phủ dụ nhân dân, và Ánh

– Sáng – Ban – Ngày lại quay sang phía Akka. Nhưng hậu đã tức thời trở lại, có vẻ nghẹt thở.

“Có một con ngỗng trắng đằng kia, hậu kêu họ xấu hổ quá. Tôi chẳng ngạc nhiên vì người ta nổi loạn”.

Quanh ngỗng đực, cảnh xô đẩy nhau đã đến mức loạn xạ, Akka và các ngỗng khác cố bơi về phía ngỗng đực, nhưng không thể được. Thế là nhà vua, tuy già nhưng khỏe hơn tất cả, liền lao đến, rẽ đám thiên nga ra và vạch đường bơi đến tận chỗ ngỗng đực. Nhưng trông thấy ngỗng đực trắng, vua liền đâm bổ vào nó và nhổ của nó hai cái lông. Vua thét lớn: “Này ngỗng đực, đây là bài học cho mày, dám đến giữa đám thiên nga mà chưng diện như thế”.

“Bay lên đi, ngỗng đực, bay đi, bay đi” Akka kêu về phía nó, vì hiểu rằng bọn thiên nga sẽ vặt sạch bộ lông trắng của nó cho đến chiếc cuối cùng.

“Bay lên đi! Bay lên đi” Tí Hon cũng kêu lên. Nhưng ngỗng đực bị kẹt giữa đám thiên nga, không có chỗ để cất cánh. Từ khắp mọi phía, đám thiên nga vươn những cái mỏ

mãnh liệt ra để vặt lông nó.

Nó cố hết sức tự vệ, mổ lại đủ mọi phía. Những con ngỗng khác cũng tấn công vào đám thiên nga. Nhưng kết quả của trấn chiến đấu sẽ ra sao, chẳng còn chút gì đáng ngờ nữa, nếu bỗng nhiên đàn ngỗng không nhận ra được sự tiếp viện bất ngờ.

Một con chim bông lau đã theo dõi mọi việc xảy ra. Nó phát lên những tiếng kêu trong và cao mà những loài chim nhỏ vẫn dùng để tập hợp nhau lại mà đánh đuổi một con chim cắt hay con chim ưng. Tiếng kêu gọi vừa vang lên ba lần, là tất cả những loài chim nhỏ trong vùng đã bay đến hết tốc lực và lao tới vũng Yelxta thành một đám dày đặc, huyên náo.

Những con vật nhỏ yếu ấy đâm bổ xuống đám thiên nga, gào thét không ngớt vào tai chúng, lấy cánh làm mờ mắt chúng, làm

chúng hoảng hốt vì những tiếng kêu: “Xấu hổ, xấu hổ, thiên nga ôi! Xấu hổ, xấu hổ, thiên nga ôi!”

Cuộc tấn công của các loài chim nhỏ chỉ ngắn thôi, nhưng khi chúng bay đi và đám thiên nga định thần lại thì đàn ngỗng trời đã bay sang phía bờ bên kia rồi.

Phần 3: Con Chó Giữ Nhà Mới

Cũng may là đám thiên nga đã quá tự hào không đuổi theo, và đàn ngỗng có thể ngủ đêm trên một đám sậy rất yên tĩnh.

Còn Nilx thì đói đến nỗi không tài nào nhắm mắt được. Chú kêu lên: “Mình phải đi kiếm cái gì mà ăn đã”.

Buổi lụt lội thế này, tìm ra một chiếc thuyền để vào bờ cũng chẳng khó gì. Chú bé nhảy xuống một mẩu ván mà sóng đã đưa vào trong đám sậy, vớt lên một chiếc gậy con rồi dùng để làm sào chống vào bờ.

Vừa đến bờ thì nghe tiếng sóng vỗ nhè nhẹ ngay bên cạnh. Chú trông chừng một lúc, rồi thấy một con thiên nga cái đang ngủ trong một cái tổ to cách mình có vài mét.

Chú lại thấy một con cáo đã lội xuống nước mấy bước để bất thình lình vồ lấy thiên nga. “Ô này, ô này! Đứng dậy! Đứng dậy!” Nilx kêu lên, và lấy sào đập xuống nước. Con thiên nga cất mình lên, con cáo có thừa thì giờ để đâm bổ vào nó, nhưng nó lại thích lao vào chú bé hơn.

Nilx trông thấy con cáo phóng đến và vội vàng ba chân bốn cẳng chạy tháo thân. Trước mặt chú những bãi cỏ trải ra phẳng lì và quang đãng. Chẳng có lấy một cái cây để leo lên, một cái lỗ để chui xuống, chỉ còn có cách là chuồn cho nhanh nữa thôi.

May thay, gần đấy có hai túp nhà nhỏ, cửa sổ được chiếu sáng. Nilx liền chạy về phía ánh sáng, vừa chạy vừa tự nhủ rằng con cáo sẽ có đủ thì giờ để tóm được chú nhiều lần trên con đường tẩu thoát. Thật vậy, con cáo suýt vớ được chú, nhưng Nilx bất ngờ chạy

rẽ sang hướng khác. Cáo vì thế mà mất một ít thời gian, và thật may, đúng lúc ấy Nilx trông thấy hai người đàn ông đang trên đường đi làm về.

Trông họ có vẻ mệt. Họ chẳng thấy con cáo cũng như chú bé, dù cả hai đã chạy quá ngay trước mặt họ, Nilx nghĩ là không cần thiết phải cầu cứu họ. Chú cứ việc đi theo họ rất sát, mong rằng con cáo chẳng dám đến gần người.

Cứ thế họ về tới túp nhà và cùng vào trong một túp, Nilx đã tính lườn vào theo bước chân của họ, nhưng lên đến thềm thì chú thấy một con chó giữa nhà to, khỏe, lông dài, lao ra đón chủ. Việc đó làm chú thay đổi ý kiến.

Hai người vừa đóng cửa lại là chú liền nói nhỏ: “Này chó giữ nhà à. Cậu muốn giúp mình bắt một con cáo không?”

Con chó giữ nhà kém mắt; lại cứ bị buộc mãi nó đâm ra cáu kỉnh và hung ác; nó trả lời bằng những tiếng sủa rất dữ dội:

- Bắt một con cáo à? Mày là ai, mà đến phỉ báng tao thế? Đến gần một tí nữa, tao sẽ bảo cho về cái tội dám trêu vào tao.

- Mình sợ gì mà không đến gần cậu; - Nilx đáp lại và chạy đến. Con chó trông thấy chú thì ngạc nhiên hết sức đến nỗi không nói lên được một lời.

- Mình là người mà thiên hạ gọi là Tí Hon, và mình đi theo đàn ngỗng trời. Cậu không nghe nói đến mình à?

- Vậy thì hình như bọn chim sẻ có ríu rít cái gì đấy về cậu. Hình như cậu đã làm được nhiều việc lớn, con chó nói.

- Quả thật là cho đến nay mình đã gặp may

nhiều, - chú bé trả lời, - nhưng lần này mình chết mất nếu cậu không cứu mình. Một con cáo đang đuổi theo mình. Nó nấp sau góc nhà kia.

- Thật thế, tôi đánh hơi thấy nó, - con chó đáp lại. Nhưng cậu sẽ được trừ khử nó ngay thôi.

Con chó liền lao ra hết bề dài của cái dây xích, và vừa sủa vừa cắn.

- Cả đêm nay nó chẳng dám ló mặt ra nữa đâu, chó trở lại cạnh Nilx, nói như vậy và làm hài lòng về mình lắm.

- Để săn con cáo ấy, phải có cái khác hơn là tiếng sủa, - Nilx nói. Nó sắp trở lại đây, và mình đã tự bảo là cậu sẽ bắt nó cầm tù.

- Cậu lại chế tôi rồi, - con chó nói.

- Này, vào chuồng cậu đi, mình sẽ nói cho

cậu biết ý định của mình.

Chú bé và con chó vào chuồng. Một thời gian trôi qua, người ta chỉ có thể nghe hai bên thì thầm với nhau.

Vài phút sau, con cáo lại từ sau nóc nhà thò mõm ra; vì tất cả đều yên tĩnh nên nó lẻ vào trong sân. Nó đánh hơi tìm Nilx và đến gần cái chuồng chó, ngồi bệt đít xuống đất, cẩn thận cách chuồng một quãng, và bắt đầu nghĩ cách làm cho Nilx phải ra khỏi chuồng. Bỗng con chó thò đầu ra và gầm gừ:

- Cút đi! Không tao cắn!

- Tao sẽ ở đây cho đến bao giờ là tùy tao. Không phải cái mặt mày mà làm cho tao đi khỏi đây được đâu, - con cáo đáp lại.

- Cút đi! Con chó lại gầm gừ lên lần nữa. – Nếu không thì đêm nay sẽ là đêm cuối cùng

mà mày được đi săn mồi đấy!

- Tao biết rõ quá cái dây xích mày nó dài đến tận đâu rồi, nó nói.

- Tao đã bảo cho mày biết ba lần rồi đấy. Giờ thì kệ xác mày! – Con chó vừa đi khỏi chuồng vừa thét lên.

Xong, nó nhảy một cái đến tận chỗ con cáo, chẳng khó khăn gì, vì nó đã được thả tự do. Chú bé đã tháo xích ra cho nó rồi.

Hai bên có đánh nhau một lát, nhưng phần thắng về phía con chó; con cáo nằm dài ra đất, không dám cựa.

“Nằm yên không tao cắn”, con chó gầm gừ; nó ngoạm lấy da cổ con cáo, lôi về phía cái chuồng. Chú bé cầm dây đến, tròng vào cổ con cáo, xích lại thật chặt. Con cáo không dám nhúc nhích.

“Xmirre à, giờ thì ta mong rằng mày sẽ làm một con chó giữ nhà ngoan ngoãn nhá!”, Nilx nói thế thay lời từ biệt.

Chương XXXIV: Truyện Cổ Về Tỉnh Upplanđ

Ngày hôm sau, mưa tạnh, nhưng bão và lụt vẫn cứ lan ra. Quá trưa một lát thì có thay đổi bất ngờ và thời tiết bỗng rất đẹp; trời nắng ấm, yên tĩnh và êm ả.

Nằm ngửa rất thoải mái giữa một bụi cúc nước to đang trổ hoa, Nilx ngắm bầu trời, thì hai chú bé học trò nhỏ ôm sách vở và mang làn thức ăn đi trên một con đường nhỏ dọc bờ phá. Chúng đi chầm chậm, lại có vẻ buồn và lo. Đến ngay cạnh Nilx, chúng ngồi xuống mấy tảng đá để nói với nhau về nỗi bất hạnh của chúng:

- Biết rằng hôm nay nữa chúng mình cũng không thuộc bài thì mẹ sẽ giận lắm, - một chú nói.

- Và bố nữa! – Chú kia nói. Xong, cả hai bắt đầu khóc.

Nilx nghĩ đến cách an ủi hai đứa bé thì một bà lão nhỏ thó, còng gập người lại, mặt hiền hậu và dịu dàng, đi đến và dừng lại trước mặt chúng.

“Làm sao mà lại khóc thế, các cháu?”, bà lão hỏi.

Hai chú bé nói là không thuộc bài và xấu hổ quá, không dám về nhà.

“Bài gì mà khó đến thế?”. Hai chú bé trả lời là chúng phải học tất cả mọi thứ về tỉnh Upplanđ.

Bà lão nói: “Có lẽ học trong sách không phải dễ đâu, nhưng bà sẽ kể cho các cháu nghe những điều mà mẹ bà đã dạy cho bà về tỉnh này. Bà không được đi học, và bà không bao giờ thành người thông thái, nhưng bà nhớ mãi mãi những điều mà mẹ bà đã cho bà biết”.

Bà lão ngồi xuống một tảng đá và bắt đầu kể: “Thế này này, mẹ bà nói rằng từ lâu lắm, Upplanđ là tỉnh nghèo khó nhất và nhỏ mọn nhất trong tất cả các tỉnh của nước Thụy Điển. Tỉnh chỉ gồm những cánh đồng đất sét buồn tẻ với những đồi đá nhỏ và thấp, như hiện còn ở nhiều nơi, dù là ở đây, gần phá Melaren, chúng ta không trông thấy.

“Vả lại đây vẫn là một đất nghèo và khổ, Upplanđ cảm thấy bị các tỉnh khác coi khinh, nên một hôm, ngán lắm rồi, nó đeo

cái bị lên lưng, cầm cái gậy đi ăn xin những kẻ giàu có hơn mình.

“Trước tiên, Upplanđ đi về phía Nam, đến tận tỉnh Xkônê. Nó phàn nàn về cảnh nghèo của mình và xin một miếng đất. “Thật người ta chẳng biết lấy gì mà cho tất cả những quân ăn xin ấy được, Xkônê trả lời. Nhưng hãy chờ xem. Ta mới đào vài cái mỏ đất sét vôi. Người có thể lấy cái đất mà ta đã hất lên và để lại trên bờ, nếu ngươi muốn dùng đến”.

“Upplanđ cám ơn, nhận lời và lại đi tiếp. Nó ngược lên tận Vexteryotland. Ở đấy nó lại kêu khổ. Vexteryotland nói: “Ta không thể cho ngươi đất được. Ta không đem những đồng bằng màu mỡ của ta mà cho bọn ăn xin đâu. Nhưng nếu người thích một trong các con sông nhỏ chảy ngoằn ngoèo trong đồng bằng rộng lớn của ta thì ngươi có thể

lấy”.

“Upplanđ cám ơn, nhận lời rồi đi xuống tỉnh Hallunđ. “Ta chẳng giàu đất đai gì hơn ngươi, - Hallunđ nói, - nhưng ngươi có thể gỡ lấy vài cái núi đá nhỏ, nếu không cho là mất công”.

“Upplanđ khọm vì cái túi nặng, đến thăm tỉnh Bohuxlend. Ở đó nó được phép nhặt bao nhiêu hòn đảo nhỏ trơ trụi và bãi rạn cũng được, tùy thích. “Trông chẳng ra gì, nhưng để chắn gió thì cũng tốt. Có thể ích lợi cho ngươi, vì ngươi cũng ở bờ biển như ta”.

“Upplanđ tỏ ra biết ơn vì tất cả của bố thí ấy: nó chẳng từ chối chút gì hết dù ở đâu người ta cũng cho những thứ mà người ta không đếm xỉa gì đến. Tỉnh Vermland cho một ít nền đất bằng granit của mình. Vextmanlanđ cho một phần những sông núi

chạy qua tỉnh mình. Ơxteryotlanđ cho một góc của miền rừng Kolanorden hoang vu, và Xmelanđ đổ gần đầy vào bị cho Upplanđ những đầm lầy, đá tảng và những khúc cây thạch thảo.

“Xơđermanland chỉ muốn bỏ ra có vài cái vũng trong phá Melar; Đalarne cũng quý đất đai của mình lắm, cho làm sao được, bèn biếu một đoạn sông Đalelf.

“Sau cùng Upplanđ nhận được của Nerke vài đám cỏ thụt và lầy, dọc bờ hồ Yelmar, mà tỉnh này có rất nhiều. Bị đầy quá đến nỗi nó phải quay về.

“Dốc bị ra, nó kiểm kê những gì đã đem về được.

“Nó không thể không nghĩ rằng đó thật là một bộ sưu tập khủng khiếp những cái vứt đi, nó thở dài và tự hỏi là có thể dùng những

của ấy như thế nào đây.

“Thời gian trôi qua, Upplanđ cứ ở nhà, bận rộn sắp xếp cho ngăn nắp công việc của mình”.

“Thế là người ta bắt đầu tranh luận xem nhà vua sẽ ở đâu, và ở đâu sẽ đặt kinh đô của nước Thụy Điển. Tất cả các tỉnh họp nhau để bàn bạc. Tất nhiên tỉnh nào cũng muốn chiếm lấy nhà vua, và người ta cãi nhau dữ lắm. “Ý kiến tôi là nhà vua phải chọn chỗ ở trong tỉnh nào tài năng nhất và hiền đức nhất”. Upplanđ nói vậy. Mọi người đều đồng ý là đề nghị đó rất đúng. Thế là quyết định rằng tỉnh nào mà tỏ ra thông minh và hiền đức hơn cả thì sẽ làm nơi nhà vua ở và nơi đóng đô.

“Vừa trở về thì các tỉnh nhận được lời mời dự tiệc của Upplanđ. Họ nói vẻ khinh thị: “Chẳng biết cái kẻ khố rách áo ôm ấy có

thể có cái gì mà thết đãi”. Tuy vậy, họ cũng nhận lời mời đó.

“Đến Upplanđ, họ sửng sốt về những cái được trông thấy. Họ thấy tỉnh này đã xây dựng xong: trong nội địa mọc lên những ấp trại tuyệt đẹp, bờ biển nhan nhản những thành phố, mặt nước đầy những tàu biển.

- Khá giả thế này mà đi ăn xin thì xấu hổ thật, - họ lẩm bẩm như vậy.

- Chúng tôi mời quý vị đến đây là để tạ ơn quý vị đã cho quà, - Upplanđ nói, - vì chính nhờ quý vị mà ngày nay chúng tôi mới ra khỏi bước khó khăn và được như thế này.

“Về đến nơi là chúng tôi bắt đầu đưa dòng sông Đalelf vào địa phận của mình. Chúng tôi thu xếp để có được hai cái thác nước

Đannêmôra chúng tôi đặt cái nền đất bằng granit mà Vermlanđ đã cho, và chúng tôi dám nghĩ cả rằng Vermland đã không nhìn kĩ cái đem cho chúng tôi, vì granit ấy chẳng là cái gì khác quặng sắt tốt tuyệt trần. Khắp chung quanh đấy, chúng tôi đã trồng khu rừng nhận được của Ơxteryotlanđ. Bằng cách đó, mà tại một chỗ có quặng sắt, có thác nước, có rừng để cung cấp than củi, thì tất nhiên là chúng tôi đã được một vùng mỏ giàu có.

Sau khi đã sắp xếp tốt như thế ở miền Bắc, chúng tôi kéo những sông núi của Vextmanlanđ đến tận phá Melaren, tạo ra ở đây những ghềnh, những mũi đất và những hòn đảo phủ kín cây xanh và đẹp như những vườn tược. Những vũng mà Xơđermanland bỏ ra cho thì chúng tôi kéo rất sâu vào nội địa như những fyord và như thế chúng tôi đã mở đất này ra cho nghề

hàng hải và thương nghiệp với thế giới.

“Miền Bắc và miền Nam đã hòan thành, chúng tôi lại lo đến bờ biển miền Đông, và ở đấy chúng tôi đã lợi dụng mạnh những bãi rạn, những đống đá, những lùm thạch thảo và những truông hoang mà các vị đã cho và chúng tôi ném cả ra biển. Nhờ đó mà có tất cả các đảo lớn, đảo nhỏ, ích lợi cho chúng tôi vô cùng trong ngư nghiệp và hàng hải, mà chúng tôi xem như tài sản quý nhất của mình.

“Xong rồi, thì trong tất cả các tặng phẩm của quý vị chỉ còn lại với chúng tôi những đống đất sét vôi mà chúng tôi nhận được của tỉnh Xkônê. Chúng tôi đem trải ra ở chính giữa địa phận của mình: nay những đất ấy họp thành đồng bằng Vakxala phì nhiêu. Cái con sông đầu tiên lười biếng mà Ơxteryotlanđ cho, thì chúng tôi đã vạch cho

nó một cái dòng chảy qua đồng bằng ấy, để lập ra một đường giao thông thuận tiện với phá Melaren”.

“Bấy giờ các tỉnh khác mới hiểu là mọi việc đã diễn ra như thế nào: tuy hơi tức, họ cũng phải nhận rằng Upplanđ đã biết giỏi làm ăn. Họ nói: “Bạn đã làm nên những việc lớn với những phương tiện nhỏ. Trong tất cả chúng ta, chính bạn đã tỏ ra có khả năng lớn nhất và đức hạnh lớn nhất”.

“Thật là một lời nói hay! – Upplanđ đáp. – Qúy vị đã nói thế, chúng tôi xin nhận ngay chính chúng tôi sẽ làm nơi ở cho nhà vua và nơi đóng kinh đô”.

“Lần nữa, các tỉnh lại tức giận, nhưng mà không thể nuốt lời, rút lại các điều đã được quyết định xong xuôi rồi”.

“Thế là Upplanđ được cả nhà vua lẫn kinh

đô, và đứng đầu tất cả các tỉnh. Mà thế thì chỉ là công bằng thôi vì thông minh và hiền năng là những đức tính mà mãi đến cả ngày nay vẫn làm ra những ông vua từ những kẻ ăn mày”.

Ngoại Truyện

Cuộc lữ hành của Nilx bắt đầu bằng một cái thế tiến thoái lưỡng nan, cũng lại kết thúc bằng một thế lưỡng đao thật là bi đát.

Điều kiện của ông gia thần để Nilx trở lại làm người là phải đem ngỗng đực Martin về đến nhà để mẹ chú làm thịt, Akka đã tự mình đến, lại phái cả Gorgo đến gặp gia thần, xin thần tha cho Martin, nhưng vô ích; thần lại còn nhắn Nilx là phải về nhà ngay vì gia đình sa sút, bố mẹ khốn cùng quá đỗi.

Thương cha nhớ mẹ, Nilx chỉ mong được về nhà; mới thấy lại quê hương là mắt của Nilx đã rưng rưng lệ, nhưng mà về với gia đình, ở lại với quê hương, ấy là đưa ngỗng đực đến chỗ phải chết. Các thế lưỡng đao ghê

gớm quá. Nhưng mà Nilx đã quyết định và nói với Bataki: “Cái ông gia thần ấy đặt ra một điều kiện đến nỗi làm cho tôi không sao mà có thể trở về giúp đỡ bố mẹ tôi được. Nhưng ông ta không làm cho tôi trở thành tên phản bội, đánh lừa bạn mình được. Bố và mẹ tôi là những người lương thiện và tôi biết là sẽ muốn tôi đừng về giúp đỡ, còn hơn là thấy tôi trở về với cái lương tâm xấu hổ”.

Bài toán cuối cùng gia thần đặt ra cho Nilx thật là hiểm ác; và dù đau xót hết sức, Nilx vẫn giải quyết không phải ân hận với lương tâm. Truyện ngụ ngôn, nặng tính dân gian, thường kết cấu đơn giản, dễ mấy ai trong văn học thế giới mà có thể thắt một câu chuyện ngụ ngôn lại thành một cái nút khó gỡ đến như thế này; các bi kịch nổi tiếng như bi kịch cổ điển Pháp thế kỷ XVII, cũng đâu có tình huống bi đát đến thế. Kịch

LơXit chỉ là xung đột giữa tình yêu với danh dự; cái kết thúc “Cuộc lữa hành kì diệu” là xung đột giữa hiếu với nghĩa, đều là những bổn phận lớn của con người cả; và Nilx đã sống có nghĩa, có nhân; việc làm của Nilx thật là nghĩa khí.

Không muốn để Martin phải hi sinh cho mình, Nilx giấu bạn các quyết định của gia thần, nhưng cố khuyên Martin đừng nghĩ đến việc về nhà, và gạ nó tiếp tục chu du ra nước ngoài cùng với đàn ngỗng trời. Tuy không hiểu ý tốt của Nilx, nhưng ngỗng đực vẫn khảng khái: “Cậu nhất quyết đi tiếp, tôi chẳng bỏ cậu đâu”. Ngỗng đực cũng có ý nghĩa không khác gì Nilx.

Trước khi ra đi lại, và có thể là đi suốt đời không giờ trở về quê nhà, để cho Martin khỏi bị giết, Nilx cũng lén về thăm nhà một lát, mong có giúp cho bố mẹ được chút gì

chăng, nhưng không dám ra mắt bố mẹ, sợ bố mẹ vì thấy hình hài bé nhỏ của mình mà buồn. “Chú nghĩ bố mẹ đã chẳng có gì sung sướng rồi, mình có nên thêm cho bố mẹ nỗi buồn phiền này nữa không?”

Nhưng khi ngỗng đực Martin chẳng hay biết gì cả, cứ dẫn vợ và sáu con “bầu đoàn thê tử” về thăm nhà cũ, và liền bị mẹ mình tóm gọn đem giết, thì Nilx quên hết mọi điều lo ngại, xông lên xin mẹ tha cho bạn; nhưng vừa bước chân vào nhà là liền được gia thần cho trở lại thành người.

Truyện ngị ngôn là phải biết kết thúc bằng “đại đoàn viên”; còn ngỗng đực và vợ con thì trong niềm vui lớn của gia đình, lại là bạn đường trung thành của Nilx thì tất nhiên là phải được yêu quý lắm, chẳng cần “hạ hồi phân giải” cho thêm dài dòng như trong các truyện dân gian.

Nilx vừa về nhà, con bò cái trông thấy liền nghĩ rằng: “cái tên Nilx này, ra đi vào mùa xuân, dáng đi thật nặng nề, lê lết, đôi mắt cứ như đang ngủ; nhưng cái kẻ trở về đây nhanh nhẹn, dẻo dai, nói năng hoạt bát, đôi mắt long lanh, rực rỡ, tư thế thật đoan trang và quả quyết, và dù bé nhỏ như vậy vẫn làm cho người ta phải nể vì”.

Cuộc lữ hành đã biến đổi Nilx như vậy; về đến đích Nilx được trở lại làm người và đã nên người. Thật là cuộc đi nên người. Và cuộc lữ hành ấy, Xelma Layerlop gọi là “kỳ diệu” nhưng chắc chắn trong thâm ý của tác giả thì kì diệu không phải là nhiều bước phiêu lưuu, lắm việc lạ lùng, bao phen hồi hộp... mà kì diệu là ở việc thay đổi trí tuệ và lương tâm của Nilx. Cuộc lữ hành kì diệu không phải chỉ là một cuốn sách địa lí và sinh vật học, mà trong ý tác giả trước hết phải là một cuốn sách luân lí.

Than thở với Akka, nghĩ rằng mình sẽ không bao giờ trở lại làm người nữa, Nilx vẫn không thấy tiếc rẻ gì, chú nói: “Tôi muốn mẹ biết rằng tôi không tiếc là đã đi theo đàn ngỗng trong mùa xuân vừa qua. Đối với tôi chẳng thà không trở lại thành người còn hơn là không được đi cái chuyến vừa rồi”.

Nilx muốn nói là đi để học làm người cho ra người, việc đó quan trọng hơn là cứ làm người mà không ra cái con người. Bài học kể ra cũng thật là nghiêm khắc.

Đọc cuốn truyện này viết trên đất Thụy Điển, trong băng giá Bắc Âu, người ta không thể không liên tưởng đến một cuốn truyện khác cũng viết cho trẻ em trên đất Italia dưới mặt trời Địa Trung Hải; cuốn “Những cuộc phiêu lưu của Pinôckiô”. Côllôđi cho con bằng gỗ ấy biến thành

người vì nó thiết tha muốn làm người, và đã phải cố gắng làm việc thật tốt đển xứng đáng là người, Xelma Layerlop thì nghiệt hơn nhiều; Nilx Holyerxon là người hẳn hoi, thế mà chỉ vì một vụ nghịch ác đã bị biến thành gia thần, rồi phải đi, phải sống mãi với loài vật, và chỉ khi làm được thật nhiều việc tốt, bấy giờ mới được trở lại làm người. Ra cái danh hiệu con người là quý thế đấu. Và cả hai nhà văn Côllôđi và Xelma Layerlop, đều muốn đem đến cho trẻ em lòng tự hào được làm người cùng với ý thức phải ăn ở thế nào cho xứng đáng là con người.

Table of Contents

- Chương I - Phần 1: Đứa Con
- Phần 2: Đàn Ngỗng Trời
- Phần 3: Tấm Vải Kẻ Ô
- Chương II - Phần 1: Akka Núi
- Phần 2: Ban Đêm
- Phần 3: Cái Trò Của Đàn Ngỗng

- Chương III - Phần 1: Lối Sống Của Một Con Chim Trời

- Phần 2: Vittsơvlê
- Phần 3: Trong Vườn Cây
- Chương IV - Phần 1: Gliminyêhux
- Phần 2: Con Sếu
- Phần 3: Kẻ Dụ Chuột
- Chương XIII - Phần 1: Đảo Karl Nhỏ
- Phần 2: Bầy Cừu
- Phần 3: Lỗ Địa Ngục
- Chương XIV - Phần 1: Hai Thành Phố
- Phần 2: Thành Phố Sống
- Chương XVI - Phần 1: Lũ Quạ Khoang
- Phần 2: Bị Quạ Bắt Cóc
- Phần 3: Chiếc Nhà Nhỏ

- Chương XIX - Phần 1: Cái Hồ Lớn Có Nhiều Chim

- Phần 2: Con Chim Mồi

- Phần 3: Việc Lấp Cái Hồ

- Chương XXIII - Phần 1: Truyện Chó Karr Và Nai Màu Gio

- Phần 2: Karr
- Phần 3: Việc Đi Trốn Của Lông Màu Gio
- Phần 4: Vô Phương Tự Vệ
- Phần 5: Những Con Nữ Tu Sĩ
- Phần 6: Cuộc Đại Chiến Chống Bọn Nữ Tu Sĩ
- Phần 7: Việc Phục Thù
- Chương XXIV - Phần 1: Trong Tỉnh Nerkê
- Phần 2: Cái Đêm Trước Phiên Chợ
- Chương XXX - Phần 1: Cái Phần Lớn Hơn
- Phần 2: Lịch Sử Mỏ Falun
- Phần 2: Chuyện kể của Muyr–Kerxti
- Chương XXXIII - Phần 1: Trận Lụt

- Phần 2: Những Con Thiên Nga Trong Vũng Yelxta

- Phần 3: Con Chó Giữ Nhà Mới
- Chương XXXIV: Truyện Cổ Về Tỉnh Upplanđ
- Ngoại Truyện