Giáo trình

VĂN HỌC ẤN ĐỘ

Người biên soạn : Thạc sĩ  PHÙNG HOÀI NGỌC

Thông tin ebook :

Nguồn : Đại học An Giang

Thực hiện ebook : hoi_ls

Mục lục

CHƯƠNG I : ĐẶC ĐIỂM ĐẤT NƯỚC ẤN ĐỘ

I - Địa lý

II - Chủng tộc và đẳng cấp.

III - Văn hoá, nghệ thuật và khoa học

Chương II : VĂN HỌC DÂN GIAN ẤN ĐỘ

A . THẦN THOẠI ẤN ĐỘ

B. SỬ THI ẤN ĐỘ

I- SỬ THI RAMAYANA ( Kì tích của hoàng tử Ra ma)

II . SỬ THI MAHABHARATA

CHƯƠNG III : VĂN HỌC HIỆN ĐẠI ẤN ĐỘ

Nhà thơ RABINDRANATH TAGOR ( 1861-1941 )

I- CUỘC ĐỜI CỦA MỘT THIÊN TÀI:

II. TINH THẦN NHÂN ĐẠO CHỦ NGHĨA TRONG THƠ TAGOR

III. Mấy đặc điểm nghệ thuật trong thơ Tagor

PHỤ LỤC : VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH ẤN ĐỘ

1.Vài nét về lịch sử chủ nghĩa hiện sinh phương Tây :

2 . Vài nét về chủ nghĩa hiện sinh phương Đông và hiện tượng Krisna Murti của Ấn Độ

3. Quan niệm về tình yêu và cái đẹp của hiện sinh Ấn Độ :

CHƯƠNG I

ĐẶC ĐIỂM ĐẤT NƯỚC ẤN ĐỘ

I - Địa lý

Ấn Độ là đất nước rộng lớn và đông dân ở miền Nam Á, phía bắc có dãy núi Himalaya hùng vĩ được ví là " lâu đài tuyết trắng","bông sen trắng vĩ đại","nóc nhà của thế giới". Đi dần xuống phía nam qua hai lưu vực sông Ấn (Indux) và sông Hằng (Gange) phì nhiêu được gọi là châu thổ " đất vàng". Đi tiếp gặp dãy núi Vinđơhia với cao nguyên ĐeCan rộng lớn tiếp giáp núi Gat chạy dài xuống bờ biển Ấn Độ dương ngập tràn ánh nắng mang hình vòng cung tới gần hòn đảo Sri Lanka.

Từ đông sang tây có vùng Penjiap do năm nhánh sông hợp thành gọi là vùng Ngũ Hà, Đất đai ở đây mầu mỡ, tiếp đó là vùng Casơmia ( Kasemir ) bốn mùa cây lá xanh tươi. Do có núi cao, rừng rậm, sông dài, đất đai rộng lớn mà tài nguyên của Ấn Độ vô cùng phong phú. Trong rừng sâu, dưới lòng đất chứa nhiều khoáng sản quý như vàng bạc kim cương, ngọc ngà, cẩm thạch đủ các màu sắc. Có nhiều loại chim nuông thú vật vừa đẹp vừa có ích cho nền kinh tế như sư tử, hổ báo, voi, ngựa, trâu, bò, dê, cừu, trăn, rắn .... Cây cối gồm nhiều loại quả ngọt và gỗ quí.

Hàng năm, Ấn Độ trải qua những tháng hè nóng bỏng như lửa đốt, thiêu cháy cỏ cây và làm chết người, có những trận bão cát từ sa mạc cuốn về hun nóng cả vùng rộng lớn. Lại có những trận mưa dữ dội gây ra lũ lụt cuốn trôi nhà cửa, tàn phá mùa màng, giết hại cả con người và súc vật. Tuy thế cũng có những ngày xuân ấm áp, bầu trời trong xanh dịu mát tạo nên cảnh trí đẹp đẽ.

Nói chung, đất đai, thiên nhiên và khí hậu của Ấn Độ phức tạp và khắc nghiệt. Giàu có về tài nguyên nhưng bị thiên tai tàn phá cho nên nền kinh tế xưa kia luôn luôn ở trong tình trạng trì trệ đình đốn, chậm phát triển. Người Ấn Độ từ khi ra đời đã phải trải qua đấu tranh vật lộn ác liệt với thiên nhiên, điều đó được phản ánh rất rõ trong những truyện thần thoại đầy sức hấp dẫn và kỳ vĩ của họ.

II - Chủng tộc và đẳng cấp.

Ấn Độ là đất nước có nhiều chủng tộc với nhiều ngôn ngữ khác nhau, ước tính có tới 1652 ngôn ngữ. Trước đây chữ SansKrit được sử dụng trong văn học cổ và đạo Bà La Môn, còn chữ Pali phổ biến ở miền nam Ấn và dùng trong kinh Phật. Hiến pháp Ấn Độ ngày nay qui định dùng 15 thứ ngôn ngữ chính thức trong đó có tiếng Anh ( Tiếng Anh do thực dân Anh đưa vào từ khi thống trị Ấn Độ .

Các chủng tộc đông nhất gồm có Dravidian, Arian, Xumeria, Naga ... về sau có thêm người Hi Lạp, Ba Tư, Arập, Mông Cổ ... lần lượt xâm lược Ấn độ và dần dần trộn huyết với các thổ dân tạo ra nhiều chủng tộc phức tạp. Nhưng chủ yếu phải kể hai dân tộc lớn nhất Ấn Độ thời cổ là Dravidian và Arian.

Theo sử liệu, chủ nhân sớm nhất của đất nước Ấn Độ ä là người Dravidian. Ba nghìn năm trước công nguyên, người Dravidian từng sinh sống dọc lưu vực sông Ấn và sông Hằng. Họ đã xây dựng nên nền văn minh sông Ấn rực rỡ.

Chủ nhân thứ hai - giống người Arian, nguồn gốc từ xứ aspien thuộc ngữ hệ Ấn- Âu từ phía nam dãy núi Uran, đến vùng Tuyeckestan (Liên Xô) chia ra ba bộ phận, trong đó một bộ phận đi qua Afganishtan, vượt núi Himalaya vào định cư ở bang PenJap.

Lúc đầu, người Arian chỉ muốn di cư hoà bình, mang theo súc vật và dụng cụ gia đình để tìm kiếm đất đai cư trú làm ăn theo lối dân du mục. Về sau họ phải dùng vũ trang chống lại người thổ dân. Người Arian giỏi chăn nuôi, thạo săn bắn, giỏi cung kiếm, can trường hung bạo và khoẻ mạnh nên đã chiến thắng người Dravidian và chiếm cứ đất đai.

Người Dravidian và các thổ dân khác bị chinh phục, một số trở thành tù binh rồi làm nô lệ cho Arian, số còn lại phải bỏ chạy vào rừng sâu hoặc kéo nhau tràn xuống định cư ở phía nam.

Lúc đầu, trình độ văn hoá của người Arian thấp hơn người Dravidian, nhưng sau họ tiếp thu văn hoá của kẻ bị chinh phục, học tập kỹ thuật làm ruộng, lại thấy đất đai màu mỡ nên người Arian chuyển sang đời sống định cư và canh tác nông nghiệp. Từ đây, chế độ công xã nông thôn Arian hình thành và phát triển.

Do mâu thuẫn về quyền lợi đất đai và chiến lợi phẩm nội bộ cộng đồng Arian ngày càng chia rẽ và xung đột vũ trang đã xảy ra.

Sau những cuộc xung đột đó, nhiều tiểu vương quốc ra đời do Vua đứng đầu và một hội đồng đại biểu quí tộc điều hành.

Từ đó chế độ chiếm hữu nô lệ tan rã, nhường chỗ cho chế độ phong kiến ra đời.

Sau khi đế quốc Moria suy sụp (-322-185). Ấn Độ cổ đại lại chia thành nhiều quốc gia phong kiến cát cứ và chiến tranh liên tiếp nổ ra.

Đầu thế kỷ V trước công nguyên, người Ba Tư (Iran) đánh chiếm vùng Pengiáp, đầu thế kỉ IV trước công nguyên, người Hi LạpỴMacedoni xâm nhập tây bắc Ấn Độ . Khoảng thế kỉ I, Người Saca ở trung Á tiến vào bắc Ấn ... người Ấn Độ luôn luôn phải chịu đựng và chống trả nhiều cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo. Tiêu biểu hơn cả là cuộc chiến tranh chống người Hồi Giáo và người Mông Cổ từ thế kỷ thứ VII, và cuộc chiến tranh xâm lược lớn nhất của thực dân Anh vào đầu thế kỉ thứ XIX.

Các dân tộc Ấn Độ còn phải chịu đựng chế độ đẳng cấp rất khắc nghiệt.

Chế độ đẳng cấp ra đời nhằm phân biệt đối xử giữa người Arian và Dravidian cùng các thổ dân khác.

Xã hội có 4 đẳng cấp chính:

-Brahman (Tăng lữ Bà la Môn)

-Ksatrya (Vương công, quí tộc, võ sĩ).

-Vaisya (thương nhân, nông dân, thợ thủ công).

-Sudra (nô lệ, tôi tớ, người làm thuê).

Đẳng cấp Sudra còn chia ra 2 hạng người. Hạng người Sandala sống ở hạ lưu sông Hằng và hạng thấp nhất là Paria sống ở vùng cao nguyên Đêcan - hai hạng người này là do đàn bà của đẳng cấp Brahman lấy đàn ông của đẳng cấp Sudra sinh ra. Họ không được xã hội thừa nhận và bị đối xử phân biệt rất thậm tệ.

Chế độ đẳng cấp đã đẻ ra nhiều luật lệ hết sức khe khắt. Hôn nhân giữa các đẳng cấp bị cấm đoán. Người khác đẳng cấp không được ngồi gần nhau và ăn cơm chung. Người đẳng cấp dưới phải phục tùng vô điều kiện và tôn kính đẳng cấp trên, nhất là dẳng cấp Brahman.

Lịch sử Ấn độ bị chế độ đẳng cấp kéo trì trệ hàng ngàn năm. Về sau, Mahatma Gandhi (1869 - 1948), nhà yêu nước vĩ đại Ấn Độ đã tích cực đấu tranh để xoá bỏ chế độ đẳng cấp. Ông nói "Chúng ta đều biết rằng, hệ thống đẳng cấp đã lỗi thời, cần phải xoá bỏ nó nếu đất nước Ấn Độ muốn được tồn tại và phát triển".

Thực hiện chủ trương của M.Gandhi, từ ngày Ấn Độ được độc lập (1947), tệ phân biệt đẳng cấp dần dần bị xoá bỏ nhưng đến nay trên thực tế, nhiều vùng nông thôn lạc hậu vẫn còn duy trì tệ nạn này.

Đặc điểm hoàn cảnh xã hội trên đây đã tạo cho dân tộc Ấn Độ truyền thống đấu tranh bất khuất, kiên cường nhằm giữ gìn hoà bình, hoà hợp và công bằng bác ái. Tinh thần đó đã được phản ánh từ rất sớm trong các bản anh hùng ca vĩ đại như Ramayana, Mahabharata và các tác phẩm văn học nghệ thuật khác.

III - Văn hoá, nghệ thuật và khoa học

Ấn Độ là nước có nền văn minh rất sớm, không kém Hi lạp,La Mã, Ai Cập. Những cuộc khai quật khảo cổ học đầu thế kỉ XX ở lưu vực sông Ấn đã chứng minh nền văn minh rực rỡ của người Dravidian có từ 3000 năm trước công nguyên.

Có thể gọi Ấn Độ cổ đại là mảnh đất màu mỡ cho tôn giáo và triết học sinh sôi phát triển. Đặc biệt, tôn giáo và triết học gắn bó chặt chẽ với nhau ngay từ đầu và trở thành một bản sắc văn hoá độc đáo Ấn Độ .

1 . Tôn giáo

Tôn giáo đầu tiên ở Ấn Độ bắt nguồn từ tín ngưỡng nguyên thuỷ, theo kiểu tô tem: Sùng bái vật tổ và tự nhiên. Có bốn đạo chính là: Bà La Môn (Brahmanism) đạo Giên (Jainism), đạo Phật (Buddism) và đạo Hindu (Hinduism) ngoài ra còn các đạo khác như đạo Hồi (Islamism), đạo Sikh, đạo Thiên chúa .v.v...

Đạo Bà La Môn ra đời đầu tiên. Nó tuyên truyền học thuyết van vật bất di bất dịch, xã hội có nhiều đẳng cấp là ý muốn của đấng tối cao Brahma. Nỗi đau khổ trên đời là tạm thời không đáng quan tâm, cuộc đời là huyền ảo chỉ có đấng tối cao Brahma là có thực. Thuyết luân hồi (Samsara) và nghiệp báo ( Karma ) cho rằng con người sau khi chết sẽ biến ra kiếp khác. Hiện tại nghèo khổ là do kiếp trước phạm nhiều tội ác. Muốn kiếp sau khỏi trở thành súc vật thì phải sống đúng đạo Darma do đấng Brahma đề ra, phải biết an phận, không được ghen ghét đẳng cấp.

Sau này đạo Brahmanism trải qua nhiều cải cách và trở thành đạo Hindu, tức là Ấn Độ giáo thịnh hành trong thời phong kiến và tồn tại đến ngày nay.

Đạo Giên (Jainism)

Nhận thấy đạo Bà La Môn là công cụ áp bức giai cấp, nhiều người ở đẳng cấp vương công quí tộc bất mãn, tìm cách chống đối. Họ tự ý rời bỏ đời sống giầu sang đi tìm nơi ẩn đật ở rừng sâu núi vắng để tu luyện khổ hạnh, mong tìm đạo lý khác giúp con người thoát khỏi mọi đau khổ trần tục. Mahavira tên thật Vacdamana sống giữa thế kỉ thứ VI trước công nguyên ở châu thành VaiSaLi, nay là tỉnh Bihar, đau buồn vì bố mẹ tuyệt thực quyên sinh ông đã bỏ nhà đi tìm đạo. Sau 13 năm tu hành, ông đã lập ra một đạo giáo tên là Jain (có nghĩa đắc đạo). Đạo Jain phủ nhận quyền uy của kinh Veda, chống lại chế độ đẳng cấp và đạo Bà La Môn. Họ chủ trương không tế lễ, coi vạn vật đều có vật chất và linh hồn. Chỉ có linh hồn cao cả nhất, hoàn hảo nhất mới được "giải thoát" vĩnh viễn, những linh hồn đó gọi là Arhat. Muốn thế phải sống khổ hạnh, phải giữ luật bất tổn sinh (Ahimsa) có nghĩa tránh giết hại mọi sinh vật (kể từ con vật nhỏ li ti), không nói dối, không lấy cái gì của ai (trừ tặng vật), từ bỏ mọi lạc thú. Người tu hành có quyền tuyệt thực để tự tử, tự tử là chứng tỏ linh hồn đã hoàn toàn chiến thắng. Sau khi Mahavira qua đời, đạo Jain tự phân hoá thành 2 giáo phái. Phái Svetambara mặc áo cà sa trắng và phái khoả thân Digambara (coi không khí là áo quần).

Mahatma Gandhi đã chịu ảnh hưởng đạo Jain. Ông tôn trọng luật Ahimsa, sống giản dị khắc khổ. Khi bị bọn thực dân Anh cầm tù, ông thường tuyệt thực để đấu tranh.

Ngày nay ở Ấn Độ , người theo đạo Jain ngày càng giảm, chỉ còn 0,5% dân số.

Đạo Phật (Buddism)

Sau Mahavira - có Siddata Gotama, hiệu là Sakya Muni (Thích ca mầu ni), con vua Suddodama và hoàng hậu Maya. Ông sinh năm 563 và mất 483 trước công nguyên. Sau bao năm đi tìm chân lý, ông đã ngộ đạo dưới gốc cây bồ đề ở vùng Bodigaya, sau đó đi truyền đạo dọc sông Hằng suốt 40 năm đến khi chết.

Giáo lí đạo Phật cho rằng tội ác là do dục vọng con người sinh ra. Dục vọng thì vô hạn, do đó tội lỗi và đau khổ của con người không bao giờ xoá sạch được. Cuộc đời là bể khổ con người bị chi phối bởi kiếp luân hồi và thuyết nhân quả nên phải tu hành để giải thoát. Phải tiêu diệt hết dục vọng để kiếp sau lên chốn Niết bàn (Nirvâna) - đó là nơi cực lạc.

Đạo Phật chủ trương bình đẳng giữa chúng sinh, mở đường giải thoát cho những người bị áp bức, đè nén, tức là đương thời phản đối chế độ đẳng cấp của đạo Bà La Môn.

Đối với lịch sử, đó là điểm tiến bộ, nhưng căn bản giáo lý mang tính tiêu cực, nhẫn nhục vô vi. Đạo Phật chủ trương không dùng bạo lực, trong đấu tranh thì thoả hiệp, hoà hoãn, nhẫn nhục. Đạo Phật về sau lại bị vương quyền lợi dụng như một công cụ áp bức tinh thần quần chúng.

Trong thời đại Asoka ( -273 -232), Đạo Phật được truyền bá sâu rộng qua các nước châu Á , trước hết ở Đông Nam Á... Đến thế kỷ thứ IX, sự truyền bá chậm lại và phân hoá thành giáo phái tiểu thừa (Hinayana) và Đại thừa (Mahayana) (Xin xem thêm phụ lục - phần văn học trung Quốc).

Đạo Hindu ( Ấn Độ giáo - Induism).

Trước sự phát triển thắng thế của đạo Phật, đạo Bà La Môn phải cải cách, biến thể thành đạo Hindu. Đạo Hindu tiếp thu một phần giáo lý và tín điều đạo Phật. Đạo này quan niệm vũ trụ trải qua ba giai đoạn : Sinh - Trưởng - Diệt. Nhất thể hoá ba vị thần tượng Brahma - Visnu - Shiva, đề cao thần Visnu là thần đại đức giáng thế, là người thiện lí tưởng nhất để cứu nhân loại khỏi vòng trần luân truỵ lạc.

2 . Triết học

Triết học ra đời và phát triển sớm. Từ thời kỳ cổ đại đã có nhiều môn phái triết học. Tư tưởng triết học duy vật ra đời sớm nhưng giai cấp thống trị nhanh chóng tìm cách thủ tiêu nó nên ngày nay không còn thấy có tác phẩm nào để lại. Người ta chỉ tìm thấy tư tưởng đó phản ánh trong các kinh Veda, kinh Upanisad, trong luật Manu, trong sách đạo đức học Acthasatra v.v...

Triết học duy vật cổ đại có nhiều trường phái, trong đó có ba trường phái chính còn để lại nhiều ảnh hưởng như phái Yadushaida, phái Svabatavada, phái Protosankia.

Ba trường phái có những quan niệm khác nhau về thế giới và vũ trụ nhưng đều phủ nhận thượng đế, thần thánh sáng tạo vũ trụ. Trường phái Charvak được truyền bá khá sâu rộng trong quần chúng bình dân.

Đối lập với các trường phái duy vật là 6 hệ thống triết học " chính thống" duy tâm, gọi là Darsana. Họ đều thừa nhận uy quyền của các bộ kinh Veda. Trong đó môn phái Vedanta là quan trọng nhất, có ảnh hưởng lớn đến ý thức xã hội Ấn Độ.

Tiếng Sanskrit, Vedata có nghĩa là phần kết luận của Veda. Kinh Veda dần dần được các sư phụ (Guru) đem ra giảng giải. Các bài giảng đó được tập hợp lại thành bộ kinh Upanishad (có nghĩa là ngồi cung kính nghe giảng).

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Upanishad ra đời vào khoảng thế kỷ thứ VIII trước công nguyên, được xem như tác phẩm triết học đầu tiên của nhân loại. Môn phái Vedanta, lấy Upanishad làm cơ sở lý luận cho học thuyết của mình có nhiệm vụ giải thích và phát triển nguyên lý cơ bản của Upanishad.

Linh hồn tuyệt đối (Brahman) đồng nhất với linh hồn cá thể (atman).

Thừa nhận thuyết luân hồi (Samsara) và nghiệp báo (Karma).

Từ thế kỷ X trở đi, Môn phái có ảnh hưởng đến các nhà văn hoá Ấn Độ là Bhakti (sùng tín) môn phái này vẫn coi thế giới là do một vị thần tối cao sáng tạo ra, nhưng có khuynh hướng xã hội tiến bộ, đề cao tình yêu thương giữa con người một cách chân thực, phủ nhận đẳng cấp kêu gọi hoà hợp các tôn giáo.

Sự gắn bó giữa tôn giáo và triết học tạo cho tư tưởng và tư duy người Ấn Độ khá độc đáo. Người Ấn rất coi trọng đời sống tâm linh, tư duy luôn luôn hướng về cái tuyệt đối, phổ quát, coi nhẹ cái cá biệt, cụ thể, luôn luôn chiêm nghiệm, hướng nội, khao khát tìm hiểu cái mới lạ, đưa tâm hồn vào thế giới trừu tượng mênh mông vô hạn và luôn tìm cách thích nghi với thế giới thực tại .

3. Khoa Học

Thời Vêda, toán học đã được soạn thành sách. Cuốn sách Sunva Sutra (phép tính toán bằng dây thừng) được phổ biến rất sớm. Các nhà toán học lớn như : AryaBhata thế kỷ thứ V,Varahamihara thế kỷ thứ VI có nhiều công lao trong việc phát triển toán học, hình học. Hai ông đề ra lý thuyết và giảng giải các phương trình có 2 ẩn số, phương trình vô định, căn thức bậc hai, bậc 3, sin và Cosin, tính chu vi đường tròn theo số pi (( = 3.1416).

Chữ số Arập và số không (o) cũng là những phát minh đầu tiên của Ấn Độ.

Nhà bác học Brahma Gupta ở thế kỷ thứ VII đã tìm ra trọng lực và sức hút trái đất, trước Newton nhiều thế kỷ.

Thời xưa người Ấn quan tâm nhiều đến thiên văn vì thiên văn liên quan đến việc tế lễ thần thánh. Cuốn sách cổ nhất có giá trị về thiên văn là cuốn sách Siddhanta ra đời vào khoảng năm 425 trước công nguyên. Sách này giải thích nguồn gốc và sự vận hành của mặt trời, mặt trăng và các vì sao. Trước CN, người Ấn Độ biết dùng lịch quy định 1 tháng có 30 ngày, mỗi năm 12 tháng, 5 năm có 1 tháng nhuận và biết giải thích chính xác về nguyệt thực và nhật thực.

Y dược học cũng được nghiên cứu và phát triển từ trước công nguyên. Nhiều cây thuốc và sách sử dụng được ghi trong kinh Veda. Nhà sáng lập ra nền y học Ấn Độ là Susruta ở thế kỷ II trước CN, ghi lại trên 1120 chứng bệnh và cách điều trị, đề ra phương pháp dưỡng sinh Yoga, và phương pháp phòng bệnh. Kĩ thuật mổ xẻ cũng sớm đạt nhiều thành tựu. Đến thế kỉ thứ II đã xuất hiện cuốn Samhita là bộ bách khoa toàn thư về y dược do nhà y học CHARAKA biên soạn - đó là cuốn sách quí của nền y học Ấn Độ và thế giới.

Kế thừa những thành tựu khoa học kĩ thuật ở thời cổ đại, ngày nay Ấn Độ đang ra sức đẩy mạnh nghiên cứu khoa học. Tháng 3 năm 1958 chính phủ Ấn Độ đề ra chính sách về khoa học kĩ thuật, coi trọng nghiên cứu khoa học cơ bản và ứng dụng vào sản xuất, xem đó là bản "hiến chương về khoa học".

Ngày nay, Ấn Độ đứng thứ 3 trên thế giới (sau Mỹ và Liên Xô) về đội ngũ cán bộ khoa học kĩ thuật. Năm 1960, nhà máy nguyên tử đầu tiên được xây dựng ở Tarapua gần thành phố Bombay. Năm 1974, Ấn Độ thử quả bom nguyên tử đầu tiên. Năm 1975 Ấn Độ cho phóng lên vũ trụ vệ tinh nhân tạo mang tên nhà bác học cổ đại Aryabhata. Năm 1981, các nhà hải dương học phát hiện ra "tấm thảm kim loại " ở thềm lục địa Ấn Độ và hiện nay đang được tiếp tục thăm dò và khai thác.

Nền văn minh Ấn Độ ra đời sớm nhưng về sau suy tàn dần không được phát triển liên tục nên ảnh hưởng của nó không mạnh mẽ.

Nghiên cứu và giảng dạy văn học Ấn Độ không thể bỏ qua việc nghiên cứu những đặc điểm đất nước và con người Ấn Độ.

4. Nghệ thuật

Nghệ thuật Ấn Độ phát triển theo đà phát triển của tôn giáo. Giữa thế kỷ thứ III trước CN, nhiều cung điện đền thờ nguy nga xây bằng đá khối bắt đầu xuất hiện ở Ấn Độ. Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc ảnh hưởng sâu sắc đến các nước vùng Đông Nam Á, Tây Á nhất là các nước lấy đạo Phật làm Quốc giáo, đó là kiểu kiến trúc Stupa (hoa sen).

Đến giữa thế kỷ thứ XVI và XVII, Đạo Hồi du nhập vào Ấn Độ khiến cho nghệ thuật kiến trúc Ấn được bổ sung thêm. Một kiểu kiến trúc hoà hợp nghệ thuật Hồi giáo và nghệ thuật truyền thống Ấn .

Hội hoạ có mầu sắc rất phong phú. Nhiều bích hoạ tuyệt đẹp ở các hang động khiến cho khách du lịch phải kinh ngạc về tài nghệ người Ấn Độ cổ xưa.

Từ xa xưa ca, múa, nhạc Ấn Độ thường thường được biểu diễn phối hợp chặt chẽ. Có trên hai trăm loại nhạc cụ, độc đáo nhất là trống. Nghệ thuật múa phát triển sớm, hình thức phong phú, gợi cảm, riêng điệu múa Apsara đã có trên 50 tiết điệu biểu diễn khác nhau và được phổ biến rộng rãi ở Đông Nam Á .

Ngày nay, ở Ấn Độ có nhiều viện nghiên cứu và trường đào tạo ca, múa, nhạc. Việc giới thiệu nghệ thuật Ấn ra nước ngoài cũng được nhà nước chú trọng và khuyến khích.

Nói chung , nghệ thuật Ấn Độ đượm mầu sắc tôn giáo , luôn luôn đi tìm cái đẹp trong sự ôn hoà, tĩnh mịch và tôn nghiêm.

Chương II

VĂN HỌC DÂN GIAN ẤN ĐỘ

A . THẦN THOẠI ẤN ĐỘ

I . KHÁI QUÁT

Thần thoại Ấn Độ là sáng tác dân gian truyền miệng của nhiều chủng tộc, nhiều địa phương kế thừa lẫn nhau trong quá trình phát triển đất nước. Đó là một thế giới thần thoại kì ảo, được giữ trong các tập sách Veda, Brahmana, Upanisand, Purana, Phật thoại Budda.....

Thần thoại Ấn Độ phát triển qua nhiều thời kỳ khác nhau.

Trước khi người Arian xâm nhập Ấn Độ thì các chủng tộc ở đây tôn thờ và ca ngợi thần núi, thần sông, thần cây cối, thần súc vật, thần rắn (Naga), thần bò mộng (Nandi), thần cổ thụ (Yatsa) .v.v. và ma quỷ yêu tinh khác theo kiểu tô tem.

Đặc biệt họ tín ngưỡng thần Mẹ và thờ cúng âm lực, coi âm vật - bộ phận sinh dục nữ (Yoni) là nguồn gốc của mọi sáng tạo. Bên cạnh Yoni, còn thờ dương vật (Linga), giống như người Ai Cập cổ thờ dương tính Osiris, người Hi Lạp cổ thờ Phallus. Thần Yoni và Linga được tạc bằng đá hoặc nặn bằng đất sét với hình trụ có chóp tròn (hoặc tháp nón) đặt trên bệ hình tam giác hoặc hình tròn. Ngày nay trên đường phố, vườn hoa người ta còn thấy các bức tượng đó. Người Ấn Độ xưa còn đeo hình Linga ở cổ để trang điểm, khi làm lễ cầu tự, họ trang hoàng lộng lẫy cho các bức tượng trên , đó là ý niệm về sự sinh tồn. Họ cho rằng sự sinh sôi nảy nở trong trời đất đều do đực và cái kết hợp với nhau. Đó cũng là quan niệm duy vật thô sơ nhưng dần dần bị thần bí hoá.

Đến thời kỳ Veda (khoảng 1500 năm trước CN) khi người Arian vào đất Ấn và hoà hợp với các chủng tộc khác thì thần thoại phát triển phong phú đa dạng và có hệ thống hơn.

Tăng lữ Bà La Môn bắt đầu chú ý ghi chép lại những chuyện thần thoại rải rác trong các bộ tộc trong các địa phương rồi sắp xếp có hệ thống trong bộ kinh Rig Veda.

Đó là những câu ca, bài hát ca ngợi các lực lượng thiên nhiên mà họ tôn thờ và sùng bái.

Lời hát và cảm xúc của người Arian trong sáng, hồn nhiên, chân thực và lành mạnh, trí tưởng tượng của họ bay bổng diệu kỳ. Các thần linh chẳng khác gì con người, họ rất gần gũi và dễ dàng đáp ứng lời cầu nguyện của con người. Các thần cũng thích đi lang thang, du mục, cũng chăn bò vắt sữa, yêu nhau và sinh con đẻ cái.

Thần Thoại Aán Độ là những bức tranh chân thực tuyệt đẹp miêu tả thiên nhiên nơi người Arian đi qua và sinh sống.

Thần Thoại Rig Veda phản ánh thời thơ ấu Ấn Độ, giống như Karl Marx nói về Thần Thoại Homer rằng " Nó phản ánh cái đẹp, phản ánh thời kỳ ấu trĩ một đi không trở lại của loài người ".

Bước sang thời kỳ hậu Veda, chế độ đẳng cấp ngày càng được cũng cố và phát triển, là quá trình hình thành tôn giáo Bà la môn và triết học duy tâm thần bí. Do vậy, thần thoại Ấn Độ từ đây trở nên phức tạp, tối tăm, trừu tượng, huyền bí và ngày càng xa rời cuộc sống con người.

Lúc đầu, bất cứ vị Thần nào trong Rig Veda cũng có quyền lực như nhau, đều sáng tạo ra của cải vật chất, phục vụ đời sống con người và được con người ca ngợi, tôn thờ như nhau.

Về sau, người ta qui tất cả quyền lực của các thần vào một đấng sáng tạo tối cao.

Đó là quá trình từ đa thần giáo ( polytheism ) chuyển sang nhất thần giáo ( monotheism ) trong lịch sử tôn giáo nói chung.

II. HỆ THỐNG THẦN THOẠI RIG VEDA :

Veda do từ gốc là Vid trong tiếng sanskrit có nghĩa là "hiểu biết" , hiểu biết xâu xa về mọi mặt. Người Ấn Độ cổ xưa quan niệm rằng khi con người ra đời thì thần thánh ban cho sự hiểu biết rồi. Sự hiểu biết đó cứ thế mà phát triển liên tục. Người Ấn Độ rất coi trọng sự hiểu biết, họ có câu châm ngôn sau "Hiểu biết thật sự là hiểu biết có thể đưa ta tới tự do "

Những hiểu biết có được đều đã sưu tập trong bộ thần ca Veda. có thể Veda ra đời khoảng từ 1500 đến 1000 năm trước công nguyên.

Thần ca Veda có 4 tập, trong đó tập Rig Veda mang tính chất văn học đậm đà nhất, chứa đựng nhiều truyện thần thoại và ra đời sớm nhất.

Rig có nghĩa là "tụng niệm". Ba tập sau có các tên là : Sama Veda (ca vịnh ), Giagina Veda (tế tự ) và Alhava Veda (phù chú, ma thuật )

Sau đây, chúng ta lần lượt tìm hiểu một số thần thoại trong RIG VEDA

1. Nhóm thần vũ trụ-thiên nhiên:

Đầu tiên là thần Trời và Đất sáng tạo muôn loài.

Trời Cha- Dyaus ( người Hi lạp có Zeus hoặc Jupiter). Đất mẹ-Addidi.

Dyaus và Addidi lấy nhau sinh ra Aditya - đây là tất cả các loại thần linh.

Các Aditya điều hành mọi sinh hoạt trong trời đất và vũ trụ, họ ở khắp 3 cõi - trời, không trung và đất. Trời do thần Mặt Trời là Surya cai quản, không trung do thần Gió Vayu và Đất-hạ giới do thần lửa Agni cai quản.

Thần Lửa Agni được coi là vị thần quan trọng có ảnh hưởng lớn đến đời sống con người cho nên Agni được ca ngợi rất nhiều. Trong Rig Veda có hơn hai trăm bài ca tụng thần Lửa Agni.

Agni có thân hình màu đỏ và màu vàng, có hai đầu bảy lưỡi, tay cầm một chiếc rìu, một ngọn đuốc, một cây quạt và một chuổi hạt. Agni ngồi trên cổ xe do bảy con ngựa hồng kéo. Khói là cờ, gió là bánh xe. Agni có mặt khắp ba cõi, ở mỗi nơi Agni có hình dạng và nhiệm vụ khác nhau. Lửa ở hạ giới có sứ mệnh làm trung gian giữa con người và thần linh. Lửa thiêu đốt lễ vật dâng lên trời. Lửa ở trên trời giúp cho thần Surya toả ra sức nóng chiếu khắp vạn vật. Lửa ở không trung giúp thần Indra làm ra sấm sét. Agni được coi là đấng-thâm-nhập-khắp-nơi, biết được mọi việc, soi sáng khắp nơi, đốt cháy được tất cả mọi vật, dù sạch sẽ hay vật dơ bẩn. Agni khi hung dữ, lúc dịu dàng, sẵn sàng cung cấp đồ ăn thức uống cho loài người. Agni được coi là người bạn tốt nhất " chúa của cải " " người chế tạo và ban phát thức ăn". Về sau tôn giáo Bà la Môn biến Agni thành thầy cúng-cây cầu nối Trời và Đất, thần và người trong các buổi hiến tế.

Agni còn tham dự đám cưới, ma chay, lễ tết, hội hè. Thần chứng kiến lễ cưới : hai vợ chồng trẻ phải đi bảy vòng quanh đống lửa đốt bằng phân bò khô và đọc 7 lời thề chung thuỷ

Thần Agni thiêu huỷ thể xác con người để hoàn trả lại cho thế giới vật chất cái "ảo ảnh tạm thời ", giúp con người trở về chốn vĩnh hằng của thần thánh, chết là giải thoát. Thần Lửa là vị tu sĩ cao nhất ban phúc lành cho người. Thần tiêu diệt mọi thứ uế tạp và theo dõi đạo đức con người. Hàng năm hai kỳ tết Xuân và Thu ( Holy và Divapati), dân chúng đốt những đống lửa lớn gọi là lửa Holy, thắp nhiều nến để xua đuổi yêu quái và tội lỗi .

Thần Gió Vayu cai quản không trung. Thần là hơi thở của lửa, sinh khí của vũ trụ, mạch sống của muôn loài. Thần có sứ mệnh làm trong sạch bầu trời và cùng với lửa chuyển lễ vật đến thần linh. Vayu và thần Mưa-Sét Indra có khi hoà làm một cai quản không trung. Đó là vị thần màu trắng toát, hùng dũng mang cung tên cưỡi xe bằng vàng có ngựa kéo bay khắp không trung. Ngoài tính chất hùng mạnh, nhanh nhẹn, sinh động, Vayu còn là vị thần đa tình, chuyên rủ rê ăn nằm với các vũ nữ thiên thần .Vayu đã ăn nằm với vũ nữ Angiana, đẻ ra giống khỉ Hanuman-nhân vật có tài thần thông biến hoá, có thuật phi hành, được miêu tả trong các sử thi Ramayana và Mahabharata .

Thần Surya (mặt trời ) cai quản thiên giới . Surya do chữ Sur hay Svar ( tiếng Sanskrit ) có nghĩa sáng chói ( tiếng Anh : sun ). Thần gây ra ban ngày, là con mắt của vũ trụ, tồn tại mãi mãi. Surya có thân hình màu đồng đỏ, tóc và râu màu vàng, cưỡi xe 7 ngựa hồng kéo rất dữ tợn. Thần đội vương miện, đeo nhiều vòng toả ánh hào quang chói lọi. Thần đẻ ra Manu - con người đầu tiên của trần thế. Manu lại đẻ ra Iksuacu - người sáng lập triều đại Mặt Trời, chàng ta lại sinh ra một trăm con trai.

Trong hệ thống thần vũ trụ - thiên nhiên, còn có các thần linh khác như thần Varuna (bầu trời ), thần Soma (rượu ), thần Chandra (mặt trăng ), thần Rudra ( bão táp), nữ thần Usa (rạng đông ) ..

2. Nhóm thần sáng tạo thế giới và thuỷ tổ loài người :

Thần thoại Ấn Độ miêu tả một số mẫu người sáng thế như Toastri (thần Rèn), Burusa ( người khổng lồ ), thần Manu (thần Nguyên thuỷ , thủy tổ loài người ) ...

Ta hãy kể về thần Manu.

Manu có nghĩa là người ( Latin :Humanus, Anh: Human ).

Manu là con của đấng tối cao Brahma. Thần Brahma tự tách mình ra hai nửa đực, cái hoặc âm và dương. Hai nửa kết hợp nhau sinh ra Manu .

Manu làm ra bộ luật Manu, theo đó mà cai quản thế giới .

Buổi sáng kia , Manu rửa tay trong dòng nước, bỗng thấy có con cá bơi tới, Manu bắt lấy - cá nói "Hãy nuôi ta rồi có ngày ta sẽ cứu sống người . Sắp đến ngày xảy ra nạn hồng thuỷ ,lúc đó ta sẽ cứu người thoát chết ".

Manu bỏ cá nuôi trong chậu. Cá lớn nhanh. Manu chuyển cá sang thùng, rồi sang hồ, từ hồ chuyển sang sông Hằng, từ đó ra biển, ca cứ lớn mãi. Theo lời cá, Manu đóng sẵn một con thuyền. Khi cơn lũ lụt xãy ra, Manu gọi cá và ngồi vào thuyền. Manu buộc thuyền vào mõm cá. Cá đưa thuyền vượt qua dãy núi Himalaya đến ngọn núi cao nhất. Theo lời cá dặn , Manu buộc thuyền vào gốc cây, ngồi chờ nước rút. Sau khi nước rút, mặt đất trơ trọi, không một sinh vật nào sống sót. Manu thèm khát có đồng loại bèn cầu nguyện Brahma, một cô gái xuất hiện. Hai người ăn ở chung chạ, cùng lao động sinh sống và sinh hạ một đứa con trai.

3. Nhóm thần tinh thần - tình cảm - thần tình yêu Kama :

Giống như Eros của Hi lạp, Cupidon của La mã, Kama là thần tình yêu . Cuộc đời chàng là một trong những truyện thần thoại Ấn Độ hay nhất. Lúc đầu, Kama chỉ là một ý niệm về nguồn gốc vũ trụ và muôn loài. Người Ấn Độ cổ tin rằng sự sinh sôi nảy nở trong trời đất là do sự phối hợp giữa giống đực ( purusa ) và giống cái (prakriti). Hai giống ấy có ở khắp nơi và luôn luôn tìm gặp nhau theo " ý muốn tự nhiên " -tức là Kama.

Đến người Arian, họ quan niệm Kama là sự vận động đầu tiên của vũ trụ, sau đó chuyển vào cuộc sống,làm phấn chấn và lôi cuốn muôn loài, muôn vật. Bộ kinh Rig Veda (vệ đà ) có đoạn "Kama là mầm mống của lòng người, của trí tuệ, là sợi dây ràng buộc cái bản thể với cái không bản thể ". Họ coi Kama là vị thần có tất cả trước mọi loài. Người đời luôn luôn ước mong Kama đến với mình. Trong buổi tế lễ, người cầu nguyện: "Hỡi Kama ! vị thần có mũi tên bắn trúng đích. Cánh tên là nỗi sầu muộn, lòng tên là mong mỏi, mũi tên là dục tình, mong thần hãy xuyên qua trái tim con ".

Kama được miêu tả như một chàng trai tuấn tú ngồi trên chiếc xe do chim vẹt kéo, cầm chiếc cung, cánh cung làm bằng cây mía uốn cong, dây cung làm bằng đàn ong mật kết cánh với nhau, mũi tên làm bằng hoa xoài mềm mại. Chàng có vợ là nàng Rati (có nghĩa là: say đắm) và bạn chàng là chúa xuân Vasanta, đi theo chàng còn có các chàng trai mục đồng Gandarva và các vũ nữ Apsara.

Thần Tình yêu được miêu tả như một biểu hiện độc đáo của nghệ thuật dân gian Ấn Độ. Thiên nhiên gắn liền với tình cảm con người. Kama trở thành nguồn trữ tình lai láng, đắm đuối của con người và là lực lượng đáng kể chống lại lối tu hành khổ hạnh. Các vị thần linh, giáo sĩ đạo Bà La Môn và Hindu, kể cả chúa tể Brahma đã nhiều phen điêu đứng vì mũi tên của Kama.

Truyện kể rằng :" Taraka là con quỷ có uy lực ghê gớm khiến cả đấng tối cao Brahma cũng phải kính nể . Nó bắt thần Brahma truyền cho nó phép trường sinh bất tử. Từ khi có phép đó nó trở nên kiêu ngạo, khinh rẻ các thần linh. Các thần muốn tiêu diệt Taraka nhưng biết chắc rằng không có ai ngoài con trai của thần Siva sinh ra mới đủ sức tiêu diệt nó. Nhưng khốn nỗi Siva theo chủ nghĩa khổ hạnh, không chịu lấy vợ. Các thần bàn cách làm sao cho SiVa lấy Uma - con gái thần núi Himalaya. Kama nhận nhiệm vụ cực kỳ khó khăn này. Chàng mang "vũ khí", dẫn đoàn tuỳ tòng và nàng Uma lên đỉnh núi Kailasa, nơi thần Siva đang ngồi tu luyện.

Uma được trang điểm lộng lẫy, nàng tìm mọi cách khêu gợi dục tình của Siva, nhưng Siva không mảy may xao động, đôi mắt vẫn lim dim hướng về thượng đế. Chờ đến khi nàng Uma có sức quyến rũ và xinh đẹp tuyệt trần, Kama gương cung bắn thẳng mũi tên vào trái tim Siva. Thần Siva bàng hoàng, nhức nhối trái tim, vùng đứng dậy, quắc mắt tìm kiếm xem kẻ nào dám cả gan quấy rối.

Trông thấy Kama, thần mở to con mắt thứ ba trên trán, phun lửa hừng hực đốt cháy Kama thành tro Nhưng trái tim Siva vẫn nhức nhối, ngọn lửa tình trong người cứ bừng cháy. Siva ẩn nấp vào bóng cây râm mát hòng dập tắt lửa tình. Vô hiệu, vì xung quanh có nhiều sơn nữ xinh đẹp đang nhìn Siva khiến cho ngọn lửa càng nóng hơn . Thần chạy trốn xuống hồ nước, nước hồ lại càng sôi lên khi nàng Uma đứng trên bờ hồ chờ đón. Cuối cùng Siva nhảy lên bờ. Nàng Uma chạy tới ôm chặt lấy thần. Lúc ấy Siva mới cảm thấy lòng mình êm dịu. Thế là Siva lấy vợ và sinh con trai.

Sau khi thần Kama chết thế giới trở nên khô cằn, lạnh lẽo vì Thần tình yêu không còn nữa. Thần linh và loài người đều vô cùng lo sợ. Mọi người lập đàn tế lễ cầu xin Siva cải tử hoàn sinh cho Kama. Nàng Rati goá bụa, đau khổ tìm nàng Uma năn nỉ cầu xin Siva cho chồng sống lại. Siva đồng ý cho Kama sống lại nhưng phải chịu vô hình, vô ảnh. Và Kama tồn tại mãi với muôn loài cho đến ngày nay.

Tết Holy vào dịp mùa xuân được coi là ngày giỗ thần tình yêu Kama. Tục truyền sau khi Kama chết. Người đời lấy tro xác Kama hoà vào nước, nước bỗng hoá ra màu đỏ tía. Từ đó người Ấn Độ xem màu đỏ tía là màu hạnh phúc. Vào dịp tết Holy, nam nữ thanh niên dùng một thứ bột màu hoặc nước đỏ tía để xoa lên mặt hoặc vẩy lên quần áo, chúc nhau hạnh phúc. Cô gái nào đã có chồng thì chấm một chấm đỏ giữa trán, ghi nhận mình đã có hạnh phúc (nhưng ngày nay thì bất kỳ cô gái nào cũng có thể chấm đỏ nếu thích). Thanh niên tổ chức nhảy múa, hát ca ngợi Kama và ca ngợi những mối tình chung thuỷ của chàng hoàng tử Rama và công chúa Sita, mối tình của chàng Krisna và Rada.

Trong đoàn tuỳ tòng của Kama, còn có các chàng trai thiên thần mục đồng Gandarva. Đó chính là hình ảnh thực của những thanh niên thổ dân ở miền Bắc Ấn Độ nơi có phong cảnh hữu tình, có nhiều rượu ngọt, thích ca hát nhảy múa - họ sống tự do, chuyên đi tìm bạn gái và kết hôn tự do không theo phép tắc của gia đình và xã hội. Lối kết hôn đặc biệt đó gọi là tục Gandarva , về sau nhà nước nô lệ và phong kiến chỉ dành riêng tục kết hôn Gandarva cho vua chúa.

Các vũ nữ Apsara: apsara có nghĩa là "lượn trong nước " Hình tượng này giống như nữ thần Nymph trong thần thoại HiLạp, Lamã. Hoặc giống các tiên nữ trong thần thoại Trung Quốc và Việt Nam. Apsara thường sống trong nước, thích bơi lội múa hát, có hình dáng rất đẹp. Các cô thường bị các chàng trai Gandarva trêu ghẹo, thu trộm quần áo khi các cô đang tắm dưới sông hồ. Apsara được coi là thần múa và thần khêu gợi dục tình.

Hình ảnh và điệu múa Hoan Lạc của apsara phổ biến rộng khắp vùng Đông Nam Á. Ở Trung Quốc có điệu múa " Nghê thường vũ y khúc" bắt nguồn từ điệu múa Apsara. Có người cho rằng các động tác múa chèo Việt Nam cũng có thể bắt nguồn từ Apsara.

Trong hệ thống thần tinh thần, tình cảm, còn có Yama (Thần Chết ) cũng là một vị thần quan trọng, nhiều quyền lực.

4 - Hệ thống bộ ba thần tượng tối cao Brahma - Visnu -Siva (Gọi chung là : Trimuty)

a. Thần thoại Brahma :

Brahma là đấng tối cao của thần thoại Bà La Môn. Có nhiều nguồn gốc khác nhau đẻ ra thần Brahma. Brahma là thuỷ tổ của văn học - nghệ thuật, kiến trúc hội hoạ ca múa nhạc và ban phát tri thức cho nhân loại.

Brahma được miêu tả có 4 cánh tay, tay thứ nhất cầm pho sách Veda, tay thứ hai cầm trượng, tay thứ ba cầm cung, tay thứ tư cầm bình nước. Đó là người có bốn đầu, cưỡi con thiên nga.

b. Thần thoại Visnu:

"Visnu" do từ gốc là " VISH" có nghĩa là tràn lan, thâm nhập . Visnu là thần bảo vệ. Ngài có tới 24 hình ảnh và hàng chục kiếp hoá thân khác nhau. Hai hình ảnh thông thường nhất là Visnu nằm nghỉ trên mình con rắn thần Sesa bồng bềnh trên mặt biển Ananta vô biên, hoặc Visnu đứng thẳng, 4 tay nắm gữi 4 vật: vỏ ốc, dĩa tròn, bông sen và cây chuỳ. Thần tích Visnu rất nhiều, đó là những kiếp hoá thân của ngài. Thường kể về 10 kiếp hoá thân : 5 kiếp vật cá, rùa, lợn, sư tử và ngựa, và 5 kiếp người: người lùn, dũng sĩ Parasurama, hoàng tử Rama, anh hùng Krisna và đức Phật Budda.

c. Thần thoại Siva:

Siva có nghĩa là tốt lành. Nhưng tính cách thần lại giống như thần Rudra (Bão táp) Indra (Sấn sét), Marut (Giông tố ). Thần Siva vừa ác - vừa thiện, có khi gây nỗi lo sợ cho con người, lúc khác đem lại niềm vui. Thần có nhiệm vụ phá huỷ và tiêu diệt vạn vật, sinh linh nhưng sau đó lại hồi phục sự sống và sức khoẻ cho muôn loài.

Hình tượng Siva được miêu tả: da trắng, tượng trương cho bản chất tinh khiết, ba con mắt chỉ mặt trời, mặt trăng và ngọn lửa thế gian, có thể nhìn thấu quá khứ, hiện tại và tương lai. Mái tóc rối tượng trưng thần gió, sông Hằng chảy từ mái tóc xuống. Ngài có 4 cánh tay tượng trưng 4 phương trời, thể hiện chức năng thống trị. Một tay cầm cây chĩa ba thể hiện ba chức năng: sáng tạo, huỷ diệt và bảo vệ. Một tay cầm rìu biểu hiện sức mạnh tuyệt đối, một tay ra hiệu xua đuổi sự sợ hãi và một tay ban phước lành. Thuộc tính triết học của Siva là phá huỷ nên thần được đồng nhất với thần thời gian và thần chết.

Một hình tượng khác của Siva cũng khá quen thuộc. Siva đứng một chân theo điệu múa Tandarva (vũ trụ đại hoà điệu). Chân phải đạp trên một người lùn, chân trái nâng cao và chéo sang phải. Siva có 4 cánh tay, tay phải cầm trống, tay trái cầm ngon lửa, tay phải dưới xoè ra và chĩa lên trời biểu thị một ấn quyết, tay trái dưới đưa chéo qua phải và bàn tay chĩa xuống đất. Người ta hiểu hình tượng Siva như sau: Tiếng trống gióng lên, gọi con người trở về với tâm linh, ngon lửa là tri thức diệt trừ u tối, dấu ấn quyết là quyền lực tuyệt đối, chân đè lên người lùn chứng tỏ sức mạnh Siva chế ngự được tội lỗi. Một con rắn quấn quanh mình Siva tượng trưng cho tri thức nội tại. Mái tóc tượng trưng sức mạnh và các thứ trang sức trên tóc là biểu thị các đức tính cao quí.

Thần thoại về Siva còn nhiều, chứng tỏ địa vị có ưu thế hơn hẳn trong bộ ba Trimurti.

Ba vị thần tối cao được hiểu là ba thuộc tính của một quá trình. Sáng tạo - bảo vệ - huỷ diệt diễn ra như một chu kỳ liên tục. Người ta đã nhất thể hoá 3 vị thần thành một bức tượng một đầu 3 mặt. Hình tượng đó là kết quả của sự hoà hợp các giáo phái và trở thành truyền thống đấu tranh cho sự hoà bình hoà hợp giữa các dân tộc.

III- CÁC GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA THẦN THOẠI ẤN ĐỘ

Tác giả của thần thoại Ấn Độ là các nghệ sỹ dân gian ở các thời đại.

Tập sách Rig Veda vừa là bộ kịnh Bà La môn lại vừa là tác phẩm thần thoại đặc sắc nhất.

Trước hết nó chứa đựng nhiều yếu tố hiện thực như những bức tranh sinh hoạt sinh động và chân thực của người Ấn Độ cổ xưa. Thần thoại phản ánh việc chăn nuôi, săn bắn trồng trọt, khai phá đất đai, chinh phục núi non sông hồ.

Thần thoại Ấn Độ sử dụng thành thạo các thủ pháp tượng trưng và phóng đại.

Thiên nhiên được đưa vào làm tăng vẻ đẹp và chất trữ tình cho thần thoại. Núi Himalaya hùng vĩ, sông Hằng trong xanh, những thảo nguyên mênh mông, những đàn súc vật tung tăng với ánh mặt trời, cây cỏ hoa lá đua nhau nở dưới nắng xuân, ánh trăng soi trên hồ nước lung linh có những con thiên nga vỗ cánh, trên bờ suối con nai vàng ngơ ngác ...

Đặc biệt nghệ thuật nhân cách hoá thể hiện khiếu thẩm mỹ và trí tưởng tượng thật đáng khâm phục của người Ấn Độ cổ xưa.

Đề tài của thần thoại Ấn Độ rất phong phú , bao gồm đủ mọi chuyện đời.

Về hình thức, thần thoại Ấn Độ rất đa dạng. Có thể thấy mần mống sử thi như các truyện kể về thần Indra, hay hình thức kịch như cuộc đối đáp giữa hai anh em Yama và Yani, ngoài ra lại có nhiều đoạn văn xuôi và thơ trữ tình.

Bên cạnh những giá trị lớn lao đó, thần thoại Ấn Độ cũng có những hạn chế đáng lưu ý. Đó là tư tưởng tôn giáo và triết lý thần bí chi phối quá mạnh đến thần thoại. Giáo sư Cao Huy Đỉnh trong cuốn " Tìm hiểu thần thoại Ấn Độ " đã nhận xét " . .. mỹ cảm của người Ấn Độ bị hương khói của tôn giáo che mờ, bị tư biện triết học làm băng giá, bị phù chú và kinh kệ vùi dập. Chủ nghĩa duy tâm đã dẫn đến nguyên lí mỹ học phản hiện thực : lí tính siêu thực chỉ đạo cảm tính, cá nhân phải đồng hoá với vũ trụ, sự hưởng lạc cảm quan đi liền với chủ nghĩa khổ hạnh. Cuộc đời được miêu tả như trò chơi phù phiếm hay ảo mộng mà thượng đế bày đặt ra để thử thách con người. Thượng đế là chân thực, trần thế là hư vô. Quan niệm về hiện thực như thế là bị đảo lộn".

So sánh thần thoại Ấn Độ và thần thoại Hy Lạp- La Mã, chúng ta thấy có một số điều khác biệt sau :

Trình độ phát triển tư duy Ấn Độ thể hiện trong thần thoại Ấn Độ có một độ cao nhất định nhưng bị tôn giáo thần thánh hoá. Nội dung và lòng yêu cuộc sống, tinh thần đấu tranh bị bóp méo do đó hạn chế óc duy vật khoa học thực nghiệm, khiếu nhận xét lịch sử và tính năng động của nhân dân Ấn Độ đã manh nha rõ rệt.

Ngược lại, thần thoại Hi Lạp có giá trị ở chổ lý tưởng hoá con người, mô tả những con người đẹp nhất trong những con người. Hình ảnh Promete - người đưa lửa cho loài người, dũng sĩ Herquyn, anh hùng Achin, Ulyse...vẫn là những nhân vật lý tưởng và ước mơ lành mạnh cao quí của con người. Thần thoại Hy Lạp cũng đề cao cái đẹp tự nhiên, hiến cho ta những hình ảnh đẹp, năng lực thẩm mỹ và lòng yêu đời.

Ở Hi Lạp, khi tư tưởng triết học cùng thuyết vũ trụ học của các triết gia Ionian (thế kỷ VII trước CN) thì thần linh mất dần ảnh hưởng. Người ta chỉ trích, chế nhạo thần linh cốt để mở đường cho những tìm tòi sáng tạo khoa học.

Trong khi đó, ở Ấn Độ, thế giới thần linh vãn giũ được uy thế mặc dầu những quan niệm khá duy vật vè vũ trụ như Atman và Brahman trong kinh Upanisad. Điều nay chứng tỏ tính kém năng động, tâm hồn trầm tư, mộ đạo của người Ấn đã kìm hãm sự phát triển của nền văn minh Ấn Độ vốn ban đầu không kém gì nền văn minh Hi Lạp - La Mã

KẾT LUẬN

Thần thoại Ấn Độ phong phú, chan chứa chất trữ tình và tinh thần nhân đạo sâu sắc - đó là truyền thống bất hủ của văn học nghệ thuật Ấn Độ. Từ giai đoạn anh hùng ca về sau đến tận thế kỷ XX, các thế hệ văn nghệ sĩ Ấn Độ luôn luôn lấy đề tài thần thoại và mượn nó làm phương tiện miêu tả. Các nhà thơ lớn như Kalidasa ở thế kỷ thứ V, Kabia ở thế kỷ XV-XVI, Tunxidat ở thế kỷ XVI-XVII, R.Tagor (1861-1941) vv...đã vận dụng thần thoại để miêu tả và đề cao cuộc sống tình yêu, đất nước giàu đẹp và nhân dân lao động nghèo khổ của mình, sáng tạo ra nhiều tác phẩm văn học xuất sắc.

Trái lại, thứ văn học tôn giáo ngày càng mờ nhạt và bị lãng quên trong thế giới huyền bí, hư vô.

Thần thoại Ấn Độ cũng có ảnh hưởng đến Việt Nam. Câu chuyện "Dạ thoa vương" trong cuốn "Lĩnh nam chích quái" chịu ảnh hưởng motif chuyện quỉ vương Ravana của thần thoại Ấn Độ.

B. SỬ THI ẤN ĐỘ

Sau giai đoạn văn học thần thoại VeDa, kế đến đoạn sử thi_anh hùng ca. Sử thi Ấn Độ ra đời trong chế độ phong kiến quân chủ

Anh hùng ca (cũng gọi là sử thi) là bức tranh sinh động phản ánh đời sống và tư tưởng nhân dân Ấn Độ trong một thời đại có nhiều cuộc chiến tranh giữa các vương quốc, chủng tộc trên đất nước Ấn Độ cổ đại. Nó cũng là những bài ca vĩ đại ca ngợi chiến công hiển hách, khí phách hào hùng của những bậc anh hùng được nhân dân đề cao, ngưỡng mộ và lí tưởng hoá.

Có hai bản sử thi lớn nhất là Ramayana và Mahabharata khiến thế giớ phải kinh ngạc về tấm cỡ và độ dài.

Những bản anh hùng ca đó mởi ra một thời đại hoàng kim trong văn học Ấn Độ.

I- SỬ THI RAMAYANA ( Kì tích của hoàng tử Ra ma)

1. Vài nét về tác phẩm:

Ramayana, thiên anh hùng ca vĩ đại ra đời khoảng bốn, năm trăm năm trước công nguyên, được ghi lại thành văn bản vào đầu công nguyên.

Ban đầu, câu chuyện về hoàng tử Rama được lưu truyền rộng rãi trong nhân gian, về sau được nhà thơ Vanmiki ghi chép lại thành văn vần.Từ đó về sau, câu chuyện còn qua tay gọt giũa của nhiều thi sĩ vô danh và lời kể của nhiều nghệ nhân, ngày nay không còn nguyên bản của Van miki nữa.

Bộ sách bằng tiếng Sánkrit, gồm 500 đoạn chia thành 12 cuốn gồm 24000 câu thơ đôi(sloka)

Ở Ấn Độ, Ramayana còn được soạn ra nhiều thứ tiếng dân tộc, cải biên thành tuồng kịch, ca, múa và các hình thức nghệ thuật khác. Dân chúng khắp nơi ai cũng yêu thích. Người Ấn Độ từng nói "chừng nào sông chưa cạn, đá chưa mòn thì Ramayana vẫn còn say mê lòng người và cứu giúp họ ra khỏi vòng tội lỗi".

Ramayana còn được phổ biến đến nhiều nước ở Đông Nam Á. Có nước đã mượn cốt truyện để sáng tác ra những truyện mang mầu sắc riêng của dân tộc mình như truyện RamaKiên ở Thái Lan, RiêmKê ở Kampuchia, Phalak Phalam ở Lào, Ramayana của đân tộc Chăm (Champa/ Chàm) và truyên cổ tích Dạ thoa vương của người Việt.

2. Cốt truyện:

Ngày xưa ở kinh đô Ayodhya thuộc vương quốc Kosala, có ông vua già yếu tên là Daxaratha muốn nhường ngôi cho con trưởng là Rama. Sau ông lại nghe lời xúi giục của thứ phi Kaikeia nhường ngôi cho Bharata do mụ sinh ra và đày Rama vào rừng sâu 14 năm trời.

Rama đem vợ là nàng Sita và em trai là Laksmana vào rừng dựng lều sống đời ẩn dật, hàng ngày săn bắn, tập tành võ nghệ, tu luyện đạo đức, ăn quả rừng, uống nước suối, sống cuộc đời khổ hạnh.

Quỷ vương đảo Lanka là Ravana biết tin có nàng Sita xinh đẹp đang sống trong rừng, hắn mò đến, lập kế cướp nàng về làm vợ. Ravana giam nàng trong cung điện, ra sức dụ dỗ nhưng không được.

Mất nàng Sita, hai anh em Rama quyết tâm đi cứu nàng. Được tướng loài khỉ tên là Hanuman giúp sức, anh em Rama kéo đoàn quân khỉ, gấu , trăn rắn… tiến công đảo Lanka. Sau nhiều trận giao chiến ác liệt , Rama cứu được Sita. Vợ chồng hội ngộ vui mừng chưa được lâu thì Rama bỗng nổi cơn nghi ngờ ghen tuông, cho rằng nàng đã thất tiết với quỉ vương, nên tuyên bố không nhận Sita là vợ nữa.

Sita uất ức, đau buồn đòi thử thách bằng cách nhảy vào đống lửa tự thiêu. Thần lửa Agni chứng giám lòng chung thuỷ của Sita nên đã cứu sống nàng. Thấy vậy, Rama hối hận, sung sướng dang tay đón nàng cùng trở về kinh đô, vừa đúng lúc chám dứt thời hạn lưu đày 14 năm. Rama lên ngôi, Sita là hoàng hậu. Bỗng nghe dư luận dân chúng chỉ trích Rama đã dung túng cho Sita - người đàn bà đã chung chạ với quỉ sứ. Rama lại nổi cơn ghen tức ( ?) bèn đuổi Sita vào rừng khi nàng đang thai nghén.Nhưng vua khỉ Hanuman cũng bỏ đi theo Sita để bảo vệ nàng .

Mười năm sau, trong dịp hội lớn ở đô thành Ayodhya, có hai đứa bé tên là Kusa và Lava đi hát rong, bài hát kể về kì tích của Rama, lòng chung thuỷ và nổi đau khổ của nàng Sita, khiến cho mọi người bùi ngùi, xúc động.

Rama nghe tin, cho gọi hai đứa bé vào cung, hỏi chuyện và nhận ra 2 đứa con mình do Sita sinh ra ở chốn rừng sâu. Chàng vô cùng buồn bã hối hận, đi vào rừng tìm đón Sita về, nhưng nàng cương quyết từ chối. Nàng cầu xin mẹ là nữ thần Đất mở rộng lòng đất đón nàng trở về nơi sinh ra nàng. Rama đau khổ, van nài thần linh. Thần Brahma xuất hiện, an ủi chàng và cho biết chàng sẽ được tái hợp Sita trong kiếp sau ở cỏi trời. Sau đó, Rama nhường ngôi vua cho hai con và trở về cõi trời, trở lại bản thân nguyên thuỷ là Visnu-thần Bảo vệ.

3. Phân tích một số hình tượng nhân vật :

a.Hình tượng Rama :

Theo thần thoại , Rama là hoá thân thứ 7 của thần Visnu. Visnu giáng thế làm người để cứu nhân loại khỏi cảnh chiến tranh loạn lạc.

Rama, mẫu người lý tưởng của đạo Hindu và đẳng cấp vương công quí tộc, đồng thời thể hiện khát vọng của nhân dân về một vị minh quân, một anh hùng tài trí dũng cảm và đạo đức ,bảo vệ hạnh phúc cho nhân dân, giữ gìn công bằng xã hội.

Trước hết, Rama là người biết trọng danh dự, giữ bổn phận người con, người chồng và ngôi vua. Rama biết mình được quyền kế ngôi cha, nhưng vì cha đã hứa hẹn với thứ phi KaiKeia đày mình vào rừng sâu để nhường ngôi báu cho Bharata, chàng không cưỡng lại lệnh cha, vui vẻ đi vào rừng.

Rama là người yêu vợ, quí trọng lòng chung thuỷ, đã từng hối hận về sự ghen tuông của mình, nhưng vì danh dự một đức vua, chàng buộc lòng phải đuổi Sita vào rừng.

Lời hứa của cha là danh dự, danh dự của cha là của mình và dòng họ. Tuyệt đối phục tùng ý nguyện của cha là bổn phận. Đó là đạo đức của đẳng cấp quí tộc và của xã hội đương thời.

Rama có sức mạnh phi thường, có võ nghệ cao cường và lòng quả cảm. Chàng đã vượt qua bao gian nan và thử thách, chiến đấu với loài quỉ dữ để bảo vệ tình yêu và hạnh phúc, đem lại công lý và hoà bình. chàng dũng sĩ Ksatrya đó đã đánh bại thần Biển và thần Núi trên đường tiến đánh đảo Lanka. Chàng giết chết con quỉ khổng lồ Valin, con trâu thần Đunđubhi. Với tinh thần nghĩa hiệp, chàng chiến đấu giành lại ngôi vua cho vua khỉ Sugriva bị Valin cướp. Trong bất cứ hoàn cảnh nào chàng cũng thể hiện khí phách một dũng sĩ. Chàng có đủ sức mạnh sử dụng cây cung thần do Brahma cấp ," chiếc cung thu hồi gió vào đôi cánh, sức nóng mặt trời vào đầu mũi tên, sức nặng của núi vào thân cung " để xuyên thủng ngực quỉ vương Ravana.

Đạo đức của Rama là khuôn vàng thước ngọc của người Ấn cổ xưa, trước hết là của đẳng cấp Ksatrya.

Tín đồ đạo Hindu ( trước đó là Bà La Môn ) phải đạt được 4 nhiệm vụ sau đây mới coi là hoàn thiện được cuộc đời :Thực hiện đạo lí Darma, Artha (quản lí gia sản, đất đai), Kama (thực hiện tình nghĩa vợ chồng, gia đình) và Moksa (tu luyện siêu thoát).

Hình tượng Rama mặc dầu còn hạn chế về quan niệm đạo đức của đẳng cấp ( danh dự dòng họ cao hơn tình vợ chồng ) nhưng có thể nói toàn bộ ý chí, tình cảm, tài năng và sức mạnh chiến thắng của quần chúng đã được khái quát thành biểu tượng người anh hùng này. Đó là con người luôn luôn bênh vực điều thiện chống cái ác, cứu người hiền đặc biệt là phụ nữ. Đó là sản phẩm tuyệt vời của trí tưởng tượng và ước mơ cao đẹp của người Ấn cổ xưa.

b- Hình tượng Sita :

Nàng là người phụ nữ Ấn Độ cổ đại mẫu mực, người vợ chung thuỷ tiết hạnh, người con gái hiền từ nhu mì nhân hậu. Nàng cao cả vì đã hiến dâng một tình yêu quên mình, bất chấp mọi gian khổ, bất chấp cả tính mạng.

Sita xuất thân thần thánh - con của thần Đất, nhưng lại được miêu tả như người phụ nữ bình thường.

Sita yêu say đắm Rama - người dũng sĩ có tài năng hơn người , có sức khoẻ phi thường bẻ gãy chiếc cung thần - điều kiện cầu hôn không có chàng trai nào thực hiện được.

Sita rơi vào tay con quỉ dâm dục tàn bạo Ravana. Hắn dùng mọi thủ đoạn dụ dỗ, quyến rũ và đe doạ, nhưng nàng vẫn kiên trinh, bất khuất giữ lòng chung thuỷ, lại còn chống trả quyết liệt. Trước lời lẽ ngon ngọt của quỉ sứ Ravana, nàng " chỉ ngồi bó gối che thân và hoàn toàn cự tuyệt ". Nàng còn nguyền rủa kẻ thù và hết lời ca ngợi Rama chồng của nàng. " Ta là vợ của một người có đạo đức, không thể để cho loài quỉ sứ độc ác như mày làm hại ta được ... Ta không siêu lòng khi mày đưa ngọc ngà châu báu, uy quyền quyến rũ ta đâu. Ta chỉ thuộc về một người, người đó là Rama, như ánh sáng thuộc về mặt trời. Ta xứng đáng là vợ của vị chúa tể thế gian như tri thức của người hiền triết. Hãy hàng phục Rama đi, vì chàng là sư tử của loài người.

Khi bị Rama nghi ngờ, nàng kêu khóc thảm thiết. Nàng tự minh oan cho mình: " Nếu như mối tình đằm thắm của đôi ta, mối duyên bền chặt của đôi ta không đủ để cho chàng hiểu thiếp thì chàng ơi, vì tính đa nghi của chàng, thiếp đành chịu chết thôi !". Nàng nói với Rama như vậy rồi thản nhiên bước vào đống lửa không chút sợ hãi. Thần lửa Agni hiểu tấm lòng trong trắng và trái tim chung thuỷ của nàng, chẳng những không thiêu cháy mà còn làm cho nàng đẹp hơn trước: "nàng như mặt trời mới mọc ban mai, đỏ rọi toàn thân, rực rỡ ngọc vàng, nét mặt ngây thơ hiền hậu trong sáng, mái tóc đen nhánh và vòng hoa ở cổ trắngømuốt , tươi mơn mởn" . Hình ảnh Sita như một bông hoa rực rỡ điểm tô cho thiên tình sử thêm đẹp đẽ, hương sắc bông hoa đó vẫn tươi đẹp mãi đến ngày nay.

c. Hình ảnh Hanuman

Hanuman là con khỉ khổng lồ, con trai của thần gió Vayu , là một hình tượng đáng yêu đáng quí. Đối lập với lũ quỷ Ravama và những thế lực tàn bạo đáng ghét.

Hanuman đóng vai trò quyết định trong mọi chiến công của Rama và về sau là người đầy nhiệt tình bảo vệ mối tình chung thuỷ Sita - Rama.

Hanuman có sức khoẻ phi thường có phép thần thông biến hoá, nhanh nhẹn và mưu trí khôn lường (so với nhân vật Tôn Ngộ Không trong tác phẩm Tây du ký đời Minh Thanh Trung Quốc, có thể tin rằng người Trung Hoa đã chịu ảnh hưởng khá rõ khi sáng tạo nhân vật Tề thiên đại thánh ).

Hanuman nhảy một bước vượt qua biển, đặt chân lên hòn đảo LanKa để đi tìm Sita. Thần rắn biển dùng phép bắt bóng kéo Hanuman xuống để nuốt sống, Hanuman dùng phép thu mình chui lọt vào bụng rắn thần xé nát ruột kẻ thù. Rama bị thương nặng, Hanuman bay thẳng về núi Himalaya tìm cây thuốc. Các cây thuốc dấu mình trong đất đá, chàng nổi giận nhổ cả một đám núi cõng lên lưng bay về, lấy thuốc chữa vết thương cho Rama.

Hanuman đã đóng góp biết bao nhiêu chiến tích vào thắng lợi của Rama trên đảo Lanka.

Có thể nói Hanuman chính là hoá thân của lực lượng quần chúng nhân dân làm hậu thuẫn cho những vịanh hùng chiến đấu cho tự do và công lí, giải phóng và bảo vệ đất nước. Đó là chân lí: không có vị anh hùng nào thành công nếu thiếu sự giúp đỡ của quần chúng nhân dân.

4. Nghệ Thuật

Bàn về nghệ thuật bản anh hùng ca Ramayama, nhiều nhà Ấn Độ học trên thế giới đánh giá rất cao. Will Durant một tác giả Mỹ nổi tiếng thế giới, chuyên nghiên cứu văn hoá phương đông ,đã viết về Ramayama như sau :"Tác phẩm không chỉ nói đến kì tích mà còn là toà lâu đài đầy những nhân vật lí tưởng, soi sáng tâm hồn và hành động ....nó còn là một tác phẩm ghi lại các truyền thống triết học, tôn giáo và đạo đức của dân tộc Ấn Độ. Người Ấn Độ coi trọng nó như người theo đạo thiên chúa với cuốn sách " Đời các vị thánh " vậy. Ngoài việc thưởng thức một cách thú vị về văn chương, họ xem đó là một thánh kinh, đọc xong họ tin rằng sẽ được thánh thần phù hộ và chuộc được mọi tội lỗi".

Giá trị đó làm cho Ramayana sống mãi trong lòng người đọc từ đời này qua đời khác. Sự gợi cảm không chỉ ở thiên tình sử éo le Rama - Sita mà còn do tài nghệ miêu tả và kể chuyện của nghệ sỹ dân gian. Yếu tố tưởng tượng kỳ ảo giữ vai trò quan trọng. Yếu tố thần kỳ được kết hợp một cách độc đáo với miêu tả hiện thực khách quan của thời đại. Những nét hoang đường siêu nhiên kết hợp sinh động với tính cách người trần thế. Những nhân vật, loài vật Hanuman, quỉ Ravana được miêu tả chân thực như tính người rất sinh động.

Những nhân vật đáng yêu đáng kính ấy là những con người có đầy đủ nhân tính, biết đau đớn, nhớ thương, căm giận, hối hận và yêu thương, độ lượng.

Những đoạn văn miêu tả thần tình nhiều cảnh ngộ oái oăm, những tâm trạng khổ đau, dằn vặt suy tư của nhân vật khi cần đấu tranh khắc phục khó khăn.

Romesh Dutt - Nhà nghiên cứu văn học Ấn Độ nhận xét "ngay cả đến Shakespeare cũng không thể diễn tả được sự thôi thúc của những tâm tình cuồng nhiệt trong lòng người một cách sống động chân thực và mạnh mẽ ghê gớm như đã thấy trong Ramayana".

Tác phẩm còn vẽ lên cảnh chiến trường ác liệt, cung tên rào rào, đô thành bốc cháy, đất đá tung toé, người và quỉ thần quần đảo nhau bằng nhiều phép thuật thần kỳ gây hứng thú cho người đọc.

Những đặc điểm nghệ thuật trên tạo ra tính chất bi hùng trong tác phẩm, nâng cao giá trị thẩm mỹ của sử thi. Ramayana đã thật sự mở ra một thời đại mới rực rỡ trong văn học Ấn Độ.

II . SỬ THI MAHABHARATA (Truyện kể về cuộc chiến tranh giữa các dân tộc Baharata vĩ đại)

1 . Vài nét về tác phẩm:

Cũng như Ramayana và các tác phẩm khác ở thời kỳ cổ đại, MaHabharata cũng khó xác định thời gian ra đời. Dự đoán câu truyên được lưu truyền trươc CN, về sau được nhiều người ghi chép, bổ sung, chỉnh biên cho đến thế kỷ V mới chấm dứt.

Theo truyền thuyết, người sưu tập đầu tiên bản sử thi này là đạo sĩ Krisna Domopayana Vyasa (Vyasa có nghĩa là sưu tập).

Nguyên bản lúc đầu lên đến hàng trăm vạn câu thơ. Đến nay còn lưu truyền bản 110.000 câu thơ đôi (Sloka) gồm 22 vạn dòng, dài gấp 7 lần hai anh hùng ca Iliad và Odysse của Hi Lạp.

Ở Ấn Độ, công việc nghiên cứu và dịch thuật tác phẩm này vẫn đang tiếp tục.

Nói về giá trị của pho sử thi này, ở Ấn Độ có câu ngạn ngữ " Cái gì không có trong Mahabharata thì cũng không có ở bất cứ nơi nào trên đất nước Ấn Độ".

MaHabharata có ảnh hưởng sâu rộng trên thế giới , đặc biệt ở Đông Nam Á. Khoảng thế kỉ thứ VII đến thứ VIII , ở Inđonêsia xuất hiện nhiều truyện được phóng tác từ cốt truyện Mahabharata bằng tiếng Java cổ như "Trận đánh vĩ đại của con cháu Bharata", "Đám cưới của Acgiuna “ . Ỡû Kampuchia, Mahabharata còn xuất hiện sớm hơn, vào thời kì văn học AngKo, nhiều cảnh trong Mahabharata được khắc phù điêu trên mặt đền AngKo và các đền đài khác ở Phnompênh.

Gần đây, ở Pháp công diễn vở kịch Mahabharata do hai nhà soạn kịch nổi tiếng Peter Brook người Anh và Jean Claude Carriere người Pháp soạn ra , được công chúng tán thưởng nhiệt liệt.

2 . Cốt truyện

Bharata là ông vua của triều đại mặt trăng ,sinh hai người con trai thành hai chi nhánh Curu và Pandu. Pandu sinh năm người con trai gọi là anh em Pandava. Còn người anh là Dritaratra bị mù loà, sinh một trăm con trai gọi là anh em Korava.

Sau khi Pandu qua đời, Dritaratra đem năm người con của em trai về nuôi chung với đàn con của mình. 5 anh em Pandava trưởng thành rất nhanh chóng nổi tiếng là những người có tài năng và đức độ. Điều đó làm cho anh em Korava ghen tị, lập mưu hãm hại từng người trong nhóm 5 anh em. Dritaratra (gọi tắt là Drita) đưa 5 anh em Pandava đến lâu đài bằng sáp và những thứ dễ cháy. Anh em Korava định đốt cháy lâu đài và giết hết 5 anh em. Nhưng nhờ có người báo tin, anh em Pandava đã dẫn mẹ là bà Kunti trốn vào rừng, cải trang thành những đạo sĩ Bà La Môn sống lang thang ẩn đật.

Một năm sau, vua Đropada xứ Panchala mở hội kén phò mã cho công chúa Đropadi. Anh em Pandava kéo đến đua tài. Trong cuộc thi đấu với hoàng tử các nơi, Acgiuna người em thứ ba đã giành chiến thắng. Nhà vua làm lễ cưới cho hai người. Năm anh em đưa nàng Đropadi về chào mẹ thì nghe lời nguyền của mẹ, nên Đropadi trở thành vợ chung của 5 anh em, điều đó cũng phù hợp lời thề cùng chia ngọt xẻ bùi. Trong một buổi lễ, người ta chứng nhận 5 anh em chính là một cơ thể của một vị thần linh. Vì vậy cuộc hôn nhân là hợp lệ.

Anh em Korava biết tin 5 anh em Pandava còn sống và trở thành đồng minh của một nước láng giềng hùng mạnh. Theo lời khuyên của trưởng lão Bhisma, Drita cho đi mời anh em Pandava trở về vương quốc và chia cho họ một nửa đất đai. Yuhi là anh cả được làm vua xứ Indaprasa bên cạnh vương quốc Hastinapura của anh em Korava .

Mặc đầu lãnh thổ của anh em Pandava xấu hơn nhưng nhờ tài năng cai trị mà vương quốc của họ trở thành thịnh vượng giầu có. Bọn anh em Korava lại sinh lòng đố kị và tìm cách chiếm đoạt.

Yuhi vốn là người coi trọng danh dự và say mê cờ bạc cho nên bị Đuriodana (Đurio- anh cả của trăm anh em Korava) rủ rê vào trò cờ bạc. Đurio nhờ một tay cờ bạc có ma thuật đánh cho Yuhi thua bạc liên tục phải đem gán cả vương quốc cho Đurio như giao kèo. Anh em Pandava lại kéo nhau đi ẩn trong rừng sâu suốt 13 năm trời theo qui định sau khi thua bạc. Hết hạn họ trở về vương quốc nhưng anh em Đurio trở mặt không trả lãnh thổ cho 5 anh em. Thậm chí Yuhi chỉ xin một làng nhỏ để cư trú và sinh sống cũng vẫn bị Đurio cự tuyệt. Năm anh em Pandava không thể nhẫn nhục hơn nữa, buộc phải cầu viện các tiểu vương quốc khác kéo quân tiến đánh anh em Korava.

Cuộc chiến tranh giữa hai phe trong dòng họ Bharata lôi cuốn nhiều nước tham chiến với hàng triệu người với hàng vạn xe ngựa cung kiếm.

Chiến trường Kurusetra mịt mù khói lửa trong vòng 18 ngày, hàng triệu xác chết chất thành núi, máu chảy thành sông. Trận chiến kết thúc chỉ còn 11 người sống sót.

Anh em Pandava tuy chiến thắng vẻ vang nhưng vô cùng đau xót vì đã phải chém giết tất cả những người ruột thịt. Sau khi làm lễ giết ngựa tế thần để tỏ lòng xám hối, Yuhi lên ngôi vua trị vì 36 năm liền.

Câu chuyện kết thúc bằng cuộc hành hương của năm anh em Pandava và nàng Đropadi lên đỉnh núi Meru cao chót vót của Himalaya - nơi đó là cõi trời.

Dọc đường đi xa xôi hiểm trở, nàng Đropadi và bốn người anh em Yuhi lần lượt bỏ xác ở trần gian, chỉ còn Yuhi và con chó mà chàng bắt gặp dọc đường lên tới được đỉnh núi Meru. Bấy giờ, thần Indra ra tiếp đón nhưng không chịu cho con chó vào cõi trời. Yuhi quyết định xin ở ngoài cõi trời với con chó trung thành của mình. Lúc ấy con chó hoá trở thành thần Darma và cho biết đây là hành động thử thách đạo đức Yuhi. Thế là Yuhi bước vào cõi trời. Đầu tiên chàng gặp toàn những kẽ thù cũ, sau đó được đưa đến hoả ngục gặp các em và bạn bè của chàng. Yuhi xin các thần :" Tôi xin ở lại chốn này vì những người thân của tôi ở đâu thì nơi đó là thiên đường của tôi ". Nhưng đó vẫn là thử thách cuối cùng -thử thách lòng trung thành. Kết quả cả năm anh em Pandava và vợ con điều được vào chốn vĩnh hằng bất diệt .

3 . Gía trị nội dung và nghệ thuật :

Chủ đề của tác phẩm vĩ đại này là cuộc chiến tranh lớn giữa dòng họ Bharata để dành giật đất đai bờ cõi. Nhưng bao quanh chủ đề còn có nhiều nội dung và tư tưởng rộng lớn và sâu sắc.

Bộ sử thi đã đề cao lí tưởng và đạo đức của thời đại. Lí tưởng và đạo đức đã đúc kết trong tập giáo lí Bhaganat Gita gần 19 chương, 700 câu là một bộ phận sử thi MahaBaharata. Chiến thắng của anh em Pandava được coi như là chiến thắng của đạo đức và công lý. Hành động của họ đã hoàn thiện được bổn phận và danh dự là nội dung của Darma.

Ở đây chúng ta không đi sâu vào phân tích mặt triết lí Darma của tác phẩm mà chỉ bàn về ý nghĩa lịch sử của nó.

Chiến tranh xãy ra trong vòng 18 ngày làm cho hàng triệu người chết là biểu hiện của sự suy tàn của chế độ huyết thống trong công xã đồng thời là dấu hiệu sự phát triển và hưng thịnh của quốc gia nô lệ.

Lúc đầu anh em Korava và Pandava sống chung bình đẳng trong vương quốc Hastinapura của mình nhưng về sau do xung đột về quyền lợi đất đai và nô lệ mà anh em Pandava tách ra thành lập vương quốc mới Indraprasa riêng. Đó là biểu hiện sự phân hoá ra nhiều vương quốc nhỏ. Chế độ dân chủ bộ lạc đã mất hiệu lực, nhường chổ cho chế độ dân chủ quân sự. Vương quốc nào cũng muốn hùng mạnh và phồn vinh, từ đó đẻ ra xung đột và thường giải quyết xung đột bằng chiến tranh để thống nhất và mở rộng quốc gia. Anh em Pandava chiến thắng trở lại thống trị cả hai vương quốc là biểu hiện xu thế ấy.

Sự thắng lợi của anh em Pandava thuộc đẳng cấp võ sỉ Ksatrya cũng nói lên đặc điểm là sự thống trị xã hội đương thời đã không còn phụ thuộc vào đẳng cấp Brahman nữa.

Anh em korava và pandava xâu xé nhau về quyền lợi thông qua chiến tranh chứng tỏ sự tan rã của các phương thức sản xuất dựa trên cơ sở huyết thống.

Qui mô của chiến tranh trong sử thi Mahabharata phá vỡ dần nền văn minh nô lệ, kéo xã hội Ấn Độ chậm lại. Chiến tranh tàn khốc trút lên đầu nhân dân nô lệ, "tiếng khóc của phụ nử trên cánh đồng Kuru" ở cuối tác phẩm đã nói lên điều đó.

Trong bối cảnh xã hội đầy rẫy những mâu thuẩn, tội ác xuất hiện ngày càng nhiều. Qua những cuộc chiến tranh giành quyền lợi, thân phận con người lao động ngày bị giày xéo , một " tinh thần Ấn Độ " nổi lên, đó là tinh thần nhân văn chủ nghĩa, vốn đã nảy nở từ trong những sáng tác dân gian có trước đó ở khắp miền đất nước được thu hút và tập trung vào thiên anh hùng ca này. Duy trì và thể hiện tinh thần nhân văn chính là nội dung lẽ sống Darma của tôn giáo. Có nghĩa là sống thiện, hoà hợp, bình đẳng và bác ái chính là lí tưởng của bộ sử thi.

Khi quốc gia nô lệ hình thành thì tư tưởng tư hữu (Danda) của phong kiến cũng xuất hiện. Tư tưởng Danda tôn trọng quyền tư hữu, chế độ phụ quyền và dùng sức mạnh quân sự, chính trị của giai cấp Ksatrya và Brahman làm công cụ đàn áp xã hội. Trước đó, mỗi khi giải quyết những mối bất hoà, xung đột về quyền lợi, quần chúng làm trọng tài phán xử còn bây giờ kẻ thống trị nắm quyền quyết định. Mahabharata đã phản ánh mâu thuẫn đó một bên giai cấp thống trị muốn xây dựng hệ thống tư tưởng Danda để bảo vệ quyền lợi của họ. Một bên quần chúng nhân dân lại muốn duy trì truyền thống Darma. Cuối cùng, những người thống trị buộc phải tuyên bố "Thiên hạ và cuộc đời tiếp tục theo tinh thần Darma".

Hình ảnh anh em Yuhi từ bỏ ngôi báu sau ba mươi sáu năn trời để cùng nhau hành hương lên cõi trời tìm chốn vĩnh hằng, để sám hối đã nói lên sự thắng thế của tinh thần Đarma-khát vọng của nhân dân đương thời.

Lý tưởng và đạo đức Mahabharata được thể hiện qua hành động và tính cách của năm anh em Pandava và một số nhân vật khác như: Dropadi, Kunti, Krisna, Bhima, ...

Mỗi nhân vật có một tính cách, một đời sống tinh thần riêng chứ không mang tính ước lệ theo khuôn mẫu như trong truyện dân gian - đó là bước tiến trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của sử thi.

Yuhi đức độ, sáng suốt bình tĩnh. Acgiuna dũng cảm kiên hùng, Bhima xông xáo sôi nổi quyết giữ trọn lời thề cho đến chết; Kacna hùng dũng và kiêu căng; Krisna tài trí siêu việt; Drita tuy mù loà nhưng vẫn oai nghiêm trong cốt cách ông vua gian hùng, xảo quyệt ... mỗi nhân vật đều để lại ấn tượng khó quên trong lòng người đọc .

Romesh Dutt -nhà nghiên cứu văn học Ấn Độ nhận xét "Trừ tác phẩm Iliad ra, không có tác phẩm nào mà nghệ thuật miêu tả nhân vật lại phong phú và chân thực như Mahabharata. Nhân vật không đau khổ dằn vặt như nhân vật của Dante, không say mê cực độ như nhân vật của Shakespeare, trái lại các nhân vật đều phản ánh tính cách uy nghiêm, trầm lặng của sức mạnh tinh thần, giống như những hình tượng bất hủ bằng cẩm thạch từ thời xưa để lại mà các nghệ sĩ điêu khắc ngày nay không tài nào mô phỏng được".

Đọc "Mahabharata", người đọc bị lôi cuốn vào quang cảnh chiến tranh tràn ngập hào khí và sôi động. Người đọc say mê, hồi hộp theo dõi những trận giao tranh ác liệt hoặc những âm mưu gián điệp, tâm lý chiến, địch vận xảy ra suốt mười tám ngày liền. Cảm xúc càng tăng lên khi cuộc chiến tiến dần đến ngày kết thúc,khi các tướng lĩnh dũng mãnh nhất lần lượt ngã gục ở chiến trường.

Một nhà Ấn Độ học phương Tây nhận xét:" Trong văn học thế giới có lẽ khó tìm thấy những đoạn văn mô tả cảnh chiến tranh đặc sắc như vậy ".

Cuộc đua tài đọ sức khá sôi nổi giữa các dũng sĩ khắp bốn phương đến cầu hôn Đropadi, cuộc đụng độ nảy lửa giữa hai dũng sĩ Acgiuna và Kacna được ví như cuộc giao chiến Achin va Herto trong thần thoại và sử thi Hi-lạp, tình cảm và thái độ phản kháng mãnh liệt của nàng Đropadi khi nàng bị anh em Korava định chiếm đoạt sau ván cờ bất hạnh của Yuhi khiến cho cả thần linh cũng phải xúc động và ra tay can thiệp. Đó là những đoạn văn có sức truyền cảm mạnh đối với người đọc.

Mahabharata được coi là cuốn bách khoa toàn thư về đời sống văn hoá, chính trị và xã hội Ấn Độ cổ đại. Tác phẩm chứa đựng những sự kiện lịch sử, tín ngưỡng tôn giáo, tập quán sinh hoạt của toàn thể dân tộc Ấn Độ suốt từ chân núi Himalaya tới vịnh Bengan.

Biruni- nhà Ấn Độ học người Ả-rập - đã viết trong cuốn " Ấn Độ " của mình xuất bản năm 1930 như sau:

" Người Ấn Độ có cuốn sách mà mình tôn kính đến mức khẳng định dứt khoát, rằng tất cả những gì có trong sách khác thì chắc chắn không có trong sách này. Tất cả những gì có trong sách này thì không có trong sách khác. Người ta gọi đó là Mahabharata".

Do nội dung phong phú bao gồm nhiều hình thức thần thoại, cổ tích, trường ca, bài ca giáo huấn, ngụ ngôn, kinh kệ, triết lý, nghệ thuật khác ..., tác phẩm này có lối kết cấu khác biệt hẳn những bản anh hùng ca khác.

Nhược điểm của Maha là kết cấu phức tạp quá mức, có nhiều đoạn trùng lặp, mâu thuẫn và có những đoạn không liên quan đến nội dung tác phẩm.

Tuy vậy, Mahabharata vẫn là tác phẩm mẫu mực về qui tắc anh hùng ca / sử thi của nhân loại.

CHƯƠNG III

VĂN HỌC HIỆN ĐẠI ẤN ĐỘ

Nhà thơ RABINDRANATH TAGOR ( 1861-1941 )

I- CUỘC ĐỜI CỦA MỘT THIÊN TÀI:

TAGOR là nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch lớn, một hoạ sĩ có tài, một nhạc sĩ nổi tiếng, một nhà giáo, một vị hiền triết và một nhà hoạt động xã hội. Đó là thiên tài của Ấn Độ và thế giới.

TAGOR sinh ngày 7 tháng 5 năm 1861 tại CANCUTTA, bang BENGAN giàu đẹp. Bengan là nơi văn học phát triển rất sớm và có truyền thống nhân đạo chủ nghĩa từ lâu đời, cũng là mảnh đất kiên cường nổi lên những cuộc đấu tranh chính trị chống đế quốc và phong kiến.

TAGOR xuất thân trong gia đình quí tộc Bà La Môn, về sau gia đình ông vì chống lại đẳng cấp đó mà bị khai trừ ra khỏi đẳng cấp.

Cha của TAGOR là DEVEN DRANATH TAGOR (1817-1905) triết gia và nhà cải cách xã hội nổi tiếng, lãnh tụ của phong trào Barahma somaj.

Gia đình Tagor có 15 anh chị em ruột. Ông là con thứ 14. Trong số đó có nhiều người trở thành nhân tài của nước Ấn Độ và có nhiều sự cống hiến cho sự phát triển nền văn hoá hiện đại Ân Độ. Mặc dù tôn giáo liệt gia đình họ vào hạng người không đẳng cấp nhưng vẫn được nhân dân quý trọng.

Cha Tagor rất chú trọng đến việc giáo dục con cái, dạy con sống giản dị, cần cù, trau dồi sức khoẻ và văn hoá, biết yêu dân tộc và đất nước. Tagor được cha quan tâm và chăm sóc nhiều nhất. Ông thường theo cha đi du lịch khắp đất nước từ rừng núi Himalaya có nhiều thắng cảnh đẹp đến tận bờ biển phía nam lộng gió tràn ngập ánh mặt trời.

Tagor còn theo cha tham dự các cuộc mít tinh, hội thảo của các nhà cải cách xã hội về các đề tài chính trị, thời sự và văn hoá nghệ thuật. Đó là những dịp tốt tạo cho Tagor thêm lòng yêu đất nước, yêu dân tộc mình một cách sâu sắc.

Tagor là cậu bé thông minh, chăm chỉ, hiếu học, ba lần gia đình gửi đến ba trường khác nhau nhưng Tagor không chịu ngồi yên ở một trường nào cả, vì Tagor không chịu nổi cảnh thầy giáo người Anh đánh đập, hành hạ học trò bắt học trò hát những bài hát tiếng Anh vô nghĩa. Tagor chỉ thích tự học. Ông đã tự học lấy tiếng cổ Sanskrit và đọc được các tác phẩm văn học cổ, tự trau dồi ngôn ngữ và chẳng bao lâu đã nổi tiếng là cậu bé giỏi văn Bengan. Tagor cũng tự học tiếng Anh, đến năm 11 tuổi đã dịch được kịch Macbeth của Shakespeare ra tiếng Bengan. Đến tuổi thanh niên Tagor đã thông thạo trong việc dịch thuật thơ ca của Schille, Byron, Browning,Victor Hugo .v .v ...

Tagor còn chú trọng học hỏi những người xung quanh, những người lao động giúp việc trong gia đình mà ông gọi họ là " vương quốc của những người đầy tớ ". Tagor thường chăm chú nghe họ kể chuyện, ngâm vịnh bản trường ca Ramayana, nghe hát những bài dân ca trữ tình giàu tình yêu con người.

Tagor vốn là cậu bé hay xúc động, thường ôm những cuốn sách ngồi khóc thầm trong bóng tối, tính tình hiền hậu trầm tư, suy nghĩ. Lớn lên gặp cảnh đau buồn của gia đình, trong vòng bốn năm trời, người thân cứ lần lượt vĩnh biệt ông. (Năm 1902 vợ chết, 1904 con gái thứ hai chết, 1905 cha và anh chết, 1907 con trai đầu chết. Từ đó Tagor càng buồn phiền, thường ngày ngồi hàng giờ trên bao lơn nhà mình ngắm nhìn người qua lại trên đường hoặc ngồi trầm tư cả buổi trên ghế divan trong phòng ở. Ông thích vào rừng ngồi ngắm nhìn cảnh đẹp của cây cối hoa lá hoặc trên bờ sông ngắm nhìn dòng nước lững lờ trôi trong buổi hoàng hôn.

Tagor bước vào cuộc đời hoạt động xã hội và chính trị khá sớm. Năm 1877, cha cho qua học luật ở Anh, không thích, ông lại trở về. Từ đó ông lại bắt tay vào hoạt động xã hội và tích cực sáng tác văn học - nghệ thuật ông say mê hăng hái sáng tác và hoạt động xã hội.

Tagore đã tham gia hội Brahma Somaj, dự đại hội Đảng Quốc Đại (1880), xuống đường biểu tình cùng nông dân chống thực dân Anh(1905), ủng hộ phong trào đấu tranh của Tilắc (1908), diễn thuyết ủng hộ phong trào đấu tranh của thanh niên, sinh viên Ấn Độ (1910), gửi thư cho phó vương quốc Anh phản đối đàn áp nông dân ở Amrisa (1919), ủng hộ phong trào đấu tranh giải phóng của Gandhi (1920).

Từ năm 1916 trở đi, Tagor lần lượt đi thăm một số nước trên thế giới như Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc, Nhật, .v.v.... ông đi thăm không phải để du lịch mà làm nhiệm vụ con ong đi hút mật ngọt bồi bổ cho dân tộc mình, để ông được "tái sinh mãi mãi" trên quê hương Ấn Độ nghèo khổ và đau thương của mình.

Những dịp đó ông thường tranh thủ tố cáo chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa tư bản. Ở ToKyo, ông diễn thuyết về chủ nghĩa quốc gia, ở Paris đọc bài "Lời nhắn gửi phương Đông" ông tiến đoán rằng chủ nghĩa đế quốc sẽ có ngày sụp đổ, số phận của nó như con voi đứng trên đống cát, cát lún lấp dần voi.

Năm 1930, Tagor thực hiện ước mơ lớn lao của ông là đến thăm Liên Xô, đất nước mà giai cấp vô sản đang làm chủ vận mệnh của mình, đất nước có cuộc sống rất gần gũi với ước mơ và nguyện vọng của ông.

Từ đó trở đi, Tagor càng tích cực tham gia các hoạt động văn hoá và xã hội. Ông có chân trong Hội các nhà văn tiến bộ Ấn Độ thành lập năm 1936. Những năm gần cuối đời, Tagor là "chiến sĩ thập tự quân chống phát xít" - ông tích cực đấu tranh cho sự nghiệp bảo vệ hoà bình và chống chiến tranh thế giới lần thứ II. Mặc dù bị mù loà năm trên giường bệnh, ông vẫn hăng hái sáng tác thơ ca lên án chiến tranh đế quốc.

Tagor còn nối tiếp ý chí và sự nghiệp của người cha thân yêu, bỏ nhiều công sức và của cải vào công cuộc cải cách xã hội, nâng cao trình độ nhân dân.

Nhà riêng của ông còn thường là nơi diễn thuyết, để sinh hoạt văn hoá, diễn kịch ngâm thơ. Ông dành tài sản gia đình để xây dựng ở vùng thôn quê mọt trường học cho con em nông dân học tập theo phương pháp giáo dục do ông đề ra, trái với chế độ giáo dục của thực dân Anh. Học sinh ở trường SantiniKetan (chốn hoà bình) này, vừa học kiến thức trong sách vở, vừa được tiếp xức với cuộc sống xã hội, tham gia cải tiến kỹ thuật canh tác cho nông dân, cùng lao động với nông dân, thầy và trò sống trong tình thương yêu, dân chủ và bình đẳng.

Sau khi đi thăm một số nước về, ông lại lập ra trường Visua Bharati (Đại Học Thế Giới) vào năm 1922 để thu hút thanh niên quốc tế đến học tập văn hoá Ấn Độ trên tinh thần hoà hợp dân tộc - ông đã từng mong mỏi mỗi sinh viên đều là Visuamana (người rộng rãi) với tư tưởng " cả thế giới là nhà của tôi, tất cả mọi người là bạn của tôi".

Sự nghiệp văn học nghệ thuật của Tagor rất lớn, ông để lại cho Ấn Độ và thế giới 52 tập thơ, 42 vở kịch, trong đó vở kịch "Sự trả thù của tự nhiên"(1883), Lễ máu (1890) là nổi tiếng hơn cả; 12 tập tiểu thuyết trong đó Gora (1808), Nhà thế giới (1916) là tác phẩm ưu tú, gần 100 truyện ngắn khác .v.v...

Ngoài ra Tagor còn để lại nhiều tập ca khúc. Quốc ca của nước cộng hoà Ấn Độ hiện nay là ca khúc của Tagor và hàng nghìn bức tranh do ông vẽ đang được giữ gìn ở viện bảo tàng.

Những công trình nghệ thuật kể trên đây nói lên đầy đủ tài năng và sức lao động nghệ thuật vô tận của Tagor. Ông được xem là "kì công thứ hai" của văn học Ấn Độ từ sau khi có Kalidasa ( nhà thơ - nhà soạn kịch thế kỷ thứ V).

Ngày 7 tháng 8 năm 1941, Tagor kết thúc cuộc đời mình như kết thúc một bản hợp tấu hùng hồn vĩ đại - bản hợp tấu mang ý chí và nghị lực của một thiên tài lớn lao.

II. TINH THẦN NHÂN ĐẠO CHỦ NGHĨA TRONG THƠ TAGOR

" Trong bóng tối, trong nghèo nàn và đau khổ , hỡi thần thơ ca hãy đem cho chúng tôi bó đuốc và lòng tin tưởng".

Đó là tuyên ngôn thơ của Tagor. Trong suốt cuộc đời mình, ông đã đem thơ ca "dâng" cho con người, phụng sự người, người của tổ quốc và của nhân loại.

Tagor làm thơ khá sớm, lên 8 tuổi đã say mê làm thơ, lúc nào trong túi áo cũng có thơ, ai cần đến thơ ông sẵn sàng rút ra đọc cho họ thưởng thức.

Năm 13 tuổi, tập thơ đầu tay "Bông Hoa Rừng" ra đời. Năm 25 tuổi, xuất bản tập "Sắc nhọn và cùn mòn " gồm nhiều bài Sonnet (xon -nê : thể thơ châu Âu gồm 14 câu), trong đó có bài "Bạn ơi đến đây, đừng nao lòng", được xem như bản tuyên ngôn của cuộc đời:

Bạn ơi đến đây đừng nao lòng

Hãy bước xuống trên trái đất cằn khô

Đừng hái mộng trong bóng tối

Bão táp rung chuyển trời

Chớp sáng loà quất vào giấc ngủ

Hãy bước xuống hoà vào đời bình dị,

Màng ảo tưởng xác xơ rồi

Hãy náu mình giữa những tường đá nhám

1886.

Tập " Thơ Dâng"(Gitanjali) gồm 103 bài do Tagor tuyển chọn từ các tập thơ khác viết bằng tiếng Bengan ( Bengali ) của mình rồi tự dịch ra tiếng Anh. Sau khi được tặng giải thưởng Nobel năm 1913, "Thơ Dâng" lần lượt được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, tài năng và tên tuổi của ông ngày càng nổi bật trên thế giới. (ở Việt Nam , có người dịch là Khúc hát dâng đời)

Pier Hintrom, viện sĩ Viện hàn lâm Thuỵ Điển nói về tập Thơ Dâng khi quyết định tặng thưởng giải Nobel như sau: " Tập thơ nhỏ bé được chính tác giả dịch ra tiếng Anh đã tạo ra một ấn tượng về sự phong phú và tài năng thơ đáng kinh ngạc, không có gì là lạ hay vô lí trong đề nghị tặng thưởng cho nó".

Chúng ta cùng đọc hai khúc mở đầu tập Gitanjali.

I

" Người đã làm tôi vô biên, niềm vui của người là thế đó. chiếc bình mỏng manh này

Người trút sạch không biết bao lần, và mãi mãi đong đầy bằng đời sống tinh khôi.

Chiếc tiêu sậy nhỏ này Người đã mang xuống lũng lên đồi và đã thổi qua bao âm điệu mới đời đời.

Trái tim tôi bé bỏng vỡ bờ trong niềm vui và nảy sinh tiếng nói tuyệt vời khi đôi tay bất tử của người chạm tới.

Những tặng phẩm không cùng của người đến với tôi chỉ trong đôi tay quá nhỏ nhoi. Thời gian trôi qua, người vẫn rót và vẫn còn có chỗ để đong đầy.

II

Mỗi lần người truyền tôi hát, tim tôi dường vỡ tan vì vinh dự ; ngước nhìn khuôn mặt người, tôi rưng rưng nước mắt.

Mọi khổ cực eo xèo trong đời tôi tan thành một hoà khúc ngọt ngào _ và thờ phụng, tôi xoè cánh như con chim vui bay ngang biển cả.

Tôi biết người hân hoan trong tiếng ca tôi. Tôi biết trước mặt người, tôi chỉ tới như một kẻ hát ca thôi.

Riềm cánh mở tung của bài ca tôi mơn trớn chân người, nơi tôi chả bao giờ dám mong với tới.

Say niềm vui ca, tôi quên cả mình, gọi người là bạn, chủ tể của tôi ".

Tiếp đó, năm nào Tagor cũng giới thiệu với người đọc một vài tập thơ ở nhiều chủ đề khác nhau. Năm 1914 tập thơ " Người làm vườn " (The Gardener ), năm 1915 tập "Trăng non"(The Crescent Moon)," Mùa hái quả " (Fruit Gathering ), những năm sau đó, tập "Những cánh thiên nga " ( A flight of swans), " Tặng phẩm của người yêu " (Lover's gift ) v. v...lần lượt ra đời.

Tagor là nhà " nhân đạo chủ nghĩa " (lời Nehru ), tinh thần nhân đạo của ông kế thừa truyền thống nhân đạo của nhân dân Ấn Độ qua nền văn học cổ điển từ kinh Veda, Upanisad, cho đến Kalidsa. Ông còn chịu ảnh hưởng chủ nghĩa nhân đạo của giai cấp tư sản và nền văn hoá phục hưng phương Tây.

Tagor tiếp thu những nét tích cực như đòi giải phóng cá tính, đề cao tinh thần tự giác, đáu tranh cho tự do và công bằng bác ái, tin ở sức mạnh con người và tin yêu con người.

Tagor đã kết hợp nhuần nhuyễn các truyền thống nhân đạo cổ kim đông tây rồi biến thành chủ nghĩa nhân đạo riêng của mình.

Tagor ca ngợi tình yêu thương cao cả giữa con người một cách chân thành với lòng thiện, với đức tin, với lòng từ bi của tôn giáo Ấn Độ .

Ông chủ trương muốn giải phóng đất nước, trước hết phải giải phóng con người, giải phóng bản chất tự nhiên của con người, là tinh thần và ý thiện.

Mặc dầu trong chủ nghĩa nhân đạo của Tagor còn để lại dấu ấn của tư tưởng duy tâm siêu hình và huyền bí, nhưng nội dung căn bản là lòng yêu nước, yêu nhân dân, đặc biệt là yêu nhân dân lao động cùng khổ - điều đó khiến cho Tagor vĩ đại.

Tinh thần nhân đạo chủ nghĩa của Tagor được thể hiện sâu sắc và cụ thể trong toàn bộ thơ ca của ông. Sau đây chúng ta lần lượt tìm hiểu tinh thần đó qua nội dung thơ ca của ông.

1- Lòng yêu con người và cuộc sống.

" Trong tất cả mọi cái gì đang tồn tại, trong tất cả mọi cái gì sẽ tồn tại, con người là và sẽ là tối cao " .

Đó là một câu được ghi trong bộ kinh Veda của người Ấn Độ cách đây hàng nghìn năm.

Quan niệm đó được Tagor thể hiện cụ thể bằng những vần thơ hiện đại trong bài " Con người thần thánh "sáng tác năm 1896. Con người đối với Tagor là vĩ đại, là ánh sáng thiêng liêng, là lòng khoan hồng rộng mở, là tâm hồn thanh thản, là tình yêu, là kẻ thù của kiêu ngạo và bạo tàn.

Trong tác phẩm triết học Sadhana ( có nghĩa là: thực hiện toàn thiện, toàn mỹ ), Tagor viết "chúng ta không bao giờ có được một quan niệm chân chính về con người nếu chúng ta không chứng tỏ tình yêu đối với nó ".

Thơ của Tagor chan chứa lòng tin yêu con người. Con người trong thơ ca của ông có lúc chung chung nhưng có lúc cụ thể, có lúc trừu tượng lại có lúc thật rõ ràng. Dù là miêu tả hình ảnh gì, cuối cùng Tagor cũng nói tới con người Ấn Độ nghèo khổ và đau thương của mình.

Tagor xúc động trước cảnh từng đoàn người cùng khổ, đói rách lang thang dọc sông Hằng, họ cất lên tiếng ca ai oán trong các điệu dân ca kể nỗi cơ cực của con người, nói lên khát vọng đi tìm cuộc sống và hạnh phúc. Cuộc sống và hạnh phúc mà họ từng tin gởi ở bàn tay Thượng đế và Thánh thần nhưng từ đời này qua đời khác, chẳng thấy thần thánh nào cứu giúp được con người, buộc con người phải tự cứu lấy mình. Nhận thức được chân lý đó, Tagor quyết tâm từ bỏ Trời, bỏ thần thánh, lập ra " tôn giáo con người", " tôn giáo của nhà thơ ", và lấy thơ ca làm thần thánh.

Đối với nhà thơ, Thượng đế chính là Cuộc Sống Lao Động. Thượng đế luôn luôn ở bên cạnh người nghèo khổ, người lao động cùng cực:

" Thượng đế ở xa kia,

nơi thợ cày nai lưng

cày đất cằn sỏi cứng

Thượng đế ở cạnh người làm đường

đang đập đá

Thượng đế với họ cùng vất vả

giãi nắng dầm mưa

áo quần lấm bụi "

Tagor quan niệm rằng, trước hết phải giải phóng con người ra khỏi những chỗ ẩn náu trong hang động, sau những tượng đá trong bóng tối âm u ở các góc đền. Con người muốn được giải thoát ra khỏi khổ đau chỉ có lao động :

Muốn giải thoát à

anh hòng tìm đâu ra ?

chính Thượng đế cũng vui vẻ

tự đem mình ràng buộc với trần thế

và đời đời quyến luyến chúng ta

thôi đừng trầm tư mặc tưởng

cất luôn cả hương hoa

quần áo rách bẩn, mặc

đến gặp thượng đế thôi

cứ đến đứng bên Người

trong lao động cùng cực

khi trán đổ mồ hôi

Chẳng có thứ tôn giáo nào quá khắc nghiệt, quá độc ác bằng tôn giáo Bà la môn trên đất nước Ấn Độ . Chủ nghĩa khổ hạnh, phép hành xác, chế độ phân biệt đẳng cấp, nghi thức lễ máu, các dàn hoả thiêu v.v...đã huỷ diệt bao sinh mệnh con người, làm héo hon trái tim bao đôi trai gái, trói buộc và kìm hãm nhân tính, tự do của con người. Nhưng cũng chính từ địa ngục đó, con người đã ngẩng cao đầu đi tìm tự do. Từ địa ngục đó, con người đã ngẩng cao đầu đi tìm tự do. Tự do trong đấu tranh, như hạt giống nảy mầm, búp hoa đơm nụ:

" Tự do là trút phăng tuổi đời ngàn năm đè đầu, gập lưng, làm mù mắt Người, không cho người thấy tương lai đang vẫy gọi.

Tự do là chặt xiềng xích mê muội , giam hãm Người trong đêm tối im lìm, khiến Người không tin cả ngôi sao chỉ cho mình con đường gập ghềnh chân lý ".

Tagor đòi tự do cho Tổ quốc, tự do cho nhân dân, cho con người Ấn Độ của ông. Ông mong con người sẽ được sống trong sự hoà hợp và bình đẳng với nhau :

"Trong sân chầu vũ trụ

chiếc lá cỏ bình thường

cùng ngồi chung một mâm

với ánh sáng mặt trời

và sao sáng trong đêm "

( Đào Xuân Quý dịch )

Tagor tin tưởng rằng " trên quê hương tự chủ ", " hạnh phúc ca khải hoàn" sẽ đến với nhân dân Ấn Độ yêu thương , sẽ không còn tiếng ai oán rên xiết đau khổ nữa.

Tagor vốn là người trầm lặng suy tư, có buồn riêng trong lòng nhưng không sầu muộn rên rỉ bi ai như các nhà thơ lãng mạn tiêu cực khác. Âm điệu buồn trong thơ ông là cái buồn của dân tộc ông. Ông tin rằng con người có thể làm thay đổi cuộc sống ngột ngạt, đói khổ bệnh hoạn của xã hội ông - xã hội thuộc địa. Vì vậy ông vẫn yêu cuộc sống, lạc quan, tin tưởng và hoà mình với cuộc sống.

Ông coi cuộc sống như "li rượu tràn đầy nồng nàn “:

" Người đã tạo cho tôi vô tận, đó là ý thích của Người

cái li mảnh khảnh này, Người không ngớt rót

vơi đi và không ngớt lại rót đầy sự sống tươi mới "

Cuộc sống tràn đầy như vậy, nhưng ông tiếc rằng đôi bàn tay mình quá nhỏ hẹp không đủ sức ôm vào lòng những cái mà cuộc sống cho mình :

"Những của vô tận Người cho, tôi chỉ có đôi tay hẹp để mà bắt lấy

Nhưng thời gian qua Người còn rót và mãi mãi còn chỗ để rót cho đầy "

Nếu nhà thơ vĩ đại Đức Goeth (1749-1832) đã từng nói " mọi lý thuyết đều xám xịt, còn cây đời mãi mãi xanh tươi ", và Tagor cũng có quan niệm như vậy.

Đó là những câu thơ trong bài thơ mở đầu tập Thơ Dâng, tập thơ mà ông muốn dâng cho Đời, cho Con Người.

Và cũng bởi yêu cuộc sống nên Tagor yêu cả cái chết. Chết là một quy luật không ai tránh khỏi, cho nên không cần phải sợ sệt, lo lắng, hoảng hốt trước cái chết.Con người cần bình thản, ung dung bước vào cõi chết như đi trên chiếc cầu bắc qua sông, từ bờ này sang bờ khác.

Trước khi bước vào cõi chết, phải tự xem mình đã làm được gì cho cuộc đời và để lại cái gì mình đã có và làm ra :

Sẽ có một ngày ngày tử thần đến gõ cửa anh

Anh sẽ có món chi làm tặng vật ?

trước vị khách đến thăm, tôi sẽ đặt

cái li rượu tràn đầy cuộc sống tôi dâng

tôi đâu chịu để khách về với những tay không

tôi sẽ đặt, cuộc đời tôi tất cả

khi tử thần tới đây và gõ cửa.

Đó là bài thơ số 90 trong tập Thơ Dâng.

Nếu không có trách nhiệm đối với cuộc đời thì cũng khó mà có một thái độ đúng đắn về lẽ sống, chết như vậy.

2- Lòng ưu ái phụ nữ

Người phụ nữ Ấn Độ cũng có những nỗi đau khổ giống như phụ nữ Việt Nam dưới chế độ phong kiến. Họ là loại người bị chà đạp nhân phẩm triền miên qua nhiều chế độ.

Tagor rất quan tâm đến số phận phụ nữ Ấn Độ và biểu lộ kòng ưu ái sâu sắc. Ông đã dành nhiều trang thơ ca ngợi họ. Trước hết Tagor tìm thấy ở phụ nữ Ấn một sắc đẹp tự nhiên, được đất trời tô thắm và được bàn tay con người tô vẽ thêm: (Bài số 59 trong tập thơ NGƯỜI LÀM VƯỜN ) .

Không chỉ riêng Thượng đế

đã thêu dệt nên nàng

mà cả loài người nữa

...

Nhà thơ dùng sợi vàng

dệt nên hình dáng nàng

hoạ sĩ tô đường nét

cho nàng đẹp vạn đời

Phụ nữ chẳng những chỉ đẹp hình dáng bên ngoài mà đẹp cả trong tâm hồn nữa. Tagor thấy " lòng người phụ nữ là ngai vàng " như trong truyện ngắn Minu mà ông tả. Tagor thương xót những người phụ nữ đẹp cả sắc và tình nhưng không được hạnh phúc xứng đáng.

Cuộc đời họ chỉ giống như số phận cô gái mù :

" Một buổi sáng trong vườn hoa có một cô gái mù đến tặng tôi một vòng hoa bọc trong lá sen.

Tôi quàng vòng hoa vào cổ, nước mắt rưng rưng.

Tôi hôn nàng và nói : " Nàng mù như những bông hoa, chính nàng cũng không rõ quà tặng của mình đẹp biết chừng nào".

Bài thơ ngắn mà xúc động quá, người đọc không khỏi xót xa cho cô gái mù. Nhưng thơ Tagor giàu tính triết lý, " cô gái mù " cần được hiểu là những người phụ nữ vô tư không tự biết mình đã đem cho mọi người bao nhiêu vẻ đẹp và niềm hạnh phúc.

Cuộc đời người phụ nữ Ấn Độ bị kìm hãm bởi cái vòng xiềng đeo ở chân và chiếc khăn trùm mặt, bị ngăn cách giao tiếp với mọi người. Chỉ quanh quẩn ở xó bếp hoặc lao động quần quật suốt ngày, không dám ngẩng mặt nhìn trời. Nhiều sợi đây lễ giáo ràng buộc người phụ nữ : nạn tảo hôn, tục lệ hoả thiêu khi chồng chết trước, nộp của hồi môn v.v...Cuộc đời họ cần được giải phóng - đó là nguyện vọng, là tình cảm, là mối quan tâm hàng đầu của nhà nhân đạo chủ nghĩa Tagor.

Bài "Nữ quyền " Tagor viết năm 1928 có thể xem là "chiến lệnh ", là lời kêu gọi, giục giã phụ nữ Ấn Độ xông ra chiến trường nhằm thẳng số mệnh, nhằm thẳng xiềng xích mà đập phá, giành lấy tự do, nữ quyền.

...

"Không đời nào ta lẩn trốn vào buồng đâu

với đôi kiềng chân rụt rè kêu lẻng xẻng

trong bóng tối âm u

Không, ta hiên ngang xông pha vào chốn hiểm nghèo

đầy tuyệt vọng của tình yêu

trong bể cồn cuộn sóng;

Nơi bão tố cuồng say

giật ngay cái khăn trùm trên mặt ta

là phận héo hon của đàn bà

và giữa tiếng chim bể rùng rợn, nhức nhói

giọng ta truyền chiến lệnh vang vang :

anh là của riêng em ".

Đó là " chiến lệnh " của hàng triệu phụ nữ Ấn Độ giành tự do cho tình yêu, hôn nhân, gia đình và tự do trong xã hội.

Tagor không chỉ đấu tranh cho phụ nữ bằng thơ văn mà bằng cả hành động thiết thực của mình nữa.

Năm 1916, ông sáng tác bài thơ " Bức thư của người đàn bà " để phản đối tên toàn quyền Anh hay dùng những lời lẽ thô tục và khinh miệt phụ nữ Ấn Độ Mặc dù Tagor không tán thành chủ trương bất bạo động của Gandhi trong một số hoạt động chính trị, nhưng khi Gandhi đề xướng cuộc vận động giải phóng phụ nữ và tầng lớp cùng đinh thì Tagor nhiệt tình ủng hộ ngay. Qua tập thơ ngắn Patataca, ông phê phán xã hội khắc nghiệt đối với phụ nữ nông thôn, đòi huỷ bỏ tục tảo hôn, xoá bỏ chế độ phân biệt đẳng cấp, đòi tự do hôn nhân.

Bài thơ Raida thể hiện chủ trương nam nữ tự do yêu đương và hôn nhân không kể đẳng cấp, giàu nghèo, sang hèn và lên án lễ giáo Bàlamôn : Nàng công chúa yêu người phu quét rác bẩn. Thầy tu Bàla môn kết tội nàng vi phạm lễ giáo. Nàng kiên quyết bảo vệ tự do tình yêu và công lí :

" Thầy tu cứ kiêu ngạo thắt dây nữa đi cho thoả thích, thắt bao nhiêu nút nữa cũng vô ích. Thầy cứ việc chà xát trái tim khắc khổ của thầy nữa đi. Còn tôi, người con gái hành khất, tôi vẫn sung sướng nhận của yêu, nhận quà dính bụi của chồng tôi là người phu quét rác ".

Tagor tích cực đóng góp tiếng nói nghệ thuật vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng phụ nữ bằng cả trái tim, bằng cả lòng yêu thương thắm thiết của nhà thơ :

Hãy lấy tình thương và từ thiện bao la

mà tẩy sạch hoen mờ trong lòng trái đất

Ông tự hào về điều đó và tin rằng dù ông có từ biệt cuộc đời đi nữa thì hàng triệu phụ nữ Ấn Độ ở những thế kỷ sau vẫn tin yêu ông :

Nếu nhà thơ nay còn sống và gặp ta

thì nhà thơ chắc sẽ yêu ta

tôi biết, nàng tự bảo:

chỉ trong đêm nay dưới mái hiên

ta thắp đèn chờ

dù ta biết chẳng bao giờ nhà thơ đến

3- Tagor với tình yêu nam nữ

Thơ tình yêu chiếm một vị trí quan trọng trong sáng tác của Tagor . Thơ tình Tagor thể hiện một quan niệm yêu đương đúng đắn và tiến bộ .

Tagor đã từng yêu đương say đắm . Ông dành cho chủ đề này hai tập thơ có giá trị : "Người làm vườn " và " Tặng phẩm người yêu " . Ngoài ra còn rải rác ở các tập thơ khác : "Những con chim bay lạc " , " Người thoáng hiện " v.v...

" Người làm vườn " (The Gardener ) là tập thơ tình hay nhất của Tagor .

Nhà thơ cho rằng tình yêu là một nhân tính thiêng liêng . Con người , ai cũng phải yêu , vì đó là hạnh phúc , là nhu cầu của sự sống , cần thiết như ánh lửa và mặt trời vậy.

Những kẻ nói không cần tình yêu là kẻ giả dối . Tình yêu đã từng lung lay biết bao trái tim kẻ theo chủ nghĩa khổ hạnh, từng thề thốt không bao giờ yêu và căm ghét tình yêu. Nối tiếp truyền thống đấu tranh giữa tình yêu và tôn giáo trong văn học cổ Ấn Độ ,Tagor có những bài thơ rất sâu sắc về chủ đề này .Tagor khẳng định tình yêu là hạnh phúc .

Tình yêu ơi ! Khi người đến

với ngọn đèn bừng sáng trên tay

thì ta có thể nhìn thấy mặt người

và biết người là tuyệt vời hạnh phúc

và "tình yêu là cuộc đời trong trạng thái tràn đầy như cái cốc có rượu " .

Nhà thơ cảm thấy thoả mãn là suốt đời đã từng yêu và mong muốn cuối cùng là được nói lên điều đó trước khi bước vào cõi chết :

Cõi đời ơi khi tôi đã chết rồi

thì trong cõi vắng lặng của người

chỉ một lời này còn lại

" tôi đã từng yêu "

Tình yêu trong thơ Tagor không có cái dung tục tầm thường , không phải thứ tình yêu rầu rĩ , rên xiết , cũng không quá cao siêu , lí tưởng . Tagor tìm sự hoà hợp giữa hai tâm hồn và tự do trong tình yêu .

"Trái tim anh là con chim quen sống cảnh hoang vu

đã tìm được nơi mắt em khung trời của nó "

Nhưng dễ dàng gì tìm được tình yêu hoà hợp tâm hồn và sự tự do trong tình yêu

"Trái tim anh cũng ở gần em như chính đời anh vậy

nhưng chẳng bao giờ em biết trọn nó đâu ! "

Bởi vìõ bản thân anh hoặc em cũng không hiểu hết chính mình :

"Nhưng em ơi ! đời anh là một trái tim

nào ai biết chiều sâu và bến bờ của nó

em là nữ hoàng của vương quốc đó

thế mà em có biết gì biên giới của nó đâu "

Ngay cả những lúc :

"anh đã để cuộc đời anh trần trụi trước mắt em

anh không dấu em một điều gì

chính vì thế mà em không biết gì tất cả về anh "

Trong tinh yêu , nam nữ không hiểu nhau còn vì "những đòi hỏi và sự giàu sang của nó là trường cửu " . Nhà thơ cho rằng trong tình yêu sắc đẹp thể xác giống như bông hồng chóng tàn phai , chỉ có tâm hồn đẹp mới bền lâu

"Tôi muốn nắm trong tay sắc đẹp của nàng

nhưng nó cứ thoát ra

và trong tay tôi chỉ còn thân thể

tôi đã mỏi mệt quay về thất vọng

Ôi thân thể làm sao chạm được đến bông hoa

chỉ tinh thần mới chạm được"

Càng đi sâu vào cái " vườn tình ái " ấy , Tagor cũng như nhiều cặp tình nhân thấy tình yêu đâu có đơn giản như một bài hát mà nó khá phức tạp . Có lúc tràn đầy hy vọng , sung sướng vô biên khát khao cháy bỏng , nhưng cũng có lúc khổ đau , buồn chán , hi sinh và mất mát :

"Em đã bỏ anh và theo đuổi con đường của em

anh nghĩ rằng anh sẽ chết khổ vì em "

hoặc :

" Môi em vừa ngọt vừa chua

bởi vị rượu của niềm đau khổ của anh "

Trải qua đau khổ , Tagor rút ra bài học

" Tình yêu của ta ơi

các người hẳn biết chúng ta không trường cửu

thì khôn ngoan gì mà đập vỡ tim mình

vì một con người mang trái tim của họ đi xa

bởi thời gian ngắn ngủi "

Tagor không giống các nhà thơ tình lãng mạn khác . Tình yêu tuy đau khổ nhưng không chịu khóc than rên xiết hoặc huỷ hoại thân mình mà vẫn giữ lấy niềm tin tưởng

"Hãy tin tưởng ở tình yêu

dù nó có đem sầu muộn đến

đừng đóng kín tim anh "

Và cũng vì :

" Tôi biết rằng cuộc đời này

dù không chín rộ trong tinh yêu

cũng không phải đã mất đi tất cả "

4. Lòng yêu hoà bình và tinh thần chống chiến tranh của Tagor

Tagor đã chứng kiến hai cuộc chiến tranh thế giới . Đất nước Ấn Độ cũng là nạn nhân của hai cuộc chiến ấy . Thực dân vơ vét người và của cải Ấn Độ ném vào hai lò lửa ấy . Nhân dân Ấn Độ chịu bao nhiêu thảm hoạ .

Khát vọng hoà bình , nỗi căm giận chiến tranh đế quốc của Tagor được phản ánh trong thơ một cách nồng nhiệt

Năm 1937 , được tin bọn phát xít Italia xâm lược Etiopia , Tagor viết ngay bài thơ CHÂU PHI , lên án tội ác man rợ của chúng . Nhân dân Etiopia đang sống yên lành trên mảnh đất quê hương thì phát xít Italia hợm mình là kẻ văn minh đem quân dày xéo lên cuộc sống yên vui của họ . Tagor đòi kẻ xâm lược phải nhận tội lỗi trước nhân dân châu Phi và xin nhân dân hãy tha tội cho mình

...Hãy đến đây

đến trước người thiếu phụ bị giày vò

hãy cầu xin Nàng ân xá

và xem đó là lời trịnh trọng cuối cùng

giữa cơn cuồng say của một lục địa ốm

Cũng năm đó , phát xít Nhật xâm lược vùng đông bắc Trung Quốc . Tagor làm bài thơ " Tín đồ Phật giáo " , lên án bọn phát xít Nhật gây chiến , tàn phá các công trình văn hoá , giết hại dân lành , gieo rắc bao đau thương . Nhà thơ vạch trần giọng điệu " Khẩu phật tâm xà " và luận điệu "chủ nghĩa Đại Đông Á " của chúng .

Năm 1939 , sau khi bọn phát xít phát động chiến tranh thế giới lần thứ hai , Tagor viết bài thơ " Luồng phá hoại mù quáng cuồng điên " . Bài thơ đó được xem như bản tuyên ngôn gửi các dân tộc nhỏ bé bị nô lệ , kêu gọi họ đoàn kết , đấu tranh ngăn chặn cuộc chiến tranh tàn bạo này

Hãy đến đây , các dân tộc trẻ trung

hãy tuyên bố đấu tranh giành tự do trở lại

hãy giương cao ngọn cờ của lòng tin không ai lay chuyển nổi

hãy lấy đời mình bắc những chiếc cầu tiếp nối

qua những vực hằn thù trong lòng đất thẳm sâu

và cùng nhau tiến tới

Trong đoạn kết thúc bài thơ về hoà bình trong tập " Cánh thiên nga " ( A flight of swans ) , Tagor tuyên bố :

Ta có thể hiến đời ta cho lòng tin tưởng

hoà bình là có thực

lòng từ thiện là có thực

sự hoà hợp muôn đời là có thực

Đó là lí tưởng cao đẹp của nhà nhân đạo chủ nghĩa vĩ đại Tagor .

5. Tình yêu thương trẻ em

Hầu như nhà thơ lớn nào cũng vậy, đều dành cho trẻ em những bài thơ hay để ca ngợi và khuyên bảo các em, mong mỏi các em phát huy và giữ gìn bản chất ngây thơ tốt đẹp để phục vụ Tổ quốc và xã hội.

Các nhà văn thế giới như Gorki, Lỗ Tấn, Victor Hugo, Liev Tolstoi...đến Bác Hồ đều có tác phẩm hay viết về trẻ em. Tagor viết thơ cho trẻ nhỏ xuất phát từ tình cảm chân thành của người ông, người cha, người thầy. Tagor yêu mến và tin tưởng vào tương lai các em và nhắc nhở mọi người hãy giữ chân - thiện - mỹ trong trẻ nhỏ.

Tagor làm thơ cho trẻ em trong một hoàn cảnh đau buồn khi hai con ông đều lần lượt chết.

Tập Sisu (Trẻ thơ ) viết năm 1909, đến năm 1915 được dịch ra Anh văn đặt tên là " Trăng non " (The crescent moon ).

Tagor am hiểu sâu sắc tâm lý, tình cảm, ước mơ của trẻ em. Thơ ông nhiều hình ảnh và ngôn ngữ phù hợp trẻ em.

Trước hết Tagor chú trọng ca ngợi tính hồn nhiên, trung thực và vô tư của thiếu nhi. Đứa trẻ nào cũng vậy, thích hoà mình với thiên nhiên, thích vui đùa giữa cái thế giới vô biên ấy.

Bọn trẻ gặp nhau trên bến bờ những thế giới vô biên

giông tố gặp nhau trên bầu trời không có một lối đi

thuyền bè đắm trên nước không dấu vết

cái chết ở ngoài kia

nhưng lũ trẻ vẫn đùa chơi

trên bến bờ những thế giới vô biên

là hội lớn của bầy con trẻ.

(Trên bờ biển )

Nói về tính thật thà trung thực của trẻ em, Tagor kể lại câu chuyện sau đây thật cảm động. Một chú bé không cha đến xin học với đạo sĩ Bàlamôn. Đạo sĩ hỏi em ở đẳng cấp nào, nếu thuộc đẳng cấp Bàlamôn mới được ngồi học chung với trò cùng đẳng cấp đó. Chú bé không biết, chạy về hỏi mẹ, mẹ nói rằng :

" Ngày trẻ mẹ nghèo, phải đi làm cho nhiều chủ, và con ơi, con đã ra đời trên cánh tay của mẹ Jabala - một người mẹ không chồng. "

Chú bé trở lại thuật cho đạo sĩ Gotama đúng như vậy. Đạo sĩ ôm chú bé vào lòng và nói :

Con ơi con là người Bramin ưu việt

Con đã có được cái gia tài cao quí nhất

đó là lòng trung thực của con

" Bản hợp đồng cuối cùng " là bài thơ mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Đây là bài thơ mang tư tưởng chủ đạo trong toàn bộ thơ ca dành cho thiếu nhi. Tagor đem tâm hồn trong sáng bản chất chân - thiện - mỹ tồn tại trong trẻ thơ đối lập với bản chất xấu xa, đê tiện, đáng khinh của xã hội bị đồng tiền, quyền lực và sắc đẹp chi phối.

Thơ kể chuyện một người làm thuê, vừa đi vừa rao " nào ai thuê tôi thì đến thuê ". Nhà vua thuê anh bằng quyền lực, tên triệu phú muốn thuê anh bằng tiền bạc, cô gái đẹp muốn thuê anh bằng nụ cười, nhưng anh đều từ chối. Chỉ khi :

Ánh mặt trời long lanh trên cát

và sóng vỗ rì rào

một cậu bé ngồi chơi với dăm vỏ ốc

cậu ngẩng đầu lên và dường như cậu nhận ra tôi rồi

nói " Tôi thuê anh với hai bàn tay trắng".

và từ khi bản hợp đồng được kí kết chơi với cậu bé,

tôi đã trở thành người tự do. "

Tagor trân trọng, chăm sóc trẻ em từ giấc ngủ bình thường đến một ước mơ nho nhỏ.

Bài thơ " Người ăn cắp giấc ngủ " nói lên tình cảm đó :

Con đang ngủ, mẹ xuống suối lấy nước trở về, thấy con đã thức, đang ngao du bằng cả bốn chân khắp gian phòng. Mẹ bực tức đi tìm hỏi ai đã ăn cắp giấc ngủ trên đôi mắt bé? Cho đến khi chiều xuống và chợ đã tan, và trẻ con trong làng đã ngồi trên đùi mẹ thì những con chim đều thét vào tai tên ăn cắp giấc ngủ rằng : " Bây giờ, ngươi sẽ ăn cắp giấc ngủ của ai nào ? "

Giọng điệu bài thơ thật ngây ngô, ngộ nghĩnh rất phù hợp tâm lí trẻ thơ.

Tagor cũng từng thương tâm đứng nhìn một chú bé nghèo khổ buồn tủi ước mơ một trò chơi nho nhỏ :

Nỗi buồn đau của đám người đông đảo

cũng không sao lớn bằng

nỗi buồn tủi của chú bé kia

chú không có nổi một xu

để mua một chiếc bút tô màu

đôi mắt thèm thuồng của chú

nhìn vào cửa hàng

làm cho tất cả đám người kia

thương xót

Tagor hiểu tình cảm của trẻ thơ đối với cha mẹ, nhất là mẹ - người đã mang nặng đẻ đau, nuôi nấng bé từ lọt lòng, cho nên bé luôn luôn quấn quít bên mẹ, luôn luôn nũng nịu với mẹ, đòi hỏi ở mẹ một tình thương bao la và chúng biết quí trọng tình thương ấy hơn cả vàng ngọc.

Bài thơ Đường Trẻ :

Bé có hàng đống vàng, đống ngọc

thế nhưng bé đã đến mặt đất này

như một kẻ ăn xin

không phải tự nhiên mà bé đến

cải trang như vậy

cậu bé ăn xin, trần truồng, yêu mến này

muốn làm ra thảm hại vô cùng

để có thể đến xin cả kho báu tình thương của mẹ.

Yêu thương nhưng vẫn phải nghiêm khắc giáo dục khi trẻ có lỗi, và cha mẹ cũng thấy một phần trách nhiệm ở mình :

Khi tôi phải trừng phạt nó

thì nó càng trở nên một phần của bản thân tôi

và khi tôi làm cho nó khóc

thì lòng tôi cũng khóc cùng với nó.

chỉ tôi mới có quyền rầy la và trừng phạt

bởi vì chỉ có ai thương

người đó mới có quyền trừng phạt

(Phán xử )

Khi con cái lớn lên tách khỏi cha mẹ thì chúng có bổn phận của chúng . Cha mẹ không thể dùng của cải tiền bạc mua chuộc trái tim chúng , mà phải dùng tình thương yêu bao la và lòng khoan dung độ lượng . Thái độ làm cha mẹ bình thản như ngọn núi đứng nhìn âu yếm dòng sông :

Con ơi , ta muồn cho con một chút gì , bởi chúng ta trôi dạt trong dòng đời .

Chúng ta có thể sống xa nhau , tình ta có thể quên lãng mau.

Mẹ không ngu ngốc tới nỗi hi vọng mua chuộc lòng con bằng tặng vật .

Đời con còn trẻ đường con còn dài Con uống một ngụm trong chén tình cha mẹ mang tới rồi quay đi và xa lìa cha mẹ .

Con có trò chơi riêng, có bạn bè riêng .Có sao đâu nếu con chẳng có thời giờ và tâm trí nhớ tới mẹ cha .

Còn chúng ta , tất nhiên trong tuổi già chúng ta có đủ thì giờ nhàn rỗi để đếm những ngày trôi qua và để ôm ấp trong lòng ta những thứ mà tay ta đã mất đi mãi mãi dòng sông vừa chảy vừa hát ca và đập tan hết những thứ gì ngăn cản nhưng núi thì ở lại nhớ mong và nhìn theo dòng sông với tấm lòng trìu mến

( Món quà )

III. Mấy đặc điểm nghệ thuật trong thơ Tagor

Đặc điểm nổi bật trong nghệ thuật thơ Tagor mà nhiều nhà nghiên cứu đã nói đến là giàu chất hiện thực . Tagor không phải là nhà thơ hiện thực thuần tuý nhưng nội dung thơ ca của ông đều phản ánh cuộc đời và sự sống , mặc dù nội dung ấy được bọc ngoài một lớp từ ngữ , hình ảnh tượng trưng có tính chất tôn giáo , siêu hình thần bí như Chúa Đời , Thượng đế , Thầy , Người ... nhưng những câu chuyện , tình tiết , hình ảnh ông sáng tạo ra đều là những chuyện thực , người thực từng xảy ra trên đất nước Ấn Độ nghèo khổ và đau thương của ông .

Đó là nỗi tủi nhục của người đàn bà Jabala không chồng , là ước mơ nho nhỏ của chú bé cùng đinh , đó là mối tình éo le của nàng công chúa bị lễ giáo Bàla môn hành hạ , tấm lòng cao quí của người hành khất v.v...

Đó còn là chuyện đấu tranh chống tôn giáo , cường quyền bạo ngược , chống chiến tranh và bảo vệ hoà bình .

Nira Chandhuri nhà phê bình văn học Ấn Độ đã nhận xét :" Thơ tôn giáo của Tagor là thơ sùng kính , không phải là thơ thần bí " . Ông khẳng định rằng : một người yêu đời như ông ( Tagor ) không thể là một người thần bí mà hạnh phúc chỉ có thể tìm thấy trong việc tự phủ nhận mình và phủ nhận cõi đời này " .

Còn Nadim Hicmet ( 1902 - 1963 ) , nhà thơ lớn Thổ nhĩ kỳ nhận xét : " Tôi yêu thơ Tagor và nhạc Bach . Tôi cóc cần cái vẻ thần bí của họ . Tôi biết họ có điểm thần bí , nhưng cái có nhiều nhất là lòng yêu cuộc sống , lòng tin cuộc đời . Vì vậy mà Bach vẫn là rất lớn trong các nhạc sĩ lớn nhất , Tagor vẫn là rất lớn trong các thi sĩ lớn nhất .

Đặc điểm thứ hai : chất trữ tình và tính lãng mạn dồi dào . Thơ ca của Tagor vừa là bản tình ca tuyệt diệu , vừa là bức tranh thiên nhiên tươi màu . Ông thường tạo ra trong thơ nhiều hình ảnh lung linh huyền diệu , nhiều màu sắc tươi mát , biến nỗi khổ đau thành niềm vui kì lạ của đất nước , của con người " tan ra chảy thành tiếng hát trong trái tim thi sĩ " (86 - Mùa hái quả ).

Đặc biệt , thiên nhiên là đối tượng được Tagor miêu tả khá nhiều , ông đã để cho thiên nhiên ùa ngập vào trong thơ ca . Tagor vốn là nhà thơ yêu thích thiên nhiên , chủ trương con người hoà đồng với thiên nhiên ,với vũ trụ . Người nghệ sĩ là người tình của thiên nhiên và xem thiên nhiên là đối tượng gần gũi như con người " Mỗi chủ thể của thiên nhiên được biểu hiện là hoà trong muôn vàn chủ thể khác , vô hình " , vì vậy ông kêu gọi : " Nhà thơ ơi , ánh dương đã thấy trong ánh hồng rực cháy mùa xuân . Ôi , tôi ghi lại tất cả khi đang cất bước lên đường " (41- Cánh thiên nga ) .

Tagor là người mẫu mực thực hiện điều đó . Chúng ta sẽ bắt gặp trong thơ ông hình ảnh Himalaya hùng vĩ thách thức mặt trời và không gian vô hạn . Hằng Hà rộng lớn , dài sâu dịu dàng hôn lên những bến bờ , đồng ruộng để bộc lộ lòng yêu nước , yêu quê hương , cuộc sống Ấn Độ . Thơ ca dồi dào màu sắc mỹ lệ của hoa lá cỏ cây , ánh sáng chói chang của mặt trời , ánh trăng vàng êm ả óng chuốt , hoa quả ngọt ngào trĩu cành ... Những âm thanh rung động , giục giã lòng người , tiếng sáo du dương , tiếng chim hót líu lo v.v... vang động trong thơ ông . Cũng dễ hiểu tại sao các tác phẩm của ông đều mang tên thiên nhiên : Mùa hái quả , Trăng non , Cánh thiên nga , Con chim bay lạc , Vượt biển , Người làm vườn ...

Từ ngữ thơ ca Tagor được chọn lọc , điêu luyện và đẹp đẽ , giàu hình ảnh gây cho người đọc nhiều cảm xúc . Đúng như Ilia Erenbua (1891 -1967 ) nhà văn Liên xô đã nhận xét : " Tagor là nhà thơ trữ tình tinh tế vào bậc nhất " và là " nhà lãng mạn sáng tạo" như Tagor đã tự nhận xét .

Nét dặc sắc khác bộc lộ trong thơ Tagor là chất trí tuệ , sự suy tư , tạo cho thơ dồi dào về từ , hàm súc về ý .

Những hình ảnh sinh động , những mẩu chuyện thâm thuý , những từ ngữ giản dị trong sáng được ông sử dụng để lý giải một cách minh bạch , sâu sắc , đầy sức thuyết phục về triết lí con người , cuộc đời và sự sống .

Ông đưa lại cho người đọc một nhận thức đúng dắn về Thượng đế , thiên đường, địa ngục , sự sống và sự chết , đau khổ và hạnh phúc .

Trong thơ ông , không phải bài thơ nào đọc cũng hiểu ngay được , đặc biệt tập THƠ DÂNG , có bài đọc nhiều lần mới hiểu . Người đọc phải suy ngẫm , đắm mình vào sự liên tưởng , mơ ước , gây niềm tin mới , làm cho trí tuệ bừng sáng . Nhiều đoạn thơ như ngụ ngôn , cách ngôn có tác dụng giáo dục sâu sắc như trong tập thơ "Những con chim bay lạc " .

Để làm nổi bật những đặc điểm trên đây , Tagor thường vận dụng lối biểu hiện tượng trưng như trong kinh Thánh , kinh Phật , tức là mượn câu chuyện để bày tỏ ý kiến và quan niệm của mình . Ông vận dụng linh hoạt những hình ảnh tôn giáo , kể cả thần thoại truyền thuyết , cổ tích trong văn học cổ để thể hiện nội dung mới. Ông biến thần tượng vô hình trừu tượng thành hình tượng cụ thể. Ông tước bỏ uy quyền của thần tượng để ca ngợi phẩm chất người lao động nghèo , biến thần tượng thành vũ khí chống lại giai cấp bóc lột , chống lại thần thánh như trong bài " Thượng đế là lao động " , " Thánh Norattam (34 - Mùa hái quả) . Ngoài ra , Tagor còn dùng các hình ảnh loài vật , thiên nhiên và ngôn ngữ tượng trưng , ngụ ý .

Chính nhờ vận dụng thủ pháp biểu hiện - tượng trưng trên đây mà thơ ca Tagor dễ đi vào lòng người , cả lý trí và tinh cảm. Đó là thủ pháp độc đáo trong nghệ thuật thơ ca lãng mạn Tagor.

Cheliev - nhà Ấn Độ học Liên xô đánh giá Tagor như sau : "Tagor là một tổng hợp thiên tài kì diệu của văn học Ấn Độ , từ Upanisad qua tài liệu Phật giáo đến thơ Kalidasa , kể cả tinh thần nhân đạo thời Trung cổ , cùng với tính chất lãng mạng tiến bộ trong văn học Anh và tinh thần đấu tranh chống đế quốc giành độc lập của nhân dân Ấn Độ " .

Chính vì thế , thơ Tagor " vừa rất dân tộc lại vừa là của chung toàn thế giới " (Nehru ) . Giá trị thơ ca của Tagor đã khiến cho ông xứng đáng là " ngôi sao sáng Ấn Độ phục hưng " và là " nhà cách tân vĩ đại " . Người ta còn xếp ông là một trong mười nhà thơ lớn nhất thế kỷ XX .

PHỤ LỤC

VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH ẤN ĐỘ

1.Vài nét về lịch sử chủ nghĩa hiện sinh phương Tây :

Chủ nghĩa hiện sinh (CNHS) ra đời ở Đan Mạch thế kỷ xix. Người đề xướng là Sorien Kierkegard, nhưng thật ra cội nguồn CNHS có từ xa xưa.Thời kỳ Hy Lap cổ đại, CNHS đã nảy mầm với nhà triết học Socratte (469- 399 TCN)ông đã suy tư và thực hiện lối sống hiện sinh chủ nghĩa . Ông đã bàn sâu về luân lí và đạo dức .

Theo ông , có đạo đức là phải biết thân phận mình . Ông tuyên bố " Hiểu biết là đạo đức ", cũng có nghĩa thiếu hiểu biết là thiếu đạo đức . Trong ngôi đền Denph ở Hilạp có ghi câu " Hãy tự biết lấy chính mình " . Còn trong bộ kinh Veda của Ấn Độ cócâu " Hiểu biết thực sự sẽ đưa ta đến tự do " .

Từ khi Kierkegard lập ra hệ thống CNHS , đã có triết gia phản đối các nhà khoa học khác rằng chỉ chuyên nghiên cứu khách quan và vũ trụ mà quên nghiên cứu ngay thân phận con người " Đừng bỏ quên thân phận con người " . Bỏ qua ngoại cảnh để chú trọng đến cái TA nội tâm đã trở thành khuynh hướng triết học duy tân trong lịch sử , chủ yếu là của giai cấp bóc lột đã suy tàn . Foulquie _nhà hiện sinh Pháp đề xướng " phải nhiên cứu , khám phá nội tâm con người " , " khoa học sắp xếp vạn vật, tìm hiểu chúng , tìm ra những mối tương quan giữa chúng , còn kỹ thuật- kỹ nghệ chú trọng tới cái hữu dụng . Trái lại việc khám phá về sự hiện hữu và hữu thể con người thì bị đa số người đời bỏ qua ( Lời nói đầu cuốn " Chủ nghĩa hiện sinh " ) .

Nhiều nhà hiện sinh Pháp cho rằng sau Socratte , trong Thiên chúa giáo có thánh Saint Augustin cũng có tư tưởng như Socratte , đã làm nền tảng cho chủ nghĩa hiện sinh trong Kitô giáo . Ngay trong Cựu ước , Tân ước đã có chứa đựng yếu tố hiện sinh chủ nghĩa ( existentialism ).

Thánh Job Jesus Christ đưa ra lời kêu gọi " hãy cứu rỗi linh hồn ! " ( tức là giải thoát linh hồn ) .

S.Augustin nói " ở trong chúa , cái đã được tạo dựng đó là sự sống " , " xin cho tôi am hiểu được chính tôi và hiểu được chính Ngài " (tập Thú nhận - Confession ) . Ông đã xa rời chúa Trời , sống đau khổ với tội lỗi và phóng đãng , vừa hoan lạc vừa bi đát . Cuộc sống đã gây trong ông nỗi xao xuyến thầm kín và sự lo âu ( Souci : Hoa xu xê : điển tích về sự lo lắng ) , chẳng biết cuộc đời rồi đi về đâu !

Pascal , nhà vật lý người Pháp (định luật Pascal ) , đã viết cuốn " Tư tưởng " có đoạn : " Đây là bản chất thực sự của ta , chính nó làm cho chúng ta không có khả năng biết một cái gì đích xác ,hoàn toàn . Ta bơi lội trên một khoảng không mênh mông và bất an , ta trôi giạt vật vờ từ đầu này tới đầu kia " .

Thực ra , tư tưởng hiện sinh của Socratte nhằm bảo vệ giai cấp chủ nô . Còn S. Augustin có mục đích bảo vệ tôn giáo . Vì vậy , Socratte kêu gọi " sống đạo đức là sống biết mình , biết mình là sống đạo đức " .

Augustin : " Sống biết Chúa Trời mới là biết mình . Biết Chúa Trời là sống trong Chúa Trời " .

Triết học hiện sinh ra đời nhằm hoàn chỉnh những quan điểm hiện sinh trong lịch sử , để liên minh và bảo vệ giai cấp tư sản , giai cấp thống trị trong thời đại khủng hoảng về tư tưởng và chính trị .

Sorien Kierkegard sinh 1813, chết 1855 ở Đan mạch , được coi là ông tổ chủ nghĩa hiện sinh hiện đại. Sorien ra đời vào giai đoạn chủ nghĩa tư bản chuyển qua giai đoạn chủ nghĩa đế quốc. Là con út trong một gia đình giàu có, có 7 người con. Cha ông gọi ông là đứa con của tuổi già, ông bố có tới hai bà vợ. Họ đều ở Hội thánh Tin lành (Kitô biến thể ) .

Năm 1838 , cha chết , gia đình suy sụp . Hai bà vợ của cha và 6 chị em Sorien cũng lần lượt chết . Chỉ còn Sorien Kierkegard . Ông phải chịu cuộc đời sóng gió , vật lộn với thân phận cô đơn . Nghĩ về thân phận con người , ông day dứt hoài và tìm thấy sự tiếp nối luồng tự tưởng hiện sinh cổ đại . Sau khi học thuyết CNHS của ông phổ biến và có ảnh hưởng khá mạnh ở phương Tây , nổi lên những nhà văn nghệ sĩ tiêu biểu sau đây sáng tác với cảm hứng hiện sinh chủ nghĩa :

Ở Đức , triết học hiện sinh chủ nghĩa của Heidegoer .

Ở Pháp : thơ , truyện , kịch của Jean Paul Sartre ,tiểu thuyết của bà Francoise Sagan .

Ở Tây ban nha : Thơ ca " Nổi loạn " Breton. Hội hoạ " Nổi loạn " Picasso

Ở Tiệp khắc : Tiểu thuyết " Vụ án " của Kafkaz

Ở Italia Nhà văn Matisse . v. v...

Ở miền Nam Việt Nam trước 1975 cũng có một số hiện tượng văn học hiện sinh chủ nghĩa.

Học giả Mounier ( Pháp ) viết : " ngày nay, khi quan niệm về vũ trụ và kinh tế tỏ ra lạc quan đã đánh dấu thời đại hoàng kim tuyệt đỉnh của phe trưởng giả giàu sang sung túc về vật chất nhưng tư tưởng thì chật hẹp, đã xuất hiện một làn sóng ý thức về sự bất hạnh : một căn bệnh mới của thời đại đang đẩy xô con người về với triết lý hiện sinh bi thiết để biện minh lối cười ra nước mắt " ..." nó là thứ triết lý chống lại hạnh phúc và chiến thắng của con người , là hậu quả của một Âu châu tan rã vì hai cuộc đại chiến ( I và II ) và một cuộc khủng hoảng không trù liệu trước ".

Trong thực tế xã hội , cũng có những hành vi " nổi loạn" ( sinh viên ăn mặc kỳ lạ : Khoét áo , vá quần lành , sống gấp , đập phá , vì lo rằng có chiến tranh thế giới thứ 3 khủng khiếp tàn phá tương lai. Có những hội khoả thân sống ở vườn hoa hoặc mặc đồ thổ cẩm , thô sơ . Ông già cô đơn sống với con chó . Li dị xảy ra phổ biến ở mọi lứa tuổi ...

Họ băn khoăn " con người là cái gì ? Phấn đấu hi vọng vì cái gì ? Tại sao có con người (ý nói con người xã hội ) , có cái tôi ? Họ thích suy tư cụ thể về con người và số phận , không bằng lòng với những khái niệm và phạm trù triết học . Họ cho con người là cái riêng lẻ , không liên quan gì đến xã hội .

Kierkegard nói " Tôi là tôi . Một cá nhân , không phải là một khái niệm . Không một ý tưởng nào diễn tả được nhân cách của tôi , không thể thiết định một dĩ vãng , một hiện tại và một tương lai . Cũng không có lập luận nào về chính tôi và cuộc đời , cùng sự sinh tử của tôi " .

Như thế con người hiện sinh phương Tây là con người cá biệt ( sống tách rời )

Muốn trở thành " con người hoàn thiện " thì phải " sa đoạ " - khi đó anh mới thấy rõ mình . Qua sự sa đoạ và tội lỗi của trực giác và bằng linh cảm , kinh nghiệm sống của mình , anh trở thành siêu việt .F.Nietzche , triết gia Đức nói " càng trải qua tội ác bao nhiêu lại càng vĩ đại bấy nhiêu , đó là con người siêu việt - superman " . Lý luận của Nietzche đã có ít nhất một đệ tử cuồng tín là Adolf Hitler - tên trùm phát xít Đức .

J.P.Sartre nói " Con người hiện hữu trước đã . Con người tự thấy mình sinh ra ở đời đã , sau đó anh mới định nghĩa mình là ai ? " ( cuốn " Hiện sinh, một thuyết nhân bản " của Lê Tôn Nghiêm- Sài gòn ).

Ban đầu con người không là gì cả , sau đó mới là thế này, thế kia , và sẽ là cái mình tự tạo nên mình . " Hiện hữu " không phải là TOBE ( est ) , không phải là sống ( live , livre ) . Hiện hữu không có nghĩa là ở lỳ một chỗ , phải là " vươn tới cái sẽ là , cái mình sẽ là " , luôn luôn vượt ra ngoài khuôn khổ hôm nay , tự mình tha hoá mình - Tức là mỗi người sẽ là Would- be- man ( dịch là Người phải là ) .

Kierkegard kêu gọi " hãy chọn lấy chính mình ". Trong tác phẩm "Người khách đàn bà " ( chưa dịch ) của nữ văn sĩ Pháp Simon De Beauvoir miêu tả một người đàn bà " nàng đến làm cho sự vật thoát khỏi sự vô thức của chúng . Nàng đã cho chúng màu sắc , hương vị của chúng ... Cần phải có nàng ở đó để bất tử hoá sự hoang vắng của chúng _ cái căn phòng ...Nàng làm sống dậy các đồ vật và sự chờ đợi ... " Người đàn bà là giống cái trong cái mức độ nàng cảm thấy theo tha nhân ( người khác ) chứ không do cơ cấu thân thể của nàng " .

Mounier nói " con người là một sự kiện trần trụi mù loà , ở đó chả có ý nghĩa gì cả , như bị ném ra đó .

J.P.Sartre : "Người , một cái gì thừa "

"Người là một bí mật tuyệt đối , không ai hiểu được , cao hơn , là cái không hiểu được ".

Đời người và con người rất phi lí , nó mù mịt , tối tăm . "cái vô lí " còn hiểu được , chứ " cái phi lí ' thì không thể hiểu được và nói được gì " . Chúng ta sinh ra thật là phi lí , ta hãy chết đi ".

Mỗi người là một bí mật tuyệt đối , vì mỗi người là một sự trống rỗng tuyệt đối. Vì thế , chả cần tìm hiểu làm gì !. Học giả Nguyễn văn Trung (cuốn Nhận định - Sài Gòn xuất bản trước 1975 ) cũng thể hiện ảnh hưởng hiện sinh của ông " Tôi buồn vì ý thức của tôi trống rỗng , trước khi thông cảm , chỉ có mình tôi buồn , nỗi cô đơn là tuyệt đối. Lối sống hiện sinh tạo ra màng ngăn cách với xã hội. Jean Paul Sartre nhà văn Pháp, viết " chỉ trong sa mạc , con người mới sống đích thực ".

Keirkegard viết " Tự mình sắp đặt tất cả để cho mình cô đơn . Nỗi cô đơn càng tăng khi có một bản ngã khác thường , một cá tính mãnh liệt . Con người quần chúng rất ít khi cảm thấy cô đơn vì tâm hồn họ là một khối đồng tính . Con người quần chúng hoà vào nhau dễ dàng và không có gì đặc biệt , và cũng không ai có gì độc nhất vô nhị . Người đặc biệt là người cô đơn " . J.J. Rouseau viết " Nhà nước là sự vong thân của con người " .

Giữa người với người có một vực thẳm cô đơn bất khả thông cảm " sống để dạ , chết mang đi " . Mounier nói " Ta có thể có cuộc sống đích thực khi ta hoàn toàn tĩnh tại hoặc khi điên rồ " , " Con người sinh ra thường làm nô lệ cho tha nhân , ta thoát ách nô lệ kẻ này thì lại mắc vào ách nô lệ kẻ khác . còn học hành chẳng qua chỉ là chuyện " người ta dạy cho ta những điều mà ta không muốn ' .

2 . Vài nét về chủ nghĩa hiện sinh phương Đông và hiện tượng Krisna Murti của Ấn Độ :

Tên thực là Murti , nhà văn , triết gia Ấn Độ , ông đã lấy bút danh Krisna vốn là tên nhân vật nửa người nửa thần trong thần thoại .

Sinh năm 1900 tại thị trấn Madanapal ở miền nam Ấn Độ .Trong mười tám năm liền , lập phái " thông thiên học ' và được phong là vua của đạo " thông thiên học ". Có đồ đệ là Rama Krisna, nhà đạo đức học chủ trương hoà hợp tôn giáo : " Hãy xoá bỏ sự khác nhau về tôn giáo , đừng giành giật địa vị , quyền lợi, vô ích. Dù gọi là Jesus, Alla, Thích ca ... cũng vẫn chỉ là một chúa tể mà thôi. Mọi con đường của tôn giáo đều tốt cả. ( về sau Tagor cũng chịu ảnh hưởng lí thuyết đó. Ông viết : sinh tồn của nhân loại là bản hoà âm tuyệt mỹ.Á , Âu nên xoá bỏ ngăn cách).

Krisna Murti cùng một số người lập ra " Hội cứu tinh đông phương " ( Gồm đủ Phật, Chúa, Alla...), đến năm 1929 Hội này giải tán . Lời tuyên bố giải tán của Murti như sau " chân lý là một xứ sở không có đường vào nên người ta cũng không thể đặt chân vào đó bằng bất kỳ lối đi nào, Đạo giáo hay Phật giáo . Chân lý là sự thật của nội tâm , không ai dạy ai được , nên không ai là thầy của ai cả . Mà tự mình phải là thầy của chính mình". Từ đó ông không lập giáo hội , không nhận học trò nữa .

Ông viết cuốn " Giải thoát chính kiến " , hoặc " Giải trừ kiến thức " (nguyên bản tiếng Anh : Freedom from the Knowledge ) .

Vì sao cần phải giải trừ kiến thức ?

Người Ấn Độ vốn coi trọng hiểu biết . Bộ kinh Rig Veda quan trọng nhất của Bàlamôn , sau này là Hindu giáo có nghĩa là " ca tụng sự hiểu biết" .

Thực ra, từ trước Công nguyên ở Trung quốc, Lão tử đã đưa ra học thuyết Vô vi, Trang tử lại phát triển học thuyết Lão -Trang . Lão tử nói " Con người càng đi sâu tìm hiểu ngoại giới thì càng xa đạo. Do hiểu biết, con người mất vẻ sống hồn nhiên . Do hiểu biết nhiều, nảy sinh xung đột với nhau . Giữa những ý thức , quan niệm , tâm lý khác nhau nảy sinh ra mâu thuẫn " .

Do đó con người cứ quẩn quanh với những tâm lý ấy chỉ muốn giải thoát mình khỏi những tương lai viển vông, khát vọng và mục tiêu, con người cứ khổ sở đi tìm những thiên đường hứa hẹn, những chủ nghĩa mơ hồ.

Tóm lại Murti kết luận " không cần hiểu biết gì hết, hãy phủ nhận quá khứ và tương lai, cứ sống với hiện tại, tạo cho mình cuộc sống hiện tại, hiện hữu.

Trước hết, không thể mang theo kè kè bên mình những thành kiến, hiểu biết, kết luận của loài người dồn lại cho mình sau hơn hai nghìn năm . Hãy khởi hành bằng con số 0 ! Hãy lên đường, bỏ lại tất cả những kỷ niệm, ký ức của bao tháng ngày qua, để " tự tại " , " tự ngộ " , Không cần uy lực nào, không cần lãnh tụ, đạo sĩ hay nhà phân tâm học, không cần triết gia nào. Hãy làm một con người " trống rỗng " "bất nhiễm ", không là gì cả!

Sống thế nào là "trống rỗng" ? Murti vạch ra rằng : sống không cần có mục đích. Sống không cần phấn son, mộc mạc mà huyền diệu, tĩnh mà động, một mà là tất cả. Chính cuộc sống là Nhân và cũng là Quả. Cuộc sống vừa là phương tiện vừa là cứu cánh (mục đích ).

Đạo là chân lý, chân lý là cuộc sống, còn tương lai chỉ là ảo ảnh. Chỉ có hiện tại là thực. Nhưng hiện tại là gì ? Đừng nghĩ đến ! Nghĩ đến là mất nó, cuộc sống lại bị kéo dài thêm một kỳ hạn thừa. Trong hình học, điểm là chỗ cắt đứt hai con đường. Điểm là hiện tại, xuất hiện là do anh nghĩ đến. "Điểm" chính là cuộc sống, không có diện tích kích thước. Vậy nó là "không" nhưng cũng là " có " ,và Hiện tại là vô hạn.

Sự giải thoát không hẹn ở ngày mai và cũng chưa từng xảy ra ở quá khứ. Hiện tại ngay lúc này mới là sự giải thoát, và chứa tất cả mọi sự vật.

Murti nói " Muốn sống cái hiện tại ấy, cái chân lí vĩnh cửu ấy, anh phải xa lìa tất cả những gì cũ và mai sau...những lý thuyết hư nguỵ điêu tàn, những thần tượng phải mất đi, và anh phải sống như đoá hoa toả khắp hương thơm cho thiên hạ. Chìa khoá mở cửa cực lạc là ở ngay trong con người ta.

Sống là phi lý, làm gì cũng phi lý, chết cũng là phi lý.

Con đường giải thoát là con đường vô vi, để con người tự do, thả nổi theo dòng số mệnh.

Mất tự do là phải lẽ, nếu đi tìm chân lý thì lại bị ràng buộc. Cái tự do hoàn toàn không do ai đưa đến, không do sự đấu tranh mà là ở sẵn trong tâm hồn ta, cái tâm hồn cô tịch, trống rỗng tuyệt đối, không suy tưởng, có chăng hãy hỏi mình " anh đã thật sự muốn có tự do chưa ? Muốn là được !

Nếu anh chỉ muốn giải quyết một vấn đề gì để được tự do thì lai mắc vào cái mất tự do khác. Như thế chẳng lợi gì.

Vậy chỉ có tự do - tự tại là hoàn toàn, không nên chịu ràng buộc, bó khuôn theo tư tưởng nào, uy lực nào.

Khi đạt được tình trạng cô tịch, trống không , ta là người ngoài cuộc - người tự do, không bao giờ mắc cạm bẫy.

Sống thực sự với chính con người mình (man- would- be ) chứ không sống theo " một con người phải là " (would-be-man ). Tình yêu cũng vô ích vì ở đó con người rõ ràng mất tự do. Những điều nói trên là cơ sở lí luận của thuyết hiện sinh phương Tây và phương Đông. Murti phát triển CNHS theo một hướng mới. Ôâng cho rằng, thế giới hiện có hai lối phản kháng .

Phản kháng bản năng

Đấu tranh sau một sự áp bức cai trị lâu dài.

Murti cho rằng mọi sự xung đột trên thế giới đều do tâm lý nóng giận, bực tức mà sinh ra, ví như một sĩ quan chỉ huy không nóng giận thì chiến tranh không xảy ra. Tự mỗi con người gây ra chiến tranh, làm cách mạng bạo lực thì mỗi người cũng phải gánh trách nhiệm đó. Nóng giận khiến con người thành tàn bạo. Muốn diệt nóng giận cần phải giải trừ kiến thức, ký ức, khát khao. Đó mới là cách phản kháng, đó mới là đấu tranh, bằng sự bình tâm.

3. Quan niệm về tình yêu và cái đẹp của hiện sinh Ấn Độ :

Phải giải bỏ tất cả những khái niệm, qui ước, tư tưởng về tình yêu vốn được trang bị từ trước. Bởi vì tình yêu đã bị phân loại là tình yêu giả dối nguỵ biện.

Đã yêu thì không có giới hạn, qui cách nào hết.

Cái đẹp vốn tự nó có. Do sự hiểu biết mà mất cái đẹp. Thành thị chen chúc ồn ào xa rời thiên nhiên, thiếu cái đẹp trăng, hồ, bình minh, đàn chim bay về tổ buổi chiều. Người thành thị chỉ đi tìm cái đẹp chết trong viện bảo tàng. Họ không biết cảm nhận cái đẹp từ tâm mình đến thẳng với nó .

Tóm lại, nếu ở phương Tây, CNHS kêu gọi sống thác loạn bất cần xã hội và ngày mai, thì ở Ấn Độ Murti kêu gọi sống cô tịch, vắng lặng cô đơn quên đi tất cả, hãy thả mình vào " dòng sông hiện sinh ", không tội gì gánh nặng quá khứ trên vai.

Thuyết hiện sinh Murti là sự hỗn hợp nhiều tôn giáo pha trộn. Đó là thuyết sùng đạo Bhakti cổ xưa dược khai triển. Nó gieo rắc tư tưởng phủ nhận cách mạng, thủ tiêu đấu tranh. Hiện sinh Ấn Độ xuất hiện nhằm phủ định hiện sinh phương Tây, dùng tư duy bị động để chống tư duy năng động , là sự " nổi loạn bên trong" của người Ấn hiện đại.

Table of Contents

CHƯƠNG I

ĐẶC ĐIỂM ĐẤT NƯỚC ẤN ĐỘ

I - Địa lý

II - Chủng tộc và đẳng cấp.

III - Văn hoá, nghệ thuật và khoa học

Chương II

VĂN HỌC DÂN GIAN ẤN ĐỘ

A . THẦN THOẠI ẤN ĐỘ

B. SỬ THI ẤN ĐỘ

I- SỬ THI RAMAYANA ( Kì tích của hoàng tử Ra ma)

II . SỬ THI MAHABHARATA

CHƯƠNG III

VĂN HỌC HIỆN ĐẠI ẤN ĐỘ

Nhà thơ RABINDRANATH TAGOR ( 1861-1941 )

I- CUỘC ĐỜI CỦA MỘT THIÊN TÀI:

II. TINH THẦN NHÂN ĐẠO CHỦ NGHĨA TRONG THƠ TAGOR

III. Mấy đặc điểm nghệ thuật trong thơ Tagor

PHỤ LỤC

VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ CHỦ NGHĨA HIỆN SINH ẤN ĐỘ

1.Vài nét về lịch sử chủ nghĩa hiện sinh phương Tây :

2 . Vài nét về chủ nghĩa hiện sinh phương Đông và hiện tượng Krisna Murti của Ấn Độ

3. Quan niệm về tình yêu và cái đẹp của hiện sinh Ấn Độ :