ĐẠO  KINH DOANH VIÊT NAM VÀ THẾ   GIỚI

Larry Page & GOOGLE

SẮP XẾP  LẠI HÊ THỐNG THÔNG TIN TOÀN CẦU

Nguyễn Ngọc  Hoàng   và các chuyên gia của PACE

Tập sách  này là một phần trong bộ sách  ĐẠO KINH DOANH VIÊT NAM VÀ  THẾ  GIỚI. Và bộ  sách  này là kết  quả  của  dự án nghiên cứu mang tên  Đi tìm Đạo Kinh doanh của Việt Nam và Thế  giới do các chuyên gia của PACE  cùng một số tác giả phối hợp thực hiện.

PACE  giữ bản quyền

Copyright©2007 by PACE

Bộ sách đã được đăng ký bản  quyền, mọi thông tin xin vui lòng gửi về: PACE

Tòa nhà PACE

341  Nguyễn Trãi, Quận 1

TP. Hồ Chí Minh,  Việt Nam

Email: BOOK@pace.edu.vn

In lần thứ nhất  tại TP.HCM, do Nhà xuất  bản  Trẻ ấn hành.

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

161B Lý Chnh Thang - Quận 3 - Thành phố Hồ Ch Minh

ĐT: 9316289 - 9316211 - 8465595 - 8465596 - 9350973

Fax: 84.8.8437450 - E-mail: nxbtre@ hcm.vnn.vn

Website: http://www.nxbtre.com.vn

CHI NHÁNH NHÀ XUẤT BẢN TRẺ TẠI HÀ NỘI

20 ngõ 91, Nguyễn Ch Thanh, Quận Đống Đa - Hà Nội

ĐT & Fax: (04) 7734544

E-mail: vanphongnxbtre@ hn.vnn.vn

KIẾM TIỀN HAY PHỤNG SỰ XÃ HỘI?

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

LỜI NÓI ĐẦU

Phần I. GOOGLE – TÀI  SẢN CHUNG CỦA  THẾ GIỚI

Chương  1. GOOGLEPLEX  - VIẾT LẠI  VĂN  HÓA DOANH NGHIÊP

“CHÚNG TA CHƯA ĐỦ TIÊC  TÙNG”

TỪ BÀN LÀM VIÊC CỦA NGƯỜI CẦM LÁI ĐẾN ĐIỀU RĂN THỨ CHÍN

Chương  2. PHỤC  VỤ  CỘNG  ĐỒNG ĐỂ  THAY  ĐỔI THẾ GIỚI

“GOOGLE IS GLOBAL”

PHỤC VỤ CỘNG ĐỒNG – CÔNG THỨC HỘI TỤ NHÂN TÀI

Chương  3. TRĂN  TRỞ  VÌ  THẾ GIỚI TƯƠNG LAI

NGHĨ KHÁC VÀ LÀM  KHÁC

CUỘC TRANH  LUẬN “DON’T BE EVIL”

“THÁNH LAWRENCE CỦA GOOGLE” VÀ CUỘC CHIẾN BÊN TRONG

Chương  4. SỐNG CHO KHÁT  VỌNG  LỚN

NỖI CÔ ĐƠN MỚI

ĐỂ SỐNG CHO KHÁT VỌNG

Phần II. TRIẾT LÝ  VỀ SỰ HỢP  TÁC: CHIA  SẺ KHÁT  VỌNG

Chương  1.LARRY  PAGE  GẶP  TRI  KỶ

BRIN – CẬU BÉ TỐT KHI NGỦ

LARRY PAGE – CHÚ BÉ NHÚT NHÁT ƯA GÂY SỐC

TỪ THUẬT TOÁN “CON NHÊN”

Chương  2.RA ĐỜI TRONG   CƠN   BÃO

NGƯỜI BÁN HÀNG  KHÔNG GIỎI

GẶP THIÊN THẦN HỘ MÊNH VÀ CON ĐƯỜNG KINH DOANH KHÁC THƯỜNG

Chương  3. KINH  DOANH VÀ  HỌC  KINH  DOANH

TẠO RA THẾ  GIỚI TRƯỚC  KHI TẠO RA KINH DOANH

GIÀU NHANH KHÔNG CHỈ NHỜ CÁCH KIẾM TIỀN HIÊU QUẢ

“LÀM” THƯƠNG HIÊU BẰNG CÁCH IM LẶNG

HỌC KINH DOANH

Phần III. HY  VỌNG CHO KẺ  ĐẾN SAU

Chương  kết. THUYẾT HÀI  HÒA

KẺ ĐẾN SAU KHÔNG NHẤT ĐỊNH THUA

VIẾT LẠI VĂN HÓA QUẢNG  CÁO

LÀM NÊNMỘT NGÀNH CÔNG NGHIÊP MỚI

THÊM MỘT ĐỘNG  TỪ CHO NGÔN NGỮ

PHỤ  LỤC

VÀI THỜI  ĐIỂM QUAN TRỌNG CỦA LAWRENCE EDWARD PAGE

GOOGLE TIẾNG VIÊT

SỬ DỤNG QUẢNG CÁO TRÊN GOOGLE

MƯỜI ĐIỀU RĂN CỦA GOOGLE

VỀ TÀI LIÊU

KIẾM TIỀN HAY PHỤNG SỰ XÃ HỘI?

Bộ sách  mà bạn đọc  đang cầm trên  tay là kết quả của  dự  án  nghiên  cứu  mang tên  Đi tìm Đạo  Kinh doanh của Việt Nam và Thế  giới do Tổ hợp Giáo dục PACE thực hiện trong suốt 14 tháng vừa qua.

Chúng tôi đặt  tên  cho bộ sách   này  là Đạo  Kinh doanh Việt Nam và  Thế giới  với  mong muốn được chia sẻ cùng bạn đọc, đặc biệt là bạn  đọc  doanh nhân và bạn đọc quan tâm đến kinh doanh, những kiến giải về hàng  loạt các câu hỏi như: “Kinh doanh là  gì?”, “Doanh  nhân là  ai?”, “Đâu  là ‘đạo’   của  nghề kinh doanh?” và “Tại  sao kinh doanh là một  nghề cao quý và xứng  đáng  được  xã hội tôn vinh?”...

Đội ngũ chuyên  gia của PACE cùng  các cộng  sự đã nghiên cứu cuộc  đời và sự nghiệp của 25 doanh nhân huyền thoại,  đến  từ 25 tập đoàn kinh doanh dẫn đầu trong những bảng xếp hạng doanh nghiệp trên  toàn thế giới, nhằm tìm kiếm  “cái đạo”, cái triết  lý cốt lõi trong kinh doanh của họ. Mục đích  là để lý giải  xem vì sao họ là những người kiếm tiền nhanh nhất, kiếm tiền nhiều nhất  và kiếm  tiền bền vững nhất thế giới, đồng thời  họ lại được  xã hội  đặc  biệt kính trọng?

Phân tích  từng chặng đường,  từng mốc sự nghiệp, từng bước thăng trầm... của những huyền thoại doanh nhân này, chúng tôi đã đúc kết được  những  nét chung nhất, nói chính  xác hơn, là những yếu tố khiến họ trở nên vĩ đại, trở thành  những  doanh nhân huyền thoại. Đó  là sự khao khát,  là niềm đam mê một cách mãnh liệt để sáng tạo, để đem đến thật nhiều giá trị mới cho cuộc  sống và cho xã hội. Họ đã thực  hiện   được  điều đó bằng  việc cống hiến cả cuộc  đời  mình lẫn việc truyền đạt, dẫn đường cho hậu thế.

Trong lời đầu  này của bộ sách, chúng tôi cũng muốn kể lại với quý  vị một  vài câu chuyện và một  vài so sánh mà PACE luôn tự hào khi tìm  thấy  nó trong hành trình  Khát vọng Doanh trí của mình  trong suốt những năm vừa qua: Bà chủ một tiệm  tạp hóa suốt  ngày  không vui vì buôn bán ế ẩm.  Nhưng sau những ngày tháng nhìn vào “mắt” khách hàng, bà chợt nghĩ: “Sao tôi không là người giải quyết  vấn đề nhu yếu phẩm cho cả xóm?”. Và mọi  chuyện thay đổi.  Từ đó, nhiều gia đình chưa khá giả trong khu phố  có thể mua một, hai gói mì tôm (mà không cần phải mua cả thùng   mì),  một tép bột ngọt (mà không cần phải mua cả gói bột ngọt).   Bà có thể mở cửa lúc mờ sáng  hay nửa đêm, khi chẳng  còn nơi nào bán hàng nữa để đáp ứng nhu cầu “hết chanh đột xuất”  hoặc “nhà  không còn nước mắm”. Hay hơn nữa, mọi người chỉ “xẹt” một hai bước chân là có ngay những  vật phẩm cần thiết nhất cho gia đình.  Lại thêm chuyện giá  cả  của  bà  so với  chợ  và  siêu  thị  cũng chẳng chênh lệch là bao. Ai cũng đoán ra kết quả: cửa tiệm suốt ngày người ra kẻ vào,  bà thì  bán  hàng  luôn tay và cười nói luôn miệng. Không chỉ tiền lãi thu được tăng cao, mà bà còn  có “lợi nhuận” lớn nhất  là sự quý mến của mọi người  dành  cho một người  biết  kinh doanh như bà.

Câu chuyện   thứ hai về một cơ sở sản  xuất   tủ sắt. Người ta thường mua tủ của  cơ sở này  về để đựng hồ sơ. Một cơ sở  bé  xíu  rất đỗi  bình   thường   thì  liệu  có mang trong người “sứ mệnh  xã hội”?  Trong một thời gian dài, cơ sở hoạt   động   cầm chừng, cho đến  một ngày ông chủ  của  nó thay đổi cách nghĩ:  tôi không “bán tủ sắt” nữa,  mà  sẽ “bán giải pháp lưu trữ hồ sơ văn phòng”. Từ đó, ông và đồng sự tiến   hành   nghiên cứu để tạo ra những cái tủ sao cho có thể chống được mối, mọt, chống  thấm,  ngăn tủ này  thì  có khóa   kiên cố để đựng hồ sơ quan trọng, ngăn tủ khác   thì  không cần khóa để dễ kéo ra kéo vào... Ông cũng chịu  khó đi đến các văn phòng để nghiên cứu màu sơn,  thay đổi kích cỡ,  kiểu dáng... Thế là sản  phẩm của ông còn thêm tính năng làm đẹp cho cả văn phòng  của các công ty. Chỉ sau một thời gian ngắn, cơ sở của  ông đã lột xác và phát  triển rất nhanh.

Như vậy, doanh nghiệp lớn hay nhỏ tùy thuộc  vào vấn đề xã hội mà họ giải  quyết được. Bà chủ tạp hóa của khu phố nọ cùng  Sam Walton (ông chủ tập đoàn bán  lẻ lớn nhất thế giới Wal-Mart) đều giải quyết vấn đề mua sắm của  xã hội thông qua việc  mở cửa hàng bán  lẻ. Họ chỉ  khác  nhau về phạm vi: xã hội  của  bà chủ tiệm  tạp hóa là một  khu phố,  còn xã hội của Sam mang tầm cỡ  thế  giới.

Điều xã hội  quan tâm không phải  là doanh nghiệp đó kiếm được bao nhiêu mà  là họ đã mang lại gì cho cộng đồng.  Chẳng  hạn, trong khi tỉ phú Nhật,  Toyoda (“cha đẻ” của Toyota), với tinh thần ái quốc được người Nhật  xem như anh hùng  dân  tộc thì  tỉ  phú  Nga, Khodorkovsky (ông chủ của Yukos), ông ta là ai trong mắt dân Nga thì chỉ người Nga mới thấu  rõ. Sự khác nhau này   có lẽ do cách thức kiếm  tiền của họ.

Nghề kinh doanh, xưa nay vẫn  thường bị hiểu chỉ như là nghề “kiếm tiền”. Nhưng thực chất, không hề có  nghề kiếm tiền, bởi nghề nào thì cũng kiếm  tiền cả. Chẳng   hạn,  luật  sư kiếm tiền bằng  việc  hành nghề luật, bác sĩ kiếm  tiền bằng cách chữa bệnh cứu người... Và doanh nhân, người hành nghề kinh doanh, cũng kiếm tiền bằng cách lãnh đạo một doanh nghiệp và thông qua doanh nghiệp đó để giải quyết  vấn đề hay đáp ứng nhu cầu nào đó của xã hội. Nhưng điều khác  biệt  của nghề kinh doanh là  trong quá trình hành nghề của mình  doanh nhân không hành động một cách đơn lẻ mà biết  kiến  tạo ra các chuỗi giá trị. Cụ  thể hơn, họ nắm  lấy  một  doanh nghiệp và  tập hợp bên mình nhiều thành viên để cùng cộng hưởng lại nhằm  hình  thành  một sức mạnh  tổng  lực,  từ đó tạo ra nhiều giá trị hơn cho xã hội. Đó cũng  chính là lý  do mà nghề kinh doanh thường kiếm  được nhiều tiền hơn so với những  nghề khác và vẫn  được cộng đồng xã hội  ủng  hộ.

Nghiên cứu 25 huyền thoại doanh nhân thế giới cho thấy,   dù có quá  nhiều sự khác  biệt  nhưng họ đều có chung một tư tưởng chủ đạo: “Kinh doanh là phụng sự xã hội”.  Hay nói một cách đầy  đủ hơn, “Kinh doanh là kiếm tiền bằng cách phụng sự xã hội,  bằng cách dùng sản  phẩm hay dịch  vụ như là  phương tiện để giải quyết những vấn đề của xã hội và làm  cho cuộc sống trở nên tốt đẹp  hơn”.

Cái “đạo”  kinh doanh này  đã được  họ quán triệt ngay từ buổi  đầu  khởi nghiệp đầy gian khó cho tới lúc thành công. Và sự thật này cũng chính  là  lý do giúp họ kiếm  tiền nhanh nhất, nhiều nhất, bền nhất,  còn bản thân họ thì  được  xã hội tôn vinh, nể trọng,  và rồi họ đi vào lịch sử kinh doanh thế giới như những huyền thoại, doanh nghiệp của họ cũng  vĩ đại và trường tồn. Như vậy, với một tâm thế luôn hướng về cộng đồng, luôn khát khao làm cho xã hội quanh mình (có thể nhỏ gọn trong một ngôi làng  hoặc  rộng  lớn bằng  cả một hệ mặt trời) tốt đẹp hơn, chính họ, những doanh nhân (dù lớn hay nhỏ, dù “Tây” hay “Ta”, dù “cổ” hay “kim”) luôn được  xã hội  tôn vinh không phải   vì  số của  cải khổng lồ họ kiếm  được, mà vì những  đóng góp vô giá của họ vào  sự đổi  thay của thế  giới này.

Song song với những  doanh nhân lẫy lừng của thế giới, điều khác biệt ở bộ sách   này  là chúng tôi đã khởi sự hành  trình tìm kiếm những “huyền thoại doanh nhân Việt Nam” để, như một  cố gắng, “định vị” xem ông cha ta ngày xưa đã khởi  sự kinh doanh như thế nào. Và thật bất ngờ, trong lịch  sử Việt  Nam đã từng có những Lương Văn Can, Bạch Thái Bưởi, Nguyễn Sơn Hà, Trịnh Văn Bô...  với những  tư tưởng kinh doanh có thể gây ngạc nhiên  cho đến  tận bây giờ.

Nhìn “Tây” sẽ thấy  “Đông”, soi “cổ” mà ngẫm   tới “kim”, đó là điều mà chúng  tôi, những người thực hiện bộ sách,  mong muốn được chia sẻ. Bộ sách này cũng là một  câu chuyện, một phác thảo cho bức tranh toàn cảnh sinh động  và đầy màu  sắc về doanh nhân thế giới - những doanh nhân làm thay đổi  thế  giới, và về một thế hệ doanh nhân tiền bối của Việt  Nam cách đây gần một trăm năm lịch  sử - một thế hệ doanh nhân mà đến  ngày nay chúng ta vẫn  có thể tự hào.  Từ đó, những  nỗ lực này sẽ góp  phần hình thành văn hóa doanh nhân Việt,  một bộ phận  quan trọng trong văn hóa Việt Nam.

Chúng tôi xin được  gửi lời tri ân trân trọng nhất đến những đồng nghiệp đã hỗ trợ tinh thần cho chúng tôi, đến  các cá nhân và đơn vị đã sẵn lòng hỗ trợ thông tin, tư liệu trong quá trình  nghiên cứu. Đặc biệt, chúng tôi muốn  gửi lời cám ơn chân thành  đến  các tập đoàn hàng đầu thế  giới do các  doanh nhân huyền thoại sáng lập, cám ơn gia tộc họ Lương, gia tộc họ Bạch,... - hậu duệ  của cụ Lương Văn Can, cụ Bạch Thái Bưởi... đã nhiệt  tâm giúp đỡ chúng  tôi trong suốt quá trình “đi tìm Đạo Kinh doanh của Việt  Nam và Thế giới”. Việc triển khai dự án này  từ khâu nghiên cứu đến thể hiện thành sách trong một thời gian không dài, cùng những  khó khăn trong quá trình  đi tìm tư liệu lịch sử  về các  nhân vật,  chắc  hẳn  bộ sách   sẽ khó tránh khỏi những sai sót nhất định.  Do vậy, chúng tôi rất mong nhận  được  sự thông cảm cũng như những góp   ý chia sẻ của bạn đọc gần  xa về bộ sách  để lần tái bản tiếp  theo được hoàn thiện  hơn.

Chúng tôi, PACE và Nhà xuất  bản Trẻ, xin trân trọng giới thiệu  cùng bạn đọc bộ sách đầy  tâm huyết  này. Và chúng  tôi cũng tin rằng, qua bộ sách  này, bạn đọc sẽ có thêm kiến giải về “đạo kinh doanh”, để từ đó, tự mình đưa ra một định nghĩa  cho nghề kinh doanh và tự mình  khẳng định  rằng, kinh doanh là kiếm tiền hay phụng sự xã hội!

Thay mặt Nhóm   tác giả của bộ sách Giản Tư Trung - Người  Sáng lập PACE Sài Gòn,  Xuân Đinh Hợi, 2007

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

Để thuận tiện cho việc  đọc,  cuốn  sách  có sử dụng những  từ chuyên môn hay kiểu nói gọn, tương đối đã phổ  biến:

-   CEO: Chief  Excutive Officer,  giám  đốc  điều hành.

-   IPO: Initial Public Offering - Phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Trong sách này thống nhất dùng cách viết tắt “IPO” cho hồ sơ đăng ký giao dịch chứng khoán lần đầu tiên của Google với Ủy ban An toàn Chứng  khoán,  Mỹ (SEC – Se- curities   and   Exchange  Commission)   ngày 18.8.2004, số  đăng ký  333-114984. Tài  liệu này còn được   gọi là Google from 14A.

-   IQ: Intelligence Quotient, chỉ  số thông minh. Trong sách  này, các nhân vật dùng  từ này  để nói về chất xám, nhân tài hay tri thức.

-   Stanford: Hiểu là Đại  học  Stanford.

-   Googler: Những  người làm việc  trong công ty Google. Khi “google” (và googly, googling) được từ điển công nhận  là một  động  từ hiểu là  tìm kiếm trên web thì “googler” có thể bị hiểu nhầm là người tìm kiếm.  Sách này dùng Googler theo nghĩa  của Google đưa ra.

-   Page: Thuật  ngữ tin học. Một khối  có kích  thước cố định của bộ nhớ truy cập ngẫu  nhiên (RAM). Trong xử lý văn bản và ấn loát  văn phòng, Page là một  biểu diễn trên  màn hình  của một trang văn bản hoặc  đồ  họa  sẽ được   in ra. Một website có nhiều Page.

-   Link: Thuật  ngữ tin học  hiểu là  đường dẫn.

Thiết lập  sự ghép  nối  giữa  hai tệp hoặc  các khoản  mục dữ liệu,  sao cho một thay đổi trong cái này  sẽ được  phản  ảnh  bằng  một  thay đổi trong cái kia. Một liên kết lạnh đòi hỏi người sử dụng phải can thiệp và hành  động,  như phải mở cả hai tệp  và sử dụng  một lệnh  cập nhật  để bảo  đảm  sự thay đổi đó  xảy  ra. Còn liên  kết nóng  thì  xảy ra một  cách  tự động.  Một  cách nôm na, link cho phép bạn click vào  đó và nó mở ra một cửa sổ mới nơi nó tồn  tại.

LỜI NÓI ĐẦU

Bạn  có còn  tin trong cuộc  sống vẫn có  những huyền thoại?

Tôi mời  bạn  đọc  lá thư này  của  một  bé trai ở TP.HCM – một nơi cách xa nhân vật chính  trong cuốn  sách này hơn nửa  vòng  trái  đất.  Bé trai 16 tuổi,  gửi cho người   mẹ mà cậu  gọi là “người dẫn đường  vĩ đại”  của mình.

Con sẽ sống,   mẹ ơi!

Sinh ra, con đã mang trong người chứng bệnh hiểm nghèo. Khi cầm kết  quả chẩn đoán của bác sĩ với hội chứng   “xương thủy tinh”, tí nữa mẹ đã ngất xỉu.

Con chưa hiểu hết được cuộc chiến   đấu dữ dội của  mẹ để cho con được hòa nhập  cuộc sống, được đi học, được  vui chơi với mọi  người.  Với một  đứa  trẻ mang căn bệnh như con thì giữ được mạng sống đã là khó,  vậy  mà mẹ vẫn tin là  con còn  làm  nên  được  nhiều điều tốt  đẹp nữa,  dẫu   có lúc niềm tin của mẹ đã bị ông trời “phá đám”. Như năm trước (2005), chỉ  còn ba tháng nữa là  con thi tốt nghiệp  cấp II, vậy mà chỉ sau một  cú sượt  chân, tất  cả đã hóa  thành ác mộng:   xương đùi  con vỡ vụn  và bác  sĩ  đã nói: “Kiểu này thì  chỉ  bó cho liền chứ không còn cơ may đi lại nữa”.

Có  lẽ niềm tin của mẹ cuối cùng rồi cũng được đền đáp. Trong một lần lướt web, con đã  tình cờ phát  hiện   một loại biệt  dược  có thể giúp tình trạng  bệnh của  con khá  hơn. Tin  này  làm “chấn động” cả nhà  mình, giống như tìm thấy ánh sáng cuối đường  hầm. Cả nhà  tưng bừng hẳn lên...

Con thật  sự rất  lo lắng  về khoản chi phí điều trị tiếp theo và số nợ của  gia đình  nữa, nhưng mẹ đã truyền cho con một niềm tin rằng con sẽ sống,  sống  để trả  ơn ba mẹ, hòa nhập   cộng đồng   và để cảm ơn cuộc  đời vì cuộc  đời đã cho gia đình mình niềm tin, nghị lực  lạ kỳ...

Đỗ Minh Hội

Đó  là lá thư tràn ngập tình yêu và sự kỳ diệu  của cuộc  sống mà Đỗ Minh Hội, 16 tuổi, ở  quận Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh, gửi đăng trên  báo Tuổi  Trẻ

15.09.2006. Hôm sau, bạn đọc  khắp nơi tìm đến chia sẻ  với Hội.

Còn đây là thư của Hội viết cho chúng tôi, những người  làm ra cuốn sách này, về điều kỳ diệu  của câu chuyện:

Em dùng Google vì thấy trên ti-vi nói về những điều kỳ diệu   từ trang web này. Em thử nhập  từ

khóa  “xương thủy  tinh” và tìm  ra thuốc biệt dược. Trong một thế  giới rộng lớn như Internet thì  có một người  dẫn   đường   là  cần  thiết lắm. Google đã  dẫn đường  giúp em xác  định mình cần  những  gì và tìm  kiếm  ở  đâu.

Và em cũng xin cám ơn một người  dẫn đường vĩ  đại:  Đó  là mẹ em. Mẹ đã giúp  em biết phân biệt   cái  gì  tốt  và  không tốt  để em không bị “nhiễm” khi vào Internet.

Minh Hội

Điều kỳ diệu  vẫn  còn đó trong cuộc đời này. Còn đây là kết  quả  của cuộc  khảo  sát do bệnh

viện Princess Alexandra ở  Brisbane, bên nước Úc: Google tỏ  ra khá hiệu  quả vì có thể chỉ ra đúng

58% các ca bệnh  khó. Một trong các  tác  giả của cuộc  khảo  sát này  là bác sĩ Hangwi Tang cho biết các bác sĩ tìm đến  Google vì họ không thể nhớ hết các triệu  chứng  của các căn bệnh trong khi chúng lại nằm  đâu đó trên  Internet. Theo kết quả được công bố vào  tháng   11.2006 thì   có 60% bác  sĩ dùng Google để tham khảo chẩn  bệnh.  Dĩ nhiên các nhà khảo sát cũng khẳng định  rằng không gì, kể cả  Google, có  thể thay thế được   các bác sĩ. Chắc chắn chúng  ta sẽ đồng ý  như vậy nhưng rõ ràng Google có giá trị  tham khảo  rất lớn trong nhiều lĩnh vực,  bao gồm  cả những  lĩnh vực  rất chuyên  khoa như y tế.

Nếu bạn là người làm ra cái máy tìm  kiếm  Google đó, bạn  có vui không với những  gì mà mình  giúp ích cho người bạn nhỏ “xương thủy tinh”? Và đột nhiên  bạn trở thành  người  giàu có của hành  tinh từ cái máy  chỉ  giúp  người  đó, bạn nghĩ gì?

Cuốn sách này đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi  như vậy,  nhằm   cố gắng làm  rõ một  huyền thoại  của đầu  kỷ nguyên của chúng ta: Larry Page, một thanh niên  người  Mỹ – linh hồn  của Google. Larry Page – người  đã đưa ra ý tưởng để rồi khởi đầu cho Google – chưa bao giờ gặp bạn nhỏ Minh Hội, chắc chắn vậy rồi.  Nhưng có lẽ họ đã gặp  đâu đó  trong một  kiểu quan hệ  mà chúng  ta gọi   là trách nhiệm  với người khác. Thoạt đầu,  chúng tôi muốn kể các bạn nghe về một  kỳ quan trong thế giới kinh doanh nhưng rồi các nguồn  tài liệu  đưa chúng tôi đi xa khỏi dự định  đó. Chỉ với góc nhìn kinh doanh, thật khó để chỉ ra một ranh giới   rõ ràng trong con người  của tỷ phú Larry Page. Có  lẽ người  thanh niên  chưa bao giờ  qua trường  lớp kinh doanh này  chỉ  bắt đầu kinh doanh khi nhận ra trách nhiệm  làm doanh nhân của mình. Trách nhiệm xuất hiện  khi Page nhận thấy người khác đang tin cậy mình  trong chính  trò chơi mà mình bày ra. Trách  nhiệm   với người khác đối với Page bắt đầu đơn giản thôi. Chỉ  có điều, trách nhiệm đó đôi khi thật mơ hồ vì người này cách người kia cả một địa  cầu.  Sự mơ hồ đó, thường  chỉ trở nên  rõ ràng khi nó trở thành  trách nhiệm   với tha nhân. Điều thú  vị  là Page đã xuất  phát  từ quan điểm nào và đã làm thế  nào để triển khai trách nhiệm đó trên quy mô toàn cầu,  với bàn tay trắng và với con đường chưa có dấu  chân người đi trước?   Và một  thanh niên  phải nhìn đời  như thế nào mới cắm được  một  cột mốc  quan trọng bậc nhất trong suốt lịch  sử truyền thông và chia sẻ  tri thức  của con người, kể từ ngày  con người biết lưu lại  tri thức của mình  trên vách hang động hàng vạn năm trước.

Tỷ phú  Larry Page khi về thăm trường   cũ, Đại học  Michigan đã  nói  với  sinh viên  đàn em: “Tôi muốn  nói với các kỹ sư Michigan rằng hãy cứu lấy thế  giới của bạn bằng việc  xây dựng  ước mơ của bạn”. Vấn đề là  xây dựng  ước mơ chứ không chỉ là bản  thân ước mơ đó.

Hồ  sơ bản  quyền Google có  mã   U.S. Patent 6.285.999, do Đại  học  Stanford đăng ký,  và  ghi tên  Lawrence Page là nhà  phát  minh. Larrry Page chính là cha đẻ của huyền thoại Google theo nghĩa phát  kiến đó. Cũng  chính Page trong quá  trình cùng hoàn thiện  thuật toán với Brin đã sáng tạo ra hàng  loạt  giải pháp  rất có giá trị  sử dụng,  giá trị xã hội  cho phát minh.

Bây giờ,  bạn  có thể bắt  đầu đọc  cuốn  sách  và nếu bạn muốn, hãy google để bổ sung cho những gì bạn muốn   biết thêm.  Và  biết đâu bạn   sẽ  bắt đầu  một ước mơ riêng nào đó của mình.  Bởi vì với ước mơ cho thế  giới và nỗ lực 110% sức lực, một người  trẻ tên là Larry Page ở  châu Mỹ đã nối được
thông điệp hữu ích đến một bé trai ở Việt Nam bên kia bán cầu  trong mối quan hệ tha nhân.

Nguyễn Ngọc Hoàng

Phần I. GOOGLE – TÀI  SẢN CHUNG CỦA  THẾ GIỚI

Chẳng  phải chúng  ta đã kiếm tiền đủ rồi  sao?

Larry Page

Một nhóm  kỹ sư bước  vào phòng  họp, mỗi người mang theo một máy tính xách tay hiệu IBM ThinkPad. Đồng hồ bắt đầu đếm ngược. Họ có 20 phút để thuyết phục ba sếp. Luật chơi đã được đặt ra từ lâu: Ý   tưởng hay dự án của bạn sẽ không được chấp nhận nếu không có những  con số để chứng minh cho sự xuất sắc của ý  tưởng hay sản phẩm đó.  Các  kỹ sư trình  bày rằng họ có thể kiếm được

80 triệu đôla mỗi năm bằng cách giảm kích thước các hình ảnh trong kết  quả tìm kiếm,  và như thế sẽ giúp  tăng các đường  link quảng cáo. Page nhìn các chuyên  gia và nói: “Thế  hiện  nay, chẳng phải chúng  ta đã kiếm  tiền đủ rồi sao?”. Tất cả cười vang.

Và mọi  chuyện  kết thúc ở  đó.

Chương  1. GOOGLEPLEX  - VIẾT LẠI  VĂN  HÓA DOANH NGHIÊP

Eric! Chúng ta chưa đủ tiệc tùng.

Larry Page

Buổi sáng ở  California, nước  Mỹ...

Chiếc Toyota hiệu Prius màu xanh da trời lướt nhẹ trên  những con đường danh tiếng  của thung lũng  Silicon. Người  ta bắt  đầu đoán  xem người thanh niên  ngồi sau tay lái  là ai. Larry Page hay Sergey Brin đến văn phòng  làm việc  của họ?

Chiếc Prius da trời  sẽ ôm vòng theo con đường nhẹ nhàng  vào khuôn viên  tòa  nhà  có tên  gọi  là Googleplex – tổng hành dinh toàn cầu của Google Inc. Khi  chủ  nhân mở  cửa  bước  ra thì  những googler[1]  sẽ  biết đó   là  Page hay là  Brin. Nhưng nhiều khi là cả hai. Lúc thì người  này làm tài xế cho người kia. Khi thì  tỷ phú này cầm  lái cho tỷ phú  nọ. Ai cầm  lái không quan trọng. Vì họ là bạn  của  nhau – một  tình   bạn mà đã lắm lời đồn   đoán  về những chặng đường  sóng gió. Nếu  những  hôm không có sự kiện  gì đặc biệt,  nhân viên  thường   thấy  cả hai mặc  trang phục  sơ mi đen, quần bò  và  giày   đế mềm. Hai chàng trai tỷ phú  mà cả thế  giới nhớ đến hàng  ngày  này vẫn có  thói quen “xài đồ chung” như thuở hàn vi chưa xa lắm. Xin lưu ý  giúp điều này:  Họ  thích dùng  đồ chung được  hiểu chỉ  là trong công việc. Hồi năm rồi,  họ cũng  đã góp tiền mua chung một  máy  bay Boeing 767, tân trang nội thất  lại để làm văn phòng bay khi cần thiết. Đến  tận bây giờ,  cả hai ông chủ vẫn ngồi chung một  văn phòng ở   tầng hai, trong tòa nhà  danh tiếng nổi như cồn  và gây ra lắm hoài  nghi. Vì ở nơi này,  họ đã  xây dựng  một nền văn hóa  với cung cách  quản  trị  lạ đời.  Ở  đây, họ sẽ chỉ  huy và vạch ra một đường  lối cho tất cả mọi việc  diễn ra trên toàn cầu của tập đoàn. Điều hành  cụ thể là tiến  sĩ Eric Shmitde, tổng giám đốc; Larry Page, chủ tịch sản phẩm;  Sergey Brin, chủ tịch  kỹ thuật.  Họ  có hàng  tá các giám  đốc  và các thủ  lĩnh   giám  đốc  tại các quốc  gia. Riêng  tại tổng  hành  dinh Google ở nước  Mỹ, họ có khoảng một trăm tiến  sĩ làm việc. Page 33 tuổi  và Brin 32 tuổi.  Cả hai đã bỏ học tiến  sĩ dở dang.

Chiếc xe hé lộ chút   manh mối về tính  cách của cả hai, nhất   là Page – người  từ nhỏ đã ham thích phát minh. Có nhiều lý do để người ta thích dùng chiếc xe đời mới này. Thứ nhất,  nó rất thời trang theo kiểu sang trọng,  trẻ trung. Vì vậy, những ngôi sao điện ảnh  cỡ như tài  tử  Leonardo di Caprio thích diện nó. Thứ hai, đây là loại  xe của tương lai vì  lẽ nó rất sạch  cho môi trường,  với động cơ lai ghép giữa điện  và gas. Cả hai lý do đều thích  hợp và làm  cho Page thích  cầm  lái chiếc  xe này. Năm 2007, Larry Page chỉ mới 34 tuổi,  và nhìn  vào lịch sử Google,  người ta không còn  lạ gì với những  lựa chọn của Page – luôn theo hướng “làm cho thế giới tốt hơn”. Làm cho thế  giới tốt hơn là ám  ảnh  từ thuở thơ bé của con người  mà giờ đây đã trở thành thần  tượng  của giới trẻ trên thế giới. Và quan trọng hơn, họ được  Page và  thế hệ  tài năng của  Page nhóm một ngọn lửa: Page làm được, mình  cũng sẽ làm được, theo mức độ.

Có mọi thứ giúp người  ta tìm  được  sự dễ chịu ở đây. Sau những  giờ suy nghĩ về các bản báo cáo trên màn hình máy vi tính, nếu vì mệt mỏi do một trong số một  trăm dự án mà  Google đặt ra, Page có thể rời phòng  và đến  bàn bi-da, có thể thấy các kỹ sư đang đi những đường cơ. Chẳng   có gì ngạc nhiên. Google cho phép  mọi người  có 20% thời giờ hành chính  để thư giãn, để nghĩ về các   ý tưởng mới  với cái đầu khỏe khoắn nhất. Nếu  hứng thú, Page sẽ thử  cầm   cơ, còn  không thì sang chỗ  cà phê. Bên  ngoài   là nửa  tá những khu cà  phê  luôn luôn treo cái bảng  có dòng  chữ:  “Tech stop!” với kiểu chữ bay nhảy  và nhiều màu  sắc. Đã vào  đây cà phê cà pháo,  làm ơn dừng chuyện  công nghệ lại nhé! Khu vực này được  đặt tên  theo tên  gọi của đầu bếp  trứ danh Charlie Ayer.

Không có đồng  phục gì ở đây cả. Khi được hỏi về quy tắc ăn mặc theo kiểu của các tập đoàn  lớn vẫn làm, CEO Schmidt của Google nói: “Nhân viên  chỉ cần  mặc  cái gì đó là được rồi”. Những người có dịp vào tòa nhà nổi  tiếng   và có nhiều thứ gây tò mò này  cảm  nhận   các kỹ sư giống như những sinh viên  thiếu  ngủ hoặc luộm thuộm  theo gu giáo sư nhiều việc.  Tiến  sĩ CEO Eric có lần  ngạc nhiên  vì chẳng hiểu sao lại có cái trạm điện thoại trên hành lang mà  bên  trong không có  cái  điện thoại  nào.

. Ông hỏi  lớn  “Ai  mua cái này vậy?”   nhưng hình như ai cũng bận làm việc nên không có câu trả lời nào. Rồi ông giải thích  với phóng  viên Adi Ignatius của tạp chí Times: “Cứ để mọi người nghĩ là chúng tôi ngớ ngẩn  với xe tay gas và đèn  lava[2] đi, giống như là chúng   tôi bị sót lại của  thời  đại  Internet vậy.  Và nhờ  vậy chúng  tôi chẳng  bị ai dòm  ngó nhưng chính  mấy cái ngớ ngẩn  đó đã giúp chúng tôi thành công như mọi người  biết”. Người  đàn ông khiêm tốn này thỉnh  thoảng  cũng bộc lộ niềm tự hào. Trong khi đó, cũng  trong tòa nhà này một hệ thống 10.000  máy chủ làm việc không ngừng, như mọi ngày của cỗ máy tìm kiếm  google.

Page và Brin rất thích   cái tên  Googleplex. Nó  là cách chơi chữ. Họ trộn tên  công ty google – cũng là tên công cụ tìm kiếm – với chữ complex – sự rắc rối, phức tạp. Thật ý tứ:  khi trộn cái phức  tạp vào cỗ máy  của họ, sự lộn xộn sẽ trở nên rõ ràng  hơn. Khởi đầu, tám năm trước,  họ đã mơ về một phép toán giúp con người  sáng rõ khi nhảy vào thế giới Internet hỗn độn.

Trong tòa nhà này, nếu  bạn thấy  một cô nàng nào đó đi gội đầu  hay một anh chàng leo lên  bàn mát xa thì đừng ngạc nhiên. Thậm chí, ngoài hành lang một  kỹ sư bất ngờ lướt  ngón  tay trên  phím dương cầm, thay vì lướt phím  máy tính.Và  nếu bạn  có con nhỏ  thì  đã có nhà  trẻ của công ty đặt trong khuôn viên.  Các  bé sẽ yên  tâm vì cha mẹ sẽ chẳng  đến  trễ vì... kẹt xe như ở  Việt Nam. Như vậy, trách nhiệm  làm cha làm mẹ của nhân viên  được giúp chu toàn một phần  ở  đây.

Có  điều là, dường   như họ  vẫn đang làm  việc ngay khi tán gẫu  trong quán   cà phê.  Họ  “tech stop!” và đang mơ mộng về những việc đời thường nào đó chẳng  dính  dáng  gì đến máy tính  nhưng rất có thể chính họ nhận  ra cả nhóm   đang có một ý  tưởng hay. Những ý  tưởng như vậy  sẽ được   cả nhóm suy nghĩ nghiêm túc để một ngày không xa một  kế hoạch   sẽ đặt lên  bàn của Page, để sau đó trở thành  sản phẩm cho 60% số người trên thế giới dùng  đến máy  tìm kiếm Internet. Mọi    thứ    có   ở Googleplex, cho mọi lúc nhưng không phải lúc nào các  kỹ sư cũng cần  đến.  Vì họ bận làm việc!

Họ đang mải mê với máy vi tính hoặc đang trao đổi với đồng  nghiệp  ở  đâu đó trên  thế  giới và để bao tử lướt   qua buổi trưa, cho đến khi đói thì search thức ăn trong không gian của Googleplex. Điều có thể làm  bạn  khoái   nhất  có lẽ là ăn uống miễn phí  cả ngày! “Cần có thức  ăn cho mọi người trong công ty là  quyết định quan trọng bậc nhất của chúng  tôi”, Brin nói.Trong Googleplex, các googler có đủ thoải  mái cá nhân và thừa  tự hào tập thể để tự thỏa mãn mình bằng cách làm việc  cho đã đời.

Tổng hành dinh đầy màu sắc  ở số  1600 đại  lộ Amphitheatre, Mountain View, bang California, đã để lại dấu  ấn của  nó tại các trụ  sở khác   trên  thế giới,  từ Anh sang Canada hay từ  Úc  qua Ấn  Độ. Tòa  nhà  là một phần  văn hóa vật thể doanh nghiệp của Google Inc.

Cung cách quản trị khác thường ở đây làm nhiều nhà  phân tích khó  chịu nhưng lạ  thay, ngay cả những  nhà báo “nguyên  tắc” cũng  rất thường viết bài  về nó  nhưng rốt cuộc  chẳng  tìm kiếm được bằng chứng  để thấy  nó có tính  phá hoại  hay cẩu thả.

Cho dù  bị  gọi  là “chủ nghĩa lý  tưởng”, song dù sao, mỗi ngày  Page vẫn vào phòng   làm  việc và nhìn xem thế  giới có tốt hơn như mình mong muốn không.

Cộng tác viên David Sheff của Playboy, sau cuộc gặp gỡ với những   nhà sáng  lập ra Google tại khu xưởng Googleplex, đã tả lại: “Nơi này không giống với hầu  hết  các văn phòng  làm việc  khác, nào là nước  trái cây Odwalla miễn phí,  những  món đồ chơi ngẫu  hứng, bàn bi-da, khuôn viên  rộng  với từng hàng xe đạp  và mô-tô xếp ngay ngắn và một nhân viên  mát xa tại chỗ”.

Sheff kể: “Khi tôi đến nơi, Brin lúc này đang vui vẻ lắm, mồ  hôi nhễ nhại vì chơi bóng chuyền trong một phòng lộ thiên rộng lớn. Bị lôi đi với đôi chân trần, anh vẫn suy nghĩ thật sự nghiêm túc về những câu hỏi trong khi ngọ nguậy chiếc  nĩa vào phần  xà lách. Trong suốt buổi  nói chuyện   của chúng tôi, Brin và Page – anh này  có mang giầy – không hề ngồi xuống ghế. Thay vì vậy, họ lại đứng,  hay dựa lưng rồi  lại leo lên  ghế hoặc ung dung đi quanh phòng  họp. Rõ ràng không thể nào có thể ngồi yên khi bạn  đang cuốn mình vào  một  thế giới  luôn luôn biến đổi”.

Trong căn phòng   của cặp đôi, biểu tượng  của công nghệ thông tin và của  giới  trẻ, họ tiếp   tục lãnh đạo công ty của  họ (và của  cổ  đông, kể từ ngày niêm  yết) theo cách khác thường.  Họ đã mơ một  công ty khác  biệt như Page công bố  trong ngày lên sàn, trước  các cổ đông “Google là công ty không làm theo cách cũ”. Trước khi Eric đến nhận chức giám đốc điều hành, CEO Page đã chọn cách quản   lý cho nhân viên  đi làm nên  đem theo chó cưng, để thấy  thoải  mái  hơn. Họ  vừa  nhận   sự ngưỡng   mộ và học hỏi của thiên  hạ vừa nhận  về mình  một thế giới riêng  khó chia sẻ vì  bị  cho là “điên”. Nói  gì thì  nói,  sự thật  là có một nghìn  người đã trở thành  triệu  phú đôla nhờ vào việc  mua cổ phiếu khi Google bước  vào Phố Wall, năm 2004.

*

*  *

Bạn đọc Việt Nam chắc khó  mà thấy  một  buổi hội nghị  nào lại được  tổ chức ngay trong một bữa ăn. Nhưng ở   Google, đó  là  chuyện bình thường. David Carr của New York Times 7.2006  tường thuật trong loạt bài How Google Works (Google làm việc như thế nào), cho biết trong khuôn khổ buổi điểm tâm, Merill sẽ cho cử tọa của mình, bao gồm toàn thể các giám đốc công nghệ,  kỹ thuật  một cái nhìn sơ bộ về tương lai, giải thích  sơ bộ vài công việc và hệ thống  máy vi tính. Buổi điểm tâm do công ty chuyên  tuyển dụng  Phoenix Staffing chiêu  đãi. Merrill nói: “Chúng  tôi không cho rằng những cách giải quyết vốn  có thì  nhất  định là  cách tốt nhất cho hiện tại”. Thay vì triển khai một ứng dụng cho mỗi máy  chủ theo cách thông thường, Merill sẽ làm điều đó cho cơ sở hạ tầng bao gồm  toàn  bộ hệ thống  máy chủ hoạt động  xuyên  suốt trên  toàn thế giới.

Google luôn làm khác, không chỉ với cung cách quản  trị mà với cả các vấn đề kỹ thuật thuần  túy. Tập  đoàn  này có các trung tâm dữ liệu  khổng  lồ tại Dublin, Ireland, Virginia, California rộng hàng triệu  mét vuông, và họ đã  mua thay vì thuê  như cách kinh doanh thông thường. Và mới đây là trung tâm dữ  liệu ở   Atlanta  rộng  bằng  sân bóng  đá. Cũng theo cách khác thường,  thay vì đi thuê thiết bị máy vi tính Google đã mua luôn nhằm chủ động kiểm soát tối đa. Trong cuộc điện  đàm với các nhà phân tích tài  chính hôm 31.5.2006, CEO Eric Schmidt đã bảo vệ chiến  lược này: “Chúng  tôi tin chắc sẽ đạt  được  lợi thế  cạnh  tranh to lớn khi xây dựng cơ sở hạ tầng   cho riêng  mình”. Google còn nhìn xa hơn nhiều như Eric nói: “Chúng  tôi thật sự sẽ chế  tạo cái gì đó như siêu máy tính chẳng hạn”. Bởi vì máy google hoạt động trên một quy mô quá lớn và những  cách thông thường sẽ nhanh chóng chạm  giới hạn.

Những chuyện  “bí mật nội bộ” như vậy thường không được  phép nói ra nhưng trong bữa thuyết trình kiểu điểm tâm này, Merill cởi mở nhiều hơn bởi vì có nhiều sinh viên và kỹ sư tham dự, những người muốn  vào làm việc  tại Googleplex.

Cơ sở hạ tầng   của  Google không chỉ  xử lý 200 triệu yêu  cầu tìm kiếm  mỗi ngày vào năm 2004, và lên  đến  gần một tỉ vào 2006 mà còn bao gồm cả blog, Gmail và những  thứ khác.  Siêu  máy tính mà Eric nhắc đến   là cách  họ sẵn sàng  cho những ý  tưởng “giúp thế giới tổ chức thông tin một cách hiệu quả”.

Những  cách  bị xem là  khác  thường  cuối cùng đem đến  một thực tế khác thường:  Tại Mỹ, Google dẫn đầu thị trường tìm kiếm: 43% cho Google, 28% của Yahoo! và MSN của đại gia Microsoft chỉ 12%, số  liệu tại thị  trường   Mỹ,  Comscore Networks qSearch mà  New York Times 6.7.2006 cho biết. Tính trên toàn  thế  giới, có những  lúc Google chiếm đến 70%.

“CHÚNG TA CHƯA ĐỦ TIÊC  TÙNG”

CBS News 2.1.2005 kể một  ngày  nọ đang họp chung với nhân viên, Larry Page nói với ông tổng giám đốc: “Eric, chúng ta chưa đủ tiệc  tùng”.  Vị CEO già dặn Eric Schmitd: “Chúng ta đã có nhiều tiệc tùng hơn bất  cứ  công ty mà  tôi từng biết”. Page nói với nụ cười  quen thuộc: “Chúng ta cần phải  có thêm  những buổi tiệc khác nữa”. Page đã khổ công điều hành để tạo ra văn hóa này và bây giờ luôn chăm chút  nó.

Page nói trong một đại hội quan trọng bậc nhất của công ty – bán cổ phần  ra công chúng vào năm 2004: “Chúng tôi cung cấp rất nhiều phúc  lợi cho nhân viên  của chúng  tôi gồm  bữa ăn miễn phí, y tế và máy  giặt. Chúng   tôi đang xem xét cẩn thận những  thuận  lợi của phúc  lợi đối với công ty. Hy vọng chúng tôi sẽ  thêm  vào những  phúc  lợi chứ không phải   là giảm bớt chúng”.   Tuy nhiên,  hãy xem biên  tập  viên  Jim  Hu của  CNET 29.4.2004 “phát hiện” ra chuyện  khác thường ở  nơi này, về hai nhà  sáng  lập:  “Cặp  đôi  đã  tạo  ra một  môi trường công ty khuyến khích việc theo đuổi những sáng  tạo cá nhân và nuông chiều nhân viên  bằng những   bữa  ăn miễn phí và chuốc   bia thường xuyên”. Bia được đặt nhiều nơi trong khu vực của Charlie. Điều này  làm  nhiều nhà quản trị hành chính hay nhân sự thấy  sốc.

Cái không khí  tự do ở đây thật khiến  cho một vài nhà quản trị mô phạm  phát cáu lên  được: Chẳng còn   gì  là  quy củ  công sở!  Cho phép  nhân viên uống bia trong công sở thì  thật  chẳng  hiểu được nữa.  Chuyện này  cũng  chưa là  gì   nếu bạn  đột nhiên  gặp mấy  chú chó cưng ngủ dưới gầm  bàn hay lang thang tìm nhau. Nhưng cặp đôi Brin và Page đã mơ về một xứ sở thần   tiên  giống như thế này từ thuở  còn cùng  nhau đi trong khuôn viên rộng lớn của Đại học Stanford. “Quả thật, Page và Brin đã định  hướng  Google với hiểu biết rộng khắp về chủ nghĩa  lý tưởng   trong việc  tạo ra một kiểu công ty khác”, Jim Hu viết.  Và để đạt tới ngày hôm nay, những năm đầu tiên  gầy dựng công ty, Page đã phải chịu  đựng  nhiều.

Cuối cùng, hãng CBS News tháng 1.2005 cũng tìm ra lý  do về tiệc tùng ở  đây: Sau khi công bố một  thứ  gì đó là sản  phẩm  mới, ý  tưởng mới thì Google làm tiệc ăn mừng cả mấy tháng. Nhiều người dễ nhìn  thấy đó là một  kiểu lu bù hay kiêu  căng. Nhưng thử  nhìn những   gì “quản   gia” Marissa Mayer giới thiệu  với phóng  viên New York Times sẽ thấy các Googler có lý do vui mừng  vì những  gì họ mang lại  cho người  dùng  trên  khắp hành  tinh:

GooglePrint có thể tìm hàng triệu trang sách trực tuyến; Google Desktop tìm trên chính máy vi tính của bạn;  Marissa còn chỉ  một phím   nóng  có thể tìm thấy một bức ảnh không gian. Ai sẽ không ăn mừng khi làm ra một cái gì đó giúp mọi người  năm châu dễ chịu hơn, bất  cứ lúc  nào  và dùng   miễn phí?

Cung cách  quản  lý của Page là gì  đây? Hãy tìm hiểu từ  Brin, người hiểu Page nhất trong vương quốc  Google. Brin trả  lời  thắc  mắc  của  CBS: “Ở đây, bạn  chơi thể thao và  nhiều thứ khác  thật nhiều. Chúng tôi còn  có cả trượt tuyết. Vâng, đó là kỳ nghỉ trượt tuyết hàng năm cho toàn công ty, tới gần 3.000 người.  Đủ người  để tràn  ngập  cả một ngọn núi”. Vì, Brin nói: “Đây (Googleplex) thật  sự là nơi chúng tôi sử dụng  nhiều thời gian nhất của cuộc sống mỗi người. Để có cuộc  sống  tốt, chúng tôi phải  có điều kiện để làm công việc tốt”.

Vậy  là rõ vì sao Page muốn “tiệc tùng thêm nữa”. Chuyện teambuilding ở  Việt Nam bằng cách đi dã ngoại,  và thuê công ty chuyên nghiệp  tổ chức, trước còn xa lạ  nay cũng  đã phổ   biến.   Đó là một dạng “tiệc tùng” theo kiểu Google vậy.

Nếp làm việc ở  đây cứ “tùy  tiện”   mỗi  ngày. Việc hệ trọng  bậc nhất tại Googleplex là tìm hoặc thay... bếp trưởng!   Bởi đó là  công việc mà “quản   gia” Mayer sẽ lập  hội  đồng, không thể thiếu Page và Brin. David Vise, tác  giả  Google Story, sưu tầm một thực đơn của bếp trưởng  Charlie Ayres thiết kế chuẩn   bị bữa trưa cho các Googler, như sau:

Xúp

Š     Xúp tôm cua khoai tây nấu ngọt với ngũ cốc kiểu Jalapeno

Š     Súp lơ nấu với pho mát gốc Pama của   Ý

Rau

Š     Sà lách trộn  thịt  gà, gia vị, bơ rắc bồ  đào Mis- sissippi nướng,   ngũ cốc, củ hành  tươi và  cà chua.

Š     Sà lách  dùng  với nước  sốt bí vàng,  cà chua,

đậu Hà Lan, rau thơm trộn dầu.

Š     Gỏi rau trộn.

Món chính

Š     Thịt  bò thăn bào mỏng kiểu New York sấy gia vị Creole dùng  với nước  chấm  Thổ  Nhĩ  Kỳ và bánh giòn cay.

Š     La gu nấm đông cô – được trồng và lấy  từ tự nhiên  – rau xanh và tỏi

Y như bạn vào nhà hàng  cao cấp vậy. Mỗi  món ăn được ghi rõ giá trị  dinh dưỡng  và thành  phần của  nó.

Khi bạn còn trẻ, hoặc bạn tự thấy  tâm hồn mình là một  tâm hồn  trẻ, thì  chắc hẳn tiệc  tùng  là một phần  đời quan trọng! Vấn đề là tiệc  tùng  như thế nào   và  lý do của  nó. Googleplex là  thế giới  của những  người trẻ. Google là thế giới trẻ. Thế  nên, sẽ không lạ gì  khi các Googler xem trọng  một phần đời  quan trọng  của họ thông qua tiệc  tùng. Ban giám  đốc và các phó chủ tịch  chuyên  trách phần lớn   là ở tuổi 30. Tài nguyên con người của Google mạnh đến mức,  vào thời  điểm năm 2005 giá cổ phiếu của  Google rớt  rất  nhanh thì công chúng đầu tư vẫn tin vào  đội  ngũ  đó.  Và giá cổ  phiếu trên  Phố Wall của Google đi lên.

Khi tính  cách trẻ được công ty nhấn mạnh thì nó tạo nên  một sức hút đối với chính  những  người trẻ. Sau các vị tiền bối, Google cũng thu hút mạnh mẽ những  tài năng trẻ. Công việc   có lẽ làm  Larry Page thích  thú nhất trong một tuần là nói  chuyện với sinh viên  làm việc trong Google. Khoảng  cách tuổi  tác giữa họ không nhiều lắm. Bộ phận quản lý  sinh viên  đã  lên  lịch tọa đàm  hàng  tuần cho sinh viên. Đó cũng  là buổi sinh hoạt mà sinh viên yêu thích vì họ được  thông báo trên mạng   là thần tượng   của  họ sẽ nói chuyện.

*

*   *

Mỗi ngày,  quản  gia Marissa Mayer tiếp nhận 1.500 hồ sơ xin việc, một con số khổng  lồ. Trong số đó,  người   phụ  nữ  tài  năng này  sẽ chọn   lấy không quá mười người. Nhiều vị trí, Mayer sẽ phải thành lập hội đồng  tuyển dụng.  Có khi mỗi tháng số hồ  sơ cao đến 15m! Mặc  dù quy trình tuyển dụng  của họ chẳng  dễ ăn chút  nào với ứng viên. Câu hỏi “trời ơi” kiểu như thế này làm nhiều người bình thường  lúng túng: “Giải  phương trình sau, biết  rằng giá trị  của M và  E có  thể trao đổi cho nhau, những số đầu phải khác 0: wwwdot – google

= dotcom”. Nhưng những câu hỏi ấy lại giúp  Google tìm đúng  những  Googler trong tương lai. Một chuyên  viên  PR mà Google tuyển vào đã trải qua

15 trạm kiểm tra vui vẻ  nhưng toát  cả mồ hôi. Google muốn  rõ người  của họ có thực  sự hiểu văn hóa của công ty không. Google không có bất  cứ hoạt động quảng  cáo nào cho chính mình. Người đứng đầu bộ phận  quảng   bá công ty rốt  cuộc   là cha đẻ  của  giao thức TCP/IP[3]   – phát minh làm nên bước nhảy vọt cho Internet. Và công việc của ông, Vinton  Cerf, là   truyền bá sức  mạnh   của Internet thay vì chỉ nói riêng về Google. Một nhân viên  quan hệ công chúng  mà đem tư tưởng “lăng xê cho riêng công ty” (như suy nghĩ khá phổ biến ở  Việt Nam) vào các cuộc phỏng  vấn thì sẽ chẳng ăn khớp được  với mong đợi của Google.

*

*   *

Làm sao để nhân viên tự nguyện cống hiến?  Làm sao để nhân viên  không xem doanh nghiệp  chỉ là bến đỗ tạm thời?

Có thể nhìn thấy hình dáng chiếc chìa khóa vàng dẫn đến thành công cho Google. Đó  là thuyết cân bằng giữa công việc và cuộc  sống  cá nhân. Sự nghiệp và  gia đình từ  xưa đến nay luôn là  hai nửa  đối kháng trong mỗi người, mỗi gia đình... Google đã giải quyết  phần  nào xung đột  đó. Bản  thân công việc  tạo ra những công cụ hữu  ích  cho cuộc sống cũng giúp cho các googler đạt được ước muốn thầm kín của  mỗi người.   Đó  là hiện thực  hóa  các ước vọng   cá nhân, vốn luôn tiềm ẩn trong mỗi con người. Trong suốt  thời kỳ lãnh  đạo tạo nền tảng cho Google, Page thường  bị hiểu là đã đưa ra những quyết định khác thường so với thông lệ. Nhưng Page đã kiên định  với mục tiêu  của mình,  khi đưa ra các quyết sách hướng  đến  tài nguyên lớn  nhất  là nhân sự của Google, sau đó  là đường đi của tập đoàn.

Hãy  tự do! Các kỹ sư của Google cũng  đủ tự do để bảo vệ  quan điểm của  mình với mục  tiêu  vì công việc. Paul Buchheit là  một trường  hợp như vậy. Khi đó, Gmail vẫn đang trong giai đoạn  thử nghiệm với chỉ  có sáu người  ở Google sử dụng  thử. Paul, thành viên  của  nhóm   dự án, trình bày  với sếp Mayer rằng  có thể nối đường  link quảng  cáo vào thẳng  Gmail của  người   dùng  và đó là một  ý tưởng tuyệt vời. Nó hoàn toàn tìm  kiếm  tự động  để đảm  bảo là không có ai đọc thư của người dùng. Đường link này không làm phiền người  dùng bởi vì nó chỉ  là đường link! Nếu người dùng muốn thì mới chọn click vào nó, không thích thì bỏ qua. Và như vậy   là đã  cung cấp  cho những  người dùng email đang trao đổi với nhau một vấn đề gì đó có thêm  nguồn thông tin cùng lĩnh vực đang quan tâm. Paul cho rằng làm như vậy  là tốt, hợp  với tôn chỉ và văn hóa của Google. Mayer không đồng ý vì nó dễ bị xem là nhảy  vào email riêng tư của người ta. Đây là vấn   đề cực kỳ nhạy  cảm  đối  các nhà cung cấp email, vì nó liên  quan đến thông tin cá nhân, tính   pháp  lý và đạo  đức  do lẽ công nghệ của các  nhà  cung cấp,  về nguyên  tắc,  là  kiểm soát được. Nhà nghiên cứu công nghệ, John Battelle ở Sillicon, nói với CNN: “Đó  là điểm yếu  của các nhà cung cấp”. Mayer và Paul tranh luận với nhau đến sáng hôm sau, rồi đi đến kết  luận  là không làm chuyện đó nữa. Nhưng thật bất ngờ khi Mayer mở Gmail của  mình ra thì  thấy  những  đường  link quảng  cáo! Và nó gửi đến  tất cả sáu cái chứ không chỉ riêng email của Mayer. Paul vẫn tin vào ý tưởng của  mình và “láu  cá”  trình bày thử nghiệm   của mình ở  quy mô rộng hơn. Vì Paul biết dĩ nhiên  là Page, Brin và Eric sẽ thấy  những   đường   link này. Và  tất  cả họ  cùng   xem xét  chuyện này  trên  hệ thống Gmail lúc đó.  Page thấy   là không có  gì  là xấu xa vì nó đem đến cho người dùng nhiều quyền lựa chọn,  bao gồm  cả quyền từ chối  không dùng dịch  vụ này. Brin và mọi người đồng  ý. Và  Mayer đổi ý  kiến. Kết quả là dịch  vụ này được  giới thiệu cho hệ thống  Gmail vào năm 2004. Các Googler hạn chế  các xung đột  cá nhân và đặt  công việc làm chung. Họ biết giai thoại hai nhà sáng lập của họ cũng   hay bất  đồng trong nhiều chuyện vào thuở ban đầu nhưng cả hai biết cách làm việc  với nhau vì khát  vọng  chung.

Ở  Google đầy những  người quái quái như vậy. Họ không dễ gì bỏ rơi suy nghĩ của mình  khi thấy chưa đủ thuyết  phục. Không khí “chơi chơi” ở khắp mọi nơi bắt  nguồn   từ hai nhà sáng  lập trẻ măng và kỳ vọng  một  công ty không theo lề lối  thông thường.  Nhìn  vào cách Google tuyển người,  có thể thấy mục tiêu  của  họ. Để tuyển nhân sự  đi theo văn hóa công ty của mình,  họ tìm  ra những cách phải   nói  là quái  chiêu.  Phải người  “đồng bệnh” mới “tương lân” với Google được.  Họ cắm một  cái bảng quảng cáo ngoài trời, bên lề con đường chính xuyên  qua thung lũng  Silicon: một  bài  toán  đố khơi khơi vậy, không cho biết ai là  chủ cái bảng này, để đây làm gì và nếu  giải ra thì cũng chẳng biết làm gì tiếp  theo! Nội dung như sau: “Số nguyên tố có 10 chữ  số đầu tiên được tìm thấy trong chuỗi liên tiếp  các chữ số của e}.com”. Thật bí hiểm như trò trẻ con. Giống như trẻ con. Google cần những tài năng và có chút  trẻ con trong tâm hồn. Những người như vậy sẽ tìm  ra đáp  án 7427466391.com. Một tên  miền! Và vì có phần   “trẻ con” trong tâm hồn nên họ sẽ tiếp  tục chơi trò chơi khám  phá là gõ phím enter để xem cái gì trong thế giới “.com”. Nó dẫn  đến  một trang web vẫn chưa cho biết   là ai. Trò  chơi có  màu   sắc Harry Poster vẫn chưa kết thúc,  họ phải  giải thêm  một   bài  toán   lắt léo nữa.

Nếu vượt qua, người chơi sẽ biết   đó là Google và họ nhận  được  thư của công ty mời đến phỏng vấn. Google cần những người thích  khám phá, không quen theo lối mòn.  Các  nhà  tuyển dụng Google còn đăng 21 câu hỏi trên  tạp chí  Linux Journal, trong đó có câu hỏi như thế này: “Biểu thức toán học  đẹp  nhất  là biểu thức nào?”.  Rõ ràng là  bạn phải đưa ra quan điểm riêng của bạn thôi chứ đẹp hay không là tùy mỗi người. Google quan tâm đến cá tính  của bạn.

Tự do mà Google trao cho nhân viên  của mình bao gồm cả cách tiếp  nhận các thất bại. Adi Ignatius của  Times sau một  tuần tác  nghiệp bên  trong Googleplex kể rằng, một khi một dự án công nghệ nào hữu ích cho người dùng được chấp thuận thì nhóm  phụ trách  đó cứ thế hoàn thiện. Sau đó, câu hỏi làm thế  nào để tạo ra doanh thu quảng  cáo trên  đó mới được  đưa ra và các nhóm   sẽ tiếp  tục sáng tạo theo hướng  đó. Google Earth ra đời theo kiểu như vậy. Phần  mềm này cho phép người dùng lang thang khắp thế giới xem hình ảnh thực được cung cấp bằng công nghệ vệ tinh. Sau khi bản thử nghiệm  chạy thử cho mọi người  xem cũng  là lúc họ thảo  luận  về cách  khai thác  quảng  cáo theo tiêu chí không làm phiền người  dùng  và nhà quảng cáo  thích thú. Trưởng  nhóm  Ohazama nhắc các thành viên quyền tự do sáng tạo của mình:  “Không có vấn  đề gì cả nếu  chúng  ta mắc sai lầm  vào lúc thử nghiệm  này. Chúng ta có quyền làm như vậy cho đến khi tìm ra phương án đúng nhất”. Chứng kiến những buổi làm việc như trên tại Googleplex, Adi viết: “Trước tiên phải hoàn thiện công nghệ rồi sau đó mới tính  đến các phương án kinh doanh, giống như thời khởi nghiệp  của Google vậy”.

Mọi việc khác lạ  ở đây không phải  là cái gì xa lạ với Page. Đó là Page và Brin muốn  thế. Sáng tạo ra công nghệ tìm kiếm trong suốt hai năm trời của họ hồi ở Stanford đã cho họ biết  kinh nghiệm về cảm giác  tự do suy nghĩ,   tự do bay bổng  thì  quý giá như thế  nào. Tự do sáng tạo thuộc  cỡ “làm  thay đổi thế giới” chỉ có thể có được  khi không bị áp lực kinh doanh hay đồng tiền chi phối.  Nó phải được tưởng tượng vô hạn. Nói như tiến sĩ John Hennessy, hiệu trưởng trường Stanford là  “những  người trẻ không có các đường   biên  giới  trong đầu khi họ sáng tạo”. Hồi ở ký  túc   Stanford, Page và Brin đã mơ mộng làm sao tạo ra một thư viện trên  mạng, trong đó chứa  tất cả sách  vở của các thư viện trên thế  giới. Khả năng Internet cho phép  họ say sưa với   ý nghĩ đó, một cách không có giới hạn, một  thế giới  tri thức chung không đường biên  giới quốc gia. Và  năm 2004, Google đã  khởi   động   dự  án trong mơ này với cái giá rất rẻ. Với giá 10 đôla cho một cuốn sách thì tổng chi phí cho 15 triệu cuốn sách  tại các thư viện  của các trường  đại học lớn trên  thế giới chỉ  tương đương kinh phí một  bộ phim của Hollywood. Page nhớ lại: “Hồi  sinh viên, chúng tôi không nghĩ   là có thể thực hiện  được nó trong cuộc đời của mình”. Dự án tư tưởng  đẹp có tên Google Print này đã nhận  được  sự chia sẻ của Đại học Michigan, Harvard, Stanford, Oxford (Anh), Thư viện New York. Hiệu  trưởng Đại học Michigan – nơi Page vẫn thỉnh thoảng quay về với tư cách hội  viên  hội  cựu  sinh viên  – Mary Sue Coleman nói: “Chúng  tôi mời cả thế  giới đến thư viện  của mình”. Google chưa biết kiếm thu nhập như thế nào  từ việc này  nhưng cứ làm.  Các  tổ  chức  bản quyền phản  đối về quan điểm, cho dù Google chỉ bắt đầu  với những  tài liệu  không còn liên quan đến bản quyền nữa – ra đời  từ rất lâu như từ thời  nội chiến   Mỹ chẳng  hạn. Google ngưng công việc lại. Bản thân Page, phó chủ tịch  phụ trách  sản phẩm, cũng  cứ hành  động  tự do cho cả Google, không bị áp lực  thu nhập chi phối trong lúc sáng  tạo.

Đúng như Adi Ignatius đã viết,  họ nghĩ  ra những thứ hữu ích trước, nghĩ đến  tiền sau đó.

Nguyên tắc này chính  là điều răn thứ nhất trong mười điều răn công ty Google viết ra cho nhân viên làm kim chỉ nam. Nó được  phát biểu như sau: Tập trung vào người  dùng  và mọi thứ khác  liên quan đến người dùng.

Kết  quả của lối làm  khác  này là gì?  Tác giả Josh McHugh của  New York Times trong chuyên  đề 11.01.2003 nói về những  gì mình  nhìn  thấy: “Nhân viên  của  Google không ca những  bài ca tận thế như ở  nhiều công ty khác. Hầu hết  họ làm  việc nghiêm túc kinh khủng”.

Scott Hassan – một lập trình  viên  nòng  cốt cho chương trình  gốc của Google – nói về sếp Page của mình  với McHugh: “Phần  lớn vai trò của anh ta là la lên kiểu như: Ồ, tại sao nó không làm được việc này? Tại sao cái kia không chịu  hoạt động?  Và cứ sau mỗi  lần “tại sao” như vậy,  các chương trình sau đó  sẽ rất  ổn.” Hassan kết luận: “Larry luôn là  người  cầm  lái”.

*

*   *

Chắc hẳn các giám đốc nhân sự  ở Việt Nam luôn phải  trả lời câu hỏi: Làm thế nào để nhân viên  tự nguyện làm việc  và sau đó là sống chết vì công ty? Những  gì người  cầm  lái trẻ tuổi  của Google đã “cài đặt” cho tập đoàn  lớn nhanh như Phù Đổng  của họ,  sẽ cung cấp  vài gợi ý. Hàng   trăm giáo sư, tiến sĩ và hàng  ngàn  kỹ sư làm việc thâu đêm  và  ở lại công sở là chuyện  thường ngày. Đơn vị làm việc cơ bản  của họ là nhóm.  Việc  trò chuyện thoải mái với nhau trong môi trường cá nhân hóa mạnh  mẽ – có được  nhờ cảm giác tự do – làm cho đầu óc sáng tạo. Và sáng tạo đó gần  gũi với cuộc sống.

Một không khí  cởi mở luôn là môi trường  tốt để văn hóa lắng nghe phát huy tác dụng.  Bất cứ một kỹ sư “vô danh” nào đều có thể trở thành   tác giả của một sản phẩm  ảnh hưởng  toàn thế giới. Page đã  cho lập một  hộp  email ý  tưởng.   Bất cứ nhân viên nào   có  ý tưởng  gì mới sẽ email thẳng  vào đó. Và dĩ nhiên, sản phẩm  sau đó sẽ mang tên Google. Do vậy,  các kỹ sư của Google là  những cây sáng tạo trong tự do. Họ  có thể dùng 10% tự do trong toàn  bộ thời gian làm việc để nghĩ ra và phát  biểu cả những   ý   tưởng  chẳng liên  quan gì  đến công việc chính – tìm kiếm hay quảng  cáo. Trong khi “não công” (brainstorming) như vậy, một nhân viên có  thể phát  kiến lạ lùng   như thế này:  Vào  dịp Giáng sinh, người truy cập hình  ảnh từ Google sẽ thấy những  bức hình  có viền là  cây mía! Cây mía thì đáng yêu, vậy thôi. Hoặc  là một  ý  tưởng kiếm tiền dễ như chơi kiểu như này: Chỉ cần phóng to các đường  link quảng  cáo lên  một chút, làm tăng khả năng nhận   biết  giá trị  của nó, thế  là thu thêm 10 triệu đôla tiền quảng  cáo. Tự do sáng  tạo  và sáng  tạo  tự do. Chẳng ai cấm  cản.  Bởi vì  Mayer biết cách điều khiển các ý tưởng “điên khùng” nhất. Cô biết  rõ tư tưởng  của Page: “Dễ sử dụng!”.

Bạn nghĩ  sao khi Google treo giải thưởng  cho nhân viên nào có sáng  kiến  xuất  sắc hay dự án nổi bật? Dùng tiền để “dụ” chăng? Ồ,  ở đâu chẳng  có thưởng   và phạt.  Hay là chất  xám  của  nhân viên đáng  giá như vậy? Tuần đầu tiên tháng 2.2005  có hai nhóm  kỹ sư được trao giải như vậy. Và theo tin của New York Times thì giải thưởng  có tên là “Nhà sáng lập” đã trao cho một nhóm  đã phát minh ra phương thức  kỹ thuật  kết  nối người  sử dụng  và nhà quảng  cáo một cách hấp dẫn nhất. Còn nhóm thứ hai thì thuộc  bộ phận  kinh doanh đã mang về cho công ty một hợp đồng  lớn (không tiết  lộ). Với công việc  hiệu  quả, bạn có thể trở thành  triệu  phú đôla. Giải thưởng là cổ phiếu  lên đến 12 triệu đôla. Sáng  kiến  có giá trị như vậy tại Google chắc không phải  là “ngông”, bởi vì họ tạo ra một môi trường “hãy  tự do là  để sáng tạo”.

Điều quan tâm bậc nhất  của các kỹ sư ở  đây là công việc. Ngày công bố cổ phiếu để niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán bao giờ cũng   là ngày trọng  đại  đối  với các công ty. Thế nhưng, theo Brin, hôm đó mọi người  xem là ngày bình thường như bao ngày khác. Brin nói: “Mọi người  chú tâm vào dự án của mình”. Như thể tạo ra cái gì mới  và hữu  ích  mới  là điều đáng   sống.  Bạn  sẽ có dịp thấy Page từ chối  với ý tưởng kiếm lời 80 triệu đôla mỗi một năm vì nó quá  “vị lợi nhuận!”

Những quy ước đạo đức như vậy thoạt  nhìn  có vẻ như là những  vật cản đối với nhu cầu  tự do để sáng  tạo nhưng theo Mayer, việc đặt  ra một  vài giới hạn lại giúp người  ta sáng tạo tốt hơn. Mayer đưa ra một ví dụ trong bài viết  Google – biến hạn chế thành   lợi thế  đăng trên  Business Week:   Một người họa sĩ thử giới hạn sáng tạo của mình  bằng một vết bôi có sẵn trên  tấm toan, anh ta cho biết là bắt đầu  từ dấu vết  có sẵn đó lại thuận  tiện  hơn. Cô giảng viên  Mayer của Stanford vốn từng nhận xét rằng,  thuở  mới khai sinh, khó khăn lớn nhất của  Google là  không có cách  để triển khai kinh doanh. Bởi khi đó, CEO Page phải điều hành công ty trong quá nhiều giới hạn có tính  đạo đức  – nhất định không bán đất quảng  cáo banner, không thu hút người dùng bằng cổng thông tin như các hãng (tức  nhiều dịch vụ  trên  một  trang), không đơn thuần sưu tầm đường  dẫn ăn tiền. Nhưng cuối cùng, chính  các giới hạn này đã tạo ra những thách thức đủ lớn để làm cuộc cách mạng trong văn hóa quảng  cáo trực tuyến,   và đưa Google đến thành công ngày nay.

Kinh nghiệm đó của Page vẫn  tiếp  tục tại Google hôm nay. Sáng  tạo là sáng  tạo để phục  vụ, là tạo cơ hội làm nảy nở cách suy nghĩ  mới. Và cuối cùng là để họ có thể nắm phần  thắng trong cạnh tranh chất  xám.

Cuối cùng, Page cũng  nói với báo chí  là họ muốn công ty giống như môi trường  của một đại học. Tự do sáng tạo với mọi chân trời mới, khoan nghĩ đến tiền và làm việc  hết  mình  như một sinh viên. Mỗi nhân viên  làm  việc cũng  thấy  như đang nghiên cứu. Mỗi  dự án giống như một luận án cần bảo vệ trước hội đồng.  Và dự án đó phải  trả lời được  câu hỏi tối cao của khoa học: Công trình  của anh có lợi ích gì thiết  thực cho cuộc sống, giải quyết  được gì cho các vấn  đề hiện   tại và tương lai?

Cách làm việc cũng y như đại học (kiểu Mỹ). Họ làm việc  theo nhóm   và tranh luận  một  cách  bài bản. Hoặc  họ có thể tổ chức theo kiểu seminar (hội thảo khoa học).   Ở đó, người trình  bày  có thể thất bại nếu  không bảo vệ được  chất lượng  khoa học của  công việc.  Luật chơi là phải  chứng   minh sự xuất  sắc của  đề án bằng  các con số, bằng những tiêu  chuẩn đo lường được. Nếu  không có  những con số, làm  ơn đừng   bắt đầu với  Page và  Brin, hoặc  với Eric. Vì đồng  hồ đếm  ngược sẽ  cạn thời gian dần dần. Không có chuyện  họp vô thời hạn. Hãy xem  cách điều hành một cuộc họp do Marissa Mayer chủ  trì.  Ở đó,  các  kỹ sư của Mayer làm việc theo cách thảo luận ở  trường  đại học mà cô từng giảng dạy. Mayer cầm trong tay những chiếc bong bóng  hoặc  vài thứ đồ chơi của Nhật  Bản và  bắt đầu  đóng các vai khác nhau với nhân viên. “Cách vui chơi” này làm cho các kỹ sư rất thoải  mái và không có gì cản  trở sáng  tạo của  họ. Với  Mayer, chủ tịch phụ trách sản phẩm  tìm kiếm,  bạn cần cho thấy  là người dùng sẽ hiểu và dùng  được  công cụ của bạn,  chứ  không phải làm cho Mayer hiểu. Nếu  bạn nói vòng vo, không rõ, cô giảng viên  đại học này sẽ kết  thúc  kiểu thế này: “Tôi không chắc là mẹ  tôi hiểu được nó”. Thế là xong, cần triển khai cho đúng tiêu  chuẩn  của Google rồi bàn tiếp  nhé. Tiêu  chuẩn đó là một  người   “mù  tin học” cũng có thể thao tác được  với thiết  kế của bạn. Một trong những từ ngữ nổi tiếng  nhất của Page hồi mới nghĩ về thuật toán PageRank là “dễ sử dụng”  (cho việc tổ chức thông tin trong thế giới web). Chỗ này giúp chúng ta nhớ  lại một  chuyện liên  quan đến Page và cách làm việc  ở đây. Page trải qua đời sinh viên ở  Đại học Michigan – đây chính là trường đại học đầu tiên áp dụng  phương pháp seminar vào giảng dạy. Phương pháp này, cho đến nay vẫn được đánh giá cao trong các phương pháp  giảng  dạy bậc đại học trên thế giới. Và như vậy,  sẽ không lạ gì khi nó được  áp dụng  tại Google một cách mạnh  mẽ, phổ biến  và chủ yếu.  Và như Susan Wojcicki nói, các googler biết  cách “học thất bại” nhanh hơn.

Và  bởi  vì  nó có tác  phong của trường  đại học, cho nên  các   ý kiến hay phát biểu của  bất  cứ ai cũng  được  lắng nghe và  tôn trọng theo kiểu của các  nhà  khoa học.  Nhưng “nhiều khi chúng  tôi phải  quyết định thôi”, Brin cho biết.   Họ  sẽ giữ quyền quyết định cuối  cùng  theo kiểu của  các doanh nhân. Bài học thứ tư trong bốn bài học mà Susan Wojcicki – thuộc nhóm nhân viên  đầu tiên gia nhập Google – rút ra từ thành công của Google là: “Thực  hiện  các phân tích công việc theo đòi hỏi có tính  khoa học”.

Ý  hướng một công ty theo kiểu đại học còn thể hiện ở  quy hoạch  và kiến  trúc của Googleplex. Nó giống như những khuôn viên trường  học. Nghĩa  là, theo cách của người  Mỹ, nó là một  khuôn viên lớn với đầy đủ các phân khu hay các dịch   vụ từ thể thao, giải trí, ăn uống cho đến y tế. Nhân viên  di chuyển trong một khuôn viên như vậy y như những sinh viên  phải dùng giày patin, xe đạp để chạy  từ tòa nhà này cho kịp giờ học. Trong Google họ cũng chạy  với xe tay gas hay xe đạp.

Google là một  công ty sống bằng sáng tạo, phát minh và  ý tưởng. Cho nên  một cách tổ chức  đời sống và làm việc  như vậy cũng  đã góp phần   vào thành công của tập đoàn.  Nơi này, họ sống  và làm việc gần giống sinh viên  nội trú trong khuôn viên của trường  đại học. Rất có  lý khi Brin nói: “Phần lớn thời gian của chúng  tôi là  ở đây”.

Larry  Page đã  kiến tạo  văn hóa  công ty bằng cách nào trong suốt thời kỳ ba năm đầu lãnh đạo của mình  và sau đó nó trở thành  nền tảng cho sau này? Hãy theo dõi một phỏng  vấn dài bắt đầu  từ chuyện  quản lý khác thường ở  công ty với L.Page.

Hỏi: Các anh theo một phương thức  quản  lý có sẵn nào  hay các  anh tự tạo  ra chúng trong quá trình  làm việc?

Đáp: Chúng tôi có học cách  sử dụng  mỗi  công ty một  ít yếu  tố nhưng chủ  yếu  là tự mình  làm cho mình.

Google tự làm  theo kiểu thế này: Nếu  các nhân viên  thấy trong người không ổn  thì  bác sĩ đã có mặt    ở đó   24/24.

Bù lại, Google đòi hỏi nhân viên,  hãy sáng  tạo, hãy tự do nhưng đừng  có chăm chăm vào tiền. Đó là thứ  kỷ luật  có tính  “đạo  đức”  tại công ty này. Nó được  thiết  lập từ thuở  Page còn dẫn dắt công ty ở trong cái  ga-ra cũ, tám  năm trước.  Lúc đó, CEO Page dù còn nợ nần  nhưng cứ thẳng  ngay từ chối dán banner quảng  cáo lên  giao diện  của Google. Và giờ  đây, giữa Googleplex to lớn này, phó chủ tịch Marissa Mayer, phụ trách sản phẩm mảng tìm kiếm, đã ấn định  kỷ luật phạt bất kỳ ai bị bắt gặp đang chăm chăm kiểm tra tình  hình  giá cổ phiếu.

Quý cô “quản gia” Mayer nói: “Nếu  tôi bắt gặp  thì cái giá phải phạt chính  là giá trị  của  một  cổ  phiếu”. Một vài người  đã bị phạt  và giá ấn định  mức phạt là 400 đôla. Chăm chăm vào tiền là cái gì đó “xấu xa” ở  đây. Và cái bảng  “Don’t be evil” vẫn được treo lên. Thật ra nhiều người đã cảm thấy khó thở với những  quy định ở  đây và đã  rời  công ty.

Page không còn chơi kèn saxophone thường xuyên như lúc nhỏ,  vì có rất ít thời gian rảnh. Page cũng nghe rock vì  hồi ở   Stanford, Page và  Brin từng tham gia ban nhạc rock của trường.  Hai nhà  tỷ phú  trẻ cả Page và Brin đều đăng ký học môn thể thao mới.  Page tập  lướt  ván  còn  Brin  tập nghệ thuật  xiếc  và bay dù lượn.   Cả hai, như từ  trong thâm tâm, họ thích  cảm giác bay bổng như trong giấc mơ.

TỪ BÀN LÀM VIÊC CỦA NGƯỜI CẦM LÁI ĐẾN ĐIỀU RĂN THỨ CHÍN

Bàn làm việc  cá nhân của Larry Page cũng giống như bao cái bàn khác.  Nó hơi bề bộn với rất nhiều thiết  bị truyền thông. Một màn hình  phẳng nằm ở giữa, trước mặt Larry Page. Mỗi bên thêm một màn hình  máy vi tính thông thường  nữa là  ba. Tất  cả nối vào một  máy  tính  cá nhân để bên  dưới  bàn. Một màn  hình hiển thị  toàn  bộ dữ liệu,  một  cái dành riêng cho email và cái còn lại dành  cho lịch làm việc.  Chủ nhân của máy vi tính ba màn hình, được lắp theo tiêu chuẩn Google, có thể dùng con chuột để “gắp” trên màn hình chung và “thả”  qua màn  hình   khác,  và ngược  lại. Nó cho phép   xử lý công việc hay gửi đi một thông điệp nhanh hơn. Page cũng có một cái máy chiếu   (projector). Page nói với San Francisco Chronicle: “Khi cần trao đổi với mọi người  trong văn phòng tôi dùng đến màn hình  lớn”.  Có một cái remote điều khiển từ xa nằm trên bàn. Một cái điện  thoại  bàn màu sậm. Với bấy nhiêu  thứ, Page làm việc trên  phạm vi toàn cầu trong mỗi ngày.

Nhưng Page không phải  là mẫu người phụ thuộc thiết  bị. Page vào năm 2000 còn  là CEO của Google, đã trao đổi  với Verne Kopytoff của San Francisco Chronicle.

Verne Kopytoff: Anh luôn đem theo bên  mình một thiết  bị di động, Palm chẳng hạn, phải không? Page: Tôi sắm những thứ cần thiết  nhưng không phải lúc nào cũng cảm thấy dễ chịu khi dùng chúng đâu. Nhiều lúc máy móc hoạt động không tốt lắm. Tôi cũng  có một  cái RIM (loại  máy  nhắn tin cho phép dùng thư điện tử và chức  năng  tổ chức thông tin cá nhân) nhưng mà tôi gặp trục trặc phần  mềm hoài. Một khi bạn  đã có trợ  lý, bạn  sẽ không cần gì  thêm  nữa, ngoài  điện thoại  di động  – Verne Kopytoff  cho biết đó  là  một   cái  Startac  của Motorola.

Page đã tổ  chức  một  lối làm  việc trực tiếp để không phải chết  vì hội họp cho công ty có phong cách  đại học này.  Đó là, theo Susan, tại một thời điểm có khoảng 150 bản báo cáo chuyển trực tiếp cho mỗi  chủ tịch  khối kỹ thuật,  nhiều cái  quyết định được ngay trên  đó. Điều này thật  lý thú khi bạn phải làm việc  với đồng nghiệp xuyên quốc gia hay tại nhiều lục địa. Đây là bí quyết  thứ ba trong số ba bí quyết  giúp Google thành công mà Susan đặt tên  cho nó  là kết cấu tổ chức phẳng. Máy móc vẫn là máy  móc.   Nó  không tự  nhiên làm cho một tổ chức mạnh  mẽ hơn. Vấn đề vẫn  là con người  tổ chức  nó theo kết cấu nào. Mạng email nội  bộ tại nhiều công ty Việt Nam nhiều khi vẫn chưa được  đặt một cái tên nào (theo một mô hình nào  đó).  Và lắm khi, thời gian làm việc hóa ra mất hết cho thời gian viết mail mà cuối cùng không có cái gì được quyết  định.  Vẫn  cứ phải  họp hành.  Và rồi, trong cuộc họp vẫn tiếp  tục nói những  thứ đã trao đổi trên  hệ thống email nội  bộ công ty. Rốt cuộc máy móc đang “dụ dỗ” con người chứ không phải con người đang điều khiển nó. Hộp  email ý tưởng  của Google hóa ra lại  là công việc  rất quan trọng  của Mayer trong việc tìm kiếm ý  tưởng   và biến  nó thành  hiện  thực, đáp ứng nhu cầu cạnh tranh tốc độ cao với các đối thủ. Quả  là cách làm của những   tỷ phú  trong môi trường “kinh doanh

IQ”, theo cách  nói của Bill Gates. Một hộp email thường trực như vậy giúp đáp ứng khả năng cung cấp   ý tưởng ngay khi nó vừa xuất hiện,  không mất công hẹn  gặp để được  trình  bày. Vả lại, nó cũng rất kích thích  tính thi thố của mọi nhân viên. Trên  mặt bàn nhỏ của tỷ phú trẻ Larry Page, các cuộc chiến với các đối  thủ  trong thương trường vẫn tràn về. Điều Page tin tưởng   là đội  quân trẻ của mình  có khả năng  đổi mới nhanh hơn đối thủ. Vấn đề còn  lại là nhờ  tài điều binh khiển tướng, thao lược của Eric. Để tóm   tắt quan điểm của Larry Page về quản trị nhân sự, có thể nghe chính Page nói với Business 2.0 vào năm 2004: “Phải  tạo không khí để nhân viên cạnh tranh lành mạnh. Chúng tôi đã làm một việc đơn giản nhưng rất hiệu  quả: Viết  một phần mềm kiểm tra xem nhân viên  làm  gì  mỗi tuần. Phần mềm này  gửi email dưới dạng văn bản  tới các nhân viên  của Google. Như vậy công việc  của mỗi nhân viên  sẽ được   tất cả mọi  người   biết   và những ai không làm  gì cả sẽ tự thấy  xấu hổ  và cố gắng hơn. Mỗi tuần công ty đều có bảng  tổng kết. Nếu  bạn làm việc  nhóm  thì càng nên  dùng cách này để nhìn thấy năng  lực nhân viên”. Merrill, phó chủ tịch phụ trách hệ thống thông tin thì kể: Mỗi tuần,  một email tự  động   sẽ gửi  đến tất cả mọi người hỏi rằng “Tuần rồi  bạn làm gì?”  và “Tuần tới bạn làm mấy việc?”. Tuần sau, cũng email tự động này  hỏi  lại: “Tuần rồi bạn nói làm sáu việc,  vậy bây giờ như thế nào rồi?”.  Một cơ chế  tự động  như vậy  đươc tổng kết vào cuối tháng.  Xem ra, như bạn đọc có thể thấy, chế độ báo cáo tuần  hay tổng kết  tháng   chẳng   có gì là mới  mẻ hay cách mạng lắm. Tuy nhiên ở Google có khác   là chúng  đã được áp dụng  theo cách giao tiếp  nội bộ của riêng công ty. Đó  là tự động   hóa  cao thay cho chuyện nhắc việc hay hội họp. Cách này, theo Merrill là “chúng tôi làm việc theo kiểu 360 độ, mọi người biết việc của nhau”. Page cũng phải làm như vậy. Nhưng trước khi kiểm soát nhân viên  và muốn nhân viên  “tự phê bình”, Google đã trao đủ tự do cho nhân viên  và làm  rõ các cam kết.  Đó là chiến lược bao quát,  tỉ lệ 70/20/10 là mô hình thời gian cho mỗi nhân viên.  Công thức  đó do Brin đưa ra và mọi người  trong Google tin là nó  có  nền tảng khoa học nào đó. Trong thực tế, 10% tự  do sáng tạo – những thứ chẳng liên quan gì đến  công việc – đã cung cấp cho Google nhiều dự án lớn. Chẳng hạn  đó là Google Talk – dịch  vụ miễn phí cho phép trao đổi đồng thời tin nhắn và giọng  nói – một thứ cạnh tranh với messenger của Yahoo. Còn 20% kia là để giải lao suy nghĩ những thứ có liên quan đến công việc  chính.  Và 70% còn lại là làm  việc  chính: Liên  quan đến tìm kiếm và cách  thức  khai thác quảng  cáo. Trong thực  tế, ví dụ như trường  hợp Google Talk, 10% tùy thích  kia sau khi hoàn thiện đã biến  thành  nội dung chính  của 70% – công việc chính. Như vậy, sản phẩm  của sáng tạo – trong tự do cá  nhân cao nhất – hoàn  toàn  có cơ hội “lập công” tại tập đoàn  khổng   lồ này. Cơ hội đó công bằng cho tất  cả mọi người.

*

*   *

Năm 1999. Page, Brin  và nhóm   bạn  Stanford làm việc cho công ty mới thành  lập, tất cả leo lên một chiếc  xe và chạy  thẳng  đến sa mạc Nevada, phía bắc California. Ở hoang mạc bên bờ vịnh này người ta tổ chức một lễ hội gần giống như lễ hội Halloween. Ban tổ chức sẽ đốt một hình người nộm bằng gỗ vào ngày kết  thúc cho nên  cuộc vui này có tên là Burning Man. Một lễ hội địa phương thu hút hàng  ngàn  người  ca hát,  nhảy   múa,   tự do uống  và hút thuốc  trong không khí  cắm trại.  Nhưng các sản phẩm   công nghệ   bị bãi bỏ ở  đây. Lễ hội thoạt nhìn  giống như nơi vui chơi của dân hippi nhưng nó  không phải   vậy.  Ngược   lại nó là một hình  thức phổ biến rất nhiều thông điệp  của giới trí thức về mặt trái của cuộc sống hiện  đại. Cho nên, nó thu hút các nghệ  sĩ tạo hình,  kiến  trúc sư, nhà nhân chủng  học, các kỹ sư...  đến  đây để trình diễn, trao đổi về mọi  thứ mà họ thấy  là đang đốt cháy con người. Page,  giống như các bạn của mình hóa trang bằng những bộ đồ  kỳ dị và quẹt  sơn lên người đến nỗi không ai nhận ra. Page đi khắp nơi với  máy  quay phim để ghi hình. Đối  với  nhiều người, đây là dịp  uống  cho đã, chơi vui cho xả “xì- trét” nhưng Page và Brin đi tìm  thứ khác. Cả một khu vực khổng  lồ được chia thành những con đường mô phỏng theo hệ mặt trời và mọi thứ được  đặt tên  theo các vật thể hay hiện tượng trong vũ trụ. Nhưng nổi bật hơn hết đối với những người tham gia vào đây là môi trường sa mạc thật khắc nghiệt, cộng thêm vào  đó là đời  sống  không có bất cứ tiện nghi nào.  Ban tổ  chức  muốn  họ phải  trở về với cảm xúc thật sự của con người. Page và Brin thích lao theo một “lỗ đen vũ trụ”.  Ngài CEO trẻ Larry Page đưa nhân viên công ty đi chơi lần  này và nói với  họ rằng:   Ở lễ hội này, con người ta không thể sống được nếu không tương trợ nhau. Muốn tồn tại trong môi trường  khắc nghiệt   họ phải quy tụ thành từng nhóm. Google cũng phải làm việc như vậy. Nhóm,  từ hai người  trở lên là đơn vị lao động cơ bản của Google từ đó  và mãi  sau này. Cả nhóm  đi chơi lần này đều đồng ý với  nhau là họ thích triết lý của  lễ hội “chỉ  có trải nghiệm  mới thấu hiểu” về việc  cuộc sống đang đốt cháy  con người hiện  đại như thế  nào. Page, Brin và  nhóm của mình  bàn luận và thấy rằng khi ở  sa mạc nếu có chuyện gì xảy ra thì không có ai cứu giúp được. Google cũng  vậy,  phải  tự cứu  chính mình bằng cách tương trợ nhau. Có  vẻ như CEO Page đi quá xa trong kỹ năng xây dựng nền văn hóa huynh-đệ theo kiểu hướng đạo. Nhưng kỳ thực  văn hóa công ty về sau đã đi theo hướng   đó. Bộ ảnh  mà Page, Brin, Mayer, Silverstein, Tamara chụp  được  tại Burning Man được phóng lớn treo khắp nơi trong tòa nhà Googleplex sau này  và tại các văn phòng mà  họ  từng   thuê  trước   đó.  Những   bức  ảnh  đó nhắc nhở  và tham gia vào việc  xây dựng nền văn hóa của riêng họ. Vào ngày cuối cùng, ban tổ chức làm lễ đốt hình Con Người bằng gỗ, cả nhóm, không phân biệt  chủ thợ, đã hòa cùng vòng tròn hàng nghìn người nhảy xung quanh tượng  nộm bốc lửa và gào  lên:  “Đừng  đốt cháy con người, đừng đốt cháy con người!”. Sự phấn  khích   của lễ hội này thật  tương đồng với tâm lý phấn khích  của những thanh niên nhiều nhiệt huyết. Ngày nay, thật  khó hình dung một tập đoàn  hàng  đầu thế giới  lại được   cấu  tạo  từ những mảng miếng  theo cách thức “phản kháng” xã hội hiện   đại như vậy. Tuy nhiên, vào thời điểm đó,  họ là những thanh niên rất trẻ, mà hai ông chủ lại  là những tay chơi rock! Có  điều chắc  chắn  là những   gì họ khai sinh trong tinh thần  trẻ trung của những  ngày  đầu, qua thời  gian nó  đã  được quy chuẩn hóa  từ từ theo con đường chuyên nghiệp. Nó  có thể thay đổi nhiều so với ban đầu nhưng tinh thần  “đừng  đốt cháy con người” ban sơ vẫn được  giữ nguyên. Brin có một  trò nghịch ngợm sau chuyến đi chơi Burning Man ở  sa mạc trở về. Brin lấy phần  mềm chỉnh sửa  hình ảnh   cắt hình hai quả  bí  ngô và dán chồng  lên hai chữ “o” trong tên Google. Ngắm nhìn một hồi, Brin gửi mail và gọi cho Mayer: “Thấy có tuyệt không! Hãy đưa nó lên trên trang chủ của chúng  ta”. “Nhìn nó  ghê  quá,  Brin!”, Mayer nói trong khi chuẩn  bị chuyến đi nghỉ ở châu Âu. Brin quả quyết là nó  không ghê  chút  nào  mà trái  lại trông nó rất hài hước,  vui nhộn  và rằng  nó đúng là  tinh thần của  Google. Brin lôi mọi người  vào cuộc chơi logo của anh ta. Cuối cùng thì Page quyết định biến logo của mình   thành  một trò sáng tạo được đặt tên là “logo của những  kỳ nghỉ” (holiday logos). Trong đó, Mayer sẽ chơi trò chơi này trong kỳ nghỉ  của mình.  Kết quả  là ngày  nay, nếu  bạn mở trang logo của Google ra, bạn luôn thấy những sáng tạo vui nhộn với chính  logo của họ. Đó có thể là  chân dung râu tóc  của  nhà  bác  học  thiên  tài Einstein nằm ngay ở chữ    “o”, là nàng   Mona Lisa với  nụ  cười,   là  chữ   Google theo phong cách Michelangelo, Van Gogh hay là  một người  chạy vượt  rào trên  hàng  chữ Google. Những fan hâm mộ Google trên  khắp thế  giới cũng được  dịp  phá cách theo trò chơi này. Thoạt đầu, đây chỉ  là thái độ của những  thanh niên  vì quá nhiệt  thành  với công ty “cách  mạng”  của mình nhưng rồi ngày nay nó hiệu  quả hơn nhiều khi đó là một  trò chơi đưa công ty đến  gần với niềm yêu thích  của công chúng.  Nó biến  hóa trong tự do của học sinh hay những  người trẻ ngày ngày vẫn làm bạn với Google. Nó trở thành  truyền thống giải trí của công ty sau mỗi  kỳ nghỉ  của mỗi  nhân viên. Có rất  nhiều người  thích  thú với hình   ảnh chữ Google kéo dài chữ “o” trên  số lượng   trang được liệt kê trên  trang kết  quả của hãng  này.  Nó có ý nghĩa gì khi diễn tả như thế này: “Goooooooooogle”? Thế là  quá   rõ  ý đồ của trò chơi chữ, dữ liệu  hay lượng thông tin cho dù có kéo  dài  bao nhiêu  đi chăng nữa, google cũng  sẽ tìm  thấy.  Ước mơ của Page ngay từ đầu  là “tổ chức thông tin thế giới” và nay nó có thể đã được diễn đạt bằng hình  ảnh kéo dài mấy  chữ “o” như thế.  Cái tinh thần Burning Man tưởng là đùa  hóa  ra là nghiêm túc, chính  xác là trò  chơi nghiêm túc.

Larry luôn là  người cầm  lái. (Kỹ  sư Hassan, nhân viên  của Google, New York Times, 11.01.2003)

Đặt tri thức trên  đầu ngón tay của  bạn,  đó là một tư tưởng  đẹp! Vinton  Cerf, cha đẻ  Internet nói về sứ mệnh   tổ chức  thông tin thế  giới của Google, trả lời phỏng   vấn của  Guruslonie, 10.2005

Chương  2. PHỤC  VỤ  CỘNG  ĐỒNG ĐỂ  THAY  ĐỔI THẾ GIỚI

Google – giống như là  chuyện  đánh răng hàng ngày vậy.

Larry Page

Kai Fu Lee, vị tiến  sĩ trấn giữ Google tại Trung Quốc,  đã có một  công thức tổng kết về Google: “Tuổi trẻ + tự  do + bình  đẳng + đổi mới + tập trung vào người  tiêu  dùng + không làm điều xấu = Google kỳ diệu”.

Vị tiến  sĩ gốc Hoa này tổng  kết đầy đủ về hiện tượng Google trong bài viết  trên website của mình, giãi bày vì sao ông bỏ Microsoft ra đi để theo tiếng gọi “của trái tim”, về với Google vào giữa năm 2005. Nhưng không phải ai cũng đồng  ý với   ông. Các lý giải nguyên nhân thắng thế của Google sẽ làm   rõ  tư tưởng  kinh doanh, tinh thần doanh nghiệp và, nhất   là, quan niệm   sống của các nhà sáng  lập.  Và nhờ  đó,  nó giúp  chương sau nhìn thấy  rõ vai trò của Larry Page.

“GOOGLE IS GLOBAL”

ABC  News đã  đưa  ra cách  khái  quát  nhất  về Google như vậy. Nó không chỉ  là nghệ   thuật   chơi chữ láy đồng  âm của nhà bình  luận kỳ cựu Peter Jennings mà còn nói lên một sự thật,  như ông viết: “Hai người  đàn ông ở   tuổi 30 đã  tạo  ra sự ảnh hưởng phi thường  đối với cuộc sống của hàng triệu người.  Thế  giới của họ đã lớn hơn và cuộc sống này cũng  nhờ vậy mà lớn hơn”.Google tung ra dịch vụ  Google Earth vào  năm 2006. Đó  là một   phần mềm đầy tham vọng cho tương lai, bởi hiện   tại nó không có dịch   vụ kinh doanh nào  từ đây. Bạn  sẽ bắt đầu chuyến bay và hạ cánh   trên  toàn  thế giới  bằng  cách  tải phần mềm này  từ trang chủ của Google. Cài đặt xong vào máy tính,  bạn sẽ thấy  đó là trái  đất  của  chúng ta giữa vũ trụ màu  đen lấp lánh các ngôi sao. Bên góc phải màn hình  là bộ điều khiển giống như cái điều khiển ti-vi từ xa,  hình  dấu cộng. Bộ điều khiển dễ sử dụng  tới mức bạn thậm  chí  không cần đọc phần giới thiệu   cách sử dụng.  Nào, bắt  đầu chu du nhé! Bấm  vào dấu mũi tên  bên  phải,  trái đất quay quanh trục qua phải. Bấm dấu mũi tên  bên trái,  trái  đất sẽ quay qua trái. Muốn  nhìn  thấy Bắc cực hay Nam cực chỉ cần click vào dấu mũi tên lên hoặc xuống.  Như vậy,  bạn  có thể “cầm” quả đất trong tay mà quay đến chỗ bạn muốn trong không gian ba chiều. Lục địa và đại  dương được “dán” đầy đủ  như bề mặt  trái  đất,  lấy từ ảnh  vệ  tinh. Phóng to lên  một chút, các đường  biên  giới quốc gia hiện ra màu vàng. Nào, đến thành phố Hồ Chí Minh thử nhé. Vậy thì cho quả đất dừng  lại ở vị trí Việt Nam, bên  bờ Thái   Bình dương, bằng  cách click hai lần vào màn hình  hoặc dùng nút giữa của bộ  điều khiển. Phóng to màn  hình lên  bằng   bộ điều khiển, cảm giác giống như con chim lao xuống mặt  đất.   Ở độ  cao cỡ  như máy bay vừa cất cánh hoặc  hạ cánh,  bạn có thể nhìn  thấy thành phố với những con đường  và những  con phố. Xuống  thấp nữa, bằng nút phóng  to, bạn nhìn  rõ những  con tàu trên sông Sài Gòn  và cả những dòng kênh đen. Tôi di chuyển màn hình  đến khu phố của mình, phóng  lớn tối đa, bạn  có thể nhìn  thấy rõ nét căn nhà của mình.  Di chuyển ra Cần Giờ, những cánh rừng đước  bị những  đám mây trắng che mất  vài nơi. Rất dễ để nhận ra các địa danh vì Google cho hiển thị  chữ lên  đó.  Tôi nhận  thấy  (2006) tỉnh Bình Dương bị viết  sai là  “Bin Duong” (thiếu  chữ “h” trong “Binh”). Bằng cách thức trực quan như vậy  bạn  có thể bay đến tháp Effiel ở  Pháp, tượng Nữ thần  Tự do ở  Mỹ. Google Earth sẽ  không có giá  trị  gì  nếu chỉ   là những  tấm ảnh ghép nối nhờ vào nguồn  tài chính giàu  có hay nhờ vào công nghệ  chụp ảnh vệ tinh. Nó có giá trị tìm kiếm thông tin bằng con mắt trực quan của bạn.  Khi đến thành  phố Hồ Chí Minh, bạn đưa “con chuột” vào đó và một tấm bảng  nội dung hiện lên, bạn có thể click và tìm  thông tin về địa danh này. Nhưng cho đến nay, Google Earth chỉ  mới cập nhật những  thành  phố lớn trên  thế giới vào cái bảng tìm  kiếm  đó. Nhưng ý  tưởng thì quá rõ. Một ngày  nào đó, Google sẽ cập  nhật  dữ liệu đầy  đủ trên toàn thế giới. Hiện  tại (2006), Việt Nam mới chỉ  có Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là có ảnh  rõ nét. Những  vùng  khác sẽ mờ  nét  khi bạn hạ cánh  quá  gần  mặt  đất.  Có lẽ bạn đọc sách cũng  có cảm  giác giống  như tôi khi muốn Vịnh  Hạ Long, Huế, Phong Nha và những  mảnh  đất thân yêu  khác  được  cập nhật  rõ nét trên  quả-địa-cầu- truy-cập  này để thế  giới có thể biết nhiều hơn về Việt Nam. Vào thời điểm cuốn sách này được viết, Côn Đảo vừa mới chuẩn  bị làm hồ sơ di sản thiên nhiên thế giới. Tôi bay vào đó nhưng Google Earth không có hình   ảnh  rõ nét nào.  Nhưng khi nó  có thể trong tương lai thì sao? Người ta có  thể tìm thấy  tất cả trên  quả địa cầu này. Phần  mềm này cũng  có một thanh tìm kiếm cho phép người dùng tìm kiếm riêng theo địa danh. Tất nhiên, nó tiếp  tục được  miễn phí đối với người dùng. Nhưng không khó đoán bước tiếp theo của nhà tìm kiếm  khổng  lồ này là khai thác kinh doanh. Bạn  muốn   quảng  bá du lịch cho một  địa điểm, Google sẽ  giải   quyết được  ngay thôi. Một nước nghèo,  một  nước  giàu sẽ đều có cơ hội giới thiệu mình trên  đó. Sau khi chinh phục  hàng triệu người trên  thế giới bằng cách tìm văn bản chữ viết, tìm hình,  tìm video trên  Internet – do hàng triệu  người tạo ra, nay Google lại muốn  tạo ra thông tin khổng  lồ trên quả địa cầu 3D, tiếp tục chinh phục thế giới bằng một công cụ trực  quan, dễ dùng – do chính mình tạo ra. Google là một  công cụ tìm kiếm cho toàn thế giới. Tạp  chí  Scientific American của  Mỹ  bình chọn Google là nhà   kinh doanh hàng đầu trong năm 2005 (Business Leader of the Year). Sau này, Google và bản thân Larry Page tiếp  tục có tên trong hàng loạt danh sách danh giá khác  nhưng vào thời điểm 2005, đó là một  điều lạ. Bởi vì, Google chỉ vừa mới gia nhập  thị  trường  chứng  khoán  trước  đó một năm, còn quá non trẻ để có  tên  ngang hàng  với những tên  tuổi  lớn khác như Microsoft, IBM, Sun Microsystems, Oracle, Yahoo... Ngoạn mục là ở chỗ, những  người  trẻ ở  tuổi 30 đã  bắt kịp những  bậc tiền bối đi trước mấy chục năm. Trong khi giá trị cổ phiếu   của các hãng khổng   lồ thay đổi không đáng kể thì giá cổ phiếu  của lính mới Google nhảy lên 420 đôla so với gần 100 đôla trước  đó, gấp ba lần. Công chúng đầu tư ở  Phố Wall đã dành  niềm tin cho những chàng trai và làm  nên  điệu tango đẹp  mắt cho các chỉ  số chứng khoán. Mua bán cổ phiếu trên  thị trường  chứng khoán phụ thuộc rất nhiều vào niềm tin của người  tham gia bên  cạnh các chỉ  số. Google đã có được  niềm tin đó với  sự chuẩn bị  đến năm năm, dài  hơn gấp  đôi thông thường. Đó  có  lẽ là quãng  thời gian vô danh kỳ thú nhất về Page. Biểu hiện niềm tin trên thị trường Phố Wall chỉ là một ví dụ dễ nhìn  thấy của Google trong cách thức lan tràn khắp nơi trên thế giới. Chuẩn  bị, chuẩn  bị và chuẩn   bị – là  tất  cả  những  gì Page đã  đương đầu trong suốt ba năm đầu  lãnh đạo công ty đối thoại  với người  dùng  trên  toàn  thế  giới. Và trên nền tảng được chuẩn  bị rất dài lâu đó, vào 2005, Google có  3.000 nhân viên  và giá trị  thương mại của công ty là 120 tỉ đôla – ngoạn mục so với các vị nhiều tuổi là Microsoft 290 tỉ và IBM 140 tỉ. Một năm sau, số  nhân viên  của Google tiếp  tục tăng lên gấp đôi – bằng  cả bảy năm trước  cộng lại. Adi Inatigus của New York Times hỏi: “Nhân viên tăng gấp đôi, vậy những  gì các anh làm được cũng tăng gấp đôi chứ?”. Page trả lời trong khi tay xếp hình chiếc cầu thang đi lên, bằng đồ chơi Lego: “Chúng tôi còn làm nhiều hơn như vậy”. Tính  toàn cầu của Google không chỉ thể hiện ở quy mô hành chính hay công nghệ ảnh hưởng đến cả  triệu người trên  thế  giới,  mà nó còn thể hiện ngay bên trong tổ chức công ty. Google là công ty toàn cầu hóa chính  bản thân nó. Google đã phải “toàn cầu hóa” chính mình trước khi làm việc toàn cầu. Ban lãnh  đạo của họ – mà xây dựng nên nền tảng   là Page – đã  tập  “nâng niu” nhân viên  của mình trước khi phục  vụ thế  giới. Năm 2004, Google mở  trụ  sở tại  châu Âu, tòa nhà  đầy màu   sắc tại nước  Anh này  đã  thu nhận  150 nhân viên  làm việc nhưng họ dùng  đến 17 thứ tiếng.   Bởi vì họ đến từ  35 quốc gia. Thật  là một  nơi đa văn hóa, không phân biệt màu da hay tiếng  nói. Thật khó để không mâu thuẫn khi bạn  nói  với nhân viên của mình  là hãy  phục   vụ thế  giới  trong khi bạn không học cách phục  vụ nhân viên. Mà nhân viên của họ thì  ở  khắp nơi trên  thế  giới, xuất thân từ nhiều nền văn hóa. Một thế giới đa văn hóa đang đan xen với tốc độ rất nhanh không phải  là cái có sẵn trên Internet mà nó phải được  xây dựng bằng công sức  với thái  độ giao tiếp liên  văn hóa.  Rốt cuộc, sau những  sụp đổ của các công ty kinh doanh dựa  vào  mạng   và sự còn  lại của  Google đã  cho người ta thấy rằng Internet, thật ra, chỉ  là một  thế giới kỹ thuật  – một cái máy không hơn không kém. Và người  ta phải lao động trên  đó  với   ý thức “rất con người” như bao đời nay. Và để xây dựng một thế giới trên đó, người ta phải học cách đối đầu  với các thách  thức của thời đại công nghệ  đặt ra cho nhân loại.  Mọi  bắt đầu đều phải xuất phát  từ bên trong. Page đã nhìn  thấy trái đất rộng lớn bắt đầu từ  gương mặt của nhân viên.

*

*   *

Một đặc điểm nổi trội nhất của Google là tìm kiếm với hơn một trăm ngôn ngữ. Không ai không được mời tham gia cuộc vui. Page chưa bao giờ đến  Việt Nam nhưng công dân mạng  nào ở  Việt Nam cũng biết phiên  bản  Google tiếng Việt, mở  năm 2005. Hoặc  tìm  với từ khóa  tiếng  Việt  có dấu ngay trên google.com. Đối với chữ tượng hình  tiếng  Hoa hay chữ như vẽ của  ngôn ngữ Arab cũng thích  hợp với thuật toán PageRank. Một thái độ đa văn hóa như vậy  đã làm  nên  Google toàn cầu.  Nói cách khác, Google có “bộ não”  đa ngôn ngữ. Người đề xướng ra nó, sẵn sàng cho nó một “thái  độ” giao tiếp liên văn hóa trong hiện  thực toàn cầu hóa. Lần toàn cầu hóa thứ nhất của Google là do chính công nghệ  của máy tìm kiếm  thúc đẩy,  vào năm 1999. Lúc đó, công ty vẫn ở  trong cái ga-ra, tiện nghi duy nhất  là cái máy  giặt, máy  sấy khô. Nhân sự quản   lý cao cấp chỉ có người  bạn Stanford tên là  Craig Silverstein – giám  đốc  kỹ thuật  của tập đoàn.  PC Magazine của  Mỹ  năm đó  bình chọn Google vào danh sách 100 website và kỹ thuật tìm kiếm  tốt nhất. Google toàn cầu hóa theo nghĩa là cả thế  giới biết  đến  và dùng  công cụ của họ. Page lúc này  còn chưa chuẩn  bị kinh doanh. Để thực hiện  tiến trình  mở rộng kinh doanh ra toàn cầu, Google cũng phải thực hiện những chuyện thông thường  của kinh doanh. Page phải chạy theo chính sức ép không lường trước của tình thế. Một trong những cách cổ điển là thâu tóm, mua các kỹ thuật  hoặc công ty tương ứng  với mục  tiêu  của mình. Để phục   vụ dự án Google Earth – công cụ giúp người  truy cập  bay quanh thế giới và đáp xuống  mặt đất với những  hình ảnh  rõ nét  theo công nghệ vệ tinh – công ty đã mua hãng  kỹ thuật cao Keyhole. Eric biết  rõ nền văn hóa Google. Ông cứ thoải  mái mua và lôi kéo đồng  minh miễn sao “đừng  làm điều xấu”. Tiến sĩ  Eric cũng biết  vào thuở ban đầu, Page đã từng  từ chối  hợp  tác với Overture vì mục tiêu không có điểm nào  là chung cả. Vậy  là rõ ràng:  Không cầm  nắm thế  giới thông tin bằng  mọi  giá! Để hiểu các giá trị  chia sẻ của Google, tiến sĩ Eric Schmitd từng nói với báo Times (12.2.2006) rằng:  “Tôi  mất  sáu  tháng  để hiểu (Google), một năm để đủ tinh tế và bây giờ thì nắm chắc rồi.  Tôi tin là Larry và Sergey sẽ làm  thay đổi cách quản trị”. Với việc bình chọn của Scientific American, Larry Page không phải  là lần đầu tiên cảm nhận cái cảm giác huy hoàng  của đời doanh nhân. Vì ngay từ hồi Google còn vô danh và chưa ai nhận ra hình dáng của nền công nghiệp tìm kiếm trên Internet, học  viện MIT của  Mỹ  đã  từng  bình chọn  Larry Page là “nhà  lãnh  đạo  trẻ của thế  giới tương lai”. Khi đó Page còn  là sinh viên  tiến  sĩ của Stanford đang vật lộn với một thuật  toán nhằm  lục tung các trang web, còn Brin thì đang mải mê với các thuật toán  đào xới dữ liệu.  Đặc điểm thủ lĩnh  của Page và  Brin là   ở  chỗ  họ đã nhìn thấy  thách  thức  đó như chính   họ đã đặt cái tên  đầu tiên  cho thuật toán  là “PageRub” – “gãi lưng”. Đặc điểm lãnh đạo của   họ  là  ở chỗ  cả hai đã  tự tay mình  làm ra cỗ máy  đó, tự nhận  trách  nhiệm giải một bài toán thời đại. Chân dung của Page sẽ đậm nét với thời kỳ lãnh  đạo trong vô danh để hiện  thực hóa ước mơ của  cả hai. Google là hiện   tượng   của ngày  hôm nay, là hiện tượng  của sự kiện  toàn cầu  hóa mà Việt  Nam đã bước chân vào đó.

*

*   *

Máy tìm kiếm Google của Page cũng gây ra khá nhiều thất vọng cho người dùng. Đơn giản nhất  là người ta quá dễ dàng tiếp  cận các thông tin không lành mạnh!  Trong khi đôi bạn  Page và  Brin mơ ước  cỗ  máy  có thể làm cuộc  sống con người  tốt hơn thì cũng chính  phát minh của  họ đã tạo  ra những  thách  thức.  Và không phải ai cũng thích máy tìm kiếm Google. Đây là mặt trái  của công cụ Google. John Bettelle, một chủ doanh nghiệp trong thung lũng Silicon, “người  cùng làng”  với Google nêu  quan điểm của mình  với CBS (2.1.2005):  Nếu bạn google một ai đó thì hình  ảnh bạn tìm  thấy hoàn toàn sai lệch. Hoặc nếu ai đó có một  sự cố gì không hay thì  bị cả thế  giới biết  được  chỉ  vì sai lệch  đó của google. Page và Brin sẽ bị  trách móc. Tổng  giám đốc, tiến sĩ  Eric biết  hạn chế  đó của Google. Ông nói theo cách nói khiêm tốn của Page: “Chúng tôi cố  gắng  nhiều lắm. Chúng   tôi chưa hiểu cách  tạo ra giá  trị  và cái  nhìn đạo  đức  về thông tin. Và chúng  tôi chưa thể phân biệt được thông tin chính   xác mà bạn muốn  với một thông tin đã cũ”. Quả vậy, nếu  bạn đặt tên  sai với bản chất bức hình  thì Google sẽ cho kết quả sai. Nghĩa là  nếu bạn  đặt  tên  “chuối” cho bức  ảnh  “khoai lang” và khi bạn google với  từ khóa “chuối”  máy google sẽ đưa ra bức ảnh “khoai lang”. Google Earth cũng khiến  người ta phải  hoảng  sợ khi biết rằng nó  là một   công cụ quá  “hữu   ích” cho các nhóm khủng   bố. Và nó từng  bị cảnh  báo về điều này  từ nhiều quốc gia. Sau vấn đề công nghệ, thị trường kinh doanh đã đặt họ vào mặt trái của những  cuộc chiến   thương mại. Không phải  lúc nào Page cũng hạnh phúc với các kết  quả tốt đẹp  do chính mình. Page vẫn chú tâm đến  các sản phẩm  mới dường như thách thức là  ở tương lai chứ không hẳn  là những chuyện này.

PHỤC VỤ CỘNG ĐỒNG – CÔNG THỨC HỘI TỤ NHÂN TÀI

Tháng 7 năm 2005, thung lũng Silicon xôn xao khi Kai Fu Lee chia tay đại công ty Microsoft để về Google, thực hiện  niềm vui đem “sách miễn phí online”  về nông thôn. Và  cuộc   chiến Google - Microsoft được dịp nổ tung mặt báo. Kai Fu Lee là nhân tài cấp cao của Bill Gates trấn giữ thị trường  khổng  lồ Trung Quốc. Khi Google mới lọt lòng  oe oe bảy năm trước thì Lee đã xây dựng phòng thí nghiệm  Microsoft tại Trung Quốc, mở  mang bờ  cõi  cho đại công ty này    ở châu Á. (Trước  đó, Lee từng làm việc  cho Apple.) Sự kiện Lee rời bỏ đại tỷ phú  Microsoft rốt cuộc đã dẫn  cả ba ra tòa án tại Mỹ. Phán  quyết   của tòa về cuộc tranh chấp nhân sự này cuối  cùng  cho phép Lee toại  nguyện phục   vụ dân tộc  mình, thông qua Google tại Trung Quốc. Công thức “hút” người như một thỏi nam châm cực mạnh  của Google được thể hiện   rất rõ trong câu chuyện này.  Họ  không “săn” nhân tài bằng mọi giá, không đưa ra những mức lương và thưởng cộng với chính  sách hậu hĩnh.  Đơn giản,  họ đi tìm những người cộng sự có khả  năng cùng  họ chia sẻ khát  vọng,  ước mơ. Và cái  ước  mơ đó được  thể hiện  rất rõ trong tuyên ngôn của Google: Sứ mệnh: tổ chức thông tin toàn cầu, làm cho chúng trở nên hữu  dụng  và ai cũng  có thể có  được. Và Lee về Google với mục  tiêu  cao cả nhất  của mình là mang nhiều tri thức hơn đến những vùng sâu xa nhất  của Trung Quốc.   Lực  hút  xã hội  và tinh thần dân tộc đã thắng  trong cuộc đua giành nhân tài. Cuộc  chiến mà  Bill  Gates mệnh danh là  cuộc chiến IQ, nhìn kỹ, hóa  ra là  cuộc chiến  văn hóa giữa các chủ thể kinh tế.  Sẽ không ngoa chút nào nếu  đặt góc nhìn  từ Googleplex, cuộc cạnh tranh sẽ có tên gọi là lựa chọn  văn hóa trong mỗi nhân viên.  Như Page đến giờ vẫn  nhắc các chuyên  gia hãy   bắt đầu bằng  giá trị  của  dự án chứ  không được bắt đầu bằng “kiếm  được 80 triệu đôla một năm”. Và trong đời sống kinh doanh, nhất  là kinh doanh của  các  tỷ phú  đôla, đó  sẽ là cuộc   chiến thực  sự quá khó, và thật  khốn  khó khi nó bị áp lực hàng  ngày,  của các nhà lãnh  đạo  doanh nghiệp. Những  gợi ý  tốt nhất  chỉ  có thể xuất phát  từ giai đoạn xây dựng nền tảng. Page sẽ không là huyền thoại nếu không vượt được những cuộc chiến  hàng ngày đó vào thời nợ nần  đầy  người  để tạo ra một bệ phóng,  sẵn sàng cho cuộc viễn du vào tương lai. Mà cuộc viễn du đó, Vinton Cerf nói nó chỉ mới bắt  đầu. Trước tiên,  cần xem những ai đã về với Google đầy những   lý tưởng. Kai Fu Lee chỉ  là một  ví dụ về sức hút của thỏi nam châm Google. Hàng trăm tiến  sĩ háo hức đến đây làm việc  vì công việc mỗi ngày đem đến cho họ niềm vui rất  cá nhân: phục  vụ con người. Diễn đàn Kinh tế Thế giới – diễn ra tại Davos của Thụy   Sỹ tháng  2.2005. Bill Gates và  Larry  Page cũng    có  mặt.   Ở đó, phóng  viên  New York Times phát hiện ra hai hãng  này đã lật bài ngửa  công khai cuộc chiến.  Microsoft chuẩn  bị tung ra công khai công nghệ  tìm kiếm  của mình  mà ngài Gates nói sẽ bắt kịp Google.  Microsoft đã đưa ra bản thử nghiệm gồm   một  bộ các nút  phần mềm của  trình duyệt Internet, hướng dẫn người dùng tìm kiếm  với MSN và các dịch   vụ liên  quan. Google bị đe dọa. Chuyện gì đã xảy  ra? Tại thời  điểm nóng bỏng đó của cuộc  chiến,   Rick Rashid – phó  chủ  tịch Microsoft phụ trách  bộ phận  nghiên cứu của tập đoàn – đã  đến các phòng  thí  nghiệm tại  thung lũng Silicon để xem xét công cụ tìm kiếm Microsoft Research. Sau đợt  thị  sát của  ông phó  chủ  tịch phụ trách  bộ phận  nghiên cứu, một nhân vật quan trọng  có tên  là  Mike Burrows – người  giữ vai trò thiết kế  công cụ  chiến lược  này  – đã  êm  ả   rời Microsoft ra đi. Vấn đề là   ở  chỗ anh ta đến với Google. Page đã quyến   rũ mất một nhà kỹ thuật của Gates. Page đã ẩn mình  nhiều năm để hướng đến mục tiêu  kinh doanh trên  toàn cầu.  Thế nên,  Google phải  có các  nhân vật lỗi  lạc, khi đã  đủ  lông đủ cánh. Chiến lược  con người cho Google cũng   là một  lý do đưa Google vươn ra thế giới nhanh chóng mà thành  công. Eric về sau đã đem về cho Google những ông bạn  mà  thế giới ngưỡng   mộ. Vinton Cerf, cha đẻ của cuộc cách mạng  Internet với giao thức TCP/IP, là một  trong số đó. Chỉ  sau một buổi nói chuyện, Vinton đã đồng ý nhận  sứ mệnh truyền bá (từ dùng  của google là Evangelist) cho Google. Eric vời Vinton như là cách  giải  tỏa nỗi  “cô đơn lạc loài”  của những  người  trẻ và kéo những  người  trẻ trên  thế giới tham gia vào cuộc chơi “làm thế giới tốt đẹp hơn” của Google. Nói “cô đơn lạc loài” là vì vào thời kỳ đầu,  khi Page mới giới thiệu  máy tìm kiếm thì cả thế  giới thương mại đều lắc đầu. Vinton Cerf về sau đã nói  với  báo  Gurusonline: “Tôi hy vọng thành công trong việc  gửi đi thông điệp đến mọi người rằng Google thật sự làm việc  cho định nghĩa con người mới”. Nếu bạn được hỏi chuyện  với một trong những “cha đẻ của Internet” là Vinton Cerf bạn  sẽ hiểu vì sao các nhân tài thích  gia nhập quan điểm kinh doanh của các nhà sáng  lập tập đoàn  Google.

Hỏi:  Lý do nào khiến  ông chấp nhận thử thách trở thành  thành  viên  của Google vậy?

Đáp:  Google là trang web gia đình  của chúng tôi trong nhiều năm rồi. Sau cuộc trao đổi ngắn với Eric (CEO của Google), ông bạn đáng  khâm phục của tôi 20 năm qua, chúng tôi kết thúc buổi  nói chuyện rằng tôi có thể giúp Google đương đầu với những thách thức của sự mở rộng  và sự phát  triển rất  nhanh của dịch  vụ. Nhưng nếu  muốn  giải quyết  các thách thức của thời đại, các nhà khoa học  có nhiều nơi khác  với nhiều nguồn   lực tài chính   hơn Google, để chọn. Vậy  tại sao vẫn  là Google?

Hỏi:    Là một người  cha của Internet, những  giá trị  nào của Google – tên  tuổi năng động  và của công chúng – làm ông nhận trở thành  người dẫn đầu công việc truyền bá   ở đó?

Đáp:   Tôi sẽ dành  thời  gian của tôi với các khả năng của Google, tại Mountain View cũng như khắp thế  giới. Tôi hy vọng truyền bá được  thông điệp này của Google đến công chúng: Rằng Google thực sự muốn  giúp  mọi người  đương đầu  với đại dương thông tin kỹ thuật   số mà nó chồng  chất liên  tục, rất  nhanh. Trong con đường du hành  của mình, tôi hy vọng mình có  thể giúp định nghĩa về kỹ thuật  mới, những  ứng dụng  mới và con người mới – những người có thể cộng tác vào thành  công của Google.

Hỏi: Cái nhìn   cá nhân của ông về hành trình lạ thường  của Google từ  1989 – vốn  là một   dự  án nghiên  cứu của hai sinh viên  Stanford trẻ tuổi  – đến nay?

Đáp:  Với chúng tôi và những  người  đứng  trong hàng ngũ của Google những ngày đầu, đó  là một cuộc phiêu lưu. (...) Internet tạo ra một sức mạnh đỉnh cao và cũng  có nghĩa   là tạo  ra những dịch vụ mới. Nó biến  hóa thành  những  thứ khác nhau bằng cách kết hợp với những  phương tiện di động (trên  mặt  đất  và  trong không trung). Larry  và Sergey đã và sẽ tiếp   tục đóng  vai trò theo chốt trong sự  tiến triến của  Google từ khởi  đầu cho đến tầm cao hôm nay.

Tầm  nhìn  của nhà “tương lai học” này phần  nào giải thích  sứ mệnh  và cũng   là sức cuốn  hút  của Google. Sức hút đó, Larry Page làm cho nó lan tỏa hàng ngày. Và đặc biệt,  Page đã kiên trì  gìn  giữ nó trong suốt ba năm đầu non trẻ  và giữa  cơn địa chấn sụp đổ dot-com tại nước  Mỹ vào thời kỳ đó. Người ta cũng dễ dàng thấy một người đáng kính trong ban lãnh đạo Google, thầy  hiệu  trưởng   thứ mười của Stanford, tiến sĩ John Hennessy. Stanford là đại học hàng đầu  của thế giới, nơi cung cấp cho không chỉ nước Mỹ mà cho cả nền khoa học công nghệ chung của thế  giới những  tên  tuổi   lớn. Nói cách khác, Page là học  trò của thầy   Hennessy và giờ đây, người thầy  của đại học danh tiếng là cộng sự của  cậu  học  trò  tài năng của mình.  Ở  trường Stanford, thầy hiệu trưởng John Hennesy cũng là chủ  tịch khoa Khoa học máy  vi tính,   Giám  đốc phòng thí nghiệm  khoa học máy vi tính   và là nhà đồng  sáng lập của vài công ty trong lĩnh  vực này. Từ một luận  văn trở thành  công cụ  cho cả  thế giới, từ cái ga-ra đến  sự có mặt khắp năm châu, từ mặt đất lên vũ trụ – Google là hiện  tượng của thời đại  này.  Từ  hai con người  lên  đến 6.000 nhân viên, từ tay trắng lên giá trị thị trường  120 tỉ đôla, từ  vô danh lên  đến đỉnh cao danh vọng – Larry Page và Sergey Brin là một hiện tượng ngạc nhiên.

Google is global.

ABC News, 23.2.2004

Hai người thanh niên tuổi 30 này  đã tạo ra ảnh hưởng mạnh đến cuộc sống hàng ngày của hàng triệu   người.   Vũ trụ của họ đã lớn hơn trong tuần này, và vì thế  nó cũng  làm thế  giới lớn hơn. ABC News, 23.2.2004

Google là một   hình mẫu để noi theo. Hình ảnh của họ: đổi  mới, Internet và  sự thật. John Battelle, CBS News, 2.1.2005

Việc Google đưa cổ phiếu  lên thị trường NASDAQ của  Mỹ là một  sự kiện   lớn nhất   trong lịch  sử làng cổ phiếu. BBC, 18.8.2004

Không làm  điều xấu  cũng  có nghĩa là giữ  các quảng  cáo ở  bên ngoài các kết quả tìm kiếm. CBS News, 28.3.2004

Larry Page luôn luôn muốn  làm thay đổi thế giới. Và hiện   tại anh ta rất thành  công. Economist, 12.1.2006

Chương  3. TRĂN  TRỞ  VÌ  THẾ GIỚI TƯƠNG LAI

Nếu  bạn cảm nhận được  việc mọi người tin cậy vào thông tin do bạn  cung cấp  thì bạn sẽ nhận  ra trọng  trách  của mình. Bạn sẽ suy nghĩ nghiêm  túc về trách nhiệm  đó.

Larry Page

NGHĨ KHÁC VÀ LÀM  KHÁC

Thế  giới trong nhiều năm qua vẫn luôn nói về những cuộc chiến tranh thương mại mà Larry Page và  Sergey Brin đã bước  vào  đó. Gần như không ngày  nào các tờ báo lớn nhỏ  trên  thế  giới không giật tít cuộc chiến  của Google với Microsoft hay với Yahoo và  vô số  các đối thủ nhỏ hoặc vừa khác. Microsoft công bố kỹ thuật tìm kiếm riêng vào nửa cuối năm 2006. Cuộc  chiến   đã thực  sự rồi.  Điều Gates nói “sẽ đuổi  kịp họ” tại Davos năm 2005 đã bắt  đầu trong thực  tế. CEO của  Microsoft, Steve Ballmer, cũng  đã thề tiêu  diệt Google! Trước  đó nữa, 2003,  từ thuở  Google còn chưa lên sàn chứng khoán,  giám  đốc  MSN – công cụ  tìm kiếm của Microsoft – Yusuf Mechdi đã nói rồi:  “Google như là đối  thủ  cạnh  tranh chứ không phải đối tác”. Một năm sau nhận  xét của Mechdi, hãng TechNet dẫn nguồn từ hãng  nghiên cứu Nielsen/NetRatings cho thấy một chuyện thú vị với người  đọc: Có 80% nhân viên  của Microsoft dùng công cụ tìm  kiếm của Google để giải quyết  công việc, lãng quên hoặc không chịu dùng đồ nhà là MSN search! Chả trách CEO Steve Ballmer của Microsoft lộn ruột  cả lên. Những   người   sùng  bái  các  phần mềm  của Mircrosoft, dù vậy, vẫn  có chút  tình  riêng với cộng cụ tìm  kiếm  của Google, thay vì chung thủy  với MSN của Microsoft. Con số là trên 66%. CEO Ballmer thể hiện sự tức  giận  bằng  cách  cấm  nhân viên dùng máy tìm kiếm  Google. Và lệnh  cấm vận này cũng được ông thiết   lập ở... nhà! Nhân viên  Yahoo! thì sao? Cái máy  Google đơn giản  cũng  quyến rũ  nốt  nhân viên  của  đối  thủ nặng  ký này.  Cũng  nghiên  cứu  trên  cho hay có đến 64% người  của Yahoo dùng  máy của đại địch thủ Google. Hết nước nói! Sau những  thắng lợi, bạn sẽ nhận  được  sự phản công của đối  phương. Bao giờ cũng  vậy,  nhất  là khi đối  phương có hỏa  lực  tài  chính mạnh hơn nhiều lần. Quý ba 2006, báo chí thế  giới loan tin Yahoo tháo  gỡ máy tìm kiếm  của Google để dùng chính  máy của mình.  Một vài tháng sau, MSN của Microsoft tung ra công nghệ  tìm kiếm  mới hơn. Google mất khách hàng chiến  lược (cho thuê máy tìm kiếm) – một khoản  thu quan trọng bên  cạnh nguồn thu chính là  quảng  cáo. Trước  tuyên  bố Microsoft, Brin nói: “Tôi lo lắng vì họ thực  sự muốn tiêu  diệt chúng tôi”. Một cuộc  chiến cạnh tranh khác  cũng liên  tục được cập nhật trên màn hình máy vi tính của Page ở  tổng hành dinh. Đó  là công việc làm ăn đầy khó khăn của Kai Fu Lee ở  Trung Quốc. Người ta cũng theo dõi sự thất bại của người  khổng  lồ Google tại Trung Quốc  với đối thủ Baidu.com trên  sân nhà của đất nước  đông dân nhất thế  giới này. Nhưng biểu lộ về những cuộc chiến  thương mại này,  sự giàu  có và lo âu về tương lai, nhà tỷ phú trẻ  tuổi Larry  Page nói  trên  New York Times 23.4.2006: “Nghĩ về những chuyện như vậy chẳng tốt chút nào”.Thật  khó  tin. Vậy  chứ  Page nghĩ đến những chuyện  gì? Page thường đi tới đi lui mỗi khi họp hành trong khi tay thì nhón một miếng  trái cây bỏ vào miệng. Ở   Googleplex, mỗi ngày  Page và  Brin, Shmidt thường   nói chuyện hay bàn  bạc  sâu về những chuyện đại  sự như vậy.  Bộ ba cầm  giữ mọi quyết định chiến lược.  Ngoài   bộ ba, không ai bàn  về cuộc  dấn thân vào  Trung Quốc, nơi dù họ phát triển rất nhanh nhưng vẫn chưa bắt kịp Baidu. Họ sẽ là tất  cả đầu  mối mà báo giới phải gặp mỗi  khi bàn đến  Google.com hoặc cuộc chiến  nào đó. Page, Brin không quen giải thích  những chuyện như vậy, giống như thuở khởi nghiệp,  cả hai không tin rằng  có nhiều người hiểu và chấp  nhận  điều mình  làm vì nó “quá lý tưởng”. Cách giải quyết  là gì?  Hãy  bắt đầu thử phân tích  từ thị trường Trung Quốc, nơi Google đang thất bại. Điều tuyệt  vời với người dùng Google bên trong lãnh thổ Trung Quốc là nhà  chỉ  huy của tập đoàn  này ở  đây chính là người đồng hương mà giới trẻ ngưỡng  mộ: Kai Fu Lee. Nhà khoa học máy tính 44 tuổi này (vào 2006) luôn xuất hiện  với bộ vest màu tối. Ở Trung Quốc, ông nổi tiếng như ngôi sao điện  ảnh hay ban nhạc F4. Một lần Lee có bài diễn văn tại một trường  đại học với sinh viên  về chủ đề “Làm thế nào để giới trẻ Trung Quốc  có thể cạnh tranh với thế giới”. Vé chợ  đen để tham dự  có  giá  60 đôla. New York Times cho hay, một lần khác   có đến 8.000 sinh viên ngồi chật chỗ nghe trưởng đại diện Google nói chuyện, nghe chăm chú  từng  lời. Page tìm kiếm chìa  khóa cho các  vấn  đề thường bắt  đầu bằng việc tìm kiếm con người. Giống như Page, Lee có một  niềm tin mãnh liệt vào sức giải phóng  của công nghệ.  Và đây là lý do Lee rời lĩnh  vực phần  mềm để đầu quân cho bộ máy trả lời mọi tri thức  có tên Google: “Internet sẽ đem lại  sân chơi cho những người ở  nông thôn, vốn  chiếm đa số   ở  Trung Quốc.  Một khi những ngôi làng  nhỏ ở  Trung Quốc được nối mạng thì những  học sinh cách xa ngàn dặm so với Thượng Hải hay Bắc Kinh có thể truy cập được  tài liệu trực tuyến  của Đại học MIT hay Harvard và hoàn toàn tự học”,  Lee nói với New York Times. Page luôn tìm thấy người yêu thích mục tiêu “làm thế giới tốt đẹp hơn” của Google. Những ngôi làng nhỏ thì ở khắp nơi trên trái đất nhưng không phải ở   đâu cũng   có sách  vở miễn phí. Google muốn đem cả thế  giới sách  lên  mạng cho người dùng miễn phí  bằng dự án quét những trang sách. Chìa  khóa của Page luôn là  tìm kiếm và khơi dậy  cái tốt tiềm ẩn lẫn  khát  vọng  xã hội trong một  tài năng nào đó. Page vẫn thường ở  lại suốt  đêm  ở  công sở với Brin. Họ đã đủ giàu  có để sống cuộc sống hưởng thụ của một thanh niên  nhưng họ thích  làm việc. Đó là cách  họ làm  lơ với  các  rắc rối  cá nhân, tập trung vào đam mê công nghệ làm nên những khác biệt  của mình. Tuy nhiên, nền văn hóa doanh nghiệp và triết   lý kinh doanh làm nên  sự hấp dẫn  của Google, do Page cài đặt từ đầu  không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Page, đôi khi mắc lầy  trong đó.

CUỘC TRANH  LUẬN “DON’T BE EVIL”

Trong phần  giới thiệu  tập đoàn, Google ghi: “Our philosophy: Don’t be evil”. Đừng làm điều xấu xa! Mỗi ngày Page sẽ nhìn  thấy cái khẩu  hiệu  này của công ty. Nhưng điều quan trọng   là làm  sao để 6.000 Googler thấm nhuần  tư tưởng  đó. New York Times, 11.1.2003 viết: “Chiến lược Google yêu cầu  mỗi  kỹ sư về cảm giác mà họ nên có. Tạo ra danh sách chỉ mục tốt nhất theo khoa học. Đừng  quá phô trương. Đừng  làm nó trở nên điêu  luyện hơn mức cần thiết”.  Nhưng những cố gắng tăng trưởng  của Google đã dẫn  tới hàng loạt câu hỏi  gây nản  lòng.  Liệu Google nên  từ  chối dẫn người   sử dụng   đến các  địa chỉ  bị  “ghét”? Phạt  các nhà tiếp  thị tự thổi phồng việc xếp hạng các địa chỉ mạng?  Vào tháng 4.2003, đường sắt quốc gia Đức  đã dọa  sẽ hợp  pháp  xóa bỏ một  địa chỉ  có chứa  những  chỉ  dẫn ngầm. Hầu hết các công ty lớn  đều đề cập chi tiết đến cách cư xử của các công ty khi xem xét một  quyết định như vậy. Công ty General Electric dành 15 trang trên website của  mình để nói  toàn   bộ  chính sách. Trang của Nortell có 32 trang hướng dẫn. Những lối cư xử của  Google có thể được  tóm gọn trong chỉ mấy chữ: Đừng làm điều xấu xa. Nó chưa bao giờ được  định nghĩa   và lập danh sách theo kiểu “được làm” và “không được làm”, theo cách thông thường   của các công bố. Vậy những điều nào  là điều xấu? New York Times đặt  câu hỏi.  CEO của  Google, Eric Schmidt nói: “Điều xấu (evil) là những  cái mà Sergey Brin cho là nó xấu xa”. Page bận rộn trong phòng nghiên cứu và phát   triển để đưa ra những điểm sản  phẩm mới, hướng đi mới, cho nên Brin giữ vai trò người lập chính  sách. Brin đã bỏ ra nhiều ngày để nắm các cốt lõi đạo đức của công ty. Điều đó đã khiến Brin trở thành  tâm điểm trong những tranh luận chủ yếu trên  Internet. Brin biết những quyết định của mình  sẽ có tầm  ảnh hưởng  rất xa và cảm thấy sức ép khi Google bị chú ý về năng lực tăng trưởng. Brin nói: “Tôi cảm thấy khá căng  thẳng. Tôi muốn ít  bị  chú   ý đến”.

“Đừng  làm điều xấu!”,  Brin đã phải  nhiều lần xem xét lại những   từ này  trong cả  năm. Chính phủ,  các tôn giáo, doanh nghiệp và  các  cá nhân đang chỉ trích công ty này, buộc Brin phải đưa ra quyết định sẽ  gây ảnh  hưởng   toàn  bộ Internet. Vào tháng 5.2003,  Atina Roddick, một người Anh sáng lập hệ thống  Body Shop nổi tiếng  đã nguyền rủa Google trên  blog của cô ta vì Google đã bỏ đi mẩu  quảng cáo của cô ta. Giải thích  của Google là: Roddick đã  gọi  diễn viên  John Malkovich là  “kẻ đáng khinh tởm” trong blog của  cô ta, vi phạm chính sách  của Google là  không chấp  nhận  các quảng  cáo “chống   lại” bất cứ điều gì hoặc người nào. Sau khi Roddick phản ứng, Google đã đề nghị giữ lại quảng  cáo nếu  Roddick hứa rằng cô ta sẽ xóa phần  đề cập đến Malkovich trong trang đầu của blog của cô ta. Khi cô ấy từ chối,  Brin đã quyết định là giữ đúng   nguyên tắc của  Google. Ba tháng sau vụ  Body  Shop, người  điều  hành  google- watch.org là Daniel Brandt đã tấn công PageRank, thuật toán trung tâm của hệ thống phô trương của Google, kết tội công ty không công bằng  và không dân chủ.

Máy tìm kiếm Google không phải  là cái máy  hoàn hảo  và tập  đoàn   Google, cũng như bao công ty khác,   sẽ không thể thỏa  mãn  tất cả các quan điểm. Brin  nói: “Có  những  điều thông thường  vốn là những  vấn đề ngoài phạm vi công ty bây giờ  lại gây trách nhiệm  nặng nề cho chúng tôi”.

Một  slogan như vậy  rất gần  với mục  tiêu  của nhiều tôn giáo.  Nó quá lớn. Nó hút mọi  tâm hồn vốn luôn ẩn chứa  cái tốt và cái thiện   trong hàng ngàn thanh niên gửi hồ sơ tìm việc mỗi ngày. Một khi được   nhận   họ sẽ tự nguyện  gánh lên  vai sứ mệnh  và “đạo  đức”  đó.

Tại sao Google lại chọn một triết  lý như vậy?  Có thể tìm thấy nguyên  do của  nó trong thư gửi cổ đông vào ngày  bán IPO. Hôm đó, Page thay mặt Brin đọc bản viết  tay do chính mình thảo ra. Sau này nó trở thành  tài liệu  trong các báo cáo thường niên  gửi cho cổ đông. Page viết: “Xuyên suốt quá trình phát  triển của  Google, với  tư cách   là một công ty trợ giúp  có tính  chất  cho từng  cá nhân, chúng tôi (Sergey và tôi) đã quản   lý công ty theo một cách khác biệt. Chúng tôi đã nhấn mạnh  đến bầu không khí  sáng tạo và các thách thức, những điều này  đã giúp  chúng  tôi cung cấp  thông tin miễn phí, chính xác và không phân biệt cho những ai trên  khắp  thế giới  đã tin cậy vào chúng  tôi”. Năm 2004, khi phải lên  sàn giao dịch, nghĩa là từ nay Google phải phục  vụ mục tiêu  lợi nhuận  của cổ đông, đó là sức  ép có thể làm biến đổi mục tiêu thuần khiết phục  vụ của  Google. Page viết tiếp, đưa ra yêu  cầu của giai đoạn mới: “Cấu trúc theo tiêu  chuẩn thông thường   của các cổ đông có thể tàn phá tính  độc lập và mục đích  tập trung – những thứ có vai trò quan trọng nhất quyết định sự thành công của Google trong quá khứ – và nay chúng tôi suy tư về quy tắc nền tảng nhất cho tương lai của nó.  Và  Page đặt  ra những  nguyên  tắc  căn bản nhất cho tập đoàn: “Phục  vụ người  dùng  cuối cùng” và “tập  trung vào dài hạn”  – không tìm  lợi nhuận ngay trước  mắt. Lịch  sử Google là nỗ  lực của Page không để lợi nhuận   ngắn hạn ảnh hưởng  đến lý tưởng  của họ.

Lý do Page thích  thú với câu slogan “đừng  làm điều xấu  xa” (don’t be evil) là vì,  như Page giải thích với báo chí:  “Câu này  còn  hay hơn là  Hãy sống  tốt (be good!)”. Trong khi đó, Brin giải thích thêm: “Khi chúng tôi nói đừng làm điều xấu xa thì nó đã hàm  nghĩa   còn  lại là “Hãy   sống  cho tốt”.

Thật ra, ngay từ  đầu khi đặt  tên  cho máy tìm kiếm  mà nền tảng  là thuật  toán  PageRank, cả hai đã thể hiện   lý tưởng giúp người dùng thoát khỏi sự rời rạc của  world wide web. Họ đã dùng thuật ngữ toán học “googol” – bao gồm số 1 và một  trăm số  0 đứng sau nó – để đặt tên  cho cỗ máy. Page và Brin đã rất thích  cái tên như vậy với hàm nghĩa cái máy  của họ sẽ xử lý một  khối  lượng   thông tin khổng lồ và làm  cho nó trở nên  rõ ràng, hữu ích. Có điều là, nó bị viết  sai thành “google”.

Với  lý tưởng   đó, Page với tư cách chủ tịch  kiêm CEO đã lảng tránh  kinh doanh trong thời gian đầu, đến nỗi sau này  Susan nhớ lại: “Nhược   điểm lớn nhất  của họ là không biết kinh doanh như thế nào”. Nhưng phía bên kia của lý tưởng   luôn là một  cái bẫy.  Và Page sẽ mắc lầy  trong đó. Trong khi Page đang tiến sâu vào cuộc cách mạng  tri thức nhân loại:  đưa thư viện các  đại  học  lớn  lên  mạng để người dùng thế giới tham khảo miễn phí thì chính dự án GooglePrint sinh ra cuộc chỉ trích  từ nhiều phía về khía cạnh bản quyền. Mà bản quyền lại  là một ứng xử đạo đức vẫn  đúng  đến  nay. Dự án này đã phải  ngưng lại.

Cái  gì cũng  có hai mặt  của nó. Trong khi Page chia sẻ niềm vui sướng  “được  phục vụ nhân loại” mỗi  ngày  với người  bạn cùng  lý tưởng, Brin, trong căn phòng dùng chung ở tổng hành dinh thì hàng ngàn  đứa  bé đang search những hình ảnh  mát mẻ và bạo  lực  trên  khắp thế  giới. Google Image, hay chính  xác hơn là phát  minh PageRank của bộ đôi, đã không phân biệt những  bức ảnh làm hỏng tâm hồn  của một  đứa  bé nào đó ở  đâu đó  trên thế  giới này.

Google Earth đưa bạn bay lượn  khắp thế  giới và đáp xuống sân nhà hát Hillton, nơi Page đã trình diễn sản phẩm   này tại triển lãm Las Vegas. Thao tác rất dễ dàng – dễ sử dụng  luôn là  tôn chỉ của Google, nơi Page lãnh đạo về sản phẩm – bằng cách zoom vào một điểm trên quả địa cầu trên máy tính được  với độ sắc nét  của  hình  ảnh của công nghệ vệ tinh. Vấn đề là, tiện nghi đó cũng thích  hợp với nhu cầu  của các tổ chức  khủng  bố và như vậy thật khó mà giữ được  “đừng  làm điều xấu”.

Năm 1999, công ty mới chỉ  có một nhúm người. Page chủ trì tiến  hành một cuộc họp để bàn xem nên chọn một phương châm như thế nào cho tương lai Google. Paul Buchheit là  tay kỹ sư nhiều sáng tạo – về sau này  là nhân vật chủ chốt trong dự án Gmail. Paul nói trong cuộc họp rằng chúng  ta chỉ cần phát biểu mình không làm  gì xấu là bao quát nhất. Anh ta viết ra: Don’t be evil. Trước  đó, Page đã nghĩ đến “Be good!” – hãy sống tốt. Mọi người có vẻ bị cuốn  hút với cách  nói của Paul. Page hội ý  với   Brin. Page nói: “Đừng   làm điều xấu” nghe hay hơn và đầy  đủ hơn “Hãy sống tốt”. Hôm sau, Paul dán lên  bàn phím  của mình  câu khẩu hiệu. Chỉ vài  ngày  sau, Page thấy  bàn  phím nào  của nhân viên  cũng  được  dán  dòng  chữ đó. Nó còn xuất hiện  trên  tường  nhà.

Cho đến khi công ty phình to ra vào năm 2003 và  trở  nên  khổng  lồ khi lên  sàn  giao dịch năm 2004, triết lý  bắt  đầu gây nhiều tranh cãi.  Adi Ignatius của Times đã “chọc  quê”  Larry Page vào tháng 2.2006 bằng câu hỏi: “Có bao nhiêu  người dùng Google để tìm thông tin khiêu  dâm?”.

Page trả lời: “Chỉ  là thiểu số, bằng  cái móng  tay thôi. Nhìn chung, chúng tôi nghĩ nếu có thêm người truy cập thì cũng  tốt thôi, miễn là  không phải   là một thằng nhóc hay một người lớn quá lậm chuyện đó. Tuy nhiên, nếu người ta yêu cầu, chúng tôi có thể lọc  nó mà.  Với  lại không có  công nghệ  nào nhận ra 100% một  tấm  ảnh  hay một  web khiêu dâm cả  đâu”.

Vậy  là Page thừa  nhận  giới hạn của công nghệ và cả mặt trái của nó. Tính   không hữu ích dù chỉ chiếm phần trăm bằng  cái móng  tay nhưng nó cũng đã gây nên mâu thuẫn  với triết  lý “đừng làm điều xấu xa”.

Thế giới phẳng trên  mạng không có không gian và cũng  không có thời  gian, luôn làm đau đầu  các bậc phụ  huynh. Các  bà mẹ,  ông bố   ở thành  phố Hồ Chí Minh hay khắp nơi trên thế giới cài đủ thứ bức tường  lửa hay các chế  độ kiểm soát khắt khe khác để bảo vệ những  đứa bé khỏi  tìm kiếm hình, truyện bậy bạ quá dễ dàng  với cú click google nhẹ nhàng. Chỉ cần nửa giây đã cho cả triệu   kết  quả. Page nói có thể giúp được, vậy sao Google không làm miễn phí chuyện đó?  Một vụ mắc lầy  chưa lời đáp.

Ngày mai, đột nhiên  không còn google hay ya- hoo search trong thế giới hai mặt của Internet, bạn cảm thấy thế  nào? Câu trả  lời  sẽ là:  Thế giới đi thụt  lùi. Và thể nào cũng  có ai đó làm ra một  cái máy tìm kiếm, theo cách mà thế giới loài người xưa nay vẫn  tiến  bộ. Google có mặt vẫn  hơn. Đó  là lựa chọn  của Page, Brin, 6.000 googler và hàng  triệu người dùng trên  thế giới.

“THÁNH LAWRENCE CỦA GOOGLE” VÀ CUỘC CHIẾN BÊN TRONG

“St  Lawrence of Google”, Economist 12.1.2006 đã giật tít  một  cách  chơi chữ như vậy  và không thèm dùng dấu nháy “” cho từ St làm gì (St = saint = thánh).  Mỉa mai, cảnh  báo  hay khâm phục? Lawrence là tên chữ của Page. Page nhận về tất cả những điều đó hàng ngày trên mặt báo, mỗi ngày, kể từ  khi nổi  tiếng  và nổi  tiếng  quá nhanh. Thật khác với những  tháng ngày vô danh ở  Stanford – nơi chỉ  có duy nhất  sự khâm phục về thuật toán PageRank kỳ thú.

Trong khi Larry Page dành một tuần để chuẩn  bị bài diễn văn cho triển lãm ở  Las Vegas thì  các tờ báo  sốt sắng “hướng đến triển lãm” bằng những đồn đoán, theo kiểu “các nhà phân tích”, về cuộc chiến với Microsoft do Google chủ động khởi xướng – ngược  với những  gì Page thường  nói “không quan tâm” đến “chiến tranh”. Đó  chính là  phần mềm Google Desktop – một công cụ tìm kiếm trong nội bộ một máy  vi tính  cá nhân. Điều “đáng ghét” cho các đối thủ của Google là sản  phẩm  này của Page lại tiếp  tục miễn phí, thay vì cách  thông thường của  thế giới  là nhà  kinh doanh có  quyền chính đáng bán sản phẩm trí tuệ. Google toàn làm chuyện “thần tiên”.

Trên  sân khấu ở  Las Vegas, Larry Page – biểu tượng  của doanh nhân thế hệ  trẻ nhất  – không nhắc gì đến chuyện đó nhưng đề cập đến chuyện hỗ trợ dự án laptop giá rẻ của học viện lừng danh Massachusetts (trường MIT, nơi Bill Gates bỏ học nửa chừng  để sáng  lập  Microsoft). Nhưng Page nghiêm túc vận động 2.500 công ty có mặt tại hội chợ    ủng    hộ   ý  tưởng  một tiêu  chuẩn chung của ngành  và làm ra những  thiết  bị máy vi tính theo hướng dễ sử dụng.  (Một  ý  tưởng quen thuộc  của các ngành  công nghiệp  cổ điển, ví dụ như có một số tiêu chuẩn  quốc tế chung trong các thiết  bị vật tư ngành  điện.  Người  dùng nhìn  sợi dây điện màu đỏ thì  biết  là dây “nóng” - NV). Cũng ở  đây, Page giới thiệu  thêm về Google video – một công cụ tìm kiếm y như Google đã tìm bằng chữ. Lại một hình ảnh tô đậm  cái lý tưởng “giúp thế giới thay đổi” vì người ta có thể nhờ đó mà buôn bán video để kiếm sống. Google tiếp  tục miễn phí cho người dùng.

Google đem mọi tri thức của con người, dưới bất cứ hình  thức giao tiếp nào, lên  website tìm kiếm của  mình. Khởi  đầu là  chữ   viết, hình ảnh,  thư viện, sách rồi video... Một trăm dự án của giấc mơ làm thế  giới tốt đẹp hơn mà Google đặt ra, với vị chủ  tịch phụ  trách  sản phẩm Larry  Page, được xem là quá   lớn  cho một  tập đoàn.  Nhưng điều đáng  nói và cũng  gây ra lắm hoài  nghi “người  gì đâu tốt bụng   quá  vậy”   là họ đang thực hiện những tham vọng  đáng  ngạc  nhiên.  Google đang tính chuyện giúp  người  sử dụng điện thoại search thông tin bằng công cụ google.

Google có dự án cung cấp dịch  miễn phí truy cập Internet không dây trên  toàn thung lũng Silicon – trái tim của nền công nghệ toàn cầu – thậm chí trên  toàn bang San Francisco hay rộng hơn nữa. Tất  cả những   thứ  “đâu  mà  có người   tốt  vậy” khiến Economist dẫn  lời “một vị khách viếng thăm Googleplex” rằng “giống như đang ở  một công ty của những   nhà  truyền giáo”.   Tờ báo  này  cũng nhắc lại thói  quen của Page là mỗi  khi xuất hiện ở  những nơi quan trọng, như hôm ở  Las Vegas chẳng hạn, thường  hay khoác  chiếc   áo trắng của phòng  thí  nghiệm. Nhưng tờ  báo   này   “quên” không nhắc rằng  Page là nhà  khoa học thứ thiệt và  phòng thí nghiệm  không có  gì  là xa lạ.  Cuối cùng  tờ báo này dẫn  lời của Paul Saffo của Insti- tute for the Future – viện nghiên cứu tương lai ở thung lũng Silicon: “Google là một  tôn giáo ra vẻ công ty”. Và rằng: “Nếu Google là một  tôn giáo thì ắt   hẳn vị thánh   của nó phải  là thuật   toán  (tìm kiếm). Trong đó, cả Page cùng Brin có một đức  tin về thuật toán thông suốt và tuyệt  đối”.

Page không có  đủ  thời   gian phân bua những chuyện này hay đó chính  là mục  tiêu của đôi bạn? Mùa xuân năm 2004, tại lễ công bố bán cổ phần và lên  sàn  giao dịch chứng  khoán,  Larry Page thay mặt Sergey Brin, trong diễn văn viết bằng tay chuẩn bị mất một  tháng  ròng,  đã công bố sứ mệnh   của Google: Tổ chức thông tin của thế giới, làm cho nó có thể tiếp  cận được  một cách  phổ  biến  và hữu ích. Page có muốn  trở thành  vị thánh?  Thử xem cách Page đối diện  với các tôn sùng dành cho mình. Tại Las Vegas, Page đã chế  nhạo  những  kỳ vọng  trời ơi theo kiểu Google sẽ chế  một  cái nút  trong xe hơi mà chỉ  cần bấm  vào đó, bánh  mì  hambuger sẽ được giao tận nơi, ngay tức thì.

Tin được không, trên  đời này có thánh  sống  đi kinh doanh? Căn phòng  của Page ở  tầng hai, mở tầm nhìn ra phía sân rộng  lớn. Ba cái màn  hình luôn làm việc.  Vào thời điểm cuối năm 2002 – lúc Page trao quyền tổng giám đốc điều hành cho tiến sĩ Eric – những thông tin kinh doanh nóng nhất liên  quan đến  việc hất cẳng hãng tìm kiếm  Over- ture ra khỏi Ask Jeeves vẫn phải được Google theo dõi.  Omid Kordestani – phó  chủ  tịch phụ trách kinh doanh – đã làm việc  này rất tốt. Kordestani đã đem về hợp đồng  ba năm trị giá 100 triệu đôla, tiết  lộ của E-Commerce Times tháng 7.2002.  Theo đó,  Ask Jeeves sẽ  thuê  công nghệ  tìm kiếm  của Google và hất cẳng Overture. Cuộc đời kinh doanh thật  là... kinh doanh! Page không là  thánh.

*

*  *

Tháng 1.2006,  Triển lãm hàng  điện  tử tiêu dùng ở  Las Vegas, Mỹ, quy tụ mọi  anh hào của thung lũng Silicon. Hôm đó, Bill Gates đăng đàn với hình ảnh luôn có nụ cười  của trẻ con, tay cầm cần điều khiển chơi game quyền Anh với ông bạn Ballmer. Còn Page thì tung tăng với đôi giày thể thao gắn lò xo ở  đế như một chú nhóc nghịch  ngợm. Page biểu diễn trò chơi tìm đúng sân nhà triển lãm này bằng  sản phẩm Google Earth của mình.  Chuyện trước  đây chỉ  có giấc  mơ của  mỗi người:  thỉnh thoảng  mơ bay vút  lên  như cánh  chim và  lang thang cho đến khi tỉnh  giấc. Hình  ảnh Page trên sân khấu  là chàng   thanh niên  chỉ muốn đem lại những hiện thực miễn phí cho cả thế  giới, tiền bạc tính sau.

Nhưng bên cánh  gà, sau bài diễn văn, Page lắng nghe phóng viên của Economist, chuyên mục Face Value, đề cập  đến chiến tranh thương mại  mà doanh nhân nào cũng phải đối mặt hàng ngày, về chuyện Bill Gates e ngại họ, những  người  khác trong ngành hoặc ganh tỵ hoặc  khâm phục, nhiều người   lại trầm trồ rằng   bộ đôi này  có mọi  khả năng và những  kỳ vọng chất ngất. Larry Page nói: “Nghĩ về mấy chuyện đó thật  chẳng   tốt gì lắm”. Nhưng nhà báo muốn  Page chia sẻ  về quyền lực và thành  tựu của công ty, cũng như quyền lực của một người  có trong tay hơn 10 tỉ đôla vào tuổi 32. Và tờ báo này tường   thuật   là Page nói bằng giọng đầy suy tư và một  cảm  giác mãnh  liệt về “trách nhiệm  làm cho thế  giới tốt đẹp hơn”. Tổng giám đốc  Eric Schimdt khi đó đứng  bên  cạnh  đã bổ sung thêm  với nhà báo: “Lý do khiến cho câu hỏi của ông trở nên  không có  ý nghĩa  nữa là vì  Page bận đến nỗi không kịp thấy chóng mặt”. Econo- mist tạm kết: Chính  là bận  thay đổi thế giới.

Có đáng  tin không, khi một doanh nhân lại chỉ nghĩ đến những điều tốt, cống  hiến  và phục  vụ mà không xem việc kiếm tiền là tối thượng? Có một số người không tin trên đời  lại có doanh nhân không ham tiền. Và  đó  là thực  tế của một số người.  Bởi lý lẽ phổ biến kiểu như thế này: Thế gian cũng  có một vài vị thánh  sống nhưng nếu  bạn tỏ ra ngoài rằng mình  là thánh thì bạn cần bị cười, hoặc được gọi  là chủ nghĩa  lý tưởng  hay kiêu ngạo. Page vẫn là một  mối  hoài  nghi.

Page nghĩ  gì về tất cả những “quyến  rũ” do mình tạo  ra? Năm 2001, vào thời  điểm đột nhiên  nổi tiếng,  quá huy hoàng với một thanh niên, Page nói với tập san Michigan Engineer của Đại học Michi- gan (số  xuân hè  2001): “Lúc  này tôi không thấy một viễn cảnh  tốt lắm. Trong vài năm tới tôi có thể bị Google thổi văng đi mất. Cho nên  bây giờ  tôi thấy   rắc rối quá  và lo lắng nữa.  Cho nên tôi không muốn thành ra người  quá  tự mãn”.

THÁCH THỨC TỪ TƯƠNG LAI VÀ VŨ KHÍ TỐI THƯỢNG

Nhưng với Page thì không có cuộc chiến  nào với bên ngoài  cả. Cuộc chiến  thực sự của Page là chính mình, là những  khó khăn của con người trước tri thức  mới  mẻ là Internet, công nghệ thông tin và khoa học truyền thông. Thách thức ở  phía trước. Page nói với Business Week: “Trước đây mọi người không nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng  của tìm kiếm trên Internet. Trong thực  thế,  nó bao trùm nhiều lĩnh vực như công nghệ,  các ứng dụng, thông tin... Càng ngày người ta càng quan tâm đến tìm kiếm là bởi vì ai cũng  cần  tự mình có những thông tin khách  quan, nhiều chiều và  không thiên  vị. Hơn nữa thế giới web chính là một  siêu  thư viện. Hãy thử hình  dung nếu một người thủ thư mà  có khối lượng kiến thức như Google và biết  dùng  kiến thức đó để trả lời một câu hỏi, rõ ràng  điều đó làm thay đổi thế giới”.

Tổ chức thông tin cho thế giới, Googler nào cũng biết công việc của mình  là như vậy. Khi được  hỏi làm sao Google có thể biết hết thông tin, tri thức của nhân loại, Craig Silverstein– người  làm thuê đầu tiên  của Google, nói: “Chúng  tôi mất khoảng 300 năm nữa để có được   toàn  bộ thông tin của nhân loại  trong thư viện của chúng  tôi. Có  thể chúng tôi làm  từ từ nhưng kiên định  với tiến  trình đó và một ngày  nào đó chúng  tôi sẽ làm được như vậy”.  Có thể thấy Google đang bận tâm về tương lai, qua phỏng  vấn của Stefanie Olsen, CNET News 2003, với Craig Silverstein, giám đốc công nghệ:

Olsen: Nhìn  toàn cảnh, vai trò của Google trong lịch  sử tìm  kiếm  là  gì?

Silverstein: Google đã đến  đúng  lúc và đúng  nơi. Lịch  sử tìm kiếm, từ khi máy tính ra đời,  là một  nơi nhiều và thật  nhiều thông tin có giá trị  cho con người,  và như vậy bạn cần những  kỹ thuật  tinh vi hơn để nắm  bắt và  làm   cho chúng  trở nên  hữu dụng. Google là một  mũi  nhọn  trong vấn đề đó.

Olsen: Anh vừa vẽ xong chân dung mô hình máy tìm kiếm cũng tương tự như trí thông minh trong phim khoa học viễn tưởng. Bạn có thể nói thêm về ý  tưởng  đó không?

Silverstein: Vâng, ý   tưởng tiếp theo là một   cái máy tính thông minh giống như là người  thủ thư vậy. Vì vậy, một phần  trong mục tiêu  của chúng tôi là làm  cho máy tính đủ thông minh sao cho khi chúng ta giao tiếp  với nó thì  nó có thể làm việc với các thông tin đó  và cho chúng ta những  kết quả tốt nhất.   Đó là điều Google nghĩ về việc gia tăng chất lượng.

Olsen: Bạn nghĩ  rằng khi nào thì trí thông minh nhân tạo trở thành   sự thật?

Silverstein: Tôi nghĩ rằng  việc thấu  hiểu ngôn ngữ  là công việc trước nhất trong ngành trí thông minh nhân tạo  và sau đó là cách  nói  chuyện   với máy  tính giống  như là  nói   chuyện với  thủ  thư. Chắc cũng  phải  hai trăm hay ba trăm năm gì đó nữa người  ta mới  có thể xong việc  này. Tôi nghĩ không ai nghi ngờ điều tôi vừa nói.

Olsen: Đó  là Tư tưởng  tốt đẹp.

Silverstein: Ngược  thời  gian về 30 năm trước, người ta đã  bắt đầu nghiên cứu về trí thông minh nhân tạo, vào thập niên 60 của thế kỷ XX, mặc dù vấn đề chỉ được giải quyết  trong ngày hôm nay – một cách căn bản chúng ta vẫn chưa đến gần hơn giới hạn của mục  tiêu  thấu hiểu ngôn ngữ.

Olsen: Một vài nhà khoa học máy tính  ngờ rằng thuật toán PageRank sẽ chết,  bởi vì các nhà buôn trên  Internet đã khai thác những ý  tưởng sai lầm trong site của  họ. Đó  có phải   là sự thật  không? Liệu  có gì thay đổi không hay nó đã sẽ hết  vai trò của nó?

Silverstein: Cách nhìn cho rằng PageRank sẽ chết là cách nhìn xơ cứng vẫn thấy trong thế giới này. Nó  sẽ tiếp  tục trở thành  một phần  của các phối hợp phân loại, với thời gian nó sẽ được  chúng   tôi phát triển những ý  tưởng  mới thích  ứng với việc phân loại.

Olsen: Các anh có dùng những  thuật toán khác để thể hiện vai trò lớn hơn không?

Silverstein: Vâng, tất nhiên là chúng tôi cũng đang dùng  những  kỹ thuật  khác  nữa.  Chúng  tôi tìm những  mã mà con người dùng thể hiện trí thông minh của mình,  giống như việc quyết định đi từ trang này qua trang khác khi lướt web.

Đối với Page,  thách thức nằm ở phía trước. Trong tương lai, một  thuật  toán  có thể tìm kiếm hoàn hảo sẽ thấu  hiểu hết mọi chuyện trên đời này và quan trọng   là nó cung cấp mọi thông tin đúng  đắn. Tuy nhiên,  Page nói, “chúng  ta còn  lâu mới  đạt  tới ngưỡng   có một cái máy biết  mọi chuyện và luôn cho câu trả lời đúng”.   Xem ra, chính  những nhà sáng lập Google đã tình nguyện  nhận sứ mạng  đó. Page thường nói: “tổ chức thông tin cho thế giới”, “làm  thế  giới tốt hơn”, “không làm điều xấu”. Để chắc chắn suy luận này đúng,  hãy nghe chính Page nói với Business Week vào 2003:

Hỏi: Nhiều hãng công nghệ muốn phát triển các dịch  vụ tìm kiếm đồng thời trên Internet, trên máy chủ  cục  bộ và trên  cả hệ thống  lưu trữ email. Đó có phải  là mục  tiêu  của Google?

Page: Mục tiêu của chúng tôi là tổ chức  một  thế giới thông tin. Khi kho thông tin càng nhiều, kết quả tìm kiếm  càng chính  xác. Do đó, tôi hy vọng có thể quét được nhiều nguồn hơn, kể cả các nguồn cá  nhân.

Hy vọng  của Page – một niềm hy vọng bao giờ cũng  có một  ý  nghĩa  thách  thức nào đó – cũng chính là  mong muốn   tự nhiên  của  bất  cứ  ai – mong muốn hiểu biết.

Mấu  chốt,  cuối  cùng  vẫn là   quan điểm  kinh doanh. Một quan điểm cống hiến  đã đưa đến những mới mẻ trong thế giới kinh doanh và cách quản  trị của nó. Quan điểm đó làm nên huyền thoại Google. Như vậy,  đối  với Page các thách  thức lớn nhất thì luôn nằm ở  tương lai. Vậy, đâu là vũ khí   tối thượng để bay vào những chân trời chưa biết trước?

*

*  *

Một nhóm  kỹ sư bước vào phòng họp, mỗi người mang theo một  máy  tính xách  tay  hiệu IBM ThinkPad. Đồng hồ bắt đầu  đếm  ngược.  Họ có 20 phút để thuyết  phục ba sếp. Luật chơi đã được  đặt ra từ  lâu: Ý  tưởng hay dự  án  của  bạn  sẽ không được chấp thuận nếu không có những   con số để chứng minh cho sự xuất  sắc của  ý  tưởng hay sản phẩm.   Các kỹ sư trình bày  rằng  họ có thể kiếm được 80 triệu đôla mỗi năm bằng cách giảm kích thước các hình  ảnh trong kết quả tìm kiếm,  và như thế  sẽ giúp  tăng các đường  link quảng  cáo. Page nhìn  các chuyên  gia và nói: “Thế  hiện  nay, chẳng phải chúng  ta đã kiếm   đủ tiền rồi sao?”. Tất  cả cười vang. Và mọi  chuyện kết thúc ở đó,   không tiến  hành nữa.

Đó  là quan điểm kinh doanh của nhà tỷ phú  trẻ tuổi Larry Page. Hãy   bắt đầu với  Page bằng việc xem đem đến cho thế giới cái gì hữu ích chứ không bắt đầu bằng tiền. Trong thế giới thương mại, điều đó thật  ngạc  nhiên.  Có  thể đặt ra câu hỏi: “Việc tìm cách cân bằng giữa cơ hội kinh doanh và niềm tin của người dùng liệu có đúng  đắn không?”. Hoặc cũng  có thể hỏi thắng thắn hơn: “Liệu có thật  tình là như vậy không?” Toàn  bộ lịch  sử Google là câu trả lời sinh động  và cam go cho câu hỏi đó. Cuộc họp  mà Adi Ignatius vừa tường  thuật  cho thấy, cho đến tận khi đã giàu  có Page vẫn  là “chàng trai mà  bất  cứ bậc  phụ  huynh nào cũng  muốn  con mình được như vậy”, theo cách nói của BBC. Tinh thần doanh nghiệp là kinh doanh để kiếm tiền hay tạo ra giá trị,  phụng   sự xã hội?  Đó luôn là  cuộc tranh luận bất tận về quan điểm hoặc ít nhất cũng là từ ngữ.  Page đã lựa chọn và đó chính  là những gì nhân viên  của Google phải làm. Điều may mắn của Page là đã có người   bạn Brin cùng quan niệm kinh doanh, và hàng  ngũ  lãnh  đạo  hợp  tác với triết  lý đó.

*

*  *

“Chẳng phải chúng ta đã kiếm  tiền đủ rồi sao?” – có thể là câu nói bị nhìn  nhận là phi kinh doanh. Nhưng Page đã nhấn mạnh thuyết  phục vụ người dùng trong thư IPO gửi cổ đông xem, như đó là do kỹ thuật   đã giúp  Google thành  công trong quá khứ,  và đó sẽ là nguyên tắc tối cao trong tương lai. Đó  là vũ khí tối thượng  mà Google đã làm ra một thế giới cho riêng mình và vũ khí  đó sẽ tiếp  tục là lý do tồn  tại của Google trong tương lai. Thiên  hạ có thể bình phẩm đủ thứ về quan điểm kinh doanh đó nhưng Page và Brin vẫn diện sơ mi đen, quần bò, đi giày đế mềm và hài hước  với nhân viên. Họ vẫn chơi khúc côn cầu gần bãi đỗ xe của công ty vào những  lúc rảnh rỗi để giữ sức khỏe.

Đời  tỷ phú  của Page còn quá trẻ để người ta có thể kết luận về ý nghĩa đồng tiền và lợi nhuận đối với Page. Tuy nhiên, những thành công ngoạn mục của Google đã  cho thấy Page đã thành  công khi viết  lại các nguyên tắc  kinh doanh, văn hóa công ty.

Ở  tuổi 30, Page chưa hề gặp thất  bại đáng  nói nào trong thương trường   mà lại thành  công một cách  khác  lạ. Đó cũng  là điều đáng  học hỏi từ nhà tỷ phú trẻ này.

Nhưng thật ra, Page là ai? Nhà kinh doanh? Nhà quản trị? Nhà khoa học hay người rao giảng về giá trị đạo đức kinh doanh nào đó? Câu trả lời có thể nằm ở  việc làm tiếp theo của nhà tỷ phú này: Rời bỏ  ngai vàng.

Chương  4. SỐNG CHO KHÁT  VỌNG  LỚN

Tôi thật sự yêu  thích công nghệ.

Larry Page

Google đã trở thành  người  bạn tìm  kiếm  quen thuộc,   giản  dị và tốt bụng  của nhiều triệu người trên thế  giới. Từ cái ô nhỏ trên màn hình, tri thức nhân loại được chia đều cho bất cứ ai, chỉ cần mỗi máy tính  được  nối mạng  (cùng  với ngoại  ngữ và những   kỹ năng cá  nhân khác). Những  người nuôi tôm hay thủy  sản ở   khắp  Việt Nam có  thể ngẫu nhiên tìm thấy trang web của Giám đốc công ty Việt Linh ở  Cần Giờ, TP.HCM, với một vài từ khóa  trong ngành của mình.  Sau đó, họ trao đổi chuyện nghề nghiệp   với nhau. Bằng cách tương tự người   nông dân nuôi tôm còn tìm kiếm  sự hiểu biết  từ khắp thế giới. Các em bé  ở đồng  bằng Sông Cửu Long cũng có thể tìm hiểu đời sống trang lứa   ở châu Phi. Các doanh nhân ngày ngày google để tham khảo  cả núi thông tin. Các nhà nghiên cứu, chính  trị gia, giáo sư... google mỗi  ngày. Cứ 100 người tìm kiếm trên mạng  thì  có 70 người dùng Google.

Nhưng các nhà nghiên cứu vẫn chưa biết Google sẽ  đi về đâu trong tương lai.

NỖI CÔ ĐƠN MỚI

Không ai muốn  cái bóng ma vụ nổ bong bóng  xà phòng dot.com xảy đến  với Google. Mặc dù ai cũng biết rằng, Google đã ra đời mà miễn nhiễm trong chính cơn đại dịch dot.com sụp đổ, làm kinh tế Mỹ đi xuống trong thập niên  cuối thế  kỷ XX. Nó đặc biệt  vì nó đã không hề hấn gì. Thời  điểm 2004, Google lên  sàn giao dịch,  đã tạo ra niềm hy vọng lớn cho ngành kinh doanh dot.com. Newsweek viết: “Sự  kiện phát hành  công khai chứng khoán  lần đầu được tiên được  dự đoán  nhiều nhất của thế kỉ này  đã  bắt đầu”. Khi Google bán IPO, nó đã  thu hút các nhà phân tích Phố Wall, các nhà đầu  tư dự đoán  giá trị  của nó và cuốn  hút công chúng nua bán cổ phiếu.

Một  lý do nữa  là giới  chuyên môn không thể biết hoặc suy đoán về chiến  lược của nhà tìm kiếm  vĩ đại Google.  Người ta chỉ thấy  từ năm này qua năm khác, hai chàng trai của Google chỉ làm một việc duy nhất: giúp người dùng, trên toàn thế giới, tìm kiếm,  tìm  kiếm  và tìm kiếm.... miễn phí, miễn phí và miễn phí! Chẳng thấy một dấu hiệu  làm ăn gì cả ngoài  việc  thu phí  quảng  cáo! Bất cứ sản phẩm nào  của  họ tung ra cũng  sạch  sẽ và dễ sử  dụng, nhất định không cúi lưng thu tiền bằng cách tung pop-up ào ào để lấy lòng  khách  hàng  quảng  cáo. Trong khi nhất định Page không phải  là thánh rồi! Lĩnh vực nào Google cũng  nhảy  vào theo cách như vậy khiến  những nhà quan sát không biết   họ sẽ  đi về đâu. Như vậy  họ  bắt đầu lo lắng. Bởi vì Google đề nghị cung cấp dịch  vụ Internet không dây cho San Francisco, một quầy video trực tuyến các chương trình ti-vi và giải trí NBA, một gói phần mềm máy tính  để bàn, dịch   vụ nhắn tin và  giao tiếp  giọng nói, một tỉ đôla rót vào AOL của Times Warner, một địa  chỉ quảng  cáo phân loại. Dường như Google cạnh  tranh với  tất  cả.  Nhà   đầu cơ Rashtchy nói: “Google là chiếc  hộp đen bí ẩn cho tất cả mọi  người”.

Giải thích về “chiếc  hộp đen bí ẩn”, Page chỉ cười và nói với Adi Ignatius của Times: “Chúng tôi thà để họ hiểu nhầm  chứ không nói ra chiến  lược của mình,  vì đơn giản  đó cũng   là chiến lược”. Chiến thuật im lặng khôn ngoan này, Page đã áp dụng trong suốt thời kỳ ẩn náu trong vô danh ở nhà giữ xe, suốt ba năm. “Cô đơn” là trải nghiệm  đầu đời của những   gã thanh niên  đầy khát vọng. Bây giờ cũng vậy, Page khoác áo phòng thí nghiệm để tiếp tục những  kế hoạch  “ngạo  mạn”  trong tương lai. Những ai ở Google thì hiểu họ. Ngoài  ra, Page đành im lặng  là thượng  sách. Đó là nỗi  cô đơn vui vẻ và mới mẻ.

Brin từng nói với Moscow News một tiên đoán  kỳ cục: Một ngày nào đó, các máy tìm kiếm  sẽ không còn tác dụng, vì người  ta có thể tìm kiếm một cách tự động.  Cứ như Brin nói thì máy tìm kiếm  Google một  ngày  nào  đó sẽ chẳng   là gì nữa!  Có phải  bộ đôi này biết trước tương lai của mình  không? Câu trả  lời là có thể. Và vì vậy, Page sẽ tham gia công việc khoa học của công ty.

Nếu bạn đã biết trước tương lai của bạn thì bao giờ bạn cũng chuẩn  bị ngay bây giờ. Page và Brin cũng  vậy thôi. Có  điều là  những   gì họ đang làm hiện nay, để chuẩn  bị cho tương lai, không giúp người ta thấy  rõ ràng  lắm. Có những  dự án, thuần túy tìm kiếm,  liên  quan đến điện thoại di động, hợp tác với NASA liên quan đến không gian nhưng lại có những  thứ không liên quan đến máy google như biến những  thành  phố thành  khu vực  truy cập  Internet không dây. Google cũng không thể giấu diếm  logic tiến đến việc làm ra phần mềm máy tính kiểu như Windows. Một tiết  lộ khác  cho thấy  họ có thể đi sang một lĩnh  vực rất xa lạ với Google, một ý  tưởng liên  quan đến xu hướng  hội tụ  liên  ngành  nano-bio-info (nano – sinh học  – thông tin).

Để sáng  tỏ hơn quan điểm kinh doanh của Page và tiên đoán của Brin, hai người  vốn rất hiểu nhau, sẽ  không ai biết  rõ ràng  hơn Vinton Cerf – nhà truyền bá lợi ích  của Internet và của chính Google. Trích trả lời phỏng  vấn của Vinton Cerf với biên tập  viên   Jorge  Mascimento  Rodrigues  của Gurusonline tháng  10.2005:

Hỏi: Chúng  ta chờ đợi gì trong tương lai đối với biển trời Internet mênh  mông này?

Đáp: Chúng ta sẽ tìm ảnh hưởng của chính  chúng ta thông qua Internet với luôn hơn một cách thức tại một  thời  điểm – đôi khi nhiều cách  thức  sẽ được  kết  hợp lại để tạo nên  một sản phẩm.

Hỏi: Ông giữ vai trò là “ăng ten” của Google nhằm nắm  bắt các  khả  năng (tương lai) từ  công nghệ. Vậy  công ty của  ông tìm lợi nhuận   gì trong xu hướng hội tụ nano-bio-info (như thông cáo báo chí Google cho biết)?

Đáp:  Thật  là một  câu hỏi suy đoán hay. Tôi khá bị lôi cuốn, trong một cái nhìn  toàn cảnh,  về sự ảnh hưởng  với hệ thần  kinh, kể từ khi bà nhà  tôi cấy ốc tai thành công vào năm 1996.(...) Chúng ta có khả năng kết nối những  hệ cảm biến  với các hệ thông tin, điều này cũng  giống  như việc  làm gia tăng  khả năng  cảnh báo thảm họa môi trường như động đất, sóng thần,  ô nhiễm và tai họa do chính con người tạo ra. (Vinton không nói gì đến  chuyện kiếm  lời mà câu hỏi đặt ra.)

Hỏi:  Thật   là không có giới  hạn  nào  với  Google sao? Sau GoogleEarth với đối tác NASA, chúng ta sẽ có một  kho dữ liệu  GoogleSpace đúng không?

Đáp: Tôi chưa có dịp  thảo luận về các tác động từ kế hoạch Google/NASA nhưng như bạn đã biết là tôi đang làm việc  tại phòng thí nghiệm  Jet Pro- pulsion, nhằm đưa Internet vào  không gian liên hành tinh (inter-planetary), để hỗ trợ thám  hiểm không gian. Google cho phép tôi tiếp tục công việc này  và tôi mong học hỏi thêm  từ vụ hợp tác giữa họ.  NASA có một  lượng   thông tin khổng  lồ thu thập  từ nhiều sứ mệnh không gian trong suốt 40 năm qua. Và điều này bao gồm những thông tin sử dụng  được,  rất hữu  ích  bằng  cách  phối  hợp chúng  với các công cụ, phương pháp  của Google và các nguồn thông tin khác. Vì thế, tôi nghĩ, công việc  này có một tiềm năng tương lai tốt đẹp để tôi tham gia.

Vinton Cerf đã hé những  hướng  mới của Google nhưng cũng như Page, ông không nói chi tiết gì lắm.  Nhưng tên  tuổi, uy tín  của ông không cho phép ông “nói cho vui” về một tương lai mà Google sẽ bước  vào, hay chính  xác hơn là Page và Brin sẽ dấn  thân.

Có thể cảm nhận được tầm nhìn  của đôi bạn này về tương lai và vì sao họ bận bịu,  phải ăn bữa tối ở  công sở và ít khi thanh minh thanh nga điều gì, qua trích đoạn phỏng vấn về chuyện kỹ thuật  của Playboy với Brin, dịp Google lên  sàn - 2004.

Playboy: Chúng ta sẽ sử dụng   Google như thế nào trong tương lai?

Brin: Rõ  ràng   là có  rất  nhiều cách. Chúng  tôi hiện đang nghiên  cứu một  số hình   thức.  Bạn  có thể gọi một  số điện thoại và hỏi điều muốn biết, và thông tin sẽ được  đưa ra. Hiện nay thì nó mới chỉ là một  món  đồ  chơi thôi, nhưng nó giúp chúng  tôi nhận biết  cách phát triển những sản phẩm  khác trong tương lai.

Playboy: Vậy mục đích của  các anh là làm  cho tri thức   cả thế giới  liên  kết trực  tiếp với  bộ  óc chúng ta?

Brin: Tiến  gần  tới mức đó, càng gần  càng tốt.

Playboy: Ở  một vài mức độ nào đó, liệu  bộ nhớ có bị  quá  tải không?

Brin: Não chúng ta hoạt động hết sức hiệu  quả trong việc xử lý một  lượng   thông tin khổng lồ. Chúng tôi muốn  làm ra những  cỗ máy tìm kiếm thông minh hơn để có thể làm phần  lớn công việc thay cho con người. Càng thông minh càng tốt. Rồi  sẽ dẫn đến đâu nhỉ?  Có ai mà biết trước được đâu.

*

*   *

Chúng ta vừa có những thông tin cho phép hiểu những đam mê  cá  nhân của  Page. Nỗi ám  ảnh mà Adi Ignatius của Times gọi là “dùng công nghệ để hiện thực  hóa  bản  ngã  của  mình”. Chú  bé ngày nào tẩn  mẩn  hàng giờ đồng  hồ với những cái radio cũ bây giờ tiếp  tục mê mẩn những chân trời  khoa học.  Có thể nỗi ám  ảnh  đó  đã  mạnh hơn hào quang của chức danh chủ tịch, tổng giám đốc một tập đoàn  huyền thoại. Quyền lực khoa học mạnh  hơn đối với Page. Nhiều nguồn tin cho biết, trong số một  trăm dự án của Google có một dự  án  là  nghiên  cứu  trí  thông minh nhân tạo. Trong đó,  khi  nó  ra đời,  người   dùng   sẽ “nói chuyện” với máy  tìm  kiếm   và máy  có khả năng “hiểu” những  gì bạn nói. Những   chuyện “ngông cuồng” như vậy khiến  cho một người  rất trẻ như Page, rời  bỏ ngai vàng  nhẹ nhàng.

Việc   từ bỏ ngai vàng  ít nhất  cũng  cho thấy hai khía cạnh  về tính cách  cũng  như suy nghĩ của Page. Khi Google trở nên  phát triển quá mức  dự đoán  của hai nhà  sáng  lập,  nó buộc  chính chủ nhân của nó phải  theo mũi lao đã phóng  đi. Nhân viên tăng lên hơn 200 người rồi 3.000  người. Hàng triệu con người trên  thế  giới kỳ vọng  vào Google. Và vào cái ngày  Page nhận ra trách nhiệm  lớn lao của họ đối với “những  người đang phụ thuộc  vào thông tin của  Google”, Page và  Brin quyết định bước đi mới.  Đó  là cho Google một  bộ máy quản lý phù  hợp  để điều khiển chiếc phi thuyền đang bay. Page trao lại quyền điều khiển của mình  cho nhà chuyên nghiệp Eric Schmitd. “Từ chức” là một nét  văn hóa.  “Tham  quyền” thì  sẽ “cố  vị”. Page không làm như vậy vì nhìn  thấy trách nhiệm  của mình,   và hiểu rõ vị trí  mình.

Mọi chuyện ở  Google là  do Page và  Brin quyết định. Ai cũng  biết như vậy.  Nhưng vai trò  điều hành của Eric thì thực tế đã chứng  minh bằng  cú đại  nhảy  vọt từ khi lên  sàn giao dịch. Sức mạnh của  Page là sản   phẩm khoa học. Sức mạnh   của Brin là kỹ  thuật.  Mỗi  người giữ một vị trí phó chủ tịch trong lĩnh  vực của mình.   Cả hai sẽ  đẩy mũi nhọn Eric đầu sóng  ngọn  gió bay về phía trước. Những con người  tài năng này biết  rõ mình  là  ai và  cho đến nay, họ  vẫn là một  “đội   bóng  trong mơ”, của  thung lũng  Silicon, của  thế giới  kinh doanh.

Ám ảnh phát minh của Page không chỉ  bộc lộ ra vào những  năm 2002 sau khi trao quyền cho người kế vị. Hai năm trước đó, năm 2000, khi chỉ  mới là chàng trai nổi tiếng  còn lãnh đạo cao nhất của tập đoàn ở   tuổi 28, Page đã  có  lần nói  về cá  nhân, trích  phỏng  vấn của biên  tập viên  cao cấp Verne Kopytoff của San Francisco Chronicle (31.12.2000) với Larry Page.

Verne Kopytoff: Công nghệ anh thích nhất?

Page: Cái món  đồ mà  tôi yêu  thích  nhất là  đồ chơi kích thích trí  não  của  hãng  Lego (Lego Mindstorms). Mấy thứ nho nhỏ như vậy  mà lại có thể làm ra một cái máy vi tính. Chẳng hạn như đó là những con robot có những cảm biến. Tôi đã làm được  một vài thứ như vậy đấy.

Verne Kopytoff: Lần cuối cùng anh không đụng đến công nghệ   là khi nào?

Page: Thời gian tham gia Burning Man (một liên hoan nhạc rock ở  Sa mạc  đá đen của Nevada gây quỹ cho tuần lễ Ngày Lao Động).  Bạn không được liên lạc gì trong thời gian ở đó  cả.  Nhưng cũng phải có một vài thiết   bị công nghệ  gì đó mới được  việc chứ. Tôi thực  sự yêu công nghệ. Tôi có một  cảm  xúc thích  thú khi nhìn thấy  bất cứ sản phẩm nào có thể làm được điều này điều nọ cho con người.

Công nghệ,  những  máy móc giúp đỡ cuộc sống con người là đam mê từ nhỏ của Larry Page. Chuyện kinh doanh hãy để cho Eric. Nhiều nhà viết tiểu sử Larry Page cho biết thuở nhỏ Page không thích chơi những đồ chơi xếp hình  của hãng Lego, thay vào đó là máy tính  và thiết bị điện tử hư hỏng – ví dụ như những  ống mực nhiều màu hiện  trưng bày   ở bảo tàng  Stanford. Song thật  ra, thông tin đó  có  thể không còn xác thực nữa, vì trích  đoạn  ở  trên  cho thấy Page thích  thú với loại đồ chơi xếp hình chuyên đề kích thích  trí não của hãng Lego. Trong giờ giải lao ở  những  cuộc họp hành,  Page không chỉ chơi một mình  mà còn lôi kéo  cả Brin và Eric cùng chơi, dù Brin không “ám ảnh”  mấy trò này lắm.

Như vậy,  có thể thấy,  Page là người   của  khoa học nhiều hơn là nhà  kinh doanh, cho dù đã làm ăn không tồi chút nào vào thời kỳ xây dựng Google. Page, linh hồn của Googleplex và Brin, bộ não của nó dường  như vì vậy mà rất thoải  mái trong vương quốc  giàu sụ của họ. Hàng  ngày  Page rủ Brin xuống sân bóng chuyền, quần   cộc, áo ba lỗ quần  nhau trên sân cát với nhân viên. Gần như chẳng bao giờ người ta thấy Page trang nghiêm trong bộ veston và cà vạt.

ĐỂ SỐNG CHO KHÁT VỌNG

Gurusonline gọi  Larry Page là tín   đồ của  công nghệ. Page có một niềm tin mãnh liệt vào đặc tính biến đổi cuộc sống của công nghệ. San Francisco Chronicle vào năm 2000 đã hỏi chuyện công nghệ đối với nhà tỷ phú  trẻ. Khi đó, Page nói: “Tôi thật sự yêu thích công nghệ”.  Còn Bây giờ, hãy quay về với hiện  tại 2006, nơi Page đã từ bỏ chức  chủ tịch để tập trung vào công nghệ cho Google.

Từ  khi bận  rộn  với Google, Larry Page đâm ra không còn chơi saxophone như thuở  bé nữa. Tuy vậy, trình  độ chơi kèn của tỷ phú  Page vẫn  đủ để hòa  tấu chung với  ban nhạc  nhà nghề U2 trong một buổi  tiệc  tại Oakland. Từ nhỏ,  Page đam mê âm nhạc nhưng lại chìm   đắm với những  thứ máy móc  và máy  vi tính. Nhiều người  tin rằng, tính cách   của  cá nhân nhà  sáng  lập  đã  ảnh  hưởng mạnh đến văn hóa  doanh nghiệp. Brin cũng   sở hữu một cá tính  sôi nổi nhưng theo nhà báo Adi Ignatius của Times, người  đã bỏ suốt một tuần  lễ để sống bên trong Googleplex nhằm “giải mã” hiện tượng Google, thì Page là người   “suy nghĩ sâu xa” hơn và “kỳ  lạ hơn”. Ignatius kể rằng đã từng chứng kiến việc Page tóm   tắt bài  diễn văn cho triển lãm ở  Las Vegas trước khi nó  diễn ra cả tháng  trời. Những diễn văn như vậy, thường  được ai đó soạn thảo cho các sếp theo cách thông thường. Quay lại lịch  sử Google,  chúng ta cũng  có thể gặp tính cách này ở Page khi chuẩn  bị cho Google bước vào cuộc chơi lớn nhất trong đời: Mất năm năm trời, nhiều hơn gấp  đôi so với bình  thường.  Và cũng giống như ở  thành công ở  Las Vegas, Google đã thành công vượt  quá mong đợi ngay khi bước  vào Phố Wall – lên  sàn giao dịch chứng khoán năm 2004.

Để tạo ra một cuộc cách mạng, người ta không thể không nuôi dưỡng  và chờ thời cơ chín muồi.

Các kỹ sư của Google Inc. cảm nhận như thế nào về niềm tin vào công nghệ  của các nhà sáng lập? Đây là niềm tin tưởng của một googler, kỹ sư Alan Eustace: “Một trong những ý  tưởng  mà chúng  tôi đang thực  hiện   là bộ máy  phiên  dịch. Chúng tôi tin tưởng  một  cách  mạnh  mẽ rằng  có đủ dữ liệu trên web và trên thế giới hiện  tại, cho phép chúng tôi dịch  tự động  từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác”. Nhân viên Google đã làm việc  theo nhóm ở tất   cả  các   loại   ý tưởng  có khả năng làm thay đổi thế giới. Khát vọng tuổi  trẻ của Page đã lan sang nhân viên. Và đó là một  trong các động  lực khiến nhân viên  ở lại  công sở suốt  đêm  để tiếp  tục các dòng suy nghĩ  của mình  và làm việc.

Page có một  lo âu và cũng  là động   lực để tiến về phía  trước. Vào dịp lên  sàn chứng khoán  (2004), Page – khi đó vừa trở thành   tỷ phú  – trao đổi  với tạp chí  Playboy.

Playboy: Thậm chí bây giờ Google đã trở thành một  động  từ rồi. Các  anh đã  bắt đầu tính toán mức độ thành  công của Google từ khi nào?

Page: Tôi không nhớ  rõ lắm. Có lẽ từ rất sớm  khi tôi đọc  được  một  bài báo nào đó nói “người   ta google các cuộc  hẹn”  (google như động  từ). Tôi nhận   thấy  đó là một trách nhiệm  lớn lao. Nếu bạn hiểu được rằng mọi người đang dựa vào bạn để có thông tin thì  bạn  sẽ cảm nhận được trọng trách đó. Bạn phải  nghĩ  về điều đó một  cách  thật  sự nghiêm túc.

Playboy: Các  anh có còn  ngạc  nhiên  từ  những người dùng Google không?

Page: Chúng tôi lúc nào cũng  nghe những câu chuyện  đáng ngạc nhiên. Tôi nhận ra chúng tôi là một phần  của cuộc sống mỗi ngày của mọi người, giống như chuyện đánh răng vậy. Mọi người dùng trong cả ngày,  cho mọi thứ: khi làm việc, mua sắm hay tìm cách  quyết định sẽ làm   gì  sau khi tan công sở. Và nhiều thứ khác nữa. Google được chấp nhận như một phần  của cuộc sống. Điều đó thật đáng lưu ý và  giải   thích  vì sao Google thành công. Playboy: Dù  các  anh đã  lên  danh sách  tới 4 tỉ trang web (2004-NV), thì  vẫn còn  tới  hơn 10 tỉ trang nữa,  và con số  đang tăng lên  hàng  ngày. Liệu Google có thể bắt kịp  và tiếp   tục  phát   triển không?

Page: Chúng  tôi buộc  phải  như vậy.  Số lượng không ngừng tăng của thông tin có nghĩa   là càng có nhiều cơ hội để có câu trả lời tốt hơn. Càng  có nhiều thông tin thì  càng tốt mà.

Có  thể thấy,  qua những  phát  biểu của  chính Page, của  Vinton Cerf hay của  Craig Silverstein rằng  Google chỉ  mới  bắt đầu tiến trình của  nó, cũng như kỷ nguyên công nghệ thông tin chỉ mới đi những bước đi đầu tiên của nó trong lịch  sử rất dài của con người. Cuộc viễn du chỉ  mới  bắt đầu, như giáo sư Cerf đã nói. Page thích cuộc viễn du khoa học đó hơn là  kinh doanh.

*

*   *

Vậy  Larry  Page là  ai? Nhà  quản   lý với  thuyết khác biệt hóa? Nhà khoa học?  Nhà tỷ phú?  Thông tin mới nhất  từ Forbes, khi chương này vừa được viết xong: Google mua lại ga-ra cũ thuở  khởi  nghiệp. Trên  website Google cũng loan tin này. Báo Việt Nam cũng  đưa vào  trang thế giới.  Page và  Brin mua lại kỷ niệm  xưa và xem như là một phần  của di sản  văn hóa  doanh nghiệp. Chuyện mới  hơn của chuyện   tám năm trước   là họ mua luôn ngôi nhà bên  cạnh, để tiện cho khách tham quan. Từ cái ga-ra xe hơi bước một bước tám năm ra quy mô toàn  cầu  và hàng đầu.  Một kịch bản khởi nghiệp quen thuộc  của thung lũng  Silicon nhưng hoàn toàn  mới  lạ về diễn xuất trong suốt quá trình  của nó...  Hiện tượng “Google is global” do Page dẫn dắt, thành công trong thời gian rất ngắn, cho thấy những kinh nghiệm  gì?

Tư duy nhân loại của những  nhà khoa học thuần túy  là may mắn lớn nhất  cho Google. Page đã xuất phát như vậy và để đầu  óc mãi mãi đi theo hướng đó. Từ đó, nó chi phối  và hướng  dẫn  toàn  bộ các đường  lối kinh doanh. Điều này giải thích  vì sao nhiều máy tìm kiếm  khác cũng đã ra đời trước  và sau Google, trong đó  có máy  của  Việt Nam, đã không thể lan tràn toàn thế giới như Google.

Từ khát vọng toàn cầu như vậy của Google, Page đã lãnh  đạo  và hoàn  tất giai đoạn  mời gọi cả thế giới cùng tham gia vào công cuộc của Google. Như thể đó  là công việc chung mọi người.  Page kiên nhẫn  giải thích  và thuyết   phục các bên  tham gia hãy hành động vào công việc  đó – giải quyết  một thách thức do thời đại Internet đặt ra. Kết  quả là các bên tham gia – người dùng, khách hàng quảng cáo, doanh nghiệp,  nhà đầu tư, nhà khoa học, các chính  khách... – đã nhận  ra vấn  đề và  tham gia vào. Công nghệ  và công nghiệp tìm kiếm thông tin trên  Internet phát triển một bước dài.

Page đã  may mắn được  đứng  trên  vai những người  khổng lồ  – những  nhà kiến tạo  thế giới Internet – và biết  cách đứng  vững  trên yếu  tố thời đại đó. Page đã chỉ thành  công khi giải quyết  xong đặc tính liên văn hóa  và phi biên giới của thế giới ảo, với cảm  hứng  rõ nét về đời sống thực của con người trong thời  kỳ thứ ba của toàn cầu  hóa.

Không thể chắc  chắn  Google thành  công như hôm nay nếu Page không tìm kiếm  được các mối cộng tác xung quanh. Có  lẽ Google chỉ  là cái ga-ra cô đơn hoặc  là một  công ty bình  thường  giàu có nào đó nếu  không tạo được cảm hứng cho các tài năng hàng đầu lựa chọn  Google – ngày  mà Page không đủ tiền để trả lương tương xứng.  Rất có thể hàng triệu con người trên khắp hành tinh đã không tham gia vào công cuộc truyền bá Google tự nguyện, nếu đám đông không được Google tôn trọng trong văn hóa quảng cáo. Hàng ngàn nhân viên sẽ không đủ cảm hứng sống chết  với doanh nghiệp  nếu họ không được tin tưởng  và kích  thích   cái tốt luôn tiềm ẩn bên trong mỗi tâm hồn.

“Trẻ” là  phẩm  chất hàng đầu của Google và rất có thể đó  là lý do giúp cho tập đoàn  này vươn vai lớn dậy, đi nhanh như ngựa phi. Nói về tuổi  tác, họ có rất  ít các  cây đa cây đề nắm giữ các vị  trí xung yếu,  còn lại cả chục  chức  vụ điều hành mảng là  những  người đồng trang lứa  với  Page. Những người   trẻ là minh chứng  tốt nhất cho lý do thành công của một  nền văn hóa khác  biệt.  Người  trẻ thích nghi nhanh với cái mới.  Họ hiểu nhau vì “cô đơn” như nhau, khát vọng giống nhau. Cuối cùng, tất  cả làm  nên  một  không khí trẻ,  bao gồm   cả những  lão làng trong đó.

Các nước  nghèo  có thể nhìn  thấy gì từ một hiện tượng có tính  thời  đại như vậy?  Đó có thể là cơ hội cho mọi nơi là tương đối ngang bằng nhau. Công nghệ  và kinh doanh IQ có thể giúp đi tắt đón   đầu, với điều kiện  tối thượng  là có góc  nhìn  phù hợp. Người  trẻ Việt Nam chắc  chắn  đã  có trong mình chút hy vọng  từ huyền thoại Google. Doanh nhân Việt Nam chắc  chắn  đã  chia sẻ chút   tinh thần doanh nghiệp trong bối cảnh thế giới phẳng,  muốn hay không cũng phải tiến  vào với nhiều bỡ ngỡ.

Trong suốt tiến trình  đó, điều nổi bật lên là Page đã nhảy  vào làm  doanh nhân với cách  nhìn đời của một nhà khoa học. Để cuối cùng, Page dám   từ bỏ đúng  lúc để có thể tiến xa hơn trên con đường khoa học, công nghệ – những  thứ không bao giờ có đường biên giới lãnh thổ, màu da hay tôn giáo. Điều răn thứ nhất  của Google là hãy  tập  trung vào người dùng. Bí quyết  thứ nhất của Page là tập trung vào người dùng. Thành  công bậc nhất  của Page và Google bắt nguồn từ triết lý phục   vụ người dùng bằng việc  tổ chức thông tin toàn cầu. Page đã muốn  Google là của người  dùng.  Và rồi thế giới chứng kiến một câu chuyện kinh doanh kì diệu. Bằng cách nào Page làm được  điều đó?

Phần II. TRIẾT LÝ  VỀ SỰ HỢP  TÁC: CHIA  SẺ KHÁT  VỌNG

Tôi không muốn   quá tự mãn.

Larry Page

Chương  1.LARRY  PAGE  GẶP  TRI  KỶ

Chúng tôi chưa bao giờ phải choảng  nhau cả.

Larry Page

Giờ giải lao của một hội nghị  thương mại tại San Francisco, tháng  3.2006, bộ  ba quyền lực  của Google ngồi quanh một cái bàn với thật nhiều đồ chơi xếp hình  của hãng Lego. Page đang xếp hình một chiếc  cầu thang đi lên. Brin xếp một con ro- bot. Schmitd không chơi trò này mà chỉ ngồi  không, duỗi chân dài ra sàn nhà. Phóng  viên Adi Ignatius nhìn cảnh   tượng   đó  và gọi họ là “đáng yêu”.  Vì phóng viên  này nhớ lại chi tiết Page đã từng sáng chế ra chiếc máy in từ những  viên  xếp hình Lego. Viết vậy, nhưng Adi vẫn  tiến  đến  và tung ra những câu hỏi nhà nghề với các nhà tỷ phú “dễ thương”. Hãy xem hai bên  cà khịa  nhau.

Adi Ignatius: Các anh đang xếp cái gì vậy?

Brin: Tôi mong một  cái lò phản  ứng  hạn  nhân nhưng nó lại ra một con robot với khẩu  bazooka kỳ  lạ.

Page: Hey, tôi biết tôi đang xếp hình Eric với mấy miếng Lego này  (rõ ràng  là xây cái cầu  thang).

Adi Ignatius: Google đã có quãng đường  dài. Cảm giác được  chủ trì một  cuộc  họp cả ngàn  nhân viên nó như thế nào nhỉ?

Brin: Thật tình thì chẳng vui vẻ gì nhất  là khi nó diễn ra ở  một nơi to như thế này.

Page không có câu trả lời.

Chẳng phải tự nhiên mà Adi cà khịa chuyện “cảm giác chủ trì cuộc  họp cả ngàn người”, bởi vì từ lâu các nhà phân tích nói nhiều trên mặt báo về chuyện kinh doanh không chuyên  của hai nhà sáng lập – không trải qua trường  lớp nào cho tương xứng với tập đoàn  vừa lớn vừa lên  quá nhanh. Và hơn nữa, giới thạo tin đều biết rằng hồi nhỏ hai nhà khoa học này  là những  chú bé nhút  nhát  (song khi vào đại học, Page trở thành  tay diễn thuyết rất cừ). Nhưng bây giờ, Brin có thể khoe “độ lớn” của mình  rồi.

Adi mềm hơn: Công việc vẫn vui như ngày nào chứ?

Chỉ  có Brin trả  lời nhưng vẫn xưng hô số nhiều: Chúng tôi mất đi cảm giác thân thuộc như thuở nào. Khi quy mô mở rộng  từ mười  lên  một trăm người,  bạn thậm  chí  chẳng  thể nhớ tên  hết  mọi người  được.  Lúc đó, bạn chỉ  còn phát  triển theo kiểu tận dụng  số đông.

Page tiếp tục không nói gì. Trở lại hai năm trước, khi chuẩn  bị lên  sàn, Playboy đã hỏi về việc “mất đi niềm vui vì phải  họp hành,  báo cáo hàng  quý cho cổ đông”. Page đã nói với Playboy thực tế của mình: “Tôi đang lo đây, mà thật  ra trước  giờ tôi vẫn nghĩ đến chuyện ấy. Tôi đã lo từ lúc chúng  tôi càng trở nên lớn mạnh hơn và có nhiều áp lực mới lên  công ty. Thời gian không lâu trước, chúng tôi còn làm việc  chung một tầng  nhà. Rồi chúng tôi phải dời sang tòa văn phòng  mới, rộng lớn hơn và làm việc  ở  hai tầng  khác nhau. Chúng tôi tuyển thêm nhân viên  kinh doanh. Mỗi thay đổi đều rất lớn và xảy ra trong một thời gian cực ngắn. Tôi có biết nghề của ông là  luôn dòm ngó đến  các công ty có những thay đổi nhanh chóng chứ. Khi chúng tôi còn là một  công ty chỉ với 50 người, chúng tôi phát động những  buổi  gặp mặt cuối tuần  (TGIF - Thanks God It’s Friday) vào mỗi chiều thứ sáu để mọi người  có thể biết những diễn biến trong tuần qua. Nhưng bây giờ thì hết rồi vì chúng  tôi có quá nhiều người, khoảng 1.000  nhân viên, kể cả những người làm việc ở các múi giờ khác  nhau nữa. Chúng tôi cố gắng gửi những email vắn tắt tin ngắn trong tuần, nhưng không phải  cứ luôn như vậy. Khi bạn trưởng  thành,  bạn phải  luôn luôn sáng  tạo  ra những qui trình  mới. Tôi làm khá tốt công việc giữ cho được nếp làm việc  này, nhưng thử thách thì vẫn đang chờ phía  trước”.

Bây giờ trở lại giờ giải lao tại San Francisco. Adi đi thẳng vào vấn đề: Liệu Google có một  chiến lược nào không? Bởi vì lĩnh  vực nào các anh cũng nhảy vào  cả...

Lần  này Schmitd phải ngưng giải lao:  Chúng tôi cố  tạo  ra vẻ  bề ngoài như thể không kiểm soát được. Thật ra, bên  trong, đâu vào  đấy  cả. Đó  là một phần   của bí mật.

Page: Nhìn chung, chúng tôi không nói nhiều về chiến  lược của mình,  bởi vì đó cũng là chiến  lược mà.

Câu nói này của Page sau đó được  trích  dẫn  lại trên  nhiều bài báo. Page đã quá biết  cái cách  mà người ta gọi  mình là  “ông thánh sống” như thế nào. Page có  kinh nghiệm quan trọng   là Google trong một thời gian dài đã chẳng  có ai hiểu ngoài chữ “khác người quá”. Vậy nói ra cũng  sẽ vậy  thôi. Như chuyện hợp tác với NASA làm  dữ liệu chẳng hạn,  cũng   bị  vẽ vời  là kiêu  căng lên  cung trăng cắm cờ. Adi có một  câu hỏi quan trọng giúp làm sáng   tỏ  quan niệm sống  của những  chàng  trai này.

Adi Ignatius: Cảm giác khi đột nhiên  giàu  sụ nó như thế nào nhỉ?

Brin (trả  lời thẳng   vào  câu hỏi):  Phải  mất  khá nhiều thời  gian để làm  quen đấy.  Lúc  nào  anh cũng nghe người ta nói  là tiền không mua được hạnh phúc. Nhưng tôi nghĩ là khi có nhiều tiền thì chí  ít cũng  mua được  một mẩu hạnh  phúc  đấy chứ. Tôi vừa  tậu một  cái xe mới thay cho cái đã quá  cũ rồi.

Page:  Nếu chúng tôi làm tất cả chỉ  vì tiền, có  lẽ chúng tôi đã bán Google từ đời nào rồi.  Và bây giờ đang nằm phơi nắng trên  bãi biển.

Page đã không nói về “cảm  giác”  mà trả lời về mục tiêu  sống.

Mục tiêu  này  có logic với khởi  đầu của Google. Khi ấy, Page đem bán phát minh PageRank, không có   ý định kinh doanh. Và ngày  nay Eric Schmidt điều hành   sự nghiệp Google theo tinh thần của nhà sáng  lập: “Google không vận hành  vì quyền lợi của  các cổ  đông mà vì  quyền lợi  lâu dài của người dùng cuối cùng”.

Trước cuộc phỏng vấn này mười năm,  mọi chuyện đã khởi  đầu từ cuộc   gặp  gỡ định mệnh  giữa hai thanh niên  Page và  Brin. Phần  lớn các nguồn   tài liệu cho biết, khi mới gặp nhau, hai người bạn làm nên  Google không ưa nhau lắm. Làm  thế  nào họ hợp  tác với nhau trong suốt gần  một thập niên qua và làm  nên  huyền thoại Google? Trước hết, hãy xem Brin là  ai.

BRIN – CẬU BÉ TỐT KHI NGỦ

Sergey Brin được sinh ra tại thủ đô Moscow của Nga, năm 1974. Đứa   bé 5 tuổi của   xứ  sở  bạch dương đã theo cha mẹ rời quê hương đến định cư tại  Mỹ.  Cha của  Brin, ông Mikhail Brin  là  thầy giáo dạy toán tại một trường  trung học hồi còn ở Nga, nhưng đến  nước Mỹ ông giảng  dạy xác xuất và thống  kê ứng dụng  tại Đại học Maryland. Mẹ của  Brin, bà  Eugenia Brin, trở thành   nhà  khoa học của NASA. Trong nhà, Sergey Brin có em trai là  Samuel Brin.

Cậu  bé gốc  Do Thái Brin từ nhỏ  đã  tắm trong không khí khoa học của cha và mẹ. Brin rất quen và thích  những  buổi  tiệc  gia đình  mà cha mẹ cậu mời  bạn  bè của  họ về chơi và  nói  chuyện khoa học.  Tờ  Moscow News về sau viết về nhà  đồng sáng  lập Google gốc  Nga của  họ,  đã  gọi  Brin là thần  đồng  toán học. Vì Brin có năng khiếu về toán và  yêu  thích điện tử  hồi còn nhỏ.  Moscow News cho biết  lúc học lớp một, Brin đã đề nghị  với thầy giáo  của mình một cách  in ấn mới  khi kỹ  thuật này  chỉ  mới  bắt đầu xâm nhập  vào các gia đình ở Mỹ. Còn tạp chí Times cho biết lúc lên 9 tuổi, cha của Brin đã tặng  cho cậu chiếc  máy vi tính đầu tiên  trong đời hiệu  Commandore 64.

Theo Playboy, Brins cũng bị trêu ghẹo  là Jewboy mỗi khi họ đi trên  phố (Jew là từ  khinh miệt  gọi một người  gốc Do Thái). Cha của Brin đã thổ  lộ với Reuters: “Tôi rất lo lắng bọn  trẻ cũng  sẽ phải đối mặt với nạn  phân biệt”. Những   kỷ niệm tuổi ấu thơ thường để lại những  ấn tượng  sâu đậm  và đôi khi nó ảnh hưởng  đến  tư tưởng  của người đó sau này.  Brin đam mê  thể thao và  thích hoạt động, khác  với Page hay rụt  rè. Brin đã từng  thử cảm giác bay bằng cách đi học đu bay tại một trường dạy xiếc  ở  San Francisco.

Tốt nghiệp  trung học phổ  thông, Brin vào học khoa toán  của Đại học Maryland, nơi cha cậu  là giáo sư. Tốt nghiệp  cử  nhân đại học hạng  ưu đã giúp cho chàng sinh viên nghèo này suất học bổng bước  chân vào  khuôn viên  Stanford lừng  danh. Một năm sau, Brin gặp Larry Page – cũng  tài năng không kém.

Thời gian ở   trường  học, Brin bắt  đầu nhận ra đam mê của mình  đối với Internet. Brin nhận thấy phát minh rất mới này rồi  sẽ đặt ra vô số  rắc rối nan giải của chính  con người. Nhưng Internet sẽ làm  thế giới  thay đổi phương thức  quản   lý đời sống  của mình.   Và Brin đã  xây dựng  một phần mềm bảo vệ  bản quyền trên  mạng,  một website đánh  giá phim ảnh trên  mạng  và một vài website nhỏ khác. Khuynh hướng của Brin không đơn thuần là kỹ thuật  mà chúng  có dáng  dấp của những  tiêu chuẩn quản   lý cho đời  sống   ảo – một  khuynh hướng   xã hội.  Brin cũng thích thể thao và  nhạc rock nhưng sở thích không phải  là quan tâm lớn. Brin thích ngồi với máy  tính. Cuối  cùng  Sergey Brin lựa chọn hướng đi: đào xới dữ liệu  (data min- ing), tìm kiếm  các nguồn  thông tin không có tổ chức cho con đường  lấy học vị tiến  sĩ. Con đường danh vọng khoa học đang êm đềm này  sẽ bị dừng lại từ cuộc   gặp định mệnh  với Larry Page.

Brin là diễn giả khá thành  công tại các diễn đàn như Diễn đàn Kinh tế  Thế giới,  các hội  thảo  kỹ thuật,   giải trí  và thiết kế. Brin tham gia chương trình chuyên  đề của Charlie Rose trên  đài CNBC và  CNNfn, ở đó   Brin thường hay nói về tương lai của Internet và công nghệ tìm kiếm. Brin công bố cả chục  bài báo khoa học về khai thác  dữ liệu.

Đang là  ông chủ  huyền thoại  của huyền thoại Google nhưng Brin có một  tiên đoán kỳ lạ với  Mos- cow News: Trong năm năm nữa người ta có thể sẽ tìm kiếm  các thông tin một  cách  tự động  và như thế các máy tìm kiếm,  bao gồm google, sẽ không còn tác dụng.  Có phải  Brin và Page lại nhìn  thấy một tương lai khác của con người  từ Internet luôn thách thức?

Brin đã bỏ học tiến   sĩ nửa  chừng   vì Google. Và như thế,  đến bây giờ  bà  mẹ  vẫn hỏi  chuyện đó “hàng tuần”, theo cách nói của Brin. Và tỷ phú  Brin thú  thật  là “tôi muốn  hoàn  tất việc  học đó nhưng lúc này  chưa đào đâu ra thời gian thích hợp”.

Khi ông Michael Brin đến thăm ông con tỷ phú đã  nói  với  nhà  báo  Adi Ignatius một cách hóm hỉnh: “Sergey là một  cậu  bé tốt khi ngủ”.

Page có nhiều điểm tương đồng  với anh bạn của mình nhưng cũng nhiều khác biệt.

LARRY PAGE – CHÚ BÉ NHÚT NHÁT ƯA GÂY SỐC

Larry Page – cựu sinh viên làm nên sự khác biệt là tựa  đề bài  viết của  Khoa Kỹ thuật  điện tử  và Khoa học máy  ví tinh, Đại học Michigan, viết về cựu sinh viên  của mình  trên  website nhà trường. Page trở thành  tấm gương mà trường  này muốn  ví dụ với  sinh viên  mới. Vì thế,  nhà trường  đã viết vào năm 2001: “Không có  tiếc nuối  nào khi các thanh niên  tìm hiểu cuộc  đời của Larry Page”.

Page hơn Brin một tuổi,  sinh ngày 26.3.1973  – một năm trước khi Bill Gates bỏ học rời khỏi  học viện MIT để bắt  đầu sự  nghiệp  lừng danh. Tuổi thơ của Page may mắn hơn Brin vì không phải lưu lạc vì thời cuộc nhưng dòng  họ của Page lại có một lịch  sử đặc biệt.  Chú bé sinh ra ở  bang Michigan, Mỹ, và đến trường như bao đứa trẻ khác. Gia đình của Page cũng  là một  môi trường khoa học giống như gia đình Brin vậy. Cha của Page, giáo sư Carl Victor Page là nhà  tiên phong trong giảng dạy khoa học máy tính  và trí tuệ  nhân tạo tại Đại học Michi- gan. Sau này, Page cũng vào đại học nơi cha mình giảng  dạy,  y như trường   hợp  của Brin. Mẹ  của Larry, bà Gloria Page cũng giảng dạy lập trình  và là nhà  cố vấn  trong lĩnh  vực máy vi tính. Không khí tin học của gia đình sẽ thấm   sâu vào  chú  bé Page nhút  nhát  và rất hay rụt  rè.

Những bài viết  trong phần lịch sử của hãng  Google cho biết Page nghịch  máy tính  lúc 7 tuổi,   tức  là năm 1979. Khi  đó,  Brin  cũng  vừa  lần đầu tiên bước chân vào trường  học khi vừa đến định  cư ở Mỹ. Page về sau nhớ lại các phiếu ghi dữ liệu thuở đó thì  vẫn dùng phương pháp  đục lỗ. Máy tính chưa phổ biến như ngày  nay nhưng ông bố  đã đem về cho con một  cái, vì cậu  bé cứ quấn quýt bên chiếc máy biết làm điều kỳ lạ. Và cả nhà dùng chung một máy vi tính. Page nhớ  lại với tập san Michigan Engineer số xuân hè 2001 rằng  “Rất  có thể tôi là học  sinh đầu tiên  của một trường  tiểu học nộp  bài bằng  cách  in ra từ máy  tính”. Page nhớ lại chuyện  này: “Có lẽ tôi đã làm cho thầy cô tôi lúc đó phải  lúng túng”.

Anh trai của Page, Carl Jr. Page hơn em trai mình 10 tuổi,  nhớ lại: Em tôi lúc nhỏ lúc nào cũng  đặt câu hỏi về mọi thứ xung quanh mình theo khuynh hướng như thế  này: “Ô, làm thế  nào mà nó làm được như thế nhỉ?”. Chú  bé Page cực thích  mấy cái tuốc-nơ-vít  vì chúng có khả năng  giúp chú tháo tất cả các nắp đậy  của các loại  máy  móc  có thể “chơi” được, để xem “làm  thế  nào mà nó hoạt động được như thế”. Nhưng cái máy  vi tính   là thứ  hớp  hồn chú  bé hơn cả. Page là tay nhóc  tò mò đủ mọi  lĩnh vực nhưng đặc biệt thích  lĩnh vực máy tính,  Carl Jr. nhớ lại thiên hướng  của em trai. “Làm thế nào?” là  câu hỏi đã dẫn  Page đến phát minh Google.

Page là người   của khoa học.  Có lẽ trường  kỹ sư máy tính  của Đại học Michigan, nơi Page theo học đại học đã rất chính   xác khi viết trên  website về cựu  sinh viên  danh tiếng  của mình bằng những tựa đề như thế này: Born to Computer (sinh ra cho máy  tính) hoặc  Page by Pages (Page của những trang web).

Ngoài chuyện  tò mò kỹ thuật,   có thể đoán được khuynh hướng xã hội của Page hình  thành  từ nhỏ qua hồi tưởng của ông anh: “Anh em chúng tôi lớn lên  với nhau không chỉ có máy tính  mà Page còn nói về đủ thứ chuyện về chính phủ, chính trị và xã hội”. Larry đến trường tiểu học MacDonald Midle của thành  phố East Lansing. Ở đây, Page trở thành trưởng nhóm “câu lạc bộ trinh sát”. Giáo viên Nick Archer nhớ  lại: “Đó   là nhà  tư tưởng  nhí  có suy nghĩ độc lập”. Carl đến nay vẫn nhớ như in dòng chữ đầu tiên nhóc Page gõ vào máy tính: Frog and Toad Together – một câu chuyện  dành cho trẻ em. Page thường hay rủ lũ bạn  về nhà cùng học nhóm với cha của Page, mỗi khi ông về nhà sau giờ làm việc ở  trường  Đại học Michigan, cách nhà chỉ hơn cây số. Page cũng  có một thiên hướng xã hội cũng mạnh không kém. BBC khi viết về thành công khác lạ của  Page đối với Google, đã cho rằng  tài năng kinh doanh này chịu  ảnh hưởng  từ gia đình. Đó  là điều luôn bao phủ  bất  cứ ai. Trong khi đó,  các nghiên  cứu  của David Vise, tác  giả Google Story cho thấy Page là đứa  trẻ đa cảm, trong đó có dấu ấn lịch   sử gia đình.

Cha của  Page, giáo  sư Carl Victor Page là  nhà khoa học tiên  phong về trí thông minh nhân tạo và  khoa học máy tính.  Ông đã dẫn   dắt Page vào lĩnh  vực mà ông tôn thờ,  đó là máy  tính.   Nhưng ông cũng nhận thấy Page yêu  thích âm nhạc, cho nên ông thường  dẫn  cậu con trai đi xem những buổi hòa nhạc  của ban Gatesful Dead. Sau này, khi trở thành  ông chủ trẻ của tập đoàn  Google, Page đã rước một đầu  bếp của ban nhạc  Cái chết Dễ chịu này  vào  làm  bếp trưởng   tại tổng hành dinh Googleplex. Page bắt  đầu học  và chơi saxo- phone từ đó.

Trở lại Stanford. Căn phòng  trọ của Page ở  tầng ba, số phòng   360 của  tòa  nhà  có tên  là  Gates Building – thuộc trường khoa học máy  tính của Đại học Stanford. Tòa  nhà  là một  dấu  ấn của  tỷ phú Bill Gates ở khuôn viên Stanford. Gates không học   ở trường  này nhưng ông là nhà  khoa học đáng nể trọng. Microsoft tìm nguồn nhân lực   ở đây rất nhiều. Công việc khoa học đã đưa Gates đến trường đại học danh tiếng  này một cách tự nhiên  và ông ủng  hộ sáu  triệu đôla xây dựng khu ký  túc  xá. Gates sẽ có nguồn nhân lực dồi dào ở đây cho nền kinh tế khổng  lồ của tập đoàn phần  mềm lớn nhất thế giới.  Nhưng rồi sau này  lịch sử  thương mại công nghệ thông tin rốt cuộc  lại gửi đến  cho ông hai đối thủ cạnh  tranh tầm cỡ  – Page và  Brin – xuất thân từ chính   tòa nhà đó. Page ở đó   với   ba người  bạn học nữa. Brin ở  phòng 380 gần đó. Căn phòng  của Page ồn tới mức mà người  bạn Munzner nếu muốn học thì phải đeo headphone vào tai.

Những  chủ đề thích thú  nhất  của  Page trong phòng là làm  thế  nào  để phát minh ra những  hệ thống vận chuyển tốt hơn. Hoặc  là Page hăng say nhảy vào những  đề tài như cách thức vận chuyển con người  từ nơi này đến nơi khác mà không có tai nạn,   giá  rẻ,  không gây ô nhiễm và  nạn  kẹt  xe. Người  bạn ở  cùng  ký túc  xá, Sean Anderson nhớ lại: Page thích  nói về việc  phải  tự động hóa các hệ thống xe cộ kiểu như là nếu bạn muốn bạn chỉ cần nhảy lên một cái xe và nói với nó nơi cần đến. Nó giống như xe taxi vậy nhưng giá phải  rẻ hơn và tự động chạy tới chạy lui trên con đường riêng”. Theo Anderson thì “anh ta luôn có ấn tượng  mạnh   về việc phải giải quyết  các vấn đề di chuyển của con người  và những  thứ liên quan đến điều đó. Anh ta thích tìm ra những  cách khác biệt  để giải quyết các  vấn  nạn  xã hội”.

Tìm ra cách  giải quyết mới, hướng  đi mới cho các vấn đề xã hội,  sau này  sẽ đưa Page đến thành công trong Google. Đây là một  trong tám bí quyết mà  Susan, một sếp  gia nhập Google vào những ngày sớm nhất, cho rằng đã đem Google đến thành công. Cô gọi đó là “Big Think” – nghĩ lớn. Khuynh hướng  tạo ra những  cái mới giúp người  ta có thể tự do hơn trong cuộc sống luôn ở trong trong suy nghĩ của Page. Có thể tìm thấy khuynh hướng này qua một vài chi tiết.  Ví dụ như Page rất thích  đọc sách về cuộc đời các nhà phát minh. Trong số các danh nhân khoa học đó, Page lại thích  hơn cả  là những  người  tạo ra những  thứ ảnh hưởng  đến cuộc sống hàng ngày – dấu hiệu  của một khuynh hướng  vị nhân sinh hơn là  khoa học  thuần túy. Thần  tượng của Page là ai? Đó là Nikola Tesla, nhà khoa học phát minh ra dòng điện xoay chiều. Một hôm, Page đọc  tự truyện  của Tesla và khâm phục chi tiết phát minh của ông có sức ảnh hưởng  vĩ đại đến  đời sống hàng ngày của con người.  Cái yếu  tố “hàng  ngày”  đó thu hút Page. Nhưng một chi tiết khác  cũng làm Page chú    ý đó   là  thần  tượng của mình rốt cuộc  rất nghèo  khó và để mặc phát minh của mình  mà không chăm chút được cho nó mở rộng ra cuộc đời. Page nói: “Tôi không muốn như vậy, tôi muốn  làm khác  họ, làm cho nó hữu ích trong hiện thực”.

Tại Stanford, trong học kỳ thứ hai, khi Page tranh luận sôi nổi  với bạn bè về những phát minh giúp con người di chuyển thì nhận được  tin như sét đánh ngang tai. Người cha của Page qua đời. Giáo sư Carl Victor Page, người từng sống sót qua trận dịch  bại liệt hồi nhỏ, đã mất vào tuổi  58, sau cơn biến chứng viêm phổi.  Sức khỏe ông xuống nhanh vài  tuần trước khi trút  hơi thở cuối  cùng.  Sean Anderson, quản   lý ký  túc  xá nhớ  lại:  Page ngồi trên  bậc  thang của Gates Building thật sầu  não. Một đám  bạn vây quanh cố gắng làm  anh ta bớt đau buồn”. Goerge Stockman, một đồng nghiệp  tại Michigan của  ông Carl nói:  “Carl mong con trai Larry trở thành  một giáo sư. Vì như thế ông ấy có cơ hội chia sẻ những   gì ông ấy có thể, bởi vì đứa con cũng  có thiên  hướng giống như ông vậy”.

Đây không phải  là đau đớn vì mất mát lần  đầu tiên  của Page. Thời thơ ấu, lúc lên  tám tuổi, Page đã sống  trong bối cảnh  cha mẹ chia tay nhau. Cả hai, cha và mẹ của Page cam kết nuôi dưỡng Page theo cách  tốt nhất  có thể được. Cuối cùng, Page cảm  thấy  rằng  mình đã  chia sẻ  tình yêu  và  thì thầm với cả hai bà mẹ: mẹ ruột  và Joyce Wildenthal, một giáo sư đồng nghiệp và  là người  phụ nữ thứ hai của cha. Cả hai bà mẹ vẫn  quan hệ thân thiện cho đến hôm nay.

Cha của Page có gốc  gác Do Thái. Vào thời dân tộc này trở về lập quốc  ở  Trung Đông, ông nội  là một trong những người sớm nhất đã đến  định  cư tại thị trấn sa mạc ở  Arad, Irael – nơi nước  và các tài nguyên rất hiếm  hoi. Ông đã kiên  trì ở đó  lao động  và kiến  tạo mọi thứ gần  Biển Chết. “Một thời gian rất dài  sau cái chết  của ông, tinh thần tiên phong đó  đã  truyền lại  cho cháu trai của ông – Larry Page”, David Vise viết trong Google Story. Trong khi mẹ của Page là một  người   Do Thái thì “tôn giáo”  của cha Page là  công nghệ. Cha của Page đã dẫn   dắt con trai vào  lĩnh vực máy  tính như là  một phần  giáo dục.

Dù  đau  buồn sau lễ tang, Page vẫn trở  lại Stanford, với trợ giúp của anh trai, Carl Jr, khi đó đang làm việc  tại Silicon. Larry không dứt khỏi nỗi cô đơn vì mất mát. Hai anh em dành thời gian cho nhau nhiều hơn, họ  nhớ   lại  cha của  họ  và  hồi tưởng thời thơ ấu.

Brin vào trường  Stanford trước Page một năm. Page từ Đại  học  Michigan chuyển đến cũng bằng một học bổng  tiến  sĩ. Nhà trường  phân công Brin dẫn tân sinh viên Page đi tham quan trường. Trong khi đó, công việc yêu  thích  của Brin là  bên  máy tính. Stanford là một  khuôn viên   khổng  lồ. Việc hướng  dẫn  một nhóm  lính  mới đi hết cái thành phố  nhỏ  này  đúng   thật  là đáng   chán  so với việc ngồi bên cái máy tính  và mơ mộng với những  thuật toán làm thay đổi  thế giới. Mà cái anh chàng sinh viên  mới tên  Page này thì  lúc nào cũng  có quan điểm riêng. Rốt cuộc  họ phải học chung một lớp. Dần  cả hai phát hiện ra rằng,  chỉ  có đề tài làm thế nào  sắp xếp  trận  tự trên Internet là giúp  cho họ có điểm chung. Mỗi lần như vậy  họ nói  chuyện với nhau như là  hiểu nhau từ  tám   kiếp trước  vậy. Đam mê  của Page là làm  sao tổ chức  các đường dẫn  từ web này sang web khác mỗi khi con người lạc vào thế giới rời rạc nhưng khổng lồ của Internet. Còn khát khao của Brin là làm  sao nắm cho được các dữ liệu  nằm sâu trong thế giới Internet sẽ còn phát triển nhanh và rất lớn. Họ cần  lẫn  nhau để thế giới của họ trở nên đầy đủ. Điều quan trọng  là họ có khát  vọng  như nhau về cuộc  sống  và như vậy những chuyện cá nhân khác  sẽ trở thành lẻ tẻ không đáng  kể. Kẻ trượng   phu thì  nghĩ lớn  và nghĩa lớn  là vậy.

Trở thành  tỷ phú rồi,  Page nhớ  lại với Business Week về thời hay cãi vã của  mình.

Hỏi: Người ta đồn là ông và Brin vốn không mấy ưa nhau. Điều gì khiến  các ông gắn bó với  nhau? Page: Vì chúng tôi cùng quan tâm đến tìm kiếm. Tôi suốt ngày  để đầu óc nghĩ   về web trong khi Brin thì chúi mũi vào khai thác dữ liệu.  Đó  là sự kết  hợp tự nhiên. Tám năm qua chúng tôi vẫn duy trì tình bạn thân thiết. Điều đó tạo nên thành công cho Google.

Page tránh kể lại những chuyện  cãi vã. Câu trả lời thật  đầy đủ  về việc họ học  cách  hợp  tác với nhau. Họ đã kết  hợp tự nhiên với nhau vì cùng  có chung quan tâm. Và  như thế thì  không cần và không nên  nói  về những mâu thuẫn làm  gì. Cái quan trọng là nhờ  đâu mà Google thành công. Nếu không vì khát vọng chung rất có thể họ sẽ có những tranh luận mới trong... suốt  cuộc  đời, mặc dù rất hay vì đầy học thuật  nhưng lúc  đó  sẽ chẳng làm nên  Google kỳ tích  cho thế giới. Nhưng nếu Page nói ẩn ý như vậy thì dĩ nhiên nhà  báo sẽ không bỏ qua, mà phát  huy nghề hỏi của mình   ngay.

Hỏi: Không hề có  mâu thuẫn   gì sao?

Page:  Chúng tôi có quan hệ  rất tốt và chưa bao giờ phải choảng  nhau cả. Tôi cho rằng, Sergey và tôi chung quan điểm trên hết mọi sự, bởi chúng  tôi đã  làm  việc với  nhau khá  lâu. Ngay cả  khi bất đồng  nhỏ, tôi thậm  chí  có thể biết trước chúng tôi sẽ tranh cãi với nhau ở điểm nào  và sẽ trao đổi về điều đó. Nếu  nhìn   vào bất cứ công ty thành  đạt nào,  bạn  sẽ luôn nhìn thấy những  kiểu quan hệ như vậy.

Biến  bất đồng  thành những tranh luận cần thiết là chuyện không phải lúc nào cũng làm được nếu người  ta không chịu nhìn vào  mục  tiêu  “thành công” chung. Người ta khó  có thể mà đi chung con đường nếu không đi guốc vào bụng nhau để biết trước   sẽ tranh luận ở  điểm nào  và tranh luận để làm gì. Nếu  Page và Brin không học cách tôn trọng quan điểm lẫn nhau thì họ khó mà biết  tôn trọng các nền văn hóa mà về sau Google sẽ chạm đến  từ Đức sang Pháp  và đến Trung Hoa. Và nếu  họ không chịu  học cách đối thoại  với nhau trong suốt bấy nhiêu năm trời thì khó mà đạt tới Google biết  lắng nghe và đối  thoại   khắp  thế giới  như ngày  nay. Nhận định đó là chắc chắn đúng  nếu  bạn tin vào quy luật muôn thuở của con người   là chưa tề gia được thì đừng hòng bình thiên  hạ thành  công.

Cho đến nay, không phải  lúc nào họ cũng  đồng quan điểm với nhau trong mọi chuyện.  Ví dụ một chuyện nhỏ  như thế này  mà  năm 2004 Playboy đã moi ra được.

Playboy:  Chúng tôi được  biết  rằng lúc đầu các anh muốn một văn phòng không lắp  điện thoại? Brin: Đó   là  ý  kiến của  Larry. Anh ấy  lập  luận rằng, trong thực tế bạn thường  gọi vào số di động của  ai đó  vì  bạn  không thể biết người  cần gặp đang ngồi ở bàn, bên máy  cố định hay không. Cho nên  theo Larry, tại  sao phải  bận  tâm đến điện thoại hữu tuyến  chứ? Tuy nhiên, cuối cùng chúng tôi quyết định chọn   lắp điện thoại   bàn  với lý do chất lượng  tốt hơn và tiện  dụng  hơn.

Đó   là  nói   tới  chuyện hồi mới  xây tòa  nhà Googleplex của  họ. Các  tài năng thường có  lý  lẽ khác  thường   và khác  nhau. Nhưng các  tài  năng khi phải  làm  việc với  nhau họ cũng  thường   có phẩm  chất tìm kiếm điểm chung nhanh chóng  vì mục tiêu  chung. Page và  Brin thuộc  trường  hợp này.  Và suốt  lịch  sử sáng  lập, xây dựng  và phát triển Google khổng  lồ như ngày nay, cả hai đã học cách  lắng nghe quan điểm của  nhau. Cuối cùng họ có thể đi đến chỗ như Brin nói “chúng  tôi quyết định rằng...”

TỪ THUẬT TOÁN “CON NHÊN”

Thoạt  đầu, Larry  Page đề nghị cùng  Brin  làm một cái gì đó với thế  giới web, chứ chưa phải  là tìm kiếm chuyên  nghiệp như ngày nay.

Vào  thời  điểm đó,  hầu như không có  ai nghĩ rằng tìm kiếm là một  cái gì quan trọng. Quan niệm này xảy ra với cả các  giáo  sư ở  Stanford. Và như vậy,  cả hai vẫn nghĩ rằng mục tiêu cá nhân là học xong tiến  sĩ. Brin vẫn  làm việc  với giáo sư hướng dẫn Motwani về đào xới dữ liệu.  Brin đang tìm một con đường  toán học nào đó để có thông tin chính xác  từ một  núi  dữ  liệu lớn.  Brin lập một nhóm nghiên cứu đặt tên  là  MIDAS – tên  một nhân vật thần thoại Hy Lạp cổ  đại có phép  biến  mọi thứ thành vàng – nhưng kỳ thực nó viết  tắt cho tên đề án nghiên cứu khoa học: Mining Data At Stanford. Nhưng có ít hy vọng. Tìm kiếm thông tin từ một dữ liệu  đã có nhiều nơi nghiên cứu nhưng không nơi nào giải quyết  được số lượng   lớn,  toàn  bộ từ Internet. Lúc đó đã có một  vài tên tuổi như Lycos, Infoseek, HotBot. “Bạn chỉ tìm thấy một đám kết quả chẳng  có ý  nghĩa  gì nhiều”, giáo sư Motwani nói  và gõ từ khóa   “inktomi”  vào chính  trang tìm kiếm Inktomi, xịn nhất vào thời điểm đó. Kết quả, như giáo sư nói: “Chẳng   có gì. Nó còn không tìm thấy chính  nó”. Inktomi được phát triển vào giữa năm 1995 tại Đại  học  Berkeley, nơi Motwani lấy bằng tiến  sĩ. Giáo sư nhận định “Tìm kiếm chẳng lý  thú vào thời buổi  này”.

Trong khi Brin chưa tìm ra phép toán nào để đi xuyên qua những nguồn  dữ liệu khổng  lồ nhưng rời  rạc  trên  Internet thì Page ngồi miệt mài bên máy tính để lên  web lấy dữ liệu  xuống  một cách thủ công. Page hỏi sinh viên  trong trường  thì ai cũng chỉ cho “bí  kíp”   gõ địa  chỉ  website vào trình duyệt Internet. Đơn giản thế thôi! Nghĩa   là, bạn phải nhớ địa chỉ website cần  tìm.  Đó cũng  là lúc người truy cập vào web tại Việt  Nam ai cũng thủ một cuốn sổ nhỏ danh bạ địa  chỉ  web. Vấn đề của Page và Brin là phải  có một thuật  toán  làm chuyện đó mà không cần  bất cứ cuốn  danh bạ nào hay trí nhớ siêu việt  nào, vì ai mà nhớ hay chép  được  cả tỉ  địa chỉ!  Số lượng  còn tăng lên  cả tỉ  nữa  trong tương lai. Hai thanh niên này đang đặt ra bài toán có  tính  cách mạng.

Page phải tìm  dữ liệu  từ web là bởi vì Page đang thực hiện Dự  án  Thư viện Kỹ  thuật   số – Digital

Libraries Project. Ngoài chuyện  gõ địa  chỉ  vào trình duyệt Internet, Page dùng AltaVista để tìm kiếm. Công cụ này cũng  giúp  Page được chuyện  liệt kê các địa  chỉ mà nó lưu trữ sẵn, đỡ phải nhớ hay ghi chép. Phần lớn  tìm kiếm lúc  đó  dừng   lại ở   khả năng này. Tiện lợi của  nó là bạn  có thể từ địa chỉ liệt kê đó mà click chuột  vào và link đi luôn. Brin thường  làm giúp Page công việc  này. Cả hai vẫn đào  xới hai mảng  sở trường   của nhau và khuynh hướng là làm  sao kết nối chúng  lại thành một. Đối với Brin là một  thông tin, một dữ liệu  cụ thể ở bất cứ nguồn   nào. Với Page là làm  sao đi xuyên  qua các trang web – thế  giới thông tin lớn nhất  – để tóm lấy chúng.

Một  hôm, trong khi ngồi trước  màn hình với AltaVista, Page nhìn chăm chăm vào những  kết quả liệt kê. Ở đó  có những  thứ được  đánh  dấu và được  gọi bằng cái tên quen thuộc: đường dẫn (link). Page nhận thấy hành vi của mình  giống như con nhện   bò từ điểm này qua điểm khác. Nhưng con nhện sau khi bò thì  tạo  ra một  cái mạng nhện bằng sợi tơ của mình,  còn người ta khi bò như vậy trên mạng  thì  mọi thứ vẫn  cứ rời rạc. Liệu  có một thuật  toán  nào bò như con nhện trong không gian web trên Internet không? Page bắt đầu suy nghĩ về cách lượm  lặt những  đường  link. Việc  này chỉ làm được sau khi phân tích đường link. Một khi nó đã được phân tích,  đã nắm được  nó khi đó  sẽ có cơ sở để có một thuật  toán  “con nhện”.

Page nói  với giáo  sư hướng dẫn về hướng tiếp cận của mình.   Page nghĩ  rằng một khi nắm  bắt được cơ chế  lượm  lặt các yếu  tố link này thì cơ chế đó có thể đi từ web này sang web khác. Page nhận được đồng ý của giáo sư hướng dẫn Hector Garcia Molina về phép phân tích  các link và giá trị  tiềm năng của hướng  nghiên  cứu. Những  máy tìm  lúc đó không cung cấp chi tiết hoặc một thông tin nào đó  từ địa chỉ mà chúng tìm thấy. Nói cách khác, chúng chỉ mò đến  được địa chỉ mà không đi vào kho dữ  liệu của  web. Page muốn  đào tung các đường link lên  và xem chúng   có thể hữu ích như thế nào. Chộp bắt các  dữ liệu trong đó  là nghề của Brin. Nhưng Page muốn  kiểm tra lý  thuyết của mình  thì cần  phải có một cái thùng  chứa dữ liệu thật  lớn để thử. Page làm điều đó với  ngay máy tính  của mình.  Cái gầm bàn trong phòng 360 tòa nhà Gates trở thành  một cái kệ nối các ổ chứa  mà người bạn Munzner tả là thấy  nó giống  như người ta chơi xếp hình logo.

Page đã tìm  ra chìa khóa cho vấn đề.

Và đó sẽ là cột  mốc  trong lịch  sử truyền thông. Tiến  sĩ Hennessy, hiệu trưởng Stanford đã nói về phát kiến  này: “Anh ta nghĩ ra con nhện (spider) chính  xác một cách lạ  kỳ”.

Brin và Page lúc đó đã giống  như hình  với bóng. Brin gần như ở  suốt trong phòng Page. Người ta bắt   đầu gọi  họ  chỉ   bằng   một   cái  tên  chung LarryAndSergey. Cả hai đã thức  thâu đêm  để tìm ra thuật  toán  với hai mục tiêu  đầy đủ  và tốc  độ nhanh. Lần đầu tiên  trong lịch  sử truyền thông, con người đang đứng trước khả năng chia sẻ kiến thức toàn cầu với tốc độ ngay lập tức. Sau này, họ hoàn thiện  tiếp tục, Google đạt tốc độ 1/500 giây để tìm ra kết quả, dọn lên cho bạn nguồn  nguyên liệu của  bữa  tiệc tri thức. Nhưng vào thời  điểm này, họ chỉ dừng  lại được  ở  phát kiến  của Page là đã tạo ra một “con nhện” bò từ web này sang web khác để lấy dữ liệu.  Vậy mà các ổ chứa  không còn chạy nổi nữa.

Vấn đề tiếp theo, vẫn theo cách  nhìn   có khuynh hướng   giá trị  xã  hội,   là  con nhện này  làm  sao phân biệt nguồn link nào  là quan trọng  với người tìm, nguồn  nào ít quan trọng hơn? Giống như bạn đọc sách, nguồn  nào quan trọng   là do bạn thẩm định, không có cái máy nào làm việc  đó giúp bạn. Nhưng nếu  có ai đó đưa cho bạn cả núi sách  theo cách của “con nhện”  tìm thấy thì bạn sẽ rối  ngay vì số lượng.  Giá trị của câu hỏi này, như bạn đọc biết nó  có  ý nghĩa xã hội hơn là một phép toán của khoa học. Nhưng Page muốn “con nhện” phải  có một giá trị  cho cuộc sống chứ không phải   là vật trình diễn kỹ thuật.  Page không muốn  lặp lại cách thức  của thần tượng Tesla – người  phát kiến ra dòng điện xoay chiều nhưng rồi để đó.

Page lại đưa ra một  lý thuyết tranh luận với Brin về sứ mệnh   xã hội  của  “con nhện” mà họ đã tạo ra. Page nói: “Sự trích  dẫn trong nghiên cứu khoa học  là quan trọng”.   Và Page dẫn chứng cho tầm quan trọng đó: “Các nhà khoa học đoạt giải Nobel đã phải  trích dẫn cả  10.000 trang tài  liệu khác nhau”. Kết luận   là: Nguồn nào càng  được  trích dẫn nhiều chứng   tỏ mức  độ quan trọng hơn của nguồn đó.  Và cả hai tìm thấy một lối thoát:  “Con nhện”  phải “nghe” và “thấy” được đường link nào được truy cập nhiều hơn, và khi đó nó phải  cho ra kết quả  ưu tiên  tương tự.  Nghĩa là,  nguồn nào được nhiều người tham khảo thì lần sau con nhện sẽ  tự  động  dọn nguồn   đó lên  trước trong danh sách kết quả. Nói một cách khác, Page và Brin đã dùng những thuật toán phức tạp có tính  thống  kê. Lựa chọn này, đến  nay vẫn   là bản  sắc của  Google và được  xem là thông minh hơn máy khác. Nguyên lý  có  tính xã hội  đó  về sau sẽ  định hướng cho những  sản phẩm tìm kiếm quan trọng  nhất  của Google, từ “từ  khóa”   cho đến “hình ảnh”  hay “video”. Nó có giá trị hữu ích  như Page muốn.  Nó hữu ích  vì nó đưa ra cái gần nhất so với nhu cầu của người  tìm.  Giá trị của nó cũng giống như bạn thấy  hữu ích  và dễ chịu khi giao tiếp  với một người thông minh, luôn biết  cách đáp ứng nhu cầu của một câu hỏi.

Page đặt tên cho hệ thống phân loại  là PageRank. Brin gác lại các nghiên cứu khác. Page ngưng các đề án khác.  Cả hai đăng ký nghiên cứu vấn đề mới mẻ  mà  Page vừa khám  phá. Page và  Brin quyết định chọn PageRank làm đề tài tiến  sĩ bằng cách ứng  dụng  nó trên  Internet. Đầu năm 1997, Page phát triển công cụ tìm  kiếm  nguyên thủy  với tên gọi  là BackRub – gãi lưng – vì như Page giải thích công cụ này tìm  thấy web bằng cách “vòng ra sau lưng” web. Page lấy bàn tay trái của mình  đặt lên máy scan và quét!  Page thích  thú lấy phần  mềm làm cho bức hình  này trở thành  trắng đen. Đó  là logo đầu tiên của công cụ tìm  kiếm  BackRub. Bạn khó  có thể tìm thấy  một “cái máy”  thử nghiệm trong phòng thí nghiệm  nào mà có một  logo như thế. Bạn thường  chỉ nghĩ đến logo khi đó  là một sản  phẩm thương mại  hay mở  công ty. Thầy Motwani thấy thích thú và tham gia vào công việc của sinh viên: “Họ đã nhanh chóng  biến  nó thành một nghiên cứu học thuật”.   Các tác giả của công trình giờ đây thực sực muốn  biến  nó thành  một máy tìm kiếm  lớn, vượt ra khỏi quy mô thí nghiệm và phát  triển nó lên thành công nghệ tìm kiếm (tìm mọi loại dữ liệu  chứ không riêng tìm chữ trong văn bản). Một giáo sư hướng dẫn khác của Page, thầy Winograd đồng ý   các bước  đi của  tư tưởng  đó. Giáo sư nói: “Họ không mở một công ty, họ muốn làm cho máy tìm kiếm  làm việc  tốt hơn”. Page đã từng liều lĩnh  muốn thử con nhện trên  hệ thống Internet khi mà hệ thống máy chủ còn nằm dưới gầm   bàn  ký túc xá.

Page, Brin  và  thầy Matwani đặt  nguyên  mẫu

BackRub lên  website nội  bộ của  Stanford. Trong thử nghiệm đầu tiên, nó trả lời được  ngay lập tức.

Khi phần mềm PageRub được  cài đặt thử nghiệm và  gắn giao diện lên  website của trường,  Page và Brin chỉ báo tin cho vài người  bạn biết  mà vào thử. “Thông tin lan đi như là  vi rút lây lan vậy”, Page nói  với hãng  tin CBS News.   Và mọi người dùng ngày càng nhiều. Cuối  cùng  thì  máy  chủ xử lý đặt tại phòng   ký túc xá của  Page quá  tải.  Và  họ  bắt đầu nghĩ đến việc phải mua thật nhiều máy tính để làm  máy  chủ  xử lý.

*

*  *

Cuộc  gặp gỡ không hẹn trước của hai thanh niên Larry và  Sergey cuối  cùng  đã tạo ra cho thế  giới thêm một câu chuyện  đẹp về kinh nghiệm hợp tác. Thế  giới ngày này đã trở nên nhỏ hẹp hơn và như vậy người  ta bị buộc  phải  học  cách  hợp  tác. Có quá nhiều ví dụ trong thế giới kinh doanh nhờ hợp tác thành  công. Ở góc   độ  cá  nhân giữa các nhà sáng lập, kỹ năng hợp tác lại trở thành  những  thứ có thể học được về khả năng chia sẻ tư tưởng  với nhau – một nền tảng  của giao tiếp. Trong nghệ thuật kinh doanh của thế  giới kỹ thuật  số, những doanh nghiệp  thành công nhất  cũng  là những  ví dụ sáng  rõ nhất  về mô hình  một công ty, hai bộ não lớn. Bill Gates thiên tài là thế  nhưng cũng cần phải  có Paul Allen để khởi nghiệp  Microsoft. Một giá trị công nghệ  có tên là HP đã phải  hình thành từ  hai con người,  Hewlett (William)  và  Packard (David). Những huyền thoại đẹp nhất mà nền kinh doanh hiện  đại của thế  giới có đạt được  như Intel, Oracle, Apple, Cisco Systems... đều để lại  những dấu ấn của hợp  tác cá nhân. Các huyền thoại không chỉ đẹp vì lung linh tài trí, to lớn hay khổng  lồ về tài sản  mà  còn  do nó  có khả  năng đối  đầu với những thăng trầm không tiền lệ và học cách vượt qua không kinh nghiệm trước.  Một lúc nào đó, các sinh viên khoa quản trị kinh doanh trên các giảng đường sẽ phải học chính  thức về hiện tượng chia sẻ tư tưởng  này giữa các bậc thầy  thực tế, hơn là tự tìm  đọc những  kỹ thuật  giao tiếp   lẻ tẻ giữa  họ. Bởi  lẽ, nó  là phần quyết định sự  ra đời của một doanh nghiệp phi thường – vượt lên trước thời đại. David Filo – Jerry Yang của Yahoo và  Larry Page – Sergey Brin là những  cặp đôi của thế  hệ trẻ đầy “máu  nóng  cá nhân”, xét theo lứa tuổi.  Khi người ta trẻ,   rất  trẻ  ở tuổi 20, biết   từ bỏ cá nhân mình là một đòi hỏi quá sức của tâm lý lứa tuổi.  Việt  Nam trong thập niên qua – thập niên có Google trong đó – đã hình  thành  một lớp doanh nhân trẻ  đầy tài năng và nhiệt huyết và cơ hội và thế  giới tương tác, sẽ làm  nên điều kỳ diệu  của cơ hội vàng của thách thức không tiền lệ, nếu đạt được đặc trưng của thời đại  có tên  gọi quen thuộc: “hợp tác”.

Larry Page sẽ khó  làm  thế  giới  thay đổi  với tài trí của riêng mình về mối liên hệ giữa hàng tỉ web. Và Brin cũng  sẽ khó  làm  thế  giới tốt hơn với  bộ óc thần  đồng  toán học nếu  phải một mình  đào xới trên  hòn  đảo  dữ liệu cô đơn. Những thanh niên tuổi 25 biết cách tranh luận với nhau không phải để lợi dụng  một nửa trí  tuệ  trời không ban cho mình   mà là, để học lẫn nhau cái thiếu   hụt vĩ đại của mình.  Họ gác qua những cãi vã đời thanh niên để tranh luận triền miền với  nhau về cùng  một khát  vọng  đó là cống  hiến   cho đời phương pháp kết nối các hoang đảo chứa đầy tri thức nhân loại giữa đại dương Internet hỗn  độn. Nói “cống hiến cho đời”   sẽ không vướng ngoa ngôn nếu ta tin rằng  người  trẻ nào cũng  có một trái tim nhân loại, cho dù sau này  đời  sống  có thể sẽ làm  thay đổi nhiều. Nếu không tin như vậy, làm sao chúng ta phân biệt được đâu là tuổi   trẻ?  Và nếu  người   trẻ không được tin, thì  họ hoặc  sẽ là đứa  bé bảo đâu ngồi đó  hoặc   là kẻ  già  nua thở dài nhớ những ngày xưa chưa bao giờ tới trong đời.

Đầu năm 1997, Page và  Brin  viết chung công trình nền tảng  có tên là: The Anatomy of a Large- Scale Hypertextual Web Search Engine (Công cụ tìm kiếm quy mô lớn trên  web sử dụng  ngôn ngữ siêu  văn bản). Công trình   này có thể tìm  thấy tại phần lưu trữ trên  website của Stanford. Page và Brin không chỉ viết chung luận văn làm thay đổi thế  giới. Cả hai vẫn thường là cặp bài trùng   trong các bài báo khoa học, ví dụ như bài báo khoa học: A New Architecture for Data with High Dimen- sionality.

Các tác giả của máy tìm kiếm  đã vất vả vì phải nhiều lần đặt tên cho đứa con học thuật  của mình.

Mùa thu năm 1997, Page bước vào tuổi 28 và Brin ở   tuổi 27. Họ  quyết định đổi tên  cho máy  tìm kiếm. Đây là lần  thứ ba, hai nghiên cứu sinh tiến sĩ muốn  công trình  của mình  có một  cái tên chính xác, diễn tả được  điều họ muốn  nói về công nghệ mới của họ. Nhiều tài liệu  cho hay cái tên  Google lừng danh do Brin đặt ra nhưng câu chuyện vui hơn nhiều cho đến khi cái tên  ra đời. Page muốn có một  cái tên  thật hay nhưng mà không nghĩ ra được bèn đến gõ cửa phòng  của Sean Anderson để cầu cứu.  Page nhờ  Anderson tham gia vào  buổi não công tập thể (brainstorming) để có cái tên hay. Anderson ban đầu  từ chối nhưng rồi lại đến  trong mấy ngày sau. Tài liệu  của David A. Vise cho hay Anderson đứng gần cái bảng và bắt đầu động não “Googleplex được chứ nhỉ?  – nó diễn tả một  con số rất lớn”.  Page: “Google thôi thì  sao, vì  nó  ngắn hơn?”. Anderson viết lên  bảng g-o-o-g-l-e và đánh vần, cảm  thấy  ổn.  Larry  Page viết lên  bảng: Google.com. Nó cũng  “hoang dã”,  trẻ trung như Yahoo hay Amazon – những  cái tên có phong cách được ngưỡng  mộ lúc đó. Nhưng hôm sau Page gặp người  bạn cùng phòng  là  Tamara và  khi đó mới biết  chính  xác phải viết là  “googol” – thuật  ngữ toán học chỉ con số gồm  một trăm số 0 đứng sau một  số 1, nghĩa là rất lớn.  (Tamara trở thành  thành viên nhóm đầu tiên tham gia công ty Google.) Page và Brin thấy  là không sao. Googol là một  từ được sáng tạo do Milton Sirotta, cháu trai nhà toán học người  Mỹ tên  là  Edward Kasner. Và  lịch sử  cho thấy như Page nói: Người ta nhớ “Google” là được. Và rồi sai-lầm-không-chịu-sửa-chữa-khi-nó-còn-có- thể đó đi vào từ điển! Còn “Googelplex” không phải là cái tên mãi sau này mới được nghĩ ra để đặt cho tòa tổng  hành dinh gồm sáu khối nhà trong khuôn viên  rộng  lớn, mà ngay từ đầu   nó suýt  là tên  của cỗ  máy  và cũng  là tên  công ty.

*

*   *

May mắn của Page là gặp  được người tri kỷ. Cho nên  khi Page nói với nhân viên  “Chúng ta chẳng phải đã kiếm  tiền đủ rồi sao!” để từ chối  cách  tiếp cận kinh doanh của nhân viên bắt đầu  từ “sẽ kiếm được 80 triệu đôla nếu...”,  thì Brin nói  với  nhân viên  tiếp lời  của  Page: “Chúng ta sẽ  không làm chuyện này nữa nhé”.

Page gặp Brin trong khát vọng làm thế  giới tốt hơn.

Brin gặp Page trong tinh thần khởi nghiệp  vì con người.

Cả  hai gặp nhau trong huyền thoại không hẹn trước. Điều quan trọng   là họ học  ra cách để đạt được  thành  quả mà “đừng  làm điều xấu xa”. Và như vậy họ phải  học cách  hiểu nhau, chấp nhận nhau. Tình  bạn đặc biệt  giữa họ được  gìn giữ theo kiểu: Page không thích điện thoại  bàn trong khi Brin vẫn thấy  nó cần nhưng “chúng tôi” đi đến quyết  định  tốt nhất cho Googleplex.

Page đã có trong tay thiên thời (Internet), địa lợi (Silicon) và nhân hòa – đã gặp được  tri kỷ và mọi chuyện xuôi chèo mát mái cứ thế  diễn ra.

Larry Page và  Sergey Brin, những ông chủ của công cụ tìm  kiếm   nổi  tiếng   trên  Internet có  tên Google, là những hình mẫu thanh niên mà bất  cứ phụ  huynh nào cũng  mong muốn con cái  mình được  như  vậy,  không phải  vì  đơn giản   họ  là những tỷ phú  trẻ mà bởi còn  vì trí thông minh, sự chăm chỉ  và ngoại  hình  bắt mắt”.

New York Times

Chương  2.RA ĐỜI TRONG   CƠN   BÃO

Nhìn chung, mục tiêu của chúng  tôi là  tổ chức thông tin của thế  giới, làm cho thông tin trở nên  có thể tiếp cận được một cách  phổ  biến  và hữu ích.

Khởi  đầu, Larry  Page chắc  chắn  là người    bán hàng không giỏi chút  nào.

Năm 1998, Larry Page đứng trước một lựa chọn khó và lớn: Tiếp   tục chương trình tiến  sĩ hay tự mình đưa Google và đời sống.  Page chọn  bỏ học. Và một động  lực nữa ít được  nhắc đến  trong lịch sử  Google là động   lực  từ gia đình, các bậc phụ huynh đã vét tiền để giúp con mình.

Trở về khởi điểm của họ cùng  Business Week là cách để biết quan điểm của  họ lúc bấy  giờ:

BW: Trước khi thành  lập công ty có phải  ông đã đến  gặp David Filo (đồng sáng lập Yahoo), đề nghị bán công nghệ của mình  cho ông ta?

Page: Khi còn  là sinh viên ở Stanford, tôi và Sergey đã  trao đổi với  nhiều công ty về công nghệ tìm kiếm.  Và rồi chuyện  bán công nghệ  cuối cùng đã không xảy ra được.  Và chúng  tôi tự mở  công ty. Song nếu  có gì xảy ra đi chăng nữa tôi vẫn tin mọi thứ sẽ tốt đẹp.  Chuyện với Yahoo thật  khó nói rõ ràng hơn nhưng bạn cũng cần hiểu rằng chúng tôi khi đó chỉ  là những sinh viên. Chúng tôi chỉ nghĩ rằng đơn giản  là chúng tôi đã nghĩ  ra những công nghệ  thật tuyệt vời.  Cũng  có thể nói  thêm  rằng những người ở  Yahoo cũng thật tuyệt.

Vậy  là rõ, khởi  đầu Page không có   ý định kinh doanh để làm giàu cho chính mình. Đơn thuần là muốn công nghệ  của mình  nhanh chóng góp phần cho thế giới giải quyết  các  rắc rối  trong quản   lý thông tin trên Internet. Chi tiết này rất quan trọng để thấy  Larry  Page có  phải   là  huyền thoại  hay không, xét về cá nhân và Google có phải  là huyền thoại hay không, xét về kinh doanh.

Quyết  định  ngớ ngẩn  nhất mà hai tài năng này, Page và Brin, từng chọn chính  là không kinh doanh! Họ chào bán phát minh cho Yahoo. Bán lấy tiền để làm  gì?  Có lẽ để tiếp  tục con đường hoàn thành chương trình tiến sĩ  của  cá  nhân họ.  Điều này không mâu thuẫn   với ước mơ trước  đó của Larry Page: không được nghèo (đồng  nghĩa  với thất bại) như thần tượng Nikola Tesla. Vì  rất có thể, Page nghĩ  rằng tấm bằng tiến  sĩ danh giá của Stanford sớm muộn  gì cũng giúp Page thực hiện  được ước nguyện của mình,  theo một cách  thức  và một mức độ nào  đó chưa biết trước. Và chuyện   mang bán Google hữu  ích  chỉ  là phản   ứng  hồn nhiên  của chàng sinh viên  mong muốn nhanh chóng đem đến cho thế  giới cái máy  kỳ lạ.

Thêm một khía cạnh “đáng  trách”  khác của Page, với vai trò  là người đầu tàu,  là đã không nhìn thấy ngay tấm gương của hai đàn anh đi trước  đã làm ra Yahoo giàu có và cũng  hữu  ích  theo một cách khác.  David Filo và  Jerry  Yang thật  ra vào thời khởi nghiệp  cũng hồn nhiên  mang Yahoo ra cho bàn dân thiên hạ dùng  miễn phí. Những  người trẻ chỉ đơn thuần là muốn nhìn thấy điều kỳ diệu  của công nghệ  và ngồi  nhìn  ngắm kết  quả cống hiến của mình  như là cách   giải  trí  đẹp.  Nhưng mà Yahoo sau đó  đã  bước   vào  kinh doanh kia mà?  Page không học ngay điều đó. “Chúng  tôi khi đó chỉ  là những sinh viên”  là  những  gì Page phân bua sau này. Thật không oan khi những  nhà chuyên  môn lo lắng rằng  cái kiểu kinh doanh “không chuyên” như vậy  dễ làm  Google sụp  đổ và  như vậy thì niềm hy vọng phục hưng thị trường  dot-com sẽ khó thành.

NGƯỜI BÁN HÀNG  KHÔNG GIỎI

Rất may cho lịch  sử Google là Page là người bán hàng không giỏi,  vào  cái thời  ngây thơ của tám năm trước.  Chẳng  ai thèm  mua. Chẳng  ai quan tâm đến cái chuyện   mò kim (thông tin) đáy biển (thế giới web rời rạc). Nếu  mà Page bán hàng  giỏi hơn và có người  của thế  giới dot-com bấy giờ mua Google thì  rất có thể cái máy  này đã được  khai thác một cách khác  – theo cách  thời  bấy  giờ đã dẫn đến vụ nổ  dot-com.

Điều quan trọng   là Page và người  bạn Brin của mình đã “sửa sai” kịp thời. Họ nhận ra bài học tích cực  rất nhanh từ một  tình thế dễ làm chán  nản lòng  người  và dễ đánh  mất niềm tin.

Page không bán công cụ google được cho Yahoo đành tiu nghỉu quay về ký túc  xá Stanford. Toàn bộ hiện  trạng  hiện  ra trong suy nghĩ của đôi bạn, những  nhà khoa học tâm huyết  đã dành hai năm trời để làm việc  cho một mục đích đẹp.  Các thử nghiệm trên website của Đại học Stanford rõ ràng cho thấy kết  quả rất tốt với 10.000 tìm kiếm mỗi ngày. Những người bên trong Stanford rộng  lớn rõ ràng  đang bàn  tán  về cái  giao diện Google đơn giản và làm được  chuyện thông minh là biết được mối quan tâm của người dùng, biết theo dõi người dùng  và đưa kết quả lên trước, ngay tức thì. Người ta bàn tán về cái giao diện trống trơn, chỉ  có mỗi hộp  gõ từ khóa  nằm  bên  trái,  góc trên  của màn hình,  với chữ Google đơn giản. Vậy tại sao không bán được  nó kia chứ? Đơn giản  là không ai quan tâm chuyện   mò kim đáy bể. Nói đến phần mềm lúc này  thì  có thể được xem xét vì  nó bán  được dựa trên  sở hữu trí tuệ  chứ còn cái “của  nợ” tìm kiếm miễn phí này thì có phải  là chuyện công nghiệp đâu.

Larry Page lắng  nghe những  phản hồi về hiệu quả của thử nghiệm   hơn là  những chuyện đáng thất  vọng  khác.  Nó dứt khoát   là thứ thế  giới cần. Nhưng làm sao đem nó ra cho cả thế  giới sử dụng? Internet không phải  là thứ  tự nhiên làm cả thế  giới biết được. Website của  Stanford cũng  nằm  trên Internet vậy nhưng chỉ  có số ít biết đến. Muốn cho cả thế giới biết đến  thì chỉ còn cách làm kinh doanh. Page và  Brin phải  suy nghĩ tiếp về một quyết định quan trọng khác: khởi nghiệp.  Còn con đường hoàn tất chương trình  tiến sĩ thì sao? Google quan trọng hơn! Họ quyết  định  vậy mà không cãi nhau như thuở  mới  gặp. Đó là quyết định quan trọng nhất trong lịch  sử Google và cũng   là của  cá nhân hai nhà  sáng  lập.  Họ  tin vào  nhu cầu của  con người  và tin vào chính  sản phẩm  trí tuệ của mình. David Filo của  Yahoo, cũng   là  đồng môn tại Stanford, sau khi  từ  chối   mua máy  tìm kiếm Google đã nói Page hãy trở về và nên hoàn thành công nghệ  tiếp tục. Quả thực Page và Brin về sau đã hoàn  thiện   nó hơn cả những   lời khuyên  công nghệ.  Đó chính  là  hoàn thiện  ước mơ, làm kinh doanh ra trò.

Nhưng công việc  mở công ty đã diễn ra không hề dễ dàng, khác với nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần  có hàng  xịn, ý  tưởng hay là có nhà  đầu   tư bỏ tiền vào. Nhiều người  sùng bái những chuyện huyền thoại  cứ nghĩ  rằng Page và Brin có công nghệ,  có tài năng và cứ thế  hốt bạc. Thật  ra Page không chỉ tìm Yahoo để bán công nghệ  mà đi hỏi nhiều công ty nhảy  vào Internet. Sau này  Page đã nói rằng mình  nhìn  thấy cánh cửa thị trường  tìm kiếm  ngay chính  tại những  công ty xem thường thị trường tìm kiếm.  Dựa vào trực giác của mình  về sự hỗn độn của thế giới web, Page tin là con người  có nhu cầu tìm kiếm thông tin một cách tất yếu.  Nếu  nhìn bằng con mắt lợi nhuận thì đúng là vào thời  điểm đó tìm kiếm  là chuyện  khá vu vơ – như Bill Gates nói.   Ở chỗ không ai thấy  gì bạn vẫn thường nhìn ra một cái gì đó bằng cách đổi  cách nhìn  của mình. Đó  là cách thức thường  rơi vào hai nhóm người, hoặc  là thông minh hoặc  là chính trực. Nơi bị nhiều người  từ chối,  Page nhìn  thấy một thế giới lớn hơn cả thị  trường.   Đó là cả cuộc   sống   đang cần  một công nghệ mới.

Trước khi gặp David Filo của Yahoo và được  người đàn anh khuyên  rằng nên  nghĩ đến  việc mở công ty, Page và Brin đã gặp nhiều người khác trong xứ sở Palo Alto, đầy những nhà đầu  tư mạo hiểm. Nhưng vào  lúc đó,  Page và  Brin còn  chưa có kế  hoạch kinh doanh nào  trong tay. Cả  hai chỉ mong có tiền đầu tư từ ai đó để mua nhiều máy tính nhằm mở rộng thí nghiệm,   để nghiên  cứu hoàn  chỉnh công cụ tìm kiếm. Sau này, Page kể lại với các học sinh ở trường  học Do Thái rằng: “Khi đó, chúng  tôi không biết  rõ những  gì chúng  tôi sẽ làm”.

Tháng  3.1998, trong nhà  hàng  Gourmet theo phong cách Trung Hoa ở  Palo Alto, Page và  Brin đã  ngồi sẵn  sàng  để gặp  Paul Flaherty. Tiến sĩ Flaherty xuất  thân Stanford  là người    đã  tạo  ra AltaVista, công nghệ tìm kiếm hiệu quả  lúc  đó. Page và  Brin  mang đến cuộc  gặp này  niềm hy vọng  có thể bán được quyền khai thác bản quyền hệ thống PageRank. Cả hai nghĩ  rằng nếu  họ, thông qua công nghệ  của mình,  gia nhập  vào thị phần tìm kiếm chiếm đến 54% của AltaVista thì  họ có thể có nguồn thu để tiếp tục con đường hoàn thành luận án tiến  sĩ. Những  kết  quả mà AltaVista tìm thấy trong nửa giây nếu đem in ra và chồng   lên nhau nó  có thể cao đến 60 dặm. Giáo sư Dennis Allison, người   sắp đặt  cuộc  gặp này  đang có mặt trong buổi nói chuyện, nhận  thấy rằng giữa họ có điểm chung để tạo mối quan hệ. Sau khi nghe tiến sĩ  Flaherty  giải  thích về cách  hoạt  động  của AltaVista, Page biết rằng mình  đang có công nghệ tốt hơn. Dennis nhớ lại bữa ăn tối đó: “AltaVista là bữa  tiệc tàn.  Nó  không làm  được  những   gì cần thiết. Các chàng  trai thì  có PageRank”. Page thì nói: “AltaVista là của  thời  kỳ bắt đầu, Google thuộc về tương lai”. Điểm khác biệt lớn nhất của Google là  Page đã giải  quyết vấn đề theo cách tiếp cận mới,  có giá  trị  xã hội  rất  cao do tập  trung vào người dùng. Theo đó, lập luận  khoa học của Page là đem đến  những kết quả đã được phân loại dựa trên  uy tín  xã hội – tức là được   nhiều người truy cập hay “trích dẫn” – từ dùng  của Page. Đặc biệt là, các kết  quả đó không bị buộc xuất hiện  do áp lực từ nhà  quảng   cáo – mục tiêu  số một  của  các hãng khi đó.

Nhưng chỉ vài tuần  sau bữa tối với những  món ăn Trung Hoa, Page và Brin nhận được câu trả lời từ AltaVista là hãng  này  bỏ qua vụ kết  hợp. Bởi lẽ, AltaVista là một cổng giao dịch  có hàng  trăm thứ trên đó như tin tức, email, mua bán... Và như vậy, tìm kiếm chỉ là một  cái gì nhỏ  thôi trong hàng  tá dịch  vụ trực tuyến  đó. Nhiều người  đã nghĩ  rằng Google không đáng   là hàng   hóa  hoàn   chỉnh để mua bán.

Việc Yahoo không mua công nghệ Google, như vậy chỉ  là một  phản  ứng tiếp  theo của thị trường đầu tư mà thôi. Page và Brin tiếp tục những nỗ lực không thành công khi tiếp  cận với hãng Excite và nhiều hãng  khác,  mặc dù họ được  Văn phòng Khai thác Bản quyền của nhà trường  giúp đỡ hết  sức. Việc không tìm được nhà đầu tư cũng  có nghĩa là công trình luận án tiến  sĩ của họ khó thực hiện  và khó triển khai được trong thực tế.

*

*  *

Thuở  đó Brin còn đạp chiếc  xe đạp đi đi về về. Page chẳng  khá gì hơn. Cả hai chỉ  có niềm tin và khát vọng. Nhưng họ có một  chút  kinh nghiệm lận lưng làm  vốn.  Đó là hãy  đi tìm những ai nhìn thế giới cũng như mình và người  đó phải  có tiền đầu tư.

GẶP THIÊN THẦN HỘ MÊNH VÀ CON ĐƯỜNG KINH DOANH KHÁC THƯỜNG

Sau những thương thảo  thất  bại, trở về ký túc xá, việc đầu tiên Page làm  là viết một email gửi cho tất cả người dùng Google trong Stanford. Page muốn biết  tất cả những   nhận  xét, khen, chê cho Google. Lá  thư này,  Page tự  đặt  tên  cho nó   là  thư gửi “những  người bạn của Google”. Hai nhà khoa học trẻ này  không dễ chán  nản  mà ngược   lại muốn biết phát minh của mình  là gì trong tâm trí người dùng. Khuynh hướng tập trung vào người dùng về sau là  kim chỉ nam trong sáng tạo để làm ra sản phẩm  của Google. Nó trở thành  điều răn thứ nhất của tập đoàn  này.

Trở  lại năm 1998, sau những  vụ chào hàng quá tệ, người  đầu tiên  Page gõ cửa  là giáo   sư David Cheriton. Cả hai sinh viên tin rằng các giáo sư của mình sẽ hiểu tiềm năng Google hơn ai hết. Giáo sư Cheriton, người già dặn và tinh tế trong kinh doanh, đã giúp  cả hai bằng một việc làm tuyệt  vời hơn cả cho tiền. Đó là chỉ  ra đúng  người  họ cần  phải gặp. Ông dẫn  cả hai đến đồng môn Stanford của  họ, một  bậc đàn  anh thành  đạt: Andy Bechtolsheim, đồng  sáng lập Sun Microsystems. Trường Stanford giải  thích rằng  chữ “Sun”  trong tên  của  công ty này chính  là “Stanford University Network”. Trong tiếng Anh, “sun” có nghĩa là mặt  trời.  Như vậy, lần này đàn em Stanford hy vọng gặp được “mặt trời” từ đàn  anh.

Đó  là một buổi  sáng nắng ấm cuối tháng  8 năm

1998, Page và  Brin ngồi trong sảnh  nhà giáo sư Cheriton, ở  Palo Alto, California. Cả ba đang chờ Bechtolsheim, một người bạn của giáo sư Cheriton. Kết quả những  cuộc  gặp trước  đó với nhiều nhà đầu tư đã làm  hai chàng trai nhiều nhiệt huyết thấy   thấm   mệt.   Đó  là thời  buổi mà  Page gọi  là “khiến  người ta phải nghĩ ngợi”. Cuối cùng thì một chiếc xe hơi cũng xuất hiện trước nhà. Bechtolsheim đẩy cổng đi vào. Đây là người mà giáo sư Cheriton hy vọng  sẽ giúp được hai sinh viên của mình.  Giáo sư hiểu Bechtolsheim là nhà  kinh doanh cũng xuất thân khoa bảng ở  Stanford. Tính cách quan trọng của nhà đồng   sáng lập Sun Micosystems là  chịu làm  ăn vất  vả chỉ  vì  ông tin vào sức mạnh   của công nghệ  và thích  tìm  những  giải pháp cho các vấn đề, hơn là kiếm tiền. Phẩm  chất đó rất giống hai cậu sinh viên  trẻ hiện  tại. Cheriton giới thiệu Page và Brin với Bechtolsheim theo kiểu tự  nhận xét “Một  ý tưởng  rất tuyệt!”, sau đó mới đi vào nội dung chính:  “Họ phát minh ra cách tìm thông tin nhanh, rất thích  đáng trên Internet”. Bechtolsheim liền nhắc  đến Alta Vista “Nó, AltaVista, đạt tiêu chuẩn nhưng không tốt lắm”. Mọi người vẫn  ở  tại sảnh  nhà.

Bechtolsheim muốn biết hai chàng trai triển khai ý  tưởng như thế  nào. Page nhấn  mạnh  mấy đặc tính là  công cụ  của   họ  cho phép  tải xuống   từ Internet, phân loại chỉ mục, tìm rất nhanh và dùng được  với mọi máy  tính  giá rẻ. Chỉ  có điều là, Page nói, không có tiền để mua máy móc để triển khai tiếp. Bechtolsheim rất thích ý tưởng khoa học nhưng ngạc nhiên về khả năng thương mại của nó, bởi vì ai cũng biết tìm kiếm  hiện tại  là một thị trường chẳng kiếm  được gì nhiều.

Trong suốt buổi sáng, Page và Brin rất thoải mái với  nhà   tỷ  phú   đàn   anh  sôi  nổi, can  đảm.

Bechtolsheim hỏi kỹ về các vấn đề kỹ thuật  và nói về kinh doanh. Bechtolsheim nhắc  nhiều đến sự sụp đổ nhanh chóng  của các công ty có chữ cuối là “.com” trong tên của nó. Chúng  ra đời rất nhanh “cứ 15 giây lại có một  công ty lên  sàn”.  Và chúng nổ  tung cũng  nhanh y như vậy.  Page trình bày bản demo và nói  thêm  rằng họ còn phải  làm cho nó đưa ra kết quả xuất sắc hơn nữa. Bechtolsheim nói những  nhà kinh doanh tìm kiếm trên  mạng hiện đang theo cách ngược  lại: “Họ tìm vốn đầu  tư và dùng  vốn  đó để đi quảng  cáo cho công việc”. Page và  Brin bắt  đầu rối mù  về con đường kinh doanh phía trước – nơi mà họ nhận  ra lời khuyên của Bechtolsheim là họ hãy  tiến   vào đó nếu muốn truyền bá  công nghệ  của mình  nhằm giúp người dùng tìm kiếm thông tin trên mạng. Theo đó, có vẻ như nếu  họ không tự làm thì  chẳng  ai làm  cả.

Bechtolsheim đưa ra câu hỏi  quan trọng  nhất: “Câu hỏi chìa  khóa của việc  mở một công ty kinh doanh Internet là: Làm  thế  nào để làm ra tiền? Tôi không rót tiền vào những  ý tưởng  mà nó không có ý  nghĩa kinh tế xuất  sắc”. Theo mô tả của  David A Vise thì khi đó Page và Brin có dáng  ngồi  tỏ ra lo sợ mục đích thương mại  sẽ làm  thối  nát các kết quả tìm kiếm.

Bechtolsheim thật sự muốn  biết  cách mà cả hai sinh viên ngồi trước mặt ông sẽ vượt  qua bức tường người tìm kiếm trên mạng. Ông là mẫu người được thung lũng Silicon biết đến như là người mạnh mẽ tiến vào những  cách  giải quyết đột  phá.  Nhưng ngay cả ông cũng cảnh báo rằng chân dung người tìm kiếm là rất mờ  ảo, nghề tìm kiếm là một  hình ảnh  không rõ nét.  Ngày   nay khi thị trường  tìm kiếm  đã ổn định,  nhìn  trở lại thời kỳ đó người  ta dễ dàng nhận thấy bức tường thành kia là do chính cách tiếp  cận thị trường  của các nhà tìm kiếm  sơ khai. Việc thương mại hóa ngay lập tức, bằng cách duy nhất  là bán  quảng   cáo ngay trên  đường link hoặc  dán banner lên  khắp  nơi và  quăng pop-up dồn dập... đã giết  chết  lòng tin của người  dùng máy tìm kiếm.  Trong khi đó, nhu cầu  tối thượng của một người tìm  thông tin là cần   có thông tin khách quan. Các máy tìm  đánh  mất sứ mạng  của nó. Đến  lượt người  dùng  máy tìm,  do mất lòng tin, đã chẳng   đoái  hoài  gì đến công cụ  này. Người dùng  không nhìn thấy  tính cách  mạng  của khả năng tiếp cận tri thức toàn cầu mà công nghệ mang lại. Thật  ra, người ta vẫn dùng công cụ tìm  kiếm nhưng phải luôn tìm cách tránh né các  rắc rối  về quảng  cáo. Nhu cầu  vẫn  còn đó, chẳng  hạn như phải tìm  trong nội  bộ trang web Amazon để có thông tin trước khi đặt mua một cuốn sách. Nhìn chung, nhu cầu tìm thông tin khách quan mà công nghệ mang lại đã bị bó hẹp vì cuộc  vật lộn giữa hai bên: Các máy tìm  ép người  dùng  công cụ của mình (vì mục tiêu quảng cáo) trong khi người dùng tìm cách luồn  lách qua các chiêu  thức quảng  cáo (vì cần thông tin khách quan). Văn minh quảng cáo trực  tuyến hỗn loạn.  Nó làm  mệt người.  Và một thị trường  không có  cơ hội xuất  hiện hoàn chỉnh. Page phải vượt qua bức tường  đó, ít nhất  là ngay lúc  này  – trước  mặt Bechtolsheim – để có khoản đầu tư đầu tiên nhằm hoàn thiện công trình. Chính là cần  tiền để mua máy tính làm trung tâm xử lý trong ký túc xá. Giáo  sư Cheriton, người cũng chưa giúp được  lối thoát  nào cho mọi người trong sảnh  nhà mình.

Câu trả lời mà  Bechtolsheim nhận  được  vẫn  là: Trước tiên  vẫn  là tạo ra lượng  người  dùng và đưa Google cho họ dùng  miễn phí, rồi thì sau đó  sẽ bán quảng  cáo hay cái gì đó. Page giải thích  thêm rằng  có thể làm ra tiền bằng cách bán bản quyền cho các công ty và thật  ra luôn tồn  tại tiềm năng bán công nghệ cho các công ty lớn để họ phối hợp với các dịch  vụ khác.  Bechtolsheim nói: “Đó  là  ý tưởng hay nhất mà tôi nghe được trong năm nay. Và  tôi muốn  góp một phần mình trong ý  tưởng đó”. Bechtolsheim rút một  tấm  séc rồi  nói cả hai nên xây dựng kế hoạch kinh doanh cho công ty và cho một cái hẹn tiếp  theo, không cần đàm phán nào nữa. Rồi  Bechtolsheim viết  vào séc: “100.000 đôla cho công ty Google”.

Tối đó, Page và Brin kéo nhau ra nhà hàng Burger King ăn mừng. Những  người của Google mừng như bắt được vàng, đến nỗi quên luôn điều cực kỳ dễ nhớ: Trên  đời này làm  gì đã có công ty nào tên là Google! Thành ra, đâu có lấy tiền ra được! Vấn đề

là,  trong câu trả  lời  của  Page, họ đã  chọn   kinh doanh như là phương sách duy nhất để phổ biến phát minh, cho dù  họ  chưa biết  bán buôn cái  gì với nó.

Bậc đàn anh tốt bụng  không biết  là do lơ đễnh hay là  thâm ý gì  mà   ghi vào séc như vậy. Nhưng thực  tế của Page bây giờ là làm  thủ  tục mở công ty đúng như cái chữ bậc đàn  anh “lỡ tay” phóng bút. Trong hai tuần  đó, Page đành  cất tấm ngân phiếu  vào ngăn kéo. Đồng  thời “Chúng  tôi vét sạch tiền trong thẻ tín dụng  của các giáo sư, bạn  bè và gia đình”, Page kể về thời đi tìm  vốn. Tất cả được một triệu đôla. Họ mở một  tài khoản   mang tên công ty. Mua máy móc cần thiết  và  bắt đầu bước tiếp theo. Page làm chủ tịch  hội đồng  quản trị và tổng giám đốc một công ty chỉ  có hai nhân viên là chính  họ!

Google đã  ra đời  theo kiểu kinh doanh không chuyên  như vậy.   Nó  ít  nhiều cho thấy  hai nhà sáng  lập  đã  chưa chuẩn bị  đủ  cho sự  nghiệp. Nhưng chắc chắn họ có một thái độ chín  chắn cho quyết định quan trọng  của mình, thừa   là đằng khác.  Nó quan trọng đến mức  cả hai dám   từ bỏ con đường khoa bảng tiến sĩ của mình.  Về chuyện bỏ học ngang xương, hai người này giống y chang như Bill Gates. Họ dám  bỏ tất cả vì đam mê và  là đam mê  tốt đẹp  cho nhiều người.  Có một chút khác biệt trong chuyện bỏ học  giữa  họ, Gates rời trường ngay những năm mới  chỉ  là sinh viên  đại học, sau chuyến  nhập viện vì nghiên cứu quá sức, còn hai nhà sáng lập Google thì chỉ thôi học sau khi đều đã hoàn thành  master (thạc sĩ). Dĩ nhiên, bạn  có thể nói   ở nước  Mỹ những chuyện  như vậy chẳng thiếu  gì. Đúng là  như vậy,  đó  là tính cách Mỹ – những người thích khai phá lục địa mới, chinh phục những miền Viễn Tây xa xôi hoang vu.

Sau này, Bechtolsheim nhớ lại: “Vào  thời  điểm đó tôi không thể biết ý tưởng đó lớn cỡ nào.  Không ai biết  cả”.

Page không đưa ra được mô hình kinh doanh nào có tính  cách  mạng  để vượt qua bức tường tìm kiếm nhưng đã tìm  đúng  người  chia sẻ  lý  tưởng tạo ra một thế giới những người tìm kiếm,  tạo ra một cái nhìn  khác biệt rằng tìm kiếm  thông tin là điều hữu ích cho tri thức con người. Bài toán kinh doanh vẫn  còn đó. Họ có thể tìm ra thuật toán cho thế giới tìm thông tin hữu ích nhưng Page và Brin chưa tìm ra thuật toán nào cho thế giới kinh doanh của chính  họ. Page chỉ được Bechtolsheim chia sẻ cách tiếp  cận vấn đề.

*

*  *

Hai căn phòng   ký túc xá của Page và Brin chính là những trung tâm thử nghiệm  máy Google trước tiên. Căn phòng   số 360 của Page đặt  máy   chủ  xử lý. Còn căn phòng 380 của Brin chính là văn phòng giao dịch,  sự vụ và hành  chánh,  giấy tờ, bản thảo. Sau buổi  gặp giữa Page và Brin với Bechtolsheim, người  được  ví như thần Midas có ngón  tay biến vật thành  vàng,  giáo sư Dennis Allison tổ chức một hội thảo về công nghệ tìm kiếm Google ngay trong trường  đại học. Đúng hơn, Page và Brin mời giáo sư tổ chức  thảo  luận  giúp  họ. Đó là buổi  hội thảo  thường   kỳ vào các ngày  thứ Tư trong tuần. Trước khi vào hội thảo,  cả hai đứng  trước  cửa và quyết định rằng  họ sẽ không nói gì về tiền bạc và họ sẽ không đi sâu vào công nghệ. Page biết rằng, trong số đông các thính  giả có nhiều tình  báo công nghệ  của các công ty.

“Họ tạo ra ảnh hưởng  đối với con người”,  giáo sư Allison nói lời giới thiệu.   Và đến lượt Page đăng đàn, Page giải thích  thuật toán của mình  qua đó chúng ta có thể hiểu sự ảnh hưởng  đến  con người mà  giáo  sư Allison đánh  giá. “Người  ta cố  gắng kiếm nhiều tiền, nhìn chung, là bằng  cách  đưa ra danh sách  các kết quả  tìm kiếm mà  họ  có.  Họ không quan tâm bạn cần  tìm  cái gì thực sự. Họ chỉ muốn  bạn ở   thật  lâu trên  đó.  Đó  là vấn  đề rất nghiêm trọng trong tìm kiếm”, Page nói. Nhà khoa học trẻ nhấn  mạnh  về giá trị  xã hội đối  với công nghệ tìm kiếm.  Mục tiêu  của  Google là  đem lại thông tin hữu ích, đem lại chính dữ liệu  mà người tìm đang mong đợi  và thông tin, dữ liệu  đó phải có giá trị  khách   quan.

Quyết định nghỉ học  và sẽ tự mình hiện thực hóa ước mơ, Page và Brin rủ nhau dời ra một cái nhà giữ xe bỏ trống.  Họ mở công ty, Page dẫn   dắt với vai trò CEO.

Larry Page và  Sergey Brin dọn  đến nhà  giữ xe của Susan Wojcicki, cô bạn thân học cùng trường. Đó  là mùa  thu năm 1998. Bàn  họp  của  họ là cái bàn đánh  bóng bàn. CEO Page sẽ chủ trì  với nhân viên  cũng chính là  hai người! Sau vài ngày  thì  họ có thêm người bạn nữa là Craig Siverstein. Và như Brin kể lại với  CBS News: “Chúng tôi ăn mặc lôi thôi như những sinh viên. Nhưng cái ga-ra xe này được  họ nối mạng”.   Họ sửa sang một  chút  và đủ máy tính  để bắt  đầu... chinh phục  thế  giới, theo những bước đi của Page, với vai trò giám đốc điều hành.

Susan Wojcicki nhớ  lại chuyện  khởi nghiệp  của những  anh chàng  “viển  vông” này,  cho ta hình dung về cách tạo dựng đam mê của họ. Susan nói: “Họ ở  đó và làm việc  suốt 24 giờ một ngày”.  Các hình ảnh tư liệu cho thấy  đó là một  căn phòng sơn màu trắng. Trông nó cực kỳ bề bộn.  Cả chục máy tính được nối với nhau như trò chơi xếp hình Lego, dây nhợ khắp nơi. Chúng  nối từ bàn này qua bàn kia, kể cả bàn làm việc.  Các hộp giấy chất chồng không có tổ chức.  Craig Silverstein, người làm thuê đầu tiên nhớ lại: “Muốn  đứng lên để rời khỏi bàn, bạn phải đẩy  cái ghế sâu vào trong để không đụng ai đó hay cái gì đó”.  Họ làm việc  không có  ngày nghỉ. Google vẫn  là một sản phẩm  thử nghiệm.

Chuyện gia nhập Google của  Susan cũng chứa nhiều thông điệp  thú vị về tính  cách  và quan điểm của Page lẫn Brin. Nhiều người chẳng ai tin quý ngài CEO Larry Page ở  trong cái nhà  xe vô danh này  sẽ dẫn   dắt Google đến  một kỳ tích nào. Nhất là những  nhà chuyên  môn lại càng  không tin. Tại sao lại  không tin? Vì khi đó  có quá  nhiều bằng chứng  chống  lại công việc  của Page, sụp đổ của các công ty kinh doanh trên  Internet là  cảm giác lớn nhất và tìm  kiếm  là cái  gì đó  chỉ  là tìm chút tiền vặt. Susan nằm trong số những  người  đó. Cô chẳng màng gì đến  mấy anh bạn lúc nào cũng mơ làm anh hùng,  đòi ngang bằng hãng  Inktomi có giá trị  20 tỉ đôla lúc đó. Nhưng cô đề nghị tham gia cổ  phần cho có  vậy  thôi. CEO Page thương lượng  rất nhanh với kết  quả là công ty Google sẽ trả thêm  tiền thuê  ga-ra cho Susan với  giá 1.700 đôla, bao gồm mọi chi phí khác như điện  và nước chẳng hạn, thay cho 1.500 đôla nhưng không nhận thêm cổ phần.  Không dính dáng thêm người  gì cả. Google chưa đến  lúc bán cổ phần.  Và như thế, Su- san tiếp  tục không cần để ý  mấy anh chàng này làm gì. Điều quan tâm của Susan với mấy anh chàng này  là “làm ơn đổ rác hàng ngày nhé!”. Thế  mà cuối cùng, ngay khi Google chưa lớn mạnh, Susan đã gia nhập  với công việc chính là lập  trình viên. Và bây giờ cô chính là nhân vật trụ cột của Google. Hiện nay, cô giữ chức phó chủ tịch  phụ trách  sản phẩm, tức  là đứng   ngay sau vị trí  của Page.

Cái  ga-ra nhỏ  xíu  này  chật  đến mức  họ  điều khiển cánh  cửa bằng  remote để hạn  chế đi lại.

Khách khứa thật ra cũng  chẳng  có ai, ngoài những thân hữu, vì Google đã có khách hàng nào đâu mà cần  nhà cao cửa rộng.  Nhưng nếu  có khách  đến thì  Page sẽ  tiếp bằng cách cùng  khách  đi vòng vòng trong sân trước  nhà của Susan!

Vậy  lấy  tiền đâu ra mà  nuôi công việc và trả lương cho nhân viên  là chính mình? Trong khi nợ nần lên  tới 1 triệu đôla. Vả lại, mục  tiêu  nghỉ  học của  họ là dùng   kinh doanh để phát triển lên  cao và mở rộng  quy nô sử dụng  của Google cơ mà? Họ cũng kiếm tiền nhưng bằng cách khác, nhắm đến sự  bền vững.  Tạm  thời họ chưa có  thu.

Sau cú hích  100.000 đôla từ  công ty trong nhà giữ xe, Page còn quyết  định  chuyển trụ  sở Google một  lần  nữa, đến  đại lộ University, trước khi xuất hiện bề thế tại Mountain View của thung lũng Sili- con.

Chuyện cái ga-ra cũng không phải  là điểm nhấn của một huyền thoại theo kiểu “thoát  nghèo”,  bởi vì đó là chuyện bình thường với ngành  kinh doanh trí tuệ, chỉ cần một không gian thích  hợp. Báo chí Mỹ khi viết về các công ty khởi nghiệp  kiểu này hay dùng  chữ  “garage industry”  là  vậy.   Những người  này chú tâm vào công việc trước khi nghĩ đến một  trụ sở thật  oách  khi chưa cần thiết. Về sau này, Page cũng khuyên những nhà khởi nghiệp trẻ  hãy  bắt đầu như vậy, nếu không có một  cái ga- ra để đủ độc  lập theo kiểu thanh niên  thì dùng một căn phòng,  một cái nhà kho hay ở  đâu cũng được.  Vấn đề là  không gian thích hợp  cho thời điểm thích  hợp với công việc.

Khi Page dời văn phòng khỏi ga-ra, Susan nghĩ về việc tham gia công ty Google Technology. Vì Susan thấy  họ đã đi đến quyết định kinh doanh và như thế  nó giải đáp  thắc mắc lớn nhất  của cô về mấy anh chàng viển vông tốt bụng  này. Cô là người đầu tiên  Page “cậy nhờ” giải quyết  bài toán kinh doanh. Cô gái tốt nghiệp  hạng ưu của Harvard, đại học danh tiếng  nhất thế giới này, đứng trước bài toán  quá khó do Google đặt ra: Đừng   có mà kinh doanh thuần   túy, đừng  có làm cho thế  giới thấy Google là  một sản phẩm  thương mại. Susan từng  là nhà  tư vấn quản  trị tại hai công ty (Bain & Company và R.B. Webter & Company), đồng  thời là nhà  quản   lý sản  phẩm  và phần  mềm giáo dục của công ty MagicQuest, đã có một  bài toán  kinh doanh mới trong đời mình,   từ ông bạn CEO Page. Năm tháng sau khi rời  ký  túc  xá Stanford, số truy cập  đã tăng vùn  vụt  từ 10.000 lên  500.000, gấp 50 lần.  Máy chủ dung lượng một terabyte bị treo. Một triệu đôla gom góp từ những người thân nhất  bắt đầu không đáp ứng được  nhu cầu phát triển của Google trong việc đáp ứng nhu cầu lượng người dùng tăng lên  hàng ngày. Page và  Brin rủ nhau đi tìm những nhà đầu tư mạo hiểm – những người  chấp  nhận  bỏ vốn vào những  tiềm năng chứ chưa kiếm tiền ngay được  và dám chấp nhận  vụ đầu tư có thể thất bại. Nhưng bước đi của Page và

Brin đang được  thực tế xác nhận tính  đúng  đắn, nghĩa là họ đang xây dựng thành công lượng người dùng tìm kiếm. Quyết tâm khẳng định để mọi người nhìn nhận rằng tìm kiếm trên web là điều mà công chúng  chờ đợi,  chứ không phải   là một  dịch vụ cộng thêm,  tìm kiếm là một   nhu cầu  chứ không phải  là một thị trường mờ ảo. Sẽ có một  ai đó nhìn nhận điều này và bỏ vốn mạo hiểm vào. Cuối năm đó,  PC Magazine bình chọn  Google.com là  một trong 100 trang web và máy tìm  kiếm  của năm. Một lần  nữa giáo sư Cheriton xếp  đặt  cuộc  gặp giữa Page và Brin với John Doerr và Micheal Moritz. John là nhà đầu   tư mạo hiểm của công ty Kleiner Perkins và  Micheal thì  có Sequoia Capital. Chính Sequoia Capital của Micheal đã rót hai triệu đôla vào Yahoo và  khi Yahoo lên  sàn giao dịch nó  có giá trị  32 triệu đôla vào  năm 1996 – thời  điểm Page và Brin bắt  đầu bắt  tay vào nghiên cứu. Hai nhà tài chính  bắt  đầu xem xét đề án kinh doanh do Page trình  bày trên  phần mềm PowerPoint. Họ đồng ý  giải  pháp   và giá trị xếp loại kết quả tìm kiếm  của thuật toán PageRank cũng như ý  tưởng tạo ra thế giới người dùng. Micheal tập trung vào công nghệ  của Page và Brin trong khi John thích thú tiến trình  dài hạn của Google đối với Internet. Mùa xuân năm 1999, Micheal và John quyết định đầu tư vào  Google. Google bắt  đầu thực    sự  có nguồn  vốn tương đối khỏe mạnh là 25 triệu đôla.

Nhưng vấn đề lớn mà các nhà đầu tư muốn  thấy là nguồn tiền quay về nhanh hơn so với kế hoạch. Page cần đẩy nhanh kế hoạch kinh doanh. Áp lực này buộc Page tìm ra giải pháp  đáp  ứng cả hai yêu cầu,  một mặt phát  triển nhanh Google về lượng người dùng một mặt tìm doanh thu.

Bạn biết chiến  lược của Page trong lúc này  là gì không? Super Bowl là một  trong những khách hàng đầu tiên đến  cái ga-ra để đặt quảng  cáo trên Google. Bạn ngạc nhiên  không nếu đi mua hàng  mà chủ cửa hàng  lại trả lời là xin lỗi không bán? Brin nhớ lại: Khi đó, chúng tôi rất bảo thủ, chúng  tôi không muốn  chạy quảng  cáo của Super Bowl giống như những dot-com khác. Page sẽ phải  giải bài toán  cố giữ  cái  giao diện  màn hình sạch trơn, không để các banner nhấp nháy ngập tràn trong khi túi tiền thì vơi dần. Tập trung vào người   dùng  vẫn  là tất cả những   gì Page cần  bảo vệ trong khi đáp  ứng nhu cầu  của nhà đầu tư.

Cái màn  hình đó  vẫn sạch trơn đến ngày nay. Nó  không tạo  ra cảm  giác  thương mại  nào  với người  dùng. CEO Page đã đạt được  mục  tiêu  số một.  Mục  tiêu  số  hai: tiếp tục  như vậy  và  kinh doanh bằng cách chỉ bán đường  link cho công ty nào muốn  quảng  cáo. Google đã đủ mạnh  để đưa ra luật  lệ mới mà các bên  đều có lợi:  Nhà quảng cáo  sẽ không được đòi lên hình ảnh, logo hay bất cứ thứ gì khác,  ngoài  đường  link bằng chữ. Giá trị kinh doanh đặc    sắc  là  ở chỗ đường link này  sẽ được  nhìn  thấy đồng  thời với từ khóa của người tiêu  dùng,   và như vậy  nó dứt  khoát   đến đúng người   mà nhà  quảng   cáo  cần. Nếu bạn   là  nhà quảng  cáo bạn sẽ không phải mất khoản  tiền khá lớn để có dữ liệu  về khách hàng tiềm năng – việc này  đã có Google lo giúp bạn.

Đây là đánh   giá về các nhà sáng lập Google của Forbes – tạp chí  có uy tín hàng đầu chuyên về xếp hạng nhân vật: “Trong suốt một thời gian dài,  cả hai gần như không đếm xỉa  gì đến lợi nhuận   có thể thu được   từ các  hợp  đồng béo  bở.  Larry và Sergey âm thầm  và miệt  mài phát triển công cụ tìm  kiếm  của họ. Cả hai đều không ưa những đồn đại rùm beng trên  các phương tiện truyền thông đại chúng về tương lai của Google. Họ dửng dưng, không sốt ruột về việc phải lên sàn giao dịch chứng khoán như giới kinh doanh và đầu  tư thường  làm trong lĩnh  vực tin học”.

Dửng dưng lên sàn, âm thầm phát triển...  để làm gì vậy?  Phân tích sau đây  của  Forbes cho thấy bước đi khác  thường  của Page: “Nhưng các nhà đầu tư chứng  khoán  và phân tích tài chính  nhận thấy ở  Google một tiềm năng khổng  lồ về phương diện kinh tế”. Tiềm năng kinh tế đó là gì?  Đó chính là sức  tăng gấp 50 lần lượng người dùng Google, từ mười  ngàn đến  năm trăm ngàn, chỉ trong một năm sau khi mở công ty. Page đã tìm được câu trả lời cho câu hỏi “Liệu có một thị  trường   có tên  là tìm kiếm hay không?”. Niềm tin của Page và Brin vào nhu cầu  phải  có của con người  có đúng  hay không? Sự phản  hồi  từ thực tế giúp Page nhận ra rằng những  lời khuyên  trước đây vào năm trước không còn đúng  nữa. Niềm tin của đôi bạn  là có cơ sở và đang thành hiện  thực. Vậy, những gì Page và Brin viết những  dòng mở đầu  cho luận án trình bày trước  các giáo sư là có cơ sở khoa học và thực tế, với tư cách   là những nhà phát minh mong muốn giải quyết  các thách thức mới của cuộc sống phía trước.

*

*  *

Rõ ràng Page không phải   là tay mơ về kinh doanh và không ngây thơ như nhiều người vẫn bình luận. Page chỉ “lì lợm”  với quan điểm “làm  khác”  của mình  và chấp nhận làm xiếc  trên  dây để kết  nối thành công cho bằng được  từ hai nửa rời rạc: kinh doanh và phục vụ.

Chương  3. KINH  DOANH VÀ  HỌC  KINH  DOANH

Larry Page,  cũng như Sergey Brin, không học bất cứ trường kinh doanh nào.  Đó là một  khó  khăn đối với mọi nhà điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, cũng như mọi nhà lĩnh đạo doanh nghiệp  khác, với tư cách  là thủ  lĩnh,   Page luôn phải tìm  cách học để trở thành người dẫn đường  thành công. Sự khác biệt giữa một nhà điều hành  và một nhà lãnh đạo khai sáng thường  là  ở chỗ ai sẽ tìm  ra những cách thức chưa bao giờ  có trong sách  vở.

Vấn đề của những  nhà lãnh  đạo doanh nghiệp này  là làm  cho mọi thứ mà mình  biết trở nên thích nghi cho trường  hợp của mình,  và chúng  trở nên công cụ để tiến  vào những vùng chưa biết trước. Ngay cả  CEO ngoại hạng Jorma Ollila của Nokia, một người đến trường kinh doanh bài bản cũng  đã nói  về vùng chưa biết: “Nokia là  trường   đại học của tôi”. Học kinh doanh dường như là đề tài không biên giới vì thực tế luôn đẩy  các lý thuyết về phía trước, ngày càng hoàn thiện.  Do đó, với một Page quá trẻ mà lại thành   công nhanh, nó càng  là một vấn đề lý thú.  Nhưng trước hết, cần phải biết Page đã tiến  hành công việc như thế  nào đã.

TẠO RA THẾ  GIỚI TRƯỚC  KHI TẠO RA KINH DOANH

Đầu tiên  là  Google sở hữu  một  công nghệ vượt trội  và sau đó là cách  kinh doanh nó. Nếu  bạn sở hữu phát  minh con dao cạo  râu – dụng  cụ đáp ứng  nhu cầu của  một  nửa  con người trên  hành tinh này – bạn sẽ làm  gì với bí quyết  đó? Nếu bạn phát minh ra một  kỹ thuật  có khả năng  ảnh hưởng lớn lên loài người, bạn sẽ làm  gì tiếp theo? Lịch  sử thế giới giúp ta thấy thường có hai kiểu lựa chọn: Đem cho không hoặc tìm cách kiếm lợi từ đó (theo hướng   tốt hoặc  có hại). Gillette đã theo cách thứ hai và vẫn  tạo ra giá trị  to lớn cho con người  và giàu  có. Và đó là một  trong những nhân vật có sức ảnh hưởng  đến cuộc  sống  con người,  do Times bình chọn. Bí quyết  làm một con dao mỏng như tờ giấy có sức mạnh  của một  cuộc  cách  mạng  làm đẹp người ta. Thuật toán PageRank do Larry Page khởi  xướng   là một  bí quyết nhưng nó được chọn để phổ biến theo một hướng  khác,  cũng làm ra một  cuộc  cách  mạng.   Và như bạn   có  thể thấy, cách thức khai thác  và phổ biến bí quyết  là yếu  tố làm nên một huyền thoại – khác  với một tài năng.

Điều khác biệt ở  đây là Page đã chọn  cách thứ ba!

Vừa  cho không vừa  kinh doanh. Ranh giới  khó phân biệt  đó đã tạo ra những cuộc tranh luận trên thế giới.  May thay, cách  tiếp cận  lịch sử  cho ta nhiều bằng chứng Page nghiêng về cách thứ nhất – một khuynh hướng  lý tưởng.  Và người  bạn Brin đã  kiên  nhẫn bảo  vệ  lý tưởng   đó.  Còn  bây giờ, hiểu bí quyết  của  họ là điều cần thiết.

Lý do khiến Google được  lựa chọn  vì nó thông minh hơn những  máy khác. Brin chỉ ra khác biệt về cách tiếp  cận khác biệt  của họ khi đối diên với thách  thức của cuộc sống và cách tiếp  cận đó dẫn họ đi xa hơn trong phát minh khoa học.

Có thể thấy, Page đã điều hành  tốt Google theo một hướng  khác hẳn. Đó là kiến   tạo nên  thế giới riêng  của mình.  Cho dù, khoảng   thời gian đó đã hơn gấp đôi theo cách của thiên hạ – đủ dài để thử thách  lòng kiên  nhẫn  của các doanh nhân.

Liệu   thế  giới đó có phải  là mục  tiêu  thuần khiết phụng   sự xã hội.  Playboy sẽ “gài”   tiếp   theo làm bộc lộ cách  nhìn   kinh doanh của Page.

Playboy: Điều gì làm  các anh nghĩ ngợi?

Page:  Chúng tôi biết nhiều việc người  ta làm không thật  sự bền vững.   Và điều đó  khiến cho chúng  tôi hoạt  động  khó khăn do bị  tiếng lây. Chúng tôi không thể thuê  người  tài giỏi với mức lương vừa phải.  Chúng  tôi không thể thuê  văn phòng  rộng  lớn. Đây là một  thời  đại  siêu  cạnh tranh. Chúng tôi đã  có cơ hội để đầu tư vào một trăm công ty hay còn nhiều hơn thế nữa nhưng lại không làm. Chúng  tôi mất  khá nhiều tiền trong ngắn hạn  – nhưng không phải   là trong dài hạn. Chúng tôi muốn  các bạn đến với  Google và  tìm kiếm  cái mình  muốn một cách nhanh chóng. Rồi chúng tôi vui vẻ  mang các bạn đến những trang web khác. Thật ra, đó  là điều cốt yếu. Chiến  lược trở thành cổng  giao dịch là mong muốn sở hữu  tất cả các  thông tin.

Cuộc  phỏng  vấn này được  thực hiện vào  ngay thời  điểm Google lên  sàn  giao dịch, 2004. Như vậy, “thời gian dài hạn”  mà Page nói đã được  kiểm chứng  vào hôm nay. Ngay thời điểm lên  sàn,  có 1.000  người trở thành triệu  phú đôla nhờ mua cổ phiếu  của Google. Và nó nhanh chóng phát triển, đưa Page và Brin vào đủ loại danh sách bình chọn trên  thế  giới. Bằng  việc  sở hữu 15%, mỗi  người sở hữu hơn 12 tỉ đôla.

Điều gì khiến  Page dẫn dắt công ty cùng với Brin đến những khác biệt như vậy,  và miễn nhiễm với những  vụ sụp đổ của đồng nghiệp? Hỏi cách khác, nhãn quan nào đưa đến thành công một cách phi thường?

Lần này  Playboy sẽ mở  rộng   vấn  đề lớn  hơn phạm  vi thương mại   với  nhà   tỷ  phú   trẻ.  Sẽ có những thông tin cho thấy một cách cư xử với tiền, trong kinh doanh.

Playboy: Tim Berners – Lee, người đã thiết  kế ra

World Wide Web, lo lắng là nội  dung thương mại sẽ phơi bày ra trên Internet, lấn lướt những  thông tin và những   đối  thoại  tự do, cởi  mở  của  các  cá nhân. Liệu Google có thiên vị cho những trang web thương mại chăng?

Brin: Một điều quan trọng đối với chúng tôi là sự rạch  ròi giữa quảng  cáo và kết quả tìm kiếm  thuần túy. Chúng  tôi phân biệt  rõ ràng,  khi bạn quảng cáo, bạn trả tiền chính  xác cho việc  gì. Quảng  cáo của chúng tôi được đặt ở cột   bên và chỉ  trong vài ô của phần  trên  trang web. Quảng  cáo được biểu thị  rõ ràng.  Có một sự ngăn cách lớn giữa kết quả tìm kiếm và các  quảng   cáo  chịu ảnh  hưởng   tác động thương mại. Những  cỗ máy tìm kiếm  khác không làm điều đó. Đằng  sau quảng  cáo, đối với các cỗ máy tìm kiếm  khác, đồng  tiền ảnh hưởng đến kết quả tìm kiếm.  Chúng tôi nghĩ   rằng  đó là một sự trượt  dốc. Còn ở  Google, kết quả tìm kiếm không thể được mua đi hay bán  lại.

Brin nói tiếp: Nói đến  Google là nói  đến làm thế nào để mang đúng thông tin đến mọi người nhanh chóng, dễ dàng  và rẻ nhất  – và miễn phí nữa chứ. Chúng tôi phục vụ thế giới – mọi quốc gia, ít nhất là một  trăm ngôn ngữ khác nhau. Nó quả  là một dịch  vụ mạnh  mẽ mà hầu  như chưa ai có thể mơ tới trong vòng 20 năm qua. Nó sẵn sàng  có mặt phục  vụ người  giàu,  kẻ nghèo,  trẻ em đường  phố ở Campuchia, người buôn bán cổ phiếu  ở Phố Wall – cơ bản  là tất cả mọi  người.   Như thế  mới  là dân chủ.

Page kết thúc: Người ta sử dụng  Google vì người ta tin ở  chúng tôi.

Người dùng thì tin Google. Nhưng bởi vì tin mà không hành  động  là niềm tin chết,  vậy trước đó, Page đã làm  gì để người khác tin mình?

Có  ít  nhất   hai quan điểm để xuất  phát  kinh doanh. Thứ  nhất  là lấy việc kiếm tiền làm động lực và từ đó  đem đến những   giá trị  xã hội. Thứ  hai, ngược  lại, lấy mục tiêu xã hội làm  tối thượng và từ đó tiền chạy  vào nhà. Cách  thứ nhất  có thể tạo ra nhiều người   giàu  có và quan trọng.  Cách thứ hai có thể sinh ra những nhà tư tưởng   và rất giàu có. Cả hai cách đều đem đến cho cuộc đời những  lợi ích  và của cải nhưng chỉ  có cách  thứ hai mới tạo ra những tư tưởng  mới.

Larry Page là  trường  hợp thứ hai.

Hữu ích và dễ sử dụng   là hai từ Page nhấn mạnh trong lá thư viết tay và đọc tại đại hội lần  thứ nhất Google bán cổ phần,  trở thành  doanh nghiệp  của công chúng  bằng cách lên  sàn  giao dịch chứng khoán. Cũng trong lá thư, Page phân biệt  rõ “người dùng”  và “khách  hàng”.

Bạn thấy  gì khi mỗi  ngày mở Google ra? Chẳng hạn như với www.google.com.vn. Trên  màn hình là toàn  bộ những  gì bạn cần cho chuyện tìm kiếm. Một thanh gõ từ khóa   và bộ nút  chọn   cho từng nhu cầu riêng biệt: web, hình, video, bản đồ, sách...

Màn hình  trống 90%. Thật  khác  với những  trang chủ của các đồng nghiệp  khổng lồ khác, đầy nghẹt chữ. Dĩ nhiên, có nhiều người thích hiển thị  tất cả lên  một  lần để có  nhiều lựa chọn.  Nhưng cách phục  vụ của Google, thực  tế xác nhận  là nó được lựa chọn  nhiều hơn – hơn 60% thị phần tìm kiếm trên  Internet. Sự giản dị, dễ sử dụng  đã được  thế giới đón nhận.  Nghĩa   là, người  tạo ra nó đã  biết tôn trọng  các sự thật  trong lòng người dùng. Đừng gây ra sự mất  tập  trung cho người giao tiếp  với bạn. Nếu  bạn đeo nhiều thứ (đẹp  đẽ) trên  gương mặt của mình,  người nói chuyện với bạn có thể sẽ nhớ những  thứ đó chứ không phải  những  gì bạn nói. Minh Hội đã nhớ đến  cái màn hình  giản dị của Google và tìm  thấy  biệt  dược  bắt đầu  bằng  từ khóa “xương thủy tinh”. Để rồi  từ đó, Minh Hội  có thể sửa  lại câu chuyện buồn của  số phận.

Khi giản dị một cách đẹp đẽ người  ta chỉ được thương chứ không bị ghét bao giờ. Còn khi “lộng lẫy” người ta có thể có tạo ra một nhóm “dị ứng”, bên  cạnh những  xuýt xoa.

Playboy, với bài báo rất đặc biệt  dịp  lên sàn của Google cũng vặn vẹo hai chàng trai mà độc giả của họ ngưỡng   mộ và quan tâm.

Hỏi: “Nhiều hãng  đã có email, mấy anh làm nữa thì có gì khác  biệt  đâu?”

Brin trả  lời:  “Nhưng dung lượng  của chúng  tôi gấp... 200 lần kia mà!”.

Google đi rất nhanh với cách miễn phí như vậy. Suy nghĩ   này  là suy nghĩ  của cuộc chơi đã  quá nghiêm túc. Mười lăm trung tâm xử lý dữ liệu  với 450.000 máy  chủ  của Google phải  làm việc với hàng  ngàn  kỹ sư. Google không tập  trung một chỗ theo cách  thông thường   mà rải nó ra trên khắp thế giới. Cuộc chơi dễ mệt người nếu hứng thú không đủ. Một mạng  lưới như vậy, theo New York Times trong loạt bài mười  kỳ có tên là Google làm việc  như thế nào, đã giải thích   rằng nhờ rải khắp như vậy,  các kỹ sư bảo  trì,  cắt cúp  và điều chuyển dễ hơn.

Trong tìm kiếm, Google vượt qua rất xa về công nghệ  và vượt lên  rất nhanh về số lượng.  Miễn phí chỉ  là một phần.  Công nghệ   là lý do quan trọng nhưng cốt  lõi nhất  vẫn là thái   độ  thiệt tình với người dùng. Nhất định không làm phiền, không lợi dụng quyền lợi  nắm  giữ  thông tin để dùng  vào việc kiếm tiền.

Đồng tiền có hai mặt. Lựa chọn  như thế  nào sẽ quyết định tốc độ mở rộng  thế  giới của Google. Điều này không dễ tí nào. Và càng  khó khăn hơn khi có những  mũi dùi tài chính đâm tứ phía, những quả đấm bọc nhung hay bọc  sắt tung ra suốt ngày. Khi người ta chọn một con đường   và xử lý những trở ngại trên đường đi đó mà không đánh mất cam kết thì văn hóa xuất hiện  và biểu lộ ra ngoài. Giữ các cam kết  đó thì đẳng  cấp hình  thành  và một tư tưởng ra đời.

GIÀU NHANH KHÔNG CHỈ NHỜ CÁCH KIẾM TIỀN HIÊU QUẢ

Phóng viên kinh tế Tim Weber của BBC (23.10.2005), giúp rút ra bài học tiếp  theo: “Công nghệ của Google dựa trên các thuật toán phức tạp nhưng bí quyết  thành công của họ thật  đơn giản: Cung cấp công cụ tìm kiếm  tốt nhất trong thế giới kỹ thuật  số và dùng  kết  quả đó để bán quảng  cáo – được  lựa chọn kỹ càng sao cho phù hợp với nhu cầu  của người  dùng”.

Pay-per-click, công thức  này  đem lại gần  như toàn  bộ doanh thu của Google. Cứ mỗi  lần  có ai đó click vào đường  link của nhà thuê  quảng cáo thì nhà thuê  quảng  cáo trả 50 xu. Thu tiền trên  một cái click chuột. Thật đơn giản và quá hiệu  quả. Số lượng click chuột trong một giây là bao nhiêu  thì thật khó mà đếm  hết trong thế  giới này.

Marissa Mayer, phó chủ tịch  các sản phẩm   tìm kiếm nói: “Người   ta cứ  hay hỏi chúng  tôi cách Google kiếm tiền. Khi dùng Google tìm kiếm  các loại  hoa, bên  trái màn  hình thể hiện 10 địa chỉ website mà Google tìm thấy liên quan tới hoa, còn bên phải  là những  địa chỉ mà Google gọi  là những đường dẫn (link) quảng  cáo. Những  thứ bên  phải này  là nơi tiền đến. Khi ai đó click vào link tài trợ này thì hệ thống  báo cho “bộ nhớ tính  tiền” một giao dịch   quảng   cáo hoàn  tất. Đó là một  ý  tưởng cách  mạng:  Quảng  cáo đến tận từng  người  cho những  gì bạn muốn  mua bán”.

Tiến sĩ  Eric, CEO, thì cho rằng nguồn  tiền của các  nhà  thuê  quảng  cáo thì  không có giới hạn. Ông nói:  “Có  nhiều bằng chứng  cho thấy  trong một cộng đồng  nhỏ người ta có thể tìm thấy nhau qua cách này mà các phương tiện quảng  cáo truyền thống như radio hay ti-vi không làm được”.

Nhiều khi bạn đọc cũng nhìn  thấy những  công ty Việt Nam nằm bên phải trang kết quả tìm kiếm của  Google. Đó  là cách   bước   ra thế giới  được khuyến khích.

Google không cần gì hơn trong chuyện kiếm tiền. Việc của  họ là tiếp  tục phục  vụ thế  giới. Một nguồn thu khác của Google trong tám năm là các  khách hàng “thuê  bao” công nghệ như Yahoo hay AOL. Phát  kiến pay-per-click, thật  thú  vị,  nó không phải do Page nghĩ ra cho Google. Nhưng có lẽ Page đáng nể là  ở chỗ  biết  lắng nghe người  khác  và học nó bằng cách  sử dụng  nó cho những gì mình  đang tìm  kiếm.  Người  có công lớn nhất  cho sáng kiến pay-per-click là Bill Gross, người thành  lập Idealab năm 1996, một loại xưởng  chuyên  cho ra đời  các ý  tưởng kinh doanh. Một trong những  sản phẩm của   ý tưởng   này  là Overture.

Năm 2001, Gross gặp Page và Brin đề nghị  hợp tác nhưng CEO Page và  ông bạn Brin nhất quyết không chịu thương mại hóa sản phẩm   khoa học tìm kiếm thông tin trên mạng do mình phát minh ra. Nhưng sau đó, Google thay đổi quan điểm như Page nhận ra “chúng tôi phải kinh doanh để có cái phát  triển thành  quả của mình”. Và  Adword ra đời.  Dịch   vụ này dựa vào mô hình pay-per-click của Gross nhưng hoàn toàn “Google hóa” theo triết lý kinh doanh của họ – nghĩa là không có chuyện trả tiền cao để mua đường link lên đầu tiên. Những nhà quảng  cáo có mảnh  đất riêng và rạch  ròi phía bên phải màn hình.  Kỹ thuật thì giống nhau nhưng cách  khai thác  kinh doanh của  Google thì  khác hẳn.

Google còn sáng kiến  thêm trong dịch vụ AdWords là cho các nhà quảng  cáo đấu giá với nhau đối với các từ khóa  dùng  để tìm kiếm. Nghĩa là “từ  khóa” nào có giá trị tìm  kiếm   cao hơn thì  giá cao hơn. Vậy là, từ ngữ đã thành   ra có giá trị hàng hóa. Hệ thống Google, với những  thuật toán tinh vi đo lường được, đếm được một khối lượng truy cập khổng  lồ, xảy ra liên tục để từ đó tiêu chuẩn hóa  nó. Vậy  là Google, thông qua khả năng công nghệ,  đã thực sự kinh doanh một cái gì đó thuộc  về chất lượng chứ  không phải  bản thân nó. Mức  độ  tập  trung vào người dùng rất cao trong khi thiết  kế sản phẩm đã làm cho người  quảng  cáo có vô số lựa chọn. Ví dụ như, bạn ở Việt Nam bạn có thể chỉ chọn quảng cáo  trong lãnh  thổ Việt Nam mà  thôi. Dịch vụ

AdWords của Google thậm chí còn cho phép bạn quảng  cáo chỉ trong bán kính  25 dặm kể từ cửa hàng của bạn. Mỗi khi có ai đó truy cập vào Google, chỉ một cái nhấp chuột  thôi cũng   là đã tham gia vào  việc biện  soạn  một nội dung nào  đó để rồi Google sẽ tiêu  chuẩn hóa nó. Page gọi đó là “khai thác  dữ liệu” – mặc dù những  dữ liệu  này không liên  quan đến kỹ thuật   và thậm   chí  là những  dữ liệu về sở thích hay tâm lý. Và 20% thời gian tự do sáng  tạo của nhân viên  Google chính là  để dùng vào phân tích, suy nghĩ về những  dữ liệu tưởng chừng chẳng liên  quan này.

Trong khi đó, công cụ tìm kiếm có tên là AdSense của Google thì đặt đường dẫn của khách hàng lên các website của  các tờ báo  hoặc  website của các đối tác Google.

Hai dịch  vụ này đại diện  cho khuynh hướng  mà nhà khảo sát thị trường  quảng  cáo Parks Associ- ates gọi là “đúng nhu cầu thông tin của người tiêu dùng  và chỉ  cung cấp khi họ thật  sự cần  thiết”. AdWords  và  AdSense đem về cho Google 6,1 tỉ đôla vào  năm 2005.

Có thể nói Google là một  công ty quảng  cáo, vì 60% doanh thu của công ty là  ở đây. Cho nên việc nó phải  suy nghĩ như một nhà cung cấp dịch  vụ quảng  cáo cũng  chẳng  có gì lạ. Vấn  đề là, đối với Page, sau khi “theo dõi” hành  vi người  dùng  và “khai thác dữ liệu”, công việc tiếp theo là quay trở lại với tìm  kiếm  để phục  vụ miễn phí  tốt hơn.

Nhưng nhìn chung, những  gì Page tạo lập từ hàn vi “thanh khiết tinh thần”, đến nay vẫn  còn là nền tảng. Có thể nói, Google giàu cực nhanh không chỉ đơn thuần  nhờ cách kiếm tiền pay-per-click. Thật ra Google giàu  là còn  nhờ  vào  cách  nhìn người dùng  với tất cả văn hóa của họ và Google bán chất lượng  những   bài học mà nó rút ra được cho nhà quảng  cáo.

Từ thực  tế và từ thôi thúc  cá nhân, Page đã học ra cách tiếp cận thị trường  trong chính đợt khủng hoảng   của  nó. Đó  là cần nhìn dài hạn  để tránh những vết xe đổ mà thị  trường   đã dày công thử nghiệm. Cách mà Page quan niệm về vai trò doanh nghiệp  cũng mang đậm  dấu  ấn cuộc cách mạng của các công ty công nghệ  trỗi  dậy tại Mỹ. Google là thế  hệ  doanh nghiệp   trẻ nhất trong số  những doanh nghiệp công nghệ – ở  đó khách   hàng  đã được chuyển từ vị trí đối tượng  để khai thác thành vị trí trung tâm để phục  vụ. Hơn nữa, các công ty Internet trước khi chiếm  lĩnh khách hàng thì phải tập trung phục  vụ người  dùng  trước  đã.

Vào năm cuối cùng Page ở vị trí điều hành, 2001, Google chẳng thu được đồng xu lời nào!

Cho đến khi Page và  Brin đem Google ra kinh doanh nhà nghề,  thì có thể thấy  thế  giới mà họ có được  và lượng  tiền họ  thu về mỗi giây phút   từ quảng cao là hai mặt của một vấn đề. Thế  giới có trước, tiền đến sau. Giữ cho được thế giới “không xấu xa” cũng  là tìm được nồi cơm lương thiện. Thế giới đó mà mất đi hay giảm sút thì nồi cơm chẳng còn, thậm  chí còn bị kẻ khác  lấy mất. Tài năng là ở  chỗ   xử lý các mối  quan hệ.

Nhiều người  vẫn tưởng  phương pháp  pay-per- click giống như là đọc  xong câu thần chú “vừng ơi mở ra” và vàng  ngọc  đổ vào. Năm đó, CEO Page, trước khi trao quyền lại  cho nhà chuyên  nghiệp Eric, đã mất mùa.  Không phải  cứ có đất  đai toàn thế giới rồi phân lô dán quảng  cáo đường  link là ngồi thu tiền và nói “này,  liệu  mà giữ thế  giới của tôi trong sạch đấy nhé”.  Một ủy viên  ban quản trị công ty cho New York Times biết là  năm 2001 Google không thu được đồng  nào. Nhưng bốn năm sau, họ kiếm  được  1,5 tỉ đôla, lãi ròng  350 triệu đôla. Báo chí đưa tin đầy ngạc nhiên.  Cũng theo New York Times, cùng năm đó, MSN thu từ quảng cáo trực tuyến  được 292 triệu đôla, chỉ riêng  lãi ròng thôi và điều đáng   nói là chỉ  trong vòng (một) quý thứ hai. Và nếu tính tổng  nguồn  lãi ròng,   cả bên  ngoài  trực tuyến nữa thì  đến gần 1 tỉ  đôla. Doanh thu đó quá lớn so với Google.

Một năm sau mất mùa, sang 2002, số lượng người truy cập Google tăng nhanh, theo sát MSN, Yahoo! và AOL. Hãng thống kê nổi tiếng Nielsen/NetRatings cho biết Google lọt vào danh sách 5 website dẫn đầu thế giới.

Mất bốn năm để Google có một bước  nhảy  cao với chính  mình,  thật khó mà kiên  nhẫn khi người ta có của  hái ra tiền trong tay. Lại càng khó chịu hơn nếu  phải tiếc  nuối nhìn  lại chuyện bỏ học  dở dang để bay theo chuyến bay trong mơ có tên  là “làm  thế  giới tốt đẹp hơn”. Càng khó “cầm  lòng” hơn nữa khi đối thủ cạnh tranh vượt quá xa về túi tiền. Brin nói  nhiều lần rằng: “Chúng  tôi không định kiếm tiền nhanh chóng”. Đó là một  lựa chọn hơn là một  sách  lược.  Bởi rõ ràng,  chỉ  cần  Google chối  từ các  quy tắc  thanh khiết đạo  đức  và văn hóa của mình,  tiền sẽ về nhanh nhờ vào bí quyết kỹ thuật  hàng đầu.  Năm 2002, khi Google gần  bắt kịp  các đàn anh với tuổi  đời mới có lên  4 đã cho thấy  kẻ đi sau chạy  với tốc độ quá nhanh. Và với tốc độ đó,  chẳng   mấy  chốc  sẽ qua mặt  các anh chị.  Lịch  sử sau đó đã diễn ra như vậy. Nhà nghiên cứu thương hiệu Matt Haig, xếp Google vào danh sách thương hiệu   tốc độ là vì vậy.

Lisa Strand, giám   đốc  và là nhà  phân tích cao cấp  của  hãng   nghiên  cứu thị  trường  Nielsen/ NetRatings chỉ ra yếu tố  quyết định tốc độ của Google: “Mọi  người  ngày càng thích  sử dụng các máy tìm kiếm hơn là các  site liệt kê đầu mục. Google đã trở thành  một trong số các công ty giành được nhiều người  sử dụng  nhiều nhất trong các  năm qua”. Nhưng người ta cũng dễ dàng nhận ra mâu thuẫn trong suốt  thời  kỳ lãnh  đạo  của Page: Số người  sử dụng  tăng nhưng lợi nhuận  không nhiều, liệu kinh doanh như vậy có ổn không? Có dài lâu được không (nếu không thích kiếm nhiều tiền)?

Liệu  làm ăn kiểu tay mơ như vậy có thành   công không hay chỉ  là cuộc  chơi để chứng tỏ trí tuệ của vài thanh niên  bằng cách qua mặt các người  lớn không bóp còi? Câu hỏi quan trọng nhất: Liệu hãng này  có thể “chế biến” tính phục  vụ công chúng thành tiền trong lâu dài  không? Không ai đoán được Page và anh bạn   có  ý gì vì từ trước  đến  lúc đó, ngành tìm kiếm  trên  Internet chỉ có mỗi  công thức  bán quảng  cáo và thu tiền. Và rồi công thức này tan thành mây khói cùng với vụ nổ bong bóng dot.com, làm tan nát hàng loạt công ty kinh doanh trên  mạng.

Trên bàn làm việc  của Page thỉnh thoảng có cuốn sách về công ty Enron. Một cái bong bóng lớn nhất nổ tung trong đợt đó.

Ngày nay, sau khi đã giàu có, mỗi  sáng Page lái xe vào khuôn viên  Googleplex nghĩa là Page đang đi trên mảnh đất trước đây là trụ  sở của  Netscape – một  cái bong bóng lớn khác  đã nổ – giờ chỉ  là chiếc  bóng mờ nhạt trong góc tối của hãng  truyền thông Times Warner khổng  lồ. Nếu  cứ “chê  tiền” như cách  của  Google, người  hâm mộ  lo rằng Googleplex thần tiên rồi cũng thành ra cái nền đất trống không như Netscape.

Nhưng Page thấy  là “kiếm tiền chưa đủ sao” và đó sẽ là một  câu hỏi lớn về tinh thần doanh nghiệp đối với những  ai muốn học hỏi từ hiện tượng Google một  bài học nào  đó, trên  đường chinh phục thế giới. Bởi thực tế cho thấy, hôm nay Google bắt đầu mùa  gặt.

“LÀM” THƯƠNG HIÊU BẰNG CÁCH IM LẶNG

Có một  lý do nhỏ để đóng ngoặc cho động  từ “làm” trong tiêu  đề này,   bởi  lẽ ban đầu, Google không có  ý định lăng-xê tên tuổi của công ty. Lúc mới mở công ty, CEO Larry Page còn quên là  cần phải thuê một webmaster. Hai thanh niên sáng lập tự làm  tất cả, ăn uống ở  đó và thường  xuyên ở  lại luôn. Tác phong đậm chất dân tin học chứ chẳng phải   là doanh nhân sang trọng  gì. Công ty mà Page điều hành  phải  cực  kỳ đơn giản.  Mục  tiêu kinh doanh của họ lúc này cũng  thật đơn giản: tìm kiếm,  tìm  kiếm  và tìm  kiếm.  Hóa ra cách viết  lại nguyên tắc kinh doanh đó lại tạo ra một hiệu  quả thương hiệu  cực kỳ lớn: Nhắc đến  Google là nhắc đến  một cái ô tìm kiếm trên  màn hình, trong tâm trí người dùng. Và ngày nay, ai nghĩ đến tìm kiếm là nhớ  đến   cái ô nhỏ google trên  màn hình  trống trơn. Trong một thế  giới mà giao diện  nào cũng tràn  ngập  chữ và đủ thứ màu nhấp nháy một cách “cưỡng  bức cái nhìn”,  nếu  bạn  có một  cái ô nhỏ trong tâm trí mọi người thì bạn trở nên dễ nhớ, vì khác  biệt  và vì lấy được  mức tập trung cao nhất trong giao tiếp  với người dùng.

Page lập luận: “Các  công ty khác  có thể tự hào rằng người  dùng phải dừng lại trên trang web của họ 45 phút vì ở đó  có  rất  nhiều thông tin để đọc. Còn chúng tôi, chúng tôi muốn  người  dùng  bỏ ra ít thời gian nhất trên Google, tìm thấy các kết quả nhanh nhất  và như vậy  họ sẽ dùng  Google nhiều hơn”. Ít thời  gian, kết  quả nhanh, dễ sử dụng   là những từ ngữ đậm  chất  kỹ thuật  và nó thể hiện tư tưởng  phục  vụ vốn có của phần  lớn các nhà khoa học. Những suy nghĩ đơn thuần kỹ thuật  và xã hội này của Page hóa ra lại trùng  với cách làm thương hiệu thường  được gọi  là  “đừng  làm khách  hàng mất tập trung”. Page càng làm cho người ta thích sử dụng  Google vì tính  dễ sử dụng   và đơn giản của nó thì Google càng  có nhiều người dùng. Càng có nhiều người dùng thì tin đồn càng lan nhanh. Tin đồn càng lan nhanh thì thế giới riêng của Google càng mở rộng. Truyền miệng là một  kênh  mà các nhà quan hệ công chúng chưa bao giờ đánh   giá thấp mức thuyết phục  của  nó. Vì  đó là giao tiếp đầy cảm  giác con người.   Vì  đó là cuộc  gặp giữa người  này và người  khác.  Hơn nữa  nó gây tò mò và tâm lý “cậu  biết  thì  tớ cũng  phải  biết  chứ”.  Đó là con đường đưa Google thành danh trên thế giới, xét về mức lan truyền của một tên tuổi. Nếu Google không tập trung vào “nhãn hiệu”  tìm kiếm,  người dùng khi kể lại với người  khác  sẽ dễ rơi vào tình trạng kể đủ thứ, hoặc không có gì nhớ  để tán gẫu.

Page đã thành  công khi lèo lái con tàu chở đầy nợ nần  qua những  ngày ẩn dật để tập trung, tập trung và tập trung vào người dùng, để có một  thế giới  và từ đó đủ quyền lực và uy tín tạo ra những quy tắc ứng  xử mới.  Quyền lực đó chính  là lượng người dùng khổng  lồ đồng  thời cũng chính  là cái mà nhà quảng  cáo cần. Tốt đẹp cho cả làng.  Uy tín cho cả đôi bên: tôi đem đến cho người dùng những quảng  cáo đúng  lúc, rạch ròi; và tôi đem đến cho các nhà quảng  cáo chính  xác những  cá nhân quan tâm đến hàng  hóa của quý vị”.

Bốn bí quyết  đó là: Truyền miệng, hiện diện khắp nơi, sự trải  nghiệm của người  dùng  và tính  công nghệ. Haig cho biết: “Thậm  chí một người mù tin học cũng  có thể dùng công cụ này không mấy khó khăn”. Dù vậy, thực  tế, tháng  7 năm 2004, trang web này từng tê liệt  vì sự cố virus, đúng  vào thời điểm Google niêm  yết trên  sàn giao dịch London với giá trị  20 tỉ đôla.

Lúc này, CEO Page quyết định tiến ra “mặt tiền” và chọn  một  đại lộ để đặt trụ sở công ty. Người đi đường ở  thành  phố Palo Alto (San Francisco) bắt đầu nhìn  thấy một công ty có tên  là  Google nằm trên  đại  lộ University. Số  nhân viên  đã  tăng lên gấp đôi, nhưng cũng chỉ tám người – bao gồm  cả hai ông chủ. Hai ông chủ trông cũng “buồn  cười” với quần   ngắn và xe đạp  hoặc  cái xe hơi cũ quá rồi. Nhưng Page đã  đưa Google sang một  trang mới.  Một  hợp  đồng được   ký với hãng  Red Hat.

Theo đó, trở thành  khách  hàng truy vấn đầu tiên với máy tìm Google. Nhưng có một điều kiện được đặt ra là Google cam kết cho máy chủ chạy trên hệ điều hành mã nguồn  mở Linux – một vấn đề thời sự lúc  bấy  giờ. Page cho chạy câu khẩu hiệu đầy hơi hướng  tuổi  mới lớn “Người  dùng Google, chúng tôi yêu các bạn!” (We love you, Google users!). Thật tình cảm so với thuở sau này, ví dụ như khẩu hiệu “tìm  kiếm chứ không sắp xếp” đầy “lý trí”. Nhưng cả  hai đều có  điểm chung là nó  thật   sự như nó được  nói ra.

Công ty bắt  đầu tiến hành  các nghiên  cứu  về văn hóa quảng  cáo, với mục tiêu  khác thường là sao cho nó “sạch  sẽ”, “không giống như cách làm trong quá  khứ  hay hiện tại”.   Nó  phải   là phong cách làm khác đi và là của  Google. Cuối năm đó, 1999, Google có một  tỉ trang web trong tay – trở thành  nhà tìm  kiếm   số một.

Năm 2000, đó  là một quyết  định quan trọng bậc nhất đối với thương hiệu  này, dưới thời Page điều hành.   Bài  toán  là làm  kinh doanh nhưng không được đánh mất hình ảnh miễn phí của mình.  Nhìn theo cách của Matt Haig, sẽ thấy  Page không hồ đồ khi từ chối các quảng  cáo nhấp  nháy  mà, thật ra, Google đang tìm  cách phục vụ những khách hàng quảng  cáo hiểu biết luật chơi mới, trong đó họ có lợi hơn nữa. Haig viết: “Phương pháp tiếp  cận tập trung vào các điểm yếu  hiện  có của quảng  cáo qua mạng   đã mang lại  chính hiệu quả  cho các chủ quảng cáo”. Vì người tiêu dùng của nhà quảng cáo tin tưởng  vào sự khách  quan của Google – bên xác nhận thứ ba. Và điều đó chính  là mong muốn  của nhà quảng cáo. Page đã thành  công trong pha xiếc đi trên  sợi dây các mối quan hệ  lợi ích.

HỌC KINH DOANH

Khuynh hướng  tìm  cái mới đã ảnh hưởng mạnh đến  cách học của Page. Playboy miêu  tả  Page lúc nhỏ  là người  ngại  giao tiếp. Nhưng với đôi mắt to và hay trầm ngâm, Page là chuyên gia tin học lịch sự, đồng  thời là một  kĩ sư tài năng và  là một nhà toán  học của Google – người   có thể “thấy”  được những chuỗi toán  học và chương trình vi tính phức tạp đằng sau các cỗ máy tìm kiếm.  Nhưng dường như Page biết  sự rụt rè của mình – trừ những  lúc nghịch  phá theo kiểu của những   chú bé sáng tạo – và  quyết định thay đổi. Kết quả    là  ở  Đại  học Michigan người ta gọi Page là nhà  diễn thuyết.  Và sau này Page nhớ lại mình   đã học nghề lãnh đạo và  quản   lý  như thế nào    ở  trường   đại  học này. Trong thực tế của Google, Page luôn là người xuất hiện trước  công chúng  thay cho Brin  và  Page thường  nói: “Sergey và tôi” (chứ không phải Tôi và Brin).

Ngay tại trường   kỹ thuật  thuộc  Đại học Michigan, Page vẫn thường chơi kèn saxophone và tham gia các khóa  học nhằm  khắc phục  tính  rụt rè của mình. Chẳng lâu sau, sinh viên  Page đã đoạt  giải thưởng “tài lãnh đạo sinh viên”  vì có cống hiến  cải tiến môi trường sinh viên tốt đẹp hơn trong trường kỹ thuật  của mình.  Page cũng  được  bầu  nắm chức chủ tịch hội Eta Nappa Nu của toàn Đại học Michi- gan. Hội này là tổ chức  vinh danh quốc gia nhằm tôn vinh các  kỹ sư máy  tính  và điện tử đáng   tự hào của đất nước.  Page là chủ  tịch   đầu tiên  của hội.

Thời  kỳ ở   Michigan chính là lúc  Page đổi mới mình  và học lãnh đạo. Page nói với Michigan En- gineer rằng,  những  kinh nghiệm lúc  chưa tốt nghiệp ở   Michigan là  những  yếu tố  quan trọng giúp Page thành công trong tương lai sau đó. Page nhấn  mạnh   là đặc biệt  khi tham gia vào hội vinh danh, bởi vì hội này  hay mở những  khóa  học về kinh doanh và nghệ  thuật  lãnh đạo. Page nhớ lại: “Tôi đã dùng  nhiều thời gian để tham gia nhóm điều hành,  tổ chức  và học hỏi kinh nghiệm  lãnh đạo.  Đặc biệt  là chương trình Leader Shape – một trải nghiệm  quý giá giúp tôi rất nhiều cho thời  kỳ khởi  sự công ty Google”. Leader shape là  chương trình  huấn luyện  nhà lãnh đạo sinh viên dành cho sinh viên kỹ thuật, khởi nguồn  tại trường  này vào năm 1992 và  sau đó  xuất  hiện tại các  đại  học khác.

Page nói  với  Michigan Engineer là  mình quan tâm đến  các danh nhân cách mạng hóa cuộc sống hàng ngày nhưng không thường  chấp nhận hoàn toàn những  phát minh đó. Page muốn học “cách nhìn đời” của họ và rút tỉa ra những  bài học thành công hay thất bại. “Tôi rất quan tâm đến việc này kể từ sau khi đọc tự truyện của Nikola Tesla”. Page nói  là mình  muốn làm khác, không quá nghèo như thần  tượng của mình.  Cảm xúc đó cũng chính  là cảm xúc của thế  hệ thanh niên  thời  kỹ thuật   số vậy. Làm  cho cuộc  sống thay đổi, làm  giàu  cho người  khác  và cũng phải làm giàu cho mình  nữa, theo cách tốt đẹp. Một cách nhìn  về giá trị sống theo kiểu như vậy, về sau sẽ được  Brin chia sẻ và nó sẽ còn  dấu  ấn rất đậm   trong “phong cách sống” của Google và các  googler.

Đại học Michigan nhận định về cựu sinh viên ưu tú  của  mình, người   đã làm  ra máy  tìm Google: “Giống như nhiều nhà phát minh khác, Page đơn thuần là  chỉ thỏa  mãn  sự tò mò của chính mình”. Nhưng rồi Page đã  không giống  nhiều nhà  phát minh khác ở   chỗ tìm được   sự hài hòa  giữa  phát minh và phát  triển phát minh bằng con đường kinh doanh. Nhưng dù sao, nhận định  của Đại học Michi- gan cũng cho biết  rằng, từ trước,  Page không phải là nhà  kinh doanh từ trong máu  và có thể tin được Page đã không kinh doanh vì tiền trong thời kỳ đầu của  Google. Đại  học Michigan trao cho sinh viên xuất   sắc của  mình  giải thưởng  “Người  tốt nghiệp có giải thưởng  sớm nhất”  trong khuôn khổ hội  cựu sinh viên  toàn  Đại học Michigan.

Page, từ chú bé nội tâm trở thành  diễn giả thành công tại những  diễn đàn lớn như Diễn đàn Kinh tế Thế giới, hội thảo cao cấp của Wall Street Journal. Tạp chí  bình  luận kỹ thuật  của MIT phong Page danh hiệu  “nhà sáng kiến  trẻ tuổi  tương lai”. Page trở thành  hội viên Hội đồng  Tư vấn Quốc gia,  nhóm kỹ thuật,  thuộc  Đại học Michigan. Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển của Mỹ bình  chọn Page là “người biết cách  đổi mới”. Năm 2004, năm cách mạng của  Google, Page trở thành  thành  viên  Hội  hàn lâm Kỹ thuật  Mỹ.

Lần trở về Đại học Michigan nói chuyện với sinh viên ngành  kỹ sư máy tính, Page bộc  lộ quan niệm quản trị kinh doanh của mình.  Các sinh viên  đàn em sau Page gần mười năm đã đón tiếp  đàn anh tỷ phú  đáng  tự hào bằng  những   tràng  pháo  tay không ngớt. Sau đó,  họ còn  chuyển băng ghi âm lên  Internet và các nhật  ký điện   tử. Page mặc vào bộ lễ phục tốt nghiệp   kỹ sư nói bằng chất giọng nhiều âm mũi.

- Cho tôi hỏi nhé:  Có bao nhiêu  người trong các bạn  đã và sẽ khởi   nghiệp?

(Những  cánh tay giơ lên)

- Ồ, một con số đáng  kể!

Tiếng  huýt sáo đúng kiểu nghịch  ngợm của sinh viên  rồi cũng kết thúc. Page chậm  rãi: “Một  khi bạn đã có một ý tưởng  và bạn biết  chắc nó có hiệu quả rất mạnh  đến  thế giới. Hãy suy nghĩ về nó  ở khía cạnh  kinh doanh nhằm  làm cho nó  thành hiện thực”.  Hội trường  im phăng phắc.  Và  Page đánh trúng vào tâm lý ngại  không biết kinh doanh của những  kỹ sư tương lai. “Tôi biết chúng ta có những trường kinh doanh nhưng tôi muốn  gửi các bạn cách tháo  nút ở  đây”, Page, người chưa từng trải qua bất cứ trường kinh doanh chính quy nào, nói  tiếp, “Tôi  nghĩ  các bạn không thật sự nhất thiết phải đến trường kinh doanh. Các bạn có một nền giáo dục nghiêm khắc thật sự, cho nhiều ngành khoa học phát triển nhanh chóng nhưng rồi chẳng có gì đem lại cho chúng ta niềm vui thích  lớn lao khi kinh doanh”. (Vỗ tay và huýt  sáo.) Page thật sự nhấn mạnh về niềm yêu thích trong mục tiêu kinh doanh ý  tưởng cho toàn  xã hội. Page bày cho đàn em là hãy  làm  đi với niềm yêu  thích  của mình  và rồi  sẽ có nhiều người tham gia. Nhưng nói đi thì nói lại, Page tiếp tục nhấn mạnh yếu tố tự đào tạo nghiêm khắc bản thân. Page nói tiếp:  “Các bạn chỉ cần  có một  niềm yêu  thích  đọc thật nhiều sách. Tôi đã đọc  cả một  kệ  sách  chất  đầy những  sách kinh doanh. Và  tôi nghĩ,  một cách cơ bản,  đó  là những  gì tôi cần”. Nhưng Page lưu ý  cho cách học đó bằng cách giới hạn lĩnh  vực của mình  lại trong phạm vi một công ty công nghệ. “Tôi nghĩ”, Page nói tiếp, “một công ty công nghệ thì luôn luôn cần rất nhiều nguồn kiến thức nâng cao. Và nó chỉ  có được   từ rất  nhiều nguồn trong phần lớn những người tham gia”. Học từ những đồng nghiệp, đó là thông điệp của Page.

Anh trai là  người  có ảnh hưởng  đến chí hướng kinh doanh của Page. Cả hai thường  gặp Carl để lấy lời khuyên qua lại về kinh nghiệm kinh doanh. Họ thậm chí chia sẻ vốn  mạo  hiểm– Michael Moritz của Sequoia Capital ở  công viên  Menlo nói. Larry và Carl cũng đầu tư với nhau vào Nanosolar, một công ty tư nhân ở  Palo Alto làm sản phẩm  pano dùng năng lượng mặt trời cho ngành  điện  tử. Carl Page vào Đại học Michigan trước Page và lấy bằng đến MSE (cao học  khoa học máy  vi tính).  Người anh trai này khởi nghiệp   trước Page với công ty Egroups chuyên  thu thập  dữ liệu. Carl đã  bán Egroups cho Yahoo năm 2000 với  420 triệu đô làm kho dữ liệu  của Yahoo. Thật trớ trêu, khi Ya- hoo không mua Google của người  em nhưng lại mua Egroups của người anh để sau đó thấy người em thành công như thế nào. Page nói với Business Week rằng, trong khi Page mua một máy tính tặng cho Egroups và  khuyến khích anh trai tham gia sáng lập thì Carl cũng khuyến  khích em trai kinh doanh Google – khi mà Page còn chưa nghĩ về kinh doanh.

Nhưng Page đủ độc lập để làm chuyện của mình và tầm  vóc vượt  lớn hơn anh của mình  nhiều.

Google – công ty đổi mới,   đó  là điều đầu tiên Page viết trong lá thư gửi cổ đông trong ngày bán IPO, năm 2004. Trong đó,  Page đã  thuyết phục những nhà đầu  tư rằng đó chính  là  những  gì đặc trưng nhất dẫn Google đến thành công. Tinh thần làm khác,  tìm  cái mới,  cái tốt hơn của Google là một phần  của nền văn hóa sáng tạo ở  thung lũng này.

Trong góc độ một nhà quản  trị, có thể thấy, đối với  Page một  trong những  sáng  tạo quan trọng nhất cống hiến cho kiến thức chung là đưa người dùng – chứ không phải khách  hàng quảng  cáo – vào vị trí trung tâm của nền kinh doanh của doanh nghiệp.   Một góc nhìn phản  biện như vậy  đã  đi ngược   lại các lý luận  và kinh nghiệm đương thời. Nhưng nó đã thành   công và làm  bộc  lộ một thị trường chưa từng được biết đến  một cách thuyết phục – thị trường  tìm kiếm.   Từ đó, nó dẫn  đến những ứng dụng  mới mẻ và hữu ích trong một mô hình chưa từng  rõ nét  trong lĩnh  vực quảng  cáo trực tuyến – đó  là  quan hệ  ba bên  cùng   có lợi: người  dùng  – doanh nghiệp – khách  hàng của doanh nghiệp.  Những điều mới  mẻ này,  nhìn từ góc  độ  thương mại, chúng  cho thấy  một  quyết định đầy tinh thần trách nhiệm xã hội  và,  thật tuyệt  vời, cũng đầy tính  kỹ thuật  thương mại. Vô số  công ty Internet đã  tiếp cận thị  trường  bằng những  kỹ thuật  thương mại thuần  túy và đã không thành công như Google. Một quyết  định  thành công như vậy  xuất  phát  từ một  nhà  lĩnh đạo  doanh nghiệp trẻ và quá trẻ khiến   cho người ta phải  tự hỏi anh ta đã học điều này  từ đâu? Đó là một  câu hỏi khuôn sáo  và dễ dàng mất giá trị khi câu hỏi đó gặp phải  một nhân vật đổi  mới như Page. Tuy nhiên, câu hỏi đó đã nhắc lại rằng  mối  quan tâm hàng đầu  của Page là các vấn nạn  xã hội. Nền văn hóa đọc của Page luôn dẫn đến một mối quan tâm như vậy. Ngay cả chuyện học kỹ thuật,  Page với tư cách  là một  chuyên gia máy tính,  đã luôn đặt mục tiêu  xã hội  cho chuyện   học hành của mình.  Như vậy, Page có thể chỉ ngay ra ở  đây một  bài học cá nhân: Học  cái gì không bằng  học để làm gì.

Page vì  “đọc   cả tủ sách  kinh doanh” nên  thừa biết rằng “để làm  gì”  là thứ  dẫn   dắt “cái  gì”.  Page luôn cho các kỹ sư tài năng của Google biết rằng kỹ thuật  mà họ dựa vào đó để kinh doanh là thứ luôn luôn ở  trong tình   trạng  sẽ bị ai đó vượt qua. Cũng như IBM – một doanh nghiệp  ảnh hưởng lên khoa học máy tính  – đã nhiều lần bị đồng nghiệp vượt qua với ví dụ điển hình  nhất là đã từng  coi nhẹ lĩnh  vực phần mềm. Hoặc như cả  Bill Gates cũng  vậy,  ông đã từng  xem nhẹ thị  trường  tìm kiếm. Không có thiên tài nào biết trước được toàn bộ tương lai. Vì vậy, chỉ  có một triết lý kinh doanh nào đó mới có thể dẫn dắt một  doanh nghiệp đi xa và  bền vững. Công việc đó  luôn đặt  lên  vai các nhà  lãnh  đạo.  Đó phải  là một  tư tưởng xã hội. Còn các kỹ thuật  thương mại luôn có tính  ngắn hạn và luôn được thời đại bổ sung. Page, trước hết là một tín đồ công nghệ  (cái gì) nhưng trên  hết Page là một người  có tư tưởng   xã hội (để làm gì).  Và đây chính là điểm chung nhất của các nhà kinh doanh huyền thoại.  Và điều này cho phép chúng ta đi xa hơn mà không lạc đề, đó là các trường kinh doanh trên  thế giới ngày càng bổ sung hàm lượng khoa học  xã hội vào  các chương trình   đào tạo các nhà điều hành  chuyên  nghiệp,   hoặc tạo ra các  khả năng liên hệ giữa các chuyên ngành  đầy  tính  kỹ trị thương mại  với các vấn nạn  xã hội của con người như phát triển bền vững, nghèo đói, xung đột văn hóa  và môi trường.  Tác giả cuốn  sách này có một dịp hiếm hoi được trao đổi với một trưởng  bộ môn làm công việc xây dựng chương trình  đào tạo quản trị kinh doanh bậc đại học, một chương trình liên kết  với một đại học châu Âu. Anh ta đã đưa môn “đạo đức” kinh doanh vào chương trình  mà theo anh ta là cần thiết cho những thị trường “ban sơ”. Thật hiếm hoi là bởi vì, tại Việt   Nam bạn khó mà tìm thấy chỗ đứng của các môn xã hội  hay thậm chí  là môn nhân văn trong các chương trình giảng dạy kinh tế. Dù thế nào đi chăng nữa, Page đã thể hiện: Xã hội  là trên  hết – nhưng không quay lưng với mục tiêu thương mại mà trái lại, nhờ đó thương mại trở nên  mạnh hơn, ý  nghĩa hơn.

Bên trong công ty, Page đã thành  công xây dựng một nền văn hóa doanh nghiệp đậm chất học hỏi. Mọi ý tưởng phải được chào đón. Hộp mail ý tưởng là  biểu hiện cho dấu ấn thời  đại:  kinh doanh với tốc độ tư duy. Làm việc  nhóm  và học tập lẫn  nhau như một   đại  học  là những  cách thức  hiệu quả nhằm  đạt được ý  tưởng  một doanh nghiệp  sáng tạo dựa trên  văn hóa học hỏi không ngừng,   lắng nghe không ngừng,  cộng tác không ngừng để biến thành công ty đổi mới không ngừng. Tất cả những điều này không phải  là “đặc sản” riêng của Google. Nó được  học ở  khắp mọi nơi như Page đã nói với Playboy. Văn hóa học hỏi trong doanh nghiệp chính là vũ  khí tối thượng  mà CEO Louis Garstner lừng danh của IBM – người  đã cứu thoát  hãng  này ra khỏi vũng lầy trì trệ vào những năm 1990. Và nó làm nên huyền thoại CEO Louis Garstner như một loại  kiểu mẫu dùng  sức mạnh  văn hóa  doanh nghiệp để làm sống lại một tập đoàn  xuống  dốc. Cũng  giống  như vậy,  các  nhân viên  của  Google phải thấm nhuần  rằng không được  tự mãn, rằng vĩ đại  chỉ  là chưa đủ tốt, rằng  là phải  học từ các ý   tưởng   tốt mà không cần biết nó xuất  phát   từ đâu. CEO Page trẻ măng (của Google những năm đầu) đã học từ những  trường   hợp kinh điển như vậy.

Bản thân Page là  nhà lãnh đạo biết học những thành  tựu của người  khác.  Học (để làm gì)  chứ không phải   bắt chước  (cái gì). Page không chỉ đào xới các thành  tựu quản  trị trong quá khứ mà học cả những  mô hình  hiện  tại. Đó chính  là công thức pay-per-click. Nhiều nhà diễn dịch quên nguồn gốc của phát kiến  này mà quy nó về thành công trạng của Page. Điều này chỉ làm tổn hại chính  Page vì nó đi ngược  lại tính  khiêm  tốn và thái độ học tập của Page. Phương thức tính tiền dựa trên  cú click chuột là phát  kiến  từ IdeaLap. Page đã học nó như nhiều công ty kinh doanh quảng  cáo trực tuyến khác,  bởi vì hiện  tại chưa có nhiều lựa chọn  hiệu quả hơn. Điều khác  biệt   là Page dùng  nó theo mục tiêu  của mình,   đặt nó trong những  bước đi của Google và cuối cùng, chính  Google cho công thức đó một giá trị  mới trong cách  thức  mà nó có thể phục  vụ nhân loại người dùng lẫn thị trường gồm các khách  hàng.  Các kỹ sư của Google được khuyến khích  học thiên  hạ, học người  trong nhà   là vậy. CEO Eric Shmidt từng  nói: Tất cả những gì chúng tôi làm thật ra đã có từ trước   đó rất lâu rồi. Cũng vì tinh thần  học hỏi toàn diện  đó, Page không để mình rơi vào chủ nghĩa   cá nhân.

Page học điều hành ngay cả với những   chi tiết rất nhỏ nhưng hiệu  quả. Page đã đọc  về IBM, vậy trên kệ sách của Page ắt sẽ  có  huyền thoại Warren Buffett. Thật  vậy,  đối  với cổ  đông, Page đã  áp dụng cách đối thoại như là  Warren Buffett. Đó  là Page đã đưa lá thư “Cẩm nang người làm chủ” vào trong các báo cáo thường   niên. Việc  này kéo gần quan hệ giữa cổ đông với công ty, nhất  là với các nhà  sáng  lập. Bằng  cách  đó, Page có  thể thuyết phục các cổ đông nhờ vào việc giải thích  đường  lối lãnh đạo khác biệt của mình.  Nhiều nhà quản trị cho là rườm   rà bởi vì họ cho rằng các cổ đông chỉ cần biết các con số, các biểu đồ lợi nhuận là những đường vẽ đi lên. Tuy nhiên, các nhà quan hệ công chúng   thì  sẽ hiểu rõ giá trị  của việc  nuôi dưỡng mối quan hệ với các cổ đông bởi vì đối với họ, tiền bạc  là công việc chính bên cạnh vô số những công việc chính khác không phải  là tiền. Sự thành  công của Warren Buffett thì  chẳng  có gì là không đáng học!

Các nhà doanh nghiệp thường có rất ít thời  gian. Và do đó, câu cửa miệng  “bận việc không học  gì thêm được” thường là có vẻ rất hợp  lý. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo thành  công thường cho thấy việc học  là một phần trong các công việc chuyên nghiệp. Nó không phải  là việc   phụ  để giết thời gian rảnh rỗi.  Nó là một phần  trách nhiệm  của nhà lãnh đạo bởi  lẽ môi trường kinh doanh ngày càng thay đổi nhanh hơn. Page và Brin đã liên  tục tham gia các diễn đàn chuyên  môn nhằm chia sẻ  thông tin và dự đoán  tương lai công nghệ. Bước chân vào thị trường Trung Quốc với nền văn hóa  khá  lạ, cả hai đã phải đọc sách để cảm nhận được đất nước vốn là cường quốc về tư tưởng  này. Có nhiều người  sẽ cho là vớ vẩn  khi gán ghép việc  đọc vào việc  học. Nhưng không ai học  mà  không đọc.  Cách  đọc nhanh nhất  có thể là đến   các khóa  học – nơi mà các tư tưởng  và kinh nghiệm rời rạc đã được tổng hợp sẵn với các kỹ thuật  sư phạm giúp “đọc” nhanh hơn. Chắc  ít  ai tự nhận   mình bận  việc hơn Bill Gates. Vậy mà ông vẫn  có thời gian để viết sách. Và chúng   ta biết  rằng, viết ra những điều mình biết cho người  khác  đọc  là cách  học nhớ lâu nhất trong các cách.

Nhưng trước  hết, Page đã từng  phải  trải  qua những  lớp học lãnh đạo. Theo chính Page, những khóa học lãnh đạo tại Đại học Michigan đã thực sự giúp  nhà  lãnh  đạo  trẻ có nhiều kinh nghiệm để lãnh  đạo công ty sau này.  Cho đến khi, Google chuẩn  bị lên sàn và trở nên khổng  lồ thì Page chọn bài học cuối cùng:  Thuê  một CEO chuyên  nghiệp. Lãnh  đạo  có thể là  năng lực trời  cho nhưng việc điều hành  thì  phải tôn trọng   sở học.  Dĩ  nhiên, chúng ta có vô số lý lẽ phản   bác ở  đoạn này, rằng có cả tỉ người   không học mà vẫn  điều hành  tốt. Nhưng đây là lựa chọn  của Page. Và quan trọng   là lựa chọn  đó được  thực  tế  trả lời như CEO được Page thuê, tiến  sĩ Eric Shmidt đã nói: Hãy để thực tế kinh doanh trả lời. Mặc  dù vậy,  cho đến nay, Page và Brin vẫn  là những nhà lãnh đạo không thể thay thế ở  Google.

*

*  *

Chú   bé Page ngày  xưa ngồi   lì  cả ngày   với  cái radio cũ đã học được  cách kiên tâm với sự nghiệp đời người – Google, một sự nghiệp cũng bí ẩn trước mắt khi nó chưa thành hình y như sự kỳ lạ của cái radio ngày thơ bé.

Phát minh của Page và Brin trở thành  một loại đá thử vàng  của văn hóa Mỹ.

ABC News, 20.2.2003

Khi một người được thuê vào làm, Google sẽ làm mọi thứ cho người  đó hạnh phúc.

CBS News, 2.1.2005

Một công ty ban đầu  với chỉ  hai sinh viên, giờ đã ngang bằng  tập đoàn xe hơi Ford trên thị trường chứng  khoán.

BBC, 1.3.2006

Tôi nghĩ khi bạn  có một  công nghệ  vĩ đại mà nó có thể giúp thay đổi thế giới thì bạn nên thi hành hết  lòng hết  sức với ước mơ đó của bạn.

John  Hennessy

Hiệu trưởng  thứ mười  của Stanford

Phần III. HY  VỌNG CHO KẺ  ĐẾN SAU

Cứu lấy thế  giới của bạn bằng  việc  xây dựng ước mơ của bạn.

Larry Page

Chương  kết. THUYẾT HÀI  HÒA

Tôi cũng từng lo lắng.

Larry Page

Mùa xuân năm 2005, tỷ phú  trẻ Larry Page quay về trường   đại  học  cũ của  mình. Hôm đó, ngày 30.4, sinh viên  đã ngồi  kín hội trường  của trường kỹ thuật   thuộc   Đại  học  Michigan, nước   Mỹ.  Họ muốn nghe coi Page đã làm như thế nào với cuộc đời mình,  thông qua câu chuyện Google.

“Tôi biết ơn sâu sắc đối  với  Michigan”, Page nói trong phần  mở đầu.  Khi Page hỏi sinh viên  đang ngồi nghe bên dưới: “Có bao nhiêu người trong số các   bạn    ở đây sẽ khởi   nghiệp?”. Nhiều cánh tay giơ lên  và những  tràng  vỗ tay vang dội. “Bây giờ hãy để tôi kể các bạn nghe câu chuyện Google và khi người ta phải gặp các rủi ro”. Trong khán phòng có nhiều phụ huynh của sinh viên. Các giảng viên thì đứng vây quanh cái bục nhỏ nơi cậu sinh viên mười năm trước  của họ đang diễn thuyết.

“Thoạt đầu chúng tôi chỉ  có hai hoặc ba người cho công ty nhưng đến nay chúng tôi đã có hàng ngàn nhân viên,  hàng triệu người  dùng  với một trăm ngôn ngữ, một  tỉ hai trăm triệu đôla doanh thu cho mỗi quý. Chúng tôi thuê mướn  tại 27 quốc gia. Tất cả chỉ  vào bảy năm sau khi khởi sự”, Page “khoe” thành  quả của mình  trong tiếng hô vang trong hội trường.  Page dẫn ra thông điệp: “Đó là con số  khổng  lồ của những  lao động cực nhọc”. Hội trường  im lặng.  Trong thực  tế, nhiều người vẫn từng nghĩ Google kiếm tiền quá dễ với chỉ duy nhất  với ý  tưởng hay. Page nói với đàn  em ở  hội trường Michigan hôm đó:  “Nó  có thể bằng 110% thời gian của bạn”.  Kiểu suy nghĩ  chỉ cần  bạn có ý  tưởng hay thì  bạn có cả thế  giới sẽ không đúng với trường   hợp  của Google – nơi mà  sự  nghiệp được xây dựng  từ những   người  dù kiệt xuất  về kiến thức khoa học nhưng vẫn  phải nỗ lực nhiều hơn chính  sức của mình  để vượt qua những  trở ngại, thật đáng suy nghĩ, lại  là những  rào cản của nhận   thức  và ứng  xử.

“Hãy để tôi dẫn  các bạn đến  những  ngạc nhiên mà tôi có vào lúc chúng tôi thực   sự bắt đầu”, Page tiếp tục, “Một trong số đó là nếu bạn chọn làm một việc lớn hơn thì  nó lại dễ làm hơn so với khi chọn việc  nhỏ hơn. Tôi biết, nghe điều này  thì  thật  lạ nhưng nó thật  sự đã diễn ra như vậy. Bởi vì nếu bạn làm một cái gì thật lớn thì  có rất nhiều người giúp  bạn và bạn thì  tìm  được  rất nhiều người quanh mình. Cho nên thật giá trị biết  bao đối với những việc  làm thật lớn để làm cho thế giới. Ví dụ, ngay những ngày đầu tiên, Google đã đặt cho mình  sứ mệnh:  Tổ chức thông tin toàn  thế  giới, làm cho thông tin trở nên  có tiếp  cận được  một cách phổ biến  và hữu ích.  Nó không chỉ  là công cụ tìm  kiếm mà bây giờ như bạn thấy chúng  tôi làm rất nhiều thứ”.

“Nếu  bạn giữ suy nghĩ   lớn nó sẽ giúp bạn, giúp cải thiện  thế giới. Một ý tưởng  thật  sự có giá trị thì nó giúp  bạn có thể tạo ra hiệu quả lớn”, Page nói. Kinh nghiệm này của Page sẽ không đúng cho mọi trường  hợp nhưng quả thực, nếu  giữ những  cách nhìn quanh quẩn ao làng,  làm sao người ta tiến đến những chân trời xa?

“Khi tôi 12 tuổi, tôi muốn  trở thành  nhà phát minh nhưng rồi tôi đã mong trở thành  không chỉ là một nhà phát minh mà còn  là người có đủ nguồn lực làm  thay đổi thế  giới bằng những  việc  mình làm được,”  Page tiếp  tục, “Ngày  nay nhiều người nghĩ  rằng kỹ thuật  giống như một nghề hay một cách để kiếm tiền vậy thôi nhưng kỳ thực  bạn có thể tạo ra những cơ hội lớn. Một cặp đôi trong số các bạn  cũng  có thể tạo ra cái gì đó chỉ với máy tính của mình  nhưng hãy dành  những  gì bạn tạo ra cho hàng triệu người  khác  sử dụng.  Nếu  bạn muốn thay đổi thế  giới tốt hơn, bạn  có một  con đường  tốt để chọn  là hãy chọn  vị trí  tác giả, vị trí dẫn đầu. Chúng tôi muốn Google trở thành  một công ty kỹ thuật  chứ  không phải  là một  doanh nghiệp kinh doanh hay thương mại”.

Khán   giả sinh viên  nhận ra Page cũng   là một người bình thường vì cũng biết lo sợ như ai thôi. Page không phải  là mẫu   anh hùng  tự nhiên  đã  là anh hùng. “Tôi muốn  nói với các bậc cha mẹ xin hãy can đảm để con cái đối diện  với một ít rủi ro. Quý  vị có thể đưa cho họ một ít thẻ tín dụng  và để chúng  làm ra thật  nhiều tiền, xin đừng  lo lắng quá. Để tôi nói một  ít rủi ro của tôi. Ban đầu tôi không khởi  sự Google vì tôi lo lắng về các rủi ro. Tôi đã ngừng  chương trình  tiến sĩ. Tôi đi và không ai kéo tôi lại. Thật không thích  thú chút nào vì có thể rồi tôi chẳng   có sự nghiệp  gì cả”.

Nhưng cuối cùng thì Page đã vượt  qua lo ngại của bản thân. Các sinh viên  bắt đầu  chờ đợi nghe Page nói về kinh doanh. Cũng như Page, họ không trải qua trường kinh doanh. “Tôi sẽ nói  về chuyện đến trường kinh doanh trong một phút thôi. Nhìn chung, bạn cần  có ham thích  đọc sách. Tôi đã đọc cả tủ sách  kinh doanh. Và  đó  là những  gì căn cơ mà bạn cần”,  Page đang nói trong khuôn khổ dành cho những  sinh viên  kỹ  sư, “một  công ty công nghệ  thật sự thì kiến  thức công nghệ   là phần  lớn tri thức ở đó”. Page bắt đầu  giải thích  hơi dài dòng để tránh rơi vào cực đoan: “Một anh chàng khởi sự cho Bank of America, Geovine. Với tất cả tâm trạng tức giận anh ta nghĩ rằng cần phải để người nghèo vay tiền. Và rồi chính anh ta một ngày kia đã giúp San Francisco tái  thiết sau một  cơn động đất”. Những câu chuyện như vậy  có  đầy ở   nước  Mỹ, như sợ nó thiếu tính phổ quát, Page đưa câu chuyện ra khỏi nước  Mỹ quen thuộc  với người nghe, đến một nơi xa xôi và nghèo  khó. “Điều đó thật thú vị đối với tôi khi mà 20 năm sau, Mohammad Yunus ở  Bangladesh cũng  đã làm điều tương tự. Ông ta đã  làm  ra hai tỉ  đôla bắt  đầu từ  160 đôla cho người nghèo vay”. Page nói tiếp:  “Cả hai đã   có  ý tưởng  giản dị rằng người  nghèo  cũng  cần được dịch  vụ ngân hàng  phục  vụ, cần  nhà ở, cần   vay tiền làm ăn và cần  đủ thứ.  Tất  cả các bạn  có thể làm điều đó, nó thực  sự không phải  là chiến  lược kinh doanh bí hiểm gì đâu. Một  vài điều lớn lao nhất   thật  sự là như vậy”. Page đang nhấn mạnh đến niềm hứng thú khởi nghiệp  hơn là xúi  những thanh niên  máu nóng  lao vào  kiếm tiền. Bởi  lẽ, Page lưu ý rằng: “Các bạn biết chúng tôi thuê mướn CEO Eric Schmidt như thế nào  không? Mất một năm rưỡi  trời  và ông là người   duy nhất  có bằng tiến sĩ  trong số ứng  viên”.  Khi cuộc vui đã  đẩy trách nhiệm lên quy mô toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng  triệu con người, Page trao ngai vàng  kinh doanh lại cho nhà chuyện  nghiệp.  Từ  bỏ cũng   là một loại trách nhiệm  vậy.

“Một vài điều lớn lao đã thực  sự xảy ra như vậy”, Page dường như nhấn  mạnh  đến  giá trị cống hiến giải pháp mới cho xã hội từ công nghệ hay một mô hình  nào đó. Bởi vì, khi chúng tôi đang tham khảo băng ghi âm diễn văn của  Page của những  sinh viên hôm đó gửi lên mạng, thì thế giới loan đi bản tin về giải Nobel Hòa bình năm 2006.  Nhà kinh tế Yunus của Bangladesh mà Page dùng  làm ví dụ đã được trao giải Hòa  bình  vì ông đã  “nỗ lực giúp phát triển kinh tế  và xã hội”.   Có lẽ trong những ngày tháng  10.2006, Page và các  sinh viên  hôm đó sẽ đọc  được   tin tức này.  Mô hình ngân hàng cho người  nghèo  của người  đàn ông 66 tuổi,   có năm trong 14 anh em chết  vì nạn đói, được khởi sự vào  năm 1976. Mô hình ngân hàng Garmeen cho người nghèo được  vay những  món  nhỏ  mà không cần  thế  chấp rồi giúp đỡ nhau trong một nhóm tương trợ. Mức thu nợ của Gameen đạt đến con số kỷ lục 98,85%.  Chính người nghèo vay tiền trước đây về sau sẽ trở thành chủ nhân ngân hàng thông qua 94% cổ phần.  Giải pháp của Yunus ngày nay đã được  áp dụng  tại 23 quốc gia. Không có gì lạ khi Page đã thích  thú giải pháp “vay mà không cần  thế  chấp  và mức trả nợ cao” và “người mắc nợ lại trở thành  chủ ngân hàng”, vì Page khi đọc sách các doanh nhân đã luôn tìm câu hỏi “làm như thế nào?”  trước  các mâu thuẫn chưa có lời giải.

Hãy dừng một chút để thắc mắc vì sao một nhà kinh tế và ngân hàng của ông được trao giải thưởng Nobel không phải  về Kinh  tế  mà  lại  là  về Hòa bình? Ngân hàng thì  ăn nhập  gì đến Hòa  bình? Câu trả lời là có. Bởi vì, không có cuộc cách mạng nào  mà không tạo ra những thay đổi tận  gốc rễ của vấn đề. Lý  lẽ đơn giản  nhất  của ủy ban trao giải là bởi vì cách  thức  và hiệu  quả mà ngân hàng và  bản  thân ông Yunus đem lại  chính là  thịnh vượng,  đẩy  lùi cái nghèo  – một trong những nguồn gốc làm hòa bình  biến  mất. Cái lý tưởng “hòa bình thế giới thông qua thương mại”  mà nhà sáng lập IBM, Thomas Watson Sr, từng ao ước  và nói  với Hitler nhưng chưa bao giờ ông đạt được, nay thể hiện  rất rõ qua trường hợp Yunus. Tư tưởng xã hội của Yunus đã lật đổ  hàng loạt hàng rào ngăn cản phát triển đối với người  nghèo.  Ông chứng minh người  nghèo  có thể vay và sinh lợi và trả được   nợ chứ không ăn quỵt như người ta vẫn tưởng. Ông chứng minh phụ nữ biết  cách làm cho đồng tiền sinh ra ấm  no chứ không phải như tư tưởng   cũ ngự trị trên vùng văn hóa này rằng phụ nữ không được  đụng  đến tiền. Larry Page bị  cuốn   hút  từ chính chất xã hội của  câu chuyện chứ không phải từ các  kỹ thuật   tài  chính – một  lĩnh vực  không phải chuyên  môn của Page.

Và Page dẫn   dắt Google cũng theo cách  đó.

Bên  ngoài Googleplex và các  chi nhánh công sở trên toàn thế giới, thế giới kinh doanh của Google hàng ngày ảnh hưởng  lên  công việc, vui chơi và học  tập  của  tất cả các  bên  tham gia. Ai cũng  có phần  lợi: người dùng tìm được điều mình muốn trong kho tàng tri thức nhân loại, nhà quảng  cáo tiếp  xúc chính xác khách  hàng, còn Google thì vừa phục  vụ con người vừa đếm  tiền tỉ từ quảng  cáo. Mô hình không chỉ   là thắng-thắng   mà  có thể là thắng-thắng-thắng  (win-win-win). Tiền về Google như nước  với tốc độ kỳ diệu  trong lịch  sử các doanh nghiệp  hàng đầu của nước  Mỹ. Giá trị thị trường của công ty đầy “màu  mè”  đạo đức này bằng cả nhà công nghiệp vĩ đại General Motor và nhà thương mại khổng  lồ McDonald cộng lại. Về thời gian tăng trưởng thì khỏi phải so sánh.   Đó là giao điểm hài hòa giữa khát  vọng  xã hội của một doanh nghiệp và áp lực  lợi nhuận   của  công việc kinh doanh. Giao điểm đó, trong mắt của Page phải nghiêng về phục  vụ xã hội như Page nói: “Chúng  tôi phải kinh doanh để mở rộng phát  minh của mình  cho toàn thế giới”. Page đã  “chê” thần tượng Tesla, người tìm ra dòng điện xoay chiều, và ước muốn   làm khác  đi  đó   là  tự  mình phải  tìm cách  đưa phát minh vào đời sống, làm cho nó trở nên hữu ích với thế  giới. Có lẽ CBS đã đúng  khi nhận  xét rằng Page đã dùng  kinh doanh để phát  triển bản  ngã  cá nhân của mình.  Nhưng hình như ai cũng có một chút bản ngã giống Page, ít nhất  là trong số 6.000 nhân viên, cùng với cổ đông, vì tất cả họ đều trích 1% trong lao động của mình  để lập quỹ  từ thiện – không phải  lấy từ lợi nhuận   chung của công ty. Page trở thành   nhà-khoa-học-kinh-doanh-sản- phẩm-xã-hội.   Sự hội tụ hài hòa đó, người  ta rất nhiều khi khó mà tìm  thấy trong cuộc sống cuồn cuộn ngày nay và chưa có dấu  hiệu   gì là thay đổi tốt hơn. Như vậy, Page đã tìm  thấy  sự hài hòa giữa kiếm tiền và phục   vụ, giữa  khoa học  và xã hội, giữa công nghệ  và mô hình triển khai, giữa phân phối  chất  xám công bằng hơn và  hiện thực  vón cục độc quyền tri thức ở khắp nơi. Nó có nhiều giá trị góp ý mới trong cách làm, trao thêm cơ hội đạt đến công bằng thông tin cho từng  cá nhân, từng nhà  quản  lý các cấu  trúc  và tổ  chức  xã hội khác nhau (doanh nghiệp, chính phủ, giới nghiên cứu...). Page học cách đối thoại. Đối thoại với lo lắng của mình về rủi ro khi phải  bỏ học tiến  sĩ và nhảy  vào kinh doanh – một nơi mà mình  chẳng biết gì nhiều và  chưa nghĩ đến bao giờ.  Có  lẽ thú  vị  nhất   là điểm hài hòa giữa hai cá tính  của hai tài năng. Một rừng dễ gì  có  hai cọp mà cùng  sống  chung hòa hợp. Page và Brin đã học ra cách hợp tác, nói cách khác  là biết mình, biết ta để nhìn thấy điểm cuối: biết chúng ta là ai. Page không giỏi hơn Brin được, nếu  lấy chuyện học đúp  của Brin ra so kè.  Brin không thể giỏi hơn Page nếu so găng về suy tư giải pháp  xã hội hay học thuật.  Nhưng giữa  họ, quan trọng  là, mau chóng  bỏ qua thói thường  so găng trí tuệ của thanh niên tài năng. Họ tìm thấy điểm chung, và thế  là đủ – đủ để bỏ tất  cả con đường thênh thang phía  trước,  đối với người trẻ tuổi.  Có thể là  cả  hai đã học  từ bài  học  thành   công của những  cặp đôi đàn anh đi trước. “Nhìn vào  các công ty thành   đạt  sẽ nhận   thấy  những   cặp  kết hợp”, Page nói.  Trong thế giới  kinh doanh công nghệ thông tin hợp tác làm việc  gần  như là  một đặc trưng. Mà   ở đâu cũng  vậy, không có chỗ  để thành công đối với thái độ thiếu  hợp tác. Page đã nghĩ ra bí  quyết nhưng Page không giữ làm  của riêng. Hợp  tác giữa họ đã cho họ đủ sức chịu  đựng trong thời gian dài nhằm  tìm  sự hợp tác của toàn thế giới với công nghệ mới, thị trường mới, xã hội mới. Nó sinh ra những thành công mới trong việc viết lại  văn hóa kinh doanh, như nhận định của tác  giả  John  Batelle, trong cuốn  Google Search: Viết  lại văn hóa kinh doanh. Tìm thấy hay tạo ra các điểm hài hòa  trong các mối  quan hệ đa văn hóa,  yếu tố toàn   cầu hóa  và đặc  điểm “thế giới phẳng”   của thời đại công nghệ thông tin đã đưa Google đến thành công trong việc giao tiếp liên văn hóa với hơn một trăm ngôn ngữ.

Giải  mã hiện tượng Larry Page và  huyền thoại Google, chúng ta gặp vài thông điệp hữu ích: Trong ba năm đầu tiên, Larry Page đã đưa Google từ  vô danh đến vị trí  đỉnh cao, từ ký  túc  xá đến phạm vi toàn thế giới. Với những  cách làm rất khác lạ, không theo một trường  lớp kinh doanh nào mà lại thành  một hiện  tượng  lớn. Một trong những điều đáng  học hỏi từ hiện  tượng  hi hữu này “làm  thế nào?”, ở  “môi trường  nào?”  và “có giá trị gì?”.

KẺ ĐẾN SAU KHÔNG NHẤT ĐỊNH THUA

Larry Page, một thanh niên  Mỹ, trở thành  một trong mười  nhà truyền thông được yêu  thích   và quyền lực nhất  đối với nước  Anh. Cùng  với Brin, Page đứng  cùng hàng ngũ với những  nhà truyền thông đại chúng  lớn nhất hiện  thời như Mark Th- ompson và Michael Grade – tổng  giám  đốc và chủ tịch hãng BBC, Paul Dacre – tổng biên tập AP, trùm truyền thông Rupert Murdoch. Đây là kết  quả  bình chọn của bạn đọc Guardian, một  tờ báo hàng  đầu của nước  Anh.

Google sẽ  không chỉ  là cột  mốc  trong lịch sử truyền thông với những  cống  hiến đặc  biệt phổ biến  của nó. Larry Page là  biểu tượng  thành  đạt trong thế giới mới. Cùng với Sergey Brin, Page đốt lên  ngọn  lửa hy vọng trong thanh niên  – ở  Việt Nam hay gọi  là 8x.

Google là kẻ đến   sau trong thế giới kinh doanh Internet. Yahoo và MSN đã  ở đó từ trước   rất lâu. Nhưng nghề tìm kiếm dường như bị chê! Nó không được nhận ra đúng tầm vóc. Yahoo đi theo hướng khai thác email, chat và cực kỳ thành   công. MSN của Microsoft với nguồn vốn rất dồi dào giống như là biểu tượng của một thương hiệu vĩ đại. Bill Gates bận bịu với nghề phần mềm, thống trị thế giới với Windows. Ngoài hai huyền thoại này còn hàng trăm nhà tìm kiếm  ở  quy mô nhỏ khác.

Chỉ  có cách nhìn  về sự chờ  đợi  của  thế  giới  là khác nhau. Page thấy  một thế giới  Internet hỗn mang và mong muốn có cái gì đó sắp xếp  lại. Và chỉ  một ước mơ vậy thôi. Khi ấy,  hai chàng trai trắng tay loay hoay trong ký túc xá của mình.  Mãi đến cuối những năm 1990 những cổng giao dịch mới  bắt đầu làm công cụ tìm  kiếm.  Yahoo là một trường  hợp ngoại lệ nhưng những Excite, Infoseek, HotBot và cả Lycos mới  bắt đầu để ý  làm máy tìm kiếm. Tìm kiếm chỉ được xem là một dịch  vụ khác, một trong 100 các loại dịch  vụ. Các công ty không nhìn thấy tìm kiếm là quan trọng.  Đó là lý do ngay từ  đầu Page và  Brin  đã gầy  dựng  nên  Google. “Chúng tôi quyết  định rằng, tìm kiếm là một vấn đề hóc  búa  đòi  hỏi phải  có sự tập trung nghiêm túc.  Vấn  đề này chúng  tôi vẫn sẽ phải  còn  tập trung đến”, Brin nói. Những  gì nhà chiến  lược “nhìn thấy tương lai” Vinton Cerf đã nói, phù hợp với huyền thoại Page. “Internet tạo ra một sức mạnh đỉnh  cao và cũng  có nghĩa là tạo  ra những  dịch  vụ mới”, ông nói  với Gurusonline. Như vậy, không có gì  là đi ngược lại cách nói công nghệ thông tin giúp bạn “đón  đầu” những cơ hội vàng  ở  những quốc gia còn nghèo. Nhưng vẫn  còn một mật mã nữa cần  giải trong huyền thoại  này.  Đó là môi trường, như Page vẫn nói  là họ gặp  nhiều may mắn.

VIẾT LẠI VĂN HÓA QUẢNG  CÁO

Larry Page, trong vai trò dẫn dắt Google trong ba năm đầu  gợi ra nhiều góc nhìn  về kinh doanh và cuộc sống. Page không chỉ biết  nắm lấy thời cơ mà thời đại tạo ra mà còn sáng  tạo thêm và vượt  cao hơn, tạo nên  những  giá trị mới mẻ.

Trong những  ngày tháng chạy cái xe hơi cà xịch cà tàng,  mà trong lòng thì sôi máu phổ biến phát minh của mình  ra toàn thế giới, Page chắc hẳn đã phải làm việc  trong tình trạng “giữ mình” vì quá “thèm tiền” cho mục tiêu  và khát  vọng  đẹp  đẽ. Page chọn tiền hay lợi ích  cộng  đồng? Chọn  nhà quảng cáo hay người dùng Google? Cuối cùng, Page chọn  cả hai và bài toán  là “ai cũng  có lợi và thích thú   ở đây”. Page gọi  đó  là công bằng. Còn những nghệ   sĩ xiếc  chắc chắn sẽ gọi đó là đi thăng bằng trên  dây. Đó là tình   trạng  phổ  biến   của bất cứ cái mới nào.

Khó  có thể khẳng định  được rằng Page sẽ thành công nếu xiếc một mình. Điểm đáng  học từ Page là có một người  bạn sát cánh  bên nhau, Brin. Đây là cuộc trao đổi của  bộ đôi với Playboy, về chuyện thương mại – một  yếu  tố có thể đánh  thắng vào trái tim văn hóa của tập đoàn:  “Don’t be evil”. Và nếu Page không giữ được  hình  ảnh “phụng  sự người dùng”, Google sẽ “be evil” – một  kẻ xấu xa.

Playboy: Thế câu nói  ấy (không làm  điều xấu) hiệu  quả như thế nào?

Brin: Chúng tôi phải  xử lí tất cả các dạng  thông tin. Có những chuyện rõ như ban ngày. Nhưng lúc gặp những chuyện  không rõ ràng  và ý  kiến xung đột, đôi khi chúng tôi phải dứt khoát.  Chẳng hạn, chúng tôi không chấp nhận quảng cáo cho những loại rượu  mạnh  nhưng sẽ chấp  nhận  quảng   cáo cho rượu vang. Chúng tôi không cho phép quảng cáo súng,  và những  người  thương lượng  tỏ ra thất vọng. Chúng tôi không cố áp đặt những   suy nghĩ riêng  về đạo  đức  của mình vào các kết  quả tìm kiếm, nhưng chuyện   quảng cáo thì khác.

Playboy (vặn  lại):  Nhưng thả  mồi thì  phải  bắt bóng. Các anh vừa tuyên  bố các  anh sẽ quét  thư điện tử  để đặt các trang quảng  cáo dựa trên  nội dung của các bức thư này. Vậy Google “dòm” đến thư của người  dùng?”

Brin: Khi người ta chỉ  mới đọc qua tin này thì nghe có vẻ đáng  báo động.  Nhưng thật ra không phải như vậy. Quảng  cáo chỉ để phù hợp với bức thư mà bạn đang đọc lúc đó thôi. Chúng tôi không phải  giữ thư của  các bạn  và lợi dụng  chúng   hay những chuyện như thế.  Và sẽ không có bất kỳ một thông tin nào  bị rò rỉ ra ngoài hết.

Playboy: Kể cả  như vậy đi nữa thì cũng chẳng khác  nào có một ai đó đang mấp  mé sau lưng và đọc  lén thư chúng tôi viết vậy..

Page: Các bạn phải  tin những người đang xử lí thư của mình  chứ.

Brin:  Chúng tôi cần phải bảo mật thông tin bức thư và cả tính   riêng  tư của người  chủ tài khoản. Nếu  bạn có thư của một ai đó thì bạn phải  đối xử với nó thật  nghiêm  túc. Và chúng  tôi rất nghiêm túc.  Bất  cứ ai xử lí  thư đều phải nhận thức được trách nhiệm  này.

Playboy: Trung Tâm Thông Tin Điện  Tử Tối Mật thì  lại đánh  đồng sự rà soát   như vậy với những tổng đài điện  thoại nghe lén cuộc  hội thoại  và tung ra những chiêu  quảng  cáo khi người ta đang trò chuyện.

Brin: Nên nhớ  đó là những  gì Yahoo và Hotmail của MSN đang làm. Họ cho chèn những quảng cáo to tướng làm ảnh hưởng đến khả năng  sử dụng  tài khoản thư của bạn. Quảng  cáo của chúng  tôi tinh tế  hơn và chỉ  xuất  hiện ở cột   bên.  Vâng, những quảng   cáo  này  có liên  quan đến những   gì bạn đang đọc nhưng chúng  cũng chỉ  góp phần giúp ích thêm  mà thôi.

Page: Trong suốt  thời  gian thử nghiệm   Gmail, người ta mua khá nhiều thứ thông qua những trang quảng  cáo như vậy.

Nguyên tắc tối  cao đã được viết rồi, người dùng là đáng   tôn trọng,  không vì  tiền mà  làm  phiền người dùng được. Điều tuyệt vời là họ lại không rơi vào cực đoan kênh kiệu  với nhà quảng cáo, không ta đây có một  thế  giới là tài sản “độc   quyền”.

Văn hóa kinh doanh, cách thức  mà bạn giữ cam kết,  sẽ biểu hiện quan điểm kinh doanh của bạn. Page và  Brin nói  với  Playboy là người   dùng   trên thế giới thì rất tinh ý. Nếu chúng ta đã mất cả tuổi trẻ  để tạo  ra một  thế giới tốt đẹp  thì  chúng  ta không nên  làm mất thế  giới đó.

Thật  khác  xa tình cảnh  quăng quảng   cáo vào nhà người  ta, nhét  tờ giới thiệu  vào giỏ xe ở  chỗ bãi giữ xe hay đứng  giữa ngã tư phát  tờ rơi. Thật khác xa cái thời kỳ hỗn  mang đột nhập vào email, hay máy vi tính  của người ta mà “cưỡng  bức”  cái nhìn. Việt Nam không còn  lạ gì những  vụ mua bán địa chỉ email của người  dùng  để biến  nó thành mảnh  đất quảng  cáo. Không phải  cứ bỏ tiền ra là xong chuyện đối với Google. Nền marketing của thế giới choáng ngợp trước sức mạnh  của Internet. Phản  ứng thông thường của  kỹ  thuật   quảng   cáo  là nắm lấy  Internet và quăng bừa pop-up vào mặt người  ta mỗi khi mở email hay website. Giống như bất  cứ hiện tượng quá đà nào trước  cái mới, quảng  cáo điện  tử đã có thời kỳ dài làm người  dùng  bực mình   cả lên.  Sự bực mình  còn hơn cả việc  phải  nhận  những   tờ rơi ném  vào nhà.  Chốn  riêng  tư của  email mà nhà cung cấp nhân danh miễn phí hóa ra là cách  kiếm tiền rõ mồn  một. Người  dùng không có lựa  chọn nào khác.

Một  bối cảnh  tràn  ngập  lý lẽ thông thường kiểu tôi cho anh xài đồ miễn phí  thì hãy trả lại cho tôi lợi ích dùng  cái đó làm cần  câu cơm. Thả mồi  bắt bóng,   quả  là hợp  lý nhưng không phải  là bước  tiến cho văn minh quảng  cáo. Giữa  lúc như vậy,  chú nhóc   có cái tên  ngồ  ngộ  là Google đã xuất  hiện, cho không mọi thứ và không hề mất lịch  sự quăng pop-up đòi trả ơn. Điều ngược đời là ai cần quảng cáo thì phải theo triết lý lịch  sự của chú nhóc chứ không có chuyện trả tiền vỗ ngực. Nhưng mà quảng cáo rất hiệu  quả, đo lường được, chứ không vẽ vời lý tưởng.  Bạn muốn  khuất  phục  kẻ khác bạn phải có vũ khí  tốt hơn. PageRank mà Page khởi xướng và cùng  hoàn  thành  với Brin quá hấp dẫn,   vì có nhiều khả  năng phục  vụ người  dùng  – nghĩa là trao quyền lựa chọn  cho người dùng.

Nói cách khác,  Page và  Brin đã tạo  ra một thế giới và từ thế  giới đó tiền sẽ tự động  đến.   Và tiền đến thật nhanh nhờ người ta thích  thú trả tiền để có mặt trong thế  giới lịch  sự đó. Đặc biệt  là thế giới đó rất đông đúc.

Nền quảng  cáo không gian ảo  phải chấp nhận một tư tưởng mới, khác thường nhưng đã hiệu  quả đến mức  bất khả  tranh luận. Nhờ những đường link quảng  cáo đặt bên phải của màn hình  hiển thị kết quả tìm kiếm,  Google từ tay trắng làm nên đại công ty. Và Google có lý do để được ngưỡng  mộ vì đã không vì tiền mà cố chịu  đựng  khó khăn trong thời gian dài  là ba năm. Ba năm là quá  lâu với nền công nghệ thông tin.

Những huyền thoại doanh nhân bao giờ cũng để lại một tư tưởng cách tân nào  đó. Và, cả hình ảnh chịu  đựng nữa.

Cái lề lối mới mẻ đó, nhiều khi vượt ra khỏi lĩnh vực  chuyên  môn của  họ.  Page là nhà   khoa học máy tính nhưng Page đã cống hiến  cho công nghiệp quảng  cáo một ý  kiến mới. Chúng ta có một  ví dụ thuyết  phục: Tiếp theo sau Google, AOL – dẫn trước về số lượng   truy cập vào năm thứ ba của Google  vào tháng  10.2003 đã  từ  bỏ  pop-up.

Những  nhà nghiên  cứu và thực  hành  E-market- ing không thể không nhắc đến  phương tiện làm thị trường  Google. Người  ta biết rằng  thuật  toán PageRank có một  khả  năng là  nhận biết chỉ mục nào thường được tìm kiếm  nhiều nhất.  Và với thái độ phục  vụ theo tư tưởng “hữu ích cho người dùng” của nhà phát  minh, PageRank – nền tảng trí tuệ của máy google – sẽ tự động   ưu tiên  đưa chỉ mục đó lên  trước tiên. Có nghĩa   là, Google muốn đem đến cho người dùng địa chỉ uy tín nhất dựa trên xác suất thống  kê. Thậm chí, người dùng Google khắp thế  giới và Việt  Nam biết rằng nút bên phải trong hai nút lựa chọn  để ra lệnh “search” trên  ô Google là nút  “I’m feeling lucky”. Nếu  bạn chọn nút  này,  máy  Google phục   vụ  bạn  đến thẳng website đầu tiên  mà PageRank tìm ra. Điều tuyệt vời của những  ai muốn  tự giới thiệu   mình   miễn phí là  ở chỗ  nếu  đạt được  xác suất  đó sẽ được  cả thế giới biết đến, nghĩa  là được   miễn phí thay vì mất một đống  tiền để trả  phí quảng  cáo tương xứng để có được lượng người tiếp nhận khổng  lồ như vậy.

Và lòng  tốt không công thường dễ bị lợi dụng. Những  “nhà  tự giới thiệu” tìm cách để trang web của  mình được “thánh  PageRank” của  “tôn giáo Google” nhìn thấy trước tiên. Cách thức ma mãnh là  tạo   ra thật  nhiều tần xuất  của  một  từ trong website để đánh bẫy PageRank. Và trong thực tế, PageRank đã bị mắc lừa. Vậy  thì  Page không phải là  thánh.  Và Brin đâu phải   là thần. Để giữ  công bằng với những  ai phải  trả tiền, đúng  với motto của mình  “don’t be evil”, Google tìm cách ghi tên vào “sổ đen” những tay ma mãnh. Google đã đưa tên  website của  BMW  và  Ricoh vào  “danh  sách đen”, vì họ phát hiện  ra những trang web “giả” – chỉ  làm mỗi một  việc là  lấp  đầy tràn  những   từ khóa, một cách nâng cao xác suất  để Google tìm thấy (BBC 9.2.2006). Page và  Brin cũng dễ dàng tìm thấy những trang web nền đen viết luôn chữ màu đen chỉ toàn những  từ khóa,  sau đó phủ chữ bình thường lên!

Khả năng thống kê để phát hiện những nguồn thông tin hữu ích cung cấp vào top 10 của trang thứ nhất đã khiến Google lôi cuốn nhiều người trở thành nhà trung gian. Những công ty này, lợi dụng đặc tính  của Google để lập các công ty kinh doanh dịch  vụ “làm  cho máy google nhìn thấy  bạn”  và từ đó “cho thế  giới  biết   bạn  là ai”. Những công ty này bị gọi  là kẻ “tối đa hóa” Google. Để làm được chuyện dựa vào Google ăn tiền thiên  hạ, họ phải  đi guốc trong bụng Page mới được. Nghĩa là họ đủ giỏi  để hiểu cơ chế  tìm  kiếm  của bộ máy với khoảng hơn một trăm quy tắc mà  Google dùng để bảo vệ kết quả tìm kiếm.  Nếu không giỏi thì cũng phải mất nhiều thì giờ tìm hiểu. SearchKing của Bod Massa là một   công ty “nhà  nghề” như vậy.  Sau nhiều năm phân tích từng bước đi một của Google về kỹ thuật (bí mật), người đàn ông ở  Okahoma này đã nắm trong tay một loại dịch  vụ và đem bán với tên gọi “optimazation”.

Các  công ty như vậy mọc  nhiều như nấm sau mưa. Và dĩ  nhiên  là  không thể qua mắt  Page và Brin. Lúc đó, 2003, thế giới vẫn biết đến  hai chàng trai này  như là  những  người  trợ giúp miễn phí, hào phóng  nhất hành tinh. Nhưng đấu  trí  với họ thì  quả là dễ gây ra nỗi bực mình.  Lần đầu trong lịch  sử biếu  không của mình,  cả hai đi đến quyết định thay đổi thực tế. Họ chỉnh   sửa PageRank và không còn ai có  thể “ký sinh” được. Page không muốn có ai đó thu tiền vào túi riêng bằng  kỹ thuật miễn phí của  họ. Oái  ăm thay, Massa khởi kiện Google với tội làm khách  hàng của họ bị thiệt  hai. Làm như là Google là một  cái gì rất chung, vốn  có sẵn của thế  giới và cứ thế  họ dùng.  Các diễn đàn bàn  tán  om sòm.  Massa không được  gì. Nhưng chuyện này cho thấy, ngành quảng cáo trực tuyến xáo trộn  cả lên và Google có một  sức tiếp  thị  mạnh mẽ.  Nó  giống   như là một   tấm  pano quảng  cáo toàn  cầu.  Và các doanh nghiệp  cần biết cách có mặt trên đó một cách “don’t be evil” – đừng  có làm bậy!  Nhất  là với các doanh nghiệp đang cần bước chân ra thế  giới rộng lớn, Google là  một thế  giới cần  được  sử dụng.

Không phải  tự nhiên  hai nhà khoa học máy  vi tính này  sáng  chế ra “con nhện” thống kê này. Page và bạn mình  muốn  đem những  gì tốt nhất, đến người  dùng  nhanh nhất.  Suy nghĩ này  làm nên  sự khác  biệt của  họ. Những   kỹ năng “chen chân” này thỉnh  thoảng bạn  có thể thấy các giảng viên  dạy cho sinh viên  nghe ngay tại  Việt Nam, hoặc  sẽ tìm  thấy  trong vài cuốn sách ứng dụng về e-marketing. Cách ưu tiên như vậy của máy google kích thích những webmaster quản   lý trang web của mình  tốt hơn. Và khả năng quảng  bá của máy google, kể cả tốn  tiền quảng  cáo, thì rất rộng lớn và  hiệu quả.

LÀM NÊNMỘT NGÀNH CÔNG NGHIÊP MỚI

Tại  Diễn đàn  Kinh tế  Thế giới    ở  Thụy  Sỹ, Bill Gates – bậc tiền bối của  Larry Page – công nhận mình  đã lơ là  thị trường tìm kiếm  trên  Internet. Phóng viên  New York Times ghi nhận câu nói của ông: “Chúng tôi đã đưa ra một hướng đi mà hiện nay chúng tôi nhận   thấy  là sai lầm” và “Chúng tôi sẽ đuổi kịp họ”. CEO của Google, tiến sĩ Eric Schmidt– bằng đúng tuổi  của Bill Gates và từng  đối  đầu dai dẳng hồi còn ở  Sun Microsystems – có mặt  tại đó, nhấn bàn phím  send đi một bức email cho một đồng nghiệp:  “Chúng ta đã  có  nhiều cơ hội  để quan sát Bill và Microsoft tại Davos lần này”. Thông điệp  này được chuyển tiếp cho các nhân viên  qua danh sách email nội bộ của  công ty. Các googler cần biết không khí cuộc chiến. New York Times nói ngài Gates thừa  nhận  rằng  ngày  đó đã thấy  tìm kiếm là thị trường “khá vu vơ”. Ít có ai trong thời đại này lại nghi ngờ tầm nhìn  vượt thời đại của tác giả  “Kinh  doanh với  tốc  độ  tư duy”. Song, đồng thời,  không thể không tin những   gì Gates “thú nhận”  đã “quên,  không nhìn  thấy”  tại Davos.

Trước đây, khi Google vừa vươn vai thì  các đại gia mới  giật mình nhận ra một con đường  mới: Tìm kiếm trên Internet. Microsoft đã đánh  giá thấp lĩnh  vực này cho đến khi Google đánh hồi chuông báo rằng  có một  con đường  mới cho thế giới.

Cũng  thuở  đó, lúc Google trình làng một cách chật vật, Yahoo cũng không để ý lắm.   Page kiếm được một chỗ đặt trên  trang của Yahoo! như một tiện ích cộng thêm của Yahoo. Nửa thập niên sau, Google vươn vai đổ bóng dài trên  xa lộ thông tin, Yahoo chia tay máy kiếm  Google. Hai láng giềng trong cùng thung lũng Silicon buộc phải vào cuộc cạnh tranh với nhau. Trong đó, Yahoo ở  thế phải chạy theo. Phòng thí nghiệm  của đàn anh Yahoo làm việc để chế tạo máy tìm kiếm  hầu tránh nhờ cậy  công nghệ  của đồng nghiệp. Năm 2006, Ya- hoo chính  thức dùng công nghệ  của mình.

Những cuộc rượt đuổi  theo kiểu Hollywood như thế  này chứng  tỏ rằng,  ngành  công nghiệp  hái ra tiền tỉ  mang tên  tìm kiếm trên  mạng  đã từng  bị lãng  quên,  ngay cả đối  với  những   đôi mắt  tinh tường  có tầm  nhìn  hàng đầu thế giới.

Nói  là lãng  quên  chứ không phải  trắng trơn là bởi vì,  kinh doanh tìm  kiếm   đã có trước  rất lâu thời điểm Google chào sân. Overture là một ví dụ. AltaVista được xem là mạnh   nhất  lúc đó. Nhưng thị trường  này cứ “vu vơ” thế  nào vì nó cứ quanh quẩn, be bé. Tình cảnh như vậy, đúng là nhiều khi khiến cho những ai quen “bình thiên  hạ” rồi thì không mấy mặn mà với cái sân nhà “tề gia”. Và nó bị lãng  quên.

Nhìn lại  lịch sử  nghề tìm kiếm trên  mạng, dễ nhận thấy rằng các doanh nghiệp phần lớn  là tập trung vào khai thác khả năng  của nó để làm quảng cáo  truyền thống.  Kết quả   là  ngành  quảng  cáo trực tuyến đi xa hơn trong khi bản thân ngành tìm kiếm thì ở  lại.

Page lãnh đạo Google, ba năm đầu,  đã làm ngược hoàn  toàn.  Và một  cách  nhìn thế giới, một  tầm nhìn phát triển khác  hẳn đã xuất hiện.  Page vẫn chạy chiếc  xe cà tàng.  Brin ngày ngày đạp xe từ khu phố nghèo đi làm. Cả hai muốn “cho đi” miễn phí chất xám của mình,  rồi mới kinh doanh. Google làm được cuộc cách mạng khi nâng nghề tìm kiếm lên  quy mô toàn  cầu  và hiệu  quả thực  sự, bằng hai phương diện:  Kỹ thuật và phát  triển kinh doanh. Có mối tác động  qua lại giữa hai phương diện này. Và chúng  tương tác với nhau thường là không thuận buồm xuôi gió,  đối  với  kẻ trắng  tay. Bạn  có bí quyết  kỹ thuật nhưng không có tiền (không kinh doanh) thì  làm  sao bạn  đẩy nó  ra quy mô lớn được.  Và ngược  lại. Page đã làm  tốt công việc  đó. Ngành kinh doanh tìm kiếm trên  mạng ngày nay đã hình  thành  với cú đánh  thức trễ tràng như vậy từ  chú  bé Google. Bây giờ, các  đại  gia vào cuộc cạnh tranh sẽ càng  làm  cho thị  trường   và công nghệ  này phát triển hơn. Và thế  giới được hưởng lợi. Cuộc cạnh tranh chủ yếu diễn ra giữa ba nhà tìm kiếm Google, Yahoo! và  MSN của  Microsoft. Cái  tam giác  có hai đỉnh ở  Silicon này đang xới tung và sắp xếp   trật  tự trên  không gian ảo  gần như không giới hạn. Chưa biết   mèo  nào  cắn mỉu nào nhưng chẳng   có gì cản  trở nhân loại làm ra nhiều công ty Google khác.  Vì  như cha đẻ của Internet, Vinton Cerf, đã nói: Cuộc  viễn du chỉ mới bắt  đầu. Mỗi ngày, tri thức  và thông tin của loài người   vẫn  ào ạt tràn vào mạng.

Điều quan trọng  là, ngành công nghiệp tìm kiếm đã  ra đời  để giải  quyết vấn  đề đó.  Và  vì  lẽ đó Google sẽ có tên  trong lịch  sử.

Và rốt cuộc,  bí quyết  của Page là: “Microsoft phải đối mặt cuộc  so găng gay go bởi vì  Google điều chỉnh hệ  thống  của mình bằng  cách  xem người dùng của mình  điều chỉnh  cách truy vấn như thế nào”. Phát hiện này của Nancy Blachman, một nhà khoa học máy vi tính   và là tác giả của  trang web độc lập chuyên chỉ cho người ta cách dùng google, cho ta biết một điều xưa cũ: Hãy  lắng nghe (người dùng)  – điều thường   bị lãng  quên  khi người  ta mạnh  nhờ độc quyền.

THÊM MỘT ĐỘNG  TỪ CHO NGÔN NGỮ

Tháng 6.2006, bộ  từ  điển uy tín hàng đầu thế giới Oxford đã cập nhật thêm một từ mới “Google”. Đó  là một  động  từ (tuy vẫn viết hoa chữ G). Merriam Webster, cũng trong thời điểm đó, công nhận động từ “google” – không viết hoa “G” như Oxford. Theo đó, “google” là hành động tìm kiếm thông tin (hoặc ai đó) trên world wide web. Chẳng khác nào trường hợp  thương hiệu Xerox trở thành   động  từ “sao chụp”.  Các nhà bình luận trên thế giới nói như vậy là ngôn ngữ tiếng  Anh có thêm một từ mới. Nhưng thật ra, người Việt Nam cũng như bất cứ ai “google” trên thế giới cũng phát âm và viết  y như vậy. Không làm khác được! Do vậy,  đó còn là một  từ của thế giới, cho mọi ngôn ngữ.

Ở  tuổi 30, nếu bạn làm được  chuyện “ghi tên mình vào  từ  điển”  thì  chẳng  còn  gì tuyệt hơn. Nhưng ban giám đốc của Google e ngại rằng việc đồng nghĩa “google” với “search” sẽ làm  tan chảy nhãn  hiệu  của họ, xóa nhòa đường  nét hình  ảnh của  công ty. Họ  không vui. Kinh doanh luôn có phía bên kia của vẻ đẹp.  Điều này cũng tương tự cách người ta “luận  tội” Google. Đó  là chính  sức ảnh hưởng  của nó lên  tri thức, khiến nhiều người e ngại rằng nó càng làm mạnh  thêm  những ngôn ngữ  vốn  đã mạnh.   Và như vậy,  hiện tượng xâm thực văn hóa càng thoát  khỏi  sự kiểm soát.

Tuy nhiên, có một cách nhìn  khác,  Google đang truyền bá cho hơn một trăm ngôn ngữ. Trong đó có cả những ngôn ngữ ít ai biết, như Lington chẳng hạn.

Những tranh luận như vậy  sẽ không bao giờ kết thúc.  Brin nói:  “Nhiều khi chúng tôi phải  quyết định thôi” (Playboy). Và Page vẫn thường ở lại  đêm trong văn phòng  với cương vị phụ trách sản phẩm – những  dịch  vụ mà hễ tung ra là có hàng   triệu người dùng, giúp ích cho công việc, cho xã hội.

Cuối cùng hài hòa, cân bằng  có thể là điểm chung nhất trong chân dung của Larry Page. Nó không hẳn  là bí quyết  mà dường như là một thái độ ứng xử với cuộc  sống.  Page không phải  là ông vua của một vương quốc. Page là linh hồn  của một giá trị xã hội  mang tên  Google – một cột mốc trong lịch sử truyền thông tri thức của loài người.

Trở  lại  buổi nói  chuyện của  Page tại Đại  học Michigan, nhà tỷ phú nói: “Tôi chia tay các bạn với hai điều muốn  nói: Thứ nhất, sứ mệnh  của chúng tôi ở Google là thực  sự xây dựng một kỹ thuật  tìm kiếm không giới hạn.  Điều đó có nghĩa   là  nó  sẽ thấu hiểu mọi thông tin trên thế  giới, nó hiểu một cách chính   xác những  gì bạn muốn  và nó trả lời một cách chính  xác. Khoa học máy  tính   gọi là trí thông minh nhân tạo”.

“Sau hết”, Page nói trong bộ lễ phục thường được dùng trong ngày tốt nghiệp, “tôi muốn  nói với các kỹ sư Michigan rằng hãy cứu lấy thế  giới của bạn bằng việc  xây dựng  ước mơ của bạn”.

Sự  non nớt trong kinh doanh của  họ hóa  ra là một  lợi  thế giúp  họ tránh  được  những  sai lầm thường  gặp trong kỷ nguyên dot.com

(Times 2004: Page là một   trong tám nhân vật công nghệ thông tin trong một  trăm nhân vật ảnh hưởng  đến thế  giới)

PHỤ  LỤC

VÀI THỜI  ĐIỂM QUAN TRỌNG CỦA LAWRENCE EDWARD PAGE

-   Sinh: 26.3.1973

-   Trưởng nhóm trinh sát nhí ở bậc   tiểu học. Tiếp xúc máy tính  lần đầu  tiên năm 6 tuổi. Dòng chữ đầu tiên  viết trên  máy tính  lúc còn nhỏ: Frog and Toad Together (con ếch  và con cóc  chơi cùng nhau)

-   Năm 12 tuổi mơ thành  nhà phát minh. Thích đọc sách về các nhà phát  minh suốt thời niên thiếu. Học  và chơi kèn saxophone.

-   Sáng chế máy in phun từ đồ  chơi xếp hình logo và các ống mực  máy  in vào mùa  hè giữa trung học để vào Đại học Michigan.

-   1992-1995: Học  và tốt nghiệp  hạng ưu trường Kỹ sư thuộc  Đại học Michigan. Chủ tịch Hội Tôn vinh quốc gia dành cho các kỹ sư; tham gia các khóa  lãnh đạo và kinh doanh tại trường.

-   1995:  Vào Stanford bằng học bổng  tiến sĩ. Năm này Page gặp Brin; chịu tang cha; suy nghĩ về một  thuật  toán  có thể tiếp  cận mọi thông tin trên  world wide web, sau đó  là công nghệ tìm kiếm.

-   1996-1997: Nghĩ ra phương pháp thâu tóm các đường link trên  web, khởi nguồn  cho công cụ Google. Cùng Brin viết luận văn. Page tìm ra giải pháp xếp loại cho thuật  toán đó, đặt tên thuật toán    là  PageRank, rồi đặt   tên   công  cụ   là BackRub. Đặt trung tâm xử lý tại ký túc  xá. Thử nghiệm Google trên  web của  Stanford  ngày

4.9.1997 với logo là bàn  tay trái của mình. -   1998: Chào bán phát minh để nó có cơ hội phổ biến nhưng thất  bại.  Và bắt đầu cùng Brin, với trợ giúp  của các giáo sư tìm nhà đầu tư nhằm hoàn thành chương trình tiến  sĩ. Phát hiện  ra tìm kiếm là một thị trường  chưa khai mở.

-   1999:  Gặp nhà đầu tư hộ mệnh (angel investor) Andy  Bechtolsheim và nhận   ra trách  nhiệm kinh doanh cùng  với số tiền 100.000 đôla. Nghỉ học, cùng Brin, để thành  lập công ty và chuyển ra ga-ra xe hơi của Susan. Ga-ra này được mua lại tám  năm sau đó để làm di sản văn hóa vật thể cho Google.  Mượn được 1 triệu đôla từ người thân để cầm cự. Hoàn   thiện phiên  bản  kinh doanh của Google và tìm  được  25 triệu đôla từ các nhà đầu  tư mạo hiểm.

-   1999-2001: Ba năm lãnh đạo Google với cương vị đồng  sáng lập, chủ tịch  đồng  thời làm CEO. Dẫn dắt Google với những  mục tiêu, chiến lược khác  biệt,  có nhiều bỡ ngỡ  nhưng nhất quán trong triết   lý kinh doanh là  để phổ biến phát minh. Chọn  lựa triết lý  Don’t be evil làm nền tảng cho Google. Đưa Google trở thành  công cụ miễn phí  toàn cầu  và kinh doanh trên  quy mô toàn cầu.

-   Từ 2001 từ bỏ ngai vàng, trao lại quyền chủ tịch và CEO cho Eric Schmidt, để tiếp  tục lãnh đạo sản phẩm  và trở lại phòng thí nghiệm  khoa học.

-   Page chưa bao giờ hoàn  tất luận án tiến  sĩ theo mong muốn  của chính  mình  và của cha.

DANH HIÊU

Š     2006, tờ  Guardian đưa vào danh sách những người quyền lực nhất trong truyền thông nước Anh, do bạn đọc bình  chọn. Page và  Brin xếp thứ  tư (sau: Mark Thompson - CEO của  BBC, Steve Jobs - chủ tịch  Apple, Rupert Murdoch - chủ tịch  và CEO News Corporation; đứng trước: Andy Duncan - giám  đốc Channel 4, Charles Allen - giám đốc ITV, Michael Grade - chủ tịch BBC, Jana Bennett - giám đốc truyền hình  của BBC, Bill Gates - chủ tịch Microsoft, Paul Dacre tổng biên tập Associated Newspapers).

Š     Giải thưởng  Marconi 3.2005, dành cho những nhà tiên  phong trong công nghệ. Giải thưởng của Học viện  Marconi thuộc trường  Đại học Co- lumbia. Gorden Moore, phát biểu định luật sau này mang tên  ông: Số  transitor trên  mỗi con chip và hiệu   suất  máy  tính   sẽ tăng lên gấp đôi, và giá thành   giảm đi một nửa sau mỗi chu kỳ 18-24 tháng. Định luật này đang là  nguyên  lý điều hướng  của ngành  công nghiệp điện tử trong suốt  bốn  thập  kỷ qua và  đã  gây ảnh hưởng  đặc biệt đối với ngành công nghiệp  này. Những  người từng nhận giải thưởng  này: Sergey Brin, Larry Page, Tim Berners-Lee, Arthur  C. Clarke và chính Gordon Moore. Sau đó trở thành ủy viên  ban điều hành quỹ trao giải này.

Š     Bắt  đầu từ  năm 2004, Page có  tên  trong  các danh sách  tỷ phú.  Theo tạp chí  chuyên  xếp hạng Forbes:  Larry Page xếp thứ 27 trong 400 người  giàu nhất nước Mỹ, liền sau Sergey Brin. Page đứng ở  vị trí 43 trong tổng  số 746 tỷ phú đôla trên  toàn thế giới với 14 tỉ đôla, trong khi Brin có 14,1 tỉ đôla, Forbes 2006.

Š     Tạp chí Bình  luận Kĩ thuật của MIT phong hiệu “Page là nhà sáng kiến  trẻ tuổi  tương lai”. 2004, Page được bầu vào Viện  Hàn lâm Kĩ thuật  và là hội viên  của Hội đồng  Tư vấn Quốc  gia (NAC) thuộc ĐH Michigan của khối Cao đẳng Kĩ thuật. Tạp chí Nghiên cứu và Phát  triển bầu  là “Người biết cách tiến hành đổi mới”.

Š     2002, Diễn đàn Kinh tế Thế  giới, Davos Thụy Sĩ, gọi Larry Page là “Nhà   lãnh  đạo  toàn  cầu  cho tương lai”.

Š     Năm 2002,  Tạp chí Technology Review của MIT

gọi  là “Nhà đổi  mới trẻ tuổi  sáng tạo tương lai”

Š     ABC  World News Tonight gọi  Larry  Page và Sergey Brin là  “Những Nhân vật Nổi  bật trong tuần” (Persons of the Week).

Š     Năm 1999, khi 26 tuổi, Page được  tạp chí Re- search and Development, Mỹ  gọi  là bình chọn là “Nhà đổi  mới trẻ của năm”.

GOOGLE TIẾNG VIÊT

Š     Trang  chủ   Google  tiếng Việt ra  mắt   ngày 8.4.2005.

Š     Từ khóa  “Việt Nam” trên  www.google.com.vn cho ra kết quả “khoảng 11.600.000   chỉ mục trong 0,06 giây, với  www.google.com thì mất 0,05 giây. Từ  khóa   “Vietnamese”:  Kết quả khoảng 59.700.000  (0,23 giây) - 2006.

Š     Tìm trong nội  bộ  Google.com từ khóa   “Việt Nam”, kết  quả  là 100 page, tức 1.000 chỉ mục cho hầu hết các lĩnh vực.

Š     Hà Nội  và TP.HCM được tìm thấy trên  Google Earth. của từng quốc gia, bao gồm  cả các qui định hiện hành về nhãn hiệu hàng hóa, phù hợp thuần  phong mỹ tục chung.

SỬ DỤNG QUẢNG CÁO TRÊN GOOGLE

Chỉ trả  tiền cho Google khi có  ai đó bấm  vào đường link của bạn – hiển thị bên phải màn hình kết quả  tìm kiếm. Để đăng ký,  cần mở  một  tài khoản trên  chính trang chủ AdWords của Google. Phí mở tài khoản  5 đôla. Đơn vị chi phí quảng cáo bắt  đầu từ  0,05 đôla.

Tạo quảng cáo

Bạn  có thể tạo quảng   cáo và chọn  từ khóa  là những từ hoặc  cụm  từ liên quan đến doanh nghiệp của bạn. Adwords có tất cả các hướng  dẫn  bằng tiếng Việt chi tiết. Tuy nhiên,  cơ bản  là: Bạn  cần suy nghĩ  kỹ về việc  chọn  từ khóa   vì đó là lý do link của bạn được tìm thấy hiệu  quả nhất.

Chọn  từ khóa và tiếp cận khách  hàng

Có thể đăng ký để thêm từ khóa.  Google có những thống kê về xu hướng dùng từ khóa  để khách hàng tham khảo ở nút    “thêm  từ khóa”.   Quy định của Google về từ khóa:  Bạn  phải  tự mình  chịu trách nhiệm về những   từ khóa  bạn chọn  và phải chịu trách nhiệm đảm  bảo rằng  việc sử dụng   các  từ khóa của bạn không vi phạm pháp luật hiện hành

Kiểm soát mục tiêu  quảng  cáo

Có thể sửa đổi  các quảng  cáo và điều chỉnh ngân sách cho tới khi đạt được kết quả mong muốn.  Có thể hiển thị nhiều định  dạng quảng cáo khác nhau, điều chỉnh  mục tiêu  bằng cách chọn ngôn ngữ  và vị trí  địa  lý cụ thể.

Chi phí và ngân sách

Tùy  chọn  số tiền phải  trả cho AdWords, ví  dụ bạn  có thể đặt ngân sách  hàng  ngày  là 5 đôla và chọn  trả năm xu mỗi lần link quảng  cáo có người bấm  vào  (có hiển thị  mà không ai bấm vào thì không phải  trả tiền). Có  48 đơn vị  tiền tệ được Google liệt kê sẵn  để chọn, không có  đồng Việt Nam, nhưng các ngoại tệ quen thuộc đều có. Trong ô lựa chọn “địa chỉ thanh toán của tôi đặt tại”,  có 234 quốc gia, lãnh thổ,  đảo – kể cả  Nam cực  – trong đó có Việt  Nam. Ở mục “Nước  hoặc lãnh thổ mục tiêu  của chiến  dịch” cũng  có 234 quốc gia, lãnh  thổ,  đảo và trong đó có Việt   Nam.

Mục tiêu  địa phương và vùng

Quảng  cáo của bạn chỉ hiển thị cho những người tìm kiếm trong một vùng  cụ thể, chẳng hạn trong vòng 25 dặm  từ cửa hàng  của bạn (Google kiểm soát bằng IP của người dùng).

MƯỜI ĐIỀU RĂN CỦA GOOGLE

Google đã  làm  nên  những điều kỳ  diệu trong kinh doanh. Có  thể tìm thấy thành công của  nó trên  con đường lan tràn  khắp thế  giới với tốc độ thật nhanh trong mười điều làm kim chỉ nam cho nhân viên. “Mười điều răn” này được diễn tả trong mục triết lý  kinh doanh của  Google. Sau đây là tóm  tắt:

1. Tập trung vào người  dùng và mọi thứ khác liên quan đến người dùng

Điều này được thể hiện bằng những nguyên tắc như: Giao diện sạch   sẽ và  đơn giản;  tải kết  quả ngay lập tức; khu vực đặt kết  quả thì không bao giờ  đem bán  cho ai; quảng   cáo  thì  phải  có nội dung thích  hợp và không làm rối trí người dùng. Không để lợi nhuận  ảnh hưởng  đến người dùng.

2. Điều tối thượng để làm  thật  tốt và thật  tốt

Đó  là tìm kiếm. Google là tìm  kiếm.  Là một tập đoàn tìm kiếm  lớn nhất thế giới tập trung vào việc giải quyết   các vấn đề tìm kiếm,  vậy chúng ta sẽ làm cho tốt và tốt hơn nữa. Phát triển công nghệ và có thể ứng dụng vào các sản phẩm, dịch vụ. Hy vọng đem đến cho người dùng những thành công trong tìm kiếm thông tin trong cuộc sống của họ.

3. Nhanh thì tốt hơn chậm

Google có thể là  công ty duy nhất trên  thế giới đặt ra mục tiêu  giúp người  dùng  rời nhanh khỏi trang web càng nhanh càng tốt. Vì khi bạn muốn câu trả  lời thì  đó  chính là lúc  bạn  muốn   có nó ngay lập tức.

4. Dân chủ trong công việc trên  web

Google làm việc vì sự tin cậy vào hàng triệu  website cá  nhân để quyết định giá trị  của  nội  dung. Kỹ thuật  của PageRank cuối  cùng   sẽ cải  thiện thích ứng với thế giới web luôn trong tình trạng lớn hơn nữa. Khi mỗi một web mới ra đời thì đó là một  quan điểm về thông tin và Google lựa chọn  để đếm vào.

5. Bạn không cần phải ngồi một chỗ để có câu trả lời Thế giới đang trở nên di động. Mọi người muốn thông tin chạy đến  chỗ  của mình.   Sự đổi  mới của Google trong lĩnh vực  di động  này bao gồm cả Google Number Search – những thứ tích hợp gồm điện thoại di động  và hệ  thống  di chuyển trong không gian với ngôn ngữ HTML của các trang web sao cho nó có thể đọc được trên  điện thoại.

6. Bạn  có thể kiếm tiền mà không cần làm điều xấu Google là nhà  kinh doanh. Doanh thu của Google chủ yếu  là từ bán quảng   cáo, dựa  trên  công nghệ tìm kiếm. Tuy nhiên,  bạn  sẽ không bao giờ nhìn thấy quảng  cáo trên  Google, bởi vì nó được  hiển thị  một cách thích hợp  về nội  dung. Google tin rằng các quảng  cáo là thông tin hữu ích khi và chỉ khi người   dùng  thấy  rằng  nó đúng   là điều họ cần. Google không chấp  nhận  pop-up quảng  cáo. Chúng ta phải tìm  bằng từ khóa  trong văn bản  và người  dùng  tìm thấy  nó một  cách  ngẫu nhiên. Phương pháp  tối đa hóa theo nhóm  này của Google làm gia tăng tần  số click chuột cho nhà quảng  cáo vì nội dung có tính  thích   hợp với họ. Quảng   cáo trên  Google thì luôn rõ ràng  với quan niệm đó  là “Đường dẫn tài trợ”.  Đó là tiêu chuẩn về giá trị của Google để không làm tổn thương tính  chính  trực của kết quả. Chúng ta không bao giờ đối xử người này cao hơn người kia trong kết  quả tìm  kiếm  của chúng ta. Đối với thuật  toán PageRank, không ai có thể mua được  vị trí có lợi hơn so với người khác. Hàng  ngàn nhà quảng  cáo đã dùng  Google AdWords và  rồi là  Google AdSense để nâng cao khả năng của họ, làm  tăng doanh thu của  họ và họ đã coi trọng kinh nghiệm  của người dùng. Chúng ta tin đó  là những chương trình  tốt.

7. Luôn có nhiều thông tin hơn nữa

Google có chỉ  mục các trang nội dung web bằng ngôn ngữ  HTML trên  Internet nhiều hơn bất  cứ dịch  vụ tìm  kiếm  nào khác. Các kỹ sư của chúng ta đã  để tâm đến loại  thông tin chưa thể dùng được.   Các  nỗ  lực  đòi  hòi  sự sáng  tạo  hơn nữa, giống như việc  đã làm thêm  khả năng tìm kiếm

hàng triệu  hình  ảnh và cách thức nhìn  thấy một trang vốn   là file PDF. Rồi công việc đó  đã  dẫn chúng ta đến  việc mở rộng sang các dạng file khác như Word, Excel và PowerPoint. Đối với người dùng Internet trên  nền công nghệ không dây, Google phát triển kỹ thuật  dịch  HTML sang dạng  thức  có thể dùng được trên điện thoại di động. Danh sách sẽ  chưa dừng  lại khi mà các nhà  nghiên cứu của Google tiếp tục tìm kiếm  những cách thức để đem thông tin của thế giới đến  người dùng.

8. Thông tin thì xuyên  qua tất cả biên  giới

Mặc dù Google đặt tổng hành dinh tại California của nước  Mỹ nhưng sứ mệnh  của chúng ta là làm cho sự truy tìm thông tin dễ dàng hơn trên phạm vi toàn thế giới. Bởi vậy, chúng ta có văn phòng ở khắp trái đất, để cuối cùng chúng  ta duy trì liên tục toàn  bộ tên miền Internet và phục  vụ với hơn một nửa kết  quả của chúng  ta là  bên ngoài nước Mỹ. Kết quả tìm kiếm  trước đây của Google có thể bị giới hạn với những  trang được viết hơn ba mươi lăm ngôn ngữ theo sở thích  của người dùng. Nhưng nay chúng ta đã đáp ứng hơn một trăm ngôn ngữ bản địa.  Để nhanh chóng tăng thêm  nhiều ngôn ngữ mới nữa, Google tạo ra một công cụ chuyển ngữ tự động  khả thi trên website Google.com. Quá trình này đã có những  cải tiến  lớn lao trên  cả hai phương diện   đó là sự đa dạng  và chất  lượng  của dịch  vụ mà chúng  ta đã có thể cung cấp cho người dùng ở  mọi chân trời góc biển xa xôi.

9. Bạn  có thể nghiêm  túc mà không cần chú trọng đến hình thức

Hai nhà  sáng  lập  Google thường   nói rõ rằng, công ty thì không tỏ  ra nghiêm  nghị về mọi thứ ngoại  trừ nghiên  cứu tìm  kiếm.   Họ đã xây dựng công ty xoay quanh ý   tưởng  rằng công việc sẽ luôn thách  thức  và thách  thức  trong vui vẻ.  Để cuối cùng,  Văn hóa  của  Google thì không giống như các tập đoàn  khác  của nước  Mỹ. Văn hóa  là ở chỗ, tương tự như Google đã đặt người dùng lên hàng thứ nhất khi họ đến  thế giới trực tuyến  của Google thì  đối  với nhân viên,  công ty cũng  đặt nhân viên  lên  vị trí hàng đầu  khi các bạn đến  trụ sở Googleplex mỗi ngày trong cuộc sống. Làm việc nhóm  có một tầm  quan trọng ở  đây, nó đã  đem đến thành công trước  giờ. Công ty tạo ra môi trường giao tiếp  rất tốt là để giúp chúng ta gia tăng năng suất  và tính  thân thiện cho sản phẩm,  bởi vì chúng ta có hàng triệu  người  chờ đợi kết  quả tìm  kiếm của Google. Đây là quy tắc nhóm của những người thích   làm khác  và họ luôn làm được.

10. Vĩ đại chỉ là chưa đủ tốt

Luôn luôn cho đi hơn là nhận   về. Google không chấp  nhận  rằng  vị trí  tốt nhất  là điểm cuối cùng mà nó mới  chỉ  là điểm khởi đầu.  Đổi mới  và đổi mới không ngừng.

VỀ TÀI LIÊU

Cuốn sách này được hoàn thành với nhiều nguồn thông tin. Công tác tư liệu  trở nên  phức  tạp hơn bản thân sự kiện.  Điều này vẫn thường  xảy ra đối với các huyền thoại theo quy luật “tam sao thất bản”   và sự thêu  dệt hay thêm  bớt,  bắt nguồn   từ tâm lý  ngưỡng   mộ hay ghét  bỏ. Nếu bạn   gõ  từ khóa “larry page” hay “google” vào ô tìm Google, bạn sẽ nhận  được  hàng  triệu kết  quả trong nửa giây. Một biển thông tin nhiều hơn hàng ngàn lần so với  thông tin mà cuốn  sách  này  có thể cung cấp. Vấn đề là, nó  không giống nhau! Chúng tôi chưa đủ điều kiện để dùng phương pháp trực tiếp phỏng  vấn nhân vật  nhưng mục tiêu  vẫn không thay đổi,   đó là tính   xác thực  của thông tin. Tính xác thực này ở  mức cao nhất  vẫn  là những nguồn đáng tin cậy.  Đó  là những điều tra kỹ lưỡng  của những hãng truyền thông, báo chí hàng đầu trên thế giới, chủ yếu bằng tiếng  Anh. Đó  là những  tài liệu  từ BBC, Economist, US Today, New York Times, Times, Washington Post, Fortune, Forbes, Business Week, San Jose Mercury News, Wall Street Jour- nal... Các tài liệu này một phần  được ghi chú ngay trong một đoạn văn có chứa  thông tin hay sự kiện, phần  còn lại được  kiểm tra chéo  giữa các nguồn nhằm   làm  rõ tính xác  thực   của  sự kiện. Ví  dụ, những câu nói của Larry Page là một  sự kiện   mà chúng tôi cho nó một tính  độc lập để giảm thiểu sự phụ  thuộc   vào  quan điểm của  bản  thân các nguồn tin. Việc   này  là cần thiết để đạt được tính khách quan của sự kiện.   Do đó, tài liệu  chính  là những thông tin, dữ liệu,  hình  ảnh, băng ghi âm tương đối có tính  độc lập cao. Ví dụ, để nhìn thấy Googleplex, không gì tốt hơn là xem bằng  mắt các phóng  sự ảnh của các nhà báo, sau đó mới là các tường  thuật  bằng chữ.

Để có tính khách quan của thông tin về suy nghĩ, quan điểm của nhân vật, từ các nguồn tin, tốt hơn hết  là chính  những gì nhân vật nói. Do đó, chúng tôi sử dụng  nhiều hơn các bài phỏng  vấn. Cách này đã phát  huy tác dụng  trong thực tế mỗi  khi gặp phải  các nguồn tin không giống nhau. Vì vậy, các bài phỏng   vấn  trở nên  nguồn   xác nhận  chủ yếu cho những  trường  hợp này. Các bài phỏng vấn  và các  trả  lời đơn lẻ  có  nguồn   từ nhiều báo nhưng quan trọng   nhất   là Playboy, Times, Busi- ness Week, San Francisco Chronicle. Các trích  đoạn phỏng  vấn nguyên  văn trong cuốn sách đã được dẫn nguồn ngay tại chỗ.  Tuy vậy, cuốn  sách đã sử dụng nhiều tài  liệu dựa trên  phương pháp Q&A (hỏi và đáp)  có nguồn   từ Press Center của chính Google. Các  tài  liệu này   là những biên  bản  hay tường thuật các bài nói chuyện,   những buổi  họp hoặc những lần Page,  Brin tham gia hội thảo ở bên ngoài Google. Những thông tin từ chính   website của Google và thông cáo báo chí do chính Google công bố là tài liệu  xác nhận cuối cùng cho tính xác thực  của thông tin.

Nguồn từ trường  Kỹ sư thuộc  Đại học Michigan, từ Stanford và Marryland (nơi Brin học đại học) và thậm chí nguồn  từ trường   Tiểu học Eate Lasing – nơi Page học tiểu học – cũng được tham khảo  kỹ lưỡng. Tuổi niên thiếu  của Page được  xác thực bằng những nguồn  như vậy. Page khá  ấn tượng   ở  Đại học Michigan, nơi này nhà tỷ phú trẻ vẫn  còn giữ liên  lạc  và  vẫn còn  nhiều hoạt động ở đó   trong nhiều vai trò  như cựu  học  sinh, thành viên  của nhiều hiệp  hội. Đại học này có ít nhất  năm tờ báo, tạp chí, chuyên  san, radio và ti-vi. Michigan Engi- neering viết khá nhiều về Page và  có  các  phỏng vấn. Page có một  webpage theo “tiêu  chuẩn” trên web của Stanford.

Các website có uy tín rất lớn và được  thực tế xác nhận  độ tin cậy của nó cũng  được  tham khảo để làm rõ tiểu sử của Page và Google. Đó là Wikipedia, Woopidoo, Merriam-Webster Collegiate Dictionary, Oxford English Dictionary, American Dialect Soci- ety. Các nguồn   từ Gurusonline phỏng  vấn dành cho Vinton Cerf cũng  là một  dạng  lựa chọn  hiệu quả cho cách tiếp  cận nhân vật chính  thông qua các  nhân  vật  phụ,   như  Susan, Eric,  Sergey, Silverstein...

Các cuốn sách nhiều uy tín về Google và Page đã cung cấp nguồn  tin cậy. Buổi  nói chuyện của Page và Brin tại trường  trung học dành cho học sinh Do Thái được David A. Vise và Mark Malseed miêu tả sinh động trong Google Story của Delacorate Press, New York, 2005. Nhiều chi tiết buổi  gặp với Andy Bechtolsheim được tham khảo  từ sách  này,  bên cạnh vô số  nguồn  khác. Cuốn sách Google Story cũng cung cấp 18 bức ảnh quan trọng  từ 18 nguồn khác nhau, rất có giá trị  để củng  cố thông tin. Vai trò môi giới của giáo sư David Cheriton được Su- san xác nhận nhiều lần trên nhiều nguồn phổ biến. Một cuốn sách khác, The Search: How Google and It’s Rivals Rewrote the Rules of Business and Trans- formed our Culture, lọt vào  danh sách sáu cuốn “Giải  thưởng  sách kinh doanh của  năm” (2005), do Financial Times hợp tác với Goldman Sachs tổ chức  là một nguồn  xứng đáng để tham khảo. Tuy nhiên, các nhận  định  của tác giả John Battelle thì chúng tôi trích  dẫn của Battelle. Battelle đáng được tin cậy vì ông hay thăm viếng Googleplex,  gặp  gỡ các nhân chứng. Phần thương hiệu  của cuốn sách có sử  dụng   các  con số  và  tham nhận  định của sách Bí quyết  thành  công một trăm thương hiệu hàng  đầu thế  giới của  Matt Haig, qua bản  dịch của First News, Nhà xuất bản Tổng  hợp TP. HCM. Thỉnh thoảng  cuốn sách này mượn chính  một nhận định  nào đó để diễn tả  ý của mình.  Nó không phải là  một trích dẫn mà là “nói  cho gọn”  và nó được ghi rõ như vậy. ABC News gọi “Google is Global” là một trường  hợp như thế.  Có nghĩa   là  khi cuốn sách trích dẫn “St Lawrence of Google” là một  cách

[1] Hiện chưa có điều kiện để truy tìm  xuất  xứ của  từ này nhưng nó đã xuất hiện trong bản thông báo tuyển dụng đầu bếp vào  thời kỳ sơ khai của công ty, 1998. Thông báo ghi: Chef Head! Googlers are hunger! (Bếp trưởng  ơi! Các Googler đang đói bụng!).

[2] Một loại xe có hai bánh, đủ một người đứng,  di chuyển bằng một cái cần ở phía sau xe. Một loại đèn ngủ

[3] TCP/IP (Transfer Control Protocol/Internet Protocol): Một tập các tiêu chuẩn (các giao thức) dùng cho quá trình phát truyền và sửa  lỗi đối với các dữ liệu, cho phép chuyển dữ liệu  từ máy tính được ghép với mạng Internet sang các máy tính khác.