Thiền, Con Đường Nghịch Lý 2
Date: 0101-01-01 00:00:00+00:00

OSHO

Thiền

Con Đường Nghịch Lý

Tập 2

Thiền Luận

Thâu âm tại Poona, Ấn Độ

Từ 21/06/77 đến 30/06/77

Chuyển ngữ: Tâm Hà Lê Công Đa

2007

OSHO

Zen

The Path of

Paradox

Volume 2

Talks on Zen

Talks given from 21/06/77 to 30/06/77

Poona, India

Mục Lục

1 Này bạn! Chờ Một Chút... 5

2 Bên Sông Bán Nước. 38

3 Và Bầu Trời Vẫn Thế. 67

4 Nhập Dòng Thánh. 98

5 Ngọn Lửa Trắng Tinh Tuyền của Sự Sống. 129

6 Vào Vùng Hoang Dã. 161

7 Nổ Bùng Tuệ Giác. 195

8 Cuốn Sách Không Trang Cuối 230

9 Gãi Ngứa Ngoài Giày. 265

10 Cầu Không Nước Chảy. 295

Bồ Đề Đạt Ma

Tranh gỗ của Yoshitoshi, 1887.

1 Này bạn! Chờ Một Chút...

Một hôm, khi sư Shichiri Kojun đang thực hành công phu tối, một tên cướp với chiếc gươm bén đột nhập vào phòng đòi ông phải đưa tiền nếu không sẽ mất mạng.

Vị thiền sư bảo y: “Đừng có làm rộn ta. Tiền ở trong cái ngăn tủ đó.” Xong ông bắt đầu tụng kinh tiếp.

Một lát, ông bỗng ngưng đọc kinh và bảo tên cướp: “Này, đừng có lấy hết nghe. Chừa lại một ít để ta còn phải đóng thuế ngày mai nữa đó.”

Tên cướp gom gần hết số tiền và sắp sửa tẩu thoát. “Này, ai tặng cho mình cái gì thì phải biết cảm ơn người đó chớ,” Shichiri nói thêm. Tên cướp lí nhí cảm ơn rồi lỉnh mất.

Vài hôm sau thì tên cướp bị bắt và thú nhận tất cả tội lỗi, trong số nạn nhân dĩ nhiên có cả sư Shichiri. Khi sư được gọi đến như một nhân chứng, ông bảo: “Đối với tôi thì người này không phải là kẻ cướp. Tôi tặng y tiền và y còn biết nói lời cảm ơn tôi”.

Sau khi ở tù ra, tên cướp tìm đến sư Shichiri và xin ông xuống tóc thu nhận làm đệ tử.

Chúa Giêsu bảo: “Đừng phán xét.” Nếu Chúa ngưng lại ở chỗ này thì đây là một câu nói tuyệt vời thấm đẫm chất Thiền. Tuy nhiên có thể là ngài đang nói chuyện với người Do Thái trong một cung cách hoàn toàn Do Thái, thế nên ngài đã thêm vào, “… nếu ngươi không muốn mình bị phán xét.” Bây giờ thì câu nói chẳng còn gì mùi vị Thiền. Nó chẳng khác gì một sự mặc cả đổi chác. Câu thêm vào đã hủy diệt hoàn toàn cái rất mực phẩm chất, cái rất mực sâu sắc của câu nói đầu tiên.

“Đừng phán xét,” tự nó đã đủ ý nghĩa, không cần phải thêm thắt vào bất cứ một mệnh đề nào khác. “Đừng phán xét” có nghĩa là “sống trong trạng thái vô phân biệt”; “Đừng phán xét” có nghĩa là “Nhìn cuộc đời mà không đánh giá”. Đừng đánh giá -đừng cho rằng “cái này xấu, cái kia tốt”. Cũng đừng theo thói quen luân lý -đừng gọi cái này là thiện, cái kia là ác. “Đừng phán xét” là một câu nói sâu sắc bao hàm ý nghĩa không có Thượng Đế cũng như không có Qủy Sứ.

Phải chi Chúa Giêsu dừng lại ở đó, ở câu nói mang ba chữ ngắn ngủi, “Đừng phán xét”, thì hẵn là Chúa đã chuyển hoá toàn diện bản sắc của Cơ Đốc Giáo. Thế nhưng khi ngài thêm vào một cái gì đó, ngài đã hủy diệt nó. Khi Chúa bảo, “… nếu ngươi không muốn bị phán xét,” thì cũng chẳng khác gì ra một điều kiện. Bây giờ thì không còn là tình trạng vô phân biệt mà là một sự trao đổi mặc cả -“… nếu ngươi không muốn bị phán xét,” đâu có khác gì một sự bán buôn đổi chác.

Do nỗi sợ hãi -để ngươi đừng bị phán xét - người ta không phán xét. Nhưng làm thế nào để bạn có thể loại bỏ sự phán xét ra khỏi nỗi sợ hãi? hay lòng tham lam? Để cho khỏi bị phán xét, đừng phán xét -thế nhưng lòng tham lam và nỗi sợ hãi không làm cho bạn thoát ra khỏi vòng phân biệt giá trị. Đó là tinh thần cực kỳ vị ngã –“Đừng phán xét, để không bị phán xét”. Thật là hoàn toàn vị kỷ.

Tất cả nét đẹp tuyệt vời của câu nói đã bị hủy diệt, Hương vị Thiền biến mất, chỉ còn lại những gì rất đời thường. Chẳng khác gì một lời khuyên răn -lời khuyên răn của bậc làm cha mẹ, chẳng có mảy may hơi hướm cách mạng chút nào. Cũng tốt thôi –nhưng chẳng có gì cấp tiến. Cái mệnh đề thứ hai đã đóng đinh toàn bộ ý nghĩa cấp tiến của câu nói.

Thiền thì ngưng lại ở chỗ: Đừng phán xét. Bởi vì Thiền cho rằng vạn pháp đều như thị -chẳng có gì tốt cũng chẳng có gì xấu. Vạn pháp hiện bày theo cách thế của nó. Có cây cao bên cạnh cây thấp. Có người đạo đức bên cạnh kẻ vô luân. Có người đang nguyện cầu tin tưởng nhưng cũng có kẻ đang bước đi trên con đường đạo tặc. Chuyện đời là như thế.

Bây giờ hãy thưởng thức cái hương vị cách mạng của Thiền. Nó sẽ làm bạn sợ hãi, nó sẽ làm bạn kinh hoàng. Đó là lý do tại sao Thiền không có những điều răn. Nó không hề bảo: Làm cái này, đừng làm cái nọ -trong Thiền không hề có những “cái nên” và những “cái không nên”. Nó không hề dựng lên cái nhà tù của “phải thế này, phải thế kia”. Nó không hề mang tính cầu toàn.

Đến bây giờ thì các nhà phân tâm học đã hiểu rất rõ rằng, chủ nghĩa cầu toàn chỉ là một chứng loạn thần kinh. Và Thiền là một loại tôn giáo duy nhất không mắc bệnh loạn tưởng. Nó chấp nhận tất cả. Đây là một sự chấp nhận toàn bộ, rất mực hoàn toàn, đến độ nó sẽ không gọi một tên trộm là kẻ trộm, kẻ giết người là sát nhân. Hãy cố gắng để lãnh hội cho được cái tinh nguyên của tinh thần này –cái hoàn toàn siêu việt tính của nó. Tất cả đều như thị.

Thiền mang tinh thần phi-giá-trị một cách vô điều kiện -nếu bạn còn nêu lên một điều kiện, bạn đã đánh mất trọng điểm. Trong Thiền không có sự sợ hãi cũng như tham đắm. Trong Thiền không có Thượng Đế cũng như Quỷ Sứ, thiên đường hay địa ngục. Nó không hề gợi lòng tham con người bằng cách cám dỗ hay hứa hẹn họ với những phần thưởng ở thiên đường. Nó cũng không làm bạn kinh hoàng, sợ hãi bằng cách tạo ra những cơn ác mộng về ý niệm địa ngục.

Nó không hối lộ bạn bằng những phần thưởng, cũng không trừng phạt bạn bằng những cực hình tra tấn. Một cách đơn giản, nó chỉ cho bạn một cái nhìn xuyên suốt vào vạn pháp –cái nhìn xuyên suốt đó sẽ giải phóng bạn. Cái nhìn xuyên suốt này không hề đặt căn bản trên lòng tham lam hay sự sợ hãi. Tất cả những tôn giáo khác đều được xây dựng trên lòng tham, hàm chứa sâu xa ở đâu đó nỗi sợ. Đó là lý do tại sao chúng ta thường dùng cụm từ “kinh-sợ-Thượng-Đế” để chỉ một người có tín ngưỡng - người có tín ngưỡng là người kinh-sợ-Thượng-Đế.

Nhưng làm thế nào sợ hãi lại có thể biến thành tín ngưỡng? Không bao giờ! Sự sợ hãi không thể nào biến thành niềm tin tôn giáo –duy chỉ có tinh thần vô úy. Thế nhưng nếu bạn còn mang ý niệm về cái tốt và cái xấu, bạn sẽ không bao giờ thoát ra khỏi sự sợ hãi. Những ý niệm về tốt xấu làm con người mang mặc cảm phạm tội, làm họ què quặt, tê liệt. Làm thế nào để bạn có thể giúp họ vượt ra khỏi tất cả mọi nỗi sợ hãi? Vô phương! Bạn chỉ tạo thêm những nỗi sợ hãi ở trong họ.

Thông thường, một người không tín ngưỡng càng ít sợ hãi, ít hàm lượng sợ hãi ở trong họ hơn là một người được gọi là có tín ngưỡng. Kẻ được gọi là có tín ngưỡng tâm hồn thường run sợ, luôn luôn lo lắng không biết mình có đạt được hay không. Mình sẽ bị quẳng xuống địa ngục? Hay là mình sẽ vào được nước thiên đường?

Ngay cả khi Chúa Giêsu rời bỏ thân hữu và môn đệ trong chuyến đi cuối cùng của đời mình, những môn đệ của ngài cũng chỉ lo lắng bận rộn về chuyện đâu sẽ là chỗ đứng của mình ở trên nước Trời. Họ sẽ tái hội nhau ở đó trong lần gặp gỡ đến –nhưng đâu là vị trí của mỗi người? Ai sẽ ở đâu? Dĩ nhiên họ chấp nhận chuyện Chúa Giêsu sẽ ở bên tay phải của Đức Chúa Cha –nhưng rồi ai sẽ là người kế tiếp ở cạnh ngài? Những lo lắng của họ bắt nguồn từ lòng tham và nỗi sợ. Họ chẳng hề quan tâm mấy đến chuyện Chúa Giêsu sẽ bị đóng đinh vào thập tự giá ngày mai, mối quan tâm chính của họ là quyền lợi của riêng cá nhân mình.

Tất cả các tôn giáo khác đều được xây dựng trên lòng tham và nỗi sợ rất mực đời thường. Lòng tham đắm về của cải thế gian một ngày nào đó chuyển biến thành lòng tham đắm về Thượng Đế. Lúc đó, Thượng Đế là của cải của bạn; bây giờ của cải là Thượng Đế của bạn -chỉ khác nhau ở một chút đó thôi. Bây giờ thì bạn sợ hãi nhà nước, sợ hãi cảnh sát, sợ chuyện nọ chuyện kia –thế rồi mai kia bạn sợ hãi địa ngục, toà án tối cao, cái siêu toà án của Thượng Đế… trong ngày phán xét cuối cùng.

Cái được gọi là những vị thánh Cơ Đốc, ngay cả đến phút cuối của đời mình cũng không ngừng run rẩy, lo sợ - không biết mình sẽ đạt đến hay không, cái nước thiên đường đó.

Thiền mang tinh thần phi-giá-trị một cách vô điều kiện. Hãy để cho ý niệm này lắng sâu vào tâm hồn bạn, bởi vì đây cũng chính là quan điểm của tôi. Tôi muốn bạn hiểu rõ vấn đề, chỉ có thế. Hiểu biết thôi là đủ. Hãy để hiểu biết trở thành pháp môn độc nhất, không có một pháp môn nào khác. Đừng để mình bị lôi đi bằng nỗi sợ hãi, nếu không bạn sẽ bị cuốn sâu vào bóng tối. Cũng đừng để mình bị lôi đi bằng sự tham lam -bởi vì tham lam không là gì khác ngoài nỗi sợ lộn ngược đầu. Chúng chỉ là hai bộ mặt của cùng một sự kiện: mặt này là lòng tham, mặt kia là nỗi sợ. Một người sợ hãi thì luôn luôn tham lam, một người tham lam thì luôn luôn sợ hãi. Chúng quyện chăt vào nhau, chúng không tách rời nhau.

Chỉ có hiểu biết, chỉ có tỉnh thức, chỉ có khả năng nhìn sâu vào vạn pháp là như thị. Bạn có thể chấp nhận hiện hữu như là cách thế chúng hiện bày? Mà nếu không chấp nhận chuyện này, sẽ chẳng bao giờ có gì thay đổi. Có gì thay đổi đâu? Đã hàng ngàn năm trôi qua, chúng ta phản đối bao nhiêu thứ –nhưng chúng vẫn còn đó, nhiều thêm chứ không bớt.

Những tên trộm đạo không hề biến mất. Những kẻ sát nhân cũng thế. Không có gì thay đổi cả; mọi chuyện vẫn y nguyên. Nhà tù ngày càng tăng. Luật pháp cũng tăng tiến theo và ngày càng thêm tinh vi phức tạp. Và bởi vì luật pháp càng tinh vi, người ta lại càng phải sử dụng thêm nhiều tên trộm đạo –đó là những luật sư, những quan toà…

Khắp nơi, chẳng có gì thay đổi cả. Cái hệ thống nhà tù của bạn chẳng mang lại điều gì tốt lành –mà thật ra cực kỳ độc hại. Cái hệ thống nhà tù đó đã biến thành trường đại học của tội ác –nơi đào luyện tội phạm, nơi người ta học tập từ những tay tổ sư. Khi một người bước chân vào nhà tù, y sẽ trở thành một khách viếng thường xuyên. Một lần đã bước chân vào đó, dứt khoát là y sẽ còn trở đi trở lại nhiều lần nữa. Rất hiếm khi thấy một người đã vào tù mà không bao giờ quay trở lại.

Và mỗi lần ra tù y càng trở nên thiện nghệ hơn, nhiều mánh khoé hơn –biết cách làm thế nào để thực hiện tội ác cũ trong một cách thế dày dặn kinh nghiệm hơn. Bây giờ thì y không còn là một tên tội phạm tài tử. Y ra tù với một bằng cấp tốt nghiệp; nhà tù là một trưòng huấn luyện chuyên nghiệp –nơi tốt nghiệp tội ác. Bây giờ thì y học hỏi được nhiều hơn, biết cách thực hiện tôi ác tinh vi hơn. Y biết làm thế nào để tránh khỏi bị bắt giữ, y biết rõ đâu là những lỗ hỗng trong hệ thống pháp luật.

Và những kẻ thực thi pháp luật thì là cũng những tên tội phạm như bao nhiêu kẻ khác -sự thực còn tội ác hơn nữa là đằng khác. Khi phải đối phó với tội ác, họ càng phải tội ác hơn. Cảnh sát, cai tù, quản đốc trại giam còn tội ác hơn là những kẻ bị họ tống vào tù –Đó là chuyện đương nhiên. Không có gì thay đổi cả. Đây không phải là cách thế để thay đổi mọi chuyện; điều này chứng tỏ cho thấy một sự thất bại hoàn toàn. Thiền cho rằng thay đổi phải được bắt nguồn từ hiểu biết, không phải từ bất cứ một hình thức áp đặt nào.

Còn cái thiên đường và địa ngục của bạn thì sao? Cũng cùng một ý niệm chứ không có gì khác, từ thế giới này được chuyển tải vào thế giới bên kia. Từ cái ý niệm về nhà tù thế gian biến thành ý niệm về địa ngục. Và cũng phát xuất từ cái ý niệm về ban thưởng -những huy chương ân thưởng của nhà nước, những huy chương của tổng thống, những huy chương vàng, huy chương bạc các thứ - cũng từ cái ý niệm đó được chuyển đổi thành thiên đường, firdaus (1). Nhưng cái động cơ tâm lý thì hoàn toàn giống nhau.

Thiền hủy diệt cái tâm lý này ngay từ gốc rễ. Thiền không hề lên án bất cứ cái gì. Chỉ có sự hiểu biết: Nó bảo rằng hãy cố để hiểu vạn pháp y như chúng hiện bày. Cố để hiểu một người như con người thực của y -đừng áp đặt lên đó một khuôn mẫu lý tưởng, đừng bảo y phải nên thế này hay thế nọ. Cái khoảnh khắc bạn bảo một người nên như thế nào đó, bạn trở thành đui mù trước sự hiện hữu thực sự của y.

Cái chữ “nên” đã trở thành vật chướng ngại. Từ đó bạn không thể nào nhìn thấy được thực tại, bạn không thể nào trông thấy cái như thị -chữ “nên” của bạn đã trở thành một gánh nặng. Bạn đã mang sẵn một khuôn mẫu lý tưởng, một thần tượng toàn bích, và chắc chắn là mọi người đều rớt ra ngoài cái bảng giá trị đó. Và thế là mỗi người đều bị lên án.

Và rồi những con người vị kỷ đó bằng cách này hay cách khác tự khép mình vào những khuôn mẫu lý tưởng này –ít ra là một cách giả tạo hay hình thức bên ngoài - những người này bỗng nhiên biến thành những vị thánh. Thực ra họ chẵng là cái gì cả ngoài cái ngã to tướng. Và nếu bạn nhìn sâu vào mắt họ, chỉ một màu sắc duy nhất mà bạn có thể tìm thấy: thánh-thiện-hơn-Bạn. Đây là một số người rất hiếm hoi đã được chọn lựa, những người được chọn lựa của Thượng Đế. Và sự có mặt của họ ở
trên cõi đời này là để lên án và chuyển hoá bạn!

Thiền không hề quan tâm đến chuyện chuyển hoá của bất cứ ai. Thế mà nó chuyển hoá –đó là điều nghịch lý. Thiền không hề quan tâm đến chuyện bạn sẽ như thế nào, nó chỉ quan tâm bạn là cái gì. Hãy nhìn sâu vào đó, nhìn bằng đôi mắt yêu thương và trân trọng. Cố gắng để hiểu nó là gì. Từ sự hiểu biết này, một sự chuyển hoá sẽ đến. Và sự chuyển hoá này đến một cách tự nhiên -bạn không cần phải làm gì cả, nó xảy ra một cách đơn giản trong hoà điệu của chính tự thân.

Thiền chuyển hoá nhưng không hề nói đến chuyện chuyển hoá. Thiền đổi thay nhưng không hề quan tâm đến chuyện đổi thay. Nó mang đến hồng phúc cho con người hơn bất cứ cái gì khác, nhưng nó chẳng hề bận tâm đến chúng chút nào. Nó đến với bạn như là một ân sủng, quà tặng. Nó đến từ hiểu biết. Đó là nét tuyệt diệu của Thiền, nó mang tinh thần phi-giá-trị một cách vô điều kiện. Sự đánh giá là một bệnh thái của tâm hồn –đó chính là thông điệp của Thiền. Không có gì tốt cũng không có gì xấu. Vạn pháp hiện bày theo cách thế của nó.

Trong Thiền một chiều kích tổng hợp mới xuất hiện, chiều kích của chuyển hoá vô tác, đến với ta một cách tự nhiên, qua mắt nhìn tỏ tường hơn, qua trong suốt tĩnh lặng. Qua cái nhìn trực tiếp xuyên suốt vào bản chất của vạn pháp, không chướng ngại và thiên kiến.

Cái khoảnh khắc bạn cho rằng một người là tốt, bạn đã ngưng không còn nhìn vào y nữa. Bạn đã dán lên y một cái nhãn hiệu, đã xếp y vào một ngăn tủ, đã phân loại y. Cái khoảnh khắc bạn cho rằng “người này là xấu” làm sao bạn có thể nhìn thẳng vào mắt y được nữa? Bạn đã quyết định tức thời, đã chấm dứt với y. Người này đã không còn là một thực thể bí ẩn. Sự bí mật đã được giải đáp: bạn đã viết lên đó “đây là kẻ xấu”, “đây là người tốt”. Và từ đó thái độ ứng xử của bạn được căn cứ trên những nhãn hiệu này chứ không phải trên thực tại.

Một người tốt có thể trở thành kẻ xấu và ngược lại. Điều này xảy ra trong từng khoảnh khắc -buôi sáng y là người tốt, buổi chiều y biến thành kẻ tệ hại, nhưng buổi tối có thể y trở thành người tốt trở lại. Thế nhưng bây giờ bạn sẽ chỉ ứng xử với y theo cái nhãn hiệu có sẵn. Bạn sẽ không còn đối thoại với một con người thực mà chỉ nói chuyện với cái nhãn hiệu do mình dán lên, với cái bóng do mình tạo ra.

Dĩ nhiên, cứ thế bạn tiếp tục đánh mất thực tại, những con người thực. Từ đây mà một ngàn lẻ một vấn đề phức tạp, và vấn nạn xảy ra. Những vấn nạn không hề được giải đáp. Thực sự có phải là bạn đang trò chuyện với vợ mình hay là một bóng hình nào đó, khi hai người đang chăn gối với nhau?

Tôi có cảm giác như thế này -bất cứ lúc nào hai người đang gặp gỡ nhau thì có cả một đám đông tham dự vào đó, chứ không phải là hai người. Hay chắc chắn ít nhất cũng có bốn người. Cái bóng của người kia và cái bóng của bạn, những cái bóng đó luôn luôn hiện hữu. Và chúng không bao giờ phản ảnh trung thực –con người thực biến đổi trong từng giây phút, con người thực là một giòng liên tục. Đó là một giòng sông tuôn chảy không ngừng, lấp lánh mọi màu sắc.

Con người thực là một thực thể sinh động! Cái ngày mà bạn gán cho y một cái nhãn hiệu, y không hề là một xác chết khô cứng, y đang sống.

Một lần có người hỏi Trang Tử, “Công viêc của ngài đã hoàn tất chưa?” Ông trả lời, “Làm sao mà hoàn tất được? –Tôi đang sống mà!” Hãy nhìn sâu vào câu nói: Ông ta bảo, “Làm sao mà hoàn tất được? –Tôi đang sống mà. Nó chỉ được hoàn tất vào cái ngày mà tôi chết. Mạch đời vẫn còn đang tuôn chảy, mọi việc sẽ vẫn còn tiếp tục diễn tiến.”

Khi một cái cây đang còn nhựa sống, vẫn còn đó những nụ hoa, những cành lá mới, những đàn chim mới sẽ tiếp tục bay về làm tổ, những khách lữ hành sẽ dừng chân ngừng lại tạm nghỉ qua đêm… mọi việc sẽ tiếp tục đổi thay.

Một khi bạn còn sống, mọi chuyện đều có thể xảy ra. Thế nhưng một khi bạn dán nhãn hiệu cho một ai đó là tốt hay xấu, đạo đức hay vô luân, tín ngưỡng hay vô tín ngưỡng, hữu thần hay vô thần, là cái nọ cái kia -bạn làm như người đó đã là một xác chết. Bạn chỉ nên dán cái nhãn hiệu cho một người khi chắc chắn rằng y đã chết, lên nấm mồ y thay vì trước đó. Bạn có thể đi đến trước mộ phần của y và viết lên: Người Này là Thế Này. Bây giờ thì y không thể nào phản đối được bạn; bây giờ thì mọi việc đã chấm dứt, mọi việc đã đến điểm cuối. Giòng sông đời đã không còn tuôn chảy nữa.Thế nhưng khi một người còn đang sống… Và bạn thì lại cứ tiếp tục dán lên y một cái nhãn hiệu, kể cả một đứa trẻ, một đứa con nít. Có phải chúng ta thường nói, “Đứa bé này rất vâng lời, thằng bé kia quá ngỗ nghịch. Đứa trẻ này rất ngoan, thằng bé kia thật hư đốn.” Thế là bạn đã dán lên một cái nhãn hiệu. Nên nhớ rằng khi bạn dán cho ai cái nhãn hiệu, bạn đã tạo ra rất nhiều vấn nạn. Trước tiên, khi bạn dán cho ai đó một nhãn hiệu, bạn đã giúp cho y ứng xử theo cung cách mà bạn đã gán cho y -bởi vì từ đây y bắt đầu cảm thấy rằng y có bổn phận phải chứng tỏ điều nhận định của bạn là đúng.

Khi một người cha bảo, “Thằng con tôi hư quá,” đứa trẻ lập tức sẽ nghĩ rằng, “Tôi phải chứng tỏ mình hư đốn thật, bằng không cha tôi sẽ là người nói bậy hay sao.” Đây là một luận lý phát xuất từ tiềm thức –làm sao một đứa trẻ lại cho cha mình ăn nói bậy bạ được? Thế là y càng tạo ra thêm nhiều vấn nạn. Và người cha lại được dịp chứng minh, “Coi đó. Thằng này hư đốn thật mà.”

Ba bà mẹ đang ngồi tán chuyện về đứa con mình. Và khi mà những người đàn bà nói chuyện với nhau, họ thường thích khoe con. Một người bảo, “Thằng con của tôi mới năm tuổi thôi mà đã biết làm thơ rồi. Thơ của nó hay đáo để đến nỗi ngay cả bậc thi hào cũng phải ngả nón chào.” Bà thứ hai khoe, “Đâu có nhằm gì so với thằng con tôi. Nó mới lên bốn mà đã biết vẽ -những bức tranh hiện đại, cực kỳ hiện đại, ngay cả Picasso cũng chẳng biết đầu đuôi đâu mà mò. Mà nó không thèm dùng đến cây cọ đâu nhá, chỉ dùng đôi bàn tay thôi. Đôi khi nó chỉ việc tung mực lên khung vải và rồi cả một khung trời diễm ảo hiện ra. Nó thuộc trường phái ấn tượng đấy, một họa sĩ rất mực nguyên sơ.” Bà thứ ba cũng không vừa, “Thế thì có gì là hay. Thằng con tôi chỉ mới lên ba thôi nhá. Thế mà nó biết tự mình đi tìm gặp nhà phân tâm học rồi đấy.”Khi bạn dán nhãn hiệu, bạn sẽ đóng khung vào đó… và rồi bạn hủy diệt tất cả. Tất cả mọi loại nhãn hiệu đều tàn hoại. Đừng bao giờ gán cho một người là ông thánh hay kẻ tội lỗi. Khi nhiều người khoác cho ai một chiếc nón nào đó… Mà người đời thì thường có thói quen suy nghĩ hùa theo đám đông, ít ai có những ý tưởng độc lập của riêng mình. Không tin ư? Bạn nghe tin đồn ở đâu đó rằng người kia là một tên tội lỗi xấu xa, và bạn tin như thế. Thế rồi bạn chuyền cái tin đồn này đến tai một người khác, và y cũng tin như thế. Cái tin đồn này sẽ lan rộng mãi ra, chiếc nón mà bạn đội cho người kia ngày càng trở nên lớn thêm mãi. Cho đến một ngày, cái “Tên Tội Lỗi Xấu Xa” như một bảng hiệu bằng đèn nê-ông được viết bằng chữ in hoa khắc đậm lên người y và rồi y sẽ phải ứng xử theo cách mà người ta đã gán cho mình. Cả cái xã hội chung quanh chờ đợi cái cung cách ứng xử đó, nếu không người ta sẽ nổi giận lên –“Này, mày đang làm cái gì vậy? Mày là một tên tội lỗi xấu xa mà muốn trở thành một vị thánh hả?! Thôi đi, xử sự theo cái kiểu của mày đi!”

Xã hội là như thế -một sự dự phần rất mực vi tế trong cung cách gán ghép nhãn hiệu cho người: “Hãy xử sự theo kiểu cách mà chúng tôi gán cho bạn! Đừng làm bất cứ điều gì ngược lại với cái nhìn của chúng tôi về bạn.” Đó là một thoả thuận ngầm không nói ra, nhưng nó hiện hữu.

Thứ hai, khi bạn gán cho ai một cái nhãn hiệu, dù y cố gắng cách mấy để ứng xử cho phù hợp với cái nhãn hiệu đó, y cũng không thể nào làm được. Y không thể nào hoàn thành vai trò một cách tuyệt hảo, vô phương! Điều này không bao giờ có thể xảy ra trong thực tế, y chỉ giả vờ mà thôi. Thế rồi một lúc nào đó khi y không ở trong tình trạng đóng kịch, khi y đang xả hơi thư giản –trong bầu khí hội hè của một cuộc píc-níc ngoài trời chẳng hạn- con người thực của y hiện ra. Thế là bạn cảm thấy mình đã bị lừa dối; và người kia, trước mắt bạn, trở thành một tên lường gạt. Bạn luôn nghĩ rằng y là một người tốt, bao nhiêu năm qua đối với bạn y là một vị thánh, và rồi hôm nay y bỗng dưng biến thành kẻ cắp đi móc túi trộm tiền của bạn!

Bạn nghĩ là y đã lường gạt mình? Không phải, chính cái nhãn hiệu mà bạn khoác cho y đã lường gạt bạn. Y chỉ hành xử theo đúng với con người thực của mình. Y đã cố gắng để thích nghi với cái khung mà bạn vạch ra -thế nhưng một ngày đẹp trời nào đó người ta cũng sẽ lớn dậy thoát ra khỏi cái khung đó thôi. Người ta sẽ phải làm những chuyện mà người ta muốn làm.

Không có ai được sinh ra ở đây để hoàn tất những điều mà bạn mong chờ ỏ họ. Chỉ có những kẻ rất mực hèn nhát mới cố gắng để hoàn tất những điều mà kẻ khác mong đợi. Một con người thực sự sẽ đạp đổ tất cả những gì mà kẻ khác trông đợi ở y, bởi lẽ y có mặt ở trên cõi đời này không phải là để bị cầm tù bỏi những ý tưởng của bất cứ ai. Y sẽ mãi mãi tự do. Y sẽ mãi mãi ở trong trạng thái mâu thuẫn. Hôm nay y sẽ làm việc này và mai kia y sẽ làm một việc hoàn toàn trái ngược -để cho bạn không thể nào mang bất cứ ý tưởng nào về y.

Một con người thật và trung thực luôn ở trong tình trạng mâu thuẫn. Chỉ có những con người nộm mới cứng nhắc. Một con người thật và trung thực mang trong họ những điều nghịch lý. Y hoàn toàn tự do. Y tự do đến mức có thể là thế này hay thế nọ, hoàn toàn đối nghịch nhau. Y có toàn quyền chọn lựa - nếu y muốn là một người khuynh tả, y sẽ là kẻ khuynh tả, nếu y muốn là người khuynh hữu, y sẽ trở thành một kẻ khuynh hữu. Trong y không hề có bất kỳ chướng ngại nào. Nếu y muốn hướng ngoại, y có thể là người hướng ngoại; nếu y muốn hướng nội y sẽ là người hướng nội, y có thể làm bất cứ điều gì. Sự tự do của y chọn lựa ngay tức thời điều mà y muốn thực hiện.

Thế nhưng chúng ta thì lại cứ luôn áp đặt một khuôn mẫu cứng nhắc lên mỗi con người. Chúng ta khoác cho tính kiên định một giá trị lớn lao khi nói rằng, “Con người này trước sau như một. Người này thật là vĩ đại -kiên định hết mức.” Thế nhưng “kiên định” là gì? “Kiên định” cũng đồng nghĩa với “Người này đã chết, y không còn sống nữa.” Y đã ngừng thở vào cái ngày mà y trở thành kiên định -từ đó y không còn hiện hữu.

Khi bạn nói rằng, “Ông xã tôi là người rất đáng tin,” bạn muốn nói cái gì vậy? Bộ ông xã bạn hết yêu rồi chăng, hết sống rồi chăng -thế nên bây giờ không còn một bóng hồng nào có thể hấp dẫn được ông ta? Nếu không có một phụ nữ nào có thể hấp dẫn được ông ta, thế thì làm sao bạn lại có thể hấp dẫn ông ấy được? -bạn cũng là một phụ nữ cơ mà! Thật ra, ông ta chỉ giả bộ đó thôi. Một người đàn ông đang còn nhựa sống, đang còn biết yêu, khi trông thấy một giai nhân, không thể nào y lại không bị thu hút. Một người phụ nữ đang sống, đang thở, trái tim còn cảm xúc, khi trông thấy một anh chàng đẹp trai, lẽ nào bà ta không cảm thấy bị lôi cuốn? Đó là điều tự nhiên. Tôi không nói rằng bà ta rồi sẽ phải bỏ nhà chạy theo cái anh chàng đẹp trai này –tuy nhiên sự thu hút là chuyện khá tự nhiên. Bà ta có thể chọn lựa không chạy theo anh ta –thế nhưng phủ nhận sự hấp dẫn cũng có nghĩa là phủ nhận đời sống.

Thiền bảo rằng: Hãy luôn trung thực với chính tự do của bạn. Từ đó một mầm sống mới khác biệt khai sinh ở trong bạn, hoàn toàn không chờ đợi, không báo trước. Tín ngưỡng, nhưng không phải luân lý. Cũng không phải vô luân –phi luân: nó vượt ra khỏi luân lý, vượt ra khỏi vô luân. Đây là một chiều kích mới mà Thiền mở vào đời sống, một thực tại tách biệt hoàn toàn với cái mà bạn đã và đang sống –hoàn toàn tách biệt. Nó mang một phẩm chất mới; phẩm chất phi cá tánh.

Cái từ này đôi khi làm bạn rất mực khó chịu, bởi vì từ lâu bạn đã từng khăng khít với hai tiếng “cá tánh”. Hằng bao thế kỷ qua chúng ta đã bị điều kiện hoá bởi cái danh từ này. Chúng ta thường hay nói, “Cái ông đó có một cá tánh nổi bật”. Nhưng bạn có nhìn kỹ chưa? Một người có cá tánh chỉ là một xác chết. Một người có cá tánh đồng nghĩa với việc được xếp loại, được dự đoán. Một người có cá tánh chỉ có dĩ vãng, không hề có tương lai.

Hãy nghe cho kỹ điều này: Một người có cá tánh chỉ có dĩ vãng. Bởi vì cá tánh đồng nghĩa với quá khứ. Con người đó cứ tiếp tục lập đi lập lại quảng đời cũ của mình như một chiếc dĩa hát nhựa bị hư. Y lập đi lập lại cùng một điệp khúc không biết bao nhiêu lần. Y chẳng hề còn điều gì mới nửa để nói ra, chẳng có gì mới mẻ để sống. Và chúng ta gọi y là một người có cá tánh. Vâng, bạn có thể tin tưởng vào y, bạn có thể trông cậy ở y –y sẽ là người không bao giờ bội ước. Đúng thế. Y là người rất mực hữu dụng, rất mực hữu ích cho xã hội –tuy nhiên y chỉ là một thây ma, một cổ máy.

Máy móc cũng không thiếu cá tánh; bạn có thể sở cậy ở chúng. Đó là lý do tại sao chúng ta sẽ lần hồi thay thế con người bằng máy móc. Máy móc còn có khả năng dự báo hơn; chúng có cá tánh vượt trội hơn -bạn có thể tin cậy vào chúng.

Người ta khó tin cậy vào một con ngựa hơn là chiếc xe. Con ngựa cũng có một loại nhân cách – đôi khi nó cũng nổi cơn tính khí bất thường, có lúc nó không muốn đi theo con đường mà bạn chọn, nó nổi loạn phản kháng lại bạn. Có hôm nó cứ nằm ỳ ra một chỗ không chịu bước đi. Nó cũng có linh hồn; thế nên bạn không thể hoàn toàn tin cậy ở nó. Thế nhưng một chiếc xe thì không có linh hồn. Chỉ là những cơ phận ráp nối vào nhau, nó không hề có một trung tâm chỉ đạo. Nó chỉ việc tuân theo cách thức mà bạn điều khiển. Ngay cả việc bạn muốn nó phóng ra khỏi cái vách núi, nó cũng phóng thôi. Còn con ngựa thì không. Nó sẽ bảo, “Hãy hượm. Nếu bạn muốn tự tử hả, cứ việc –Còn tớ thì không đâu nhá. Bạn cứ việc nhảy đi. Tớ không có nhảy đâu.” Thế nhưng chiếc xe sẽ chẳng bao giờ trả lời không, nó không có linh hồn. Nó chẳng bao giờ trả lời có, cũng chẳng bao giờ trả lời không.

Một đôi khi ngay cả cái đầu của một nhà toán học vĩ đại cũng ì ra. Thế nhưng một chiếc máy điện toán thì có thể cần mẫn làm việc suốt hai mươi bốn tiếng một ngày – năm này qua năm nọ- không có vấn đề.

Như vậy, một cổ máy cũng có cá tánh, một cá tánh rất đáng tin cậy. Đó là những gì mà chúng ta đã và đang nỗ lực thực hiện -trước tiên, cố gắng biến con người thành một cổ máy. Chúng ta đã không thể thành công một trăm phần trăm, thế nên ngày qua ngày chúng ta đã sáng chế ra đủ loại máy móc có khả năng thay thế con người. Và rồi không sớm thì muộn, ở khắp mọi nơi con người sẽ được thay thế bằng máy móc. Máy móc càng ngày sẽ càng làm việc tốt hơn, hiệu quả hơn, tin cậy và nhanh chóng hơn.

Con người thì có tánh khí bất thường, bởi vì con người có linh hồn. Bởi vì có linh hồn, một người chỉ sống hoàn toàn chân thực khi nào không còn mang cá tánh. Nhưng thế nào gọi là “phi cá tánh”? Điều tôi muốn nói là con người hãy buông bỏ quá khứ . Y không thể nào sống trong quá khứ -đó là lý do tại sao ta khó có thể dự đoán y sẽ như thế nào. Y sống trong từng khoảnh khắc, y sống trong hiện tại. Y nhìn ra chung quanh và y sống, y trông thấy chung quanh và y sống, y cảm nhận chung quanh và y sống. Y không hề mang sẵn những định kiến phải sống như thế nào; tất cả chỉ là sự tỉnh thức trong từng giây phút. Cuộc đời y là một dòng chảy liên tục. Hoàn toàn tự phát –đó là điều mà tôi gọi một con người thực sự là phi cá tánh. Y sống một cách tự phát.

Y là người mẫn cảm. Nếu bạn nói với y một điều gì đó, y có ngay câu trả lời phù hợp chứ không hề lập lại một câu nói rập khuôn. Y trả lời ngay cho bạn, cho khoảnh khắc này, cho vấn đề này, cho tình huống này. Câu trả lời không hề được rút ra từ một tình huống đã trải qua. Y trả lời ngay cho bạn, nhìn thẳng vào bạn. Đây không phải là phản ứng mà là đáp ứng; phản ứng luôn bắt nguồn từ quá khứ.

Có một câu chuyện đã xảy ra như thế này: Một vị Thiền sư hỏi môn đệ, “Đâu là bí mật của Đức Phật? Ngài đã trao truyền cho Ma Ha Ca Diếp cái gì khi trao cho ngài cành hoa? Tại sao Phật bảo rằng, ‘Ta trao cho Ma Ha Ca Diếp những gì mà ta không thể trao cho bất cứ ai khác - bởi vì những người khác chỉ có thể hiểu qua lời còn Ma Ha Ca Diếp thì có thể hiểu bằng im lặng’?”

Hôm đó Đức Phật đã xuất hiện với đoá sen trong tay. Tất cả các môn đệ của ngài chăm chú nhìn và rồi họ trở nên lo lắng, càng lúc càng cảm thấy bất ổn hơn. Đức Phật vẫn lặng yên như là đang thể nhập vào đoá hoa. Ngài đang nhìn vào bông sen trên tay… hầu như quên hẵn cả đại chúng.

Từng phút từng giờ trôi qua và đại chúng càng trở nên bồn chồn hơn. Rồi bỗng dưng người ta thấy Ma Ha Ca Diếp mĩm cười. Rồi Đức Phật kêu ngài đến trao cho cành hoa và bảo, “Những gì mà ta có thể trao truyền bằng lời, ta đã trao cho những kẻ khác. Những gì ta không thể trao truyền bằng lời, nay ta trao lại cho ngươi, Ma Ha Ca Diếp. Hãy giữ lấy cho đến khi nào ngươi tìm ra được người nào có thể lãnh hội được thông điệp này không qua lời nói.”

Vị Thiền sư liền hỏi chúng môn đệ, “Cái bí mật đó là gì? Tại sao lại được trao truyền qua đoá hoa sen? Cái gì đã xảy ra trong khoảnh khắc đó?”

Một đệ tử của ông ta đứng dậy không nói gì, nhảy múa rồi chạy ra khỏi phòng. Vị Thiền sư liền bảo, “Đích thị. Đúng y như vậy đó.”

Thế nhưng tối hôm đó một vị Thiền sư khác cũng cùng chung tu viện đến gặp vị Thiền sư trên và bảo, “Ông không nên đồng ý quá sớm như thế. Sự công nhận của ông là quá vội vàng. Rất đáng nghi.”

Thế là vị thiền sư vội chạy đi tìm người đệ tử vừa mới nhảy múa được ông xác nhận là “Đích thị. Đúng như vậy đó.” Trong đêm này ông ta gặp y và lập lại câu hỏi một lần nữa, “Đức Phật trao đoá sen cho Ma Ha Ca Diếp mang ý nghĩa gì? Ma Ha Ca Diếp đã lãnh hội được điều gì khi ông ta mĩm cười? Cái gì thế? Hãy cho ta câu trả lời.”

Lần này người đệ tử trẻ lại đứng lên nhảy múa. Vị Thiền sư liền cho y một trận đòn nên thân và quát, “Sai lầm. Hoàn toàn sai lầm.” “Thế nhưng mới hồi sáng này Thầy đã cho rằng đúng cơ mà”, người đệ tử bào chữa. Vị Thiền sư bảo, “Vâng. Nó đúng vào buổi sáng nhưng nó sai vào buổi tối. Ngươi chỉ biết lập lại một cách ngu xuẩn. Ban sáng ta đã nghĩ rằng đó là đáp ứng. Bây giờ thì ta biết rằng đó chỉ là một phản ứng.”

Câu trả lời -nếu là một đáp ứng- phải được thay đổi mỗi lần câu hỏi được nêu lên. Nội dung câu hỏi có thể giống nhau nhưng tình huống đã đổi khác. Đó là khung cảnh của một buổi sáng với mặt trời đang lên, với chim chóc ca hát, và đại chúng, cả ngàn vị tăng đang thiền định

-một thế giới hoàn toàn khác biệt. Và vị thiền sư đã nêu lên câu hỏi trong khung cảnh này… Vâng, câu hỏi có thể giống nhau, lời nói có thể rập khuôn, thế nhưng toàn cảnh đã thay đổi, tổng thể đã thay đổi. Khung cảnh của buổi tối hoàn toàn khác biệt, vị thiền sư đang đứng một mình với người đệ tử trong căn phòng của y. Mặt trời đã lặn, chim chóc không còn ca hát nữa, không có bất cứ ai khác hiện diện ở đó. Người thiền sư bây giờ cũng không còn là người thiền sư ban sáng. Tất cả đã đổi thay. Trong vài giờ qua, giòng sông vẫn không ngừng tuôn chảy, nó đã băng qua những thảo nguyên, đã đi vào những vùng đất mới. Câu hỏi chỉ hiện bày giống nhau, thế nhưng người đệ tử vẫn trụ yên một chỗ. Y nghĩ là mình đã có sẵn câu trả lời.Tuyệt nhiên không, trong thực tại đời sống không hề có sẵn những câu trả lời cho bất cứ ai. Thực tại đời sống đòi hỏi bạn phải luôn đáp ứng. Bạn không thể mang theo mình những đáp án sẵn có, cố định, rập khuôn trước thực tại cuộc đời. Bạn phải để cho tâm hồn luôn rộng mở. Người đệ tử kia đã sai lầm. Người phi cá tánh như vậy sẽ là người không hề mang sẵn những câu trả lời, không hề có bất cứ triết lý nào, không hề có quan niệm mọi chuyện phải như thế nọ, thế kia. Mặc cho chúng hiện bày như thế nào, y luôn luôn rộng mở. Y là một tấm gương -phản chiếu một cách trung thực.

Bạn có nhìn thấy vấn đề chưa? Khi bạn đứng trước một tấm gương soi, nếu bạn đang giận, tấm gương sẽ phản chiếu khuôn mặt giận dữ của bạn; nếu bạn đang cười, tấm gương sẽ phản chiếu khuôn mặt tươi cười của bạn. Bạn già nua hay trẻ trung tấm gương sẽ phản chiếu trung thực hình ảnh của bạn. Bạn không thể nói với tấm gương, “Hôm qua mi phản chiếu khuôn mặt tươi cười của ta, hôm nay mi lại phản chiếu ta đang buồn rầu, giận dữ. Sao lại thế nhỉ? Mi thật là tiền hậu bất nhất. Mi không hề có cá tánh! Ta sẽ liệng bỏ mi ra khỏi nhà thôi.”

Đúng vậy, một tấm gương không hề có cá tánh. Và một con người đích thực cũng giống y như một tấm gương soi.

Thiền không hề phán xét, Thiền không hề đánh giá, Thiền không hề áp đặt cá tánh lên bất cứ ai. Bởi vì khi áp đặt lên ai một cá tánh, bạn cần phải đánh giá -tốt hay xấu. Để áp đặt lên ai một cá tánh bạn phải đặt ra những cái nên và những cái không nên; bạn sẽ đưa ra những điều răn. Để áp đặt cá tánh bạn sẽ phải trở thành một ông Moses – chứ không thể là một Bồ Đề Đạt Ma.

Để áp đặt cá tánh bạn sẽ phải tạo ra nỗi sợ và lòng tham, bằng không, đâu có ai thèm nghe bạn? Bạn sẽ phải là một B. F. Skinner (2) và đối xử với con người như là những con chuột thí nghiệm -huấn luyện chúng, trừng phạt chúng, ban thưởng chúng để buộc chúng phải cư xử theo một khuôn mẫu nào đó. Đó là những gì mà người ta đã và đang đối xử với bạn. Cha mẹ bạn, nền giáo dục của bạn, xã hội của bạn, nhà nước đã làm như thế.

Thiền thì không, nó bảo rằng: Thôi đủ rồi, hãy rời bỏ cái mê lộ này đi. Hãy buông bỏ cái vô nghĩa này đi để có thể bắt đầu nhìn lại chính mình. Điều này không có nghĩa rằng Thiền sẽ quẳng bạn vào trạng thái hỗn mang. Không, ngược lại là khác. Thay vì cho bạn một cá tánh cùng với cái lương tâm để điều khiển cái cá tánh này, Thiền cho bạn cái ý thức.

Hãy lưu ý và ghi nhớ sự khác biệt này. Tất cả các tôn giáo khác đều mang đến cho bạn cái gọi là lương tâm. Thiền chỉ cho bạn ý thức. Lương tâm luôn lên tiếng, “Cái này tốt, cái kia xấu. Phải làm cái này, đừng làm cái nọ.” Đơn giản hơn, ý thức chỉ nói rằng: “Hãy là một tấm gương: Phản chiếu và đáp ứng.” Đáp ứng là đúng đắn, phản ứng là sai lầm. Chịu trách nhiệm không có nghĩa là răm rắp tuân theo những quy điều nào đó; chịu trách nhiệm có nghĩa là có đầy đủ khả năng đáp ứng.

Thiền thắp lên ngọn đuốc rực rỡ bên trong bạn. Không phải là một sự áp đặt, nuôi dưỡng từ bên ngoài; nó không hề mang đến cho bạn một chiếc áo giáp, một cơ chế phòng thủ. Nó không cần bận tâm đến cái vỏ ngoài của bạn mà một cách đơn giản, nó đốt lên một ngọn đèn ở trong tâm, trong tận cùng cốt lõi của bạn. Và cái ngọn đèn ấy cứ sáng dần lên… cho đến một ngày toàn bộ nhân cách bạn sáng ngời lên rực rỡ.

Bằng cách nào mà phong cách Thiền, cái lối tiếp cận này sinh khởi ? Nó sinh khởi từ thiền quán. Đây là cao điểm tột cùng của một thiền thức chín mùi. Nếu bạn đi vào thiền quán, dần dần rồi bạn sẽ tỏ ngộ -mọi sự mọi vật đều tốt đẹp, đều hiện hữu qua cách thế của chúng. Là Chân Như, như thị, là sinh khởi. Từ đó, khi nhìn một tên trộm, bạn sẽ không còn nghĩ đến việc nên chuyển hoá y – bạn chỉ đáp ứng một cách đơn giản. Bạn không còn nhìn thấy y như là một kẻ xấu. Một khi bạn không còn ý niệm cho rằng ai đó là xấu xa, độc ác, bạn đang tạo ra một khả năng cho kẻ kia chuyển hoá. Bạn đang chấp nhận y trong cách thế mà y hiện bày. Từ sự chấp nhận này là sự chuyển hoá.

Bạn có thấy điều này cũng đã xảy ra ngay trong đời sống của bạn không? Bất cứ lúc nào ai đó chấp nhận bạn một cách hoàn toàn, vô điều kiện, bạn bắt đầu thay đổi. Sự chấp nhận của y đã tạo cho bạn niềm can đảm đó… Khi có ai đó đơn thuần yêu bạn bất kể bạn là gì, bạn có thấy phép lạ đang xảy ra, rằng có cái gì đó đang thay đổi, khởi sự thay đổi ngay tức thì, nhanh chóng, phải không? Sự chấp nhận rằng bạn được yêu không có điều kiện này

–không chờ đợi ở bạn bất cứ điều gì- mang lại cho bạn nhựa sống, để bạn chan hoà với cuộc đời, làm bạn trở nên tự tin, kỳ vọng. Từ đó bạn cảm nhận ra mình đích thực hiện hữu, thấy rằng mình không cần phải hoàn tất những điều mà người ta trông đợi ở mình, rằng bạn có thể là mình, rằng con người nguyên sơ của bạn được tôn trọng.

Ngay cả việc bạn chỉ tìm ra một người duy nhất hoàn toàn tôn trọng bạn -bởi vì tất cả mọi phán xét là bất kính- chấp nhận bạn như nguyên trạng, không hề đặt ra bất cứ một đòi hỏi nào, một người có thể nói với bạn một câu, “Anh (hay em) hãy là anh. Trung thực với chính mình. Tôi yêu anh. Tôi yêu anh không phải vì những gì anh đang làm. Tôi yêu anh với cái con người thực, cái tận cùng cốt lõi của anh; Tôi không hề bận tâm đến cái vỏ ngoài của anh, bộ áo quần mà anh đang mặc. Tôi chẳng hề bận tâm đến những gí anh đang có, tôi chỉ quan tâm đến một điều duy nhất –Anh là anh. Và anh quá đổi tuyệt vời”…

Cái đó gọi là tình yêu. Đó là lý do tại sao tình yêu là nhựa sống. Khi bạn tìm được một người phụ nữ (hay đàn ông) đơn thuần yêu bạn –không vì bất cứ một lý lẽ nào, chỉ thuần túy là tình yêu… rồi cái tình yêu này sẽ chuyển hoá bạn. Bỗng dưng bạn trở thành một con người khác như chưa bao giờ. Bỗng dưng nỗi buồn phiền tan biến, và cuộc đời bạn không còn là những chuổi ngày tẻ nhạt. Bỗng dưng mỗi bước đi biến thành khúc luân vũ, và trái tim bạn là một khúc nhạc rộn rã reo vui. Bạn bắt đầu chuyển hướng - một ân sủng khởi sinh.

Hãy nhìn đi: Bất cứ lúc nào có ai đó yêu bạn, chỉ nguyên cái tình yêu này không cũng đủ rồi. Đủ để sưởi ấm đời bạn, làm cho mọi giá băng tan biến. Trái tim bạn mở ra cuộc đời không còn hờ hững nữa. Bây giờ bạn ngắm hoa, nhìn trời nhiều hơn –ngay cả bầu trời đó như cũng mang thông điệp của tình yêu… bởi vì đã có một cô gái –hay một chàng trai nào đó- nhìn sâu vào mắt bạn, chấp nhận bạn một cách hoàn toàn, không điều kiện.

Thế nhưng câu chuyện tình không dừng lại ở đây vì con nguời thường xuẩn động. Những ngày trăng mật này không sớm thì muộn cũng sẽ biến mất -một tuần, hai tuần, nhiều lắm là ba tuần. Không sớm thì muộn nàng bắt đầu trông chờ ở bạn phải thế này, chàng trông chờ ở bạn phải thế nọ, “Phải làm cái này. Không được làm cái kia.” Một lần nữa bạn lại bị kéo lùi trở lại cuộc đời trần tục, bầu trời không còn là bầu trời hoa mộng cũ. Gánh nặng lại chồng chất lên, tình yêu đã mất dấu. Bây giờ thì nàng quan tâm đến chiếc ví của bạn nhiều hơn. Bây giờ thì chàng chỉ nghĩ nhiều đến cái ăn cái uống. Rồi một ngàn lẻ một thứ chuyện phải lo toan, phải tổ chức gia đình như thế này, phải sắp xếp nhà cửa như thế nọ -không còn nữa sự hòa
điệu giữa hai kẻ yêu nhau.

Nếu mối hoà điệu này được giữ bền vững lâu dài thì mọi chuyện đều tốt đẹp. Bạn có thể tiếp tục làm một ngàn lẽ một chuyện, không có vấn đề. Thế nhưng nếu sự hoà điệu kia biến mất; bạn sẽ xem sự hiện hữu của người kia như là chuyện đương nhiên. Chỉ trong vòng ba tuần lễ đó, bạn bắt đầu gán cho nhau đủ thứ. Cái ngày mà sự gán ghép này kết thúc, tuần trăng mật của bạn cũng chấm dứt theo.

Chuyện xảy ra với tình yêu đời thường là như thế, còn đối với một vị thầy tâm linh, khi bạn yêu họ thì sao? Ai sẽ là người thương yêu bạn một cách hoàn toàn, yêu thương bạn vô điều kiện? Tình yêu đó là phương thức trị liệu, có năng lực chữa lành mọi vết thương. Thế nên tôi luôn luôn nhấn mạnh đến hành trì -bởi vì trừ phi bạn là một hành giả, bạn sẽ chẳng bao giờ đến gần tôi đủ để nhận sự yêu thương của tôi. Bạn sẽ vẫn còn ở trong tình trạng lo ngại, bạn sẽ vẫn còn ở trong tư thế phòng thủ. Bạn sẽ còn giữ mải khoảng cách để có thể tháo chạy kịp thời vào một lúc nào đó.

Trừ phi bạn trở thành một hành giả, trừ phi bạn buông bỏ sự phòng thủ, bạn sẽ không thể nào nhận được sự yêu thương của tôi. Và, chỉ khi nào bạn nhận được sự yêu thương của tôi, lúc đó bạn mới có thể bắt đầu thay đổi. Ngoài tình yêu thương này ra bạn không cần đến bất cứ cái gì khác, sự thực là thế. Chỉ có tình yêu thương này là đủ rồi, quá đủ. Đó là một năng lực kỳ diệu phi thường.

Thiền tin tưởng ở yêu thương. Nó không tin vào những quy luật, tín điều. Nó không tin vào bất cứ hình thức kỷ luật nào, nó chỉ tin vào những gì sâu thẳm ở bên trong. Thiền phát xuất từ sự yêu thương, sự tôn trọng, tin cậy. Khi bạn phản chiếu tự soi, bạn bắt đầu tin cậy sự hiện hữu. Hãy nhìn kỹ sự khác biệt này: Khi bạn hỏi một người Cơ Đốc hay Ấn Độ giáo, đối với họ niềm tin phải là một yêu cầu đầu tiên. Họ sẽ bảo, “Tin vào sự hiện hữu –và rồi bạn sẽ hiểu Thượng Đế là gì.” Đối với Thiền, đây không phải là yêu cầu đầu tiên. Thiền bảo rắng: Hãy phản chiếu tự soi. Từ thiền quán, niềm tin sinh khởi, và niềm tin này thánh hoá hiện hữu. Chân Như sinh khởi.Làm thế nào bạn có thể cứ tiếp tục làm côg việc lên án khi biết rằng vạn pháp đều là Thượng Đế? Cái được gọi là truyền thống Vệ Đà của Ấn Độ cho rằng, “Tất cả đều là Đại Ngã –Brahman”, thế nhưng họ vẫn không ngừng lên án. Họ vẫn tiếp tục gọi bạn là kẻ tội lỗi, gọi người kia là vị thánh, và ông thánh thì sẽ lên thiên đường còn kẻ tội lỗi thì sẽ sa địa ngục. Điều này hầu như hoàn toàn phi lý khi tất cả vạn pháp đều là Thượng Đế. Thế thì làm sao bạn lại là kẻ có tội? Thượng Đế lại là kẻ tội lỗi nằm ở ngay chính trong bạn ư? Làm sao lại có thể tống Thượng Đế xuống địa ngục được?

Thiền cho rằng: Đến một ngày bạn biết rằng tất cả đều thánh thiện, tất cả đều là Thượng Đế. Và người ta không còn dùng danh từ “thượng đế” nữa -bởi vì các tôn giáo khác đã làm băng hoại cái danh từ này quá mức, đã làm hư hỏng, ô nhiễm, đầu độc nó mất rồi. Người ta không dùng từ “thượng đế”. Khi bạn phản chiếu tự soi, dần dần bạn sẽ thấy vạn pháp hiện bày theo cách thế của chúng, và rối bạn bắt đầu tin cậy và tôn trọng tính cách như thị của vạn pháp, từ đó một niềm tin sinh khởi. Niềm tin này là chân như –là như thị.

Chân Như đưa đến một cái nhìn về sự tương tức của mọi hiện hữu. Và rồi toàn thể vũ trụ chỉ là một khối, vận hành trong một kết cấu thống nhất. Có một danh từ đặc biệt để nói về khái niệm này, đó là “jiji muge hokkai”: khi bạn hiểu được rằng toàn thể hiện hữu là một khối đồng nhất –đây là một đơn vũ trụ chứ không phải đa vũ trụ- trong đó vạn pháp được kết nối cùng nhau, những kẻ tội lỗi và những ông thánh đều giống như nhau, là bộ phận không hề tách rời của cùng một mạng lưới, xấu và tốt cùng đan chồng vào nhau. Giống như bóng tối và ánh sáng, cái chết và sự sống không hề tách lìa nhau, cái tốt và xấu cũng thế.

Vạn pháp đều tương tức. Đó là chiếc lưới Đế châu, một cấu trúc tuyệt vời.

Hãy lắng nghe kinh nghiệm sau đây của Berenson. “Đó là một buổi sáng đầu hè. Một làn sương mờ lấp lánh bạc toả lung linh trên đầu những ngọn chanh. Không khí như mơn man âu yếm. Tôi nhớ lại… lúc đó tôi đang trèo lên một khúc rễ cây và đột nhiên cảm thấy mình như tan hoà vào cái chân như. Tôi đã không gọi nó bằng cái tiếng này; trong trạng thái của tâm lúc đó ngôn ngữ không còn hiện diện, cũng không cả cảm thọ. Không cần thiết để có ngôn từ. Cái như thị của nó và tôi đã là một. Nó có mặt ở đó như một ân sủng, thế thôi.”

Chân Như có nghĩa là đạt đến một khoảnh khắc khi bạn đột nhiên nhìn thấy vạn hữu là một, tương liên cùng nhau, hoà điệu trong cùng một khúc luân vũ, một hợp tấu. Và tất cả đều cần thiết như nhau –cái xấu cũng như cái tốt. Ramana (3) cũng cần thiết như Rama. Một mình chúa Giêsu thôi sẽ không trọn vẹn, phải có thêm một Judas. Không có Judas, Chúa Giêsu sẽ không nổi bật lên như thế. Cắt bỏ Judas ra khỏi cuốn Thánh Kinh sẽ là một mất mát lớn lao. Loại bỏ Judas ra thì Chúa Giêsu sẽ đứng ở chỗ nào? Và còn gì là Chúa Giêsu? Judas đã cho một hình ảnh tương phản, tạo ra một cái nền cần thiết. Y trở thành một đám mây đen trong đó Chúa Giêsu nổi bật lên như một làn chớp bạc. Nếu không có đám mây đen này, sẽ không có những làn chớp bạc.

Chúa Giêsu hẵn phải cảm ơn Judas mãi mãi. Và khi Chúa rửa chân cho các môn đệ, sẽ chẳng là một tình cờ khi những bàn chân đầu tiên là của Judas. Thế rồi khi từ biệt môn đệ trong chuyến đi cuối cùng, Chúa đã ôm, đã hôn Judas mặn nồng hơn bất cứ ai khác. Judas là môn đệ hàng đầu, được thương yêu nhất của Chúa.

Bây giờ, đây là một bí ẩn ở đằng sau bí ẩn. Đã có những đồn đãi qua thời gian trong vòng bí mật rằng tất cả đều chỉ là một sự dàn dựng của Chúa Giêsu. Gurdjieff (4) là người rất mực tin tưởng vào giả thuyết này. Có nghĩa rằng Judas chỉ đơn giản tuân hành theo mệnh lệnh của Chúa Giêsu -để phản bội, để bán đứng ngài cho quân nghịch. Điều này xem ra rất hợp luận lý. Bởi vì cho dù Judas có tệ đến mức nào đi nữa, không lẽ chỉ bán Chúa với ba mươi đồng?... hình như quá nhiều. Mà Judas là người thân cận với Chúa khá lâu, được xem như là một môn đệ thông minh nhất trong nhóm. Ông ta là người có học thức duy nhất, người duy nhất trong số môn đệ có thể được gọi là trí thức. Thật ra về mặt kiến thức, có thể nói rằng ông ta còn uyên bác hơn cả Chúa Giêsu, ông là một học giả uyên thâm bên cạnh Chúa.Quá nhiều chăng, khi bán Chúa với ba mươi đồng tiền bạc? Không hẵn thế. Và rồi bạn biết điều gì đã xảy ra không? Khi Chúa bị đóng đinh lên thập tự giá, Judas đã tự sát –chỉ ngay ngày hôm sau. Những người Cơ Đốc đã không đề cập nhiều đến chuyện này, thế nhưng đây là điều cần phải được nói lên. Tại sao y lại tự sát? Bởi vì y là người làm công việc kết thúc bài bản –bây giờ đã đến lúc y nên bước theo chân của vị tôn sư mình. Làm sao bạn có thể tin được rằng một người bán Chúa với ba mươi đồng bạc lại bị mặc cảm tội lỗi dày vò đến độ phải tự sát? Không bao giờ. Tại sao y lại phải băn khuăn chuyện này chứ? Không, y chỉ đơn thuần tuân hành theo mệnh lệnh của Chúa. Y không thể chối từ -đó là một phần của sự tuân phục. Y đã phải chấp hành.

Nếu một ngày nào đó tôi bảo bạn rằng, “Hãy giết tôi”, bạn phải chấp hành ngay. Điều đó gọi là sự tuân phục. Bạn không thể trả lời “Không” với vị tôn sư của mình.

Đây chỉ là một sự dàn dựng. Điều này không phải là không có lý do: Chỉ thông qua sự đóng đinh lên thập tự giá thì thông điệp của Chúa mới có thể tồn tại trên thế giới này. Sẽ không bao giờ có Cơ Đốc giáo nếu không có sự đóng đinh này. Đó là lý do tại sao tôi gọi đạo Cơ Đốc là “thập tự giáo”-crossianity. Đây không phải là Cơ Đốc- Christianity. Bởi vì nếu chỉ có Chúa Giêsu –Christ- không thôi thì sẽ chẳng có gì xảy ra, phải cần có một cây thập tự giá.

Khi bạn thấy được sự tương tức tương liên của vạn pháp, thì lúc đó Judas cũng trở thành bộ phận của một cuộc chơi có Chúa ở trong. Lúc đó thì cái xấu cũng chỉ là một thành phần của cái tốt. Lúc đó thì Qủy Sứ cũng chẳng ai khác hơn là một thiên thần của Thượng Đế -tôi không gọi y là một thiên thần bị đọa đâu nhé! Mà có thể y đã được Thượng Đế phái đến thế giới này trong một sứ mệnh lớn lao -biết đâu y lại chẳng là môn đệ tín cẩn nhất của Thượng Đế.

Cái danh từ “ma quỷ” –devil- phát xuất từ danh từ “thánh thiện” –divine. Đó là một biểu thị khá rõ. Vâng, Quỷ Sứ cũng đồng thời thánh thiện.

Sasaki kể rằng: Một lần sư phụ của tôi đề cập cái chuyện này với tôi, về cái chân như này, ông bảo, “Này Sasaki hãy suy nghĩ đi. Ngươi cho rằng mình là một cá thể độc lập, một ốc đảo. Nhưng thật ra đâu phải thế. Nếu không có cha ngươi, mẹ ngươi thì làm gì có ngươi. Nếu không có ông bà ngươi thì làm gì có cha mẹ ngươi và có ngươi.”

Cứ thế mà tiếp tục -bạn có thể đi cho đến tận uyên nguyên đầu nguồn. Bạn có thể tiếp tục đi ngược trở lại mãi, và rồi bạn sẽ thấy rằng bất cứ cái gì đã xảy ra tạo nên sự hiện hữu của bạn hôm nay, đã phải xảy ra như thế để bạn có mặt. Bằng không thì chắc chắn là đã không có bạn. Tất cả đã được nối kết nhau chặt chẽ như thế, tương tức và tương tục. Bạn chỉ là một bộ phận cực nhỏ trong cái chuổi dài bất tận này. Tất cả cái đang là có mặt ở trong bạn, tất cả cái đã qua có mặt ở trong bạn. Ở khoảnh khắc này đây, bạn là tụ đỉnh của ngàn muôn năm trước. Trong bạn có mặt của toàn bộ quá khứ. Nhưng không phải chỉ có thế thôi đâu. Từ bạn sẽ sinh ra con cái bạn. Rồi cháu chắt… và cứ tiếp tục như thế mãi.

Từ những hành động của bạn sẽ đẻ ra những hậu quả, và từ những hậu quả này sẽ sinh ra những hậu quả khác, và từ những hậu quả khác này sẽ lại sinh ra những hành động. Rồi bạn sẽ biến mất trên cõi đời này, thế nhưng bất cứ điều gì bạn làm sẽ vẫn còn tiếp tục. Nó sẽ có những phản ứng dội lại, qua bao thời đại, cho đến điểm rốt ráo tận cùng.

Thế là tất cả quá khứ đều có mặt ở trong bạn, và tất cả tương lai cũng thế. Ở khoảnh khắc này đây quá khứ và tương lai gặp gỡ nhau ở trong bạn, không hề có điểm tận cùng –ad infinitum, ở cả hai hướng. Muôn xưa và muôn sau. Trong bạn chất chứa hạt giống từ đó tương lai sinh khởi, cũng hoàn toàn giống như bạn ở khoảnh khắc này đây là toàn bộ của quá khứ hiện bày. Thế nên bạn cũng là toàn bộ của tương lai. Khoảnh khắc này là tất cả, bạn là tất cả. Bởi vì toàn bộ có mặt ở trong bạn, sinh mệnh của cái toàn bộ này cũng đang ở tình trạng bị đe dọa. Cái toàn bộ này đang đi đan chéo qua bạn.

Khi bạn chạm tay vào một cọng cỏ, bạn đang chạm vào tất cả muôn vàn tinh tú, sơn hà đại địa. Bởi vì tất cả cái này đều có mặt trong tất cả cái khác, tất cả cái này đều ở trong tất cả các cái khác. Thiền gọi sự có mặt của cái toàn thể ẩn chứa trong từng bộ phận của nó là jiji muge hokkai.

“Điều này được minh hoạ bởi ý niệm về một chiếc lưới vũ trụ. Chiếc lưới này được gọi là “Lưới Đế Châu”, một chiếc lưới trải rộng ra khắp toàn vũ trụ, với chiều đứng là thời gian, và chiều ngang là không gian. Ở tại mỗi điểm mà một sợi chỉ lưới xuyên qua một sợi khác là một hạt châu, biểu trưng cho một cá thể riêng biệt. Trên mình của mỗi hạt châu này không những chỉ phản chiếu lấp lánh những hạt châu khác ở trên chiếc lưới mà là tất cả những phản chiếu của tất cả những phản chiếu khác của từng hạt châu khác chiếu dọi trên từng hạt châu một.” Tất cả những phản chiếu vô cùng vô tận này gọi là jiji muge hokkai.Khi Đức Phật Cồ Đàm cầm một chiếc hoa sen đơn độc ở trong tay, ngài đã trình bày cho thấy cái jiji muge hokkai này. Và Ma Ha Ca Diếp đã lãnh hội được. Đây là cái thông điệp -rằng trong cái hoa sen nhỏ bé này tất cả đều có mặt: toàn bộ quá khứ, toàn bộ tương lai, tất cả mọi chiều kích đều hiện hữu. Trong cái hoa sen nhỏ bé này, tất cả những cái đã và đang nở hoa cùng tất cả những cái khác sẽ nở hoa vào một ngày nào đó đều được chứa đựng trong cánh sen này. Ma Ha Ca Diếp đã mĩm cười vì ông đã lãnh hội thông điệp: jiji muge hokkai. Đó là lý do tại sao Đức Phật đã trao cành hoa cho Ma Ha Ca Diếp như là một mật truyền tâm ấn.

Thế nên người Phật tử luôn từ bi với muôn loài, tri ân và tôn trọng muôn loài -bởi vì tất cả vạn pháp đều có mặt trong từng mỗi cá thể.

Bây giờ chúng ta trở lại với câu chuyện.

Một hôm, khi sư Shichiri Kojun đang thực hành công phu tối, một tên cướp với chiếc gươm bén đột nhập vào phòng đòi ông phải đưa tiền nếu không sẽ mất mạng.

Vị thiền sư bảo y: “Đừng có làm rộn ta. Tiền ở trong cái ngăn tủ đó.” Xong ông bắt đầu tụng kinh tiếp.

Không lên án, không phán xét. Đơn thuần chấp nhận – như một cơn gió nhẹ thoáng qua chứ không phải là một tên cướp. Không cả một thay đổi nhỏ trong mắt nhìn –như là một người bạn chợt đến viếng thăm chứ không phải là tên cướp. Không có bất cứ một thay đổi nào trong thái độ. Ông bảo, “Đừng có làm rộn ta. Tiền ở trong cái ngăn tủ đó. Bộ không thấy ta đang tụng kinh hả? Tối thiểu ngươi cũng nên tỏ ra tôn trọng, không làm rộn một người đang đọc kinh với ba cái chuyện tiền nong tục tỉu đó chứ. Ngươi hãy tự mình đi kiếm lấy! Đừng có làm rộn ta.”

Bây giờ hãy để ý điểm này: Vị Thiền sư không chống lại tên cướp vì việc y đến trộm tiền. Ông ta không chống lại tên cướp vì y chỉ biết chạy theo tiền, ám ảnh bởi tiền – không phải thế, không hề như vậy. Chỉ là một đơn thuần chấp nhận: đây là cách thế mà y hiện hữu. Đây là cách thế mà y phải có mặt, Ai mà biết được? Thế thì tại sao tôi lại phải lên án? Mà tôi là ai? Nếu y biết điều một chút thì đừng làm rộn tôi, thế là đủ rồi, quá đủ là khác khi trông chờ ở một kẻ khác. Đừng có làm rộn tôi nhé.

Một lát, ông bỗng ngưng đọc kinh và bảo tên cướp: “Này, đừng có lấy hết nghe. Chừa lại một ít để ta còn phải đóng thuế ngày mai nữa đó.”

Bạn dể ý đến cái trọng điểm -rất thân hữu. Không có một chút gì thù hằn ở trong đó. Và bởi vì không có thù hằn, cũng sẽ không có sợ hãi. Bởi vì không có sự lên án, và với một niềm tôn trọng sâu sắc như thế, vị thiền sư có thể tin rằng tên cướp sẽ bỏ đi sau khi lấy xong tiền. Khi bạn bố thí cho ai với tất cả tấm lòng, bạn có thể tin –cho dù ngay cả một tên tồi tệ nhất, tối thiểu cũng sẽ tôn trọng những gì mà bạn tỏ ra tôn trọng y. Y sẽ tôn trọng. Bạn có thể tin chuyện đó. Khi bạn tin cậy ai, khi bạn không phán xét, lên án ai, bạn có thể tin rằng rồi người đó sẽ tin cậy bạn. Vị Thiền sư chỉ đơn giản bảo:

“Này, đừng có lấy hết nghe. Chừa lại một ít để ta còn phải đóng thuế ngày mai nữa đó.”

Tên cướp gom gần hết số tiền và sắp sửa tẩu thoát. “Này, ai tặng cho mình cái gì thì phải biết cảm ơn người đó chớ…” Bây giờ, hãy quan sát cái lòng từ bi của vị thiền sư. Ông ta không xem đó là chuyện cướp giật; ông bảo tên cướp, “Này, ai tặng cho mình cái gì thì phải biết cảm ơn người đó chớ.” Ông ta đang chuyển hoá y; thị kiến của ông hoàn toàn khác biệt với thế nhân. Ông không muốn y mang mặc cảm tội lỗi; lòng từ bi của ông thật là vô lượng. Nếu không sau này tên cướp sẽ bắt đầu cảm thấy mình có tội. Mà y sắp sửa cảm thấy mình tội lỗi thật –ai lại đi cướp giật một ông sư nghèo, một tên ăn mày khốn khó mà ngay tự bản chất chẳng hề có chút gì tài sản cho riêng mình. Cướp giật một người đang sẵn lòng bố thí, đang chấp nhận bạn một cách hoàn toàn -chắc chắn y sẽ cảm thấy tội lỗi, chắc chắn y sẽ bắt đầu cảm thấy hối hận. Có thể y sẽ mất ngủ tối nay. Có thể y sẽ trở lại vào sáng hôm sau để xin được tha thứ.

Không, không thể như vậy được. Thiền không bao giờ muốn tạo ra mặc cảm phạm tội cho bất cứ tình huống nào. Đó là tất cả những gì độc đáo của Thiền, một tôn giáo mà không hề dựng lên cái ám ảnh về tội lỗi. Trên căn bản tội phước, người ta dễ dàng xây dựng lên một tôn giáo, đó là điều mà các tôn giáo khác thường làm. Thế nhưng khi bạn tạo ra tội, bạn đã tạo ra một cái gì đó còn tệ hại hơn là chuyện giải tội. Thiền không hề tạo ra bất cứ ý niệm nào về tội phước, luôn luôn cẩn trọng để không gây cho ai cái mặc cảm phạm tội.

Bây giờ vị Thiền sư bảo tiếp, “Này, ai tặng cho mình cái gì thì phải biết cảm ơn người đó chớ”. ‘Đây là một quà tặng! Ngươi hiểu rõ chuyện này không đấy? Ta đang tặng cho ngươi –không phải ngươi cướp giật của ta đâu nhé’. Có một mảy may khác biệt nào đâu! Hoàn toàn giống nhau thôi.

Đây là điều Thiền gọi bằng hai tiếng bố thí –thay vì để nó không bị tước ra khỏi tay bạn. Và đây là cái nhìn tổng thể về đời sống. Trước khi thần chết đến gần hãy cho đi tất cả để thần chết không mang mặc cảm tội lỗi. Hãy hiến tặng cuộc đời bạn cho thần chết như một món quà. Đó là tinh thần buông bỏ của Thiền. Nó hoàn toàn khác xa với Ân Độ giáo hay Thiên Chúa Giáo -họ cho là để nhận lại một cái gì. Với Thiền, cho là để không tạo ra cái ý niệm phạm tội ở bất cứ nơi đâu trên trái đất này; không hề có tội lỗi được để lại đằng sau.

“Này, ai tặng cho mình cái gì thì phải biết cảm ơn người đó chớ,” Shichiri nói thêm. Tên cướp lí nhí cảm ơn rồi lỉnh mất.

Vài hôm sau thì tên cướp bị bắt và thú nhận tất cả tội lỗi, trong số nạn nhân dĩ nhiên có cả sư Shichiri. Khi sư được gọi đến như một nhân chứng, ông bảo: “Đối với tôi thì người này không phải là kẻ cướp. Tôi tặng y tiền và y còn biết nói lời cảm ơn tôi”.

Bạn có thấy điểm chính yếu này không? Rất mực tôn trọng! Một sự tôn trọng vô điều kiện đối với một con người -một tên cướp!

Nếu cái ông Shichiri này là một ông thánh Cơ Đốc, hẵn là ông ta sẽ dọa dẫm y rằng, ngươi dọn mình đi để nhận lãnh cực hình tại địa ngục -địa ngục đời đời đấy nhé. Còn nếu ông ta là một vị thánh Ấn Độ giáo, hẵn là ông ta sẽ thuyết giảng cho y một bài luân lý dài về điều răn không được trộm cắp, sẽ hăm dọa rằng rồi y sẽ bị tống vào hoả ngục. Chưa hết, ông ta sẽ còn vẽ ra một bức tranh kinh hoàng về địa ngục, dạy thêm cho y một bài học nữa về sự vô dụng của tiền bạc thế gian.

Hãy nhìn kỹ điểm này: Vị Thiền sư không hề giảng thuyết bất cứ điều gì về sự vô dụng của tiền bạc. Thay vào đó, ông đã nói một câu rất thực tế đời thường, “Này, hãy để lại cho ta một ít; sáng mai ta cần dùng đấy.”

Dĩ nhiên tiền bạc đều có chủ đích. Ta không cần phải bị ám ảnh bởi nó, cách này hay cách khác, chạy theo hay chống lại. Tiền bạc chỉ là phương tiện. Bạn không phải chỉ sống vì tiền, nhưng bạn cũng không cần phải lên án. Nó chỉ là phương tiện. Đó là lý do tại sao thái độ của tôi đối với tiền bạc là: Nó cần phải được sử dụng. Nó thuần túy chỉ là công cụ.

Trong cái thế giới tôn giáo, tiền bạc thường bị lên án - người đạo hạnh tín ngưỡng thường tỏ ra sợ hãi chuyện tiền bạc. Nỗi sợ này chẳng là gì cả ngoài lòng tham đứng lộn đầu. Cũng cùng lòng tham đó nay biến thành nỗi sợ.

Nếu bạn đi đến Acharya Vinoba Bhave (5) với tiền bạc trong tay, ông ta sẽ nhắm đôi mắt lại. Ông ta nhắm mắt vì không muốn nhìn thấy tiền. Sao lại sợ hãi tiền bạc đến vậy nhỉ? Sao bạn nhắm đôi mắt lại? Chưa hết đâu, ông ta sẽ còn tiếp tục bảo bạn rằng tiền bạc là thứ dơ dáy bẩn thỉu -thế nhưng ông ta chẳng hề nhắm mắt lại khi thấy điều dơ dáy. Thật là chuyện hết sức phi lý. Mà thật ra, nếu tiền bạc là thứ bẩn thỉu dơ dáy, có lẽ ông ta nên phải nhắm mắt suốt hai mươi bốn tiếng trong ngày bởi vì ở đâu lại chẳng có chuyện dơ dáy. Tiền bạc dơ dáy bẩn thỉu quá chăng? Thế thì tại sao lại sợ hãi cái dơ dáy? Nỗi sợ đó là gì?

Thiền có một phương cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt tự căn bản. Một vị thầy không hề cho rằng tiền bạc là thứ dơ dáy và rồi bạn không nên nhìn vào túi tiền của kẻ khác. Nó phải làm gì với người đời đây? Tiền bạc không là của ai cả. Thế nên khi bảo một người nào đó rằng, “Mi là tên trộm cướp”, có nghĩa là bạn tin vào chuyện tài sản riêng tư, rằng người này có được một cách hợp pháp còn kẻ kia thì không, người này có quyền sở hữu nó, kẻ kia không có quyền.

Trộm cắp bị lên án là do bởi đầu óc của những anh tư bản trên thế gian này; nó là một phần của đầu óc tư bản. Đầu óc tư bản cho rằng tiền bạc thuộc về một cá nhân nào đó –nó luôn luôn có một sở hữu chủ hợp pháp, không ai được quyền lấy đi.

Thế nhưng Thiền lại cho rằng không có cái gì thuộc về ai cả, không ai là sở hữu chủ hợp pháp cái gì cả. Bạn làm chủ cái thế giới này như thế nào đây? Bạn đi vào cuộc đời này với hai bàn tay trắng và ra đi cũng với hai bàn tay trắng -bạn không thể làm chủ được nó. Không ai có thể làm chủ được nó; chúng ta chỉ sử dụng nó mà thôi. Và tất cả chúng ta ở đây cùng sử dụng nó. Cái thông điệp đó biểu lộ trong câu nói: “Cứ lấy tiền đi! Nhưng hãy để lại cho ta một ít. Ta cũng có việc cần dùng nó, như ngươi vậy.”

Một thái độ rất mực thực dụng, rất mực thực nghiệm! Đồng thời cũng phản ảnh tinh thần không nô lệ vào tiền bạc! Và ngay tại tòa án, sư Shichiri bảo: “Đây không phải là tên trộm…”, ông ta đã biến y thành một người bạn. Ông lại tiếp, “… Tối thiểu theo như hiểu biết của tôi. Tôi không biết gì cả về tha nhân –làm sao mà tôi có thể biết những người không phải là tôi? Điều thực sự mà tôi biết là: Tôi đã tặng y tiền và y còn biết nói lời cảm ơn tôi. Chấm hết, những sổ sách đời đã đóng lại. Y chẳng còn nợ nần gì tôi nữa. Y đã cám ơn tôi chuyện này –đâu có ai có thể làm gì khác hơn?”

Sau khi ở tù ra, tên cướp tìm đến sư Shichiri và xin ông xuống tóc thu nhận làm đệ tử.

Bạn có thể làm điều gì khác hơn với một người như cái ông Shichiri này? Bạn sẽ phải trở thành một môn đệ của ông ta mà thôi. Ông ta đã cải biến một tên đạo tặc thành một hành giả. Như một nhà luyện kim, ông ta không bao giờ để mất một cơ hội nào. Bất cứ lúc nào có cơ hội, ông ta đều chộp lấy –ngay cả tên trộm đạo một lần đến viếng vị thiền sư, anh ta sẽ trở lại để trở thành một hành giả.

Tiếp xúc với một vị Thầy cũng đồng nghĩa với mình được chuyển hoá. Có thể là bạn đến vì một lý do nào khác, mục đích chẳng phải là để thăm viếng vị thiền sư – tên đạo tặc đâu có phải tìm đến để thăm viếng ông Thầy đâu. Ngay cả việc dù biết rằng trong cái thảo am này có một vị Thiền sư đang trú ngụ, y cũng chẳng cần phải bận tâm một chút nào cả. Y đến đó chỉ vì tiền; y đã rơi tỏm vào vị Thiền sư này một cách tình cờ. Thế nhưng nếu do một tình cờ nào đó mà bạn gặp Đức Phật, rồi bạn cũng sẽ thay đổi hoàn toàn thôi. Bạn sẽ không bao giờ còn là con người cũ nữa.

Rất nhiều người đã có mặt ở đây như một tình cờ. Bạn đã không hề tìm tôi, kiếm tôi, thế nhưng do một ngàn lẻ một sự tình cờ nào đó, bạn đã đến đây. Nhưng khi đã đến đây bạn cũng rất khó để rời đi.

Một vị Thầy không hề giảng đạo, ông ta không bao giờ bảo ai phải nên làm cái nọ cái kia. Tổ Bồ Đề Đạt Ma đã từng nói, “Thiền không có gì để nói ra, nhưng lại có rất nhiều để biểu lộ”. Thiền sư Shichiri đã khai ngộ cho tên đạo tặc này. Ông ta đã thay đổi y hoàn toàn với cái kỹ năng thiện xảo của mình. Ông ta phải là một nhà phẫu thuật tài ba –đã thực hiện một cuộc giải phẩu ngay trên trái tim của tên cướp … không hề gây một tiếng động. Ông ta đã hủy diệt y toàn diện và tái tạo y thành một con người mới hoàn toàn mà ngay cả y cũng không hề nhận ra. Đó là phép lạ của một bậc Thầy.

Có một câu ở đâu đó trong một bộ kinh về Thiền: “Người hiểu đạo không hề loại bỏ lỗi lầm”. Khi đọc ngang qua câu này, trái tim tôi như nhảy múa reo vui. Hãy lập lại câu kinh này cho nó thấm sâu vài tận cùng tâm hồn bạn: Người hiểu đạo không hề loại bỏ lỗi lầm.

Một vị Thiền sư khác khi nói về cuốn kinh đã chú giải thêm: “Không cần phải ưu tiên đi tìm kiếm chân lý bởi vì nó hiện bày khắp nơi, ngay cả trong lỗi lầm. Thế nên ai loại bỏ lầm lỗi cũng có nghĩa là loại bỏ chân lý.”

Thật là những con người vĩ đại! Ai loại bỏ lầm lỗi là loại bỏ chân lý. Bạn có thấy sự tuyệt vời của câu nói này không? Có thấy được quan điểm tiến bộ, cách mạng của nó không? Thiền sư Shichiri không loại bỏ người đàn ông kia chỉ vì y là một tên cướp, vì những lỗi lầm mà y đang phạm -bởi vì đằng sau lầm lỗi đó là hiện hữu của thánh thiện, của thượng đế. Loại bỏ lỗi lầm thì cũng chính là loại bỏ thượng đế. Loại bỏ lỗi lầm cũng có nghĩa là bạn loại bỏ chân lý được ẩn dấu ở đằng sau.

Ông ta chấp nhận lỗi lầm tức là để chấp nhận chân lý. Một khi chân lý hiện khởi, được chấp nhận, quảng bá ra, lỗi lầm tự nó sẽ tan biến. Bạn không cần phải đánh nhau với bóng tối –đó là ý nghĩa của bức thông điệp. Rất đơn giản, bạn chỉ việc thắp lên một ngọn đèn. Thắp lên một ngọn đèn chứ không cần phải đánh nhau với bóng tối. Vị Thiền sư đã thắp lên một ngọn đèn ở tận bên trong tên cướp.

Có một câu truyện giống y như câu truyện trên, nhưng mang chất Thiền hơn, về một vị Thiền sư khác -nội dung gần giống nhau nhưng thấm đẫm Thiền vị hơn.

Một đêm kia khi Thiền sư Taigan đang ngồi viết thư thì một tên cướp đột nhập vào phòng ông với một chiếc gươm trần lớn sắc bén trên tay. Nhìn thẳng vào y, vị Thiền sư hỏi: “Nhà ngươi muốn gì - tiền hay là mạng ta?”

Bây giờ thì câu truyện có màu sắc Thiền hơn –sư Taigan đã không hề để cho tên cướp có được một cơ hội bày tỏ ý định của y. Thiền sư Shichiri thì còn cho y cơ hội để nói lên điều yêu cầu: Một tên cướp với chiếc gươm bén đột nhập vào phòng đòi ông phải đưa tiền nếu không sẽ mất mạng. Taigan thì đã cải thiện tình huống ngay từ đầu. Có thể là sư đã rút ra được từ câu truyện của Shichiri

-mà chắc hẵn là sư đã đọc qua. Sư đã không cho tên cướp một cơ hội nào. Ông bảo ngay tên cướp, “Nhà ngươi
muốn gì - tiền hay là mạng ta? Cả hai đều không thành
vấn đề - bất cứ ngươi muốn cái gì, ngươi cứ việc thực hiện. Ngươi có quyền lựa chọn.”

“Tiền!”, tên cướp trả lời với một thoáng sợ hãi.

Cái tên cướp này –có lẽ trong đời chưa hề trông thấy một con khủng long như thế- khi thấy Taigan thản nhiên,

‘Nhà ngươi muốn gì - tiền hay là mạng của ta?” Thì ta sẵn sàng để cho mà: “Ngươi có quyền chọn lựa.” Không lên
án, không một chút gì đại loại như thế. Ngay cả việc nếu y muốn tước đi mạng sống của sư, thì cứ việc –Taigan cũng cho luôn chẳng chút bận tâm.

Tất cả rồi cũng sẽ bị tước ra khỏi tay bạn, tốt nhất là hãy cho đi. Hôm nay hay ngày mai, ngay cả đời sống của bạn cũng tan biến đi -thế thì tại sao phải lo lắng vì nó? Thần chết đang gỏ cửa đời: hãy cho tên cướp này một niềm vui…

“Tiền!”, tên cướp trả lời với một thoáng sợ hãi. Vị Thiền sư móc túi lấy chiếc ví trao cho y: “Đây này, lấy đi!”, rồi tiếp tục trở lại bàn viết nốt bức thư dở dang như không hề có chuyện gì xảy ra.

Tên cướp rời khỏi phòng cảm thấy bất ổn, nếu không nói là kinh hoàng. “Này bạn! Hãy hượm!” vị Thiền sư chợt kêu lên. Tên cướp ngoái lại, một thoáng rùng mình. “Này, khép lại dùm ta cánh cửa,” vị Thiền sư bảo.

Vài hôm sau thì tên cướp bị bắt và thú nhận với cảnh sát, “Tôi hành nghề cướp bóc này lâu lắm rồi, nhưng chưa có lần nào cảm thấy kinh khủng khi nghe vị Thiền sư Phật giáo gọi giật tôi lại, “Này bạn! Hãy hượm!” Cái ông này mới cực kỳ nguy hiểm, tôi không thể nào quên ông ta cho được. Và cái ngày mà tôi được phóng thích khỏi nhà tù, tôi sẽ đi kiếm ông ấy. Trong đời tôi chưa bao giờ bắt gặp một người như thế -phẩm chất tuyệt vời! Tôi đang cầm một chiếc gươm bén trong tay, thế nhưng chẳng là gí cả đối với ông ta. Ông ấy mới thực là một chiếc gươm bén.”

Chỉ với một vài tiếng -“Này bạn! Hãy hượm!” – và tên cướp thú nhận, “Tôi vẫn còn run.” Khi bạn đến gần một vị Thầy, ông ta sẽ là người giết bạn. Làm thế nào mà bạn lại có thể giết ông ta được? Cho dù bạn mang một lưỡi gươm trần sắc bén ở trong tay, bạn cũng không thể nào giết được một vị Thiền sư.

Vị Thiền sư sẽ là người giết bạn. Và ông ta sẽ giết bạn một cách hết sức vi tế khiến bạn không thể nào nhận ra là mình đã bị giết chết. Bạn chỉ nhận ra khi được tái sanh. Bỗng nhiên một hôm nào đó bạn thấy mình không còn là con người cũ nữa. Bỗng nhiên một hôm nào đó con người già cỗi của bạn biến mất. Một hôm nào đó tất cả đều trở nên trẻ trung và mới tinh khôi –chim chóc lại bắt đầu ca hát và những lộc non đâm chồi trong cây đời bạn. Giòng sông tù đọng bao lâu nay bắt đầu tuôn chảy trở lại, bạn đang băng băng tuôn mình ra biển cả.

Một câu chuyện khác.

Một vị Thiền sư đã bị tống giam vào tù rất nhiều lần… Bây giờ thí câu chuyện đi một bước xa hơn! Người ta thây những ông Thiền sư thường là những người lập dị, có khi khùng khùng hay dở hơi –tuy nhiên họ lại làm những chuyện tuyệt vời.

Một vị Thiền sư đã bị tống giam vào tù rất nhiều lần… Đây không phải là chuyện tha thứ một tên trộm hay là chuyện một ông sư hổ mang mà là chuyện của một người tự động vào tù. Không phải một lần mà là rất nhiều lần -về tội ăn cắp vặt những người hàng xóm. Những người láng giềng chung quanh chùa đều biết rõ chuyện này và quả tình họ rất bối rối: Tại sao ông thầy này lại đi ăn cắp, mà chỉ toàn ăn cắp vặt? Và cứ mỗi lần được thả ra, ông ta lại đi ăn cắp và rồi bị tống vào tù trở lại. Đến độ những ông quan toà cũng cảm thấy lo lắng. Thế nhưng họ buộc phải tống ông vào khám vì lần nào ông cũng thú nhận tội lỗi. Không bao giờ ông ta trả lời: “Tôi chẳng hề ăn cắp”.

Cuối cùng tất cả láng giềng đã phải nhóm họp lại và đặt vấn đề với ông, “Bạch Thầy, Đừng có đi ăn cắp nữa. Thầy càng ngày càng già rồi và chúng tôi sẵn sàng chu cấp, cúng dường cho Thầy tất cả những gì mà Thầy cần đến -tất cả những gì cần thiết, bất cứ cái gì. Làm ơn đừng có ăn cắp nữa! Chúng tôi rât đổi lo lắng, và rất buồn. Tại sao Thầy lại cứ tiếp tục làm cái chuyện này mãi thế?

Vị sư già liền cả cười, “Tôi đi ăn cắp là vì muốn được tiếp cận với những tù nhân ở trong khám, đem thông điệp tâm linh đến với tâm hồn họ. Ai là người sẽ giúp họ đây? Ở ngoài này, qúy vị thiếu gì những ông thầy. Nhưng ở trong khám kia chẳng có bóng dáng một ông thầy nào cả. Ai là người giúp đỡ họ, làm ơn cho tôi biết? Đây là phương cách duy nhất mà tôi có thể vào được trong tù để giúp đỡ họ. Thế nên khi hạn tù của tôi chấm dứt và tôi bị tống ra ngoài, tôi đã phải ăn cắp cái gì đó để được nhốt vào tù trở lại. Tôi sẽ tiếp tục công chuyện này. Và tôi đã tìm thấy biết bao nhiêu tâm hồn đẹp đẽ ở trong tù, những tâm hồn trong trắng vô tội -nhiều khi rất mực hồn nhiên…”

Có một lần, một người bạn của tôi trở thành thống đốc của một tiểu bang tại Ấn Độ và ông ta đã cho phép tôi vào thăm viếng các nhà tù trong địa phận của ông. Tôi đã lui tới các khám đường này trong nhiều năm và quả tình tôi rất đổi ngạc nhiên. Những người ở trong những trại tù này còn trong trắng hồn nhiên hơn cả những chính khách tại Tân Đề Li, hơn cả những kẻ giàu có trưởng giả, hơn cả những người được tôn xưng là những ông thánh.

Tôi biết hầu hết những vị thánh ở trên đất nước này. Họ còn quỷ quyệt hơn. Tôi đã tìm thấy những linh hồn trong trắng trong những phạm nhân này. Bây giờ thì tôi có thể hiểu được cái ý tưởng của vị Thiền sư già kia –ăn cắp, để bị bắt, để mang đến cho họ những thông điệp tâm linh. “Tôi ăn cắp là vì muốn được tiếp cận với những tù nhân ở trong khám, đem thông điệp của tâm linh đến với tâm hồn họ.” Thiền không hề có một hệ thống giá trị. Thiền chỉ mang đến cho thế giới này một điều duy nhất: hiểu biết và tỉnh thức. Sự hồn nhiên đến từ tỉnh thức. Và hồn nhiên là hồn nhiên với cả cái xấu và cái tốt, cả hai. Hồn nhiên là hồn nhiên một cách đơn giản –nó không biết đến một sự phân biệt nào.Và đây là câu chuyện cuối cùng, câu chuyện về Ryokan -vị Thiền sư mà tôi đã từng có dịp nói đến trước đây, người đã đốt cái mái nhà để cứu một mụt măng. Ryokan là một vị Thiền sư rất mực yêu mến trẻ con. Như điều mà người ta chờ đợi ở cá tánh của vị Thiền sư này, bản thân của ông ta cũng chẳng khác gì một đứa trẻ. Ông ta là hình ảnh của đứa trẻ mà Chúa Giêsu đã từng nói đến. Ông ta rất mực hồn nhiên, đến độ khó mà tin rằng có một người lại hồn nhiên như thế. Ông ta không giảo quyệt, không khôn vặt. Ông ta hồn nhiên đến mức mà người ta tưởng rằng ông là một tên khùng.

Ông rất thích chơi đùa với trẻ con. Từ trò chơi trốn tìm, đến tamari, và cả đá cầu. Một buổi chiều đến phiên ông ta làm kẻ đi trốn, và ông ta chui vào trốn kỹ trong một đống rơm ở ngoài đồng. Trời càng lúc càng tối dần và đám trẻ sau khi không tìm thấy ông ta liền đi về nhà.

Mờ sáng hôm sau, một nông phu ra đồng để dời đống rơm đi. Trông thấy Ryokan đang nằm ở trong đó, y thảng thốt kêu lên, “Trời đất ơi, cái ông Ryokan này! Ông đang làm gì ở trong đó vậy?!”

Vị Thiền sư liền ra dấu, “Suỵt, Đừng có la lớn mà bọn trẻ nó nghe thấy và kiếm ra ta bây giờ.”

Thế là suốt cả đêm ông ta đã trốn trong đống rơm kia để chờ bọn trẻ đi kiếm! Cái hồn nhiên đó chính là Thiền. Cái hồn nhiên đó là thánh thiện. Cái hồn nhiên như thế không hề biết phân biệt giữa tốt và xấu, không hề biết phân biệt giữa thế giới này và thế giới kia, giữa cái này và cái khác. Hồn nhiên như thế chính là những gì mà ta gọi là như thị.

Và cái như thị này là cái cốt lõi của tôn giáo.

Chú thích của dịch giả:

1 Firdaus: Thiên đường. Danh từ có nguồn gốc từ Ba

Tư, chỉ tầng trời cực lạc cao nhất. (Qur'an 18:107;

23:11).

2 B. F. Skinner (1904- 1990): Burrhus Frederic Skinner sinh ngày 20-3, 1904 tại Pensylvania (HK). Tốt nghiệp Tiến sĩ Tâm Lý học tại Harvard (1931). Sau một thời gian dạy học tại DH Minesota, ông được mời làm Khoa Trưởng Phân Khoa Tâm Lý học tại Indiana University (1945), rồi DH Harvard (1948) mời ông trở lại làm công tác nghiên cứu cho đến cuối đời. Ông nổi tiếng về những thí nghiệm liên quan đến điều kiện hoá tác động lên hành vi của con người và là tác giả của rất nhiều tác phẩm về Tâm lý học. Ông mất vào ngày 18-8-1990 vì bệnh hoại huyết và đưọc xem như là nhà Tâm lý học nổi danh không kém gì Freud của thế kỷ 20.3 Ramana Maharshi (1879-1950) được xem là một bậc thánh vĩ đại của Ấn Ðộ giáo trong thời cận đại. Sinh tại Madurai, nam Ấn Ðộ, ban đầu Maharshi theo học Trung học tại một trường truyền giáo Hoa Kỳ, nhưng đến tuổi 16, bỗng dưng ông mặc khải một năng lực huyền nhiệm và bắt đầu đi sâu vào lãnh vực tôn giáo, tín ngưỡng, và được tuyên xưng như là một bậc tôn sư Ấn giáo trong truyền thống Vệ Ðà. Ông đưa ra phương pháp tự-vấn bằng cách quán từng niệm của mình để tìm nguồn gốc. Ban đầu hành giả cần nhiều công phu, nhưng khi đi sâu vào, cái ngã sẽ dần biến mất, lúc đó tâm và trí hoà điệu thành nhất thể.

4 Gurdjieff (1866-1949): George Ivanovitch Gurdjieff là người Armenian gốc Hy Lạp, sinh quán tại Alexandropol gần biên giới Nga-Thổ. Trong hành trình tìm đạo, ông đã đến Ðông phương để nghiên cứu học hỏi về mật tông. Năm

1922, ông đến Pháp và định cư tại Paris, thành lập học viện “Institute for the Harmonious

Development of Man”, giới thiệu với phương Tây một giáo lý cổ truyền của mật tông chưa hề được
biết đến về phát triển và tỉnh thức tâm linh, biến cuộc sống đời thường thành đời sống chân lý một cách sáng tạo. Ðây là một giáo lý nhất quán và đầy
năng lực của mật tông, độc lập với tất cả các trường phái khác, để giúp con người tự chuyển
hoá, và ông gọi đó là Ðệ Tứ Ðạo Lộ, “the Fourth

Way.” Gurdjieff cũng lên tiếng cảnh báo rằng nhân loại có thể bị hủy diệt, trừ phi “minh triết” của
phương Ðông và «năng lượng» của phương Tây
được kết hợp và sử dụng hài hoà. Ông đã đào tạo
được nhiều môn sinh tài giỏi.

5 Acharya Vinoba Bhave ( 1 8 9 5 - 1 9 8 2 ) : S inh ngày

11-9-1895 tại Maharashtra, ông được xem như là một nhà lãnh đạo tinh thần (Ấn Ðộ giáo), một học giả và cũng là một chiến sĩ đấu tranh cho tự do rất nổi tiếng tại Ấn Ðộ. Sau khi gặp gỡ Thánh Gandhi (7-6-1916) ông đã trở thành người ủng hộ nhiệt thành và sát cánh cùng Gandhi trong công cuộc đấu tranh bất bạo động dành độc lập cho Ấn Ðộ. Từ năm 1966, ông từ bỏ các hoạt động thế tục, chuyên về tu dưỡng tinh thần và mất vào ngày 15-

11-1982.

2 Bên Sông Bán Nước

Câu hỏi thứ nhất

An bình nội tâm có thể đạt được bằng cách tránh đời, bằng cách trấn áp tâm trí. Nhưng giữa những khổ đau đang xảy ra tại Việt Nam, Attica, Phi Châu, Trung Đông…, sự an bình ấy chẳng phải là một hình thức lẩn tránh sao ?

Thế giới này còn mang trên mình nỗi đau của cuộc chiến Việt Nam, Attica, và những vấn nạn tương tự là vì đã đánh mất đi sự bình an tâm hồn. Cội rễ của vấn đề là do con người không chịu tĩnh lặng. Thế nên bạo động đã lên tiếng, đủ mọi hình thái bạo động. Vì Việt Nam, vì Attica, sự bình an tâm hồn càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Đây là những triệu chứng của một hình thức ung thư trong tâm thức con người. Chúng tự nó không phải là những tật bệnh mà đơn giản chỉ là những triệu chứng. Và chúng không thể nào được chữa trị một cách trực tiếp -trừ phi và cho đến khi nào cái căn nguyên gốc rễ được cắt bỏ hoàn toàn, hủy diệt toàn diện.

Trải qua bao thời đại, nhân loại luôn sống trong chiến tranh. Trong suốt ba ngàn năm, chỉ có khoảng bảy trăm năm là tương đối lắng dịu –nhưng không phải được kéo dài suốt một mạch như thế. Thỉnh thoảng mặt đất có được một ngày yên tĩnh, đôi khi vài ba ngày, còn ngoài ra là chiến tranh triền miên.

Chiến tranh là sự kiện trọng đại nhất mà con người mãi luôn dự phần. Hủy diệt hình như là một cái gì đó cực kỳ hấp dẫn; chém giết, sát nhân có vẽ như là mục tiêu của ý thức con người. Trong suốt ba ngàn năm, nhân loại đã dự phần vào ít nhất cũng năm ngàn trận chiến. Cuộc chiến Việt Nam vì thế chẳng có gì mới mẻ, nó cũ xưa như con người trên trái đất này. Đó không phải là những gì chỉ mới xảy ra ngày hôm nay, nó luôn luôn hiện hữu -bởi vì nhân loại đang bệnh hoạn.

Và rồi bạn hỏi tôi, Thế thì bao nhiêu bình yên nội tâm mới đủ…? Nhiều đến mức nào mà bạn có thể quản lý được –càng nhiều càng tốt. Bởi vì chỉ có vô vàn những con người như là những mặt hồ tĩnh lặng thì mới có thể làm tiêu đi xu hướng xô đẩy nhân loại vào bạo động. Thế giới này cần rất nhiều những chiếc hồ tĩnh lặng, rất nhiều những vị Phật, để có thể tạo nên những rung động mới, những làn sóng mới, những ý thức mới –trong đó tất cả mọi năng lượng đều chuyển động trong chiều hướng sáng tạo, tất cả mọi năng lượng đều chuyển động hướng đến yêu thương, lúc đó chiến tranh mới không còn chỗ đứng.

Thế nên đừng bao giờ nói rằng… Tôi hiểu rõ cái luận lý của vấn đề. Cái luận lý đó là, nếu con người trở nên rất mực an bình thì rồi y sẽ không bao giờ phiền muộn về vấn nạn Viêt Nam. Tôi rất hiểu ý nghĩa của câu hỏi của bạn. Bạn muốn nói lên một điều, nếu con người trở nên tĩnh lặng, an bình thì rồi họ sẽ không còn quan tâm gì đến những gì đang xảy ra ở thế giới chung quanh, mọi việc sẽ không còn gì khác biệt. Như thế, bao nhiêu yên bình mới đủ? –đó là lý do tại sao bạn nêu lên câu hỏi.

Tuy nhiên hãy cố gắng để hiểu một điều. Chiến tranh tự nó không phải là một căn bệnh. Vì tâm không bình - nên chiến tranh hiện hữu. Chiến tranh chỉ là một hệ quả: an bình tăng thì chiến tranh giảm. Nếu an bình ngự trị, chiến tranh sẽ biến mất.

Chiến tranh không thể nào biến mất do nỗ lực của những người tự xưng là những nhà hoạt động hoà bình. Chiến tranh không hề biến mất vì sự có mặt của một Bertrand Russel. Chiến tranh không thể tàn lụi vì có những người chống chiến tranh –không bao giờ. Những người chống chiến tranh sẽ chỉ tạo thêm những cuộc chiến tranh mới. Bạn có thể thấy rõ điều đó khi quan sát một cuộc biểu tình của những người hoạt động hoà bình, họ đâu có khác gì đang tham dự một trận chiến –cũng chống đối, cũng la lối, hét hò… Bạn có thể thấy trên khuôn mặt họ cũng là khuôn mặt của những kẻ nguy hiểm. Họ có thể tự gọi mình là những chiến sĩ hoà bình, nhưng thực ra họ không hề hiểu biết hoà bình là gì cả. Họ cũng cãi cọ, kiêu căng rất mực và lúc nào cũng như sẵn sàng để đánh nhau.

Hầu như chuyện thường xảy ra là một cuộc biểu tình đòi hoà bình luôn biến thành một trận chiến giữa cảnh sát và những người hoạt động hoà bình. Những nhà hoạt động hoà bình này thật sự ra chẳng hoà bình chút nào cả. Họ chống chiến tranh. Họ chống chiến tranh đến mức sẵn sàng gây chiến nếu thấy cần thiết. Lý tưởng thay đổi, nhưng chiến tranh thì vẫn tiếp tục lên ngôi.

Một con người của hòa bình không phải là người hoạt động hoà bình mà đơn giản chỉ là một mặt hồ tĩnh lặng. Nhịp đập của trái tim y rung lên những nguồn năng lượng mới, hát lên những bài ca mới chúc tụng cuộc đời. Y sống một đời sống mới hoàn toàn -của khoan dung, nguyện cầu, của từ bi độ lượng. Bất cứ ai mà y gần gũi, đều như được chan hoà thêm những năng-lượng-yêu-thương.

Một con người của hoà bình mang tính sáng tạo. Y không chống chiến tranh, bởi lẽ khi chống lại bất cứ cái gì thì cũng có nghĩa là dấn mình vào một cuộc chiến tranh mới. Y không chống chiến tranh bởi lẽ y hiểu rõ ràng lý do tại sao chiến tranh hiện hữu. Từ tuệ giác này, y trở nên an bình.

Chỉ khi nào thế giới này có được rất nhiều người như là những chiếc hồ an bình, tĩnh lặng, hiểu biết thì lúc đó chiến tranh mới biến mất. Tuy nhiên thoát ly không phải là con đường để đạt đến an bình. Bạn cho răng, Ta có thể đạt đến sự bình an tâm hồn bằng thoát ly đời sống… Không bao giờ. Không bao giờ có chuyện như thế.

Thoát ly đồng nghĩa với chạy trốn. Thoát ly có thể mang cho bạn một kiểu chết chứ không bao giờ đem lại sự an bình. Sự an bình thì rất mực sống động. Hoà bình vẫn luôn sinh động hơn chiến tranh -bởi vì chiến tranh phụng sự cái chết, còn hoà bình phụng sự đời sống. Hoà bình là sống động, là tươi trẻ, là nhảy múa reo vui.. Còn thoát ly? –đây là phương thức cũ kỷ nhất mà những kẻ trốn chạy thường chọn lựa. Rất mực rẻ tiền. Nó cũng cho bạn một loại an bình nào đó –hãy ghi nhớ điều tôi nói,

‘một loại an bình nào đó’ - loại an bình mà bạn thường gặp ở trong nghĩa trang.

Bạn có thể đi vào một tu viện Thiên Chúa Giáo -ở đây bạn cũng sẽ tìm thấy một loại an bình, tương tự như trong nghĩa trang. Bạn có thể đến với những tu sĩ Kỳ Na giáo và rồi bạn cũng sẽ gặp một loại an bình nghĩa trang như thế. Đây chỉ là những xác chết! Họ đã chối bỏ cuộc đời. Cái ngày mà bạn chối bỏ cuộc đời cũng có nghĩa là ngày bạn chối bỏ mọi trách nhiệm, chối bỏ tất cả mọi sự dự phần, mọi trách nhiệm để sống, để thương yêu, gắn bó tương quan. Họ có thể không còn tranh chiến nữa, nhưng cũng không còn chất liệu thương yêu.

Thoát ly như thế sẽ mang lại một sự an bình rất mực hoang vu, không có chiến tranh nhưng cũng thiếu vắng yêu thương.

Thế nhưng đâu là mục tiêu? Bạn đang tạt nước tắm vào trẻ sơ sinh.

Thương yêu cần phải được nuôi dưỡng. Toàn bộ nguồn năng lượng của bạo động, tranh chấp, chiến tranh cần phải được chuyển hoá vào yêu thương. Hoà bình tự nó không thể là mục tiêu. Hoà bình chỉ có thể là một phương tiện cho cuộc sống, làm cho cuộc sống giàu có, phong phú hơn. Hoà bình không thể là cứu cánh -chỉ để được an bình sẽ là hoàn toàn vô nghĩa, sẽ chẳng dẫn ta đi đến đâu. Để được an bình sẽ không làm thoả mãn bạn –có gì khác nhau giữa cái chết và an bình đâu?

Thoát ly nhằm tìm kiếm một sự an bình là một hình thức tự sát. Vâng, thì bạn có thể đi vào rặng Hy Mã Lạp Sơn, ở ẩn trong một cái hang động nào đó, thế là bạn an bình - bởi vì sẽ không còn có cơ hội để tranh chấp với ai. Nhưng mà bạn có thay đổi gì đâu, hoạ chăng là chỉ thay đổi khung cảnh. Bạn cũng vẫn là con người cũ. Nếu hoàn cảnh khơi động, bạn cũng sẽ nhảy vào cuộc chiến, cũng đánh nhau thôi. Bạn cũng sẽ rất mực giận dữ nếu có ai đó đến khiêu khích nhục mạ bạn.

Bạn có thể chui vào sống trong một cái hang động nào đó ở Hy Mã Lạp Sơn trong suốt ba mươi năm, thế rồi có ai đó tìm đến nhục mạ và bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy cơn giận bùng cháy trở lại. Ba mươi năm cũng chẳng giúp ích được gì cho bạn cả, hạt giống giận dữ vẫn tiềm phục ở đâu đó chờ đợi đúng mùa. Bây giờ có người đang nhục mạ bạn đây -thế là như mùa xuân đến, cơn giận đơm bông. Chỉ trong một khoảnh khắc bé nhỏ, tất cả công lực ba mươi năm thoát ly của bạn tiêu tan!

Đời sống là một thể nghiệm thực sự. Nếu tâm của bạn thực sự an bình, thì bạn cứ việc thỏng tay vào chợ -đó là nơi thử thách tốt nhất. Cố gắng an bình ở trong đó. Tôi không chủ trương thoát ly. Tôi chủ trương chuyển hoá. Tôi không chủ trương chạy trốn. Tôi chủ trương gắn bó với cuộc đời. Sống một đời sống đến tận cùng trọn vẹn. Tìm phương cách để sống một cách an bình, trong thiền quán sâu sắc, trong cách thế thánh thiện. Nhưng đừng trốn chạy.

Kẻ trốn chạy là một tên hèn nhát; không có môt chút can đảm nào. Y nhắm đôi mắt lại vì quá đổi kinh sợ cuộc đời. Đây là kiểu luận lý của loài đà điểu chứ không phải của con người. Nó ở dưới mức người rất xa, nếu không nói là đần độn. Chỉ nhắm đôi mắt của bạn lại thì tình thế có thay đổi gì đâu; thế giới này vẫn y như cũ. Bạn có thể tin rằng mọi chuyện đang thay đổi, bởi vì bạn không còn trông thấy bất cứ cái gì nữa. Ngôi nhà của bạn đang cháy, có thể nào bạn lại ngồi yên với đôi mắt nhắm để tin rằng nó không hề cháy và rằng tất cả đều ok? Bạn có thể tạo ra một trạng huống tự thôi miên mình –và dĩ nhiên bạn sẽ không bị quấy rầy, thế nhưng khi mở mắt ra, ngôi nhà vẫn nằm trong ngọn lửa.

Một con người của hòa bình thực sự sống với thế giới này, sống trong thế giới này, nhưng không hề thuộc về nó. Y sẽ làm mọi chuyện có thể làm được -nếu căn nhà bốc cháy y sẽ làm tất cả những gì có thể làm để dập tắt ngọn lửa- thế nhưng y không hề bị xáo động, quẫn trí. Y vẫn luôn trầm tĩnh không dao động.

Sự thể nhập vào thực tại đó chính là an bình thực sự. Ta có thể đạt đến sự bình an tâm hồn bằng thoát ly đời sống… Không, chẳng bao giờ và sẽ không bao giờ có thể đạt được… bằng cách làm dịu xuống những cơn lốc xoáy của tâm. Không bao giờ. Bằng cách làm dịu xuống những cơn lốc xoáy của tâm, bạn có thể buộc cho tâm an, nhưng đó vẫn là một hình thức trấn áp.

Niềm an bình thực sự không thể đến từ trấn áp. Cái tâm không thể bị đè nén mà phải được thông hiểu. Tại sao tâm ta lại loạn động như thế? Tại sao nó cứ mãi lăng xăng? Tại sao? Cái hiện tượng này của tâm cần phải được soi rọi bằng tuệ giác, bằng yêu thương, từ bi độ lượng. Nên thân thiện với cái tâm của bạn, đừng vội vã áp đặt một sự an bình lên nó. Một sự an bình bắt buộc không phải là một an bình đích thực. Cũng đừng cố gắng để làm im lắng nó. Sự vắng lặng không hề là một thực thể.

Tĩnh lặng không phải là vắng lặng. Tĩnh lặng xảy đến tình cờ, vắng lặng do quản lý. Vắng lặng là kết quả của điều khiển. Bạn ngồi đó kiểm soát cái thân xác của mình bằng một tư thế yoga chẳng hạn, buộc nó phải tập trung vào một nơi nào đó, Krisna, Giêsu; đọc đi đọc lại một câu chú –Om, Ram, bất cứ cái gì- cố gắng chế ngự, kiểm soát để luôn tập trung tâm trí vào một chỗ. Bạn đang làm công việc tạo ra một tĩnh lặng giả tạo.

Tĩnh lặng thực sự không đến từ ép buộc mà là từ hiểu biết. Bạn hiểu được tại sao tâm của bạn lại cứ luôn loạn động, nhìn sâu vào, theo dõi nó: Tâm ơi, tại sao thế? Bạn đi sâu vào những loạn động của nó -chắc chắn là chúng sẽ có những thông điệp cho bạn. Bạn đi sâu vào những giấc mơ của nó –ngay cả những giấc mơ có vẻ rất phi lý nhưng chắc chắn chúng cũng trao gởi đến bạn những điều gì đó lắng sâu trong tiềm thức. Chặt đứt, loại bỏ chúng, bạn sẽ không bao giờ lớn dậy -bởi vì bạn đang chặt đứt phần vô thức của mình. Khi bạn làm vắng lặng cái tâm của mình, bạn đang làm im lắng cái tiềm thức của bạn, như muốn nói rằng, “Ta không muốn lắng nghe ngươi.”

Thế nhưng phần vô thức cũng có biết bao điều giá trị để trò chuyện cùng bạn. Khoa phân tâm học đã chứng minh điều này, rằng vô thức cũng có những gì đó để trao gởi, truyền đạt. Và cái phần vô thức này lại ăn ý với Thượng Đế hơn cái được gọi là ý thức. Thế nhưng cái anh chàng ý thức này thì lại cứ luôn tìm cách bịt miệng cái anh vô thức phải im tiếng.

Không thể như vậy. Tiếng hát sẽ không còn được cất lên. Bạn có thể buộc một đứa trẻ ngồi yên do sợ hãi. Bạn có thể cho một luồng điện giật và bảo nó ngồi im nếu không sẽ bị điện giật thêm nữa. Vâng, thì rồi nó sẽ ngồi yên. Nhưng bạn gọi cái sự yên lặng này là an bình chăng? Thực ra trong lòng nó đang giận sôi lên, trong lòng nó là một trái núi lửa, nó đang nổi cơn thịnh nộ. Tuy nhiên nó vẫn sẽ phải ngồi yên vì cái luồng điện quái ác kia.

Đó là những gì mà người ta đang làm -họ làm im lắng cái tâm bằng sự nhịn ăn. Cũng chẳng khác gì dùng dòng điện giật để trị cái tâm. Bạn bảo nó rằng, “Làm cái này đi, nếu không ta sẽ tuyệt thực. Ta sẽ bỏ đói mi. Làm cái này đi -nếu không ta sẽ ra đứng dưới ánh nắng mặt trời hai mươi bốn giờ cho mi coi. Làm cái này đi -nếu không ta sẽ trầm mình trong dòng nước đá suốt đêm cho mi biết”.

Có không biết bao nhiêu giáo phái –Cơ Đốc, Ấn Độ Giáo, Kỳ Na Giáo, và hàng ngàn giáo phái khác -những giáo phái của bạo dâm. Những giáo phái khổ hạnh chuyên hành hạ thể xác mình là những người loạn thần kinh. Nếu bạn tra tấn nó quá mức, cái tâm sẽ sợ hãi. Cái tâm sợ hãi này sẽ đầu hàng, sẽ trở nên vắng lặng. Nó sẽ bảo, “OK. Tôi sẽ lặng yên.” Nhưng làm sao những tiếng hát có thể trổi dậy từ nỗi lặng yên này? Làm thế nào những khúc luân vũ, hoan ca chúc tụng có thể được khai sinh từ một yên lắng ép buộc? Không thể nào.

Đó là lý do tại sao những ông thánh của bạn thiếu vắng những bài ca. Những ông thánh của bạn trông thật buồn rầu, ảm đạm, cứ như những xác chết. Trong mắt họ không còn nét tinh anh mà chỉ là những đám bụi mù. Trong trái tim họ những đoá hoa không còn nở nữa. Không có gì cả. Không bao giờ có những cành sen trắng mọc lên trong những trái tim của những kẻ được gọi là ông thánh của bạn. Họ là những sa mạc hoang vu -khô cháy, giòng mật ngọt đời không còn tuôn chảy nữa.

Tôi không chấp nhận chuyện đó. Đây không phải là tách trà đời để tôi uống cạn. Và tôi muốn bạn hiểu thật sâu sắc chuyện này, bởi vì những người đi trên đường tu thường bị rơi vào cạm bẫy này. Có vẻ như điều đó dễ dàng hơn đối với họ. Không cần phải hiểu rõ cái tâm, chỉ việc ép buộc nó. Để hiểu biết hình như phải đi bằng một con đường dài hơn. Nhưng bạn nhớ cho, sẽ không bao giờ có những con đường tắt.

Sự trưởng thành tâm linh đến bằng một con đường gian khó hơn, lâu dài hơn. Hành giả phải lên đường với một cái tâm đầy hiểu biết sâu sắc. Tiếp tục đi từng bậc một -bằng một sự kiên nhẫn vô bờ, lần hồi sẽ thành tựu kết quả. Lên đường như vào một cuộc chơi lớn rồi công trình sẽ phải hoàn tất.

Đến một ngày nào đó, khi bạn thấu hiểu được tất cả những thông điệp của tâm, lúc đó tâm sẽ trở nên tĩnh lặng. Bởi vì sẽ không còn gì để nói ra. Nó đã được nghe; nó đã gặp được ông chủ. Lúc đó tâm trở nên tĩnh lặng trong hoà điệu với chính mình. Nó rơi vào tĩnh lặng mà không cần đến một nỗ lực nào ở bạn., rơi vào tĩnh lặng rất đỗi nhẹ nhàng. Lúc ấy tĩnh lặng mang một nét đẹp tuyệt vời, là một ân sủng vô biên.

Câu hỏi thứ hai

Một gắn bó tín ngưỡng có cần thiết đòi hỏi sự tỉnh thức lành mạnh?

Sự tỉnh thức cần phải được đi theo bằng một hành động. Tỉnh thức cần phải được nở hoa trong hành động. Bằng không, chỉ tỉnh thức thôi cũng chưa đủ.

Đó là những gì được gọi là gắn bó. Khi bạn tỉnh thức, đời sống của bạn được chuyển hoá. Sự tỉnh thức này không chỉ tồn tại ở trong bạn –nó không phải là kho tàng của một tên keo kiệt, chỉ biết tích trữ mà không bao giờ dùng đến. Một khi bắt đầu tuôn chảy vào đời bạn, nó trở thành một phần của mỗi hoạt động, thắp sáng tất cả những hành động của bạn. Bây giờ bất cứ bạn làm điều gì cũng sẽ hoàn toàn khác biệt với trước đây, phẩm chất của nó sẽ rất khác xa. Nếu bạn yêu, bạn cũng sẽ yêu trong một cách thế hoàn toàn mới mẻ, yêu trong tỉnh thức. Tình yêu của bạn sẽ không còn là một chìm đắm. Người đời chìm đắm trong tình yêu. Một con người tỉnh thức không hề chìm đắm, mà ngược lại, vươn dậy trong tình yêu. Y vươn cao lên, chứ không chìm xuống thấp.

Cái mà bạn gọi là tình yêu hầu như chỉ là một ảo ảnh. Con người tỉnh thức có một tình yêu khác biệt, không phải là ảo ảnh, khởi dậy trong tim y. Bạn chỉ muốn lợi dụng người ta và người khác cũng muốn lợi dụng bạn, thế là có một đổi chác qua lại -một khế ước cùng nhau. Bạn chẳng hề yêu y mà y cũng chẳng hề yêu bạn. Y chỉ yêu y và bạn chỉ yêu bạn. Bạn lợi dụng người ta và người ta lợi dụng bạn, thế thôi.

Đây chỉ là một hình thức dàn xếp, điều chỉnh, và bạn gọi đó là tình yêu. Nhưng rồi những sự điều chỉnh này sẽ chẳng tồn tại lâu dài, chúng không thê đi xa hơn. Không sớm thì muộn bạn sẽ cảm thấy chán ngấy lên với y và y cũng thế. Bạn đã từng nhìn vào nhau, bạn đã từng tìm hiểu nhau, và bây giờ hình như chẳng còn điều gì mới mẻ nữa. Những thích thú ban đầu tàn lụi, và tình yêu cũng biến mất theo. Bây giờ những gì còn lại là chịu đựng, do bởi những hứa hẹn ban đầu, những buộc ràng quá khứ. Chẳng đặng đừng, bạn buộc phải tiếp tục thôi.

Đó là điều xảy ra của tất cả những gì được gọi là hôn nhân. Nó chẳng phải là tình yêu, không bao giờ là tình yêu, mà thực ra là một sự lừa dối. Và sự lừa dối này được tạo nên bởi những thay đổi hoá chất trong con người bạn. Đây cũng là một hoá chất như là bạn đang dùng một thứ dược phẩm. Một vài kích thích tố, một vài hoá chất được phóng thích từ huyết quản khơi dậy cho bạn một cái ảo ảnh và bạn bắt đầu trông thấy những chuyện vốn chẳng hề hiện hữu bao giờ.

Khi bạn bắt đầu yêu một người đàn bà, bạn nhìn thấy ở nàng những cái vốn chẳng hề thực sự có mặt. Không ai trông thấy chúng, ngoại trừ bạn. Và người đàn bà cũng bắt đầu nhìn thấy ở bạn những ảo ảnh như thế, những cái hoá chất này của bạn đang hỗ trợ cho nhau. Bạn đang đi vào một cơn mơ -một giấc mơ với đôi mắt rộng mở; đó là một loại mộng du. Không sớm thì muộn nó sẽ tan vỡ, không sớm thì muộn thực tế sẽ lên tiếng nói.

Một con người của tỉnh thức không hề chìm đắm, mà ngược lại, vươn dậy trong tình yêu. Chỉ có con người của tỉnh thức mới có đủ khả năng để yêu, bởi vì y nhìn rõ được mình. Bây giờ tình yêu không còn cần thiết nữa, y có thể rất mực hạnh phúc trong cô đơn. Hãy ghi nhớ điều này, đây là một trong những chỉ dấu của một con người tỉnh thức: y có thể hạnh phúc trong cô đơn. Niềm hạnh phúc của y là một tuyệt đỉnh cô đơn ngay cả khi y chung đụng cùng kẻ khác. Niềm hạnh phúc của y không còn phải dựa vào bất cứ ai, niềm hạnh phúc của y là rất mực tự tại. Bây giờ thì y sẵn sàng để chia xẽ, sẵn sàng để trao tặng. Nó đầy ắp trong y, không ngừng tuôn chảy, không hề khô cạn… Và rồi y sẽ làm gì với nó đây? Y cần phải chia xẻ với mọi người.

Một con người của tỉnh thức luôn chia xẻ tình yêu của mình; một con người của vô minh không hề có tình yêu để chia xẻ. Y chỉ giả bộ như đang ban phát tình yêu, bởi vì tận trong đáy tâm hồn y chỉ muốn nhận chứ không hề muốn cho. Thực sự, một con người của vô minh chỉ muốn được yêu -thế nên y đã phải giả bộ “I love you”.

Hai kẻ được gọi là yêu nhau đều làm một chuyện giống hệt nhau trong tương quan đối xử. Cả hai đều cần tình yêu, nhưng cả hai cùng đánh mất tình yêu -cả hai đều không có khả năng hiện hữu và hạnh phúc một mình. Để hạnh phúc họ cần sự có mặt của người khác, cần nương tựa vào, tìm biết ở người khác. Tình yêu của họ vì thế cũng chẳng khác gì cái mồi để câu cá. Họ có thích mang thực phẩm cho cá đâu. Mồi đâu phải là thực phẩm mà chỉ là cái bẩy.

Một con người của tỉnh thức thương yêu –không phải vì y cần yêu, mà là vì y có quá nhiều để trao tặng, san sẻ. Tình yêu chẳng khác gì những đoá hoa -nếu bạn không trao tặng ai, nó sẽ khô héo tàn úa. Tình yêu cũng giống như những đoá hoa -sớm nở, tối tàn. Thì hãy cho đi. Bạn không thể tích trữ chúng. Đó là một trong những điều tuyệt vời nhất của hoa. Đó cũng là một trong những điều tệ hại nhất của bạc vàng châu báu, chúng có thể được tích trữ mà hoa thì không. Bạn không thể tích trữ những cánh hoa. Nếu bỏ chúng vào hộp, cất giữ chúng, chúng sẽ chết khô.

Có một câu chuyện ngụ ngôn xưa như thế này…

Một ông vua kia có ba vị hoàng tử và ông muốn chọn một người để kế vị. Khổ một nỗi là cả ba vị hoàng tử đều thông minh, tài trí và can đảm như nhau. Họ lại là anh em sinh ba, cùng tuổi tác với nhau, nên lại càng thêm khó chọn lựa. Phải chọn ai bây giờ đây? Nhà vua tìm đến vấn kế một nhà thông thái, và ông ta đua ra một giải pháp.

Nhà vua về đến hoàng cung và cho triệu tập cả ba vị hoàng tử lại. Ông ta trao cho mỗi người con một bọc hạt giống hoa và bảo họ là ông sẽ thực hiện một cuộc hành hương trong nay mai –teerthayatra. “Ta sẽ vắng mặt chừng vài năm -một, hai ba, hoặc có thể lâu hơn. Đây là một cuộc thử thách cho các ngươi. Những bọc hạt giống này sẽ phải hoàn lại cho ta khi ta trở về. Ai bảo quản chúng tốt nhất sẽ là người nố nghiệp ta.” Xong, nhà vua lên đường hành hương.

Vị hoàng tử thứ nhất nghĩ thầm, “Ta sẽ làm gì với bọc hạt giống này đây?” Y liền đem cất giữ chug trong một hộp sắt an toàn -với hy vọng là khi người cha trở về, y sẽ hoàn trả lại cho cha đúng y những gì mà ông ta đã giao trước khi ra đi.

Vị hoàng tử thứ hai có một suy nghĩ khác, “Nếu ta cất giữ chúng trong hộp như anh ta đã làm, chắc chắn là chúng sẽ chết. Hạt giống mà chết thì đâu còn gọi là hạt giống nữa. Và rồi cha ta thế nào cũng sẽ phản đối, ‘Ta trao cho ngươi những hạt giống còn sống là để có thể gieo trồng được –còn những hạt giống này thì chết khô rồi còn trồng trọt gì được nữa. Như vậy ngươi đâu có hoàn trả cho ta những gì mà ta đã giao trước đây đâu’”.

Thế rồi y mang bọc hạt giống đem ra chợ bán lấy một số tiền và giữ lại, nghĩ rằng, “Lúc nào phụ vương trở về, ta chỉ việc ra chợ mua một bọc hạt giống mới, chắc chắn là tuyệt hảo hơn bọc hạt giống mà ông đã trao trước đây.”

Nhưng vị hoàng tử thứ ba thì không làm như hai người kia. Anh ta mang bọc hạt giống vào vườn hoa và tung rải khắp nơi.

Ba năm sau, khi nhà vua trở về, vị hoàng tử thứ nhất mở chiếc hộp sắt đựng hạt giống. Chúng đã mốc meo và bay mùi hôi thối. Nhà vua bảo, “Cái gì vậy! Đây có phải là những hạt giống mà ta đã trao cho nhà ngươi lúc trước đâu? Lúc đó chúng có khả năng nở hoa và mang lại mùi hương cơ mà –còn bây giờ những hạt giống này thì lại bay mùi sình thối. Chúng đâu còn là những hạt giống trước kia!” Người con liền phân bua, “Nhưng thưa phụ vương, đây vẫn là những hạt giống mà cha đã trao cho con lúc trước mà.” Nhà vua trả lời, “Nhà ngươi thật là một người duy vật.”

Nhà vua tìm đến người con thứ hai. Vị hoàng tử này liền vội chạy ra chợ mua một bọc hạt giống mới trở về trao cho cha và bảo, “Thưa phụ vương, đây là những hạt giống.” Người cha không đồng ý, “Nhưng đây đâu có giống với những hạt giống trước kia đâu. Hoàn toàn không giống hệt chút nào. Ngươi khá hơn anh ngươi một chút nhưng vẫn không đủ khả năng như ta mong đợi. Ngươi chỉ là một nhà tâm lý học.”

Vâng, cái hồn thì khá hơn cái xác chút đỉnh -một người tin vào cái tâm thì có phần nào khá hơn một kẻ duy vật.

Nhà vua liền đi gặp vị hoàng tử thứ ba với đầy dẫy hy vọng nhưng cũng không ngớt lo âu: “Không biết y đã làm gì với những hạt giống này.” Thế rồi người con thứ ba dẫn nhà vua ra vườn ngự uyển. Ở đó hàng triệu cánh hoa đang đơm bông, ở đâu cũng chỉ thấy toàn là hoa với hoa. Vị hoàng tử nới với nhà vua, “Đây là những hạt giống mà phụ vương đã trao cho con. Con sẽ thu hoạch ngay và hoàn trả lại cho cha. Bây giờ cũng đã đến mùa thu hoạch rồi..”

Nhà vua rất hài lòng, “Ngươi mới đúng là người duy tâm, xứng đáng để nối ngôi ta. Đây là phương cách mà người ta xử sự với hạt giống.”

Tâm có thể lưu trữ, tâm có thể tính toán –nhưng điều đó sẽ chẳng làm nên tích sự gì. Kẻ lưu trữ sẽ chẳng bao giờ hiểu được đời sống, và cái tâm tính toán cũng sẽ làm mất nó. Chỉ có cái tâm sáng tạo mới có thể hiểu được đời sống. Đó là nét tuyệt vời của những bông hoa –chúng không thể cất giữ. Chúng là hình ảnh của Thượng Đế: Thượng Đế không thể được lưu trữ. Chúng là hình ảnh của tình yêu: Tình yêu không thể được lưu trữ.

Không phải là chuyện tình cờ mà trải qua bao thời đại, ở bất cứ xã hội nào, đất nước nào người ta đã xem bông hoa là hình ảnh tiêu biểu của tình yêu. Chẳng phải là chuyện tình cờ chút nào. Tình yêu giống như một đoá hoa

–khi nó bắt đầu nở rộ trong tim bạn, bạn phải tung rải ra, phải chia xẻ, trao tặng. Bạn phải tìm ra người san sẻ nó.

Và khi có ai đó đón nhận tình yêu này, trong lòng bạn sẽ
thấy một nỗi biết ơn vô cùng. Bởi vì nếu không, đoá hoa kia rồi sẽ tàn úa –trong tối tăm, quên lãng.

Và rồi bạn càng cho bao nhiêu, tình yêu càng lớn dậy chừng ấy. Bạn càng tiếp tục cho đi, thì sẽ đến một ngày, bạn sẽ trở thành một nguồn mạch bất tận của tình yêu.

Một con người của tỉnh thức cũng yêu như mọi người, nhưng phẩm chất tình yêu của y sẽ hoàn toàn khác biệt. Tình yêu đó sẽ là một thực tại khác biệt, sẽ vươn toả đến một chiều kích khác biệt. Y sẽ hành động, bởi vì mỗi tỉnh thức phải biến thành một hành động. Tỉnh thức là một hạt giống mà hành động là hoa trái kết thành.

Bạn hỏi rằng, Một gắn bó tín ngưỡng có cần thiết đòi hỏi sự tỉnh thức lành mạnh? Nó cần thiết biến thành hành động, và từ đó trở thành một gắn bó thiết thân. Một người tín ngưỡng đích thực là một người rất mực gắn bó. Nhưng y không hề gắn bó với bất cứ ý thức hệ nào, hãy ghi nhớ điều này. Một người Cơ Đốc thì gắn bó với Cơ Đốc Giáo. Một người Ấn Độ Giáo gắn bó với tôn giáo của mình. Một người quốc gia gắn bó với đất nước của y, một chính trị gia gắn bó với đảng phái của mình. Còn một người tín ngưỡng thì không, y không có những loại gắn bó như thế. Y không hề gắn bó với bất cứ một đất nước nào, bởi vì một người tín ngưỡng biết chắc một điều là không hề có những biên giới quốc gia. Y không thuộc về một đất nước nào cả.

Một người tín ngưỡng không hề gắn bó với bất cứ đảng phái nào; y không có đảng phái. Một người tín ngưỡng không gắn bó với bất cứ ý thức hệ, tín điều, học thuyết nào, không bao giờ. Y chỉ gắn bó với Thượng Đế, với tâm thức, với hiện hữu tự thân. Y sống trong Thượng Đế, trong từng bước đi, trong từng hơi thở, yêu và chết trong Thượng Đế. Gắn bó của y là Thượng Đế, gắn bó của y là tín ngưỡng.

Vâng. nó cần thiết đòi hỏi gắn bó. Vấn đề đặt ra là vì trong quá khứ những người được gọi là tín ngưỡng thường là những kẻ trốn chạy. Một khi trở thành một con người tín ngưỡng, họ chạy trốn cuộc đời, họ đào thoát, họ không còn có mặt ở đây. Chủ nghĩa thoát ly này thực sự không phải là một dấu hiệu của một tín ngưỡng chân thực mà cho ta thấy một điều đơn giản rằng họ chưa hề tỉnh thức, nếu không hành động đã nở hoa.

Đó là những gì đã xảy ra. Khi Mahavira tìm kiếm chân lý, ông ta đã đi vào rừng sâu. Thế nhưng khi tìm thấy rồi, ông ta quay trở lại với xã hội này. Khi Đức Phật đi tìm chân lý, ngài cũng đã đi vào rừng sâu. Nhưng khi chứng quả, ngài cũng quay trở lại với đời sống thế gian. Ta phải quay trở lại. Có thể là trên hành trình tìm kiếm, bạn cần một khung cảnh đặc biệt nào đó, để trợ giúp cho sự tìm kiếm này. Nhưng một khi đã tìm thấy rồi, bạn cần quay trở về với cuộc đời. Bạn cần phải chia xẻ. Bạn có thể tìm kiếm trong đơn độc, thế nhưng làm sao bạn có thể
chia xẻ nếu như không có ai để chia xẻ cùng?

Câu hỏi thứ ba

Tôi là một người rất mới ở đây, và tôi cảm thấy bức xúc khi nghe ngài sử dụng những danh từ đại loại như “đám con hoang”, v.v… Tôi không thể tin rằng một vị thánh lại sử dụng những ngôn từ như vậy. Ngài có thể nói thêm ít nhiều về vấn đề này không?

Tôi không phải là một ông thánh. Xin làm ơn bỏ cái danh xưng vô nghĩa đó đối với tôi –Tôi không hề là một vị thánh! Và tôi cảm thấy rất hạnh phúc với điều này. Cũng nên lưu ý rằng: Đừng bao giờ dại dột trở thành một vị thánh. Cứ làm một con người rất mực bình thường là đủ lắm rồi.

Tâm lý con người thường là như thế, cứ thích chuyện chiếu dưới chiếu trên . Điều này không những đã chia rẽ con người thành thứ bậc cao thấp mà ngay cả trong ý niệm ngôn từ cũng chia cách như thế -có Bà-la-môn và hạ tiện, có tốt và xấu, có đáng trọng và đáng khinh. Đây là chuyện rất mực điên rồ. Tất cả ngôn từ đều giống nhau. Chức năng của ngôn từ là để diễn đạt một cái gì đó. Những ngôn từ diễn đạt được ý niệm đều là tốt -chỉ có những ngôn từ không nói lên được điều gì cả, người ta gọi đó là vô nghĩa. Và rồi thỉnh thoảng lại có chuyện xảy ra, những ngôn từ có vẻ rất chói tai đối với bạn thì lại diễn đạt được rất nhiều, bởi vì nó phát xuất từ giới bình dân. Và người bình dân thì lại rất khéo diễn đạt, thực tế. Họ không hề biết đến những chuyện trừu tượng.

Bây giờ thì cái từ “đám con hoang”, nó đi thẳng, đụng trực tiếp vào vấn đề. Còn nếu bạn thích vòng vo tam quốc thì ta nói chuyện lòng vòng –hãy nghe đây.

Câu chuyện hôm nay nói về một ông cha sở đang
đứng một mình tại điểm phát bóng đầu tiên của sân chơi

‘golf’. Trông thấy một tay chơi cũng đang đứng một mình gần đó, ông ta đề nghị cả hai cùng chơi chung với nhau.

Đánh xong một vài lỗ, người khách lạ chỉ cho ông cha những khuyết điểm trong cách đánh golf của ông. Và
cuộc chơi càng tiếp diễn ông cha càng được nghe thêm những lời hướng dẫn -rất qúy báu. Hiệp này kết thúc, ông đạt hơn sáu điểm so với bình thường trước đây. Ông cha
vô cùng cảm ơn người bạn cùng chơi và được anh ta trả
lời, “Tất cả bài học đó trị giá hai mươi lăm đô. Tôi là người hướng dẫn chuyên nghiệp ở đây’. Ông cha cố gắng
phản đối nhưng chẳng ăn thua gì nên cuối cùng đành bảo
anh ta buổi chiều tạt qua giáo xứ để lấy tiền. “Khi bạn tới”, ông cha đề nghị thêm, “Mang luôn cả cha mẹ bạn tới đây, tôi sẽ làm phép cưới cho họ luôn.”

Bây giờ là một chuyện rất lòng vòng khác -về tín ngưỡng, nhưng rất lòng vòng. Tôi không thích cái kiểu này. Trực tiếp vẫn hay hơn.

Chuyện xảy ra như thế này, theo Aldous Huxley kể
lại…

“Vào cái thời xảy ra nạn đói kém khoai tây lớn nhất tại Ái Nhĩ Lan chừng một thế kỷ trước đây, một lời cầu nguyện đặc biệt được soạn ra để tụng đọc trong tất cả các nhà thờ tại Ái Nhĩ Lan. Mục đích của lời cầu nguyện này là để cầu khấn với đấng Thượng Đế toàn năng ngăn chặn bệnh tàn rụi cây cối đang hủy diệt những nông trại khoai tây của Ái Nhĩ Lan. Thế nhưng ngay tự khởi đầu, cái chữ “potato”-khoai tây- đã là một vấn nạn. Hiển nhiên trước mắt Chúa Thánh Thần, cái từ này rất là thấp kém, sặc mùi bình dân và Tin Lành, không thể nào đem ra mà phát âm tại một nơi thiêng liêng như thế này, nhất là trước mặt Thiên Chúa… “Potato”. Lạy Chúa tôi! Cái phần kinh tởm thô bi của cái từ potato này cần phải được đem dấu đi trong một cụm từ tao nhã mịt mờ tối nghĩa nào đó, và Chúa đã được yêu cầu hành xử chức năng của ngài để ban cho một cái từ trừu tượng hơn, cuối cùng đã gọi bằng một cụm từ nghe rất kêu là “củ thực phẩm qúy giá” – succulent tuber. “Than ôi văn chương trác tuyệt đã bay vút lên đến tận chín tầng mây của lố bịch”.

Người ta đã không thể sử dụng cái từ “potato” ở trong nhà thờ -vì nó quá thô tục, bình dân, Tin lành, thứ ngôn ngữ của đám cùng đinh, hạ tiện.

Cũng theo Aldous Huxley, trong những trạng huống tương tự như thế một nhà Thiền sư có thể tránh dùng tiếng “potato” –không phải vì nó quá thấp kém, nhưng là vì nó rất thông dụng, đáng quý. Chắc chắn là ông ta cũng không đụng đến cụm từ “succulent tuber”-“củ thực phẩm qúy giá”, mà chỉ thay thế bằng một tiêng đơn độc thôi: Spud! (tiếng lóng gọi khoai tây của người bình dân).

Tôi rất tin cậy ở Thiền. Phương thức tiếp cận của tôi là Thiền. Tôi yêu mến tất cả những từ ngữ có khả năng diễn đạt. Tôi không tạo ra một loại thứ bậc tôn ti nào.

Bạn sẽ không ngạc nhiên khi thấy rằng: loại từ ngữ bị coi là thấp kém hơn trong cái thứ bậc của bạn, thường là tốt hơn -bởi vì nó đụng trực tiếp vào vấn đề. Người bình dân không thích nói loanh quanh; họ không mặn mà những chuyện trừu tượng. Họ nói những gì mà họ muốn nói, không dài dòng văn tự lý thuyết viễn vông.

Thật là vô nghĩa! Nếu quả tình có những ông Thượng Đế nào đó, chắc hẵn là ông ta sẽ cười phá lên. “Succulent tuber”? Bạn có thể ăn một “củ thực phẩm qúy giá” chăng? Bạn sẽ làm gì với cái “củ thực phẩm qúy giá” này? Khoai tây thì nói là khoai tây đi cho rồi. Và một củ khoai tây thì rất mực ngây thơ vô tội!

Thế nhưng chuyện đời thường là như thế. Đó là lý do tại sao hằng bao thế kỷ qua người ta đã cầu nguyện bằng những loại ngôn ngữ mà họ không hiểu gì cả. Tại Ấn Độ người ta cầu nguyện bằng tiếng Sanskrit, một ngôn ngữ chết, mà ngay cả một người đang cầu nguyện cũng không biết là mình đang nói cái gì. Tại phương Tây trong rất nhiều thế kỷ, người ta cầu nguyện bằng tiếng Hy Lạp, Latin, hoặc Hebrew, Aramaic, cũng là những ngôn ngữ đã biến mất từ lâu. Chuyện đó bây giờ vẫn còn xảy ra. Người Kỳ Na giáo tiếp tục cầu nguyện bằng tiếng Prakrit, người Phật tử thì cầu nguyện bằng tiếng Pali. Những ngôn ngữ đó đã không còn hiện hữu, đã không còn là những ngôn ngữ sống động. Khó có người hiểu được chúng –ngay cả những người đang sử dụng cũng không hiểu nốt.Lối cầu nguyện gì mà lạ thế? Thế nhưng chắc hẵn phải có mục đích trong đó: Bởi vì những ngôn ngữ đó đã biến mất, chúng trở nên rất mực cao xa, siêu nhiên, trừu tượng -bạn có thể xử sự với chúng dễ dàng. Chúng không có vẻ thông dụng chút nào, chúng trông rất đặc biệt. Nếu bạn đang đối thoại với Thượng Đế bằng thứ ngôn ngữ mà bạn có thể hiểu được, như thế thì bình dân quá, xoàng quá, chẳng có gì là màu sắc tôn giáo cả! Đây chỉ là loại ngôn ngữ mà bạn đang trao đổi với con người –làm sao lại đem ra dùng cùng thứ ngôn ngữ này với Thượng Đế được? Khó khăn lắm. Hoá ra là bạn đang hạ thấp Thượng Đế xuống ngang tầm với bạn chăng?

Thế nhưng chuyện này thì có gì sai lầm? Thượng Đế phải được lôi xuống trần gian -chỉ như thế mới có thể có sự hiệp thông. Một là ông ta phải kéo bạn lên, hay là bạn phải kéo ông ta xuống -sự hiệp thông chỉ có thể xảy ra khi cả hai ở trên cùng một mặt bằng.

Chuyện này vẫn cứ tiếp tục xảy ra là vì có cái ngã tế vi dính vào. Bạn không cần phải bức xúc gì cả. Và nếu như cái ngã mà bạn nâng niu yêu dấu đó đang bức xức, hãy chờ thêm một chút, tôi sẽ cho nó bức xúc thêm.

Bạn nói rằng, Tôi là một người rất mới ở đây… hẵn nhiên … và tôi cảm thấy bức xúc khi nghe ngài sử dụng những danh từ đại loại như “đám con hoang”, v.v… Tốt. Điều đó chúng tỏ rằng bạn đang còn sống: bạn còn có thể bị bức xúc. Có một số người ngay cả bức xúc cũng không hề có, họ chỉ là những xác chết biết đi. Như vậy may ra một cái gì đó có thể xảy ra; như vậy may ra một cái gì đó có thể được khơi dậy ở trong bạn. Như vậy tối thiểu là khi tôi đang nói chuyện bạn vẫn luôn tỉnh táo, không hề ngủ gục.

… Tôi không thể tin rằng một vị thánh lại sử dụng những ngôn từ như vậy. Chắc chắn là bạn là đang mang sẵn một ý niệm như thế nào đó về một vị thánh. Nếu bạn đang có bất cứ loại ý niệm nào về một vị thánh, ý niệm này sẽ phải được hủy diệt. Ít nhất ở chỗ này, bạn không được phép mang theo những ý niệm như thế. Tôi là người chuyên đập vỡ thần tượng. Tất cả những nỗ lực của tôi ở đây là đập vỡ tất cả mọi mẫu mực lý tưởng, ý niệm, ý thức hệ.

Và đó là toàn bộ quan điểm của Thiền. Tại sao? Bởi vì những ý niệm này sẽ là những chướng ngại. Nếu như bạn đang có một ý niệm nào đó rằng một vị thánh phải như thế này, thế nọ; thế là bạn không biết được rằng một vị thánh là không thể đoán trước được và bạn không thể nào gán cho ông ta bất cứ ý niệm nào. Tất cả những ý niệm sẽ biến thành một nhà tù –và một vị thánh đúng nghĩa như thế sẽ chẳng bao giờ muốn mình bị giam hảm vào bất cứ ý niệm nào. Y hoàn toàn tự do. Không ai có thể vẽ một vòng tròn chung quanh y, và bảo rằng –“Đây là vị trí của ông, đừng có đi ra ngoài cái vòng này nhé.” Nếu có ai đó chấp nhận chuyện này -chấp nhận chuyện bạn vẽ một cái vòng với những định nghĩa này nọ và ở yên ở trong đó- chắc chắn y sẽ chẳng bao giờ là một vị thánh. Nên cảnh giác với y: y yên vị ở đó chỉ để làm một công việc duy nhất là lừa gạt bạn. Nếu y thuận theo những ý tưởng của bạn, cũng có nghĩa là y sắp lừa dối bạn đó thôi.

Nên đi tìm một vị thánh chẳng hề bận tâm gì đến những ý kiến của bạn đối với mình. Tìm kiếm ai đó chẳng hề đếm xỉa đến những định kiến của bạn về một vị thánh như thế nào, và rồi bạn sẽ thấm nhuần ân sủng. Một vị thánh mà lại chạy theo bạn, chạy theo những ý niệm của bạn thì quả tình chẳng đáng giá chút nào. Y chỉ là kẻ theo đuôi bạn. Không có một vị thánh nào –không có một ông Giêsu, ông Phật, ông Mahavira nào- lại chạy theo khuôn mẫu của bạn cả. Đó là lý do tại sao họ cứ gặp phải những rắc rối lôi thôi. Nếu chạy theo bạn, chắc hẵn là Chúa Giêsu đã không bị đóng đinh lên thập tự giá. Nếu chịu đóng khung trong ý niệm của bạn về một vị thánh, chắc hẵn là Mahavira đã không bị ném đá, trục xuất ra khỏi làng, đánh đập. Không bao giờ, ông ta sẽ chẳng bao giờ chạy theo bạn.Không có một vị thánh nào lại chạy theo ý niệm của bạn cả. Giây phút mà ai đó bắt đầu chạy theo những ý niệm của bạn, y không phải là một vị thánh. Y không hề biết giá trị của tự do –y không hề rơi tỏm vào cái tâm thức tự do vốn có ở trong y, y không hề biết mình là ai. Cái bản ngã của y cũng là do bạn ban cho, cũng nhận được từ những ý niệm của bạn. Đây là cái tiêu chuẩn để phán đoán: Nếu bạn gặp một người chỉ biết hành xử, chạy theo một loại ý thức hệ nào đó … Một ông tu sĩ Kỳ Na thì tuân theo những tư tưởng của Kỳ Na Giáo. Một ông tu sĩ Thiên Chúa Giáo thì tuân theo những tư tưởng của Cơ Đốc giáo. Họ hành xử theo đúng bài bản. Đây là những kẻ nô lệ, không phải là những con người đích thực.

Một con người đích thực không thể bị giam giữ, cầm tù. Tôi không hề là một vị thánh theo cung cách như vậy, để rồi bạn có thể có những ý niệm như thế nào đó về tôi. Làm ơn quên những vị thánh của bạn đi. Cứ nhìn thẳng vào tôi. Cứ có mặt ở đây và nếm thử cái hương vị của tôi. Đừng mang theo bất cứ ý niệm nào -chắc chắn là tôi sẽ chẳng bao giờ bận tâm đến những điều như thế. Nếu bạn có bị bức xúc, đó là vấn nạn của chính bạn.

Tôi không vận dụng phương thức nào và cũng không có một nhu cầu nào để nhận bất cứ một căn cước nào từ bạn. Thế nên những điều bạn nói cũng chẳng sao cả. Nếu bạn đến đây để học hỏi một cái gì đó, cứ việc học hỏi. Và rồi bạn sẽ phải vượt qua rất nhiều cơn bức xúc. Những cái bức xúc đó chính là những tiến trình thực sự của hiểu biết; những cú “sốc” đó là những tiến trình của học hỏi.

Nếu bạn là người can đảm, và chỉ như vậy may ra mới có thể hiện diện ở đây. Bằng không cứ việc ra đi, tìm kiếm các ông thánh bù nhìn của bạn ở một nơi nào khác.

Tại sao có một số từ ngữ lại bị lên án? Từ ngữ tự nó chỉ là những âm thanh –làm thế nào mà một số từ nào đó bị đem lên bàn mổ? Lý do tại đâu? Lý do là vì bạn mang sẵn định kiến về một số sự việc nào đó. Chẳng hạn như, bạn là người chống đối tình dục, thế là tất cả những từ ngữ liên quan đến tình dục đều sẽ bị lên án. Nếu bạn đang chống lại một cái gì đó thì rồi tất cả những từ nào liên quan đến cái đó đều bị vạ lây. Thực ra những từ ngữ này không có tội vạ gì cả -sự kết tội này chỉ cho thấy một điều là bạn đang lên án một cái khác. Nếu bạn là người chống đối tình dục, thì ngay cả cái từ “tình dục” cũng làm bạn bức xúc. Thế rồi bạn không thể sử dụng cái từ đó -bạn phải dùng đến uyển ngữ, bạn phải nói loanh quanh.

Hàng thế kỷ qua người ta đã không dám nói đến tình dục. Đây là thế kỷ đầu tiên trong lịch sử nhân loại mà con người có đủ can đảm để đối mặt với nó –suy nghĩ về nó, nghiên cứ về nó, tìm hiểu vấn đề. Thế rồi hàng ngàn sự kiện mà con người chưa hề biết đã được khám phá ra trong khoảng hai, ba mươi năm trở lại đây -bởi vì trước đây đã không có ai dám nghĩ tới chuyện này. Người nào muốn đi sâu vào lãnh vực này dù mang tinh thần khoa học đều bị cho là khùng điên, bị giết, hành hình, thảm sát.

Đó là lý do tại sao một trong những năng lượng tiềm ẩn nhất trong con người vẫn chưa hề được khám phá. Chúng ta hiểu biết về mặt trăng còn nhiều hơn là hiểu biết về tình dục. Chúng ta hiểu biết về một hạt điện tử còn nhiều hơn là hiểu biết về tình dục. Hình như đây là điều ngu xuẩn -bởi vì tình dục là một nguồn năng lượng của con người. Chúng ta sinh ra từ đó. Từ đó mà bạn có mặt trên cõi đời này, và rồi con cái bạn cũng thế -toàn bộ hiện hữu đều liên quan đến chuyện giới tính, nhục dục.

Nếu bạn không thấu hiểu được cái năng lượng được gọi là tình dục này, bạn cũng sẽ không bao giờ hiểu được sự sống. Và rồi làm sao bạn có thể hiểu được Thượng Đế nếu như bạn không hiểu được sự sống? Thế nhưng thực tế con người không mấy hiểu biết về nó. Đừng tưởng rằng bạn có ba đứa con là bạn hiểu biết về tình dục -chuyện sinh con đẻ cái chẳng liên hệ gì. Có con cái là một chuyện, hiểu biết về tình dục là chuyện khác. Ngay cả loài vật cũng sinh con đẻ cái vậy –nhưng chúng có hiểu biết gì về tình dục đâu.

Tại Phi Châu, từ hàng thế kỷ qua, có bộ lạc vẫn còn tin rằng chuyện đẻ con chẳng có liên hệ gì đến việc giao cấu mà đây là tặng phẩm của Thượng Đế. Lý do là vì họ không biết cách tính toán đo lường, không biết đếm số lượng lớn; họ không có các phép tính số học. Đếm đến chín tháng là chuyện quá lớn lao không thể làm nổi. Mà phải sau chín tháng đứa trẻ mới ra đời –cũng có thể là không luôn luôn như vậy, có khi sinh ra có khi không. Như vậy làm sao có thể cho rằng sự ra đời của đứa trẻ dính líu đến chuyện giao cấu được? Mà đâu có chắc gì hễ mỗi lần giao cấu thì sinh ra một đứa con –như vậy liên hệ như thế nào đây? Rồi lại có sự cách quảng trong vòng chín tháng, một khoảng cách khá dài. Đối với các xã hội bán khai không hề biết đến phép tính số học, việc đếm đến chín tháng là chuyện không thể thực hiện. Làm sao mà đếm? Và ai là người làm công việc đếm này? Họ hoàn toàn không có một ý niệm nào. Họ cứ việc sinh con đẻ cái

–nhưng hoàn toàn không có một ý niệm nào về chuyện này.

Sinh một đứa trẻ là chuyện hoàn toàn máy móc. Nó không bao hàm bất cứ một kiến thức nào về tình dục, nó không cần đến sự hiểu biết này. Thế nên nguồn năng lượng được gọi là tình dục vẫn còn là điều bí ẩn –chúng ta hiểu biết về dòng điện còn nhiều hơn là về giới tính. Đây là điều xuẩn động, bởi vì điện lực đâu có phải là một hiện tượng quan trọng như tình dục. Chúng ta gần gũi với tình dục hơn, gắn bó với tình dục hơn. Con người có thể sống không có điện nhưng con người không thể sống mà không có tình dục. Thế thì tại sao cái từ này lại bị lên án? Bởi vì người ta đã tạo ra cái ý niệm tội lỗi.

Như vầy tôi nghe…

Cô dâu tương lai: Khi chúng con đámcưới, con sẽ nấu ăn cho chàng, may vá cho chàng, đánh giày cho chàng, mạng vớ cho chàng –còn điều gì mà người đàn ông muốn nữa hở mẹ?

Người mẹ: Không gì cả -trừ phi anh ta có tâm hồn hắc ám.

Tình dục được xem như là một cái gì đó rất mực hắc ám. Một hiện tượng tự nhiên, ngây thơ vô tội như thế lại bị xem là chuyện hắc ám. Thế rồi tất cả mọi từ ngữ liên quan đến chuyện tình dục trở thành bất nhã –chúng không thể được mang ra nói trong một thế giới văn minh, trong một xã hội được xem là có văn hoá. Chúng ta đã loại trừ ý niệm tổng quát về tình dục và thế rồi tất cã những từ ngữ nào dính líu đến nó cũng biến mất luôn. Cũng giống như trường hợp đối với cái chết –chúng ta đã không dám đả động nhiều đến cái chết. Ngay cả việc nói đến cái chết cứ như là một chuyện ghê tởm, phiền phức -người ta tránh nói đến nó.

Chỉ mới vài hôm trước đây, một nhà xuất bản Anh Quốc –Sheldon Press- có đề nghị với tôi để họ xuất bản cuốn “Đến Lúc Bạn Chết” –Until You Die. Họ đã viết thư cho tôi: “Cuốn sách thật tuyệt, nhưng chúng tôi không muốn có cái tựa đề như thế, vì chính ý niệm liên quan đến cái chết, “Đến Lúc Bạn Chết” –Until You Die -sẽ làm người đọc lánh xa. Chúng tôi buộc lòng phải thay đổi cái nhan đề,” họ nói như thế.

Chính cái tựa đề! Một cái tựa đề tuyệt vời như thế. Một phần câu nói của Chúa Giêsu! Ngay trên mảnh đất của Cơ Đốc giáo! Thế mà họ cho rằng cái nhan đề này không được chỉnh lắm, cần phải được thay đổi đi –“ngay chính cái ý niệm về nó sẽ làm độc giả lánh xa.”

Không có ai muốn nghĩ đến cái chết. Không có ai muốn nhìn thẳng vào cái chết. Thế nên những từ ngữ nào dính líu đến cái chết đều cần phải được đục bỏ.

Đối với tôi toàn bộ cuộc sống là rất mực thiêng liêng. Tất cả những gì hiện hữu đều rất mực thiêng liêng –thiêng liêng vô điều kiện. Tôi không hề lên án bất cứ cái gì. Thế rồi toàn bộ ngôn ngữ thế gian đều ở trong tầm tay của tôi.

Câu hỏi thứ tư

Osho thân mến: Đến Poona cũng chẳng lâu lắc gì, đã trở thành một hành giả, vắt kiệt hết sinh lực mình, thực hành chung với vài nhóm, rồi rút vào ẩn dật, loại bỏ một vài thói quen cũ -cần sa ma túy đại loại như thế -đã yêu, cảm thấy mình ngày càng được nâng cao thêm…

Thế nhưng công việc điểm hoá đó là gì? Vâng, tôi muốn nói đến thực chất của nó! Ngài biết chứ? Các vị Thầy đều nói đó là: Tìm ra con đường của bạn, và rồi thực hành công phu ngay trên chính mình. Một vài vị Thầy khác thì gọi đó là “sự điểm đạo”. Cho đến nay, vẫn chưa tìm được một đầu mối để hiểu ý nghĩa đích thực của nó là gì.

Trước tiên: Không hề có một công việc điểm hoá nào ở đây. Ngay cái từ này đã không thích hợp với những gì đang xảy ra tại nơi đây. Đây là một cuộc chơi, không phải là một điểm hoá . Gọi đó là điểm hoá sẽ làm cho sự việc trở thành nghiêm trọng, gọi đó là điểm hoá cũng có nghĩa là mang cái bản ngã vào, tạo ra thêm những xung đột. Điểm hoá có nghĩa là xung đột –đó là lý do tại sao những người theo Gurdjieff đã dùng từ “điểm hoá ”. Toàn bộ hệ thống của Gurdjieff được biết đến như là “công phu hành trì”, bởi vì ông ta tin vào sự ma xát, xung đột: người ta phải chiến đấu cật lực, phải hạ thủ công phu.

Đối với tôi, chẳng có gì gọi là điểm hoá . Sau khi tôi ra đi, nếu bạn muốn gọi những công việc của tôi bằng một danh xưng nào đó, hãy gọi đó là một “cuộc chơi”. Cuộc chơi đang tiếp diễn. Không phải xung đột, cũng chẳng phải ma xát, chỉ là thư giãn. Nó không làm công việc gì cả -mà ngược lại, chỉ để cho Thượng Đế hiển lộ tự nhiên. Đìều này hoàn toàn đối nghịch với cái được gọi là điểm hoá .

Đây không phải là chuyện mà bạn phải làm một cái gì đó để nó được sinh khởi ra, nhưng thực sự là, tất cả những công việc bạn làm là không làm gì cả -vô tác. Tất cả những điều bạn làm sẽ chỉ tạo ra thêm những cản trở, chướng ngại cho chính bạn -bởi vì bạn càng làm chừng nào, thì cái bản ngã của bạn càng lớn thêm chừng nấy. Không thể như vậy, bạn phải chấm dứt mọi tác hành. Bạn phải bắt đầu thả trôi, như suối nguồn tuôn chảy. Hoàn toàn thư giãn. “Trôi đi”, đó là câu thần chú của tôi. Và khi bạn ở trong tình trạng hoàn toàn trôi-đi này, mọi việc rồi sẽ xảy đến. Không phải bạn làm –mà là tác hành của Thượng Đế, của cái toàn bộ. Bạn chỉ để cho nó xảy ra, đơn giản như thế.

Cũng chẳng khác gì buổi sáng bạn đang ở trong phòng đóng kín cửa. Ngoài kia mặt trời vẫn có đó, yên lặng đợi chờ bạn. Nó sẽ không hề gỏ cửa, rung chuông, chỉ lặng yên chờ đợi. Và rồi khi bạn mở tung cánh cửa ra, nó sẽ ùa vào tràn ngập căn phòng. Cũng giống y như thế, Thượng Đế luôn luôn chờ sẵn ở bên ngoài cánh cửa. Nó sẽ không gọi bạn, không gỏ cửa, không gào lên –và ngay cả không thì thào với bạn. Nó sẽ chỉ đứng yên ở đó. Và tôi đang gọi Thượng Đế là “nó” chỉ là để hoà điệu với Thiền gia –khi họ gọi cái này bằng nó.

Nó sẽ vẫn tiếp tục đứng mãi ở đó: và khi bạn mở cửa, nó bước vào. Tất cả những gì cần thiết là bạn không nên tạo ra bất cứ chướng ngại nào, bạn không chặn đường đón ngõ. Đừng cản trở lối đi, thế thôi. Toàn bộ công việc của tôi là -hướng dẫn bạn làm thế nào để tiếp cận cuộc chơi, làm thế nào để trải lòng mình ra với hiện hữu, làm thế nào để bạn bén nhạy hơn, nhạy cảm hơn, sẵn sàng hơn. Để biết nhìn cây cỏ, biết lắng nghe tiếng chim chóc hát ca, và để tâm hồn bạn rộng mở đến trăng sao… như thê với thời gian, Thượng Đế bắt đầu tắm mát đời bạn với cơn mưa đến từ muôn hướng.

Bạn hỏi rằng, Công việc điểm hoá đó là gì? Thì nó đã được bắt đầu rồi mà. Thế nhưng tất cả những chuyện lớn lao thường khởi đầu một cách lặng lẽ; chúng không bắt đầu bằng một tiếng nổ vang. Chúng bắt đầu một cách âm thầm, rất mực lặng lẽ -như một đứa trẻ thể nhập vào bào thai của người mẹ … cực kỳ yên lặng. Cũng chẳng khác gì một hạt giống rơi vào lòng đất, lặng yên như thế … và rồi hạt giống nẩy mầm. Vâng, cũng giống y như vậy.

Nó đã được bắt đầu rồi. Đây là câu hỏi của Prashantam: Cái ngày mà bạn nhìn suốt vào mắt tôi và tôi nhìn suốt vào mắt bạn, nó được bắt đầu. Đây không phải là một nghi thức -sự điểm đạo đối với tôi không phải là một nghi thức. Có đôi khi nó bắt đầu ngay cả trước khi bạn gặp tôi, cách xa tôi cả ngàn vạn dặm.

Chỉ mới đêm kia đây, một phụ nữ xinh xắn đã đến quy y với tôi –tôi đã đặt pháp hiệu cho cô ta là “Paraveeta”. Suốt trong bao nhiêu tháng, cô ấy không ngừng viết thư đến, nói rằng: Tôi muốn đến đây, tôi muốn đến đây. Và cô ấy muốn được đảm bảo một điều rằng, khi cô ấy đến, tôi vẫn sẽ còn có mặt ở đây, bởi vì cô có cảm giác rằng, mọi chuyện có vẻ như đã quá trễ, có thể là tôi đã qua đời và cô rất là lo lắng về chuyện này. Bây giờ thì cô ấy đã đến. Cô ấy đã được điểm hoá ngay cả trước khi cô ấy đặt chân đến đây. Trước khi đến, cô ấy đã hoà nhập vào trong tình thương yêu với tôi. Tâm của cô ấy đã đến đây trước khi thể xác có mặt –cô ấy đã được liên thông; dù cách xa tôi cả hàng ngàn dặm.

Chuyện điểm hoá tiếp diễn ở đây –mà tôi không gọi bằng danh từ này- thật ra chỉ là chuyện thương yêu. Việc điểm đạo xảy ra ở đây không hề là một nghi thức. Sự điểm đạo xảy ra ở tận trong sâu thẳm của trái tim, trong chính con người bạn. Bạn Prashantam ạ, thực sự nó đã xảy ra rồi.

Và bạn bảo, Thế nhưng công việc điểm hoá đó là gì? Vâng, tôi muốn nói đến thực chất của nó! Thì cái chân thực đã xảy ra rồi và bây giờ bạn lại đang hỏi đến cái không thực. Bạn muốn một vài chỉ dấu của nó có thể thấy được tận mắt, bạn muốn trông thấy một cái gì đó rất mực cụ thể, vật lý. Không, tôi sẽ không cho bạn đâu. Đó là cái gì thuộc về lãnh vực tinh thần và bạn phải nhìn sâu vào trong bạn. Nó đã xảy ra rồi. Cái hạt giống đã vỡ ra, những mầm non đã đâm chồi. Có thể là phải cần một khoảng thời gian lâu hơn để bạn có thể nhận ra chúng, bởi vì chúng đang còn ở dưới mặt đất. Nhưng rồi chúng sẽ nhú ra khỏi mặt đất ngay: hãy sẵn sàng để săn sóc chúng.

Các vị Thầy đều nói đó là: Tìm ra con đường của bạn, và rồi thực hành công phu ngay trên chính mình. Đối vớí tôi: Tìm ra con đường của bạn -chỉ chừng ấy là đủ rồi. Rồi thì ta cứ việc rong chơi trên con đường đó. Không có vấn đề điểm hoá được đặt ra; tất cả công việc điểm hoá là trước khi bạn tìm ra đạo lộ. Vâng, nếu có chuyện điểm hoá –thì đó là việc bạn phải tìm kiếm cho ra con đường. Một khi đạo lộ đã mở ra -điều mà Phật Tổ gọi là srotaapanna- một khi bạn đã trôi đi cùng với suối nguồn, hãy để cho suối nguồn làm công việc đó.

Bây giờ thì bạn có quyền thư giản! Bây giờ ngay cả

việc lội theo giòng cũng là chuyện lãng phí. Đừng có phí phạm năng lượng của bạn như thế. Bây giờ thì giòng sông đã tiếp cận bể cả rồi … Ta đang thể nhập vào cùng với đại dương mênh mông. Nếu bạn đã trở thành một hành giả, bạn cũng trở thành một -bạn đã nhập vào giòng. Bạn đâu có cần lội ở trong tôi nữa, chỉ việc thư giãn, bởi vì bạn đã hoà nhập với tôi làm một … và rồi bạn sẽ tiếp cận với bể cả. Hãy thư giãn đi –đó là ý nghĩa của sự buông bỏ.

Câu hỏi thứ năm

Theo Thiền, một cách chính xác, bệnh hoạn căn bản nhất của nhân loại là gì?

Tham cầu, dục vọng, mong muốn được là. Luôn luôn khát khao thèm muốn một cái gì đó -tiền bạc, Thượng Đế, niết bàn. Luôn luôn khát khao thèm muốn một cái gì đó – quyền lực, danh vọng, thế lực. Luôn luôn khát khao thèm muốn một cái gì đó. Sống mà không bao giờ hiện hữu ở đây, luôn luôn có mặt ở một nơi khác: Đó là căn bệnh cơ bản nhất của nhân loại, căn bệnh được gọi là “mong muốn trở nên”. Bạn là một con người. Bạn đã là cái mà bạn có thể trở thành -bạn không có nhu cầu để trở thành một cái gì cả. Bạn đã là cái mà bạn hiện đang cố gắng để trở thành.

Đó là lý do tại sao nếu bạn đến tìm gặp một vị Thiền sư và hỏi: “Tôi muốn trở thành một ông Phật”, ông ta chắc chắn sẽ cho bạn một trận đòn. Và rồi ông ta sẽ la lên, “Nếu ta không đánh ngươi, cả thế giới này sẽ cười vào mặt ta. Ngươi đang là một vị Phật -thế mà ngươi lại hỏi ta làm thế nào để trở thành một vị Phật?”

Bạn là những chư thiên, thiên nữ: Đó là điểm mấu chốt nhất ở đây. Tất cả những gì cần thiết là nhận thức được chuyện này –ngoài ra không có điều gì khác. Bạn không là cái sẽ thành. Làm thế nào bạn có thể trở thành một cái gì đó nếu như bạn không sẵn sàng? Người ta chỉ trở thành cái mà người ta đang là. Bạn không thể trở thành một cái gì khác, vô phương! Làm thế nào mà một cái bông hồng có thể trở thành một cái hoa sen? Bông sen chỉ trở thành bông sen và bông hồng chỉ là bông hồng.

Nếu có ai đó trở thành một vị Phật, điều này có nghĩa là ông ta đã là một vị Phật. Nếu ai đó trở thành Chúa thì bởi vì ông ta đã là Thiên Chúa –dĩ nhiên là cần thời gian để ông ta nhận ra được điều này. Kẻ đần thì cần một khoảng thời gian lâu dài hơn, thế thôi. Kẻ trí thì không cần phải lâu lắc như thế. Kẻ toàn tri, toàn giác thì không cần đến một mảy may. Chỉ trong một sát na là hoàn toàn nhận biết. Chỉ một thoáng gật đầu là mọi chuyện hoàn tất.

Cái dục vọng này tạo nên sự mê đắm ở con người. Nó tạo nên vô minh, nó tiềm ẩn trong vô thức, và bạn trở thành một bợm ghiền. Bởi lẽ bạn không hiện hữu ở đây – làm thế nào mà bạn có thể bám rễ được? làm thế nào mà bạn có thể đứng vững đôi chân trên mặt đất? làm thế nào mà bạn có thể trở thành trung tâm điểm? Thế là bạn đi lang thang quanh thế gian này, khắp cùng thế giới -trở thành cái này, trở thành cái nọ, ở nơi kia, ở nơi khác… Thay vì tìm ra chính mình ngay tại chỗ này, bạn lại chạy đi ở chỗ khác. Thay vì bạn là chính bạn ngay tại khoảnh khắc này, bạn lại muốn đi tìm mình ở các khoảnh khắc nào đó. Bạn cứ nghĩ đến đời sống ở thế giới bên kia -thế nhưng bạn không bao giờ sống một đời sống thực sự trước khi chết.

Một hôm có một người đến gặp tôi và hỏi, “Ngài nói cho tôi biết đời sống sau khi chết là gì?” Tôi bảo, “Tôi không đề cập đến chúng. Tôi chỉ nói về đời sống trước khi chết.” Sau khi chết? Bạn đã không hề sống đời sống trước khi chết, thế mà bạn lại đang nói về đời sống sau khi chết là sao? Hãy sống trọn vẹn cuộc sống này! Còn cái đời sống kia để tự nó lo liệu lấy.

Tham cầu, dục vọng tạo nên cơn ghiền. Khi đôi mắt của người ta trở nên đờ đẫn đi, người ta bắt đầu cảm thấy run rẩy, hết còn tỉnh táo. Dục vọng trở thành một tấm màn chắn ngăn che ý thức –đó chính là bệnh hoạn căn bản. Một khi bạn đắm chìm trong dục vọng, bạn sẽ không bao giờ còn nhìn thấy chân lý. Chân lý chỉ được nhận ra khi nào cái bệnh ghiền mang tên là dục vọng đó biến mất. Lúc bấy giờ đôi mắt của bạn sẽ trở nên trong suốt, tinh anh. Lúc bấy giờ bất cứ cái gì là, sẽ xuất hiện đúng y như thế -bạn trở thành một tấm gương soi.

Một tên say rượu đang đứng cạnh chiếc máy bán thuốc lá đặt phía trước nhà hàng. Y bỏ một đồng tiền vào và rút ra một gói thuốc, và tiếp tục bỏ một đồng tiền khác vào rồi lấy ra một gói thuốc khác…

Một khách hàng khác đến gần. Đứng nhìn cái trò này tiếp diễn một lúc, không còn kiên nhẫn, anh ta bảo, “Bạn có thể nhường để cho tôi mua một gói được không?”

“Này, bạn có điên không đấy?!” tên say trả lời, “Bộ không thấy ta đang trong vận hên thắng bạc liên tiếp hay sao?”

Một câu chuyện khác…

Hai người lính đang ngồi uống rượu trong một quán nhậu tại tỉnh lẻ. Trên bàn của họ là một đống chai ngổn ngang đủ hiệu, và cứ từng chặp họ lại ngưng uống, nhìn chăm chăm vào một bà già ngồi ở bàn kế bên. Rồi người ta nghe khi thì người này hoặc người kia thì thào, “Chưa. Chưa đâu”.

Không dấu được tò mò, một khách bàng quan cuối cùng đã lên tiếng hỏi họ về thái độ khác thường này. Một người lính trả lời, “Ngay khi nào mà tụi này thấy cái bà kia trở thành một cô gái xinh đẹp, tụi này sẽ lại cụng ly tìếp”.

Đúng vậy, khi bạn say quá mức, lúc đó mọi việc sẽ bắt đầu hiện ra hoàn toàn khác biệt. Một người xấu như ma cũng có thể thấy là xinh đẹp tuyệt trần, một bà già cũng có thể biến thành một cô gái trẻ. Lúc đó mọi thứ không còn hiện ra nguyên trạng nữa. Khi bạn đang say, bạn đang sống trong một thế giới riêng tư hoàn toàn.

Và một chuyện khác…

Một gả kia về nhà khuya, say sưa, bò lên giường ngủ trong đêm tối. Tỉnh giấc vào sáng hôm sau, y thấy có đến ba cặp chân thò ra khỏi tấm chăn đắp trên giuờng -một đôi chân màu đen. Y lay vợ dậy và bảo, “Này, Mary, coi kìa -tại sao lại có đến ba cặp chân?!”

Bà vợ la lên, “Đừng có khùng quá vậy. Uống rượu cho lắm vào rồi say sưa lú lẩn cả người. Tụt xuống giường đi rồi đếm lại thử coi!”

Anh chồng leo ra khỏi giường, rờ rẩm đếm đi đếm lại mấy cái chân một cách kỹ lưỡng rồi bảo vợ: “Ừ nhỉ! Bà nói đúng đó -Chỉ có hai cặp thôi. Mà cặp chân của tôi sao nó đen đúa dơ dáy quá!”

Tình huống là như thế. Bạn không thể trông thấy những gĩ đang xảy ra cho bạn. Bạn không thể nhìn thấy được nguyên trạng, bạn không thể thấy được những gì ngay bây giờ và ở đây. Bởi vì bạn không có khả năng nhìn thấy. Bạn không thể trông thấy được gì cả -bạn đã mất thị giác, bạn đã bị đui mù! Dục vọng đã che lấp đôi mắt bạn, phủ lên cả một tầng lớp bụi mờ.

Đối với nhà Thiền, dục vọng là căn bệnh trầm kha nhất của nhân loại. Một khi bạn hiểu rõ điều này, cái dục vọng này sẽ biến mất. Thiền không hề bảo bạn: Hãy chống lại dục vọng. Thiền cũng không bảo bạn: Hãy chiến đấu với dục vọng -bởi lẽ khi bạn chiến đấu, bạn sẽ lại tạo ra những dục vọng khác. Đó là phương thế của dục vọng -tất cả mọi hình thái đấu tranh đều là phương thế của dục vọng. Nếu bạn muốn chiến đấu với dục vọng, bạn bắt buộc sẽ phải tạo ra một dục vọng khác. Thế là bạn sẽ thoát ra khỏi một chiếc bẩy sập để rồi lập tức lại rơi vào một chiếc bẩy sập khác.

Đó là những gì đang xảy ra với những người được gọi là có tín ngưỡng. Họ nhàm chán cái thế giới này và bắt đầu khởi lòng tham cầu Thượng Đế, Niết Bàn -thế là dục vọng lại khởi dậy. Nên nhớ rằng tham cầu là thế tục. Bạn không thể tham cầu Thượng Đế; bất cứ bạn tham cầu điều gì đều là chuyện thế gian. Tham cầu là thế tục. Vô cầu là đi vào dòng thánh. Vô cầu là niết bàn.

Thế nên vấn đề không phải là tạo ra một tham cầu khác. Đó là điều đang xảy ra cho hàng triệu người. Một khi mà người ta đã chán ngấy cái thế gian này -mọi người không sớm thì muộn cũng sẽ chán ngấy thế gian- người ta bắt đầu tạo ra một tham cầu mới, rất mực mới mẻ: Làm thế nào để vào nước thiên đường? Làm thể nào để đến với Thiên Chúa? Làm thế nào để sống trong cõi cực lạc? Lòng tham cầu tuy chuyển hướng, nhưng không có gì đổi khác. Bâygiờ thì người ta tham cầu tam ma địa, tất địa, thần thông, cái này, cái nọ -nhưng dục vọng cứ tiếp tục mãi. Nội dung, mục đích thay đổi, nhưng tình huống vẫn y nguyên.

Thiền nói rằng: Hãy cố để hiểu dục vọng. Cố để hiểu cái lòng tham cầu này –cái cơ chế của nó. Biết được bằng cách nào nó đã dẫn bạn vào mê lộ. Cái biết này mang lại sự chuyển hoá. Rồi đến một ngày, khi nhận biết chúng một cách toàn bộ, hoàn toàn, đến tận cội nguồn, gốc rễ… đó là thực chứng, là hoát nhiên đạt ngộ. Bạn đã đi trở về lại ngôi nhà xưa, và bạn bỗng bật tiếng cười.

Đó là lý do tại sao người tăng sinh đã bảo, “Khi tổ sư đạp cho tôi một đạp, từ đó tôi không thể nào nhịn cười.” Cú đạp đó đó biến thành hoát nhiên đạt ngộ; cú đạp đó đã mở tung cánh cửa. Trong cú đạp đó, lòng tham cầu biến mất và người tăng sinh đã có thể nhìn suốt chính mình, bản lai diện mục.

Thế nên hãy nhớ kỹ điều này. Bằng không, bạn chỉ thay thế vấn nạn này bằng một vấn nạn khác, và bạn vẫn luôn đắm chìm trong cùng một khổ nạn. Cái vấn nạn không hề thay đổi.

Ngày xưa có một cô nàng thiếu nữ cực kỳ xinh đẹp đang đi dạo ngang qua một cánh rừng. Bỗng nhiên cô ta trông thấy một con cóc to lớn xù xì ghê tởm đang ngồi trên một khúc cây. Điều ngạc nhiên hơn nữa là con cóc này biết nói tiếng người.

“Chào cô nương”, con cóc kêu lên oàm ạp, “Cô có thể ban cho tôi một ân huệ không? Điều này có thể rất là khó tin đối với cô, nhưng tôi vốn là một hoàng tử rất duyên dáng, đẹp trai, thế rồi bỗng dưng có một mụ phù thủy xấu xí và hung dữ đã đọc một lời nguyền độc địa biến tôi thành con cóc xấu xí này.”

“Ôi, thật là đáng thương cho chàng!” Cô thiếu nữ kêu lên. “Tôi sẽ làm bất cứ điều gì để giúp chàng bẻ gãy lời nguyền này”

“Cũng dễ thôi, cô nương ạ,” con cóc trả lời, “phương cách duy nhất để lời nguyền này không còn tác dụng và tôi có thể trở lại thành một hoàng tử đẹp trai như xưa là có một cô gái xinh đẹp dễ thương nào đó chịu mang tôi về nhà và để tôi ngủ lại qua đêm dưới chiếc gối của nàng.”

Cô gái liền mang con cóc xấu xí về nhà và ngay đêm đó đặt nó xuống dưới chiếc gối của mình trên chiếc giường ngủ. Sáng hôm sau khi thức giấc, quả đúng như điều con cóc nói, bên cạnh nàng trên chiếc giường là một chàng thanh niên tuấn tú đẹp trai, cốt cách rõ ràng của một chàng hoàng tử.

Và rồi họ đã sống một cuộc đời hạnh phúc mãi mãi kể từ hôm đó, chỉ có một điều đáng nói là, mãi cho đến nay, cha mẹ nàng vẫn không tin ở câu chuyện của con gái mình.

Cũng như vậy, toàn bộ cuộc đời của bạn chẳng là gì cả ngoại trừ những câu chuyện đại loại như thế, bởi vì tất cả lòng tham cầu chỉ đẻ ra toàn những chuyện tưởng tượng. Tất cả lòng tham cầu đều là hoang đường, tất cả lòng tham cầu đều tạo ra những ảo tượng. Và bạn thì không ngừng thay đổi –thay đổi ảo tượng này sang ảo tượng khác, chạy từ ảo tượng này đến ảo tượng khác. Bạn không ngừng thay đổi những ảo tượng, từ cái này đến cái khác trong suốt cuộc đời bạn.

Một khi bạn hiểu rõ đến tận gốc nguồn cơ cấu của những ảo tượng như thế, sẽ xảy ra một sự bùng vỡ, một đột phá. Tâm thức bạn chiếu dọi một ánh bình minh mới. Trong khoảnh khắc đó, không những thế giới này trở thành vô nghĩa, mà ngay cả toàn bộ tam thiên đại thiên thế giới cũng trở thành vô nghĩa nốt. Trong khoảnh khắc đó, sẽ không còn có gì để tham cầu nữa. Không tham cầu ngay cả chuyện vô cầu, bởi vì không còn có gì để tham cầu. Bỗng nhiên lòng tham cầu không còn hiện hữu, làn khói mù đã tan biến đi, và ánh sáng cháy bùng lên rực rỡ.

Hãy nhớ đừng thay đổi những vấn nạn, chạy từ ảo tượng này sang ảo tượng khác. Nó chẳng hề giúp ích gì cho bạn cả.

Một cô bé bị bài giảng của vị linh mục về sự cách biệt giữa một con chiên và bầy dê gây ấn tượng mạnh mẽ. Đêm đó khi nghe cô bé thút thít ở trong phòng ngủ, người mẹ liền vào tìm hiểu lý do.

“Đó là câu chuyện về đàn dê!” Cuối cùng cô bé Jenny đã thú nhận như thế. “Con sợ rằng con là một con dê và như thế con sẽ không bao giờ vào được nước thiên đàng. Chuá ơi, Con sợ rằng con là một con dê quá chừng.”

“Con à,” người mẹ vỗ về đứa con gái đang khóc, “Con là một con chiên bé nhỏ đáng yêu. Ngay cả nếu con chết tối nay, con cũng sẽ vào thẳng nước thiên đường ngay lập tức.” Lời an ủi này đã có hiệu quả, cô bé nín khóc và đi ngủ trở lại.

Thế nhưng vào đêm sau, cô bé Jenny lại tiếp tục khóc lóc ở trong phòng, và khi người mẹ bước vào thì Jenny lại càng nức nở lớn hơn, “Con rất lo sợ về chuyện những con dê.”

“Nhưng Mẹ đã bảo rằng con là một con chiên nhỏ dễ thương, không có gì để con phải lo lắng về chuyện trở thành một con dê cả.”

Lần này thì lời an ủi xem chừng không hiệu quả và cô bé vẫn tiếp tục nức nở.

“Vâng, Mẹ à, con biết như thế nhưng con vẫn lo sợ - rất mực lo sợ về chuyện mẹ là một con dê.”

Cứ như thế, người ta chạy từ một vấn nạn này sang một vấn nạn khác … thế nhưng cái vấn nạn căn bản thì vẫn còn y nguyên. Đây không phải là phương cách để giải quyết vấn nạn -người ta phải nhìn sâu vào cội rễ để xem từ đâu mà vấn nạn khởi sinh.

Thế nên Thiền gia không gọi giận dữ, không gọi tình dục, không gọi tham lam, không gọi gây hấn, bạo lực là một vấn nạn. Thiền cho rằng cội rễ vấn nạn là lòng tham cầu, và tất cả mọi vấn nạn đều được sinh khởi từ lòng tham cầu. Cắt đứt gốc rễ này, toàn bộ cái cây cũng biến mất theo.

Câu hỏi thứ sáu

Osho, sự thực là ngài đang làm gì ở đây?

Bán nước cạnh bờ sông.

Thiền sư Sogaku Harada viên tịch vào năm 91 tuổi. Hôm tang lễ của ngài, người ta treo lên một bức thư hoạ do chính tay ngài viết, có nội dung như sau:

Suốt bốn mươi năm qua ta làm người bán nước

Ngay bên cạnh bờ sông. Hô, hô!

Chỉ làm chuyện bao đồng.

Điều này chỉ được nói ra bởi một vị Thiền sư. Trước tiên ông ta bảo “Bán nước ngay bên cạnh bờ sông” -tức là làm một chuyện thực sự không cần thiết gì cả. Dòng sông đang tuôn chảy kia, bạn chỉ việc nhảy vào và tha hồ uống nước. Thế nhưng con người thường xuẩn động như thế, người ta vẫn cần đến những người đi bán nước, cho dù là ở kế cận ngay bờ sông.

Rồi ông ta bảo, “Hô hô! Chỉ làm chuyện bao đồng.” Đây là một câu nói vô cùng ý nghĩa. Những vị Thiền sư cho rằng ngay cả bạn làm điều tốt cũng là chuyện vô ích. Bởi vì ngay từ căn bản mọi chuyện đều tốt –làm thế nào để bạn có thể làm điều tốt hơn? Nếu bạn làm cho người ta giác ngộ -thì đâu là mục tiêu? bởi vì họ đã giác ngộ rồi - bạn có làm thêm được điều gì mới mẻ đâu? “Hô hô! Chỉ làm chuyện bao đồng.”

Trước hết, chúng ta vẫn cứ tiếp tục làm cái chuyện bán nước bên cạnh bờ sông? Hừm, phải không? Bởi vì chỉ cấn một chút thông minh là bạn đã có thể nhảy xuống dòng sông để uống nước rồi. Để rồi cuối cùng chúng ta biết được rằng tất cả mọi nỗ lực đều vô nghĩa, vô ích. Bởi vì ngay cả nếu bạn được giác ngộ, bạn cũng chẳng được thêm cái gì cả. Bạn đã luôn luôn giác ngộ.

Tuy nhiên điều này chỉ có thể được nói ra bởi một vị Thiền sư –với cái nhìn thấu suốt vào tận cùng sự vật. Cả hai chuyện đều vô cùng sâu sắc. Không có ai cần phải được giác ngộ, bởi vì mỗi người đều đã giác ngộ rồi. Thế nên quả là chuyện khôi hài khi có người lại đi làm công chuyện giác ngộ bạn.

Cũng quả là chuyện khôi hài khi mỗi ngày tôi lại cứ tiếp tục công việc giác ngộ bạn. Và bạn thì lại rất mực bướng bỉnh… thế là bạn sẽ không bao giờ trở nên giác ngộ. Và tôi lại cứ tiếp tục đi làm cái chuyện bán nước cạnh bờ sông… Còn bạn thì cứ tìếp tục trả tiền nước! Bạn sẽ chẳng bao giờ chịu nhìn vào cái giòng sông đang tuôn chảy cạnh đó. Nó vẫn luôn có mặt ở đó mà –ngay cả trước khi cái khát có mặt, dòng sông đã có mặt ở đó. Sự thỏa mãn đã có trước cả sự tham cầu.

Thế mà bạn hỏi. Osho, sự thực là ngài đang làm gì ở đây? Thì đang bán nước cạnh bờ sông, Hô, hô!

3 Và Bầu Trời Vẫn Thế

Khi Thiền sư Bàn Khuê (Bankei, 1622-1693) tổ chức những tuần lễ thiền tập, những Thiền sinh từ khắp nơi trên nước Nhật đã đổ về tham dự. Một trong những lần tụ hội này, một Thiền sinh bị bắt quả tang đang ăn cắp. Việc này đã được tường trình lên sư Bàn Khuê với lời đề nghị là thủ phạm phải bị trục xuất. Thiền sư Bàn Khuê đã bỏ qua chuyện này.

Sau đó Thiền sinh này lại bị bắt quả tang ăn cắp một lần nữa, và Thiền sư Bàn Khuê cũng lại bỏ qua. Điều này đã làm cho các Thiền sinh khác tức giận, họ đã làm một tờ thỉnh nguyện yêu cầu phải loại bỏ kẻ cắp, nếu không họ sẽ rời bỏ khoá tu.

Khi Bàn Khuê đọc xong tờ thỉnh nguyện, ông kêu tất cả mọi người tập họp trước mặt mình và bảo: “Này chư huynh đệ, các ngươi là những người khôn ngoan, biết phân biệt điều phải, điều quấy. Các ngươi có thể đi bất cứ chỗ nào khác để tìm thầy học đạo, nếu muốn. Còn người anh em đáng thương này không hề biết cả chuyện phải quấy. Ai sẽ dạy cho y nếu ta không làm điều đó? Ta sẽ giữ y ở lại đây cho dù tất cả các ngươi rời bỏ chỗ này.”

Nước mắt chảy ràn rụa trên khuôn mặt của người anh em đã phạm tội trộm cắp. Tất cả lòng tham đắm trộm cắp đã biến mất.

Từ bi là hoa trái cuối cùng của ý thức. Lòng yêu thương vô hạn này làm xoá tan đi bóng tối, giải phóng mọi buộc ràng nô lệ, thanh lọc mọi độc chất. Lòng yêu thương vô hạn này trở thành lòng từ bi. Tình cảm này là hạt giống làm nở hoa lòng từ.

Từ bi không phải là lòng tốt, lòng tốt không phải là từ bi. Lòng tốt chỉ là một sự hướng ngã, làm củng cố thêm cái bản ngã của bạn. Khi bạn xử tốt với ai đó, bạn cảm thấy mình đang ở vị thế kẻ cả, và đó cũng chỉ là một hình thái sỉ nhục nặng nề -bạn đang làm bẻ mặt kẻ khác, bạn cảm thấy hạnh phúc trước sự hạ mình của y. Đó là lý do tại sao lòng tốt không bao giờ có thể được tha thứ. Bất cứ ai được bạn xử tốt cũng lưu lại ở một nơi nào đó trong lòng họ nỗi oán giận đối với bạn, đợi dịp phục thù. Bởi vì mới chỉ nhìn trên mặt nổi, lòng tốt có vẻ như là lòng từ bi, nhưng tận trong sâu thẳm, nó chẳng hề dính dáng gì đến từ bi. Nó có những động cơ sâu kín.

Lòng từ bi không hề có ẩn ý ở đằng sau, nó không hề có động cơ thúc đẩy. Đơn giản chỉ là vì bạn sẵn có và bạn cho đi –không phải vì do nhu cầu của kẻ khác. Tha nhân không hề mắc mứu gì đến từ bi. Bởi vì bạn chứa sẵn nên nó tuôn chảy chan hoà. Từ bi là rất mực tự phát, tự nhiên, cũng giống như bạn đang thở. Lòng tốt thường là hành động được nuôi dưỡng. Nó là một hình thái của xảo quyệt, được cân nhắc, tính toán cộng trừ thêm bớt.

Bạn đã từng được nghe một câu nói rất mực quan trọng –có ở trong hầu hết những kinh điển trên thế gian này, dưới hình thức này hay hình thức khác: Hãy làm cho người khác tất cả những gì mà bạn muốn người khác làm cho mình. Đây là một thái độ tính toán chi li, không phải là từ bi chút nào. Cái này không hề dính dáng gì đến tín ngưỡng -mà là một thứ luân lý rẻ tiền, loại luân lý rất mực trần tục: Hãy làm cho người khác tất cả những gì mà bạn muốn người khác làm cho mình. Cũng giống y hệt như một dịch vụ mua bán đổi chác, nó chẳng hề mang màu sắc tín ngưỡng chút nào. Bạn đang làm việc đó bởi vì bạn mong chờ được đáp lại một điều giống y như vậy. Đây là một thái độ ích kỷ, vị ngã, luôn coi mình là trung tâm. Bạn không hề phục vụ tha nhân, không hề yêu thương kẻ khác –quanh đi quẩn lại cũng chỉ là để phục vụ cho riêng cá nhân mình. Bạn đang lợi dụng kẻ khác.

Đây là một thứ chủ nghĩa vị kỹ được đánh bóng, nhưng thực chất vẫn là vị kỹ -dù được che dấu cực kỳ thông minh, những cũng vẫn là vị kỹ. Lòng từ bi trái lại là một sự nở hoa không tính toán, là tuôn chảy như suối nguồn. Bạn cho đi bởi một lẽ đơn giản là nó không thể nào xảy ra khác hơn.

Thế nên hãy nhớ điều đầu tiên: Trong một ý nghĩa nào đó, từ bi không phải là lòng tốt –cái ý nghĩa bạn dùng từ “lòng tốt” thường không phải là lòng tốt thực sự. Nhưng trong một ý nghĩa khác thì từ bi lại là lòng tốt thực sự. Bạn không ban lòng tốt cho bất cứ ai, bạn không hề là kẻ bề trên, bạn chỉ phóng thích những năng lượng mà bạn nhận được từ tổng thể. Nó đến từ tổng thể và lại trở về tổng thể -bạn không đứng đó như một vật cản trở, chặn đường, thế thôi.

Khi A Lịch Sơn Đại Đế đến Ấn Độ, ông ta đã đến thăm một thánh nhân vĩ đại nhất của đất nước này, Diogenes. Lúc bấy giờ Diogenes đang nằm tắm nắng bên cạnh một bờ sông. A Lịch Sơn luôn ấp ủ ước vọng được gặp gỡ vị thánh nhân này vì đã nghe rằng Diogenes là người hoàn toàn vô sản nhưng trên thế gian này chưa chắc có một người nào giàu có phong phú hơn ông ta. Hẵn nhiên là Diogenes phải có một cái gì đó ở bên trong, một bản thể sáng ngời rực rỡ. Ông ta là một tên ăn mày nhưng thực sự là một ông vua. Thế nên A Lịch Sơn đã bị lòng tò mò kích động. Khi đặt chân đến Ấn Độ, nghe tin Diogenes đang ở quanh quẩn gần đâu đây, A Lịch Sơn đã tìm đến để gặp ông.Đó là một buổi sáng nắng đẹp, mặt trời đang lên cao, và Diogenes đang nằm trần truồng trên bải cát tắm nắng. A Lịch Sơn Đại Đế đến gần ông và bảo, “Tôi rất vui mừng được gặp ngài. Bây giờ tất cả những gì tôi được nghe về ngài hình như đều đúng sự thật cả. Tôi chưa hề trông thấy một ai hạnh phúc như thế. Tôi có thể giúp được ngài điều gì không, thưa ngài?” Diogenes trả lời, “Tôi chỉ xin ngài đứng tránh qua một bên –ông đang che lấp cái mặt trời của tôi. Và cũng xin vui lòng nhớ cho! Đừng có ngăn che mặt trời. Ngài là người thật nguy hiểm, có thể ngăn che mặt trời đến với biết bao nhiêu người. Xin làm ơn đứng tránh dùm qua một bên.”

Từ bi không phải là cái gì đó mà bạn có thể ban phát cho tha nhân, chỉ đơn giản là đừng ngăn che mặt trời. Hãy thấy rõ điểm này, một điểm rất đơn giản: Đừng ngăn che Thượng Đế. Đó là phương tiện chuyển tải thiêng liêng thánh thiện, để nó được tuôn chảy qua bạn. Bạn trở nên một ống trúc rỗng không và Thượng Đế tiếp tục tuôn chảy qua bạn. Bạn có biết không? chỉ có một ống trúc rỗng mới có thể trở thành một chiếc sáo -bởi vì chỉ có một ống trúc rỗng mới có khả năng để cho âm thanh tuôn tràn qua nó.

Từ bi không phải đến từ bạn, từ bi đến từ Thượng Đế; còn lòng tốt phát sinh từ bạn –đây là điều đầu tiên cần phải hiểu rõ. Lòng tốt là cái gì đó do bạn thực hiện, từ bi là cái gì đó do Thượng Đế thực hiện. Thế nên bạn chỉ làm một việc đơn giản là không ngăn che nó, đừng ngăn đường, chặn lối. Bạn hãy để cho mặt trời rọi xuống, chiếu tỏa đến muôn phương.

Lòng tốt chỉ củng cố thêm bản ngã –và từ bi chỉ hiện hữu khi nào cái bản ngã này biến mất hoàn toàn. Thế nên đừng để những cuốn từ điển của bạn làm cho bạn lạc lối, bởi vì trong những cuốn từ điển đó, từ bi và lòng tốt có ý nghĩa tương tự nhau. Tuy nhiên trong cuốn từ điển thực sự của đời sống nó không phải như thế. Và Thiền chỉ có một cuốn từ điển duy nhất, cuốn từ điển của vạn hữu.

Những người Hồi giáo có Koran là thánh kinh, người Ấn Độ Giáo có Vệ Đà, người Sik có Gurugranth, người Cơ Đốc có Bible, người Do Thái giáo có Talmud. Nếu bạn hỏi tôi, “Thế thì đâu là thánh kinh của Thiền?” Thiền không có kinh sách nào cả, kinh sách của nó là vạn hữu. Và đó chính là nét tuyệt vời của Thiền.

Những lời kinh ẩn chứa trong từng viên sỏi, âm thanh tụng đọc của Thượng Đế vang vọng trong mỗi tiếng chim ca. Và trong từng khoảnh khắc, chung quanh ta là khúc luân vũ bất tận của Thượng Đế.

Từ bi là để cho khúc hát vô tận này tuôn chảy không ngừng qua bạn, rung lên không ngừng trong bạn –đó là lúc bạn hoà điệu với nguồn mạch thiêng liêng này, tay trong tay sánh bước cùng Thượng Đế, lúc đó không còn gì dính dáng với bạn nữa, bạn phải biến mất đi để nó có thể hiện hữu. Để cho lòng từ bi có mặt, bạn phải hoàn toàn tan biến đi –nó chỉ tuôn chảy vào nơi không còn bóng dáng cái ngã của bạn.

Lòng tốt được vun bón làm bạn trở thành rất mực ích kỷ. Bạn có thể nhìn ra chung quanh và thấy điều này: Những người được xem là tử tế, nhân hậu thường cực kỳ ích kỷ, ích kỷ còn hơn cả những kẻ độc ác. Cũng chẳng có gì lạ. Những người độc ác còn cảm thấy một chút nào đó tội lỗi, còn người được gọi là tử tế nhân hậu thì lúc nào cũng cảm thấy mình rất mực hoàn hảo –luôn luôn thánh- thiện-hơn-bạn, luôn luôn cảm thấy mình tốt hơn kẻ khác. Y rất mực tự giác về những gì mình đang làm; mỗi một hành động của y mang thêm nhiều năng lượng, năng lực cho cái ngã của mình. Y phình to ra thêm mỗi ngày. Toàn bộ hành trình của y đếu quy hướng về cái ngã.

Đây là điểm thứ nhất cần phải đươc hiểu rõ, từ bi không phải là cái được gọi là tử tế nhân hậu. Dĩ nhiên nó cũng có hàm chứa một phần đặc tính thiết yếu của lòng tử tế nhân hậu –đó là sự dịu dàng, thân ái, cởi mở cảm thông, không cứng rắn, là tinh thần sáng tạo, và sẵn lòng giúp đỡ. Tuy nhiên, không có gì được thực hiện như là một phần hành động của ban, tất cả mọi chuyện chỉ tuôn chảy qua bạn thôi. Nó đến từ Thượng Đế và bạn cảm thấy sung sướng và biết ơn khi Thượng Đế đã chọn bạn để làm phương tiện chuyển tải. Bạn trở nên trong suốt nên nó có thể đi ngang qua. Bạn trở thành một tấm gương trong nên mặt trời có thể chiếu dọi qua -bạn không là vật cản trở, chướng ngại. Đây là lòng tử tế nhân hậu thuần khiết không hề vương môt chút bụi bản ngã.

Điểm thứ hai: Từ bi cũng không phải là cái mà bạn gọi là tình yêu. Dĩ nhiên nó cũng hàm chứa phẩm chất thiết yếu của tình yêu, nhưng đó không phải là thứ tình yêu của bạn. Tình yêu của bạn chỉ là một bộc lộ thèm khát. Tình yêu của bạn không hề là một tình yêu đích thực

-chỉ là một sự lợi dụng kẻ khác, được bọc dưới một cái tên đẹp đẽ, một câu khẩu hiệu thật kêu.

Bạn cứ tiếp tục lập đi lập lại, “Tôi yêu anh, tôi yêu em” –mà thực ra bạn có bao giờ yêu bất cứ ai đâu? Bạn chỉ sử dụng kẻ khác thôi, bạn không hề yêu ai cả. Làm sao sự lợi dụng kẻ khác lại có thể biến thành tình yêu? Trong khi thực ra việc lợi dụng kẻ khác được xem như là một hành động hủy diệt lớn lao nhất trong thế giới này - bởi vì dùng người khác như một phương tiện là một tội ác.

Immanuel Kant, mô tả ý niệm của ông về đạo đức như sau, “Sử dụng người khác như một phương tiện là chuyện vô luân -một hành động vô luân từ căn bản”. Đừng bao giờ sử dụng người khác như là phương tiện, bởi vì mỗi một cá nhân đều là một cứu cánh tự thân. Kính trọng tha nhân như là một cứu cánh tự thân. Khởi đi từ niềm kính trọng đó, ta có tình yêu đích thực. Còn khi bạn bắt đầu lợi dụng -chồng lợi dụng vợ, vợ lợi dụng chồng- tức là đã có những động cơ thúc đẩy. Đó là điều mà bạn có thể thấy xảy ra nhan nhản chung quanh.

Con người không hề bị hủy diệt bởi thù hận, mà thường bị hủy diệt bởi cái mà họ gọi là tình yêu. Và bởi vì họ gọi đó là tình yêu, họ không dám nhìn thẳng vào nó. Bởi vì họ gọi đó là tình yêu nên họ nghĩ rằng nó phải tốt đẹp, hoàn hảo. Sự thực không như thế. Nhân loại đang khổ đau vì cái căn bệnh được gọi là tình yêu này. Nếu bạn nhìn sâu vào đó, bạn sẽ thấy rằng nó chỉ là một thèm khát trần truồng. Thèm khát không phải là tình yêu. Thèm khát chỉ muốn nhận vào, tình yêu luôn muốn cho đi. Toàn bộ trọng tâm của thèm khát là: Nhận vào càng nhiều càng tốt, cho đi càng ít càng tốt. Cho ít, thu nhiều. Nếu buộc phải cho, chỉ cho như một miếng mồi câu để nhữ, thả tép để câu tôm.

Thèm khát hoàn toàn là một chuyện mặc cả, bán buôn đổi chác. Vâng, bạn bắt buộc phải cho đi cái gì đó là vì bạn muốn nhận lại –nhưng luôn luôn cho ít, nhận nhiều. Cái đầu óc con buôn là như thế. Nếu được nhận mà không phải cho đi gì cả thì càng tốt. Nếu bị buộc phải cho thì chỉ cho một chút ít thôi nhưng làm bộ như đã cho nhiều lắm để rồi tìm cách lột sạch túi kẻ khác.

Lợi dụng là thèm khát tham muốn. Tình yêu không phải là lợi dụng. Thế nên từ bi không phải là loại tình yêu thông thường của thế gian, mà là tình yêu với ý nghĩa đích thực. Từ bi chỉ biết cho, nó không hề biết đến chuyện nhận lại. Không hề nhận lại –không bao giờ, kể cả nghĩ đến nó trong một khoảnh khắc nhỏ. Khi bạn cho mà không bao giờ nghĩ đến chuyện nhận lại, bạn nhận được một nghìn lần hơn. Nhưng đó là một chuyện khác; chuyện đó chẳng dính dấp gì với bạn cả. Còn khi bạn muốn nhận thật nhiều, thực ra bạn chỉ bị lừa gạt; bạn chẳng hề nhận được gì cả. Kết cuộc rồi bạn cũng bị vỡ mộng thôi.

Mỗi cuộc tình đều kết thúc bằng một sự vỡ mộng. Bạn có nhận thấy không, mỗi một cuộc tình cuối cùng đều để lại trong bạn cả một biển buồn khổ, thất vọng, vì bị lừa dối? Với từ bi không có chuyện vỡ mộng, bởi vì từ bi không hề được khởi đầu bằng một ảo tưởng. Từ bi không bao giờ đòi hỏi phải nhận lại bất cứ cái gì, nó không có nhu cầu. Trước tiên, “Bởi vì đó không phải là nguồn năng lượng của tôi đem cho bạn, đó là nguồn năng lượng của Thượng Đế. Tôi là ai để đi đòi hỏi một chuyện đáp đền như thế?” Ngay cả việc đòi hỏi một lời cảm ơn cũng vô nghĩa nốt.

Đó là chuyện xảy ra khi có một người bệnh tìm đến Chúa Giêsu và đã được Chúa chữa lành bằng cách sờ vào người y. Người bệnh cảm tạ Chúa Giêsu –cũng tự nhiên thôi, y vô cùng biết ơn Chúa. Y đã đau khổ vì căn bệnh bất trị này hằng bao nhiêu năm rôi, căn bệnh mà thầy thuốc cũng đã phải bó tay bảo y rằng, “Không có thể làm gì được với căn bệnh này, phải chấp nhận sống với nó thôi.” Thế mà bây giờ y được chữa lành.

Thế nhưng Chúa Giêsu đã trả lời, “Không, thưa ông, chẳng có gì để phải cảm ơn tôi, hãy cảm tạ Thiên Chúa. Đã có điều gì đó xảy ra giữa ông và Thiên Chúa! Không hề có tôi trong đó. Đó chính là đức tin của ông đã chữa ông lành bệnh, và đó cũng chính là năng lượng của Thiên Chúa đã biến thành hiện thực bởi chính đức tin của ông. Tôi nhiều lắm chỉ là một chiếc cầu -chiếc cầu mà qua đó năng lượng của Thiên Chúa và đức tin của ông đã gặp gỡ nhau. Ông không cần phải nghĩ đến tôi, không cần phải cảm ơn tôi. Cảm ơn Thiên Chúa. Cảm ơn đức tin của chính mình. Có một cái gì đó đã diễn ra giữa ông và Thiên Chúa. Tôi không hề dự phần trong đó.”

Đây là điều mà ngườì ta gọi là từ bi. Từ bi là tiếp tục cho đi nhưng không bao giờ nhận biết về sự cho và người cho. Và rồi sự sống tiếp tục đáp ứng trong hàng ngàn cách thế khác nhau. Bạn chỉ cho đi một chút thương yêu thế rồi thương yêu bắt đầu tuôn chảy đến từ muôn hướng. Con người của từ bi không cần phải chụp giựt, y không hề là kẻ tham lam. Y không chờ đợi sự đền đáp mà tiếp tục sống. Và tiếp tục nhận –nhưng không một chút bận tâm.

Tựu trung, điểm thứ hai là: Từ bi không phải là cái mà người ta thường gọi là tình yêu, thế nhưng đây là tình yêu đích thực.

Điểm thứ ba: Từ bi là trí tuệ nhưng không phải là tri thức. Một khi trí tuệ được giải phóng ra khỏi tất cả mọi hình thức, mọi khuôn khổ luận lý, mọi tranh biện luận chứng, mọi điều được gọi là thuần lý -bởi vì thuần lý cũng chỉ là một hình thức tù hãm- một khi trí tuệ được tự do, thì đó chính là từ bi. Một con người của từ bi là rất mực trí tuệ nhưng không phải là nhà trí thức. Y có cái nhìn thấu suốt, một tri kiến tuyệt đối, có đôi mắt thực để nhìn vạn hữu không qua bức màn che –không phải là sự đoán mò. Sự lãnh hội này không thông qua luận lý, suy luận, mà qua một nhãn quan trong suốt.

Hãy nhớ điều này: Con người của từ bi không phải là vô trí tuệ, nhưng vượt ngoài trí thức. Y là người rất mực trí tuệ, là biểu hiện của tuệ giác, là ánh sáng thuần khiết. Y biết –nhưng không hề suy tưởng. Suy tưởng để làm gì một khi bạn đã biết? Bạn suy tưởng có nghĩa là bạn đang làm công việc thay thế. Bởi vì bạn không biết, hoặc không thể biết, thế nên bạn cần đến suy tưởng. Suy tưởng chỉ là một tiến trình thay thế -một sự thay thế nghèo nàn, hãy nhớ như vậy. Khi bạn có thể biết, có thể nhìn thấy, bạn đâu còn bận tâm gì đến chuyện suy tưởng nữa?

Con người của từ bi biết; con người của tri thức suy tưởng. Người tri thức là một người suy tưởng; con người của từ bi không suy tưởng, vượt ngoài tri thức. Trí tuệ mà y có, nguồn tuệ giác vô biên đó, không hề vận hành thông qua một mô hình nào của tri thức. Trí tuệ này vận hành do trực giác.

Và đây là điểm thứ tư: Từ bi không phải là cảm thọ. Bởi vì cảm thọ hàm chứa bao nhiêu điều không hề có trong từ bi. Cảm thọ bao hàm tình cảm và cảm xúc - những cái đó không hề hiện hữu trong từ bi. Con người của từ bi cảm nhận, nhưng không hề có tình cảm xen vào. Y cảm nhận, nhưng không bị cảm xúc khuấy động. Y có thể làm bất cứ điều gì cần thiết, thế nhưng y không hề bị dính mắc vào đó. Đây là điều cần phải được hiểu một cách cực kỳ sâu sắc. Và một khi bạn thấu hiểu được từ bi là gì, cũng là lúc bạn hiểu được thế nào là một vị Phật.

Ai đó đang khổ đau: Con người của cảm thọ sẽ bắt đầu than khóc. Nhưng than khóc sẽ chẳng giúp đỡ gì cho y cả. Ngôi nhà của ai đó đang bốc cháy: Con người của cảm thọ sẽ kêu la, than khóc, và đấm vào ngực mình. Điều đó sẽ chẳng giúp đõ gì cho y cả. Con người của từ bi thì khác, y sẽ bắt đầu chuyển động –y sẽ không than khóc, không làm môt chuyện vô nghĩa như thế. Nước mắt chẳng giúp đỡ được gì. Nước mắt không hề dập tắt được đám cháy, nước mắt không thể nào trở thành phương thuốc để chữa trị khổ đau, nước mắt không giúp ích gì cho một người đang chết chìm.Một người đang chết đuối và bạn thì đang đứng cạnh bờ thở than, khóc lóc -thở than, khóc lóc rất mực thảm thiết. Bạn là con người của cảm thọ chứ không phải là con người của từ bi, chắc chắn như thế. Con người của từ bi sẽ hành động. Y sẽ nhảy vào hành động ngay lập tức. Hành động của y là cấp thời; không một giây phút đợi chờ, nấn ná. Hành động của y xảy ra ngay tức khắc –cái khoảnh khắc mà sự kiện hiện khởi trong tầm mắt cùa y lập tức được chuyển ngay thành hành động. Y không chuyển mà là tự động, tự phát. Sự nhận biết và hành động của y là hai mặt của cùng một hiện tượng, không phải là hai sự việc tách rời nhau. Mặt này là nhận thức, còn mặt kia là hành động.

Đó là lý do tại sao tôi gọi một người tín ngưỡng ngay tự bản chất là can dự, dính líu –dính líu với đời sống, dính líu với Thượng Đế. Y sẽ không khóc lóc, thở than. Con người của cảm thọ đôi khi bề ngoài có vẻ như là từ bi. Thế nhưng đừng để bị đánh lừa –con người của cảm thọ sẽ không dùng được vào việc gì cả. Chưa kể là trong thực tế y còn tạo ra thêm những điều lộn xộn. Y chẳng hề giúp ích được cho ai mà có thể sẽ làm cho sự việc càng rối rắm hơn. Y sẽ làm cho công việc bị trì trệ thay vì tiếp tay giúp
đỡ.

Một con người của từ bi luôn nhạy bén. Không nước mắt, không tình cảm, y nhảy vào hành động. Không lạnh nhạt, cũng không nóng nảy nhưng nồng ấm tình người. Và trầm tĩnh. Đây là điều nghịch lý của một người từ bi. Y nồng hậu nhiệt tình bởi vì tràn ngập thương yêu thế nhưng luôn trầm tĩnh. Cho dù bất cứ sự việc gì xảy ra, y cũng không bao giờ mất đi đức tính trầm tĩnh này, và hành động được phát xuất từ đó. Vì luôn luôn trầm tĩnh, y thực sự hữu ích.

Đây là bốn điểm mà bạn cần thấu hiểu để rồi bạn sẽ có cái nhìn từ bốn chiều kích của những gì được gọi là từ bi. Lòng từ bi này được sinh khởi như thê nào? Hẵn nhiên là sẽ không do nuôi dưỡng. Nếu bạn nuôi dưỡng thì đó là sự tử tế nhân hậu chứ không phải là lòng từ. Lòng từ bi này đã được mang vào đời sống như thế nào? Bạn không thể đi vào tìm kiếm lục lọi trong những kinh điển, bạn không thể đọc và được trợ giúp bởi những điều mà Đức Phật hay Chúa Giêsu nói -bởi vì điều đó sẽ mang đến cho bạn tri thức chứ không phải trí tuệ.

Bạn không thể tiếp tục yêu thương nhiều và nhiều hơn nữa qua cách thế mà bạn thương yêu từ trước tới nay. Nếu bạn vẫn cứ tiếp tục bước đi trên lối mòn xưa cũ, bạn sẽ không bao giờ đạt đến từ bi. Tình yêu thương của bạn không đi đúng hướng. Nếu bạn vẫn cứ tiếp tục yêu thương với cung cách cũ -lắng nghe lời Đức Phật hay Chúa Giêsu dạy về tình thương, rồi nghĩ rằng, “Tốt lắm, ta phải yêu thương nhiều hơn, như cách mà ta đã thể hiện cho đến bây giờ” –thì như thế, phần lượng có thể tăng nhưng phẩm chất thương yêu không có gì thay đổi. Bạn cũng sẽ bước đi trên cùng một hướng cũ.

Hướng đi của bạn đã sai lầm từ căn bản. Bạn chưa hề biết thương yêu thật sự. Một khi điều này chìm sâu vào tâm hồn bạn, rằng “Tôi chưa hề biết thương yêu thật sự”… Vâng, đó quả là điều kinh khủng khi cảm nhận được rằng “Tôi chưa hề biết thương yêu thật sự” -điều này thực nặng nề làm sao. Chúng ta có thể tin là những kẻ khác không biết thương yêu –vâng, đó là điều chúng ta đã luôn tin như vậy. Và giả dụ như trên cõi đời này không có ai thương yêu ta –thì cũng được đi, người đời thường khô cứng như thế. Thế nhưng khi nhận ra rằng bạn là người chẳng hề biết thương yêu ai, điều này quả đã làm tan vỡ cái bãn ngã của bạn.

Đó là lý do tại sao con người lại không muốn nhìn thẳng vào một sự thật đơn giản “Tôi chưa hề biết thương yêu thật sự”. Và bởi vì người ta không muốn nhìn, người ta sẽ không bao giờ thấy. Và vì người ta không thấy, họ sẽ chẳng bao giờ được chuyển hoá. Họ sẽ lại bước đi trên cùng một lối mòn cũ, sẽ lại tiếp tục lập đi lập lại một công việc máy móc, để rồi sẽ lại rơi vào vòng ảo tưởng muôn đời.

Như vậy, làm thế nào để mang lại từ bi? Nếu đó vẫn chỉ là tình thương yêu cũ của bạn thì bạn cũng chỉ chạy theo cùng một hướng cũ -bạn chạy nhanh hơn, gia tăng tốc độ, gia tăng số lượng, đó là điều mà ai cũng nghĩ rằng mình đang làm đúng. Tuy nhiên bởi vì bạn đã lạc hướng, thế nên càng chạy nhanh bao nhiêu bạn càng xa rời mục tiêu bấy nhiêu, thay vì đến gần. Gia tăng tốc độ cũng sẽ chẳng giúp ích gì cho bạn, bởi vì ngay từ căn bản bạn đã bị chệch hướng –đó chỉ là hướng của tham đắm và khát vọng.

Thế thì làm thế nào để mang lại từ bi? Tôi đã từng nói rằng đó cũng không phải là cảm thọ. Cho dù bạn có thể than khóc với tận tâm can, có thể đấm vào ngực mình, có chảy nước mắt cả ngàn lẽ một lần cho những khổ đau chung quanh, bạn có thể trở nên rất mực xúc động, có thể cảm thương cho tất cả mọi người ở Việt Nam, Triều Tiên, Pakistan hoặc bất cứ nơi đâu, có thể cảm thông với tất cả những người nghèo khổ trên thế gian này.

Leo Tolstoi đã nhắc nhở lại mẹ mình trong thiên hồi ký của ông. Đó là một người phụ nữ rất mực nhân hậu - “nhân hậu” trong cái nghĩa thường tình chứ không phải trong ý nghĩa của từ bi. Bà nhân hậu đến mức không thể nào cầm được nước mắt trong suốt cả buổi xem hát. Đây là một gia đình giàu có, thuộc dòng dõi hoàng gia. Thế nên mỗi lần đi xem hát bà mẹ Leo Tolstoi luôn luôn có một người hầu mang sẵn theo hàng tá khăn tay để bà có thể dùng liên tục trong suốt buổi trình diễn. Bà khóc suốt buổi.

Và Tolstoy kể rằng: Thế nhưng quả tình điều làm cho tôi ngạc nhiên là tại nước Nga, ngay cả vào mùa Đông thời tiết rất mực giá lạnh, có khi nhiệt độ xuống dưới không, với tuyết phủ đầy trời, bà vẫn đi xem hát như thường –bà là người rất ái mộ kịch nghệ- và người đánh xe đã phải dầm mình trong tuyết lạnh đợi chờ bà ở ngoài xe.

Và hầu như chuyện thường xảy ra là người đánh xe đã bị chết cóng. Bởi vì không ai biết trước được lúc nào thì bà bá tước bỏ về -hễ bất cứ lúc nào bà cảm thấy buồn phiền vì những tình tiết xảy ra trong vở hát thế là bà tức tốc chạy ngay về nhà vào phòng riêng của mình để khóc cho đã. Thế nên người giữ xe, tài xế phải luôn túc trực ở ngoài xe và chuyện xảy ra là y thường bị chết lạnh. Khi ra xe nếu người tài xế này chết bà chỉ việc liệng bỏ và thuê người khác thay vào, rồi tiếp tục như không có gì xảy ra. Bà chẳng bao giờ buồn để ý đến người đánh xe khốn khổ kia, đã chết một cách lảng xẹt ở đó. Và bà lại tiếp tục chảy nước mắt vì những chuyện ngang trái xảy ra trong vở hát.

Đó là mẫu người tình cảm ủy mị, dễ dàng xúc động. Họ tha hồ khóc, tha hồ xúc cảm, chẳng mất mát gì cả. Nhưng từ bi thì ngược lại, ta phải trá giá cao, có khi bằng chính thân mạng mình. Một con người của từ bi là người rất mực thực tế. Con người của cảm thụ thì chỉ sống trong những giấc mơ, trong những tình cảm mơ hồ, trong thế giới tưởng tượng.

Thế nên từ bi cũng không thể do cảm xúc mang lại. Như vậy làm thế nào để mang lại lòng từ? Bằng cách nào Thiền mang đến từ bi? Chỉ có một phương cách duy nhất, đó là thiền định. Ta chỉ đạt được nó thông qua thiền định. Thế nên điều trước tiên ta phải hiểu rõ thiền định là gì.

Đức Phật Cồ Đàm, người khai sinh ra Thiền, người khai sáng tất cả các kỹ thuật thiền định vĩ đại nhất trong thế gian này, đã gói trọn ý nghĩa của nó bằng một từ duy nhất. Một hôm có người hỏi ngài, “Thưa tôn giả, thiền định là gì? Ý nghĩa bao quát của nó là gì?” Đức Phật Cồ Đàm đã trả lời trong một chữ: Ngưng lại! Đó là định nghĩa của ngài về Thiền. Ngài bảo, “Nếu biết ngưng lại thì đó là Thiền”. Nếu có thể diễn giải ra trong một câu thì đó là, “Cái cuồng tâm không bao giờ chịu ngưng lại. Nếu nó ngưng lại thì đó là Thiền”.

“Cái cuồng tâm không bao giờ chịu ngưng lại. Nếu nó ngưng lại thì đó là Thiền”. Thiền định là trạng thái tĩnh thức vô niệm. Thiền định là trạng thái của vô cảm, vô thọ, tĩnh thức vô niệm. Đó là khi bạn hoàn toàn nhận biết, khi bạn trở thành một cột trụ của tĩnh thức. Đó là khi bạn rời khỏi cơn mê, hoàn toàn tỉnh táo, trụ tâm vào một chỗ. Một tĩnh thức hoàn toàn.

Làm thế nào để nhập vào trạng thái này? Thiền gia đã dùng một từ ngữ đặc biệt để chỉ tình trạng này, đó là thoại đầu (hua t’ou). Cái danh từ Hán ngữ này có nghĩa là trạng thái trước khi có ý nghĩ hay lời xảy ra. Cái tâm, trước khi bị khuấy đông bởi một niệm, được gọi là thoại đầu. Giữa hai niệm có một khoảng trống, khoảng trống đó được gọi là thoại đầu.

Hãy hình dung như thế này. Một niệm vừa thoáng qua trên cái màn hình của tâm –trên cái màn sóng ra-đa của tâm bạn, một niệm đi ngang qua giống như một đám mây. Trước tiên nó mơ hồ không rõ ràng -rồi thì nó dần dần hiện ra- và đột nhiên nó xuất hiện trên tấm màn hình. Nó tiếp tục di chuyển, đi ra khỏi màn hình, trở thành mơ hồ và biến mất… Rồi một niệm khác tiếp tục đến. Giữa hai niệm này sẽ là một quảng cách –trong một khoảnh khắc đơn thuần hay là trong một sát na, cái màn hình này không chứa một niệm nào cả.

Cái trạng thái hoàn toàn vô niệm đó được gọi là là thoại đầu -trạng thái trước khi ý hay lời xuất hiện, trước khi tâm bạn bị khuấy động. Bởi vì nội tâm của chúng ta không tĩnh thức nên đã đánh mất nó -bằng không thiền định xảy đến trong mỗi khoảnh khắc. Công việc của bạn chỉ là nhận biết khi nó xuất hiện, bạn phải trở nên tỉnh táo để nhận ra cái kho tàng mà bạn luôn mang sẵn trong mình. Thiền định không hề do bất cứ ai mang lại cho bạn. Thiền định luôn sẵn ở đó, hạt giống luôn có sẵn ở đó. Bạn chỉ việc nhận ra nó, nuôi dưỡng nó, chăm sóc nó và rồi nó sẽ bắt đầu lớn dậy.

Cái khoảng cách thời gian giữa hai niệm xảy ra được gọi là thoại đầu. Đó là cánh cửa mở vào thiền định. Thoại đầu –gồm hai từ thoại và đầu. Thoại là một lời được phát ra, và “đầu” là trạng thái trước khi lời phát ra. Thoại đầu là khoảnh khắc trước khi một niệm khởi dậy. Ngay khi mà một niệm khởi dậy nó liền trở thành một thoại vĩ, hua wei. Và một khi niệm thoáng qua rồi hay lời đã thoát ra rồi thì lại có một quảng cách, chúng ta lại có một thoại đầu. Thiền định tức là nhìn sâu vào cái thoại đầu này.

“Ta không có gì phải lo lắng khi niệm khởi dậy”, Phật đã dạy như thế, “mà vấn đề chỉ là chậm trễ không nhận ngay ra chúng”. Đây là một phương thức tiếp cận tâm rất mực mới mẻ, kỳ diệu chưa từng có trước khi Đức Phật ra đời. Ngài dạy rằng ta không có gì phải lo lắng khi niệm khởi dậy mà chỉ nên lo lắng một điều duy nhất –là không nhận ra chúng, chậm trễ trong tĩnh thức.

Khi một niệm khởi dậy cùng một lúc với sự tĩnh giác của bạn có mặt -tức là nếu bạn nhận biết nó khởi dậy, khi nó đến biết nó đến, khi nó ở đó biết nó ở đó, khi nó đi biết nó đi –thì như vậy sẽ không có vấn đề. Sự nhận biết tức thì này, theo thời gian, sẽ là chỗ nương tựa của bạn. Sự tĩnh thức này mang lại cho bạn rất nhiều lợi lạc. Trước tiên là bạn có thể nhận biết, bạn nhận ra rằng cái niệm này không phải là bạn. Niệm tách rời với bạn, bạn không hề đồng nhất với nó. Bạn là chủ và nó là khách. Nó đến rồi đi –nó là khách và bạn là chủ. Đây là kinh nghiệm đầu tiên của thiền định.

Thiền đề cập đến hai chữ: trần cấu -tức là bụi bặm bám dơ ở bên ngoài. “Và đây chỉ là nơi để chúng ta bắt đầu thực tập.” Thiền nói rõ hơn, “Cụ thể như, một người lữ hành dừng lại ở một khách điếm, hoặc để ngủ trọ qua đêm hoặc để dùng bửa tối. Rồi ngay sau đó, y sẽ lại sửa soạn hành trang và tiếp tục lên đường, bởi vì y không có thì giờ để lưu lại lâu hơn. Còn người chủ của khách điếm, y phải ở ngay tại đó, y không có chỗ nào để đi cả.

Lấy đó mà suy ra thì kẻ không trú lại là khách, kẻ trụ lại không đi là chủ. Thế nên, vật gì không trú lại là khách ngoài. Cũng thế, lúc mặt trời bừng lên tỏ rạng trong bầu trời và ánh dương quang chiếu dọi vào nhà qua một kẻ hở, ta nhìn thấy những hạt bụi chuyển động trong vừng tia sáng đó –trong khi đó khoảng không gian trống rỗng không hề chuyển động. Thế nên cái tĩnh lặng đó là tánh không, cái chuyển động chính là bụi trần. Cái trần cấu thể hiện tà niệm và cái tánh không thể hiện bản tánh chân thật

-điều này có nghĩa là, người chủ vĩnh viễn không hề bước theo chân người khách, lúc đến cũng như đi.”

Đây là tuệ quán, một cái nhìn xuyên suốt tận bên trong. Tánh biết không phải là cái biết. Bạn là tánh biết: các niệm đến rồi đi, bạn là người chủ. Niệm là khách – chúng đến và dừng lại chốc lát -nghỉ ngơi đôi chút, tìm kiếm thực phẩm, hoặc trú chân qua đêm- rồi chúng ra đi. Bạn là thường trú nhân ở đó. Bạn vẫn luôn là bạn, chẳng bao giờ thay đổi, có mặt ở đó muôn đời. Một vĩnh cửu tự thân.

Hãy nhìn rõ điều này. Có lúc bạn ốm đau, có lúc bạn khoẻ mạnh, có lúc bạn xuống tinh thần, có lúc bạn rất mực hạnh phúc. Hôm nào đó bạn còn nhỏ dại, chỉ là một đứa bé, thoắt một cái bạn lớn khôn, rồi già nua. Hôm nào đó bạn khoẻ mạnh biết bao, rồi thời gian đến, bạn trở nên già yếu. Tất cả những chuyện như thế cứ đến rồi đi, nhưng cái tánh biết của bạn vẫn không hề thay đổi. Đó là lý do tại sao khi nhìn vào nội tâm bạn không thể đoán được mình bao nhiêu tuổi -bởi vì nó không có tuổi. Hãy đi vào nội tâm rồi tìm kỹ ở trong đó xem thử mình bao nhiêu tuổi, bạn sẽ không bao giờ tìm ra lời giải đáp, bởi vì ở đó không có trục thời gian. Bạn hoàn toàn giống hệt như là bạn của tuổi ấu thơ, của tuổi thanh niên. Tuyệt đối giống nhau.

Để tìm tuổi tác bạn phải nhìn vào cuốn lịch, vào cuốn nhật ký, vào giấy khai sanh của mình -tức là phải tìm kiếm những vật ngoại thân. Bạn không thể tìm kiếm tuổi tác của mình ở ngay chính bên trong nội tâm. Ở bên trong không có thời gian. Bạn vẫn là bạn của thuở nào –cho dù được phủ lên bởi những đám mây mang tên chán nản, hạnh phúc, bạn vẫn giống hệt nhau.

Thỉnh thoảng trên bầu trời có những đám mây đen – nhưng bầu trời vẫn không hề thay đổi bởi những đám mây đen. Có lúc bầu trời có những đám mây trắng bay qua, nhưng bầu trời cũng không hề thay đổi vì những đám mây trắng. Những đám mây cứ đến rồi đi, và bầu trời vẫn cứ là bầu trời cũ. Những đám mây cứ đến rồi đi, và bầu trời vẫn thế.

Bạn là bầu trời, niệm là những đám mây. Điểm cần lưu ý đầu tiên, nếu bạn theo dỏi niệm của bạn trong từng giây phút, không đánh mất chúng, nhìn thẳng vào chúng, bạn sẽ đạt đến tuệ giác -một tuệ giác sâu xa. Đây là bước đầu của Phật quả, khởi điểm của tĩnh thức. Bạn sẽ không còn mê ngủ nữa, bạn không còn đồng hoá với những đám mây thoắt đến thoắt đi nữa. Bây giờ thì bạn biết mình dừng lại vĩnh viễn.

Rồi đột nhiên mọi lo toan băn khoăn biến mất. Không có gì thay đổi được bạn, sẽ chẳng bao giờ có gì thay đổi được bạn –như thế thì băn khoăn, đau khổ để làm gì? Và tại sao lại phải lo lắng? Không có sự lo lắng nào có thể giải quyết được bất cứ điều gì cho bạn cả -mọi chuyện cứ đến rồi đi, chúng chẳng khác gì những gợn sóng lăn tăn nổi lên ngoài mặt. Trong tận cùng sâu thăm của bạn, chẳng hề có một cơn sóng nào nổi lên cả. Và bạn thì đang ở đó, chính là cái đó, cái hữu thể đó. Thiền gia gọi trạng thái này là tìm thấy ông chủ.

Thông thường, bạn bị dính mắc quá nhiều với những ông khách -thế nên đời bạn khốn khổ. Một người khách đến, bạn trở nên dính mắc quá mức đối với y. Thế rồi người khách lại khăn gói lên đường còn bạn thì bắt đầu than khóc, chạy quanh, đuổi theo họ -ít nhất là để tiễn biệt, nói lời từ giả. Rồi nước mắt bạn tuôn tràn –một người khách đã ra đi còn bạn thì đau khổ biết bao. Rồi một người khách khác lại đến và bạn lại gắn bó với y, đồng hoá với y, và rồi y sẽ lại lên đường…

Những người khách cứ đến rồi đi, họ không bao giờ dừng lại! Họ không thể dừng lại, họ không lưu lại, khách đã bao hàm ý nghĩa là không trụ lại vĩnh viễn ở một bến đổ nào cả.

Bạn có bao giờ để ý đến bất cứ một cái niệm nào chưa? Nó không bao giờ lưu lại. nó không thể trụ lại. Ngay cả việc bạn làm mọi cách để giữ nó lại, nó cũng không thể trụ lại. Hãy thử đi. Đó là điều mà thỉnh thoảng người ta đã tìm cách thử -họ tìm cách giữ lại một chữ ở trong tâm, chữ Aum chẳng hạn. Nhưng cũng chỉ được vài giây thôi là nó chạy đi, nó tuột mất. Người ta bắt đâu lan man nghĩ đến chuyện chợ búa, chuyện vợ chồng, con cái… Bỗng dưng người ta chợt nhận ra –Ô, chữ Aum (Om) đâu rồi nhĩ? Nó đã tuột mất rồi.

Khách muôn đời vẫn là khách -họ không đến để lưu trú với bạn. Một khi bạn nhận thức được rằng tất cả những gì đến với bạn rồi cũng sẽ rời xa bạn, thế thì tại sao lại phải lo lắng nhỉ? Hãy quán sát: Cứ mặc kệ chúng ở đó, cứ để chúng sửa soạn khăn gói, cứ để chúng ra đi. Và bạn ở lại. Lúc này bạn có thể thấy sự an bình sinh khởi nếu bạn cảm nhận được rằng bạn luôn luôn vẫn thế? Đấy là mặt hồ tĩnh lặng. Đấy là trạng thái vô ưu, vô phiền não. Khổ đau đoạn diệt cùng một lúc với sự đồng hoá đoạn diệt. Đừng để mình bị đồng hoá -tất cả chỉ có thế. Nếu bạn có thể thấy được bất cứ ai đó đang sống trong một chiều kích thời gian vĩnh cữu vô tận như thế, bạn sẽ cảm nhận cả một nguồn ân sủng, trầm tĩnh, tươi đẹp bao quanh y.

Điều đó đã xảy ra –đây là câu chuyện về Đức Phật, một câu chuyện tuyệt vời. Bạn hãy lắng nghe một cách kỹ lưỡng, bằng không bạn có thể sẽ chẳng lãnh hội được gì.

Một hôm, gần đến giờ thọ trai, Đức Thế Tôn đã đắp y mang bình bát đi vào thành Xá Vệ để khất thực. Ở trong thành Đức Phật cứ theo thứ lớp từng nhà mà xin ăn, xong trở về nơi chúng ở. Sau khi thọ trai xong, cất y bát, Ngài rửa chân, trải pháp toà và ngồi xuống.

Tất cả diễn tiến một cách chậm rãi như trong một cuốn phim quay chậm. Đây là một cuốn phim về Đức Phật, và là một cuốn phim chuyển động rất mực khoan thai chậm rãi. Một lần nữa, hãy để tôi lập lại.

Một hôm, gần đến giờ thọ trai, Đức Thế Tôn đã đắp y mang bình bát đi vào thành Xá Vệ để khất thực. Ở trong thành Đức Phật cứ theo thứ lớp từng nhà mà xin ăn, xong trở về nơi chúng ở. Sau khi thọ trai xong, cất y bát, Ngài rửa chân, trải pháp toà và ngồi xuống.

Hãy mường tượng ra trước mắt ta hình ảnh Đức Thế Tôn đang tiến hành những công việc này xong an tọa trên pháp toà.

Điều này cho thấy cuộc sống bình dị của Đức Phật, và những sinh hoạt thường nhật của Ngài cũng giống như bao nhiêu người khác chẳng có điều gì tỏ ra đặc biệt. Thế nhưng, có một điều rất khác thường mà ít người nhận ra.

Điều gì vậy? Cái phẩm chất hoàn toàn đặc biệt khác thường đó là gí? -bởi vì đó là Đức Phật đang làm những công việc bình thường. Rửa chân, trải pháp toà, ngồi xuống, cất y bát, đi ngủ, thức dậy -những công việc bình thường như bao nhiêu người khác đang làm.

Vào lúc ấy,ngài Tu Bồ Đề, một đệ tử của Phật -một vị đại trưởng lão- từ trong đại chúng liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai áo phải, gối mặt quỳ xuống đất, chấp tay cug kính bạch Phật rằng: “Thật rất hiếm có, Bạch Đức Thế Tôn! Thật rất hiếm có!”

Bây giờ, nếu ta chỉ nhìn ngoài mặt thì chẳng có vẻ gì là hiếm có cả. Đức Phật trở về nơi chúng ở, cất y bát, rửa chân, trải pháp toà và ngồi xuống –hình như chẳng có gì là đặc biệt, thế mà vị trưởng lão này, ông Tu Bồ Đề…

Tu Bồ Đề là một trong những đại cao đồ vào bậc nhất của Phật -rất nhiều câu chuyện tuyệt vời về Đức Phật đều có liên hệ đến ngài Tu Bồ Đề. Đây là một trong những câu chuyện đó, cực kỳ hiếm có.

Vào lúc ấy,ngài Tu Bồ Đề, một đệ tử của Phật -một vị đại trưởng lão- từ trong đại chúng liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai áo phải, gối mặt quỳ xuống đất, chấp tay cung kính bạch Phật rằng: “Thật rất hiếm có, Bạch Đức Thế Tôn! Thật rất hiếm có!” Điều chưa hề được thấy bao giờ, độc nhất vô nhị.

Những sinh hoạt thường nhật của Như Lai bề ngoài trông cũng tương tự như bao nhiêu người khác, tuy nhiên có một điểm khác biệt ở đây mà tất cả những ai đang đối mặt với Phật từ bao lâu nay chẳng hề nhận ra. Hôm ấy, bỗng nhiên ngài Tu Bồ Đề khám phá ra, và tán thán rằng: “Thật rất hiếm có, Bạch Đức Thế Tôn! Thật rất hiếm có!”

Trời đất! Đức Như Lai đã có mặt với chúng đệ tử của Ngài trong suốt ba mươi năm qua thế mà họ vẫn không hề nhận ra bất cứ điều gì về những hành hoạt thông thường trong đời sống hằng ngày của Ngài. Bởi vì họ không nhận ra, họ cho rằng những hành động này là bình thường và để chúng trôi qua chẳng mảy may lưu ý. Họ chỉ nghĩ rằng Ngài cũng giống như bao nhiêu người khác thế nên cũng có thể họ đã có một thoáng nghi ngờ và không tin vào những lời dạy của Ngài. Nếu như không có ngài Tu Bồ Đề nhìn rõ khía cạnh này, hẵn không có ai đã thực sự biết Phật.

Kinh sách đã cho ta biết như thế.

Nếu như không có một vị Tu Bồ Đề, hẵn sẽ không có một ai nhìn thấy được những gì đã xảy ra ở bên trong Phật. Thế thì cái gì đã xảy ra ở bên trong? Đó là Đức Phật vẫn luôn là người chủ. Không có một khoảnh khắc nhỏ nào Ngài xa rời cái vĩnh cửu tự thân của mình. Đức Phật vẫn luôn ở trong thiền quán. Không có một khoảnh khắc nhỏ nào Ngài rời xa cái thoại-đầu của mình. Đức Phật vẫn luôn ở trong tam-ma-địa –ngay cả khi Ngài đang rửa chân, ngài cũng rửa chân một cách tĩnh thức, tĩnh giác, rất mực ý thức. Ngài nhận biết chắc thực rằng, “Đôi chân này không phải là ta.” Ngài nhận biết chắc thực rằng, “Cái bát này không phải là ta.” Ngài nhận biết chắc thực rằng, “Cái y này không phải là ta.” Ngài nhận biết chắc thực rằng, “Cái đói này không phải là ta.” Ngài nhận biết chắc thực rằng, “Tất cả những gì chung quanh ta không phải là ta. Ta chỉ là chứng nhân, là người quan sát tất cả.”

Từ đấy ấy toát ra phong cách của Phật, từ đấy toát ra nét đẹp siêu nhiên thoát tục của Phật. Ngài vẫn luôn khoan hoà trầm tĩnh. Cái trầm tĩnh này chính là thiền định. Nó phải được đạt đến bởi sự tĩnh giác hơn của người chủ, bởi sự nhận rõ hơn về người khách, bởi sự không đồng hoá mình với khách, không để mình dính líu với khách. Những niệm thoạt đến thoạt đi, những cảm xúc thoạt đến thoạt đi, những giấc mơ thoạt đến thoạt đi, những tâm trạng thoạt đến thoạt đi, thời tiết luôn thay đổi. Tất cả những đổi thay đó không phải là bạn.

Có cái gì đó vẫn không hề thay đổi? Đó chính là bạn. Và đó cũng chinh là Thượng Đế, là Chân Như, là Ông Chủ. Nhận biết nó, trở thành nó, tan biến thể nhập vào nó có nghĩa là đạt đến tam-ma-địa . Thiền định –Dhyana- là phương pháp, thiền quán là phương pháp, tam-ma-địa là mục tiêu. Dhyana là kỹ thuật để tiêu diệt sự đồng hoá mình và khách. Và tam-ma-địa tồn tại vĩnh viễn với ông chủ này, là tan hoà vào với ông chủ này, vào tận cùng cốt lõi.

Ôm trong lòng một vị Phật hằng đêm khi ta ngủ

Thức dậy mỗi buổi sáng cùng với ngài.

Lúc đứng, lúc ngồi cả hai đều theo dõi nhau Lúc nói, lúc lặng im không hề rời xa một bước Không chia lìa nhau dù chỉ trong khoảnh khắc Mà gắn bó cùng nhau như bóng với hình

Nếu bạn muốn biết nơi chốn nào có Phật

Ngài ở ngay trong thanh âm tiếng nói của mình.

Đấy là Thiền ngữ: “Ôm trong lòng một vị Phật hằng đêm khi ta ngủ.” Phật luôn có mặt ở đó, và phi-Phật cũng có mặt ở đó. Trong bạn vừa là cõi ta bà vừa là niết bàn, vừa là Thượng Đế lẫn vật chất, vừa là thể xác lẫn linh hồn. Trong bạn là muôn vàn bí ẩn của hiện hữu có mặt - bạn là điểm tụ hội gặp gỡ, bạn là một ngả tư đường. Mặt bên này là ta bà thế giới, mặt bên kia là Thượng Đế, Chân Như. Và bạn là gạch nối của hai phía.

Bây giờ vấn đề còn lại chỉ là tập trung. Nếu bạn tiếp tục tập trung đời mình vào thế tục, bạn sẽ gắn bó mãi với đời sống hệ lụy này. Nhưng nếu bạn bắt đầu thay đổi tiêu điểm, chuyển hướng tiêu điểm và tập trung vào tâm thức, bạn là Thượng Đế, Chân Như. Chỉ một thay đổi nhỏ thôi, như bạn đang sang số xe -giống y như vậy.

“Ôm trong lòng một vị Phật hằng đêm khi ta ngủ. Thức dậy mỗi buổi sáng cùng với ngài.” Ngài luôn ở đó, bởi vì tâm thức luôn ở đó; không bao giờ mất đi dù chỉ một khoảnh khắc nhỏ.

“Lúc đứng, lúc ngồi cả hai đều chăm sóc theo dõi nhau.” Ông chủ và người khách, cả hai đều có mặt ở đó. Những người khách thì luôn thay đổi, nay người này mai người khác và khách điếm thì không bao giờ trống chỗ - trừ phi bạn không còn đồng hoá mình với khách. Chính lúc đó tánh không hiện khởi. Nó thỉnh thoảng xảy ra khi khách điếm của bạn trống chỗ; chỉ còn ông chủ nhàn hạ ngồi đó, không còn bị những người khách quấy rầy. Lưu thông đình chỉ, không có ai đến nữa. Những khoảnh khắc đó là đại hồng ân, là đại phúc lành.“Lúc nói, lúc lặng im không hề rời xa nhau một bước.” Khi bạn đang nói, trong bạn là nỗi lặng im. Khi bạn đang tham đắm, vẫn có một cái gì đó đàng sau tham đắm. Khi bạn đang khát khao ước vọng, cũng có một con người khác trong bạn chẳng hề vọng tưởng chút nào. Hãy nhìn kỹ đi, rồi bạn sẽ tìm thấy nó. Vâng, bạn rất mực gắn bó, thế nhưng bạn cũng rất mực xa cách. Bạn tiếp cận, thế nhưng không bao giờ gặp gỡ. Sự tiếp cận của bạn giống như dầu và nước; vẫn chỉ là sự tách biệt. Người khách có thể rất thân tình với ông chủ. Đôi khi họ nắm tay nhau, ôm chặt nhau, thế nhưng người khách vẫn là người khách, ông chủ vẫn là ông chủ. Khách là người sẽ đến rồi đi; họ luôn luôn thay đổi. Còn ông chủ là người vẫn ở lại đó, luôn luôn vẫn thế.

“Không chia lìa nhau dù chỉ trong khoảnh khắc. Mà gắn bó cùng nhau như bóng với hình. Nếu bạn muốn biết nơi chốn nào có Phật. Ngài ở ngay trong thanh âm tiếng nói của mình.” Đừng có tiếp tục chạy đi tìm kiếm ông Phật ở ngoài mình nữa. Phật ở ngay trong bạn -thường trụ ở trong bạn như là ông chủ.

Bây giờ vấn đề là làm sao để đạt đến trạng thái ông chủ này? Tôi muốn chia xẻ cùng các bạn ở đây về một kỹ thuật khá cổ điển, thế nhưng kỹ thuật này lại hữu ích cho bạn vô cùng. Để tìm ra ông chủ không hề biết mặt này, để tiếp cận với cái bí ẩn tối hậu của sinh thể bạn, đây là con đường -một trong những con đường đơn giản nhất mà

Đức Phật đã đề xuất cho chúng ta.

“Đoạn diệt tất cả những mối liên hệ sẵn có của bạn, và nhìn rõ bạn là cái gì. Giả dụ như bạn không phải là con trai của cha mẹ bạn, cũng không phải là chồng của vợ bạn, cũng không phải là cha của con cái bạn, không phải là họ hàng thân thích của bà con ruột thịt bạn, không phải là bằng hữu của những người quen biết, cũng không phải là công dân của quốc gia bạn, v.v… và v.v… -thế là bạn thể nhập mình-vào-bản-thể.”

Chỉ là chuyện đoạn diệt, cách giao. Thỉnh thoảng một lần trong ngày, bạn ngồi lặng yên và tự cắt đứt mình với mọi ràng buộc liên hệ. Cũng giống như cắt đứt đường dây điện thoại, bạn tự cắt đứt mình với mọi ràng buộc liên hệ. Đừng nghĩ đến chuyện mình là cha của con cái bạn nữa - cắt đứt. Bạn không còn là cha của con cái bạn nữa, và cũng không còn là con của cha mẹ mình nữa. Không còn là người chồng hay người vợ -cắt đứt, bạn không còn là chồng hay vợ nữa. Bạn không còn là chủ nhân, và cũng không là đầy tớ nữa. Bạn không còn là người da trắng hay da đen. Bạn không còn là người Ấn Độ, người Trung Hoa, người Đức nữa. Bạn không còn là người trẻ hay người già nữa. Cắt đứt hết, và tiếp tục như thế.

Có cả một ngàn lẻ một mối liên hệ buộc ràng hiện hữu -bạn chỉ việc tiếp tục cắt đứt chúng. Một khi bạn đã đoạn diệt cắt đứt tất cả chúng rồi, đột nhiên bạn tự hỏi: Ta là ai? Sẽ không có một câu trả lời -bởi vì bạn đã hoàn toàn đoạn diệt tất cả những câu trả lời ngay từ nơi mà chúng phát xuất.

Ta là ai? Và một câu trả lời hiện ra, “Ta là một bác sĩ” -thế nhưng bạn đã chặt đứt mối liên hệ với những bệnh nhân rồi. Và rồi một câu trả lời, “Ta là giáo sư” -thế nhưng bạn đã chặt đứt mối liên hệ với những người học trò của bạn rồi. Và một câu trả lời đến, “Ta là người Trung Hoa” -thế nhưng bạn đã đoạn diệt khái niệm này rồi. Và rồi một câu trả lời, “Ta là một người đàn ông hay là một phụ nữ” -thế nhưng bạn cũng đã cắt đứt chúng rồi. Và một câu trả lời hiện đến, “Ta là một ông già” -thế nhưng khái niệm này cũng đã bị đoạn diệt.

Đoạn diệt, cách giao tất cả. Lúc đó là bản lai diện mục. Thế rồi đây là lần đầu tiên chỉ còn lại một mình ông chủ, những người khách đã hoàn toàn vắng bóng. Quả là một điều tuyệt vời nếu thỉnh thoảng bạn trơ trọi một mình không còn một người khách vãng lai, bởi vì lúc đó bạn có thể nhìn suốt vào cái chủ thể của mình một cách gần gũi, kỹ lưỡng hơn. Đám khách kia tạo ra những náo động, ồn ào, họ đến và đòi hỏi sự lưu tâm, săn sóc của bạn. Họ yêu cầu bạn, “Làm cho tôi cái này, tôi cần nước nóng đấy nhé, điểm tâm của tôi ở đâu? Đâu là phòng ngủ của tôi? Giường này nhiều rệp quá đi mất”,… một ngàn lẻ một thứ đại loại như thế. Thế là ông chủ bắt đầu chạy theo những người khách. Vâng, dĩ nhiên là bạn phải chăm sóc họ thôi.

Khi bạn hoàn toàn cắt đứt với mọi liên hệ buộc ràng, sẽ không còn ai làm phiền bạn –không ai có thể quấy rầy bạn nữa. Bỗng dưng bạn ở đó hoàn toàn trơ trọi riêng mình -một cô đơn thuần khiết, cái cô đơn thuần khiết của thuở hồng hoang. Bạn giống như một mảnh đất trinh nguyên không dấu chân người, một chóp đỉnh của Hy Mã Lạp Sơn ngàn năm hoang vu. Đây là điều mà ta gọi là trinh khiết.

Đây là ý nghĩa của điều mà tôi nói, “Vâng, thân mẫu của Chúa Giêsu là một người nữ đồng trinh.” Nó bao hàm ý nghĩa như thế. Tôi hoàn toàn không đồng ý với các nhà thần học Cơ Đốc -bất cứ những gì họ nói ra đều hoàn toàn nhảm nhí. Đây mới là ý nghĩa đích thực của trinh khiết – Chúa Giêsu phải được thụ thai lúc bà Mary đang ở trong một trạng thái cách giao như thế. Khi bạn ở trong trạng thái này, dĩ nhiên nếu một hài nhi đến với bạn sẽ chỉ là một Giêsu, chứ không thể ai khác.

Tại Ấn Độ thời cổ đã có rất nhiều phương pháp để

thụ thai. Theo họ, trừ phi bạn đang đắm chìm trong trạng thái thiền định sâu sắc, đừng nên làm tình. Hãy để thiền định như là một bước chuẩn bị cho sự làm tình: đó là toàn bộ ý nghĩa của tantra (mật giáo). Hãy để thiền định làm nền tảng -chỉ lúc đó mới làm tình. Vì chỉ lúc đó bạn mới mời gọi được những thánh hồn nhập thai. Càng sâu trong thiền định, sẽ mời gọi được những thánh hồn cao hơn.

Đức Mẹ Maria chắc chắn phải ở trong trạng thái hoàn toàn cách giao trong khoảnh khắc Chúa Giêsu thể nhập vào bà. Bà chắc chắn phải đang ở trong tình trạng trinh khiết này; bà chắc chắn phải là người chủ. Bà không còn là một người khách, không còn bị náo động bởi khách, không còn bị đồng hoá với khách nữa. Bà không là thân, không là tâm, không là niệm, không là vợ, và cũng không là ai cả. Trong cái trạng thái không là ai này, bà có mặt ở đó, an nhiên trong tĩnh lặng –như một ngọn đèn tinh khiết, một ngọn lửa không vẩn đục bởi làn khói, một ngọn lửa tinh tuyền. Bà đã là người nữ đồng trinh.Và tôi có thể nói với bạn điều này, trường hợp này cũng giống y như khi Đức Phật nhập thai hay Mahavira nhập thai, hay Krisna, Nanak -bởi vì những vị này không thể nhập thai bằng phương cách nào khác. Những vị này chỉ có thể thể nhập vào trong cái bào thai trinh khiết nhất. Nhưng đây là ý nghĩa của riêng tôi về sự đồng trinh. Nó chẳng hề dính dấp gì đến những ý tưởng điên khùng mà bạn đã từng nghe đầy cả tai -rằng bà Maria chưa bao giờ yêu một người đàn ông nào, rằng Chúa Giêsu không phải được thụ thai do bởi một người nam, rằng Chúa Giêsu không phải là con trai của Joseph…

Đó là lý do tại sao người Cơ Đốc cứ tiếp tục gọi: “Giêsu, người con trai của Mẹ Maria.” Họ tránh không nói đến thân phụ của ngài; ông ta không phải là người cha. Đó là con trai của Maria và là con trai của Đức Chúa Cha –không hề có Joseph là người trung gian ở giữa. Thế nhưng tại sao lại phải giận dỗi quá mức với cái ông Joseph khốn khổ này? Tại sao Đức Chúa Cha lại không thể dùng đến ông Joseph, khi Ngài đã dùng Maria? Có điều gì không ổn trong đó? Ngài đã dùng Maria làm bào thai -điều này không hề làm hỏng đi câu chuyện. Thế thì tại sao lại không dùng luôn Joseph? Cái bào thai chỉ mới là một nửa câu chuyện, bởi vì chỉ mới dùng đến một cái trứng từ người mẹ. Tại sao lại không dùng luôn một cái trứng khác từ Joseph? Tại sao lại giận dỗi quá mức với cái ông thợ mộc khốn khổ này?

Không, không thể như thế, Thượng Đế dùng đến cả hai. Thế nhưng cái trạng thái của ý thức phải là trạng thái của chủ thể. Và đúng vậy, nếu bạn đã là chủ thì sẽ không có gì ngạc nhiên khi bạn đón nhận một người khách vĩ đại nhất: Giêsu đến với bạn. Nếu bạn đã đoạn diệt với tất cả những người khách, thì lúc bấy giờ Thượng Đế sẽ trở thành vị khách duy nhất. Trước tiên bạn trở thành người chủ, một người chủ hoàn toàn. Lúc ấy, Thượng Đế trở thành người khách của bạn.

Khi bạn được đoạn diệt, cách giao… thì đó là bản lai diện mục. Bây giờ hãy tự hỏi mình: Thế nào là “bản lai diện mục”? Bạn sẽ không bao giờ có thể trả lời được câu hỏi này -một câu hỏi không thể trả lời, bởi vì mọi buộc ràng liên hệ có thể biết đã được cắt đứt từ gốc rễ. Bằng cách này ta rơi tỏm vào cái không thể biết; đó là thể nhập vào thiền định. Khi bạn đã an trú trong đó, hoàn toàn an trú trong đó, là bước vào tam-ma-địa.

Bây giờ ta trở lại với câu chuyện của Thiền sư Bàn Khuê. Lúc này bạn có thể hiểu câu chuyện này một cách dễ dàng hơn.

Khi Thiền sư Bàn Khuê tổ chức những tuần lễ thiền tập, những Thiền sinh từ khắp nơi trên nước Nhật đã đổ về tham dự.

Đó là một thiền đường, một buổi thiền tập, thế nên bạn phải hiểu thiền định là gí. Đó là lý do tại sao tôi phải đi sâu vào thiền định như thế -nếu không bạn sẽ đánh mất toàn bộ trọng điểm của câu chuyện. Những câu chuyện Thiền không phải là những câu chuyện thông thường, để hiểu được chúng bạn cần phải có một quá trình hiểu biết sâu sắc. Trừ phi bạn hiểu được thiền định là gì, bằng không bạn sẽ đọc, “Khi Thiền sư Bàn Khuê tổ chức những tuần lễ thiền tập” –nhưng sẽ chẳng hiểu gì cả.

… những Thiền sinh từ khắp nơi trên nước Nhật đã đổ về tham dự. Một trong những lần tụ hội này, một Thiền sinh bị bắt quả tang đang ăn cắp.

Những thiền sinh kia cũng có mặt ở đó -họ luôn có mặt ở mọi nơi, bởi vì tâm địa con người nói chung thường rất mực hám tiền. Đừng bao giờ nghĩ rằng kẻ đang ăn cắp khác biệt nhiều với kẻ bị ăn cắp; họ vẫn là những kẻ đồng hội đồng thuyền. Cả hai đều hám tiền như nhau. Một bên là kẻ có tiền, một bên là kẻ không tiền -chỉ khác nhau ở chỗ đó. Nhưng cả hai cũng đều hám tiền cả.

Việc này đã được tường trình lên sư Bàn Khuê với lời đề nghị là thủ phạm phải bị trục xuất. Thiền sư Bàn Khuê đã bỏ qua chuyện này.

Tại sao ông ta đã bỏ qua chuyện này? Bởi vì cả hai đều là những kẻ hám tiền. Cả hai đều là những kẻ cắp -kẻ cắp này đang tìm cách đánh cắp tài vật từ kẻ cắp khác, vấn đề chỉ có vậy.

Trong thế gian này, nếu bạn tích chứa bất cứ cái gì, bạn trở thành kẻ cắp, nếu bạn sở hữu bất cứ cái gì, bạn trở thành kẻ cắp. Có hai loại kẻ cắp trong xã hội: loại thứ nhất là những kẻ cắp được kính trọng, được công nhận bởi nhà nước, được phê chuẩn, đăng ký, cho phép bởi nhà nước –và loại kia, những kẻ không có môn bài, tự mình làm lấy. Trộm cắp bất hợp pháp và trộm cắp hợp pháp. Kẻ trộm cắp hợp pháp thì được kính trọng; người trộm cắp bất hợp pháp thì bị chê trách, bởi vì họ chống lại luật lệ.

Những người rất mực khôn lanh sẽ không chống lại luật lệ, họ tìm ra những kẻ hở trong luật lệ. Nhưng cũng có không ít những kẻ thiếu khôn lanh như thế. Nhận thấy rằng nếu cứ tuân thủ theo những luật lệ này, họ sẽ chẳng bao giờ có được cái gì cả, họ vượt ra ngoài luật lệ và bắt đầu làm những chuyện bất hợp pháp. Tuy nhiên, trên căn bản mỗi người đều là một kẻ mê tiền. Đó là lý do tại sao Thiền sư Bàn Khuê đã bỏ qua chuyện này.

Sau đó Thiền sinh này lại bị bắt quả tang ăn cắp một lần nữa, và Thiền sư Bàn Khuê cũng lại bỏ qua. Điều này đã làm cho các Thiền sinh khác tức giận, họ đã làm một tờ thỉnh nguyện yêu cầu phải loại bỏ kẻ cắp, nếu không họ sẽ rời bỏ khoá tu.

Ông ta biết rằng cả hai đều là kẻ đồng hội đồng thuyền; chẳng có gì khác nhau bao nhiêu.

Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng một người thành công trong những hành động tội ác sẽ biến thành một người khả kính. Chỉ khi nào y thất bại, lúc đó y mới trở thành một tên tội phạm. Cũng là kẻ cướp, nhưng được là vua, thua là giặc. Vấn đề còn lại chỉ là ai là kẻ thành công. Nếu bạn đầy quyền lực trong tay, bạn là một vị đại đế. Cái ông A Lịch Sơn, Đại đế A Lịch Sơn là ai vậy? Một tay đại thảo khấu –nhưng ông ta đã thành công.

Những kẻ được gọi là chính trị gia của bạn đều là những tên thảo khấu. Họ cố gắng làm công việc tiêu diệt những tên thảo khấu khác –có thể bạn thấy họ đang chống lại việc buôn lậu, chống cướp giật, chống cái này chống cái nọ; thế nhưng tự trong bản chất họ là những tay trùm buôn lậu, chúa ăn cướp. Tuy nhiên họ biết làm việc một cách hợp pháp –hay ít nhất cũng cố gắng tỏ ra mình làm việc một cách hợp pháp. Và họ thành công –ít ra là lúc họ đang nắm quyền lực. Khi không còn trên ngôi vị nữa, những hào quang, những câu chuyện tốt đẹp về họ tự nhiên biến mất.

Một khi một chính trị gia bị hạ bệ, y sẽ là đầu đề của bao nhiêu chuyện tồi tệ. Y có thể là Richard Nixon hay Indira Gandhi. Khi mà một chính khách bị hạ bệ, khi quyền lực trong tay không còn, không có gì để bảo vệ mình được nữa, lúc đó tất cả mọi chuyện được phơi bày.

Nếu bạn biết được bằng cách nào mà một người trở nên giàu có, lúc đó bạn sẽ không còn kính nễ y. Nhưng mà một người giàu thực sự, y biết cách làm thế nào để cho người ta câm miệng. Y biết cách làm cho trí nhớ của người ta teo lại cực kỳ nhỏ -để quên đi dễ dàng.

Tôi vừa mới đọc trong một cuốn sách lịch sử nào đó, rằng có hai mươi người đã bị trục xuất ra khỏi Anh Quốc vì họ là những tên hải tặc. Và điều gì đã xảy ra ba mươi năm sau? Trong số hai mươi người đó, một số đã đến Úc Châu, một số đã đến Mỹ Châu. Một số đã trở thành những ông thống đốc tại Mỹ, một số trở thành những ông chủ ngân hàng -những đại ngân hàng, một số trở thành những đại điền chủ tại Úc -tất cả hai mươi tên hải tặc đều đã trở thành những nhân vật rất mực khả kính. Họ đã tạo dựng lên những dinh cơ đồ sộ -tất cả những ngôi nhà đẹp đẽ nhất tại Mỹ đều thuộc quyền sở hữu của họ.

Đó là lý do tại sao mà vị Thiền sư lại bỏ qua. Ông ta đã không quan tâm gì lắm đến chuyện này, không một mảy may lưu ý. Chuyện nhỏ thôi, rất mực thường tình trên thế gian này. Tâm của một người không hám tiền sẽ bỏ qua thôi.

Điều này đã làm cho các Thiền sinh khác tức giận, họ đã làm một tờ thỉnh nguyện yêu cầu phải loại bỏ kẻ cắp, nếu không họ sẽ rời bỏ khoá tu.

Bây giờ ta thấy rằng những thiền sinh này chẳng phải đến đó để thực hành thiền định gì cả. Nếu bạn đến để tham dự khoá tu thiền, chắc hẵn bạn đã phải hiểu rõ một vài yêu cầu -rằng bạn cần làm cho tăng trưởng cái lòng bớt hám tiền hám lợi, rằng bạn phải đạt đến một vài sự buông bỏ những vật mình đang sở hữu. Rằng bạn phải hiểu cái tâm vận hành như thế nào, tại sao con người lại tham tiền như thế. Chuyện đáng gì đâu nếu có ai đó lấy đi một vài đồng rupee –đâu có gì quan trọng, đâu phải là chuyện sống chết.

Bạn đang chống lại kẻ cắp bởi vì y đang lấy trộm tiền của bạn. Thế nhưng còn bạn thì sao? Bạn cũng đã tước đoạt nó từ những kẻ khác bằng cách này hay cách khác - bởi vì tất cả đều đến thế gian này với bàn tay trắng, chẳng có ai mang theo tiền bạc gì cả. Như thế, tất cả những gì mà chúng ta đang sở hữu, chúng ta đều chiếm hữu, nhận là của riêng mình. Không có gì thuộc về ai cả. Nếu một người thực sự đến để dự khoá tu thiền, đây phải là thái độ của y -Không có gì thuộc về ai cả. Y phải nên bắt đầu bớt tham cầu, bớt dính mắc vào mọi chuyện.

Thế nhưng những người này là những kẻ hám tiền. Và khi bạn là kẻ hám tiền, chính trị sẽ chen chân vào, chuyện tự nhiên thôi. Khi thấy kẻ cắp được bỏ qua cả hai lần, chắc hẵn họ sẽ nghĩ rằng, “Ông thầy này thuộc loại người gì vậy? Hình như ông ta có vẻ thiên vị với kẻ cắp!” Họ đã không thể hiểu được lý do tại sao ông thầy lại bỏ qua chuyện này. Ông ta bỏ qua chỉ vì muốn cho mọi người thấy phải nên từ bỏ cái tâm tham tiền của mình đi. Vâng, ăn cắp là chuyện xấu, nhưng cái tâm tham tiền thì cũng chẳng tốt gì hơn.

Khi họ thấy rằng cả hai lần yêu cầu của mình đều bị ông thầy bỏ qua, họ trở nên tức giận. Họ đã soạn thảo một thỉnh nguyện thư -lập tức chính trị đã chen chân vào, phản đối, thỉnh nguyện -.

Bây giờ thì họ chẳng phải đến đó để thực hành thiền tập gì cả. Nếu họ thực sự đến để tu thiền, cách tiếp cận của họ đối với vấn nạn này chắc hẵn phải khác hơn hoàn toàn. Ít ra là họ cũng sẽ ban rải một ít lòng từ với người anh em này, với lòng tham đắm tiền bạc của y. Nếu họ thực sự là những thiền gia, chắc là họ đã đóng góp chút đỉnh tiền cho người anh em này –“Bạn hãy vui lòng nhận số tiền này thay vì đánh cắp.” Điều đó sẽ là chỉ dấu cho thấy họ đến đó để thiền tập, để được chuyển hoá.

Thế nhưng bây giờ thì họ lại soạn thảo một thỉnh nguyện thư đòi trục xuất kẻ cắp. Không những thế -mà còn kèm theo lời hăm dọa, rằng nếu y không bị đuổi đi họ
sẽ rời bỏ hội chúng.

Bạn không thể hăm dọa được một vị Thiền sư như

Bàn Khuê.

Khi Bàn Khuê đọc xong tờ thỉnh nguyện, ông gọi tất cả mọi người tập họp trước mặt mình và bảo: “Này chư huynh đệ, các ngươi là những người khôn ngoan, biết phân biệt điều phải, điều quấy. Các ngươi có thể đi bất cứ chỗ nào khác để tìm thầy học đạo, nếu muốn. Còn người anh em đáng thương này không hề biết cả chuyện phải quấy. Ai sẽ dạy cho y nếu ta không làm điều đó? Ta sẽ giữ y ở lại đây cho dù tất cả các ngươi rời bỏ chỗ này.”

Rất nhiều điều cần phải được hiểu rõ. Khi vị Thiền sư nói rằng, “Này chư huynh đệ, các ngươi là những người khôn ngoan”, ông ta đang chế nhạo, đang đánh vào họ một đòn khá nặng. Không phải ông ta nói, “Các ngươi là những người khôn ngoan” đâu, mà thực ra ông ta đang nói, “Các ngươi thực là những tên quá đỗi ngu đần”. Nhưng thói thường, tất cả những kẻ đần đều cho rằng mình khôn. Nói rõ ra, cho rằng mình khôn ngoan là một trong những tiêu chuẩn căn bản để trở thành một kẻ đần. Kẻ trí thường cho là mình ngu. Người ngu đần, trái lại luôn luôn nghĩ rằng mình là kẻ trí.

Bây giờ hãy nhìn xem, các ông thiền sinh này quả là những tên đần hạng nặng. Họ đâu có phải đến đấy để kiếm tiền, để hái ra tiền -họ đến đấy vì một cái gì đó lớn lao hơn, cao đẹp hơn. Họ nên quên đi hết tất cả mọi chuyện vặt vãnh ngoài đời mới phải. Đúng ra, chính người thiền sinh ăn trộm này là người đã giúp cho họ một cơ hội tốt để quán chiếu. Nếu họ là những thiền giả thực sự họ đã chạy đến với y và cảm ơn y –“Đạo hữu đã cho chúng tôi một cơ hội tốt để quán chiếu rằng chúng tôi đã dính mắc quá nhiều đến chuyện tiền bạc. Đạo hữu đã làm chúng tôi bối rối đến mức nào! Hầu như chúng tôi đã quên hết chuyện thực hành thiền định, chúng tôi đã quên hết mục đích của mình đến đây để làm gì, quên luôn cả
ông Thầy Bàn Khuê này.”

Những người này có thể đã phải bỏ công lặn lội cả trăm dặm, cả ngàn dặm đường không chừng -Nhật Bản là một nước lớn. Họ đã phải ra đi cả hàng tháng trời để đến đó, bởi vì vào thời điểm này chuyện đi lại đâu có dễ dàng gì. Họ đã tụ hội về đây từ những nơi rất mực xa xôi, vì họ đã nghe danh tiếng của vị Thiền sư này nên muốn đến để học Thiền. Rồi bây giờ chỉ vì có ai đó ăn cắp vặt, thế là họ đã quên đi tất cả. Tất cả chỉ vì một chuyện như thế? Lẽ ra họ phải cảm ơn kẻ cắp: “Đạo hữu đã mang đến cho tâm thức chúng tôi một cái gì đó –cái lòng đam mê dính mắc quá mức vào tiền bạc đã sủi tăm, đã lộ mặt.”Khi Thiền sư Bàn Khuê nói rằng, “Này chư huynh đệ, các ngươi là những người khôn ngoan”, thực ra là ông ta đang chế nhạo. Ông ta đang muốn nói như thế này, “Các ngươi rất mực ngu đần. Thế nhưng các ngươi cứ tưởng rằng mình là người khôn ngoan, biết phân biệt phải quấy, lại còn muốn dạy bảo tôi thế nào là đúng thế nào là sai. Các ngươi nói rằng, “Phải loại bỏ kẻ cắp, nếu không chúng tôi sẽ rời bỏ khoá tu”. Các ngươi đang dùng cái ngôn ngữ ra lệnh đó với tôi. Các ngươi cho rằng mình là những người biết phân biệt phải quấy chăng? Thế thì cứ việc ra đi bất cứ nơi đâu –bởi vì các người khôn ngoan mà, học chỗ nào lại chẳng được. Thế nhưng người này đi đâu bây giờ? Một người đần như thế?!”

Hãy thấy cái trọng điểm, cái chất châm biếm trong câu nói. Vị Thiền sư cho rằng y chỉ là một tên đần, một đồng đạo khốn khổ -người anh em đáng thương này. Nên nhớ rằng, cái đúng của một hành động được xem là đúng đắn không phải bao giờ cũng đúng hoàn toàn. Những người lúc nào cũng cho rằng mình là đúng hầu như đều toàn là những kẻ xuẩn động. Đời sống rất mực phức tạp, rất mực vi tế thế nên bạn không dễ dàng gì quyết định cho rằng chỉ có mình là phải còn thiên hạ là quấy. Thực ra, một người với một chút thông minh tối thiểu cũng hiểu rằng y sẽ không bao giờ bị rơi vào cái bẩy cho mình là
đúng hoàn toàn.

Chúa Giêsu đã từng bảo môn đệ, “Cái đúng của một hành động được xem là đúng đắn vẫn chưa đủ -vẫn có cái gì thiếu sót ở trong đó.” Thế mà bây giờ các người này lại cho rằng mình là những kẻ biết phân biệt phải quấy, còn người ăn cắp kia là làm chuyện hoàn toàn sai trái, và ông thầy có bổn phận phải tống xuất y ra khỏi thiền đường. Còn nếu không thì cũng có nghĩa là ông ta đang sai quấy. Những người này cứ luôn cho rằng mình có trí tuệ -họ nghĩ là họ biết cách ứng xử như thế nào.

Đây hẵn không phải là phương cách tiếp cận một vị Thiền sư. Những người này đã không thấy được lòng từ bi của một vị thầy, không thấy được thiền chất của một vị thầy. Họ không thấy được ông thầy này đã trở thành một vị Phật –Bàn Khuê là một vị đại thiền sư. Họ không thấy được trước mặt mình là ai và họ đang phản đối, hăm doạ ông ta.

Người đời thường xuẩn động như thế. Từ thời này qua thời khác họ đã làm biết bao điều xuẩn động, kể cả những hành vi xuẩn động nhất ngay trước mặt một vị Phật -bởi vì bạn đâu có biết, đâu có thể nhận ra mình đang đối diện với ai đây. Thế là bạn cứ tiếp tục hành động một cách trẻ con, tiếp tục nói những điều vô nghĩa.

Thiền sư Bàn Khuê nói rằng, “Này chư huynh đệ, các ngươi là những người khôn ngoan, biết phân biệt điều phải, điều quấy. Các ngươi có thể đi bất cứ chỗ nào khác để tìm thầy học đạo, nếu muốn. Còn người anh em đáng thương này không hề biết cả chuyện phải quấy. Ai sẽ dạy cho y nếu ta không làm điều đó? Thế thì cứ việc ra đi, ta sẽ giữ y lại và giáo huấn y. Ta sẽ giữ y ở lại đây cho dù tất cả các ngươi rời bỏ chỗ này.”

Điều khá phổ biến là, một người luôn cho rằng mình đúng đôi khi thường khó dạy hơn một người cho rằng mình sai quấy. Quả là điều dễ dàng hơn khi dạy dỗ một kẻ tội phạm hơn là dạy dỗ một ông thánh. Dễ dàng hơn khi dạy một người mà tự trong thẳm sâu họ cảm nhận rằng mình đang làm điều gì đó không phải -bởi vì họ sẽ rất sẵn sàng để học. Y muốn loại bỏ cái trạng thái này. Thế nhưng một người luôn cho rằng, “Ta đang làm chuyện đúng” – y rất hài lòng với mình và không bao giờ muốn loại trừ cái trạng thái đó. Rất khó mà thay đổi được y.

Tại sao vị Thiền sư bảo, “Các ngươi cứ việc ra đi còn ta, ta sẽ giữ y lại, người anh em khốn khổ này”? Tại sao? Bởi vì người anh em khốn khổ này là một tiềm năng, là một hạt giống đã ươm mầm.

Chuyện từng xảy ra là, đã có một người, một tên tội phạm hạng nặng, một kẻ sát nhân, tội đồ đã tìm đến Phật và được ngài điểm đạo. Khi tìm đến, y rất mực lo lắng rằng sẽ không ai cho y vào, các đệ tử chắc là sẽ ngăn chặn không cho y gặp Phật. Thế nên y đã quyết định tìm đến Phật vào lúc thưa người. Và dĩ nhiên y không vào bằng cửa chính mà tìm cách nhảy tường.

Tuy nhiên điều không may là Đức Phật đã không có mặt lúc đó –ngài đang đi khất thực- và y bị bắt tại trận. Y liền trình bày tâm nguyện của mình với các vị đệ tử, “Tôi không đến đây để trộm cướp cái gì cả. Tôi nhảy tường vào vì sợ rằng đi bằng cổng chính sẽ không ai cho phép tôi vào. Qúy vị ở đây đều đã biết đến tôi, tôi là một khuôn mặt khá nổi tiếng trong vùng. Tất cả mọi người đều ghét bỏ và sợ hãi tôi, một đứa con nít cũng biết tiếng tôi. Thế nên có thể qúy vị sẽ không cho tôi vào, quý vị sẽ không bao giờ tin rằng tôi muốn trở thành một sa môn thực sự.”

Nghe trình bày như thế, các vị đệ tử liền dẫn y đến gặp một cao đồ của Phật, ngài Xá Lợi Phất -đồng thời cũng là một chiêm tinh gia lỗi lạc, một người có khả năng thần thông nhìn suốt tiền kiếp quá khứ. Họ thưa với ngài Xá Lợi Phật, “Tôn giả vui lòng xem xét kỹ người này. Chúng tôi biết rằng trong kiếp này y là một tên sát nhân, một tội đồ, một tên đạo tặc không có chuyện bất hảo nào là không dám làm. Thế nhưng biết đâu y đã lập một vài công đức nào đó trong những tiền kiếp –có thể đó là lý do mà y muốn trờ thành một vị sa môn. Tôn giả hãy vui lòng xem xét kỹ tiền kiếp của y thử xem.”

Thế là tôn giả Xá Lợi Phất đã vận dụng thần thông nhìn suốt tám vạn tiền kiếp của y… và thấy rằng con người này không có gì thay đổi cả! Ngay cả ngài Xá Lợi Phất cũng bắt đầu cảm thấy run khi trông thấy mặt y. Y quả là một tên cực kỳ nguy hiểm -suốt tám vạn kiếp đều chỉ toàn là kẻ sát nhân, tội đồ, tội phạm chuyên nghiệp. Y đúng là sinh ra để phạm tội! Không thể nào giúp y được cái gì cả -không mảy may hy vọng nào có thể thay đổi được con người này. Ngay cả Đức Phật cũng không thể cứu được y.

Thế là tôn giả Xá Lợi Phất bảo, “Hãy mang y ra ngoài, đưa y đi ngay -bởi vì ngay cả Đức Thế Tôn cũng không thể giúp gì y được. Cũng giống như Đức Phật được ra đời để trở thành một vị Phật, người này được ra đời chỉ để phạm tội ác. Ta đã nhìn rõ suốt cả tám vạn tiền kiếp của y, khả năng của ta không đi xa hơn. Nhưng bấy nhiêu cũng đủ!”

Thế là y bị đuổi ra ngoài. Y cảm thấy rất mực khổ đau, vì chẳng còn mảy may hy vọng gì nữa. Lúc sống, y không thể gần gũi được Phật, thế thì nên chết đi cho rồi. Thế là y xăm xăm tiến đến bức tường đá ngay góc cổng chính định đập đầu vào đó tự sát. Thời may Đức Phật vừa trở về sau chuyến khất thực. Ngài trông thấy và biết rõ ý định của y. Lập tức ngài ngăn lại, đưa y vào trong và điểm đạo cho y.

Chuyện kể rằng chỉ trong vòng bảy ngày người này đã đắc quả A la hán -chỉ nội trong bảy ngày y đã đạt thành giác ngộ. Bấy giờ mọi người vô cùng kinh ngạc. Ngài Xá Lợi Phất tìm đến Phật và thưa rằng, “Bạch Thế Tôn, sao lại có chuyện lạ kỳ như thế? Không lẽ khả năng thần thông của con hoàn toàn vô nghĩa? Con đã nhìn suốt tám vạn tiền kiếp của người này! Nếu người này có thể thành tựu giác ngộ chỉ trong vòng bảy ngày thì đâu còn gì là ý nghĩa của vấn đề tiền kiếp? Như vậy hoá ra tất cả đều là chuyện phi lý. Sao lại có chuyện xảy ra như thế?”

Phật liền bảo Xá Lợi Phất, “Ông chỉ biết nhìn vào quá khứ của y mà không biết soi rọi vào tương lai. Quá khứ chỉ là quá khứ! Bất cứ khoảnh khắc nào mà một người quyết định thay đổi vận mệnh mình, y có thể thay đổi –cái quyết định vào ngay chính lúc đó sẽ là quyết định tối hậu. Một người trải qua tám vạn kiếp khổ đau, y biết như vậy, và y khao khát được thay đổi, chính cái ước vọng mãnh liệt được thay đổi này là vô hạn. Thế nên, chỉ trong bảy ngày…

“Xá Lợi Phất, cho đến nay ông vẫn chưa đạt thành giác ngộ. Bởi vì ông là một hiền nhân, ông đã trải qua những kiếp đời tốt đẹp –nên ông không cảm thấy những gánh nặng của quá khứ đè lên. Chung quanh ông phủ lên những gì là đoan chính. Ông là một người bà la môn trong bao nhiêu kiếp, là một học giả, một con người khả kính trong xã hội. Thế nhưng hãy nhìn sâu vào con người này. Gánh nặng khổ đau đã đè lên người y trong suốt tám vạn kiếp, bây giờ y ao ước được thoát ra. Thế nên, đó chính là phép mầu -chỉ trong bảy ngày y đắc quả A la hán. Gánh nặng mãnh liệt của quá khứ…”

Đây là một trong những điểm căn bản nhất cần phải hiểu trong vấn đề chuyển hoá con người: những người mang cảm giác phạm tội thường rất dễ dàng chuyển hoá. Những người cho rằng mình là tốt, là đúng đắn thường rất khó chuyển hoá, cụ thể là những người có tín ngưỡng. Bởi vậy bất cứ lúc nào có một người có tín ngưỡng tiếp cận, tôi thường không mấy chú ý đến họ. Thế nhưng bất cứ lúc nào có một người vô tín ngưỡng tìm đến, tôi rất mực thích thú. Tôi thể nhập vào y, với y và tất cả cho y - bởi vì có khả năng y sẽ thành tựu.

Đó là lý do mà Thiền sư Bàn Khuê đã nói: Ai sẽ dạy cho y nếu ta không làm điều đó? Ta sẽ giữ y
ở lại đây, dù tất cả các ngươi rời bỏ chỗ này.”

Nước mắt chảy ràn rụa trên khuôn mặt của người anh em đã phạm tội trộm cắp. Tất cả lòng tham đắm trộm cắp đã biến mất.

Và trong cơn mưa của lòng từ đến từ vị thầy, kẻ cắp đã không còn là kẻ ăn cắp nữa, y đã hoàn toàn được thánh hoá. Y bắt đầu khóc, những giòng nước mắt đó đã thanh lọc trái tim y. Nước mắt chảy ràn rụa trên khuôn mặt của người anh em đã phạm tội trộm cắp. Tất cả lòng tham đắm trộm cắp đã biến mất. Đây là sự nhiệm mầu khi có sự hiện diện của một vị thầy, một bậc đạo sư. Câu chuyện đã không cho ta biết gì thêm về những gì xảy ra cho tất cả những thiền sinh còn nhuốm màu chính trị kia. Đây là bí ẩn của đời sống. Đừng bao giờ cho là mình đúng, cũng đừng bao giờ làm bộ cho mình là phải -đừng bao giờ để bạn bị dính mắc vào những ý tưởng như thế. Và cũng đừng bao giờ cho rằng người khác là quấy. Bởi vì chuyện phải-quấy là một cặp luôn sóng đôi cùng nhau -nếu bạn nghĩ rằng mình đúng, bạn thường lên án người khác là sai.

Đừng bao giờ lên án ai cả, cũng đừng bao giờ xưng tụng chính mình, bằng không bạn sẽ đánh mất cơ hội. Người ta như thế nào, mình nên chấp nhận như thế. Đó là cách thế mà họ hiện hữu. Và bạn là ai để lên tiếng phán quyết một người là phải hay quấy? Nếu họ quấy, họ sẽ gánh chịu khổ đau, nếu họ đúng họ sẽ được phúc lợi. Còn bạn là ai mà lên án họ?

Trong sự lên án của bạn luôn mang theo một vài bản ngã của mình. Đó là lý do tại sao người ta thường bàn tán đến những sai lầm của kẻ khác –vì điều này cho họ cái cảm giác rằng mình là đúng. Có ai đó là kẻ sát nhân, người bàng quan sẽ có một khoái cảm: “Ta không phải là tên sát nhân kia –ít nhất ta không phải là loại người như vậy”. Có ai đó là tên trộm cắp, và người ta lại thấy khoái cảm, “Kẻ trộm cắp đó không phải là ta.” Những chuyện như thế cứ tiếp diễn, và bản ngã của họ ngày càng được củng cố thêm. Thế là người đời tha hồ đàm tiếu về tội lỗi của kẻ khác, tội ác của kẻ khác, không bao giờ ngừng… Bao nhiêu sai lầm đều là chuyện của thiên hạ, không hề là của mình, và người ta cứ tiếp tục nói về chúng, phóng đại chúng lên, và họ cảm thấy khoan khoái khi bàn tán những chuyện như vậy –vì tất cả những điều này tạo cho họ một cảm giác rằng “Ta là đúng”. Tuy nhiên cái cảm nghĩ này sẽ là một chướng ngại lớn lao cho bạn.

Hãy trở nên từ bi, trí tuệ, yêu thương. Hãy nhìn kẻ khác không bằng đôi mắt phán xét. Và cũng đừng bao giờ bắt đầu dấy lên cái cảm nghĩ cho rằng mình là đúng, là thánh thiện. Đừng bao giờ trở thành một thứ “Đức Ngài”. Đừng bao giờ.

Hãy sống rất mực bình thường, là kẻ vô danh. Trong cái ta-không-là-ai đó rồi vị khách cuối cùng sẽ đến… trong cái ta-không-là-ai đó, rồi bạn sẽ tìm thấy ông chủ.

4 Nhập Dòng Thánh

Câu hỏi thứ nhất

Ngài luôn luôn đề cập đến một người nam chân xác, thực sự . Ngài có thể nói đôi điều về một người nữ như thế … hay ít ra một người nữ lý tưởng theo quan niệm của ngài?

Cái thói quen hủ lậu khi nghĩ về người nam và người nữ một cách tách biệt cần phải được loại bỏ. Không có gì khác biệt giữa họ. Chân xác là chân xác –không hề có vấn đề phải là nam hay nữ. Tự phát là tự phát –nó không trở thành giống cái, cũng không là giống đực.

Chính cái ý tưởng cho rằng nam và nữ như là những sinh thể khác biệt đã tạo nên sự phân cách trong tâm thức con người. Con người là một nhất tính. Mỗi người nam là một người nữ và ngược lại. Chúng ta đều là những con người. Không ai hoàn toàn là một người nam hay người nữ.

Một khi phân chia ra nam nữ, bạn sẽ gặp rắc rối ngay. Một khi bạn chia cách ra, sẽ có một ngàn lẻ một vấn đề phát sinh: Ai siêu đẳng hơn ai? Ai là người thống trị và ai là kẻ bị trị? Nhân loại từ lâu đã phải khốn khổ vì cái chủ nghĩa giống đực siêu đẳng này. Rồi có khả năng không sớm thì muộn nhân loại cũng sẽ lại phải khốn khổ vì cái chủ nghĩa giống cái siêu đẳng. Những người giải phóng phụ nữ đang tích cực hoạt động cho việc này. Họ muốn làm tất cả những điều tồi tệ mà phe đàn ông đã từng đối xử với họ -họ muốn trả đủa những điều như thế đối với cánh đàn ông. Điều này cũng sẽ chẳng gúp ích được gì! Bạn chỉ thay thế một căn bệnh này bằng một căn bệnh khác.

Người phụ nữ đã gánh chịu khá nhiều khổ đau, điều đó đúng. Thế nhưng bây giờ nếu người ta muốn lật ngược lại mọi chuyện, cũng sẽ chẳng có gì tốt đẹp hơn. Nam giới sẽ lại bắt đầu khốn khổ. Và bằng cách này, cái vòng lẩn quẩn lại tái diễn. Thế nên, nếu chúng ta thực sự muốn chấm dứt tất cả những điều vô nghĩa này, tốt hơn là nên bắt đầu nhìn về con người một cách toàn diện, không cần phải phân biệt nam giới hay nữ giới. Đây phải là một phương cách tiếp cận cơ bản.

Thế nên khi tôi nói về sự chân xác, tự phát, hay tình yêu, tôi không hề quan niệm người nam, người nữ như là những thực thể tách biệt. Họ là một. Họ là những bộ phận của một tổng thể, gắn bó cùng nhau. Đó là lý do tại sao luôn luôn luôn có một hấp lực bất biến giữa người nam và người nữ -bởi vì cả hai đều cảm nhận rằng mình chỉ là một nửa. Một người nam trơ trọi cảm thấy mình bị tước đoạt, như bị mất mát, thiếu vắng điều gì.

Điều này đúng ở trên nhiều bình diện. Có rất nhiều người đàn ông và phụ nữ, mà khi nghĩ về họ chúng ta có thể cho rằng họ chẳng bao giờ cần đến người khác phái. Cụ thể như, một vị Phật hay là một Mahavir. Chúng ta có thể cho rằng Đức Phật không hề cần đến bóng dáng một người phụ nữ, tuy nhiên điều này không đúng. Đó là chỉ nhìn trên bề mặt. Cung cách của Ngài thay đổi –bây giờ ngài là một vị đạo sư, và ngài cần những môn đệ. Những môn đệ thực hiện chức năng như là người nữ -mặt tích cực cũng như tiêu cực. Ngài không cần đến một người vợ

-điều đó đúng, đúng hoàn toàn- thế nhưng điều này không có nghĩa là Ngài không cần đến phái nữ. Điều này có nghĩa rằng, trên một bình diện khác, nữ phái đã tự khẳng định. Bây giờ thì vị đạo sư cần đến những môn đệ, nếu không ông ta sẽ cảm thấy mất mát, thiếu vắng một cái gì đó.

Môn đệ mang chất nữ tính. Ngay cả những môn đệ phái nam cũng mang nữ tính, bởi vì thái độ của một đệ tử là của một người thụ nhận còn của vị thầy là một người ban cho. Vị thầy cho, người đệ tử nhận –đó là quan hệ âm/dương được khẳng định trên một bình diện mới.

Nó tiếp diễn trong cách thế đó. Nó sẽ luôn như thế. Đừng để bị lừa dối bởi sự kiện cho rằng Đức Phật không còn cần đến một người phụ nữ. Bây giờ thì Ngài thu nhận năng lượng âm tính trên một bình diện vi tế hơn. Và cũng đừng nghĩ rằng Meera không cần đến một người nam. Bây giờ thì người nam trong giấc mơ của bà đã chuyển thành Krishna. Có thể là bà không cần đến một người chồng –đâu có ai còn bận tâm đến một người chồng thế tục khi bạn đã có Krishna như một đấng phu quân? Bây giờ thì bà sống trên một cõi khác; người chồng trần tục đã biến đi, người yêu thế gian không còn ý nghĩa nữa. Tuy nhiên chất nam tính vẫn có mặt ở đó, đang vận hành như là một năng lượng thuần khiết –như Krishna.

Nó như thế. Sẽ không bao giờ xảy ra, sẽ không hề có chuyện có thể xảy ra rằng một người hoàn toàn là nam hay nữ, bởi vì nam-nữ là một thể thống nhất. Hoạt động và thụ động là một thể thống nhất. Ngày và đêm, sống và chết cũng thế. Sự sống không thể hiện hữu nếu thiếu vắng cái chết, và dĩ nhiên chết cũng không thể hiện hữu nếu vắng bóng sự sống, v.v… và v.v….

Thế nên bất cứ lúc nào tôi nói về sự chân xác, tự phát, hay tình yêu, tôi không hề nói riêng về người nam, hay người nữ -tôi không chia cách họ. Đó là phương cách tiếp cận căn bản của tôi. Tất cả mọi sự chia cắt đều nguy hiểm, tất cả mọi sự chia cắt đều tạo ra bệnh thái rối loạn chức năng. Đã quá đủ! Hãy bỏ ngay cái ý tưởng đó đi!

Đừng có bắt đầu đi từ một thái cực này qua một thái cực khác. Người nam cũng đã khổ đau nhiều rồi –“người nam” ở đây tôi muốn nói đến “con người” – nhân loại đã khổ đau khá nhiều về sự phân chia này. Những người nghĩ rằng họ đang cố gắng mang lại một thế giới mới, một hình thái nhân bản mới, vẫn đang tiếp tục suy nghĩ trong cùng một cung cách phân chia lạc hậu, thối rửa cũ.

Hãy nghĩ đến nhân loại nói chung. Đừng nghĩ đến phương Đông hay phương Tây, đen hay trắng, người áp bức và kẻ bị áp bức. Hãy bắt đầu suy nghĩ trong tinh thần của nhất thể. Cái phương cách tiếp cận căn bản này sẽ xóa đi rất nhiều vấn nạn.

Tuy nhiên đây là một câu hỏi rất có ý nghĩa: Ngài có thể nói đôi điều về một người nữ như thế … Nam hay nữ - không thành vấn đề … hay ít ra một người nữ lý tưởng theo quan niệm của ngài?

Tôi không có những khuôn mẫu lý tưởng. Tôi là một con người đứng ngoài mọi mẫu mực lý tưởng. Tôi là người bài trừ những thánh tượng. Tôi là người hủy diệt những thần tượng. Tôi tin rằng khi không còn thần tượng, con người sẽ hoàn toàn được tự do. Khi không còn mục tiêu theo đuổi, con người sẽ hoàn toàn tự do –điều chưa bao giờ có trước đó.

Tất cả những thần tượng lý tưởng đều tạo ra tinh thần nô lệ -bởi vì lý tưởng đứng sừng sững ở tương lai, nó bắt đầu ngự trị bạn từ tương lai. Nó bắt đầu lên án hiện tại của bạn. Nó bắt đầu thông báo cho bạn hay là bạn chưa đạt đúng tiêu chuẩn: Hãy trở nên hoàn hảo hơn! Hãy là cái này, là cái nọ! Nó mang đến cả ngàn lẻ một thứ nên và không-nên. Với tất cả những thứ nên và không-nên đó, làm thế nào bạn hình dung ra là mình sống trong tự do được? Chúng ngăn trở bạn từ mọi nơi, chúng hạn chế bạn từ mọi hướng, chúng hủy diệt bạn bằng mọi phương cách có thể được -bởi vì chúng đang lên án cái hiện tại của bạn. Thế nhưng người ta chỉ có một cách thế duy nhất để sống, đó là sống trong hiện tại.

Chỉ có một đời sống duy nhất và đó là khoảnh khắc của hiện tại. Nếu cái khoảnh khắc này bị lên án bởi bất cứ cách thức nào, phương pháp nào, đời sống của bạn lập tức bị hủy diệt. Đó là lý do tại sao có đến hàng triệu người ở trên trái đất này nhưng chỉ có một số rất ít người là đang thực sự sống. Những lý tưởng, thần tượng đã đầu độc cuộc đời họ. Và những người thích lý tưởng hoá đều là những tay đại độc thủ.

Tôi không phải là kẻ lý tưởng hoá, tôi tin vào sự thực. Mà thực ra bạn cũng không cần phải tin tưởng vào sự thực; đúng như vậy. Niềm tin chỉ cần thiết cho những kẻ sống trong lý tưởng mộng mơ. Còn sự thực đâu cần đến niềm tin? Mặt trời mọc -bạn không cần phải nói “Tôi tin vào mặt trời mọc”. Chim muông ca hát líu lo -bạn đâu cần phải nói, “Tôi tin vào chim chóc”. Bạn tin vào Thượng Đế bởi vì bạn không thể nhìn thấy Thượng Đế, bởi vì Thượng Đế không phải là một thực thể. Tôi không tin vào Thượng Đế vì với tôi Thượng Đế cũng là một thực tế chẳng kém gì mặt trời đang mọc, chim chóc hát ca, cũng như những đoá hoa này, những đám cây kia, và đại chúng, và bạn đang ở trước mặt tôi đây.

Tôi không tin vào Thượng Đế. Niềm tin đặt trên một tiền đề rằng bạn không hề biết; niềm tin bao hàm sự vô minh. Ngay cái chữ “niềm tin” tạo ra một điều chắc chắn

-rằng cái đó là không có thực. Còn tôi, tôi hoàn toàn tin vào thực tại. Đó là ý nghĩa của điều mà tôi nói rằng tôi tin
ở thực tế. Tôi không hề đưa ra bất cứ mẫu mực lý tưởng nào trái ngược với thực tại.

Trải qua bao thời đại, thần tượng, lý tưởng đã là một trò bịp bợm, là đòn phép vi tế nhằm khống chế con người

-bởi vì lý tưởng tạo ra mặc cảm tội lỗi. Bạn luôn luôn cho
rằng mình chưa đạt yêu cầu –đang ở dưới tiêu chuẩn, ở dưới mức trung bình, chưa đúng là mẫu người mà bạn mong muốn. Điều này trở thành một tảng đá nặng trĩu trong trái tim bạn. Nó làm cho bạn trở nên tàn phế, tê liệt.

Nó không cho phép bạn vươn đến tự do, nhảy múa hát ca cùng đời sống.

Làm sao bạn có thể lên tiếng chúc tụng cuộc đời khi chung quanh bạn bao bọc bởi những khuôn mẫu lý tưởng, thần tượng? Bạn cảm thấy mình bị hạn chế ở khắp nơi - những giới hạn đó đều do những mẫu mực lý tưởng tạo ra. Bất cứ làm điều gì bạn cũng cảm thấy không bao giờ hoàn hảo. Thế nên làm bất cứ điều gì bạn cũng không bao giờ cảm thấy hạnh phúc. Luôn luôn mang một cảm giác ê chề -vì việc làm chỉ chứng minh thêm cho sự không hoàn hảo của bạn. Lại thất bại, lại mang mặc cảm phạm tội, lại lên án, lại bắt đầu thống trách oán hận chính mình. Mỗi một hành động đều mang thêm nỗi oán hận, tự trách cứ và chối bỏ mình thêm.

Và rồi nếu bạn không biết tự thương mình, bạn chỉ còn sống như là một thi hài–còn tệ hơn là cái chết! Nếu bạn không tự thương mình, rồi sẽ không có ai thương bạn. Làm sao ai đó có thể thương bạn nếu như chính bạn không biết thương mình?

Người sống trong lý tưởng mộng mơ không thể yêu thương chính mình; y là người rất mực khô khan, một tên bạo dâm không hơn không kém. Khi một người là kẻ bạo dâm, khi y tiếp tục hành hạ chính mình nhân danh những khuôn mẫu lý tưởng nào đó -“Ta phải là thế này, ta phải là thế nọ”… mà thực ra y không thể đạt đến như vậy, thì cũng có nghĩa là y đang tự tra tấn mình. Thế mà y cứ tiếp tục xô đẩy mình đến những mẫu mực lý tưởng bất khả này. Những mẫu mực lý tưởng đều bất khả -tự bản chất của chúng là thế, là những cái không thể thành tựu. Đó là toàn bộ trò bịp; bởi vì nếu chúng có thể thành tựu được, thì chúng sẽ không được gọi là những mẫu mực lý tưởng.

Mẫu mực lý tưởng tự bản chất là một cái gì đó không thể thành tựu, không bao giờ có thể đạt đến. Thế nên, nó vẫn mãi hoài treo lủng lẳng trước mắt bạn như một củ cà- rốt. Và con lừa cứ tiếp tục tiến tới … củ cà-rốt cứ tiếp tục đong đưa. Đó là một thứ ảo ảnh. Nó giống như một chân trời xa tít -bạn cứ tiếp tục đi tới, chân trời cứ tiếp tục lùi xa, và bạn không bao giờ đi tới đích.

Tôi là một người duy thực. Tôi là người rất mực thực tế. Tôi muốn bạn đứng vững đôi chân trên mặt đất này, đây chính là ngôi nhà của bạn. Đây cũng là cách thế của Thượng Đế -Thượng Đế cũng rất mực hồng trần. Không có một thế giới nào khác, chỉ có một thế giới duy nhất này đây. Và cũng không có một phương cách nào khác, chỉ có một con đường duy nhất để hiện hữu. Sự chấp nhận này, niềm vui hoàn toàn trong chính tự thân mình –đó là cái mà tôi gọi là một người nam thực sự hay người nữ thực sự. Niềm vui hoàn toàn trong chính tự thân, mỗi người là chính mình –không bao quanh bởi mặc cảm phạm tội, không khởi dậy lòng thống trách, không chạy theo ý tưởng bạn phải là thế này, thế nọ. Đây là cách thế duy nhất mà bạn hiện hữu, không còn một cách thế nào khác. Thế nên đừng mang lại bất cứ sự đối kháng nào -bạn không tạo ra sự xung đột, bạn không tạo ra một sự cọ xát giữa con người thực của bạn và mẫu mực lý tưởng.Từ sự cọ xát đó mà cái ngã phát sinh, không là cái gì khác. Bản ngã hiện hữu thông qua ma xát. Chạy theo một mẫu mực lý tưởng và rồi bạn sẽ trở nên một con người vị kỷ. Người lý tưởng mộng mơ là một người duy ngã. Chạy theo một mẫu mực lý tưởng lớn hơn, bạn sẽ càng trở nên ích kỷ nhiều hơn. Mẫu mực lý tưởng càng lớn chừng nào, cái ngã càng lớn chừng nấy, do sự ma xát lớn hơn. Bản ngã được cấu thành bởi sự cọ xát giữa thực tại và lý tưởng. Bây giờ thì bạn có thể theo đuổi mẫu mực lý tưởng của vô ngã –nhưng cũng chẳng có gì đổi khác. Bạn có thể nói rằng, “Thế nhưng lý tưởng mà tôi theo đuổi là vô ngã” –thì cũng thế, lý tưởng chỉ mang đến bản ngã. Bây giờ cái ý tưởng vô ngã đó sẽ mang đến cho bạn một cái ngã lớn hơn. Thế nên những con người duy ngã thực sự là những người luôn cho rằng mình là những kẻ khiêm nhường, những người giả bộ rằng mình đã không còn có cái ta.

Một con người không bản ngã là một người không hề đặt ra cho mình những mẫu mực lý tưởng. Hãy xem đây là tiêu chuẩn và như thế bạn đã rơi tỏm vào một quy điều cơ bản. Một người không bản ngã là một người không hề đặt ra cho mình những mẫu mực lý tưởng. Làm sao mà cái ta của bạn có thể hình thành được? –cái năng lượng cơ bản đã mất đi rồi. Cái năng lượng này đến từ ma xát, xung đột, đấu tranh, ý chí.

Khi bạn sống một cách an nhiên tự tại –trong lúc ăn sáng, trong lúc ngủ, trong lúc đi đứng, tắm rửa- làm thế nào mà cái ta có thể sinh khởi được trong những lúc này? Ngủ khi nào thấy buồn ngủ, ăn khi nào thấy đói, làm thế nào mà cái ta của bạn hình thành? Không bao giờ -Thế nhưng, nếu bạn cố tình nhịn ăn, bạn có thể tạo ra cái ngã. Nếu bạn canh thức suốt đêm dài, và tự nhủ, “Ta sẽ không đi ngủ,” bạn có thể tạo ra cái ngã.

Vào buổi sáng, một người đã ngủ một giấc ngon lành sẽ không còn có cái ta, còn bạn, bạn sẽ kéo theo mình một cái ta thật lớn. Bạn đã tĩnh thức suốt đêm; con buồn ngủ đã cố gắng không ngừng để lôi kéo bạn vào giấc ngủ nhưng bạn đã cưỡng chống lại. Bạn là một chiến sĩ. Bạn chứng tỏ cho thể xác của bạn biêt rằng, “Tinh thần mạnh hơn vật chất”. Bạn muốn chứng tỏ rằng, “Ta là chủ nhân ông. Cơn buồn ngủ không thể vật ngã được ta.” Thế là bạn có thể tạo nên cái ngã. Một người nào đó đang ăn uống một cách ngon lành –cái ngã đâu còn chỗ nào để hiện diện? Thế nhưng nếu bạn đang tuyệt thực. Bạn là một tu sĩ Kỳ Na giáo chẳng hạn và bạn đang nhịn ăn, trong một cuộc tuyệt thực kéo dài hai mươi mốt ngày. Thế là từng ngày một, cái ngã của bạn cứ lớn dần, lớn dần lên. Và cùng với cái ngã của bạn, một điều hiển nhiên, trước mắt bạn những kẻ khác đều trở thành những kẻ tội lỗi. Tất cả những ai đang ăn uống, đang thích thú thưởng thức những thực phẩm trần gian này đều là những kẻ tội lỗi. Bạn lên án họ tất cả. Chỉ có sự lên án họ mới làm bạn cảm thấy thoải mái. Chỉ thông qua sự lên án này mà bạn có thể cảm thấy cái ngã sinh khởi trong bạn.

Như thế, trước tiên xung đột, cọ xát mang lại cái ngã. Và cái ngã kéo theo sự lên án tha nhân, từ đó bạn cảm thấy mình “thánh thiện hơn người”.

Một người khi nhận thức được rằng mẫu mực lý tưởng tạo nên cái ngã, y sẽ buông bỏ tất cả những lý tưởng, thần tượng. Y sẽ sống một cuộc đời rất mực bình thường tự nhiên. Tự nhiên, đúng như vậy, tôi không nói là một đời sống tín ngưỡng. Đối với tôi, sống tự nhiên là một thứ tín ngưỡng. Nếu tín ngưỡng của bạn đi ngược lại với tự nhiên thì đó không phải là tôn giáo, bạn đang phục vụ cho cái ngã của mình –cho dù bạn có thể gọi nó bằng bất cứ danh xưng nào bạn thích.

Thế nên, tôi là người tán trợ sự thực, tán trợ cái như thị. Bất cứ bạn là gì, tôi muốn bạn chấp nhận nó với tất cả lòng biết ơn, thích thú và chúc tụng cái sẵn có của bạn. Đừng đòi hỏi cái bất khả. Khi đòi hỏi cái bất khả bạn đã đánh mất luôn cái khả thể. Đây là điều tôi muốn nhấn mạnh: Sống trong cái khả thể. Bình thường tâm thị đạo. Và khi sống trong khả thể, một ngày nào đó cái bất khả có thể đạt đến mà bạn không cần phải vận dụng một chút nỗ lực nào.

Nếu bạn cứ luôn nghĩ đến cái bất khả, bạn đánh mất luôn cái khả thể, bởi vì toàn bộ năng lượng của bạn đều đổ dồn vào cái bất khả đó. Nếu bạn không chút nào quan tâm dến cái bất khả, nếu bạn không có bất cứ cái gì để tơ tưởng đến, nếu bạn sống trong khả thể -một cuộc sống tự nhiên, đơn giản, hồn nhiên vô tư- làm sao mà cái bất khả có thể chạy thoát khỏi bạn được? Toàn bộ năng lượng của bạn được đổ dồn vào hiện tại. Và sống trong hiện tại có nghĩa là bạn đang đứng trước ngưởng cửa của Thượng Đế. Toàn bộ năng lượng của bạn không ngừng gỏ vào cánh cửa … không ngày này thì ngày khác, bạn sẽ nhập vào dòng thánh như một cơn lũ. Và cái bất khả kia trở thành cái khả thể.

Đối với tôi, một người nam hay người nữ chân xác thực sự là một sinh thể hồn nhiên. Đơn giản, không phức tạp. Sự phức tạp đến từ những mẫu mực lý tưởng. Rất mực hồn nhiên vô tư. Nhưng đừng đem cái hồn nhiên vô tư này biến thành một mẫu mực lý tưởng –hãy nhớ một điều, tôi không hề nói đến những mẫu mực lý tưởng. Tôi chỉ nói một cách đơn giản rằng: Hãy giống như một trẻ thơ, như một con thú, như đám cây kia hay những viên đá cuội.

Và cũng xin nhớ rằng, tôi đã phải dùng đến một thứ ngôn ngữ đang bị ô nhiễm nặng nề. Làm ơn đừng hiểu lầm những điều tôi nói. Khi tôi bảo rằng hãy rất mực tự nhiên, đừng vội tạo nên một cái khuôn mẫu lý tưởng trong tâm bạn –“Thế thì bây giờ tôi phải sống rất mực tự nhiên”. “Phải sống”? -bạn đã đánh mất trọng điểm. Bạn đã bị dính mắc vào cái ngôn ngữ xưa cũ mất rồi. Tôi buộc phải dùng đến ngôn ngữ này, tuy nhiên khi nói rằng: Hãy như đám cây kia –điều này không có nghĩa là tôi bảo bạn phải chạy ra đứng ở ngoài vườn giống như một cái cây. Bằng không, bạn lại tạo ra cho mình một mẫu mực lý tưởng khác. Và rồi bạn lại dõi mắt tìm kiếm … sao cái cây này lại không đâm chồi, mọc lá! Thế là bạn khởi sự mang mặc cảm tội lỗi. Nhưng rồi biết đâu -một hôm nào bạn chợt thấy những cánh lá mọc lên. Thế là bạn bắt đầu dương dương tự đắc. Rồi nhìn thấy bất cứ ai không có cánh lá mọc lên, dưới mắt bạn họ là một kẻ tội lỗi, đáng phải bị quăng vào hoả ngục. Còn bạn thì chắc chắn là sẽ đi ngay lên thiên đàng thôi -bạn đang đâm chồi, mọc lá.

Hãy nhìn kỹ xem! Bề nào thì bạn cũng đều sẽ gặp khổ nạn. Mọc lá hay không mọc lá. Bề nào bạn cũng sẽ sống trong địa ngục. Nếu cây đời của bạn không đâm chồi mọc lá, bạn sẽ cảm thấy một mặc cảm tội lỗi, bực dọc buồn phiền -bạn sẽ cứ mãi dõi mắt trông chờ, mà sao nó vẫn chưa hề mọc lá. Hoặc, một hôm nào đó –phép lạ xuất hiện- bỗng dưng bạn thấy nó đâm chồi. Có thể thực sự là nó chưa hề mọc nhưng mà bạn tưởng tượng ra thôi. Bạn đã đứng ở đó quá lâu rồi, năm này qua năm nọ, chỉ suy tưởng có một điều –bạn đã trở thành một cái cây, làm sao đế cho nó đâm chồi mọc lá. Và một điều tự nhiên thôi, năm này qua tháng nọ, cái tâm của bạn đã bị tự kỷ ám thị. Đề nghị cách này, đề nghị cách khác … và cứ thế, thời gian trôi qua bạn bắt đầu hình dung tưởng tượng đủ mọi thứ chuyện. Cho đến một ngày bạn thấy cái cây của bạn đâm chồi mọc lá. Bạn mừng đến phát điên lên –phép lạ đã xuất hiện. Bạn lại sống trong địa ngục, bởi vì bây giờ bạn đã khùng lên rồi.Những vị thánh của bạn đều là những tên khùng. Và những kẻ được gọi là tội lỗi trên thế gian này đang rất mực khổ đau vì những anh khùng đó. Những anh khùng này thường là những khuôn mẫu lý tưởng, thần tượng. Nếu bạn đang thích thú thưởng thức những món ăn ngon, sẽ có không thiếu những người đứng ngoài nhìn vào và lên án bạn. Cái ông Mathama Gandhi chẳng hạn –ông ta đang thuyết giáo về aswad, về sự kiêng khem. Bây giò nếu bạn đang tận nếm hương vị của món ăn, bạn là một kẻ tội lỗi. Chỉ một niềm vui nho nhỏ như thế, thưởng thức hương vị của thức ăn, cũng vẫn sẽ bị lên án. Nếu bạn đang yêu đương người bạn tình của mình, bạn là một kẻ tội lỗi. Trải qua bao thời đại, những ông thánh khùng của bạn đã không ngừng lên án tình yêu. Nếu bạn yêu thương con cái của bạn, bạn cũng sẽ là một kẻ tội lỗi như thường.

Tôi có nghe một câu chuyện về một ông thánh đạo Hồi, ông này chắc phải là người đã hoàn toàn bị loạn thần kinh. Một hôm ông ta đang ngồi chơi với đứa cháu nội ở trên đùi -một ông già đang trò chuyện với một đứa trẻ, còn bé, chắc là mới lên bốn, lên năm gì đó. Và rồi thằng bé hỏi ông, “Nội ơi, giữa Thượng Đế và con, ông nội yêu ai hơn?” Bởi vì thằng bé thấy ông nội mình tối ngày cứ lập đi lập lại “Allah, Allah, Allah!”, thế nên nó mới hỏi, “Giữa Allah và con, nội thương ai?”

Và rồi người ông đã bảo cháu, “Dĩ nhiên, nội thương con!” Nhưng rồi một tư tưởng chợt loé lên làm ông kinh sợ -mình đang nói cái gì thế này! Thế là ông xô thằng cháu qua một bên, đẩy nó đi ra xa và mắng, “Mầy thật là đồ qủy quái. Quỷ Sa Tăng đã chui vào miệng mày rồi. Tao phải yêu Thượng Đế chứ!”

Chuyện kể rằng, từ hôm ấy trở đi ông ta không bao giờ trò chuyện với đứa cháu nội nữa. Điều này đã được tuyên dương trong những sách vở nói về ông ta -rằng ông là một vị thánh nhân vĩ đại. Ông ta sống thêm hai mươi năm, nhưng không hề đụng đến thằng cháu nội. Thằng bé đã trở thành một thứ ma qủy, gian ác.

Và câu chuyện cũng cho biết là ông ta đã lên thiên đàng sau khi chết. Tôi nghi quá! Khó mà tin chuyện này. Lẽ ra, ông ta phải chui vào địa ngục thì đúng hơn. Có thể nào ông ta lại không thấy được một điều rất mực đơn giản

-rằng tình yêu của Thượng Đế không hề chối bỏ bất cứ một tình cảm yêu thương nào? Mà thực ra, tình yêu của Thượng Đế bao hàm tất cả những tình cảm yêu thương của bạn gộp chung lại. Đây là một hiện tượng khá đơn giản. Bạn thương yêu vợ bạn, thương yêu con cái bạn, thương yêu cha mẹ, anh em, bạn bè. Những điều này đâu có chống lại Thượng Đế? Đây là những phương cách tiếp cận Thượng Đế từ muôn hướng khác nhau.

Theo tôi, một người có tín ngưỡng có thể nhìn vấn đề như thế này. Đối với y, tất cả mọi tình thương yêu có thể được xem như trăm nhánh sông cùng tuôn về một đại dương. Tình thương yêu đến từ muôn hướng và chảy vào cùng một bể cả.

Nếu tôi có mặt ở đó thay vì ông già kia, tôi sẽ ôm thằng bé vào lòng và hôn nó. Tôi sẽ nói với nó rằng, “Cháu ơi! Ông yêu cháu lắm, Đó cũng là cách thế mà ông yêu mến Thượng Đế. Cháu là một phần của Thượng Đế - không hế có sự xung đột nào cả!”

Không hề có hai tình yêu thương nào lại xung đột lẫn nhau, không thể có chuyện như vậy. Trong tình yêu thương không bao giờ có xung đột. Chỉ có những thứ khác: Bản ngã, ganh ghét, chiếm hữu mới có xung đột. Không hề có xung đột trong yêu thương.

Tình thương yêu không bao giờ biết đến xung đột. Tôi không hề lên án bất cứ cái gì. Khi bạn ăn uống, hãy ăn uống với tất cả sự tận hưởng hương vị của giác quan; hãy để cho cái hương vị này là Thượng Đế của bạn trong giây phút đó. Khoảnh khắc đó chính là Thượng Đế. Nếu bạn đang ăn một trái táo, cũng có nghĩa là bạn đang thưởng thức Thượng Đế, thế nên sẽ là một chuyện hoàn toàn lăng mạ nếu bạn ăn mà không nếm trọn mùi vị của nó. Các ông đại thánh của bạn thì luôn luôn chống đối Thượng Đế

-đó là cách thế mà tôi nhìn mọi chuyện. Nếu bạn đang ăn một trái táo, phải tận nếm tất cả cái hương vị của trái táo. Hãy để cho mình tan biến vào cái hương vị này -bởi vì đó chính là Thượng Đế đã đến với bạn qua thể dạng của một trái táo. Đó chính là Thượng Đế! Đã được kết tinh lại như một trái táo. Mật ngọt của trái táo chính là mật ngọt của Thượng Đế: Hãy đón nhận nó trong niềm biết ơn sâu xa, trong yêu thương, niềm vui, như một lời chúc tụng.

Hãy cầm lấy trái táo trong tay và ngữi lấy mùi hương của nó. Hãy nâng trái táo vào sát ngực mình để cảm thấy nó mát rượi làm sao! Hãy cùng nó hoà vào khúc luân vũ

… và rồi trái táo với bạn sẽ trở thành một. Đón nhận nó.

Đón nhận với nguyện cầu, với yêu thương và trân trọng biết ơn, hãy để cho trái tim bạn chan hoà trong tràn đầy ân nghĩa. Thượng Đế đã đến với bạn như là một trái táo, và Thượng Đế rất muốn thể nhập vào bạn. Rồi đây bạn sẽ tiêu hoá Thượng Đế và Ngài sẽ tuôn chảy trong máu huyết bạn, sẽ trở thành xương, thành tủy, trở thành suy nghĩ, mộng mơ, quán chiếu, yêu thương, cùng những nguyện cầu của bạn.

Hãy nhìn trong hướng này! Đây là ý nghĩa của những gì mà tôi gọi là thực tế. Thượng Đế, đối với tôi, không phải là một nhân vật lý tưởng xa vời. Thượng Đế, đối với tôi chính là thực tại cơ bản của đời sống.

Thế nên đối với tôi, không hề có một mẫu người nam hay người nữ lý tưởng. Người nam và người nữ lý tưởng đều là những kẻ loạn thần kinh -họ cần phải được đưa vào bệnh viện để chữa trị. Tôi không mang trên người bất cứ ý niệm nào về sự toàn hảo. Tôi hoàn toàn chống lại cái ý tưởng như thế, bởi vì đó chính là thảm hoạ lớn nhất xảy ra cho con người. Tôi ủng hộ cái toàn bộ. Hãy trở nên toàn bộ trong mọi hành động của bạn. Hãy trở nên toàn bộ trong bất cứ công việc gì bạn đang làm. Và đừng bao giờ nghĩ đến sự toàn hảo -bởi vì toàn bộ là trong hiện tại còn toàn hảo là trong tương lai.

Cái khoảnh khắc mà bạn mang tương lai vào, bạn mang theo xung đột. Cái khoảnh khắc mà bạn mang tương lai vào, bạn mang theo căng thẳng, khổ đau, bồn chồn lo lắng. Cái khoảnh khắc bạn mang tương lai vào, bạn đang mở ra cánh cửa địa ngục. Hãy nên bây giờ và tại đây! Hãy nên thực tế, bây giờ và tại đây, và sống cuôc đời của bạn trong từng khoảnh khắc với tất cả lòng trân trọng biết ơn.

Còn chuyện bạn có là người nam hay người nữ, đâu thành vấn đề? Chân thực, tự phát, toàn bộ không hề thuộc về giống đực hay giống cái.

Câu hỏi thứ hai

Này Thượng Đế, Chúng tôi đang làm cái quái qủy gì ở đây thế?

Tôi hoàn toàn không biết gì về bạn. Tôi chỉ biết là tôi đang làm gì ở đây. Về chuyện của bạn, bạn sẽ phải biết bạn đang làm gì ở đây. Bạn chỉ có thể hỏi một điều –Tôi đang làm gì ở đây.

Tôi muốn bạn quán tưởng về một bài thơ tuyệt vời của Eustace Owen: Cánh Bướm. Đó là những gì tôi đang làm ở đây. Hãy lắng nghe thật kỹ lưỡng.

Chàng bướm nghiêng mình đáp xuống hoa

Nhẹ như bông tuyết và sặc sỡ làm sao

Một con sâu bướm đang thu mình ở đó

Khóc lóc thở than như ai đang bóp vỡ tim mình

Nó làm cho con bướm hạnh phúc đau lòng

Khi thấy con ngài khóc lóc bi thương như thế. “Ồ, ta không biết chuyện gì đã xảy ra với ngươi, Để xem ta có thể giúp ích được chút gì chăng?” “Anh tôi mới qua đời,” con ngài chùi nước mắt, “Mấy hôm rày anh ta không được khoẻ,

Bây giờ tôi khám phá ra một chuyện thật buồn, Anh ta chỉ còn là một cái vỏ không, đã chết.”

“Nay chú ấu trùng đáng thương ơi, thôi đừng khóc nữa, khổ cho ngươi Người anh ốm yếu không hề chết:

Y đâu còn bò như một con trùng nhỏ

Mà đã lớn khôn, mọc cánh bay rồi. Y đang nhảy múa đùa trong nắng Uống mật trong hoa dưới mặt trời.”

“Này cút đi, cút ngay đi tên lưu manh lừa dối, Hãy bay theo cùng những ngọn gió của ngươi, Ta chẳng thèm khóc khi thấy ngươi đi khỏi

Và mang theo với mi cái giọng lưỡi gạt người, Bộ tưởng ta là một con ốc sên ngu xuẩn, Nên tin vào chuyện thần thoại hoang đường?” Ta không là ốc sên khờ dại

Đâu tin chuyện thần thoại

Cút đi hãy cút đi nhanh

Mang đi giọng lưỡi lưu manh gạt người.

“Này chú em nghi ngờ kia, ta sẽ chứng minh rằng ta không nói dối

Hãy nhìn kỹ đây và lắng nghe điều ta nói.

Ta chẳng phải ai xa lạ mà là anh ruột của ngươi, Còn sống đây, khoẻ mạnh, hạnh phúc vui chơi

Rồi chẳng bao lâu ngươi sẽ cùng ta nhởn nhơ trên khắp bầu trời

Cùng đàn bướm suốt ngày rong chơi bay lượn.” “Thôi đi,” con ngài tiếp tục khóc la

“Ta chỉ tin khi thấy tận mắt mọi chuyện rõ ràng

Ngươi chỉ là một con ma đi nút nhụy hoa

Phe phẩy trên đôi cánh vay mượn hào nhoáng

Nói những chuyện tầm phào vô nghĩa

Ta không còn muốn nghe bất cứ lời nào.” Anh chàng bướm chào thua cuộc tranh luận “Ta chẳng còn gì để nói với ngươi”

Tung đôi cánh vàng rực rỡ bay lên

Vào khoảng trời không gian cao rộng

Khi chàng bướm thong dong vỗ cánh bay xa

Con ngài vẫn tiếp tục ngồi đó khóc la.

Tôi không biết bạn đang làm gì, còn tôi, tôi biết tôi đang làm gì. Các bạn toàn là những con sâu bướm. Và tôi biết là bạn không tin tưởng ở tôi, tôi biết là bạn không thể tin tưởng ở tôi –và tôi hiểu chuyện đó. Tin tưởng ở tôi là chuyện bất khả. Làm thế nào con nhộng có thể tin nó sẽ thành bướm?

Con sâu bướm chưa hề biết những chuyện như thế, chưa hề có những kinh nghiệm như thế. Nó hoàn toàn sống trong một chiều kích khác, một thế giới khác, một thực tại cách biệt. Làm thế nào mà con ngài có thể tin được rằng vào một ngày nào đó nó sẽ lột xác và tung cánh vào trời cao? Bây giờ nó chỉ biết có một chuyện là bò trên mặt đất. Nó thu mình trong chiếc vỏ của mình, không hề biết gì về đôi cánh tương lai. Nó không hề biết đến khả năng tiềm ẩn của mình. Con người cũng thế, vẫn luôn là một phôi bào, vẫn còn nương tựa trong bào thai, chưa bao giờ được khai sinh.

Thế nên khi có ai đó -một con bướm, một Đức Phật, hay Chúa Giêsu- đến và nói với bạn điều gì, cũng chẳng khác gì chuyện thần tiên hoang đường. Có vẻ như Đức Phật đang nói láo. Nếu tôi bảo với bạn rằng, “Tôi là Thượng Đế”, thì cũng có vẻ như chuyện nói dóc mà chơi, chuyện thần thoại hoang đường. Và tôi hiểu tại sao. Bạn không thể nào tin rằng bạn có thể trở thành Thượng Đế - đó là lý do. Bạn không thể nào tin rằng bạn có khả năng có đôi cánh. Một khi bạn không thể có cánh, làm sao bạn có thể tin được một người nào khác có cánh? Mà tôi xem ra cũng giống như bạn, có gì khác lắm đâu…

Đó chính là vấn nạn đã xảy ra với Đức Phật, với Chúa Giêsu. Khi Chúa Giêsu bảo rằng, “Ta là con trai của Thiên Chúa”, nhiều người đã vô cùng giận dữ -như những con ngài giận dữ với con bướm. Và rồi những con ngài này sẽ tụ họp cùng nhau để giết cho được con bướm.

Khi Đức Phật bảo rằng, “Ta là Đấng Thế Tôn”, người Ấn Độ giáo đã vô cùng giận dữ. Họ đã bứng tận gốc rễ của đạo Phật tại Ấn Độ, huỷ diệt nó hoàn toàn. Bằng phương cách này người Ấn giáo còn tinh ma xảo quyệt hơn cả người Do Thái. Người Do Thái giết Chúa –đây không phải là một mất mát lớn lao, bởi vì Cơ Đốc giáo vẫn còn bám rễ. Người Ấn Giáo thì không giết Đức Phật - họ thông minh xảo quyệt hơn- họ giết đạo Phật. Họ để yên cho Đức Phật. Họ bảo, “OK. Cứ để yên cho ông ấy. Đừng tỏ ra quan tâm, đừng chú ý gì đến ông ấy. Nếu bạn tỏ ra lưu ý, ông ta sẽ trở thành quan trọng. Nếu bạn chống lại ông ta, bạn tạo thêm năng lượng. Nếu bạn giết ông ta, người đời sẽ nhớ đến ông ta cả hàng ngàn năm.”

Đó là những gì xảy ra trong câu chuyện về Chúa Giêsu –ông ta bị giết. Và đó là lý do tại sao mà hơn hai ngàn năm trôi qua, Giêsu vẫn còn sống mãi hơn bất cứ ai khác –hơn Đức Phật, hơn Mahavir, hơn cả Krishna. Chúa Giêsu đã kéo rất nhiều những tâm hồn đến gần ông hơn bất cứ ai khác. Tại sao? Tại vì ông ta đã bị giết. Nếu như ông ta sinh ra tại Ấn Độ, người Ấn giáo chỉ làm một việc hết sức đơn giản là bỏ mặc, không quan tâm gì đến ông ta. Và như vây cũng chẳng khác gì là một sự khai tử.

Quả là điều bất khả khi tin rằng chuyện như thế đã không xảy ra cho bạn. Thế nên tôi biết rằng, nếu bạn tin cậy tôi, thì đó quả là phép lạ. Nếu bạn không tin cậy ở tôi, thì đó là chuyện rất tự nhiên. Nếu bạn tin tôi, điều đó cho thấy sự can đảm rất mực của bạn -bạn là kẻ phiêu lưu, là tay liều mạng. Nếu bạn không tin tôi, nếu bạn hoài nghi, thì bạn cũng giống như bao nhiêu người bình thường khác. Chẳng có gì sai trái cả; chuyện bình thường thôi; đầu óc của con người bình thường nào cũng thế.

Tôi biết tôi đang làm gì ở đây. Tôi đang nỗ lực để mang cái ý thức này đến bạn, rằng bạn là một con bướm - rằng cả bầu trời cao rộng kia là thuộc về bạn, rằng tất cả những mật ngọt trần gian trong những đoá hoa kia là thuộc về bạn. Thế nhưng tôi không biết bạn đang làm gì ở đây. –đó là quyền quyết định của bạn. Nếu bạn tin tôi, có nghĩa là bạn đang dùng thời gian của bạn một cách sáng tạo. Nêú bạn không tin tôi, thì cũng có nghĩa là bạn đang lãng phí thời gian và năng lượng của mình.

Chỉ nên có mặt ở đây nếu tin tưởng ở tôi.

Trong một ngôi trường nhỏ, vị thầy giáo hỏi đám trẻ, “Cho thầy một thí dụ các em hiểu như thế nào về sự ‘lảng phí năng lượng’.” Có rất nhiều thí dụ được đưa ra nhưng tôi thích cái này nhất: Một đứa trẻ đứng dậy trả lời, “Kể một câu chuyện dựng tóc gáy cho một tên bị hói đầu. Cái đó gọi là lãng phí năng lượng.”

Tôi thích cái thí dụ này… Đúng như thế.

Đừng lảng phí năng lượng của bạn. Nếu bạn có thể tin tưởng ở tôi, hãy có mặt ở đây, hãy đến với tôi, cho phép tôi đưa bạn đến những vùng đất hoang vu xa lạ. Nếu bạn không tin tưởng ở tôi, hãy đến bất cứ nơi nào khác, làm những công chuyện khác. Nếu bạn quyết định cứ mãi làm những con sâu bướm, đó là quyết định của bạn và tôi tôn trọng điều đó. Nếu bạn cảm thấy không thoải mái với kiếp làm sâu bướm và đang mơ trở thành một cánh bướm rực rỡ, thì hãy đến với tôi. Đó là điều khả thể -nó đã xảy ra với tôi, nó có thể xảy ra đối với bạn. Bạn phải chui ra khỏi cái vỏ kén của mình, bạn phải từ bỏ không còn bám víu vào chiếc vỏ đó nữa. Bạn phải từ bỏ sự phòng thủ, cái áo giáp kiên cố của bạn. Bạn phải chui ra khỏi cái trứng của bạn, cái bản ngã đó.

Câu hỏi thứ ba

Sự khác biệt giữa phân tích và nhận biết là gì? Có cần thiết phải nhìn về quá khứ để hiểu biết những gì xảy ra trong tương lai?

Có rất nhiều khác biệt –không phải chỉ là một điểm khác biệt, chúng khác nhau một trời một vực.

Phân tích là một hiện tượng thuộc tâm thức, nhận biết là hiện tượng không thuộc tâm thức. Phân tích, bạn trụ lại ở trong tâm, bởi vì bạn phải suy nghĩ. Phân tích là suy nghĩ. Phân tích là đi vào luận lý, dựa trên lý trí. Nhận biết không liên hệ gì đến luận lý, đến suy nghĩ. Hiểu biết là bay bỗng lên trên luận lý, là đi vượt ra ngoài luận lý. Nhận biết là một bắt gặp đơn thuần -một cái nhìn thuần khiết, không chứa một ý niệm sẽ làm bất cứ cái gì. Phân tích không hề là một cái nhìn thuần khiết; nó chứa một mối bận tâm và bạn phải phân tích nó.

Đó cũng là sự khác biệt hoàn toàn giữa phân tâm học và tôn giáo. Phân tâm học dạy bạn phân tích, tôn giáo dạy bạn hiểu biết. Nếu bạn đến với Freud hoặc Jung, họ sẽ dạy cho bạn cách phân tích một giấc mộng, làm thế nào để phân tích ý nghĩ, làm thế nào đê phân loại chúng. Nếu đến với một ông Phật, ngài chỉ dạy bạn một điều đơn giản là làm thế nào để nhìn vào vạn pháp, mà không khởi lên ý niệm làm cái gì cả -bằng cách nào ta nhìn thẳng vào giấc mộng.

Cũng đừng gọi đó là giấc mộng, bởi khi bạn gọi đó là giấc mộng bạn lại bắt đầu phân tích. Nếu bạn gọi đó là giấc mộng thì bạn đã mang vào đó cả một phạm trù của lý luận. Bạn bảo rằng đó là một giấc mộng, không còn là thực tế nữa -thế là phân tích bắt đầu. Bạn phân loại nó, bạn xếp nó vào một hạng mục nào đó -thế là phân tích khởi sự. Ngay cả không gọi đó là giấc mộng. Vì nếu bạn gọi đó là một giấc mộng đẹp, lại đòi hỏi sự phân tích nhiều hơn. Nếu bạn gọi đó là một cơn ác mộng, bạn cần phân tích nhiều hơn nữa. Đừng nói gì về nó, đừng đưa ra bất cứ phán đoán nào. Chỉ nhìn thôi, không quan tâm; chỉ nhìn thẳng vào nó.

Một khi bạn nhìn vào nó không chút bận tâm, sẽ có một kinh nghiệm lớn lao, một kinh nghiệm không tưởng tượng nổi, khởi dậy. Khi bạn thuần tuý ngắm nhìn, ngay cả không có một lời nào chen vào giữa bạn và đối tượng được nhìn, đối tượng sẽ bắt đầu tan biến. Tan biến như một đám mây. Nó càng lúc càng rời xa, càng lùi dần vào hậu trường, và khi thời điểm đến, bỗng dưng nó biến mất. Chỉ còn trơ lại một mình bạn ở đó, đơn độc, trống rỗng.

Đây là tất cả những gì mà ta gọi là thiền định -tỉnh thức trong trạng thái trống rỗng. Và cách thức để buông bỏ những gì được tích chứa không phải là phương cách của phân tích, mà là phương cách của một cái nhìn thuần khiết.

Thế nên không cần thiết phải phân tích. Nếu bạn phân tích, bạn đang đi vào một tiến trình tiếp diễn mãi hoài đến vô tận. Sẽ không có kết cuộc -chuyện này dẫn đến chuyện kia. Nếu bạn phân tích một giấc mộng, bạn phải phân tích cả toàn bộ cuộc đời mình. Và cũng thế, tiến trình này không bao giờ chấm dứt; bạn phải đi trở ngược lại cả những tiền kiếp xa xưa. Điều đó đã xảy ra –đã từng xảy ra tại Ấn Độ.

Freud đã bắt đầu với những điều thật ra chẳng phải là những khám phá mới mẻ gì mà chỉ là sự khám phá lại. Freud đã khởi sự phân tích để rồi không sớm thì muộn bao nhiêu những chuyện khác đã khởi sinh từ đó: căn bản trị liệu pháp. Một khi bạn khởi sự phân tích một giấc mơ mà bạn nằm mộng thấy đêm rồi, không sớm thì muộn rồi bạn sẽ phải đi sâu vào tận chỗ thai sinh ra cơn mộng, mới hy vọng có thể hiểu được ý nghĩa của giấc mơ kia. Bởi vì tất cả mọi chuyện đều nối kết chằng chịt cùng nhau; cái giấc mơ này không phải từ trên trời rớt xuống. Cái giấc mơ mà bạn mộng thấy đêm rồi được đan kết với không biết bao nhiêu chuyện đã xảy ra trong quá khứ -bạn sẽ phải phân tích chúng. Và chúng được đan kết trong cái chiều hướng riêng của nó cùng với bao nhiêu thứ khác - bạn sẽ phải phân tích chúng… vân vân và vân vân.

Nếu bạn thực sự muốn phân tích một con người, bạn sẽ phải phân tích cái toàn bộ của sự hiện hữu này. Bởi vì nếu người cha của bạn không có mặt trên thế gian này, dĩ nhiên là sẽ không có mặt bạn ở đây. Và có thể là cha và mẹ của bạn đã gặp nhau một cách tình cờ bởi vì họ đã học chung trường với nhau. Nhưng nếu như ngôi trường kia không hiện hữu ở đó, chắc gì bạn đã có mặt ở đây.

Và giả dụ như có ngôi trường kia mà ở đó con trai con gái học chung cùng nhau, bạn cũng có thể đã không có mặt ở đây. Bởi vì khi nam nữ không học chung với nhau, tình yêu dễ dàng bộc phát hơn -nếu khác phái tính cùng chung một mái trường, đâu có ai phải bận lòng? Học chung, giao tiếp ít phát sinh ra những tình cảm lãng mạn. Thế nhưng khi trai gái được tách rời ra, dưới mắt nhau, con gái trở nên cực kỳ diễm lệ và con trai cũng thế. Sự chia cách đã tạo ra những ảo tượng.

Và cứ tiếp tục như thế -bạn có thể đi lùi lại đến tận điểm khởi đầu của vũ trụ. Không phải chỉ là tiếng khóc đầu tiên của con người mà bạn sẽ phải đi đến tận cùng tiếng kêu của Thượng Đế -tiếng kêu đầu tiên khi ngài phán: “Hãy mang đến ánh sáng!”. Tôi thì cho rằng khi ông ta thốt ra những lời đầu tiên, có thể không phải là “Hãy mang đến ánh sáng!” -chắc ai đó đã hiểu lầm ý của ngài. Ngài hẵn đã nói: “Hãy mang đến luận lý!” Chính vì vậy mà từ đó nhân loại luôn gặp phải khổ nạn. Ánh sáng thì đã không mang đến những khổ nạn như thế, mà chỉ vì: “Hãy mang đến luận lý!”

Cái thế giới mà chúng ta đang sống là một cấu trúc luận lý. Phân tích sẽ chẳng giúp ích được gì; bạn có thể tiếp tục đến vô cùng vô tận. Đó là lý do tại sao phân tích lại cứ được kéo dài ra. Một khi bạn rơi vào cái bẩy của một nhà phân tâm Freud, chuyện phân tích có thể kéo dài đến ba năm, sáu năm, mười năm và có thể sẽ còn tiếp tục lâu hơn -vấn đề là khả năng túi tiền của bạn. Việc phân tích này sẽ không bao giờ kết thúc, chỉ có tài khoản trong ngân hàng của bạn. Khi tài khoản này khô cạn, nhà phân tích sẽ bảo, “Công việc phân tích xong rồi”. Bằng không, nó sẽ vẫn cứ kéo dài đến vô tận, bởi vì sự phân tích không hề có điểm khởi đầu cũng như điểm kết thúc. Nó là một cái vòng tròn –và bạn cứ tiếp tục đi vòng quanh, đi mãi không bao giờ tới đích.

Nhìn! Đó là cách thế để bẻ gãy cái vòng tròn này. Chỉ nhìn, và nhìn thẳng vào vạn hữu. Không cần phải tính toán tìm hiểu xem cái này là cái gì, chỉ nhìn thẳng vào vạn hữu như là chúng hiện hữu. Chỉ nhìn thôi, một cái nhìn thuần khiết … rồi đột nhiên đám mây mù tan biến, bốc hơi. Và ngay lập tức, cái nhìn thuần khiết này sẽ tạo nên một khoảng không gian thuần khiết chung quanh bạn.

Câu hỏi thứ tư

Sự khác biệt giữa phân tích và nhận biết là gì?

Phân tích thuộc về tâm thức; đó là một sự thao diễn của luận lý, của lý trí, suy tưởng. Nhận biết không thuộc về tâm thức mà đơn thuần là một chứng kiến. Bạn chỉ nhìn. Tâm thức luôn có mặt ở đó, chung quanh bạn và bạn nhìn từ điểm trung tâm. Tâm thức là tất cả những gì chung quanh bạn, những đám mây đang bay, lưu thông trên đường phố, giờ cao điểm… Bạn thấy đối tượng nhưng bạn đơn thuần chỉ là người thấy. Bạn sẽ không gặp rắc rối với nó; không có gì để phải bị rắc rối. Chỉ là một vài ý niệm trống rỗng thoáng qua chung quanh bạn -tại sao lại phải rắc rối với chúng? Và tại sao lại phải đi vào phân tích? Những ý niệm trống rỗng chỉ là những ý niệm trống rỗng, chỉ là những sắc trần lung linh chung quanh bạn. Hãy để chúng lung linh. Bạn vẫn an nhiên trong sinh thể của mình, bạn vẫn luôn hiện hữu tại trung tâm điểm, trong tận cùng cốt lõi.

Đây là điều mà ta gọi là chứng. Chứng là một kỹ thuật, một kỹ thuật tối hậu, của tất cả mọi hiểu biết tâm linh. Chỉ nhìn.

Các vị thiền sư thường chấm dứt buổi pháp thoại của mình với tiếng hét: “San!” San! Có nghĩa là Nhìn. Tiếng thét này là sự tiếp cận cuối cùng của các buổi pháp thoại – và với tiếng thét này, không có ai được phép ở trong tình trạng buồn ngủ nữa. Nó giống như là tiếng sư tử hống: Nhìn! Nhìn vào cái gì? –Đó không phải là trọng điểm. Chỉ nhìn -mọi chuyện sẽ xảy ra. Khi bạn nhìn vào những cái cây, chỉ nhìn thôi. Đừng bảo rằng đây là cây ashoka hay cây cypress. Đừng bảo rằng cái cây này tuyệt đẹp, cái cây kia thật xanh, cây gulmohr đang trổ hoa. Đừng thốt lên một lời gì cả, rằng những bông hoa kia màu đỏ, màu xanh… đừng nói gì hết. Chỉ nhìn!Hãy để cho lời tan biến đi. Chỉ còn lại bạn và hiện tượng của đám cây có mặt. Hoặc là bạn và hiện tượng người nữ, người nam, bạn bè của bạn -những con người. Có mặt như là một thực tại. Và nhìn chúng. Thế rồi bỗng dưng bạn sẽ bắt đầu có một vài khoảnh khắc, những khoảnh khắc thật tuyệt vời. Những khoảnh khắc tuyệt vời của vĩnh cửu, của thị kiến, rõ ràng, trong suốt. Những khoảnh khắc tuyệt vời khi bỗng nhiên tất cả đều ngưng đọng. Và với cái nhìn đơn thuần, một thị kiến thuần khiết sinh khởi –cùng một cái thị kiến đã có mặt từ lúc bạn sinh ra, lần đầu tiên bạn mở mắt chào đời ...Không hề có một lời lúc đó. Chắc chắn là bạn đã nhìn thấy màu sắc, dĩ nhiên. Chắc hẵn là bạn đã nhìn thấy có người đứng đó, ông bác sĩ sản khoa. Chắc hẵn là bạn đã nhìn thấy mẹ mình, hay cô y tá. Chắc hẵn là bạn đã nhìn thấy cái đồng hồ trên tường, cái bóng đèn điện -thế nhưng không có cách gì để nói ra. Bạn đã không thể kêu lên, “Đây là đèn điện”. Bóng đèn có mặt ở đó, nhưng lời nói của bạn không thể thành hình. Bạn đã không thể nào thốt ra, “Đẹp quá! Cái phòng này xinh xắn quá, bày biện khang trang quá,” -bạn không thể nói ra lời, dù là một lời chào hỏi, xã giao, “Chào Bác sĩ, Bác sĩ mạnh giỏi không?”

Tất cả đều đã có mặt ở đó -chỉ có lời nói là mất dấu. Tuy nhiên chắc chắn là bạn đã nhìn thấy chúng –đôi mắt bạn có mất đâu. Đó là ý nghĩa của điều mà tôi muốn nói, “Nhìn”, đó cũng là ý nghĩa trong tiếng thét của các vị thiền sư: San!

Hãy mang trở lại cái nhìn của thuở đầu đời. Vâng, bạn có thể mang trở lại, bởi vì bạn biết rõ nó. Bạn đã từng có nó -bạn chỉ quên nó, bỏ nó qua một bên mà thôi. Bạn đang bám víu vào những đồ linh tinh phế thải mà quên đi viên ngọc kim cương quý giá của mình.

Tôi nghe kể rằng ngày xưa có một vị đại hoàng đế. Một hôm trong lúc vi hành trên đường phố, ông ta đi ngang qua một tên ăn mày. Bỗng dưng ông ta nhận ra y chính là một người bạn cũ của thời ấu thơ –hai người đã từng học chung trường với nhau. Chuyện gì đã xảy ra cho anh ta?

Ông ta dẫn y về hoàng cung. Y được cho tắm rửa, ăn uống thịnh soạn và săn sóc chu đáo –chính tay nhà vua đích thân chiêu đải y- với những loại rượu quý giá. Gã đàn ông nghèo khổ kia ăn uống thật no say và lăn quay ra ngủ vùi ngay tại bàn tiệc.

Trong giây phút đó nhà vua cảm thấy thương hại cho người bạn cũ nghèo khổ này. Họ đã từng sống chung với nhau, học chung, chơi đùa với nhau từ lúc còn tấm bé… Nhà vua liền tuột chiếc nhẫn kim cương qúy giá của mình và lén bỏ vào túi kẻ ăn mày.

Sáng hôm sau khi tỉnh dậy sau giấc ngủ dài, người hành khất rời khỏi hoàng thành trong lòng rất mực hân hoan. Nhà vua dĩ nhiên không nói gì về chiếc nhẫn kim cương kia vì không muốn làm bận lòng người bạn cũ. Ông ta biết rõ anh ta, một người rất mực kiêu hãnh –y chắc là sẽ từ chối món quà.

Vài hôm sau nhà vua lại du hành ngang qua đường phố và gặp lại người hành khất kia đang xin ăn giữa chợ. Ông ta tiến đến gần và hỏi, “Tại sao bạn lại đi hành khất? Có mục đích gì trong việc ăn xin này không?” Người hành khất trả lời, “Tôi phải làm gì đây? Đâu có phải chỉ vì hôm nọ nhà vua chiêu đãi tôi thức ăn ngon, rượu quý, nệm ấm chăn êm là tôi có thể sống mãi như thế trọn đời? Tôi phải đi xin ăn đẻ sống. Tôi là một kẻ nghèo khổ.”

Nhà vua liền bảo, “Thế thì chuyện gì đã xảy ra? Ta đã lén bỏ vào trong túi anh chiếc nhẫn kim cương quý giá nhất của ta.”

Tên hành khất liền mò tìm trong túi áo của mình, và chiếc nhẫn kim cương vẫn còn nằm ở đó. Mấy hôm rồi y đâu có bận tâm thò tay vào túi của mình để làm gì. Đâu có ai mất công tìm kiếm gì trong túi của mình khi biết nó luôn là chiếc túi rỗng? Thật là chuyện rỗi hơi mới phải thò tay vào túi lục đi lục lại mà chẳng kiếm được gì trong đó. Thế nên y chẳng hề tìm kiếm, chẳng hề bận tâm. Không có gì ở trong đó, y biết chắc như thế, chỉ là cái túi rỗng.

Trường hợp của bạn cũng giống y như thế: Bạn đã dẹp bỏ viên kim cương quý báu mà bạn đã mang theo sẵn trong người. Khi bạn từ giã ngôi nhà của Thượng Đế, ngài đã lén bỏ viên kim cương đó vào túi bạn. Ngài luôn luôn trao tặng một viên kim cương cho tất cả mọi người khi họ đến thế gian -một món quà cực kỳ qúy giá, tiềm ẩn mọi khả năng trong viên kim cương đó. Tất cả mọi kho tàng của thế gian đều khả thể qua viên kim cương này, một người có thể trở thành một vị Phật cũng qua viên kim cương này. Hạt kim cương đó chứa đựng rất nhiều mầu nhiệm. Bạn đã đến thế gian này cùng với nó –thế mà bạn chưa hề nhìn vào bên trong mình để nhìn thấy nó.

Không, người ta không bao giờ cần đến phân tích. Nếu bạn đi vào phân tích, bạn sẽ đánh mất hạt kim cương quý giá kia. Chỉ nhìn, và chỉ nhìn thôi. Hãy rất mực tỉnh táo, hãy vô cùng cảnh giác –trở nên tĩnh thức hơn, nhưng không phân tích. Chỉ nhìn. Thế rồi với thời gian, những khoảnh khắc vi tế sẽ đến -những khoảnh khắc giá trị, những khoảnh khắc quý giá, như hạt kim cương. Chúng sẽ tiếp tục lớn dần lên. Một khi bạn nếm được hương vị của chúng, mọi chuyện sẽ bắt đầu dễ dàng hơn. Một khi bạn nhận ra sự có mặt của chúng ở đó, chúng càng quy tụ đến nhiều hơn -vì bạn có khả năng nhận ra chúng nhiều hơn. Và chúng khởi sự lớn dậy. Rồi những khoảng nhỏ xuất hiện –có thể chừng nửa tiếng đồng hồ, không một niệm sinh khởi. Rồi một giời trôi qua, bạn tỉnh toạ an nhiên ở đó, không một niệm khởi dậy.

Cái đó gọi là thiên đàng! Cái đó gọi là cực lạc! Bạn đang thể nhập vào một chiều kích khác: con sâu bướm đang bắt đầu mọc cánh.

Thế nhưng chỉ nhìn thôi. Sự nhận biết không quan hệ
gì đến phân tích.

Câu hỏi thứ năm

Những bài giảng về Thiền khiến tôi vô cùng thích thú. Tôi cảm thấy mình gắn bó với nó ngày càng nhiều hơn. Tuy nhiên với tôi nó có vẻ chẳng khó khăn gì cả. Có phải tôi đang trở nên lười biếng? Tôi cứ nghĩ là chuyện rèn luyện tâm linh phải rất mực gian khổ -không phải là một chuyện tà tà, thảnh thơi như thế.

Vâng, người ta cứ thường cho là thế -đó là những kẻ bạo dâm, những người thích hành hạ kẻ khác. Thực ra, bạn đã được giáo dục với ý tưởng này, được nuôi dưỡng với ý tưởng này ngay từ trong sữa mẹ -tất cả chỉ vì người ta cho rằng cực lạc phải kiếm được bằng nỗ lực lớn. Cực lạc phải được chắt chiu, và lạc cảnh còn là một đổi đường rất mực xa vời. Từ đó người ta phải dấn mình vào cuộc viễn du, một cuộc hành trình đầy gian khổ, khó khăn vất vả.

Thật là chuyện hoàn toàn vô nghĩa. Cực lạc là bây giờ và tại đây! Và con người chỉ cần một điều duy nhất để vươn tới cực lạc: An trú trong cực lạc. Không còn điều gì khác, không có một đòi hỏi nào khác.

Cực lạc không phải là mục tiêu. Thượng Đế cũng không phải là mục tiêu, Thượng Đế đã là một tình huống. Thượng Đế đã hiện hữu với bạn -bạn đang mang theo y ngay trong chính mình. Đây là trọng điểm của Thiền. Thiền không hề bảo bạn phải chạy kiếm tìm y ở một nơi nào đó. Y không trốn tránh bạn, không chơi trò trốn tìm với bạn. Y không hề ngồi dấu mình trong một hang động nào đó ở Hy Mã Lạp Sơn mà ở ngay trong hang động của trái tim bạn! Đừng có mất công chạy vào Hy Mã Lạp Sơn mà hãy nhìn sâu vào trong bạn. Và cái nhìn đó không cần phải chuẩn bị trước, không hề có bất cứ đòi hỏi nào. Không hề có giả định trước. như bạn đang là, trong khả năng, tầm tay. Đây là trọng điểm của Thiền, tính cách mạng của Thiền.Thiền không hề cho rằng chân lý là phức tạp. Chỉ có những dối trá mới rắc rối phức tạp. Chúng bắt buộc phải phức tạp, bởi vì chúng là những dối trá –lý do là bạn phải cưu mang, duy trì chúng. Từ một điều dối trá bạn phải tạo ra hàng ngàn điều dối trá khác. Để bao che một điều dối trá bạn phải trở thành một tên nói dối chuyên nghiệp, bạn phải tạo ra toàn bộ một đời sống căn cứ trên điều dối trá đó. Nói ra một điều dối trá, và rồi bạn sẽ thấy điều gì xảy ra -bạn phải sáng tác ra cả một ngàn lẻ một điều dối trá khác để bảo vệ cho điều dối trá đầu tiên. Và rồi điều gì sẽ xảy ra cho một ngàn lẻ một điều dối trá kia? Mỗi một điều dối trá mới lại sẽ được bảo vệ bởi một ngàn lẻ một điều dối trá khác.

Dối trá thì rắc rối phức tạp, chân lý thì rất mực giản đơn. Chân lý đã là một tình huống. Chân lý có mặt ở đó – chân lý như mưa tuôn trong ánh mặt trời, cơn mưa chan hoà khắp chốn. Bất cứ bạn ở chốn nào, chân lý đều ở trong tầm tay với. Bạn không cần phải chạy đi đâu cả, ngay cả việc bước đi một bước! –và cuộc hành trình đã mãn. Bạn chỉ trở nên tĩnh lặng và nhận biết nó.

Vâng, buông bỏ là cánh cửa. Hãy quăng bỏ tất cả
những rác rưởi mà bạn đã được dạy dỗ.

Xã hội luôn bị chế ngự bởi những kẻ bạo dâm -họ luôn luôn cho rằng cái gì cũng phức tạp; họ biến mọi chuyện trở thành khó khăn. Cái gì quá dễ dàng, đối với họ sẽ chẳng mảy may có giá trị gì. Tại sao thế? Bởi vì chuyện dễ dàng không hề mang đến cho bạn cái ý thức về bản ngã. Thế nên mọi chuyện đều phải làm cho chúng trở thành phức tạp khó khăn. Họ biến đời sống trở thành một cuộc chạy đua vượt rào -những khó khăn chướng ngại được dựng lên trên đường đi của bạn để tạo cảm giác rằng bạn đã đạt đến mục tiêu.

Cái ngã chỉ được khởi dậy khi nào có những khó khăn chướng ngại, và cái ngã cũng là vật chướng ngại lớn lao nhất trên hành trình của bạn tiến đến Thượng Đế. Thế nên Thượng Đế không thể phức tạp khó khăn –mà là một bài toán đơn giản, đó là điều chắc chắn. Bản ngã cần đến những chuyện khó khăn phức tạp, nuôi dưỡng bởi những khó khăn phức tạp. Một việc càng khó chừng nào thì cái ngã cảm thấy càng bị cuốn hút đến chừng nấy -quyến rũ hơn, hút vào như một từ trường. Khó khăn, hắc buá, không thể tiếp cận được, không thể đạt đến được, bất khả, đó là những điều mà bản ngã rất mực thích thú. “Đây là điều cần làm, bởi vì không ai có thể làm được việc đó. Nếu ta làm được, ta sẽ là kẻ trội bật hơn cả.”

Bản ngã cần đến những chuyện khó khăn, và xã hội mà chúng ta đang sống được cấu trúc phù hợp theo cái ngã. Nền tảng triết học sâu xa nhất của tất cả mọi nền văn hoá trên thế giới này quy hướng vào bản ngã. Bất kể họ nói điều gì, tận căn bản tất cả mọi xã hội đều hiện hữu chung quanh ý niệm về cái ngã: biến mọi chuyện trở nên khó khăn nhiều chừng nào hay chừng nấy. Thế nên cái ý niệm này đã bám rễ chặt chẽ ở trong bạn.

Chân lý không hề phức tạp, tình thương yêu không hề phức tạp, cực lạc không hề phức tạp. Bạn chỉ phải khởi sự sống với nó. Không có gì bị mất đi, dù chỉ một sự việc cỏn con. Tất cả mọi chuyện đều sẵn sàng, bạn chỉ cần bắt đầu mà thôi.

Đừng cảm thấy bối rối khi thấy nó có vẻ quá dễ dàng. Đây là điều dễ dàng nhất trên thế gian này -Nếu bạn đơn giản. Còn nếu bạn khó khăn, dĩ nhiên bạn sẽ làm cho nó trở thành khó khăn hơn; nếu bạn phức tạp, bạn sẽ làm cho nó càng trở nên phức tạp.

Có phải tôi đang trở nên lười biếng? Sự lười biếng cũng đã từng bị lên án khá nhiều. Thế nhưng không nên lên án nó quá mức như thế. Những người lười biếng cầu nhàn đã không hề tạo ra điều gì sai quấy trong thế giới này -không tin bạn cứ việc nhìn vào lịch sử. Những kẻ biếng lười là loại người tốt đẹp bậc nhất trong xã hội. Một kẻ biếng lười không thể nào trở thành một Adolph Hitler hay một Thành Cát Tư Hãn. Một kẻ biếng lười không thể nào trở thành một Tamurlaine hay Nadirshah, không thể trở thành cái này cái nọ. Một kẻ biếng lười chỉ có thể trở thành một Lão Tử. Nếu muốn trở thành một cái gì đó, y chỉ có thể trở thành Lão Tử thôi.

Lười biếng, tự căn bản, không có gì sai quấy. Thế nhưng chúng ta đang bị chế ngự bởi một xã hội mang dấu ấn của hành động, làm việc, gây hấn. Chúng ta đang bị chế ngự bởi những người có thể tạm gọi là: Những Kẻ Thành Đạt”. Dĩ nhiên, nếu bạn muốn đạt đến một cái gì đó, chắc chắn là bạn không đươc phép lười biếng. Nếu bạn muốn nhiều tiền lắm bạc hơn kẻ khác, bạn không thể nào lười biếng -tiền bạc không thể nào đến với bạn qua cung cách như vậy. Tiền bạc không bao giờ đến với những kẻ làm biếng, chắc chắn như thế.

Nếu bạn muốn trở thành một ông Thủ tướng, dĩ nhiên điều này không thể hiện thực một cách dễ dàng; bạn phải cật lực làm việc cho mục tiêu đó. Bạn phải vào tù ra khám, phải bị những ưrận đòn thù của mật thám, công an, con đường phải đi như thế. Chứ còn gì nữa? Đó là cách thế mà người ta đi vào Tân Đề Li. Đó là cách thế mà Morarji trở thành thủ tướng. Bạn phải tuyệt thực, phải làm đủ một ngàn lẻ một cách để tạo ra những rắc rối, bất ổn. Bạn phải học tất cả những mánh lới chính trị. Bạn phải không ngừng gây ra những xáo trộn cho thế lực đang nắm quyền -tạo nên những khó khăn để họ bắt đầu nghĩ đến chuyện, “Tốt hơn là mình nên rời khỏi quyền lực”. Bạn phải tạo nên một tình huống khiến họ sẽ cảm thấy như trút được gánh nặng nếu có ai đó thay mình cầm quyền. Nếu bạn muốn vào ngồi ở Tân Đề Li, ở Toà Bạch Ốc, hay ở Luân Đôn, bạn phải làm việc tối đa; bạn không thể nào lười biếng. Nếu bạn muốn trở thành một Rockefeller hay Morgan, bạn cũng phải làm việc cật lực như thế.Thế nhưng để đạt đến Thượng Đế, người ta không cần đến cái tâm của một kẻ tranh đạt. Bạn có thể lười biếng mà vẫn có thể nhập vào dòng thánh. Thực ra, còn dễ dàng hơn nữa là khác. Đối với tôi, sự lười biếng chẳng có gí là sai quấy. Điều này không có nghĩa là tôi cổ võ “Hãy nên làm biếng” –mà chỉ mang một ý nghĩa đơn giản rằng, lười biếng không phải là một cái gì đó “mất phẩm giá”. Nếu bạn cảm thấy thoải mái với việc lười biếng, thì cứ việc lười biếng. Nếu bạn cảm thấy thoải mái với hành động, cứ việc hoạt động. Nếu một người hoạt động năng nổ muốn trở thành kẻ lười biếng, sẽ là một điều khó khăn, rất mực khó khăn. Nếu một kẻ biếng lười muốn trở thành người hoạt động tích cực, cũng sẽ là một khó khăn lớn -nếu không nói là bất khả.

Tôi không hề tán đồng chuyện bạn phải trở thành một mẫu người nào đó khác hơn là chính bạn. Tôi chấp nhận bạn nguyên trạng. Nếu bạn lười biếng, cũng tốt thôi, sẽ có phương cách cho kẻ biếng lười. Vấn đề là bạn phải chọn lựa người khải đạo của mình một cách đúng đắn –Lão Tử hoặc là tôi. Đừng có chọn cái ông Mahavira, ông ta sẽ không giúp được gì cho bạn. Ông ta là một chiến sĩ, một kshatriya, và chỉ biết một chuyện duy nhất là phải chiến đấu như thế nào. Thế nên ngay cả khi đã đến với Thượng Đế, ông ta cũng đánh nhau với Thượng Đế luôn. Vì thế ông ta có tên là Mahavira –‘người can đảm bậc nhất’. Vì thế cái hệ thống mà ông xây dựng lên được gọi là ‘Jaina’

-Kỳ Na giáo, có nghĩa là ‘hệ thống giúp bạn chinh phục’.

‘Mahavira” có nghĩa là kẻ chinh phục, và ‘Jaina’ có nghĩa là phương pháp để chinh phục. Ngay cả đối với chân lý,
ông ta cũng là một kẻ chinh phục, một chiến sĩ. Đó là con
đường của ý chí và hành động.

Nếu tự trong bản chất của bạn có một chút nào hơi hướng của một kshatriya, một hiệp sĩ samurai, một chiến sĩ, thì cứ việc chọn Mahavir –ông ta đúng là người khải đạo của bạn. Thế nhưng bạn cũng đừng cảm thấy bị xuống tinh thần nếu bạn không phải là một kshatriya. Nếu bạn là kẻ lười bìếng, cũng rất tốt –sẽ không thiếu những người khải đạo sẵn sàng cho bạn. Và cảm nghĩ của riêng cá nhân tôi là có rất nhiều người đã đạt đến Thượng Đế, Chân Như thông qua buông thả thay vì ý chí. Đó không phải là chuyện ngẫu nhiên mà Mahavira đã không thể thu hút được nhiều môn đệ; cũng không phải là chuyện ngẫu nhiên mà rất nhiều người đã không đạt đến chân lý thông qua Mahavira. Ngược lại, với Lão Tử, với Đức Phật đã có rất nhiều người chứng đạt hơn.

Riêng Đức Phật là một trường hợp khác thường. Trong vòng sáu năm, ngài cũng giống y như Mahavira. Trong vòng sáu năm ngài đã cố gắng hết sức bình sinh, đã đi qua già nữa lộ trình của ý chí. Mahavira đã hạ thủ công phu trong suốt mười hai năm và chứng đắc. Cũng cùng một hành trình như thế, Đức Phật đã nỗ lực không ngừng trong sáu năm và cuối cùng nhận ra rằng, “Đây không phải là con đường của ta.” Ngài đã làm việc cật lực. Ngài cũng đã là người, ít nhất từ trong huyết thống, sinh ra như là một kshatriya, thuộc giai cấp chiến sĩ. Tuy nhiên hình như ngài là một loại người khác, không nằm trong truyền thống tự nhiên. Sau sáu năm dài ngài đã nhận ra một điều rằng, tất cả những nỗ lực của mình đều vô nghĩa. Ngài trở nên thư giản. Và trong cái đêm rất mực thư giản đó, ngài chứng ngộ. Thế nên ngài là một trường hợp khác thường. Ngài đã tu tập cật lực trong suốt sáu năm -thế rồi trong một đêm ngài buông bỏ mọi nỗ lực, thư giản, lười biếng thong dong. Đêm đó ngài đi vào giấc ngủ, không khởi lên lòng ham muốn chứng đắc bất cứ cái gì; ngài chấp nhận trạng thái vô cầu. Và chính từ trong trạng thái vô cầu này, ánh sáng giác ngộ đã bừng lên. Ngài là một nửa của Mahavira và một nửa của Lão Tử.Từ đó ngài đã giúp đỡ cho cả hàng triệu người –hơn bất cứ ai khác. Lý do có thể là như thế này, đối với một số người, sáu năm đó không phải là không hữu ích -thế là họ chọn đi trên con đường đó, hình thành một đạo lộ có tên gọi là hinayana, Tiểu Thừa. Đối với một số người khác, Ngài cho họ những hình thức tiếp cận khác, mở ra cho họ một cánh cửa khác –mahayana, Đại Thừa. Với những ai không thể chiến đấu cật lực, những ai cảm thấy không thích chuyện phải đánh vật với chân lý -những người muốn buông bỏ để trở thành tiếp thụ, những người muốn trở thành âm tính, như thai nhi còn trong bụng mẹ, muốn đón nhận chân lý đến từ bất cứ lúc nào, sẵn sàng thư giản và chờ đợi –vâng, họ có thể chứng đạt thông qua Đức Phật.

Mahavira ở một đầu thái cực, ý chí. Lão Tử ở một đầu khác, buông thả. Đức Phật ở ngay trung đạo -một nửa Mahavira, một nửa Lão Tử. Đo là lý do tại sao ngài có thể giúp đỡ được nhiều người hơn –hơn Lão Tử, hơn cả Mahavira. Ngài là một tổng hợp vĩ đại, siêu việt. Một số người muốn chọn con đường vận dụng nỗ lực, họ bước đi theo những gì mà Đức Phật đã trải qua trong sáu năm đầu tiên, họ tránh nói đến cái đêm cuối cùng của ngài. Thế nên mới có hai loại mẩu chuyện sau đây.

Mới hôm qua hôm kia gì đây, Maitreya đã nêu lên một câu hỏi –Tôi đang đợi đúng thời điểm để trả lời câu hỏi này. Có hai câu chuyện nói về Đức Phật đã chứng ngộ như thế nào. Một câu chuyện, mang màu sắc Tiểu Thừa - những người đi theo đạo lộ của ý chí, đây là câu chuyện của họ. Họ kể rằng: Sau sáu năm ngồi dưới gốc cây Bồ đề, với quyết tâm vô cùng mãnh liệt rằng nếu không thành đạo ngài sẽ không rời khỏi chỗ này. Ngài sẽ không cử động, không mở mắt ra, không đi khất thực. Ngài sẽ chấp nhận ngồi chết tại đây nếu như không đạt thành giác ngộ. Tất cả như là một sự đánh cuộc. Và rồi sáng hôm sau, ngài chứng quả.

Đây là câu chuyện của Tiểu Thừa, đạo lộ của ý chí. Trong sáu năm Đức Phật đã tu tập tận tình, nhưng chưa phải là nỗ lực tối hậu. Cái thành quả siêu tuyệt phải đến từ toàn thể quyết tâm, toàn thể ý chí -thế nên bây giờ ngài sẽ chết. Thành công hay là sẽ chết –nhưng sẽ không rời khỏi nơi này. Cái quyết tâm hoàn toàn này là nội dung chính của câu chuyện.

Câu chuyện thứ hai là câu chuyện của Đại Thừa –câu chuyện của những người thong dong lười biếng, những người bước đi trên đạo lộ của buông thả, vô vi. Họ kể rằng: Sau sáu năm, cũng một đêm như mọi đêm, ngài chứng đắc. Cũng là cái đêm thành đạo đó nhưng hai câu chuyện lại khác nhau, tuỳ thuộc vào sự chú giải. Họ bảo rằng, cũng một đêm như bao nhiêu đêm khác, sau sáu năm -cả hai bên đều không có gì bất đồng ý kiến về giai đọan sáu năm này. Thế nhưng cái đêm cuối cùng về những gì thật sự xảy ra, thì đã trở thành một vấn nạn. Và Đức Phật thì đã không hề đá động gì đến cái đêm thành đạo này. Thế nên mới có hai câu chuyện khác nhau. Và với hai câu chuyện này, Phật giáo đã chia ra làm hai nhánh, Tiểu Thừa và Đại Thừa –con đường gian khổ và con đường buông thả.

Câu chuyện của Đại Thừa nói rằng Đức Phật sau sáu năm khổ hạnh, đã đi đến nhận thức rằng tất cả mọi nỗ lực đều trở thành vô nghĩa. Chân lý không thể đạt đến bằng chăm chăm vươn tới cho bằng được, bởi vì ngay chính cái nỗ lực vươn tới này, cái ngã vẫn còn tồn tại -người tranh đạt vẫn còn hiện hữu. Nhận biết như thế, ngài đã buông bỏ ngay chính cái ý niệm này. Ngài đã hoàn toàn quên đi cái ý niệm thành đạt, ngài thư giản. Ngài thốt lên, “Đủ rồi”. Ngài đã từng buông bỏ cái trần gian hệ lụy này, tiền bạc, quyền lực, danh vọng –buông bỏ tất cả mọi mục tiêu. Thế rồi ngài đã dồn tất cả mọi năng lượng của minh vào một mục tiêu khác –giác ngộ, niết bàn. Bây giờ thì ngài đã thấy rõ cái trọng đìểm, rằng đây thực ra cũng chỉ là một thứ ngã chấp, một lộ trình của bản ngã: “Ta cũng lại đang cố gắng để đạt đến một cái gí đó”. Thấy được điều này, chắc ngài đã phải bật cười. Ngài đã buông bỏ luôn cái ý niệm đó; ngài thư giản.Đêm hôm ấy một người thiếu nữ đã đến đó để cúng bái cái cây. Cô ta là tín đồ của giáo phái thờ cây, đa thần giáo. Đó là vào một đêm trăng tròn, người thiếu nữ mang theo một bình sữa kheer, một loại nước ngọt làm bằng gạo và sữa, định để tưới lên trên những chiếc rễ của cây bồ đề. Dưới ánh trăng vằng vặc, cô ta đã trông thấy người thanh niên tuấn tú này, vẻ mặt đẹp như trong bức tranh vẽ, đang ngồi tĩnh tọa ở đó. Người thiếu nữ thầm nghĩ, tưởng tượng rằng, “Đây chắc phải là ông thần cây đang hiện ra, đang biến thành con người thực để cho mình trông thấy.” Nàng đã thờ cúng vị thần cây trong bao nhiêu năm nên không khỏi suy nghĩ, “Chắc là lời cầu nguyện của mình nay đã đdược chứng giám.”Thế là người thiếu nữ đã cúng dường bình sữa kheer cho Đức Phật. Nếu nàng đi đến đây trước đó một ngày, có lẽ ngài đã đổ bình sữa này đi –kheer quá đổi sang trọng cho một nhà tu khổ hạnh, người không bao giờ đụng đến những thực phẩm quý giá như thế. Có thể là ngài đã từ chối. Có thể là ngài đã không ngó ngàng gì tới người thiếu nữ này -một nhà tu khổ hạnh không bao giờ nhìn đến phụ nữ. Thế nhưng bây giờ ngài đón nhận nó và uống cạn bình sữa. Thân xác của ngài chắc là đã cảm nhận một niềm sảng khoái –sau bao nhiêu năm chưa hề có. Thế rồi ngài chìm vào một giấc ngủ thật ngon.

Khi bạn quá mức khát khao mơ ước được đạt đến một cái gì đó, bạ khó mà ngủ yên được, bởi vì lòng tham đắm cứ tiếp tục quấy nhiễu nó -vẫn tồn tại cái dư vị khó chịu ở đó. Lần đầu tiên Đức Phật đã có một giấc ngủ ngon. Không còn lại một chút tham đắm nào, không còn đến cả giấc mơ - bạn chỉ nằm mơ khi nào có những khát vọng cần thoả mãn. Những khát vọng của bạn khuấy động những cơn mơ trong tâm thức.

Đêm hôm đó, với thể xác cực kỳ sảng khoái, sau bao nhiêu năm… làn gió mát lạnh mơn man, ánh trăng chiếu soi vằng vặc, những bóng cây mơ hồ lung linh… Đức Phật chìm vào giấc ngủ, không một giấc mơ, không bị khuấy động. Một giấc ngủ thật hoàn toàn. Bình minh hôm sau ngài mở mắt ra… Kinh sách Đại Thừa đã không nói rõ rằng “Ngài mở đôi mắt ra” mà là “Ngài thấy mắt mình mở ra” -rất mực thư giản đến độ ngài sẽ không còn mở đôi mắt ra nửa.

Khi ngài thấy đôi mắt mình mở ra -bởi vì từ khi thức giấc, thông thường một khoảnh khắc đến trước khi đôi mắt sẽ mở ra- khi ngài thấy đôi mắt mình mở ra, ngôi sao mai cũng vừa mới tắt trên nền trời … và cùng với sự biến mất của ngôi sao cuối cùng, cái ngã của ngài cũng biến mất. Ngài thành tựu giác ngộ.

Giác ngộ xảy đến trong cùng một đêm rằm. Nó xảy ra như thế nào, có hai nguồn lý giải. Chọn lựa của riêng tôi là lối giải thích thứ hai. Tuy nhiên nếu bạn là con người của ý chí và hành động, bạn có thể chọn lối giải thích thứ nhất –không có gì sai lầm trong đó cả. Chọn lựa của riêng tôi là cái thứ hai.

Câu hỏi thứ sáu

Tôi đã đến viếng rất nhiều đạo tràng, nhưng thấy bất cứ ở đâu người ta cũng tách riêng nam giới và nữ giới ra

-ngoại trừ ở đây. Tại sao?

Bởi vì cái đạo tràng này dành cho con người nói chung. Không chỉ riêng cho đàn ông, hay phụ nữ -không hề có sự phân biệt đó ở đây. Dĩ nhiên vẫn có những khác biệt giữa nam giới và nữ giới, nhưng không hề có sự đối xử phân biệt. Những khác biệt đó có mặt nhưng chúng thật tuyệt vời. Chính vì những khác biệt này mà muôn đời vẫn có sự thu hút lẫn nhau giữa những người khác phái và toàn bộ cuộc chơi của đời sống cứ tiếp tục.

Có thể bạn đã viếng thăm nhiều đạo tràng, những đạo tràng đó không thuộc về thế kỷ này! Những đạo tràng đó phủ đầy bụi bặm quá khứ, không còn mang tính chất thời đại chút nào. Lẽ ra chúng phải được biến đi từ ba ngàn năm trước mới phải. Chúng chỉ là những tàn tích của quá khứ, những cổ vật trong viện bảo tàng, hoàn toàn vô nghĩa.

Đạo tràng này thuộc về chính khoảnh khắc này và cũng là đạo tràng của tương lai. Ngay tại đây, một cái gì mới mẻ đang được mở ra, hoàn toàn mới mẻ -một cái gì đó rất mực cần thiết cho nhân loại hôm nay. Đạo tràng này là điểm gặp gỡ của thời đại.

Thế nên, để đi đến đây từ đạo tràng của Sivanada tại Rishikesh không những là bạn đang du hành bằng xe lửa mà còn du hành qua thời gian. Phải mất ba ngàn năm bạn mới đi từ Rishikesh đến Poona này! Khó khăn thật -cuộc hành trình bằng xe lửa chỉ mất khoảng hai mươi bốn tiếng đồng hồ, thế nhưng băng qua suốt ba ngàn năm quả là một chuyện phi thường. Trừ phi bạn rất mực tỉnh táo, bạn sẽ không bao giờ có khả năng vào được chốn này.

Đây là một nơi chốn mới mẻ. Đây không phải nơi của truyền thống cổ xưa mà là nơi của hứa hẹn tiềm năng sắp đến. Nó không phải là một sản phẩm của quá khứ, mà là hạt giống, là suối nguồn của tương lai.

Những người sợ hãi phụ nữ là sợ hãi thực tại, sợ hãi chính mình. Những người sợ hãi phụ nữ thực ra cũng là những người sợ hãi đời sống -bởi vì phụ nữ chính là đời sống. Những người sợ hãi phụ nữ cũng là những người sợ hãi yêu thương. Những loại người này cơ bản là thiếu thông minh, nếu không nói là đần độn. Họ không có khả năng để trưởng thành trong thông minh, tĩnh thức, và sáng lạn. Họ có thể là những kẻ độc thân nhưng không thể trở thành những người vinh danh đời sống, chúc tụng cuộc đời.

Đối với tôi, đời sống độc thân chỉ là một kế thừa của vinh danh đời sống. Đó là cực điểm của vinh danh. Khi người ta yêu nhau, khi người đàn ông hiểu biết một người phụ nữ hay ngược lại -hiểu biết một cách tường tận- kết quả sẽ là một sự thăng hoa. Lúc đó người nam sẽ không còn là người nam, và người nữ sẽ không còn là người nữ. Đó là tình trạng mà ta gọi là Phật cảnh; là cảnh giới giác ngộ. Lúc bấy giờ bạn sẽ không còn là một bộ phận của nhị nguyên, bạn đã trở thành nhất thể.

Hãy luôn luôn nhớ rằng, ở nơi đâu có đời sống, ở nơi đó có tình yêu. Ở nơi đâu có đời sống, với tất cả cuộc chơì của đời sống –cái gọi là leela - ở nơi đó nam và nữ phải luôn có mặt, gắn bó cùng nhau. Nam trơ trọi một mình, đời sống là một chuổi dài sầu thảm. Nữ trơ trọi một mình, đời sống buồn da diết. Khi gắn bó cùng nhau, năng lượng sẽ trào dâng như suối nguồn tuôn chảy. Khi gắn bó cùng nhau, năng lượng sẽ nhảy múa reo vui. Khi gắn bó cùng nhau, một điều khá tự nhiên, năng lượng sẽ trào dâng như ngọn thủy triều.

Như vầy tôi nghe:

Vị giáo sư kia là một người chống đối kịch liệt việc cho học sinh nam nữ học chung trường. “Chuyện không thể như vậy được”, ông phân bua với một nhóm bạn bè, “thật khó mà dạy toán cho một cậu thanh niên khi có sự hiện diện của một cô gái ở trong lớp.” “Này ông giáo sư ơi,” một người lên tiếng phản đối, “chắc chắn là phải có chuyện miễn trừ chứ?”

“Có thể,” ông giáo sư đốp chát, “nếu như anh ta là đồ đáng để quẳng đi.”

Vâng, đúng thế. Nếu một người đàn ông không còn cảm thấy thích thú trước một người phụ nữ, y sẽ không còn thích thú trước cái đẹp, trước duyên dáng yêu kiều, trước nhu mì e lệ, trước thanh thản yên bình. Y là đồ đáng để quẳng đi; y không phải là một con người thông minh.

Một con người thông minh không bao giờ trốn chạy trước bất cứ tình huống nào. Bất cứ cái gì Thượng Đế trao tặng, y tận dụng ngay cơ hội ấy, và khai thác đến tận cùng. Y tận dụng từng cơ hội trong một cách thế tích cực. Thế rồi mỗi một tảng đá chận đường sẽ trở thành một bực thang cho y tiến dần đến Thượng Đế.

Huệ Khả và Bồ Đề Đạt Ma

5 Ngọn Lửa Trắng Tinh Tuyền của Sự Sống

Nobunaga, một vị tướng tài ba của Nhật Bản đã quyết định mở cuộc tấn công địch thủ mặc dầu quân số của ông chỉ bằng một phần mười lực lượng đối phương. Nobunaga tin rằng mình sẽ chiến thắng, nhưng binh sĩ của ông ta đã tỏ ra rất hoài nghi.

Trên đường ra trận ông ta dừng lại ở một đền thờ Thần đạo và bảo quân sĩ: “Sau khi thăm viếng đền Thần ta sẽ bói một quẻ bằng đồng tiền. Nếu mặt đồng tiền có hình người lật ngữa, chúng ta sẽ thắng trận này, ngược lại, chúng ta thất trận. Không ai cải đổi được số trời.”

Nobunaga vào đền thờ và im lặng cầu nguyện. Xong ông ta đi ra và gieo đồng tiền. Mặt đồng tiền có hình người lật ngữa. Binh sĩ dưới quyền đều nức lòng chiến đấu và ông ta đã chiến thắng trận đánh một các hết sức dễ dàng.

“Thật là không ai có thể cải đổi được số trời,” vị võ quan hầu cận thốt lên cùng ông sau khi trận đánh kết thúc.

“Không hẵn thế,” Nobunaga đưa đồng tiền cho người hầu cận xem: Cả hai mặt đồng tiền đều giống nhau.

Đây là một trong những trọng điểm của Thiền -tất cả đều do tâm tạo, rằng bất cứ cái gì chúng ta nhận biết không là gì cả ngoài sự phóng chiếu của tâm. Rằng cái được gọi là thực tại không hề có thực. Sở dĩ nó xuất hiện như thực là vì chúng ta tin rằng nó có thực –như vậy chính sự tin tưởng đã tạo ra thực tại. Tận gốc rễ của tất cả những gì mà chúng ta gọi là thực tại không là gì cả ngoài sự tin tưởng của bạn. Nó là như thế bởi vì bạn tin như thế; nếu bạn không tin, nó sẽ không còn như thế.

Thiền cho rằng tâm là cỏi ta bà -sansar, và đồng thời cũng là niết bàn, nirvana. Tất cả đều chỉ là trò chơi của tâm. Hãy nhớ điều này, Thiền cho rằng tất cả đều chỉ là trò chơi của tâm –không có một miễn trừ nào. Ngay cả Thượng Đế cũng là một trò chơi lớn nhất của tâm. Đây là điểm mà Thiền vượt trội lên trên hẵn các tôn giáo khác.

Những tôn giáo khác cũng cho rằng thế gian này là một trò chơi của tâm, ngoại trừ moksha -niết bàn . Những tôn giáo khác cũng cho rằng thế giới vật chất này, thế giới của tiền tài, quyền lực, danh vọng đều là trò chơi của tâm, ngoại trừ Thượng Đế, thiên đàng, đức hạnh. Đây là điểm cho Thấy Thiền là một tôn giáo tối hậu. Thiền khẳng định rằng tất cả đều chỉ là một trò chơi của tâm. “Tất cả” là tất cả -bất cứ điều gì Thiền phát biểu đều mang ý nghĩa. Tâm bao gồm cả mọi thứ mà bạn có thể nhận biết, có thể thực nghiệm, tất cả mọi chuyện khả thể.

Thế thì có cách gì để nhận ra rằng thực tại chân thật không phải là một trò chơi của tâm? Vâng, có một cách, đó là buông bỏ ngay cái tâm. Khi tâm được buông bỏ, thực tại sẽ hiện bày. Khi tâm khăng khăng xác định sự hiện hữu, nó sẽ tiếp tục tạo ra cái thực tại của riêng nó. Và qua cái tâm này, đây không phải là thực tại chân thật của một tâm buông bỏ.

Đó là lý do tại sao Thiền tuyệt đối im lặng về Thượng

Đế. Không phải là vì không có Thượng Đế -thế nhưng cái Thượng Đế mà chúng ta luôn nói đến sẽ vẫn chỉ là một trò chơi của tâm, sẽ chỉ là cái vọng tưởng phóng chiếu của chính chúng ta. Meera phóng chiếu ra Krishna, Theresa phóng chiếu ra Giêsu, Ramakrishna phóng chiếu ra Mẹ Kali –nhưng đây chỉ toàn là những vọng tưởng phóng chiếu. Những phóng chiếu đẹp đẽ. Hiển nhiên, khi Meera trông thấy Krishna đang hiện ra thổi sáo, đó là một giấc mộng tuyệt vời -thế nhưng đối với Thiền, đó vẫn chỉ là một giấc mơ. Đó vẫn chỉ là một ảo tưởng. Bạn có thể tô điểm thật nhiều lên đó để nó có thể trở nên hiện thực hơn cả chính bạn. Nhưng cái thực tại này là do chính bạn tạo dựng lên, do bạn hư cấu nên.

Meera sẽ không hề trông thấy Chúa Giêsu, bà đã không trút hết vốn liếng đời mình vào đó. Mẹ Theresa cũng sẽ không trông thấy Krishna, bà đã không đầu tư vào lãnh vực này. Người Cơ Đốc sẽ vẫn tiếp tục trông thấy Chúa Giêsu và người Phật tử vẫn sẽ tiếp tục trông thấy Đức Phật. Bất cứ cái gì mà bạn tin vào, bạn đều có thể trông thấy nó hiện ra. Và nếu niềm tin của bạn mãnh liệt chừng nào, nó càng trở nên hiện thực chừng nấy. Tuy nhiên cái thực tại mà bạn trông thấy đó chỉ là một thực tại tương đối, một thực tại hư cấu. Sẽ không có sự khác biệt bao nhiêu giữa nó và giấc mơ.

Mỗi đêm bạn hư cấu nên một thực tại, và trong khi bạn đang nằm mơ, nó trông cứ giống y như thật, rất chân thực. Rồi mỗi buổi sáng thức dậy bạn nhận ra rằng nó là hư vọng -nhưng rồi bạn cứ tiếp tục đi vào giấc ngủ mỗi đêm, lại thấy cái thực trong mộng. Cái tâm của bạn sẽ lại bày ra trò chơi mới.

Ngay cả những giấc mơ phi lý vẫn xuất hiện y như thật, một điều khó có thể xảy ra, khó tin tưởng được. Cái hòn đá bỗng dưng biến thành con chó … rồi con chó bắt đầu nói chuyện với bạn… thế nhưng trong mơ chúng vẫn xuất hiện y như thật. Luận lý của bạn nằm ở chỗ nào? Lý lẽ ở đâu? Tất cả những kinh nghiệm về quá khứ của bạn đã đi đâu rồi? Bạn lại bị gạt gẫm thêm một lần nữa.

Thiền cho rằng những chuyện tương tự như thế vẫn tiếp tục xảy ra ngay cả khi bạn đang thức. Cái được gọi là thức của bạn chưa phải là một sự tĩnh thức thật sự, vì cơn mơ vẫn còn đang tiếp diễn. Bạn trông thấy một cô gái và cho rằng cô ta đẹp tuyệt trần. Chẳng qua có thể là bạn đang phóng chiếu cái đẹp của bạn. Có thể là bạn đang trông thấy những cái thực ra không hề có mặt ở đó. Đó là những gì mà Đức Phật đã từng nói đến -bởi vì làm sao có thể tìm thấy cái đẹp ở trong thân xác kia? Trong xương, trong thịt, trong máu mủ? Tất cả các loại bệnh hoạn đang ẩn nấp ở trong thân xác đó. Và cái chết lởn vởn chung quanh … thế mà bạn gọi là đẹp. Bởi vì bạn tin như thế. Khi bạn tin, nó có mặt ở đó, khi niềm tin biến mất, tất cả nét diễm kiều kia cũng mất theo.Nhìn kỹ đi. Bạn đang không ngừng sáng tạo ra một thế giới của riêng bạn. Chúng ta đang sống trong những thế giới khác nhau vì chúng ta đang sống trong những cơn mộng khác nhau, chúng ta đang sống trong những hệ thống niềm tin khác biệt. Một người Ấn Độ giáo có một hệ thống niềm tin khác, thực tại đến với y theo cách riêng. Một người Hồi giáo cũng giống y như vậy. Cái chân lý đối với một người Ấn giáo có thể hoàn toàn phi lý đối với một người Hồi giáo, và ngược lại. Họ có thể là láng giềng, bằng hữu với nhau, nhưng họ thuộc về những hệ thống niềm tin khác biệt.

Như thế, có cách nào để nhận ra chân lý? Vâng, có chứ. Thiền cho rằng: Hãy buông bỏ tất cả các hệ thống niềm tin. Đó là lý do tại sao Krishnamurti cứ tiếp tục khẳng định -buông bỏ tất cả các hệ thống niềm tin, rồi bạn có thể nhận ra chân lý. Thế nhưng không có cách nào để nói rằng bạn sẽ nhận ra được cái gì ở đó, bởi vì ở đó, cái biết và người biết đã không còn phân lìa, điều thực chứng và người thực chứng đã là một.

Thế nên, Thiền cho rằng, tam ma địa –samadhi- không hề là một kinh nghiệm. Thượng Đế, giác ngộ không phải là những kinh nghiệm -bởi vì những kinh nghiệm chỉ xảy ra trong tâm thức, còn những cái này vượt ra ngoài tâm. Nếu chúng là những chứng nghiệm, chúng vẫn chỉ là bộ phận của niềm tin bạn.

Lắng nghe điều tôi nói rồi bạn có thể khởi sự có được những kinh nghiệm về satori –chứng ngộ. Tiếp tục lắng nghe tôi, bạn có thể hình thành nên một hệ thống niềm tin

-một cái máy phóng chiếu cực mạnh. Từng ngày một, lắng nghe rồi thiền quán, lắng nghe rồi thiền quán, một sự
việc biến thành một sự lập đi lập lại liên tục trong tâm - tạo ra một đường rãnh, lối mòn, ngày càng trở nên sâu đậm hơn. Đến một hôm bỗng dưng kinh nghiệm chứng
ngộ xuất hiện. Tuy nhiên nếu đây là một kinh nghiệm, nó không phải là một chứng ngộ thực sự. Nếu bạn có thể
kinh nghiệm về nó, có thể thấy nó xảy ra, đó không phải là thực sự chứng ngộ -bởi vì vẫn còn có sự tách biệt giữa
sự chứng ngộ và bạn, kẻ chứng ngộ. Bất cứ ở đâu khi vẫn còn sự tách biệt giữa bạn và kinh nghiệm của bạn, cái chia cách bạn đó chính là tâm.

Thế nên Thượng Đế không thể là một kinh nghiệm, tam ma địa không thể là một kinh nghiệm và chân lý không thể là một kinh nghiệm. Khi cái tâm biến mất, tất cả mọi kinh nghiệm đều biến mất. Bỗng dưng thực tại xuất hiện –nhưng lúc đó bạn không còn tách biệt ra khỏi nó để nhận biết nó. Bạn với nó là một.

Đây là một câu chuyện ngụ ngôn khá hay ho. Trước khi thưởng thức nó, có một vài điều cần phải được hiểu thấu đáo.

Thiền sư Takan sắp lìa trần –ông là một vị đại Thiền sư rất được môn đệ yêu mến. Đồ chúng đã thỉnh cầu ngài để lại cho họ một bài kệ. Trong truyền thống thiền môn, một vị thiền sư khi từ giả cõi đời, thường lưu lại những lời nói sau cùng dưới hình thức một bài kệ. Đó thường là một tác phẩm xuất thần, rất mực ý nghĩa. Cái chết trở nên đẹp đẽ như một bài thơ, một lời chúc tụng, một khúc ca tuyệt vời. Khi một vị Thiền sư sắp ra đi, khi ông ta nói lời từ giả với tất cả những người quen biết, những người đã từng làm việc cùng nhau, những người đã được ông giáo huấn -tất cả những môn đồ pháp quyến- ông ta để lại một di sản cuối cùng như một bài ca. Có thể nó chỉ gồm hai câu, có thể bốn câu -chỉ là một bài hài cú nhỏ. Nhưng đấy là món quà tặng quý giá của thầy.Thế nên họ thường lưu lại những bài kệ trước giờ lâm tử. Và đồ chúng thường thỉnh cầu –khi họ thấy rằng vị thầy của mình sắp từ giả để ra đi, rằng, “Còn một việc cuối cùng nữa, xin Thầy hãy ban cho chúng tôi một bài kệ.” Cái chết như thế, nên được kết thúc như một bài ca – đó là tất cả ý nghĩa. Cái chết không hề là một chuyện buồn đau mà nên là một niềm vui. Và những vị Thiền sư đã hát lên những khúc ca tuyệt vời. Những bài thi kệ này đều có tính cách tự phát bởi vì vị thầy có thể không phải là một nhà thơ, chưa từng sáng tác một bài thơ bao giờ. Thế nhưng đứng trước một sự kiện lớn lao như cái chết, mọi người đều trở thành một nhà thơ, nếu bạn còn đủ tỉnh táo.

Đây là một kinh nghiệm thật tuyệt vời. Kinh qua cái chết là kinh qua một sự thư giản hoàn toàn, đi vào nỗi chết là đi vào sự an nghỉ không còn căng thẳng nữa. Tất cả mọi chuyện đã bắt đầu trở nên thư giản, tất cả mọi chuyện bắt đầu được buông bỏ. Ta đã sẵn sàng cho cuộc viễn du, chiếc thuyền đời đã cặp bến … đến một nơi chưa hề biết … và bao nhiêu điều bí ẩn bao quanh. Như thế, ngay cả một người cả đời chưa hề là một nhà thơ, chưa hề biết làm thơ cũng phải bật ra một lời gì đó.

Thế nên đồ chúng đã thỉnh cầu Thiền sư Takan để lại một bài kệ. Ngài đã từ chối. Nhưng rồi trước sự khẩn khoản của môn đệ, ngài đã viết lên một chữ duy nhất, yume –có nghĩa là “giấc mơ”- rồi qua đời.

Đã có không biết bao nhiêu bài kệ đã được viết lên trước giờ lâm tử, nhưng không có bài nào có thể so sánh được với bài kệ một chữ của Thiền sư Takan: yume –giấc mơ. Sống và chết đều chỉ là những giấc mơ: đó là nhận định cuối cùng của sư Takan. Rất mực dứt khoát. Đó là điều mà các thánh nhân Ấn giáo luôn luôn nói đến, maya

-ảo ảnh… Nó không hề có ở đó, nó có ở đó là vì bạn muốn nó có mặt. Cái tâm rất mực sáng tạo, nó là một nhà đạo diễn tài ba. Nó không ngừng dựng lên, tiếp tục dựng lên bất cứ cái gì mà bạn muốn, nó tạo ra mọi chuyện trong tầm tay với của bạn. Bạn chỉ cần đi vào giấc mơ thôi, thế là thực tại bắt đầu thay đổi chung quanh bạn.

Thế nhưng tất cả đều chỉ là giấc mơ. Đời sống là giấc mơ, cái chết là giấc mơ, Thượng Đế là giấc mơ. Tất cả đều là giấc mơ. Ngoại trừ một điều –cái ý thức mà trên đó giấc mơ này được tạo dựng lên, vì nó mà giấc mơ này xảy ra.

Bạn đi xem chiếu bóng và trông thấy một giấc mơ hư cấu được phóng chiếu lên màn ảnh. Màn ảnh trống trơn, không có gì cả -chỉ có ánh đèn và bóng tối. Thế nhưng bạn đã dính mắc vào, bị cuốn hút vào đó không rời. Đôi lúc bạn chảy nước mắt ra, đôi lúc tim bạn đập loạn xạ. Có lúc bạn cười ngất, có lúc bạn cảm thấy rất mực căng thẳng, nhưng cũng có lúc bạn rất thoải mái thư giản. Bạn biến chuyển theo câu chuyện, bạn trở thành một bộ phận của câu chuyện. Và bạn biết rất rõ rằng –ngầm hiểu rằng tất cả chỉ là một chuyện hư cấu. Thế nhưng bạn lại tiếp tục quên đi. Bạn không hề nhớ rằng đó chỉ là một sản phẩm hư cấu –đã thế bạn còn cho là cuốn phim này rất hay, hoàn toàn quên đi rằng đó chỉ là một cuốn phim. Một cuốn phim hay là cuốn phim không tạo cho người xem bất cứ ấn tượng nào đó là chuyện giả tạo. Người viết chuyện, người kể chuyện hay là người mà câu chuyện của y khi được kể ra, giống y như là sự thật –nó làm cho bạn sống theo với câu chuyện.

Cuốn phim tác động lên bạn. Nó làm bạn rung động, nó kéo bạn tham dự vào. Bạn cười và khóc cùng với nó. Nó chẳng có vẻ gì là giả tạo cả -bằng không làm sao nó có thể tác động lên bạn được? Nếu nó giả tạo, nó đã không làm bạn chảy nước mắt ra. Bạn đã quên đi một sự thật, rằng đó chỉ là sự phóng chiếu.

Cái tính hay quên này là cái mà chúng ta gọi là đời sống. Bạn đã trả tiền cho cuốn phim này để xem những điều giả tạo biến thành sự thật. Cũng không thiếu những người sẽ bỏ tiền ra để xem những thảm kịch kinh hoàng, những chuyện chẳng có gì ngoài hành hạ, tra tấn. Họ đã bỏ tiền ra để xem phim, để bị tác động lôi cuốn vào đó. Họ sống trong cái địa ngục đó vài giờ đồng hồ. Thế rồi họ nức nở khen cuốn phim thật tuyệt vời, hoàn toàn giống như thật. Cùng với tỷ lệ cuốn phim tác động lên họ bao nhiêu, cuốn phim càng thật bấy nhiêu. Còn nếu nó không tác dụng lên bạn chút nào, nó sẽ luôn giả tạo.Khi bạn bị tác động, điều gì sẽ xảy đến? Bạn sẽ không còn là khán giả nữa, bạn trở thành bộ phận của nó. Người ta bắt đầu đồng hoá mình với những tài tử trong phim. Lần tới, khi đi xem chiếu bóng, hãy nhìn kỹ mà xem -bạn sẽ trở thành đồng hoá với ai đó. Thành công của y sẽ là thành công của bạn, thất bại của y sẽ là thất bại của bạn. Tình yêu của y sẽ là tình yêu của bạn, thảm kịch của y sẽ là thảm kịch của bạn. Bạn sẽ cười khi y cười, bạn sẽ khóc khi y khóc -bạn trở nên đồng hoá với một phần nào đó của cuốn phim. Nó trở thành chuyện đời của bạn. Trong một vài khoảnh khắc, bạn lìa bỏ cuộc đời thực của bạn để hoà nhập vào cuộc đời của những người xa lạ đang chuyển động trên màn ảnh.

Sau ba giờ xem phim, lúc trở về nhà, bỗng dưng bạn nhớ ra rằng đây chỉ là một câu chuyện hư cấu trên màn ảnh-chẳng có gì để phải thắc mắc lo âu. Bạn không cần phải mang nỗi lo âu thắc mắc đó về nhà, bạn cũng không cần để cho nó phải làm bận tâm bạn trong giấc ngủ. Nụ cười lại nở trên môi -Bạn bắt đầu đi ra khỏi nỗi ám ảnh của cuốn phim. Thế nhưng trong suốt ba tiếng đồng hồ khi còn ở trong rạp chiếu bóng, không những bạn chỉ ở trong rạp hát mà bạn còn ở ngay trong cuốn phim nữa.

Bạn đã trở thành một bộ phận của nó. Bạn không còn là một khán giả, bạn đã là người tham dự.

Lần tới nếu đi xem phim, hãy lưu ý. Nếu bạn vẫn giữ mình ở vị trí của một khán giả, bạn sẽ không hề bị cuốn phim tác động, bởi vì người khán giả sẽ tiếp tục biết rằng đó chẳng là cái gì cả. Sẽ không có gì xảy ra ở trong đời sống thực. Thế nhưng bất cứ khoảnh khắc nào khi bạn trở thành một kẻ tham dự, nó sẽ không còn là chuyện không có gì mà trở thành mọi thứ. Ở đây bạn không còn tỉnh thức, trên màn hình giấc mơ hư cấu trở thành hiện thực. Ở đây, khi bạn sực tỉnh trở lại và trên màn hình giấc mơ hư cấu trở thành giấc mơ hư cấu trở lại.

Thế nên câu hỏi nguyên vẹn được đặt ra là: Bạn đang làm gì trên thế gian này? Bạn tham dự vào hay chỉ đóng vai một khán giả? Nếu bạn là người tham dự, bạn trở thành giả và cuộc đời biến thành thực. Chính bạn là người mang thực tại vào thế gian này và rồi thế giới này biến thành thực. Nó hoàn toàn tùy thuộc vào bạn: Bạn có thể thu hồi nó lại. Lúc đó bạn trở nên tỉnh giác, và rồi thế giới bắt đầu trở nên hư ngụy. Thực tại của thế gian hoàn toàn tùy thuộc vào vị trí của bạn, bao nhiêu phần bạn là người tham dự và bao nhiêu phần bạn là kẻ chứng nhân. Trong những khoảnh khắc hiếm hoi của một chứng nhân đó, bạn sẽ thấy Ấn Độ giáo quả tình rất đúng khi cho rằng thế gian này chỉ là mộng ảo –maya.

Takan cũng rất đúng khi bảo rằng tất cả chỉ là giấc mộng, là bào ảnh nhấp nhô -sống và chết. Lời cuối cùng của Takan cũng là lời đầu tiên –đây là toàn bộ của câu chuyện.

Thế nhưng chúng ta đã trút hết vốn liếng đời vào những hệ thống niềm tin của mình. Bạn phải nhận thức rõ một điều -nếu bạn không bị dính mắc vào đó, bạn sẽ trở nên tỉnh giác. Một người đang yêu một người –điều này có thể làm bạn cười. Tất cả những kẻ yêu nhau trước mắt những người không yêu đều trông có vẻ lố bịch. Tất cả những người đang yêu đều có vẻ ngây ngô, ngu xuẩn, điên điên. Đó là lý do tại sao chúng ta nói rằng một người đã bị rơi vào lưới tình. Đã bị rơi vào –có nghĩa là y không còn đứng thẳng nữa, sẽ không còn tỉnh táo trước những việc mình đang làm. Đó cũng là lý do mà người ta gọi những người đang yêu là mù quáng, bởi vì tình yêu là mù quáng. Điều đó đúng, dĩ nhiên là đối với những ai không bị dính mắc vào. Thế nhưng đối với những kẻ đang yêu, đây không phải là một cơn mộng ảo mà là một thực tại duy nhất đang hiện hữu. Tất cả những thực tại khác đều biến mất, chỉ còn một thực tại này thôi.Khi hai kẻ đang yêu tay trong tay sánh bước cùng nhau, họ không còn sống trong cái thế giới mà bạn đang sống.. Họ có thế giới của riêng họ, một thế giới cách biệt. Thế nên quả là điều dễ hiễu khi thấy những người ngoại cuộc không thich những kẻ đang yêu -bởi vì những người yêu nhau không sống trong cùng một thế giới với họ, mà biệt lập riêng tư. Họ có một thứ ngôn ngữ riêng. Họ cảm thấy quá đủ; chỉ có nhau trong đời là đủ rồi. Nếu cả cái thế giới này có tan biến đi, họ cũng không cần quan tâm đến, không một mảy may. Mà không chừng thế giới này có vẻ như là một chướng ngại đối với họ. Những kẻ yêu nhau muốn được để yên, không bị quấy rầy. Họ đang đi vào một thực tại hoàn toàn khác biệt.

Nhưng một khi tình yêu tan biến, ngay cả những kẻ đã từng yêu say đắm này cũng sẽ bật cười về những ngày tháng cũ của mình. Họ sẽ thốt lên, “Ồ, tại sao ta lại điên khùng dại dột như thế!” Vâng, đó là tất cả những gì mà các người lớn tuổi thường nói -họ bảo rằng sao lúc trẻ họ lại có thể rồ dại đến như vậy. Điều này không có nghĩa là bây giờ họ trở nên khôn ngoan hơn. Nếu họ được trẻ trở lại, nếu có một phép mầu nào đó xảy ra biến họ trở lại tuổi thanh niên, rồi họ cũng sẽ lại điên khùng dại dột như thế.

Thực ra, bây giờ cái ông già này sẽ bắt đầu tìm đến với đền chùa, hoặc thánh đường Hồi giáo, hoặc gurudwara, hay nhà thờ -bây giờ thì ông ta bắt đầu sống trong một cơn mộng khác, cơn mộng tôn giáo. Bây giờ thì y nói chuyện với Krishna, vớí Phật, với Chúa… Trước kia thì y trò chuyện với người tình yêu dấu của mình –có khi cách xa nhau đến cả hàng ngàn dặm, nhưng vẫn không ngừng nói chuyện và tâm hồn y luôn tràn ngập hình ảnh của nàng. Còn bây giờ thì y nghĩ về Krishna, về Chúa, về Thượng Đế. Lại bắt đầu đi vào một cơn mộng khác.Quả là điều dễ dàng khi bỏ rơi một cơn mộng này để đi vào một cơn mộng khác. Nhưng lại là một điều rất khó khăn khi buông bỏ hoàn toàn tất cả những giấc mộng –đó là đặc điểm của Thiền. Thiền khẳng định: Thật là chuyện vô nghĩa khi thay đổi một cơn mộng này bằng một cơn mộng khác. Bạn cứ tiếp tục xây đắp những cơn mộng mới, nhưng bản chất vẫn y nguyên, không có gì thay đổi. Và nếu bạn mơ tưởng đến một cách mãnh liệt, với tất cả niềm tin sâu sắc, không một chút hoài nghi, không khởi dây nghi vấn, bạn có thể biến đổi giấc mơ thành sự thật.

Có một trong những câu xưa nhất của Thánh kinh đã nói rằng: “Người ta suy niệm cái gì, người ta trở thành cái đó.” Vâng, chính bạn sáng tạo ra thế giới của riêng mình và cũng tạo ra chính mình. Những ý tưởng biến thành những thực tại. Tin tưởng một cách sâu sắc, những ý tưởng rồi sẽ trở thành những thực tại cụ thể -một sự vật cụ thể không là gì khác hơn ngoài ý tưởng được kết tụ lại. Tất cả mọi thực tại trong đời sống này thoạt tiên được phát khởi như là một ý tưởng.

Hãy nhìn xem: Chiếc máy bay ban đầu chỉ là một ý nghĩ thoáng qua trong đầu óc của ai đó. Có thể cái ý nghĩ này đã tồn tại mãi trong đầu óc của rất nhiều người khác. Phải đợi đến cả hàng ngàn năm sau cái ý nghĩ này mới biến thành sự thật, chuyện đó không thành vấn đề. Con người đã từng mơ ước được bay lượn như chim. Từ thuở xa xưa, con người đã từng có ước mơ như thế -và cái ý tưởng này cứ luôn luôn bền bỉ, cứ luôn luôn dai dẳng. Cho đến một ngày, ý tưởng đã biến thành sự thực.

Tất cả những phát minh khoa học không là gì khác hơn ngoài những giấc mơ dai dẳng của nhân loại. Nếu bạn cứ tiếp tục, cứ khăng khăng tiếp tục –không ngừng thể nhập vào giấc mơ đó hàng trăm ngàn lần, trút vào đó tất cả những năng lực của mình, đầu tư vốn liếng đời mình vào đó, đến một ngày nó sẽ trở thành thực tại. Nó sẽ không thể nào vuột khỏi tay bạn; điều cần thiết duy nhất là sự bền bỉ kiên tâm.

Đó cũng là những gì mà nền vật lý hiện đại đã nói đến

-ở một góc cạnh hoàn toàn khác biệt. Nhà bác học Abert Einstein đã vô tình mang Thiền học vào ngành vật lý đương đại. Ngành vật lý đương đại cho rằng vật chất và năng lượng có thể được chuyển đổi. Những nhà tâm lý học luôn luôn khẳng định rằng tư tưởng có thể được chuyển đổi thành những sự vật cụ thể, và tất cả những sự vật cụ thể vốn chỉ là những ý tưởng. Một ý tưởng được kết tụ sẽ biến thành một sự vật cụ thể, nó là một vật chất hoá. Cùng một ý niệm này, bây giờ ngành vật lý đương đại cho rằng vật chất và năng lượng có thể được chuyển đổi. Ý tưởng là năng lượng, sự vật là vật chất. Cái công thức vĩ đại của Einstein, E=mc2, đánh dấu một bước ngoặc cực kỳ quan trọng. Bất cứ cái gì mà bạn gọi là vật chất không phải là vật chất, nó cũng là tư tưởng như bất cứ những tư tưởng nào khác.

Eddington được biết đã từng phát biểu: “Càng nhìn kỹ vào thực tại chừng nào, tôi càng có cảm tưởng rẳng nó xuất hiện như là một ý tưởng hơn là một sụ vật cụ thể.” Và bây giờ trong giới khoa học hiện đang có những bàn cãi nổi cộm liên quan đến khái niệm về những thực tại thay phiên. Hình học Euclid xây dựng lên một loại hình thực tại. Hình học phi-Euclid xây dựng lên một loại hình thực tại khác, hoàn toàn đối nghịch. Bây giờ người ta đang đề cập đến rất nhiều loại hình toán học khác nhau, rất nhiều hệ thống luận lý khác nhau. Tất cả đều tùy thuộc vào cách nhìn. Nếu bạn tin vào một hệ thống luận lý, bạn sẽ bắt gặp một thực tại dựng nên bởi hệ thống này, nếu bạn không tin bạn sẽ không bao giờ gặp vì một lẽ đơn giản là bạn không hề đi vào chiều kích đó.

Thế nên thực tại không bao giờ có một, có rất nhiều thực tại khác nhau. Và không phải bạn đang sống trong một đơn vũ trụ mà trong một đa-vũ-trụ. Có rất nhiều chuyện xảy ra hằng ngày, nếu nhìn kỹ rồi bạn sẽ thấy.

Một đứa trẻ đang sống trong một thế giới khác biệt -ở đó, sự phân cách giữa thực và giả chưa hề được khởi dậy. Có thể đó là lý do tại sao chúng ta đều hoài niệm về tuổi thơ của mình với nỗi nhớ khôn nguôi. Tất cả chúng ta đều xem đó như là một quảng thời gian tuyệt vời, khó tin, kỳ diệu. Tất cả những kỳ diệu đó là gì? Đó là, không có một sự phân cách nào giữa thực tại và mộng mơ -bạn có thể trôi tuột một cách dễ dàng từ cơn mơ này sang cơn mơ khác; không hề có bất cứ chướng ngại nào.

Đứa trẻ không hề gặp bất cứ vấn nạn nào vì nó không có những niềm tin cố định. Đó là những niềm tin không vững chắc … chưa có niềm tin nào trở thành một hiện tượng ổn cố, chưa có niềm tin nào trở thành một sự kiện cụ thể. Tất cả như ở trong thể lỏng, tuôn chảy -đứa trẻ và ý thức của nó cũng thế.

Nam giới cũng sống trong một loại hình thực tại khác với nữ giới, bởi vì họ sống trong một hệ thống suy tưởng, hệ thống niềm tin khác biệt. Thế giới của đàn ông là thế giới của xông xáo, năng nổ; thế giới của phụ nữ là thế giới của tiếp thu, cảm thụ. Tất cả những gì mà họ hành động, suy nghĩ, tin tưởng đều rất mực khác biệt.

Khi người đàn ông nghĩ đến phụ nữ, họ thường nghĩ đến tình yêu mà không hề nghĩ đến hôn nhân. Khi người phụ nữ nghĩ về đàn ông, trước tiên họ nghĩ đến hôn nhân. Tình yêu là thứ yếu, đời sống được đảm bảo là ưu tiên. Nàng sống trong một thế giới khác biệt -điều này có thể thay đổi trong tương lai, tuy nhiên trong quá khứ, vấn nạn duy nhất của người phụ nữ là làm thế nào để có được một đời sống an toàn. Nàng rất mực ẻo lả, mỏng manh, yếu ớt, luôn luôn lo sợ. Tất cả thế giới chung quanh đều do đàn ông xây dựng lên, nàng như là kẻ lạ mặt ở trong đó. Điều cần thiết của nàng là sự an sinh. Thế nên khi yêu ai, cái ý niệm đầu tiên, cái tư tưởng nhen nhúm đầu tiên là làm thế nào để có được một cuộc sống đảm bảo, an toàn. Nàng hầu như không muốn có quan hệ tình dục với người đàn ông, trừ phi sau khi đã thành hôn. Hôn nhân là chính, mọi chuyện khác rồi sẽ theo sau.Đàn ông ít quan tâm lắm đến chuyện hôn nhân, rất ít khi, hay thực ra họ không hề quan tâm chút nào. Nếu phải chấp nhận hôn nhân, họ chỉ chấp nhận một cách miễn cưỡng -bởi vì hôn nhân đồng nghĩa với trách nhiệm. Hôn nhân có nghĩa là câu thúc, là bị cầm tù. Bây giờ thì bạn không còn được tự do la cà, ve vản những người đàn bà khác. Thế nên đối với người đàn ông, hôn nhân chẳng khác gì một nhà tù, còn đối với phụ nữ, hôn nhân là chỗ dựa an toàn, là mái ấm. Với phụ nữ, hôn nhân đồng nghĩa với tổ ấm gia đình nhưng với đàn ông, đó là kiếp sống nô lệ. Khác nhau hoàn toàn về niềm tin, đàn ông và phụ nữ hành động một cách hoàn toàn khác biệt. Hệ quả là những xung đột niềm tin.

Một người thanh niên cũng sống trong một thực tại thế giới khác với một người già. Đối với người trẻ, cái chết hầu như không hiện hữu. Cái chết chưa hề là một bóng đen che lấp hệ thống niềm tin của y; y sống tưởng như là không bao giờ chết. Y ôm ấp rất nhiều hoài bảo về tương lai, y muốn làm nên những chuyện lấp biển vá trời, như muốn chứng tỏ cho cả thế giới biết rằng: “Ta đang có mặt ở đây. Cả thế giới nên biết là ta đã đi vào đời.”

Một cậu bé thỏ thẻ với mẹ, “Thế giới này đã đổi thay nhiều lắm.” Bà mẹ rất ngạc nhiên trước lời nhận xét này, vì cậu bé chỉ mới lên năm. Y đã trông thấy gì trong cái thế giới này để cho rằng nó thay đổi khá nhiều? Bà liền hỏi con, “Con muốn nói gì khi cho rằng thế giới này đã thay đổi khá nhiều? Mẹ có thấy gì khác lạ đâu kể từ khi con sinh ra? Năm năm đâu có lâu lắc gì. Mà sao con biết?

Con chưa sống đủ lâu để có thể nhận xét một điều như
thế.”

Cậu bé trả lời với mẹ, “Vâng, thế giới đã thay đổi nhiều lắm. Bởi vì bây giờ đã có mặt con trong đó.” Thế giới chắc chắn là không còn giống như cũ nữa rồi. Và tất cả mọi người, lúc còn trẻ, đếu muốn chứng tỏ cái nhuệ khí hăm hở vào đời của mình. Cái chết chưa là vấn đề, tất cả trước mắt chỉ là đời sống.

Nhưng khi người thanh niên bước vào cái tuổi tri thiên mệnh, đời sống bắt đầu cạn kiệt. Cái chết trở thành nỗi ám ảnh lớn –nó là bóng đen trùm phủ lên mọi thứ. Bây giờ thì y không còn những khát vọng cháy bỏng nữa, bây giờ thì y không còn muốn chứng tỏ điều gì nữa. Y biết chắc một điều là mình sẽ biến mất trên cõi đời này chỉ nội trong vài ngày, vài tháng, hoặc vài năm tới –ngày ra đi càng lúc càng được rút ngắn lại. Bây giờ còn thì giờ đâu nữa để mà chứng tỏ cái gì. Bây giờ y biết rằng dù có làm bất cứ điều gì cũng chẳng chứng tỏ được gì, cũng chẳng ai buồn quan tâm.Y đã sống trọn cuộc đời mình, và bây giờ mọi phiền não đã ổn cố. Y đã không còn những khát khao tham vọng. Đôi mắt đã không còn đầy ắp những giấc mơ thuở nào -đôi mắt đã tràn ngập sợ hãi, đôi mắt đã tràn đầy nỗi chết. Bước chân của tử thần như lảng vảng quanh đây. Cho dù muốn chạy y cũng không thể nào chạy nỗi. Không bao giờ -đi lên cầu thang cũng đã đủ làm y thấy mệt, đã thở hỗn hễn rồi. Y đâu còn thích thú thưởng thức những món ăn mà trước đây mình yêu thích, đã không còn cả thú yêu đương. Mọi chuyện hầu như tan biến dần … từng tí một, y đang bước vào nỗi chết. Và tử thần đang đứng đợi trước hiên nhà, y cần phải thanh thỏa với cái chết.

Bây giờ thì y nghĩ về Thượng Đế. Bây giờ lần đầu tiên trong đời, những đền chùa bắt đầu trở nên có ý nghĩa đối với y. Nhiều lần y đi ngang qua những đền chùa đó, nhưng chẳng bao giờ để mắt đến.

Điều mà tôi đang muốn nói với bạn là, chúng ta đang đi trên những lối mòn khác nhau. Con đường đó y đã bao nhiêu lần đi ngang qua, ngôi chùa luôn ở đó -thế nhưng nó như chưa hề có mặt. Đối với y, nó không hề có mặt ở đó, nó không hề là một phần trong thực tại đời sống của mình. Những tiếng chuông chùa chưa một lần vang vọng, vì tai y đầy ắp bởi bao nhiêu thứ âm thanh khác. Âm thanh của đồng tiền rất mực quyến rũ, y còn đang mãi mê chạy theo những tham vọng và cái ngã của mình, bận tâm đến việc tranh dành quyền lực –ngôi chùa đó chưa hề hiện hữu bao giờ. Đó là một thực tại cách biệt xa vời –mà có hay không cũng chẳng có gì quan trọng.

Nhưng bây giờ bỗng dưng tiền bạc, quyền lực đã không còn ý nghĩa. Y đã không còn chạy theo quyền lực và danh vọng nữa. Bỗng dưng ngôi chùa hiện ra, với đủ mọi góc cạnh. Rạp hát biến mất, đàn bà biến mất, tiền bạc biến mất, những bạn bè, hội nhóm -tất cả đều biến mất. Bỗng dưng ngôi chùa hiện ra ở đó, như một cõi thực. Cái chết đã trở thành một bộ phận trong hệ thống tín ngưỡng của y, thực tại đời sống của y đã thay đổi.

Nhà Thiền cho rằng đây là cách mà người đời cứ tiếp tục chạy lòng vòng từ một hệ thống niềm tin này chuyển sang một hệ thống niềm tin khác. Nay thay đổi chỗ này một ít, mai thay đổi chỗ kia một ít -thế nhưng cái hệ thống niềm tin cứ mãi vây chặt lấy chúng ta. Thế thì có cách nào để ta có thể buông bỏ tất cả những hệ thống niềm tin? Vâng, dĩ nhiên là có cách –và chỉ khi nào ta buông bỏ tất cả các hệ thống niềm tin, lúc đó ta mới có thể biết được chân lý là gì. Thế nên cái được gọi là thực tại không phải là thực tại, cái được gọi là thực tại chẳng qua chỉ là một cách gọi tương đối của thế gian. Chân lý không thể nhận thức được bởi bất cứ hệ thống niềm tin nào –cái hệ thống niềm tin của bạn đã làm ô nhiễm nó, đã xâm nhập vào và làm biến chất nó.

Ta chỉ có thể đến được với thực tại như một kẻ khỏa thân, không xiêm y, mình trần thân trụi. Không giáo điều, học thuyết. Đó là lý do tại sao mà Thiền rất mực chống đối kinh điển, học thuyết. Chống lại cả lề thói suy nghĩ. Đừng mang cái tâm thức sẵn có của bạn để đi tìm thực tại, chân lý. Bằng không bạn cũng sẽ tìm thấy một cái gì đó mà thực ra nó không hề hiện hữu. Bạn sẽ tìm ra một cái gì đó –vì nếu bạn muốn thấy nó bạn sẽ tìm ra. Nếu bạn tin, bạn sẽ tìm thấy –nó còn đẹp đẽ tuyệt vời nữa là khác. Bởi vì bạn sẽ tạo ra nó, không khó khăn gì. Cái tâm của bạn luôn vẽ ra đủ chuyện: Hãy cảnh giác với cái tâm này.Thế cho nên, không phải chỉ là khoa vật lý đương đại mà còn là toàn bộ triết lý đứng đằng sau khoa thôi miên học, trải qua thời đại kể từ Mesmer cho đến Coué. Đây là toàn bộ triết lý của thôi miên, thôi miên thuật: Cứ tin vào nó, rồi nó sẽ như thế. Coué đã từng đưa ra lời khuyên cho bệnh nhân của mình: “Hãy tin rằng tình trạng của bạn đang được cải thiện từng ngày, hãy tin là sức khoẻ của bạn ngày càng khả quan hơn. Hãy tin như thế.” Và nếu bạn tin mạnh mẽ như thế, tin không một chút hoài nghi, điều bạn tin tưởng rồi sẽ xảy đến. Căn bệnh có thể sẽ biến mất -bạn có thể làm cho nó biến mất. Nếu bạn tin tưởng một cách vững chắc, căn bệnh rồi sẽ biến mất. Còn nếu như bạn khởi sự tin rằng bạn đang bệnh nặng, căn bệnh sẽ ở lại với bạn, tăng trưởng thêm.

Đây là giá trị tuyệt vời của khoa thôi miên, bởi vì con người sống trong thế giới tâm thức của họ. Và bởi vì họ sống trong thế giới do tâm tạo, thôi miên trở thành rất mực hữu ích. Nó có thể mang đến cho bạn những niềm tin tốt hơn. Nó không thể mang đến cho bạn chân lý, sự thực

–hãy nhớ như vậy- nhưng nó có thể mang đến cho bạn những giấc mơ tốt đẹp. Tốt hơn là tin rằng bạn đang khoẻ
mạnh hơn là tin rằng mình đang bệnh hoạn. Nếu bạn tin
rằng mình đanh bệnh thì rồi bạn sẽ bệnh thôi.

Lúc tôi còn là một sinh viên đại học, một trong những vị giáo sư của tôi là người cực kỳ chống đối khoa thôi miên. Còn tôi thì luôn luôn yêu thích môn này -bởi vì trong cả hai cách thế, khoa thôi miên đều rất mực quan trọng. Thứ nhất, nó có thể giúp bạn sống trong một hệ thống niềm tín tốt hơn. Thứ hai, nó có thể giúp bạn cảnh giác rằng tất cả chỉ là những hệ thống niềm tin -sức khoẻ và bệnh tật, mạnh và yếu, hạnh phúc và bất hạnh, thiên đàng và địa ngục, tất cả chỉ là những hệ thống niềm tin. Chính khoa thôi miên cũng đã chứng tỏ cho bạn thấy điều đó.

Thế nên khoa thôi miên, một mặt có thể giúp bạn sống trong những giấc mơ tốt đẹp hơn, mặt khác nó cũng có thể giúp bạn cảnh giác rằng tất cả đều chỉ là những cơn mộng. Từ đó bạn có thể bước thêm một bước đi vào một cảnh giới thôi miên cao hơn –và cảnh giới này trở thành giải-trừ-thôi-miên. Thôi miên cao hơn có nghĩa là buông bỏ thôi miên. Hãy nhận thức rõ -rằng bạn có thể thay đổi niềm tin của bạn, có thể thay đổi thực tại của bạn, rồi một ngày nào đó bạn sẽ nhận ra rằng, bây giờ bạn có thể buông bỏ tất cả mọi niềm tin –và cuối cùng, tất cả những thực tại tương đối đều biến mất. Khoa thôi miên đã không cất bước đi tối hậu của giải-trừ-thôi-miên. Trong thực tế, những nhà thôi miên thuật cho rằng giải-trừ-thôi-miên là một cái gì đó chống lại khoa học thôi miên của họ. Thực ra không phải thế. Đây là thành tựu cuối cùng của nó. Khởi đi từ thôi miên để tiến đên giải-trừ-thôi-miên.

Thiền là một giải-trừ-thôi-miên. Tất cả các tôn giáo khác đều là thôi miên thuật, thế nên tất cả các tôn giáo khác chỉ mới đi những bước khởi đầu. Thiền đã đạt đến cứu cánh tối hậu. Không có một tôn giáo nào khác sẽ thỏa mãn bạn; nó sẽ chỉ cho bạn một hệ thống niềm tin tốt hơn, nó chỉ giúp bạn hạnh phúc hơn. Và bạn có thể thấy rõ điều này -tại Mỹ người ta có tất cả, nhưng những điều này không giúp người ta có hạnh phúc. Họ đã không có được một hệ thống thôi miên tốt. Tại Ấn Độ, người ta không có gì cả, nhưng người ta vẫn hạnh phúc. Họ đã nhận được một hình thái thôi miên tốt hơn -sự khác nhau chỉ là vấn đề thôi miên ru ngủ. Nước Mỹ đã có đủ tất cả mọi thứ để có thể sống hạnh phúc, nhưng mất đi cái đầu mối liên kết, một loại thôi miên tốt hơn -thực ra đó là sự sai lầm trong thái độ sống. Thế nên có thể bạn đã có tất cả. Một xã hội giàu mạnh, khoa học giúp bạn một ngàn lẻ một phương tiện tân tiến để sống. Thế nhưng vẫn khốn khổ. Bởi vì đã thiếu đi một đầu mối –và rồi khoa học cũng chẳng giúp ích gì cho bạn cả, trừ phi bạn thay đổi hệ thống niềm tin của mình.Ở Ấn Độ bạn có thể bắt gặp một người ăn mày nhưng y hạnh phúc không kém một vị hoàng đế. Y chẳng có gì để sống hạnh phúc, ngoại trừ một điều –y có cả một niềm tin ru ngủ. Y tin rằng đây là sự an bài của Thượng Đế. “Đây là điều mà Thượng Đế muốn tôi phải như thế và Ngài sẽ lo liệu cho tôi. Đây là phần số của tôi.” Y tự mình hoà giải với số mệnh. Y nghĩ rằng, “Tôi đã tạo nên những ác nghiệp trong quá khứ, thế nên bây giờ tôi là tên ăn mày. Không tạo ra những ác nghiệp nữa, kiếp tới tôi sẽ là một vị hoàng đế.” Chấm hết. Cực kỳ đơn giản. Chỉ cần một việc duy nhất, bây giờ y sẽ không tạo ra những ác nghiệp nữa. Quá khứ là quá khứ -bạn đâu có thể làm gì khác hơn? Và bởi vì bạn không thể nào cải sửa được, thế thì tại sao phải chìm đắm trong khổ đau một cách vô ích như thế?

Khổ đau chỉ hiện hữu khi nào bạn nghĩ rằng bạn có thể làm một cái gì đó đối với nó. Bạn phủ nhận nó, bạn không chấp nhận thực tại trước mắt. Tại Ấn Độ người ta chấp nhận -người ta tự hoà giải mình với số mệnh, thế là người ta sống hạnh phúc. Người ta không có gì để hạnh phúc cả -chỉ là niềm tin, một hệ thống niềm tin. Họ có một hệ thống niềm tin tốt hơn cái kiểu cách sống của người Mỹ.

Kiểu cách sống của người Mỹ bắt nguồn ở chỗ không có được một sự thôi miên tốt, rằng bạn không thể sống hạnh phúc -gốc rễ sâu xa là ở chỗ này. Bạn không thể nào hạnh phúc nếu bất cứ ai khác có một chiếc xe đẹp hơn xe bạn –làm sao bạn có thể hạnh phúc được? Làm sao bạn có thể hạnh phúc được nếu ai đó có căn nhà to hơn căn nhà của bạn. Làm sao bạn có thể hạnh phúc dược? -khi ai đó đang là chủ tịch, giám đốc mà không phải là bạn. Làm sao bạn có thể hạnh phúc dược? -khi ai đó đang kết hôn với một cô gái tuyệt trần mà không phải bạn. Làm sao bạn có thể hạnh phúc dược? Thế nên bạn không bao giờ cảm thấy đủ về bất cứ những gì mà bạn đang có, bởi vì những người khác có vẻ như đang sống trong lạc thú, sung sướng hơn bạn -ở đó đời sống mê ly hơn. Vườn cỏ nhà hàng xóm luôn luôn xanh hơn vườn nhà bạn -bạn cứ mãi sống trong sự so sánh.Ở phương Đông, tất cả những gì mà bạn có trong tay đều là tặng vật của Đấng Tối Cao. Đây là những gì mà ngài muốn bạn đón nhận: đón nhận với tất cả lòng trân trọng biết ơn. Không có sự tranh đua, không có sự so sánh với tha nhân. Chỉ là một đơn thuần chấp nhận. Hệ thống niềm tin này tạo nên một thái độ sống lành mạnh hơn. Thôi miên học vì thế có thể dạy cho bạn làm cách nào để có một thái độ sống lành mạnh hơn, tích cực hơn, làm thể nào để có thể mê đắm trong những niềm tin tích cực -bởi vì người đời đang đắm say trong những niềm tin tiêu cực. Đó là công việc mà những tôn giáo khác đang làm; nhưng chỉ mới làm nửa vời. Cũng tốt thôi -bởi vì thà là có một niềm tin tích cực hơn là một niềm tin tiêu cực. Thay vì tạo ra những khổ đau vì niềm tin sai lầm, tốt hơn là tạo ra hoan lạc với niềm tin tích cực.

Tuy nhiên hãy nhớ cho, Thiền bảo rằng, cả hai đều chỉ là những niềm tin. Khổ đau hay hạnh phúc đều do tâm tạo. Tất cả chỉ là hư vọng. Tất cả không phải là thực tại chân thực.

Có một trạng thái thứ ba của con người mà ở đó tất cả mọi loại niềm tin đều được buông bỏ -tiêu cực cũng như tích cực, tất cả, toàn bộ. Khi tất cả mọi niềm tin đều được buông bỏ, lúc đó chân lý hiện bày. Trong cái thực tại này, không có khổ đau cũng không có hạnh phúc. Khổ đau phát xuất từ một hệ thống niềm tin nào đó, và hạnh phút phát xuất từ một hệ thống niềm tin đối nghịch. Một khi bạn buông bỏ hết tất cả mọi hệ thống niềm tin, cái còn lại là một như thị thuần khiết. Không còn hạnh phúc, không còn bất hạnh. Không còn thiên đường, không còn địa ngục.Thiên đường chỉ là niềm tin, địa ngục cũng thế. Và có khả năng là những người tin rằng nếu phạm tội rồi mình sẽ đi vào địa ngục. Có tất cả mọi khả năng tình huống như thế -vì con người đang tiếp tay tạo ra nó. Tin tưởng vào nó và người ta sẽ tạo ra nó. Bạn có nhận thấy điều ấy không? Có hôm bạn đi ngủ với tâm hồn đầy lo âu, phiền não, bồn chồn –đêm đó chắc chắn là bạn sẽ gặp những cơn ác mộng. Bạn thấy mình đang bị tra tấn, đang bị tống vào trong những trại tập trung của Adolf Hitler, bị mật vụ hành hạ, giết chóc. Hoặc bạn nằm thấy mình bị liệng xuống từ trên núi cao, những tảng đá đang rơi xuống ngực mình … tất cả đều do bạn tạo ra.

Đi vào giấc ngủ với những ý tưởng tốt đẹp, những ước mơ, và rồi bạn sẽ gặp những giấc mộng lành. Bạn tạo ra những giấc mơ của chính mình. Thiên đường và địa ngục đều là những hiện tượng giới do con người tạo dựng. Một người tin rằng mình là kẻ tội lỗi, y sẽ đi vào địa ngục. Một người tin rằng mình thánh thiện, suốt đời không hề làm hại ai, y sẽ lên thiên đường.

Thế nhưng Thiền cho rằng cả hai đều chỉ là những hệ thống niềm tin. Cả hai đều do bạn tạo dựng ra, cả hai đều hư vọng. Nếu bạn bị bắt buộc phải chọn lựa giữa hai điều hư ngụy, tốt hơn là chọn cái tích cực hơn là cái tiêu cực. Đó là bước đầu tiên của thôi miên –và khoa thôi miên vẫn còn nấn ná kéo dài chung quanh bước đầu tiên này. Nó cần thêm một chút hiểu biết, một chút tuệ giác. Thôi miên đang cần đến một cơn mưa Thiền.

Nếu thôi miên được tưới tẩm bằng cơn mưa này, nó sẽ có đủ can đảm để bước thêm một bước khác, một bước xa hơn, bước đi vào giải-trừ-thôi-miên. Thế nên việc trước tiên là giúp cho con người thay đổi những hệ thống niềm tin của họ. Đó là những gì mà Santosh đang tiếp tục thực hiện ở đây –anh ta đang nỗ lực kéo bạn ra khỏi cái thế giới tiêu cực của bạn để đưa vào cái thế giới tích cực. Và một khi anh ta kéo bạn ra được rồi, tôi sẽ đẩy bạn ra khỏi cái thế giới tích cực này luôn. Thế là bất cứ những gì mà Santosh thực hiện, tôi tiếp tục vô hiệu hoá –Tôi bắt buộc phải làm như thế.

Hãy nhớ rằng, thật là điều dễ dàng khi kéo bạn ra khỏi cái tích cực hơn là cái tiêu cực. Đó là điều cần được nhận thức rõ. Con người thường có thói quen bám víu vào khổ đau nhiều hơn. Con người đã được huấn luyện để nhận chịu khốn khổ từ lâu đời nên họ cứ bám chặt mãi lấy nỗi khổ đau. Cũng còn có một lý do khác: Trong khổ đau cái ngã có mặt. Thế là bạn cứ tiếp tục bám chặt vào đó nhiều hơn bởi vì khổ đau cho bạn cơ hội để hiện hữu. Khi bạn ở trong tận cùng khốn khổ, cái ngã chắc chắn sẽ có mặt ở đó. Khi bạn hạnh phúc, cái ngã sẽ nghỉ xả hơi, thư giản.

Con người sẵn sàng bước ra khỏi nỗi hạnh phúc dễ dàng hơn là sẵn sàng để bước ra khỏi khổ đau. Điều này có vẻ lạ thường, thế nhưng tôi đã làm việc với hàng ngàn người và đã quan sát kỹ. Một người hạnh phúc sẵn sàng buông bỏ niềm tin của mình một cách dễ dàng, thoải mái; một người bất hạnh thì trái lại, rất khó khăn. Người bất hạnh đã không còn lại gì cả ngoài nỗi khổ đau, thế nên y cứ mãi bám chặt vào. Y sẽ than van, “Nếu tôi mất đi nỗi khổ đau này thì rồi sẽ còn lại gì? Ngay cả khổ đau cũng bỏ tôi mà đi! Ít nhất nó cũng đã cùng tôi gắn bó thân quen. Tôi đã sống với nó khá lâu, đã trở thành thân thiết.”

Con người hạnh phúc sẵn sàng vì nhiều lý do. Thứ nhất, y tin rằng có thể có những nỗi hạnh phúc lớn hơn đang ở trong tầm tay. Con người bất hạnh thì không bao giờ suy nghĩ như thế. Y nghĩ rằng, “Nếu ta đánh mất niềm bất hạnh này, có thể ta sẽ rơi vào một nỗi bất hạnh khác cay độc hơn.” Con người bất hạnh rất mực tiêu cực, bi quan. Y chỉ khăng khăng tin tưởng một điều rằng, cuộc sống không bao giờ mang đến bất cứ niềm vui nào. Thế nên bất cứ cái gì đang có, y cứ bám chặt vào, không muốn bị mất đi -nếu không, biết đâu y có thể càng gặp bất hạnh hơn nữa. Và nỗi bất hạnh mới càng tệ hại hơn so với nỗi bất hạnh cũ. Với nỗi bất hạnh cũ, y đã điều chỉnh và đã quen rồi, bây giờ với nỗi bất hạnh mới, y lại phải điều chỉnh và làm quen trở lại.

Con người hạnh phúc bao giờ cũng cảm thấy lạc quan. Y đã từng nếm được mùi vị hạnh phúc, y sẽ càng tin tưởng vào nó nhiều hơn. Thế nên y không ngần ngại để thử -để bước vào một cuộc phiêu lưu mới. Y có thể đi một chút xa hơn vượt ra khỏi giới hạn hiểu biết, để kiếm tìm –“Có thể có nhiểu hạnh phúc hơn ở nơi chốn ấy. Có thể vẫn còn một tầng bậc ý thức cao hơn mà ta chưa vươn tới.”

Đó là lý do mà tôi thường cho rằng hễ bất cứ lúc nào một quốc gia đắm chìm trong khổ nạn, nó thường đánh mất mối liên hệ gắn bó với tôn giáo, tín ngưỡng. Ngược lại một quốc gia sống trong an lạc hạnh phúc, tôn giáo, tín ngưỡng thường được ưa chuộng nhiều hơn. Những người hạnh phúc có thể trở thành những con người tín ngưỡng dễ dàng hơn là những kẻ bất hạnh. Những kẻ bất hạnh thường trở thành cộng sản hay phát xít. Người hạnh phúc dễ dàng vươn tới những cảnh giới cao hơn -họ có nhiều tự do, nhiều nghị lực và sôi nổi hơn. Và nhất là có niềm tin hơn. Họ có thể tin vào đời sống -đời sống đã ban cho họ nhiều tặng vật, và có thể sẽ còn nhiều hơn nữa.

Toàn bộ khoa học thôi miên tựu trung có thể gói gọn lại như thế này, rằng chúng ta tạo nên cuộc sống của chính mình phù hợp với hệ thống niềm tin của chúng ta. Thế nên nếu bạn muốn biết chân lý, bạn phải buông bỏ hoàn toàn mọi niềm tin –tích cực, tiêu cực, tất cả, toàn bộ.

Cứ tiếp tục quan sát không ngừng cách thế mà bạn đang ngắm nhìn mọi vật. Bạn sẽ thấy rằng mỗi cái nhìn của bạn đều hàm chứa một loại niềm tin nào đó đang ẩn dấu ở đằng sau. Mỗi cái nhìn đều là một sự biểu hiện của một hệ thống niềm tin. Quan sát kỹ đi. Bất cứ điều gì bạn nói, bất cứ cái gi bạn trông, bất cứ chuyện gì bạn lý giải, cứ tiếp tục lặng lẽ quan sát, bạn sẽ thấy những hệ thống niềm tin của bạn được phản chiếu khắp mọi nơi như thế nào.

“Con chim trên đôi cánh,” một nhà thơ phát biểu như thế. “Chuyện hoàn toàn phi lý,” nhà luận lý phản đối, đúng ra phải là “Đôi cánh trên con chim”.

Tất cả đều tùy thuộc vào cách thế mà bạn nhìn đời sống. Nhà thơ có thể nói, “Con chim trên đôi cánh.” Thế nhưng dưới mắt nhà luận lý, ông ta có một phương cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt. Ông ta không thể nào chấp nhận chuyện này -chuyện hoàn toàn phi lý. “Đôi cánh trên con chim” –như vậy mới phù hợp với luận lý, với thực tế hơn, gần gũi với cái thực tại mà nhà luận lý đang sống hơn.

Roshi Taji, một vị đại thiền sư, sắp viên tịch. Các cao đồ của ngài tụ tập ở chung quanh giường bệnh. Một người chợt nhớ ra là thầy của mình đặc biệt ưa thích một loại bánh ngọt nên đã bỏ ra suốt nửa ngày rảo tìm trong các tiệm bánh tại Tokyo, và bây giờ đem dâng lên thầy. Với một nụ cười héo hắt, vị thiền sư đang hấp hối đón nhận một miếng bánh và trệu trạo nhai một cách chậm rãi. Khi thấy thiền sư đang yếu dần, các môn đồ nghiêng sát vào thầy và thỉnh cầu ngài có thể ban cho họ một bài kệ hay không.

“Vâng. Ta sẽ,” vị thiền sư trả lời.

Các đệ tử nghiêng sát vào hơn, thiết tha, “Xin Thầy vui lòng ban cho chúng con.”

“Bài kệ của ta. Cái bánh này ngon tuyệt!” Xong, ngài qua đời.

Một vị Thiền sư không nói về Thượng Đế, không nói về cái chết, không nói về cảnh giới bên kia. Ông ta nói về những gì xảy ra ngay lúc ấy. Thiền sư Taji đang trệu trạo nhai một miếng bánh; đó chính là thực tại. Trong khoảnh khắc đó, cái này mới là thực tại chân thực. Những gì xảy ra ngay lúc ấy mới là thực tại chân thực. Câu trả lời của ngài quả tình là rất mực bất ngờ: “Bài kệ của ta. Cái bánh này ngon tuyệt!” –nhưng lại biểu thị cái khoảnh khắc đó một cách tuyệt vời. Bạn không thể nào tưởng tượng ra một người theo Ramakrishna, một người Cơ Đốc giáo, hay một người Hồi giáo có thể phát biểu như thế -không thể nào. Duy chỉ có một vị Thiền sư…

Trong khoảnh khắc này đây, cái hương vị tuyệt hảo của miếng bánh trong miệng vị Thiền sư là Thượng Đế. Trong khoảnh khắc này đây, nó chính là Chân Lý. Cái chân lý của khoảnh khắc này là tất cả những gì đang có mặt ở đó. Ngay cả khi đang hấp hối, một vị Thiền sư cũng sẽ không mang ra bất cứ hệ thông niềm tin nào, cũng sẽ không mang ra cái tâm chấp ngã của mình. Ông ta luôn an lạc trong thực tại chân thực trước bất cứ cái gì đang hiện hữu.

Tôi đang đọc về một giấc mộng tuyệt vời của J. B. Priestly. Xin hãy lắng nghe và quán chiếu.

“Tôi mơ thấy mình đang đứng đơn độc trên chóp đỉnh của một ngọn tháp cao ngất trời, dõi mắt nhìn xuống dưới là vô số chim chóc, tất cả đang bay lượn về cùng một hướng. Mọi loại chim hầu như đều đủ mặt, tất cả các loại chim trên thế gian này. Trong tầm nhìn bao quát, đây là cả một dãi thiên hà rộng lớn của những loài chim.

Bây giờ trong một cung cách đầy bí ần, tốc độ bỗng dưng được thay đổi, vòng quay thời gian chạy nhanh hơn khiến cho tôi nhìn thấy được cả hàng thế hệ chim chóc diễn ra trước mắt, trông thấy chúng đập vỡ những chiếc vỏ của mình, tung cánh vào đời, rồi già yếu, chập choạng bay, và chết. Từng đôi cánh phát triển lên chỉ để tan rã, những thể xác đang mượt mà sinh lực chỉ trong chớp mắt đã rỉ máu, quéo quắt, héo hon; và rồi cái chết ùa đến khắp nơi trong từng giây phút. Thế thì tất cả mọi phấn đấu mù quáng hướng đến đời sống này, cái thao thiết được vận dụng đôi cánh này, tất cả cái nỗ lực sinh học lớn lao vô nghĩa này, có lợi ích gì đâu? Khi tôi đang chăm chú nhìn xuống, hầu như chỉ mới nhìn thoáng qua cái lịch sử nhỏ bé hèn mọn của từng tạo vật, tôi không khỏi cảm thấy mình đau buồn đến tận tâm can. Tốt nhất là nếu không có một ai trong bọn chúng, không có một ai trong chúng ta được sinh ra, tốt nhất là nếu nỗ lực này chấm dứt vĩnh viễn.Tôi vẫn đứng ở trên cái tháp đó, một mình đơn độc, buồn rầu chán nản, nhưng rồi cái tốc độ lại thay đổi một lần nữa và vòng quay thời gian trôi qua càng nhanh hơn, nhanh đến độ bây giờ không còn phân biệt được sự chuyển động của đàn chim, tất cả giống như một thảo nguyên bao la được trồng cấy với những lông chim. Tuy nhiên dọc theo thảo nguyên này, bây giờ là một ngọn lửa trắng lung linh, chập chờn, run rẩy hối hả chạy xuyên suốt qua những thể xác kia: ngay khi vừa trông thấy nó tôi đã biết ngay rằng ngọn lửa này chính là sự sống, là bản chất uyên nguyên của một sinh thể.Thế rồi ý thức bừng sáng trong tôi, bùng vỡ như trong một trạng thái xuất thần, rằng chẳng còn gì quan trọng nữa, chẳng bao giờ có gì quan trọng nữa, bởi vì không có bất cứ cái gì khác là chân thực ngoại trừ cái ngọn lửa run rẩy, hối hả của sự sống này. Chim chóc, con người hay tất cả tạo vật chưa hề được định hình, chưa hề có bản sắc, tất cả chẳng là gì cả cho đến khi nào ngọn lửa của sự sống chạy xuyên suốt qua chúng. Nó không để lại bất cứ cái gì đàng sau để thương tiếc than khóc; những gì mà tôi đã từng cho là thảm kịch hoàn toàn chỉ là sự trống vắng của một diễn xuất vô hình, bây giờ tất cả mọi cảm xúc chân thực đã được nắm bắt, thánh hoá, và nhảy múa trong khúc hoan ca cùng với ngọn lửa trắng tinh tuyền của sự sống.

Từ trước đến giờ, tôi chưa bao giờ cảm thấy rất mực hạnh phúc như tôi đã có khi giấc mơ kết thúc.”

Đây là hình ảnh toàn bộ đời sống của chúng ta. Một cơn mơ dưới hàng triệu sắc tướng, một cơn mơ dưới hàng triệu danh hiệu, môt cơn mơ dưới hàng triệu nhân dáng. Chúng ta trở thành cái này, chúng ta trở thành cái kia. Chúng ta sinh ra, sống, yêu đương, làm đủ một ngàn lẻ một chuyện, rồi chết. Mà thực sự ra, tất cả đều chỉ là sắc tướng. Chỉ là những sợi sắc không, những bóng mờ trống rỗng.

Chỉ có ngọn lửa của sự sống là thực tại chân thực - ngọn lửa trắng tinh tuyền của sự sống. Để có thể nhận ra được ngọn lửa trắng này, con người phải buông bỏ tất cả mọi sắc tướng nhìn từ đôi mắt. Đôi mắt này phải trở nên hoàn toàn trống rỗng. Thế nên, Thiền nhấn mạnh đến tình trạng rỗng không. Nếu bạn muốn nhận ra, bạn phải trở nên rỗng không. Nếu bạn muốn nhận ra, bạn phải trở nên không là gì cả. Nếu bạn muốn nhận ra, bạn phải tan biến vào trong tánh không. Chỉ trong cái tánh không này bạn mới có thể nhìn thấy được ngọn lửa của sự sống. Tất cả mọi sắc tướng đều biến mất. Cây sẽ không là cây, con người sẽ không là con người, chim chóc sẽ không là chim chóc nữa. Chỉ còn lại một sự sống, một sự sống bất tận.

Thế nhưng để nhận ra một sự sống bất tận đó, con người phải buông bỏ đời sống bám víu vào sắc tướng.

Bây giờ chúng ta trở lại với câu chuyện.

Nobunaga, một vị tướng quân tài ba của Nhật Bản đã quyết định mở cuộc tấn công địch thủ mặc dầu quân số của ông chỉ bằng một phần mười lực lượng của đối phương. Nobunaga tin rằng mình sẽ chiến thắng, nhưng binh sĩ của ông ta đã tỏ ra rất hoài nghi.

Dĩ nhiên, ông ta là một vị tướng tài ba. Một vị tướng tài ba sống với niềm tin của chiến thắng, y không thể nào bị đánh bại, do bởi niềm tin vững chắc của y. Trừ phi y đang chiến đấu chống lại một chiến sĩ tài ba khác có niềm tin mạnh mẽ hơn mình, y không thể nào bị đánh bại. Y rất mực vững vàng, y không hề có yếu điểm. Niềm tin của y chính là chiếc giáp sắt kiên cố.

Ngày xưa, một vị tướng quân tài giỏi có một tên đầy tớ. Người đầy tớ này lại đem lòng yêu bà chủ của mình. Vị tướng quân đã lên đường đi chinh chiến xa –khi trở về nhà ông ta mới phát hiện ra sự thực. Ông ta rất mực giận dữ. Là một nhà võ sĩ đạo samurai tài ba -thế nên ông ta giao cho tên đầy tớ một thanh kiếm để thanh toán món nợ danh dự này bằng một trận quyết đấu.

Không thấy cơ may nào thắng trận, người đầy tớ liền thưa với vị tướng quân, “Thưa chủ nhân, tại sao ngài không trực tiếp giết tôi đi? Tôi chỉ là một tên đầy tớ hèn mọn –ngay cả không biết đến việc cầm một thanh kiếm như thế nào. Làm sao tôi có thể chiến đấu với một nhà võ sĩ đạo tài ba, một vị tôn sư kiếm thuật có đến hàng ngàn đệ tử … Trên khắp nước này chưa chắc có ai có thể so tài nỗi với ngài -thế mà bây giờ ngài lại trao thanh kiếm này và bảo tôi quyết đấu với ngài! Tại sao ngài lại không trực tiếp giết tôi đi? Nếu ngài muốn giết tôi, cứ việc giết -việc gì lại phải buộc tôi so kiếm với ngài?”

Nhà võ sĩ đạo trả lời, “Đây là truyền thống. Ta không thể giết ngươi, bởi vì làm như vậy là chống lại nhân phẩm của ta. Ngươi phải chiến đấu với ta. Ngươi phải chấp nhận sự thách đấu này và bước ra đấu trường.”

Bây giờ thì người đầy tớ không còn thấy một con đường nào khác –không cách gì có thể thoát khỏi vấn nạn này, y biết chắc là mình sẽ khó thoát chết- trong khoảnh khắc tình huống thay đổi hoàn toàn. Khi thấy cái chết chắc chắn sẽ đến, y đâu còn gì để mất nữa. Khi cái chết là cầm chắc, thì đâu còn gì để mất? Thế là y cầm lấy thanh kiếm và nhào vào nhà võ sĩ đạo. Và rồi trong suốt cuộc đời cầm kiếm của vị tướng quân, chưa bao giờ ông ta gặp phải một địch thủ hung hản như vậy, đang chiến đấu tận sức bình sinh. Vị tướng quân đã buộc phải bắt đầu thối lui. Người đầy tớ hình như đang có một năng lực điên cuồng. Đây là một người chưa từng biết làm thế nào để cầm lấy thanh kiếm, và y cũng biết là mình cầm kiếm không đúng sách vở lắm -thế nhưng đúng hay sai đâu phải là trọng điểm khi bạn đang đối đầu với cái chết? Thế rồi chỉ trong vài giây đồng hồ, nhà kiếm sĩ lừng danh đã bị dồn vào đến tận chân tường –không còn chỗ nào để thối lui nữa.

Nhà tôn sư kiếm thuật liền lên tiếng thỉnh cầu, “Thôi được rồi. Đừng giết ta trong lúc này. Ngươi có thể giết ta vài hôm sau cũng được, nhưng trước tiên, ngươi phải dạy cho ta kiếm thuật của ngươi. Ta đã chiến đấu suốt cả đời người, nhưng ta chưa bao giờ gặp được một kiếm sĩ tài ba như ngươi!”

Người đầy tớ cười lớn, “Chẳng có gì cả. Chẳng có kiếm thuật gì hết. Tuy nhiên khi cái chết đến gần, tại sao tôi lại không thử? Ngài thì chơi trò kiếm thuật. Còn với tôi, thì đó là vấn đề sinh tử. Đối với ngài đây chỉ là một trò chơi, thế nên ngài đã không thể đặt trọn niềm tin vào. Đó là lý do tại sao ngài bị đánh bại.”

Quả đúng thế, đôi lúc những chuyện như vậy đã xảy ra. Nếu có người bị lâm vào đường cùng, thấy mình không còn lối thoát, y bỗng nhiên trở nên mạnh mẽ vô song. Thế nên một tên đầy tớ tầm thường vẫn có thể đánh bại được một nhà kiếm sĩ võ sĩ đạo. Một chiến sĩ võ sĩ đạo có nghĩa là người đã được huấn luyện -một người được thôi miên bằng niềm tin rằng y sẽ chiến thắng.

Cái khoảnh khắc mà bạn nghĩ rằng mình sẽ bị đánh bại, bạn sẽ bị thảm bại. Chuyện đã từng xảy ra rất nhiều lần trong lịch sử kiếm thuật của xứ Phù Tang, rằng hai nhà kiếm sĩ đã tranh tài cao thấp với nhau trong rất nhiều năm. Họ đã thách đấu với nhau không biết bao nhiêu lần nhưng rồi vẫn bất phân thắng bại bởi vì những hệ thống niềm tin của họ đều ngang nhau. Cả hai đều tin chắc là mình sẽ thắng. Tuy nhiên những hệ thống niềm tin của họ đều tương đương, tiềm lực của họ đều tương đương. Thế nên bao nhiêu năm trôi qua vẫn chưa ai hạ được đối thủ của mình.

Chiến thắng luôn ở về phía những ai có niềm tin cao hơn, tích cực và mạnh mẽ hơn. Nếu bạn chấp nhận sự thua cuộc một cách dễ dàng, chắc chắn bạn sẽ bị đánh bại. Chuyện như thế đã tái diễn không biết bao nhiêu lần trong lịch sử. Chuyện thường xảy ra là –các xứ giàu vẫn hay bị các xứ nghèo đánh bại dễ dàng. Ông chủ vẫn thường bị kẻ nô lệ của mình cho đo ván.

Chuyện như vậy cũng đã xảy ra tại Ấn Độ trong suốt hơn hai ngàn năm, trải qua bao thời đại. Các xứ nghèo đã từng đánh chiếm, chinh phục Ấn Độ một cách dễ dàng. Ấn Độ lúc đó là một xứ giàu. Các xứ nghèo đói kia chẳng có gì để mất cả, nhưng nếu được là họ được tất cả. Cho dù có bị giết, có bị đánh bại, họ cũng chẳng có gì để mất mát, bởi vì sớm muôn gì rồi họ cũng sẽ chết -họ đang sống trong thiếu thốn, họ đang chết đói dần mòn. Thế nhưng Ấn Độ có rất nhiều thứ để mất. Khi có nhiều thứ để mất, bạn sẽ trở nên lo sợ. Khi bạn có nhiều thứ để mất, bạn trở nên thoả hiệp; bạn không mấy tin tưởng vào chiến thắng.

Đó là lý do tại sao nước Mỹ cứ tiếp tục bị đánh bại bởi những xứ văn hoá nghèo nàn, yếu kém hơn. Đó có thể là Việt Nam, đó có thể là Triều Tiên, có thể là bất cứ nơi nào khác -nước Mỹ sẽ còn bị đánh bại ở khắp nơi, bởi vì nước Mỹ có nhiều thứ để mất. Việt Nam không có gì để mất mát cả. Việt Nam là kẻ đầy tớ trong câu chuyện nói trên –nghèo nàn, chết đói. Có gì để mất đâu? Còn một người Mỹ thì luôn luôn lo lắng; y có đến cả một ngàn lẻ một thứ chuyện để lo. Y lo cho sinh mạng của mình, cho lạc thú của mình, cho vợ con mình, đại khái những điều như thế. Vì sống trong lo sợ -y rất muốn trở về nhà. Y không muốn dính vào chiến tranh nữa, y muốn chấm dứt cuộc chiến bằng cách thế nào đó. Y không thích chiến tranh.

Các xứ giàu thường bị các xứ nghèo đánh bại. Cứ như là phép lạ -mà thật ra không có gì là phép lạ cả. Đây chỉ là một luận lý rất mực đơn giản: Kẻ giàu không thể đánh nhau với kẻ nghèo.

Karl Marx đã từng lên tiếng kêu gọi: “Vô sản trên thế giới, hãy đoàn kết lại. Các người không có gì để mất ngoài xiềng xích nô lệ.” Ông ta có lý của mình –không có gì mất cả ngoài xiềng xích nô lệ. Bạn có thể đánh tới cùng: nếu có mất mát cái gì thì chỉ là xiềng xích thôi. Và một khi bạn chiến đấu quyết liệt như thế, có thể bạn sẽ không mất gì cả mà là được tất cả. Toàn bộ cái thế giới này.

“Một vị tướng quân tài ba” có nghĩa là một người đã được huấn luyện kỹ lưỡng từ lúc ấu thơ, một người được thôi miên bằng niềm tin rằng y sẽ chiến thắng. Đó là kỷ cương, là nội dung của đào luyện. Như vậy, kỷ cương của giới võ sĩ đạo là gì? Cơ bản, đây không phải là kỷ luật trong kiếm thuật, bắn cung, hay đô vật –đó chỉ là những chuyện thứ yếu. Điểm then chốt trọng yếu là niềm tin thôi miên ru ngủ rằng, “Tôi sẽ là kẻ chiến thắng,” rằng “không ai có thể đánh bại tôi.”

Trong thực tế người ta không cần phải trải qua một cuộc huấn luyện quy mô, lâu dài; không cần phải đòi hỏi thời gian nhiều năm -mười lăm năm, hai mươi năm. Nhà thôi miên thuật có thể tiến hành công việc này một cách dễ dàng, chỉ trong vòng vài tháng -thế nhưng chưa có ai nắm vững chuyện này. Vâng, nhà thôi miên thuật có thể làm công việc này một cách dễ dàng, và đã có không biết bao nhiêu chuyện được hoàn thành thông qua kỹ thuật này.

Một nhà thôi miên Trung Hoa đã từng thí nghiệm kỹ thuật này trên một số họa sĩ nghiệp dư. Ông ta chỉ nêu ra cho họ một giả định. Ông ta thôi miên họ, đưa họ vào sâu trong giấc ngủ nhân tạo, rồi nêu lên đề nghị với họ. Với một sinh viên trường cao đẳng mỹ thuật đang học về ngành họa, ông ta nêu lên giả định với y: “Bạn là Picasso.” Ông ta cứ tiếp tục nhồi nhét ý tưởng này vào vô thức của người sinh viên: “Bạn là Picasso.” Và thế rồi, giống như phép lạ, chỉ trong vòng vài ngày, họa pháp của người sinh viên bỗng nhiên thay đổi. Đôi tay của y trở nên nhuần nhuyễn hơn, và cái gì đó lập dị bắt đầu xuất hiện trong nét vẽ. Người sinh viên không hề biết chuyện gì đã xảy ra cho mình -bởi vì bất cứ điều gì mà nhà thôi miên bảo y đều được nói lên trong giấc ngủ nhanh chóng. Y không hề biết là đã được gieo vào vô thức cái ý tưởng rằng mình là Picasso hay Van Gogh, thế nhưng những bức hoạ của y đã khởi sự thay đổi. Và chỉ trong vòng vài tháng, y đã trở thành một họa sĩ tài danh. Nếu không là Picasso, ít ra y cũng là một họa sĩ nổi tiếng.

Nếu được đào luyện theo những phương cách thông thường, người ta phải cần ít nhất là sáu năm để đạt đến cái kết quả chỉ cần vài tháng huấn luyện bằng phương cách thôi miên.

Bây giờ thuật thôi miên có thể trở thành một năng lực lớn lao trên thế giới -đặc biệt là thế giới đương đại. Sẽ không còn cần thiết phải tốn hàng năm trường để dạy cho học sinh về những điều thông thường mà người ta có thể dạy chúng một cách dễ dàng hơn bằng khoa thôi miên học. Sẽ không còn cần thiết phải tốn hàng năm để huấn luyện cơ bản thao diễn cho binh sĩ diễn hành -sắp hàng, tan hàng, quay phải, quay trái, bước tới, bước lui trong ba, bốn, hoặc năm giờ đồng hồ mỗi ngày. Chỉ là chuyện điên rồ -một phương pháp thôi miên cổ điển. Đây cũng là thôi miên thuật, nhưng là phương pháp của thời đại xe bò. Bạn đang làm công việc hủy diệt cái cơ cấu cũ của một người để dựng lên một cơ cấu mới, nhưng với một phương cách vô cùng dã man. Công việc như thế bây giờ có thể hoàn thành dễ dàng bằng khoa thôi miên.

Rồi đây bạn sẽ thấy rằng, những binh sĩ sẽ được huấn luyện bởi thuật thôi miên chứ không còn ở trên chiến trường. Và ai là người đầu tiên biết tận dụng khoa thôi miên sẽ là người nắm chắc phần thắng.

Một người võ sĩ đạo Nhật Bản là người được đào luyện tuyệt đối để chiến thắng. Thế nên Nobunaga biết chắc là ông ta sẽ chiến thắng, không có vấn đề … nhưng binh sĩ của ông ta đã tỏ ra rất hoài nghi. Những người lính vẫn là những người lính, họ chưa phải là những chiến sĩ võ sĩ đạo.

Trên đường ra trận ông ta dừng lại ở một đền thờ Thần đạo và bảo quân sĩ: “Sau khi thăm viếng đền Thần ta sẽ bói một quẻ bằng đồng tiền. Nếu mặt đồng tiền có hình người lật ngữa, chúng ta sẽ thắng trận này, ngược lại, chúng ta thất trận. Không ai cải đổi được số trời.”

Nobunaga vào đền thờ và im lặng cầu nguyện. Xong ông ta đi ra và gieo đồng tiền. Mặt đồng tiền có hình người lật ngữa. Binh sĩ dưới quyền đều nức lòng chiến đấu và ông ta đã chiến thắng trận đánh một các hết sức dễ dàng.

“Thật là không ai có thể cải đổi được số trời,” vị võ quan hầu cận thốt lên cùng ông sau khi trận đánh kết thúc.

“Không hẵn thế,” Nobunaga đưa đồng tiền cho người hầu cận xem: Cả hai mặt đều giống nhau

Đây là một thí nghiệm thuần túy về thôi miên, nhưng ở đây ông ta đang thôi miên hoá cả toàn bộ đạo quân. Ông ta đã không dùng đến bất cứ phương pháp truyền thống thông thường nào để thôi miên hoá họ -đã không hề bảo họ tập trung nhìn vào một điểm đen trên tường, bắt họ lập lại một câu thần chú, bảo họ “nhắm mắt lại,” ông ta không nói gì cả. Nobunaga dùng đến một phương pháp thuần tuý, rất mực vi tế. Ông ta đi vào một đền thờ thần đạo và lặng yên cầu nguyện.

Binh sĩ của ông ta chắc chắn là đang tụ tập ở ngoài cửa đền để đợi chờ kết quả -chắc chắn là họ đang lo sợ. Lực lượng kẻ thù mười lần mạnh hơn, họ thua là cái chắc. Những binh sĩ này chắc chắn là đang lo lắng cho tính mạng của mình -họ sẽ bị giết, sẽ bị thảm sát. Họ sẽ không còn trở về với gia đình nữa. Một đánh với mười, mọi người đều biết chuyện này. Chỉ có ông Nobunaga này đang bị khùng nên không biết! Không có cách gì có thể đánh thắng, chỉ là một cuộc tự sát tập thể thôi. Thế mà ngay cả việc ban lệnh, “Hãy sẵn sàng và chờ đợi thời cơ” cũng không. Ông Nubanaga này đúng là đang lên cơn khùng –nhưng là binh sĩ, họ phải phục tùng mệnh lệnh của vị tướng quân.

Chắc chắn là họ đang chờ đợi ở ngoài kia với trái tim đập loạn xạ, với run rẩy và rất mực lo buồn. Thế rồi Nobunaga xuất hiện, gieo đồng tiền quẻ, và mặt có hình người lật ngữa hiện lên. Bây giờ, chỉ trong một khoảnh khắc đơn thuần, ông ta đã thay đổi toàn bộ cục diện. Bây giờ toàn bộ binh sĩ biết rằng họ sắp sửa chiến thắng.

Trong một quốc gia Đông Phương, hàng trăm năm trước đây, đã có một niềm tin tuyệt đối rằng cái gì sẽ xảy ra rồi sẽ xảy ra, tất cả đều do số mệnh an bài. Bây giờ thì không còn nỗi lo lắng bị đánh bại nữa, bây giờ thì toàn bộ bầu khí đã thay đổi. Họ sẽ gặt hái chiến thắng.

Số mệnh đang thuận lợi cho họ, trời đất quỹ thần đang ở về phía họ -thế là điều dĩ nhiên, họ trở nên nức lòng chiến đấu. Chỉ mới một khoảnh khắc trước đây, họ đã tính đến chuyện đào ngũ, đã tính chuyện kiếm chỗ trốn. Thất bại là cầm chắc -chỉ mới khoảnh khắc trước đây thôi, với họ, thua trận là điều chắc chắn. Nhưng rồi cũng chỉ một khoảnh khắc sau đó, họ tin rằng chiến thắng sắp sửa ở trong tầm tay. Thế là họ xông ra trận. Chắc chắn là họ đã vô cùng dũng mãnh trong ngày hôm đó –ai có thể đánh bại được đoàn quân này, những người đang tin tuởng rằng “số mệnh đã thuận tình với họ.”

Đó là những gì mà Adolf Hitler đã nỗ lực thực hiện. Và ông ta đã làm nên chuyện, hầu như đã gần đạt đến mục đích. Ông ta đã cố gắng thôi miên hoá toàn bộ chủng tộc Nhật Nhĩ Man: “Các người là giống dân Bắc Âu, là chủng tộc Nhật Nhĩ Man thuần khiết nhất trên thế giới. Chủng tộc này được sinh ra để làm nhiệm vụ thống trị thế giới, Thượng Đế đã an bài như thế. Các người là một số rất ít đã được Thượng Đế chọn lựa.” Chỉ là một chủng tộc ít oi, thế mà ông ta đã gần như chiếm trọn toàn bộ thế giới

-gần như thế. Cả thế giới đã phải đoàn kết cùng nhau để
chống lại ông ta, để chỉ đánh bại một con người, một quốc gia không lớn gì cho lắm. Thế mà ông ta đã buộc cả thế giới phải qùy gối xuống trước mình. Có gì bí ẩn trong chuyện này? Điều bí ẩn đó là thuật thôi miên. Ông ta đã tạo ra một bầu khí thôi miên, đã tạo ra niềm tin ru ngủ: “Các người sẽ là những người chiến thắng. Định mệnh đã an bài như thế. Thượng Đế đã quyết định như thế. Nếu các người không chiến thắng vinh quang thì các ngươi chỉ là một lũ tồi -Thượng Đế đã quyết định rồi. Giống dân Bắc Âu, chủng tộc Nhật Nhĩ Man là chủng tộc đã được chọn lựa. Thượng Đế đang trông chờ ở các ngươi!”

Thật ra đây chỉ là một mánh khoé cổ điển của người Do Thái mà Hitler đã học được. Người Do Thái trải qua bao thời đại luôn cho rằng mình là giống dân đã được Thượng Đế chọn lựa. Trong thực tế, chính cái niềm tin ru ngủ này đã cứu vớt họ không biết bao nhiêu lần. Họ đã đối đầu với không biết bao nhiêu thảm kịch, đã bị thảm sát không biết bao nhiêu lần –không có một giống dân nào bị tàn sát, bị hành hạ nhiều đến như vậy. Thế nhưng họ vẫn sống còn. Và không những tồn tại mà là tồn tại với một năng lực phi thường.

Đâu là lý do? Đó chính là niềm tin thôi miên mà Moses đã gieo cấy vào họ. Moses là một chiến sĩ -một chiến sĩ tài ba. Và tất cả những gì mà ông ta xây dựng lên hiện vẫn còn tồn tại với thời gian: “Các ngươi là một số rất ít đã được chọn lựa, các ngươi là giống dân mà Thượng Đế chọn lựa. Tất cả các giống dân khác chỉ là tôi tớ phục dịch các ngươi; các ngươi là những chủ nhân ông. Các ngươi phải là những chủ nhân ông.” Đây chỉ là một mánh khoé cổ điển của người Do Thái. Có thể đó là lý do mà Adolf Hitler đã rất mực phẫn nộ, chống lại sắc dân Do Thái tới cùng -bởi vì chỉ có hai giống dân được chọn lựa, người Do Thái và người Nhật Nhĩ Man. Và dĩ nhiên, đối với Hitler, người Do Thái phải bị tiêu diệt như một chứng minh rằng Thượng Đế nay đã đổi ý.Người Do Thái phải bị tiêu diệt hoàn toàn. Tại sao thế? Có một nguyên nhân tâm lý, nếu bạn chịu khó đi sâu vào sẽ hiểu. Mỗi lần một người Do Thái bị giết, có nghĩa là một người Bắc Âu được sinh ra. Mỗi lần giống dân Do Thái bị tàn sát, tiêu diệt, đức tin của giống dân Đức càng được nâng cao, củng cố. Bởi vì trải qua thời gian, người Do Thái cho rằng mình là chủng tộc được chọn lựa, nay bỗng dưng họ biến mất trên mặt địa cầu. Điều này là một minh chứng cho giả thiết của Adolf Hitler. Rằng Thượng Đế đã không còn bảo vệ dân Do Thái, rằng Thượng Đế đang bảo vệ chúng ta, người Nhật Nhĩ Man. Thượng Đế đang chống lại dân Do Thái. Họ đang biến mất trên mặt đất này.

Thế là toàn bộ những thành phố của người Do Thái biến mất trong giây phút. Hàng ngàn người Do Thái bị đưa vào những lò thiêu ở các trại tập trung trong nháy mắt

–trong các lò điện đó, chỉ một vài giây thôi, họ hoàn toàn biến mất. Bây giờ thì chuyện rõ ràng rằng: “Thượng Đế
đang ở về phía chúng ta. Có thể là trước đây ngài đã
chẳng bao giờ đứng về phía Do Thái, họ chỉ tự lừa dối mình mà thôi, hoặc là bây giờ ngài đã đổi ý. Hoặc có thể
là ngài bây giờ đã chán mứa những ông Do Thái này rồi -

họ chẳng làm gì nên chuyện cả. Phải vậy không? Trải qua bao thời đại, họ đã có mặt ở đây mà có làm nên tích sự gì đâu, thế nên Thượng Đế đã thay đổi cách xử sự. Bây giờ ngài quan tâm đến chúng ta.”

Adolf Hitler đã tạo dựng nên cái bầu khí thôi miên ru ngủ như thế. Và trong cái bầu khí thôi miên đó, chủng tộc đã trở thành quyền lực. Cũng cái chủng tộc đó vừa bị đánh bại trong Thế Chiến Thứ Nhất -chỉ mới mười năm thôi. Trong vòng mười năm sau phương pháp thôi miên của Adolf Hitler đã thành công vực dậy nước Đức.

Nobunaga cũng đã phải sử dụng tiểu xảo đối với binh sĩ dưới quyền. Cái đồng tiền của ông ta có hai mặt đều giống nhau. Thế nhưng một khi bạn tin tuởng, bạn tạo ra thực tại. Đây là toàn bộ cấu trúc của thuật thôi miên, và đây cũng là toàn bộ cấu trúc của thế giới này -thế giới mà bạn đang sống.

Thiền muốn rằng bạn phải vượt ra ngoài. Thiền muốn bạn nhận rõ rằng thất bại của bạn là do niềm tin, chiến thắng của bạn cũng do niềm tin, ưu điểm của bạn, khuyết điểm của bạn, bạn là kẻ tội lỗi, bạn là một ông thánh, đều chỉ là niềm tin. Tất cả đều do những niềm tin, là do tâm tạo, là trò chơi của tâm. Thượng Đế của bạn cũng chỉ là trò chơi lớn của tâm.

Hãy buông bỏ tất cả mọi niềm tin. Rồi thực tại tương
đối sẽ biến mất và chân lý hiện bày.

Bây giờ là một câu chuyện ngắn, một câu chuyện Tây

Tạng.

Trước đây lâu lắm rồi, có một khách hành hương đang loanh quanh lạc lối trong một sa mạc ở ngoài Tây Tạng. Đó là một đêm không trăng sao, trời tối đen như mực, ngọn gió mang đầy bụi cát không ngừng thổi giật từng cơn vào râu tóc y, và đôi chân y cũng đã sưng tấy lên vì cứ mãi dẫm vào những tảng đá lởm chởm sắc cạnh. Y đã hy vọng rằng mình sẽ vượt qua vùng hoang dã này để đến gặp một vị đạo sư danh tiếng, nhưng niềm hy vọng này nay đã tiêu tan. Có thể là y sẽ chết khát trong đêm nay, trước khi bình minh đến. Thế rồi y thiết tha cầu nguyện với Đức Phật A Di Đà –Vô Lượng Quang Phật- để xin ngài cứu giúp.

Lập tức, chân của y đụng phải một cái gì đó mà y biết chắc không phải là một tảng đá. Đấy là một cái bình bạc với nước tuyết vừa tan tràn đầy lên đến miệng, tinh khiết mát lạnh. Kẻ hành hương uống một trận thoả thuê, xong với lòng tràn đầy biết ơn, y cất giọng khàn đục tán tụng chư Phật rồi lăn ra ngủ vùi trên cát.

Bừng tỉnh giấc vào sáng sớm hôm sau, người hành hương vội quơ tay tìm kiếm ngay cái bình bạc cứu mạng. Dưới ánh sáng đầu ngày y nhìn kỹ lại thì ra đó là một cái sọ người. Chút đỉnh da thịt vẫn còn dính vào trên xương sọ, cho thấy là nạn nhân vừa mới chết không lâu lắm. Thêm vào đó, trong chỗ trũng của chiếc đầu lâu còn đọng lại một chút gì đó giống như não tủy với đàn giòi đang nhung nhúc đặc kín trong cái chất sền sệt dơ dáy kia. Trông thấy xong là y nôn mửa ngay tại chỗ. Trong lúc nôn mữa này đồng thời y bỗng hoát nhiên đạt ngộ. Y liền quay về nhà ngay không chút chậm trễ. Hành trình tìm kiếm của y đã hoàn tất. Y đã tìm thấy vị đạo sư của mình, kể cả ngôi chùa của mình nữa –ngôi chùa của chiếc đầu lâu.

Câu chuyện này rất mực quan trọng. Cái gì đã xảy ra? Sự hoát nhiên đạt ngộ đã xảy đến như thế nào? Vào hồi đêm, trong cơn khát cháy bỏng của mình y đã tin rằng Đức Phật đã ban cho y cái bình bạc này. Đó là một đêm tối trời, không trăng sao –cái bình kia đã được tạo nên bởi lòng tin tưởng, bởi cơn khát của y. Y đang đứng bên bờ vực của tử thần, sắp chết đến nơi, tâm của y chắc chắn là phải ở trong tình trạng mộng tưởng, phóng chiếu. Cái sọ người biến thành cái bình bạc –y phóng chiếu. Y cho rằng não tủy chứa trong đó là nước lạnh tinh khiết –và đã uống ngon lành. Quả đúng như thế -một khi y nghĩ rằng đó là nước lạnh tinh khiết thì nó là nước lạnh tinh khiết, khi y nghĩ rằng đó là cái bình bạc thì nó là cái bình bạc.

Bạn luôn sống trong thế giới vọng tưởng, phóng chiếu của mình.

Rất đổi vui mừng, y cảm ơn Đức Phật và lăn ra ngủ. Vào sáng hôm sau khi mặt trời lên, y mở đôi mắt ra. Y muốn nhìn cho thật tường tận cái bình bạc đã cứu mạng mình … nhưng đó là một cái sọ người. Chút đỉnh da thịt vẫn còn dính vào trên xương sọ, cho thấy là nạn nhân vừa mới chết không lâu lắm. Thật kinh tởm. Thêm vào đó, trong chỗ trũng của chiếc đầu lâu còn đọng lại một chút gì đó giống như não tủy … nôn mửa … với đàn giòi đang nhung nhúc đặc kín trong cái chất sền sệt dơ dáy kia.

Bạn có thể hình dung ra cái anh chàng hành hương khốn khổ kia. Y đang nôn mửa. Bây giờ thì không còn cái bình bạc nữa, không còn chất nước mát lạnh tinh khiết nữa. Y nôn mửa. Và trong cơn nôn mửa này, một cái gì đó đã bừng sáng lên trong tâm thức của y. Y có thể nhận ra được rằng tất cả đều chỉ là trò chơi của tâm: nếu bạn cho rằng đó là cái bình bạc thì nó là cái bình bạc.

Đêm hôm rồi, đã không hề có chuyện nôn mửa. Y đã uống cạn não tủy của người chết với đàn giòi ở trong ấy, nhưng không hề nôn mửa, không có vấn đề nôn mửa. Y đã không ngừng cảm tạ Trời, Phật, với lòng biết ơn vô hạn. Thế rồi y lăn ra ngủ, ngủ một giấc ngon lành suốt đêm, không hề có chuyện gì xảy ra. Thế mà bây giờ, khi trông thấy sự thực, y lại nôn mửa -chỉ mấy tiếng đồng hồ sau đó.

Một sự tỏ ngộ đã bừng lên -tất cả đều do tâm tạo. Và nếu tất cả đều do tâm tạo thì đâu cần phải chạy đi chỗ nào: bạn có thể buông bỏ cái tâm ngay tại nhà mình. Đó là sự hoát nhiên đạt ngộ, hãy thấy cái trọng điểm này -tất cả chỉ thuần là một ý tưởng. Nếu y thức dậy sớm hơn và bỏ đi ngay, chắc chắn là sẽ không có chuyện nôn mửa. Tất cả chỉ thuần là một ý tưởng. Nhưng ai mà biết được?

–trong đêm rồi, biết đâu Phật A Di Đà đã có thể vận dụng thần thông biến ra một cái bình bạc như thế. Biết đâu? Những ông Phật là những người kỳ dị, có thể tạo ra những chuyện đại loại như thế. Nếu y đã uống cạn hết cái chén bạc đó đêm rồi –ai mà biết- thì chắc cũng đã không có chuyện nôn mửa. Hoặc có thể sáng hôm sau Phật A Di Đà đã biến hoá ra cái sọ người chứa đầy não tủy, với nhung nhúc một bầy giòi, những con giòi ghê tởm. Ai mà biết?

Thế nhưng đó không phải là trọng điểm. Chỉ có một điều chắc chắn là –khi bạn tin tưởng vào một cái gì đó bạn sống trong thực tại đó, khi bạn tin tưởng vào một cái khác, bạn sống trong một thực tại khác. Tất cả chỉ là vấn đề của niềm tin. Và tất cả những thế giới mà bạn sống đều là những thế giới do lòng tin tạo nên.

Thế là hoát nhiên đạt ngộ. Chắc là y phải bật cười: cái nôn mửa đó đã là một kinh nghiệm lớn. Chắc chắn là y đã bật cười, chắc chắn là y đã hiểu rõ tất cả căn nguyên nguồn cội của vấn đề. Thế là đâu còn có nhu cầu đi tìm thầy nữa, y đã tìm thấy người thầy. Và cũng không còn có nhu cầu đi tìm ngôi chùa mà y đang tìm đến, y đã tìm thấy ngôi chùa … trong cái sọ người kia.

Chắc là y đang đi trở về nhà với lòng nhảy múa reo vui, với lòng đang mở hội; chắc chắn là y đang trở về nhà với một con người mới hoàn toàn khác biệt. Một con người không còn mê ngủ trong ý, trong tâm -một con người không còn sống trong thế giới của vọng tưởng, phóng chiếu, điên đảo. Một con người nay đã tỏ ngộ - trong sáng tuyệt đối, với tâm thức trong suốt như gương.

Đó là hoát nhiên đạt ngộ -satori.

6 Vào Vùng Hoang Dã

Câu hỏi thứ nhất

Tôi đã năm mươi mà hình như tôi thấy mình vẫn chưa thực sự chín chắn, trưởng thành. Có vấn đề gì không vậy, thưa ngài?

Có thể bởi vì bạn chưa hề giết ai cả. Đây là điều bắt buộc. Nếu bạn muốn trở thành chín chắn, bạn phải trở thành một tên sát nhân chuyên nghiệp. Trừ phi bạn ra tay hạ thủ một vài người, bạn sẽ không bao giờ trưởng thành. Bạn phải giết chết cha mẹ mình, những ông thầy giáo mình, những người lãnh đạo của mình. Giết hết. Phùng Phật sát Phật, phùng Tổ sát Tổ. Đó là tất cả những tiếng gào thét ầm ĩ ở trong bạn, không để cho bạn thực sự trở thành một người trưởng thành –chúng tiếp tục giữ mãi bạn trong tình trạng trẻ con. Chúng làm bạn sống kiếp thân tằm gửi, không cho phép bạn trở thành độc lập.

Có lần một đệ tử của Phật sắp rời ngài để đi hoằng pháp phương xa. Khi vị tì khưu này đến phủ phục và sờ vào chân Phật, ngài đã gia bị cho ông ta rồi nói với tất cả hội chúng, “Các ngươi có thấy thầy sa môn được gia bị này không? Ông ta đã đã giết mẹ mình, đã giết cha mình, đã giết tất cả họ hàng thân thích, và cả quốc vương của mình.” Cả đồ chúng rất mực sửng sốt, không tin vào cả lỗ
tai của mình –“Đức Thế Tôn đang nói cái gì vậy?”

Một đệ tử thu hết can đảm bạch Phật, “Bạch Đức Thế Tôn, Ngài đang dạy bảo chúng con điều gì? Phải chăng Thế Tôn bảo rằng một kẻ sát nhân cũng có một vài đức hạnh? Và ngài cho rằng y được gia bị?” Đức Phật mĩm cười và bảo đồ chúng, “Không những thế, ông ta còn giết luôn cả chính mình –ông ta đã tự sát.” Nói xong Đức Phật liền diễn giải ý tưởng này bằng cách ngâm lên một bài pháp cú, một thi kệ. (1)

Tất cả mọi người đều đã được nuôi dưỡng như là một đứa trẻ. Đó là cách thế đầu tiên mà bạn vào đời; đó cũng là cách thế mà bạn đã được đào luyện qua năm tháng, ở mãi trong tình trạng trẻ con. Tất cả mọi chuyện đâu đó đã có trật tự nền nếp, và bạn chỉ có việc vâng lời. Bạn đã trở thành một con người rất mực ỷ lại –luôn luôn trông chờ lời dạy bảo của những bậc cha chú, những kẻ quyền hành cho phép bạn cái gì nên làm, cái gì không được làm.

Chín chắn trưởng thành có nghĩa là có đủ nhận thức hiểu biết để tự mình quyết định, có đủ nhận thức hiểu biết để đưa ra quyết định tối hậu của riêng mình. Để đứng vững trên đôi chân của mình –đó có nghĩa là chín chắn trưởng thành. Nhưng đây là điều hiếm khi xảy ra, bởi vì các bậc cha mẹ không ít thì nhiều hầu như đã làm hư con mình. Rồi tiếp đến là các trường học, cao đẳng, đại học – tất cả đã tiếp tục làm hư hỏng bạn. Thế cho nên quả là một điều hiếm hoi khi có ai đó trở nên chín chắn trưởng thành.

Cái xã hội này không có chỗ cho những người chín chắn trưởng thành. Đối với họ, những người sống trung thực với chính mình là loại người nguy hiểm. Đây là con người tiếp tục thực hiện những công vìệc theo cách riêng của mình –y không buồn quan tâm đến người ta đang nói gì, bình phẩm như thế nào. Y không hề thèm muốn sự kính trọng, uy tín, cũng chẳng buồn quan tâm đến danh dự, tiếng tăm. Y sống trọn cuộc đời thực của riêng mình - với bất cứ giá nào. Y sẵn sàng hy sinh mọi thứ, ngoại trừ sự tự do của mình.

Xã hội này lo sợ những con người chín chắn trưởng thành như thế; họ muốn mọi người luôn ở mãi trong tình trạng trẻ con. Họ muốn giữ mọi người ở mãi trong lứa tuổi từ bảy đến mười bốn –và xã hội này quả thực gồm toàn những con người như thế.

Trong cuộc Đại Chiến Thế Giới Thứ Nhất vừa qua, lần đầu tiên các nhà tâm lý học bắt đầu để tâm đến hiện tượng khác thường này. Đây cũng là lần đầu tiên người ta thực hiện một cuộc nghiên cứu về độ tuổi tâm trí của con người trên một diện rộng, đối tượng là giới binh sĩ. Kết quả của sự khám phá này cũng rất mực khác thường: giới binh sĩ có độ tuổi tâm trí trung bình ở lớp tuổi mười hai. Thể xác của bạn có thể ở lớp tuổi năm mươi, thế nhưng tâm trí của bạn vẫn ở trong tình trạng của một đứa trẻ con ở dưới lớp tuổi mười bốn.

Trước lớp tuổi mười bốn bạn rất dễ bị nhồi nhét, uốn nắn -bởi vì sau lứa tuổi này sẽ rất khó khăn. Khi một đứa trẻ bước vào tuổi mười bốn, nếu y chưa từng bị uốn nắn thì sẽ không bao giờ còn cơ hội để uốn nắn y nữa -bởi vì một khi khả năng tính dục phát triển, y sẽ trở nên mạnh mẽ hơn. Trước lớp tuổi mười bốn, y yếu đuối, ủy mị, mang đầy nữ tính, và bạn có thể nhồi nhét bất cứ thứ gì vào đầu óc y –y dễ bị ám thị và bạn có thể thôi miên hoá y rất dễ dàng. Bạn có thể nói với y đủ mọi điều bạn muốn và y sẽ lắng nghe, tin tưởng vào những điều bạn nói.

Sau tuổi mười bốn, luận lý bắt đầu nảy sinh và hoài nghi xuất hiện. Sau tuổi mười bốn tính dục phát triển, đứa trẻ bắt đầu trở nên độc lập. Bây giờ thì cậu bé đã có thể trở thành một người cha, cô bé đã có khả năng trở thành một người mẹ. Như thế đó, thiên nhiên, sinh học đã biến một người trở nên độc lập hơn đối với cha mẹ ở lớp tuối mười bốn.

Người ta đã nhận ra điều này từ thuở xa xưa ngay cả trước khi những nhà tâm lý học có mặt trên thế gian này. Các giáo sĩ cũng đã biết được điều này rất lâu -họ đã lưu tâm quan sát cả hàng ngàn năm và nhận ra rằng: Nếu bạn muốn uốn nắn nhồi nhét một đứa trẻ, nếu bạn muốn biến đứa trẻ thành một người lệ thuộc, phải thực hiện sớm - sớm chừng nào tốt chừng nấy. Nếu có thể thực hiện trước khi đứa trẻ lên bảy, kết quả là chắc chắn. Nếu không thể hoàn tất trước tuổi mười bốn, sẽ không có khả năng để làm việc này nữa.

Đó là lý do tại sao tất cả đủ mọi hạng người đều đặc biệt quan tâm đến trẻ con và nền học vấn của chúng. Tất cả các tôn giáo cũng có cùng một mối quan tâm như thế, họ cho rằng trẻ con nên được cho hấp thụ nền giáo dục tôn giáo. Tại sao? Bởi vì trước khi chúng trở nên độc lập, đầu óc của chúng cần phải được điều kiện hoá.

Thế cho nên nỗ lực lớn lao nhất của một người thực sự muốn tự do, thực sự muốn trở nên tỉnh giác, thực sự muốn giải trừ thôi miên –không còn bị ràng buộc trong bất kỳ giới hạn nào mà là chan hoà cùng với vạn hữu- y chỉ cần buông bỏ tất cả những gì đã chất chứa lâu đời ở bên trong mình. Đó là điều mà tôi nói, khi Đức Phật bảo rằng, ngươi phải giết mẹ ngươi và cha ngươi, điều đó không có nghĩa là bạn phải thực sự đi tìm giết cha mẹ mình –nhưng là ảnh hưởng của người cha, người mẹ mà bạn luôn mang theo trong con người mình, tức là cái ý tưởng.

Quan sát và để ý rồi bạn sẽ nhận thấy điều này. Có khi bạn đang sắp sửa làm một chuyện gì đó, bỗng nhiên bạn như nghe tiếng nói của mẹ mình vẳng lại: “Không được làm cái này!” Bạn có thể chú tâm theo dỏi để rồi bạn sẽ nghe được cái âm thanh này, một âm thanh thực sự -giống như một cuộn băng thu âm được phát lại trong tâm thức bạn. Bạn đang ăn khá nhiều một món kem thích khẩu: Để ý mà xem. Đột nhiên trong một khoảnh khắc nào đó, tiếng nói của mẹ bạn như ở cõi mơ hồ nào đó vọng lại trong đầu: “Đừng có ăn cho lắm vào. Đủ rồi. Ngưng đi!” Thế là trong khoảnh khắc đó, bạn bắt đầu có cảm giác như mình đang phạm tội.

Nếu bạn đang sắp sửa làm tình với người yêu, đột nhiên ở đâu đó trong bạn, tất cả các ông thầy giáo cũ đứng sắp hàng nối đuôi nhau, lên tiếng: “Mi đang sắp sửa phạm một tội ác. Thật là tội lỗi, tội lỗi. Hãy coi chừng! Đó là cái bẩy. Đào tẩu đi trước khi quá trễ.” Ngay cả trong khi đang âu yếm với vợ, bạn cũng có hình bóng của cha mình, mẹ mình, thầy giáo mình thấp thoáng ở đâu đó cản ngăn, huỷ diệt.

Quả là điều hiếm hoi nếu như ta tìm ra được một người nam hay nữ hoàn toàn bước vào tình yêu một cách trọn vẹn -bạn không thể. Bởi vì trải qua bao nhiêu năm tháng bạn đã được nhồi nhét rằng chuyện yêu đương trai gái là chuyện bậy bạ -như vậy làm sao bạn có thể buông bỏ cái ý niệm này một cách dễ dàng mau chóng được?

Trừ phi bạn có đầy đủ năng lực để giết chết tất cả những tiếng nói cứ mãi vọng lên kia… nó đòi hỏi một sự can đảm phi thường. Và theo tôi, đó cũng là ý nghĩa đích thực của một người sa môn. Tôi có cái định nghĩa của riêng mình về sa môn: Đó là một người sẵn sàng quăng bỏ tất cả những tiếng nói của cha mẹ mình trong thẳm sâu tiềm thức, tất cả những uy quyền đã từng bao chặt lấy mình, tự mình sẵn sàng bước vào nơi vô định không cần đến bản đồ trên tay. Đó là người sẵn sàng chấp nhận mọi rủi ro.

Chuyện kể rằng, Alexander Eliot (2) đang theo học với một vị Thiền sư. Hàng tháng trôi qua ông đã thực hành các công phu thiền quán, tọa thiền và đã đi sâu hơn vào bản thể uyên nguyên của mình. Một đêm ông ta nằm mơ, một giấc mơ khác thường. Đối với Thiền gia, người ta không lạ gì với những giấc mơ loại này, nhưng với Eliot, một người Tây phương, đây là một giấc mơ quái lạ đã làm ông sửng sốt. Ông đã kể lại giấc mơ của mình… “Gần đây tôi đã mộng thấy Tổ Bồ Đề Đạt Ma. Ông ta thật là một con người không giống ai –tròn quay, ma quái với mắt ốc nhồi, mày rậm và xếch.”

Cũng giống tôi thôi… Bồ Đề Đạt Ma là một con người nguy hiểm. Thiền gia thường yêu mến vẽ chân dung của khuôn mặt ông một cách trông rất dữ dằn. Thực ra ông ta đã không hề giống như vậy -về mặt thể chất. Ngoài đời ông ta còn là một trong những người đàn ông đẹp trai nhất nữa là đằng khác -thế nhưng khi bạn thoạt nhìn các bức tranh vẽ về Bồ Đề Đạt Ma, bạn không khỏi kinh sợ. Nhất là đôi mắt của ông ta, chẳng khác gì đôi mắt của một tên sát nhân, như lúc nào cũng sẵn sàng để giết bạn. Nhưng đó là tất cả những gì mà một vị Thiền sư thực hiện.

Ngay cả trong giấc mơ, Alexander Eliot cũng cảm thấy khiếp sợ, và bắt đầu run.

“Ông ta đang cười nhăn nhở hay đang cau có? Thật khó mà biết khi cái hàm râu chổi xuể của ông ta cứ động đậy. ‘Ngươi có vẻ là một người trưởng thành rồi đó,’ tiếng nói thì thầm phát ra từ cái hàm râu rậm này, ‘thế nhưng ngươi chưa bao giờ giết chết ai cả. Tại sao thế?’”

Trong giấc mơ, Tổ Bồ Đề Đạt Ma hỏi, “Ngươi chưa bao giờ giết chết ai cả, thế mà ngươi có vẻ như là một người trưởng thành. Tại sao thế?” Eliot rất mực sửng sốt đến độ khi tỉnh giấc vẫn còn toát mồ hôi, run rẩy. ‘Cái ông già kỳ dị này muốn nói cái gì đây? – “Tại sao ngươi chưa bao giờ giết chết ai cả?’”

Đó là ý nghĩa của những gì mà tôi vừa nói, rằng nếu bạn cảm thấy mình chưa thực sự chín chắn, trưởng thành cho thấy một điều đơn giản là bạn chưa thực sự giết ai. Năm mươi tuổi thì đã là muộn quá rồi –bây giờ đừng nên phí phạm thời gian nữa. Hãy giết ngay lập tức tất cả những ảnh hưởng tồn tại ở trong bạn. Tẩy rửa tất cả những cuộn băng cũ ngay lập tức, giải trừ chúng ra khỏi tâm thức bạn. Và rồi hãy bắt đầu sống một đời sống thực sự của bạn, ngay chính trong khoảnh khắc này, xem như bạn chưa từng biết gì cả, chưa được ai dạy dỗ, nhồi nhét điều gì vào đầu -bắt đầu từ abc, mới mẻ, tinh khôi.Rồi bạn thấy rằng sự chín chắn, trưởng thành sẽ đến ngay –mà nếu không có nó, đời sống chẳng có ý nghĩa, giá trị gì cả. Bởi vì tất cả những gì tuyệt vời đẹp đẽ, tất cả những gì lớn lao vĩ đại, chỉ xuất hiện trong một tâm thức trưởng thành. Được trưởng thành là một ân sủng. Tuy nhiên con người nói chung trưởng thành tự nhiên như cây cỏ -họ không hề được trưởng thành. Họ lớn khôn theo với thời gian tuổi tác, nhưng trong tâm thức, họ tiếp tục co rút lại dần. Tâm thức của họ như vẫn còn nằm ở trong bào thai, chưa hề ra khỏi chiếc vỏ trứng, chưa hề được ra đời. Chỉ có thể xác là được sinh ra -bạn chưa hề được sinh ra.

Hãy cầm chắc đời bạn trong đôi tay mình; đó là cuộc đời của bạn. Bạn không phải sinh ra chỉ để thoả mãn những trông chờ của ai đó. Không phải là để sống cuộc đời của cha bạn, của mẹ bạn, mà là của chính bạn. Và một khi bạn thực sự bắt đầu sống đời sống của chính mình; bạn bắt đầu sống đời sống của Thượng Đế.

Câu hỏi thứ hai

Tại sao con người cứ tìm cách ức chế phút giây tuyệt đỉnh? Cái gi khiến người ta sợ hãi thiên đàng đến như thế?

Có chuyện như thế. Có chuyện con người rất mực sợ
hãi thiên đàng.

Bởi vì con người rất mực sợ hãi hạnh phúc. Có thể bạn sẽ ngạc nhiên điều này, bởi vì người ta cứ hay nói, “Tôi khao khát hạnh phúc. Tôi muốn trong đời sống này mọi chuyện đều ở trong tầm tay.” Thế nhưng, theo sự nhận xét của riêng tôi, mà không phải chỉ riêng một mình tôi, phải nói là sự nhận xét của tất cả những người từng quan sát, qua mọi thời. Tôi đã làm việc với hàng ngàn người, và sự nhận xét này càng ngày càng trở nên vững chắc hơn -rằng con người thường bám chặt vào nỗi khổ đau, họ không muốn sống hạnh phúc.

Thật sự đâu có ai ngăn chặn con người sống hạnh phúc -họ có thể hạnh phúc ngay bây giờ, không có gì mất mát cho họ cả. Thế nhưng con người cứ tiếp tục bám chặt vào nỗi khổ đau. Họ luôn nói đến hạnh phúc -bởi vì họ đang khốn khổ thế nên nói đến hạnh phúc là chuyện khá tự nhiên. Càng khổ đau nhiều chừng nào, họ càng nói đến hạnh phúc nhiều chừng nấy, họ càng chạy đi tìm kiếm hạnh phúc, tạo ra những khua động ầm ĩ –“Tôi muốn hạnh phúc. Tôi muốn hạnh phúc.” Thế nhưng họ lại không chịu buông bỏ những bất hạnh mà họ mang theo – và trừ phi quăng nó đi, họ không thể hạnh phúc được.

Bạn không thể nào hạnh phúc với một cái tâm thống khổ. Hạnh phúc không hề chờ bạn ở đâu đó. Hạnh phúc chỉ đơn thuần là sự vắng mặt khổ đau -thế thôi. -một khi bạn chấm dứt khổ đau, bạn có hạnh phúc. Hạnh phúc đã có sẵn trong mỗi con người. Bạn không cần phải lo lắng đi tìm hạnh phúc, bởi vì nó đã có mặt ở đó. Nó ở ngay trong trái tim bạn -bạn chỉ việc chấm dứt bất hạnh, chấm dứt cái cơ chế vận hành tạo nên sự bất hạnh đó.

Thế nhưng hình như không có ai sẵn sàng để làm chuyện này. Người ta cứ vẫn luôn mồm, “Tôi muốn hạnh phúc,” cũng giống như bạn nói “Tôi muốn sức khoè” – nhưng bạn cứ vẫn bám chặt vào căn bệnh của mình, không chịu buông bỏ để cho nó ra đi. Khi bác sĩ kê cho bạn cái toa thuốc, bạn liệng bỏ nó vào một xó xỉnh nào đó chẳng hề quan tâm đến. Bạn chẳng bao giờ chịu khó đi bộ vào buổi sáng, chẳng hề bơi lội, chẳng hề chạy bộ trên bải biển, chẳng hề tập thể dục… Bạn tiếp tục ăn uống cho mập phì, tiếp tục hủy hoại sức khoẻ của bạn –rồi cứ tiếp tục không ngừng nêu lên câu hỏi tìm kiếm sức khoẻ ở đâu. Thế nhưng bạn chẳng bao giờ thay đổi cơ chế tạo ra sự bệnh hoạn cả.

Sức khoẻ không hề là một cái gì mà ta phải tất bật kiếm tìm ở một nơi nào đó. Sức khoẻ chỉ là một lối sống hoàn toàn khác biệt. Lối sống của bạn tạo ra bệnh hoạn, và lối sống của bạn tạo ra khổ đau.

Cụ thể như, có người tìm đến tôi và bảo rằng họ rất muốn được sống hạnh phúc, thế nhưng họ không thể nào chịu buông bỏ sự ghen tuông. Nếu bạn không chịu liệng bỏ sự ghen tuông của mình, tình yêu sẽ không bao giờ lớn dậy -những cỏ dại của ghen tuông sẽ hủy diệt đóa hồng của tình yêu. Và một khi tình yêu không lớn dậy, bạn sẽ không bao giờ có hạnh phúc. Bởi vì đâu có ai có thể sống trong hạnh phúc nếu tình yêu của họ không tăng trưởng? Trừ phi đoá hồng đó nở hoa trong bạn, toả hương trong bạn, bạn không thể nào sống hạnh phúc được.

Con người ai cũng muốn sống hạnh phúc –nhưng nếu chỉ muốn thôi, bạn sẽ không bao giờ đạt được. Muốn thôi chưa đủ. Bạn phải nhìn thẳng vào hiện tượng khổ đau bất hạnh của chính mình, để thấy nó đã được tạo ra như thế nào –nó hình thành ra sao từ buổi đầu, và bằng cách nào mà từng ngày qua bạn cứ mãi tiếp tục khổ đau -có kỹ thuật nào không? Bởi vì hạnh phúc là một hiện tượng tự nhiên -nếu ai đó hạnh phúc, nó không hề được tạo ra bằng kỹ thuật, bằng kinh nghiệm chuyên môn.

Thú vật rất mực hạnh phúc, cây cỏ rất mực hạnh phúc, chim chóc rất mực hạnh phúc. Cả vạn hữu cũng rất mực hạnh phúc, ngoại trừ con người. Chỉ có con người là thừa đủ thông minh để có thể tạo ra khổ đau bất hạnh –không ai lành nghề hơn như thế. Thế nên khi bạn hạnh phúc, đó là điều rất mực giản đơn, rất mực hồn nhiên, không có gì để phải khoe ra. Thế nhưng khi bạn bất hạnh, thì có vẻ như bạn đang làm những chuyện gì ghê gớm lắm; những chuyện thực sự khó khăn.

Hãy lắng nghe điều tôi nói: Để khổ đau người ta phải dạn dày kinh nghiệm, người ta cần cực kỳ thông minh, ma mảnh. Để khổ đau người ta cần đến một nỗ lực phi thường –tapascharya. Để khổ đau là chuyện rất mực khó khăn -bằng cách nào mà người ta chịu đựng nổi thì hầu như là phép lạ.

Hạnh phúc cực kỳ đơn giản. Nhìn vào đôi mắt của con bò đang thảnh thơi gặm cỏ, con chó đang nằm yên nghỉ ở góc nhà, con mèo đang rên ư ử khi ai đó vuốt ve, bạn sẽ thấy điều đó. Tất cả đều có vẻ hạnh phúc, không có vấn đề gì cả! Ngoại trừ con người.

Thế nên điều đầu tiên cần phải được nhận thức: Con người rất sợ hãi hạnh phúc. Tại sao? Đây là một điều vi tế cần được lưu ý: Trong khổ đau, bạn hiện hữu –đó là lý do tại sao bạn cứ mãi bám chặt vào khổ đau. Trong hạnh phúc, bạn tan biến đi –đó là lý do tại sao bạn sợ hãi hạnh phúc. Trong hạnh phúc cái ngã không thể có mặt. Cái ngã hoàn toàn phi thực, là giả tạo, cái ngã thực ra không có mặt ở đó, chỉ là một sự tin tưởng. Khi bạn khổ đau, tất cả những nỗi thống khổ của bạn, tất cả những chất liệu giả tạo của khổ đau trở thành một cái nạng chống cho bản ngã. Cái ngã chỉ có thể hiện hữu thông qua khổ đau – trong khi vạn hữu rất mực an bình, hoà điệu. Nếu nỗi khổ đau tan biến, những cái nạng chống này cũng tan biến và cái toà lâu đài của bản ngã cũng khởi sự sụp đổ theo.

Trong hạnh phúc, không ai có cái ngã. Bạn để ý như vậy không? Bởi vì tôi nghĩ rằng, có đôi lúc … có những khoảnh khắc thật hiếm hoi, nhưng nó vẫn luôn có mặt - những lúc bạn đang hạnh phúc, bạn có để ý không? Bạn hoàn toàn tan biến đi trong nỗi hạnh phúc đó. Bạn đang thưởng thức một điệu nhạc, cửa sổ tâm hồn của bạn rộng mở ra và bạn chìm ngập trong niềm hạnh phúc này. Trong khoảnh khắc đó, bạn không còn là bạn mà là âm nhạc - bạn đã tan biến đi. Khi bạn đang khiêu vũ, một khoảnh khắc chợt đến như làn gíó nhẹ, bạn lâng lâng trong một cảm xúc chưa hề biết … bạn đang được tưới tẩm với một ân sủng. Vũ công đã tan biến đi, chĩ còn lại vũ điệu.Có lúc ở trên núi cao, có lúc đang tắm nắng ngoài bải biển, bạn bỗng như biến mất. Những khoảnh khắc mà bạn không còn hiện hữu này là những khoảnh khắc của hạnh phúc, của cực lạc, của giây phút xuất thần. Không ai có thể vừa hạnh phúc vừa hiện hữu. Khi hạnh phúc có mặt, bạn vắng bóng -bạn không bao giờ có thể đối bóng với hạnh phúc. Thế nhưng bạn có thể sóng đôi rất mực hoà điệu với bất hạnh, khổ đau. Khổ đau và bạn có thể cùng nhau gắn bó –thực ra bạn không thể hiện hữu một cách tách biệt. Khi con người cứ mãi tiếp tục gắn bó với khổ đau, họ thực sự đi tìm kiếm địa ngục.

George Bernard Shaw (3) đã có lần tuyên bố, “Nếu như tôi là người số hai đứng sắp hàng nối đuôi để lên thiên đàng thì tôi không còn muốn lên nơi đó nữa. Nhưng nếu tôi có thể là người đầu tiên có mặt ở địa ngục, tôi sẽ chọn địa ngục –tôi chỉ muốn rằng mình là người đầu tiên.” Địa ngục cũng được đi, có thể chấp nhận được, nhưng trở thành nhân vật số hai đứng sau ai đó là điều không thể chấp nhận. Và đây không phải là điều chỉ có George Bernard Shaw nói ra – nó cũng là khát vọng chung của mọi người.

Bạn sẵn sàng để đi vào địa ngục, không có vấn đề - nếu ở nơi đó cái ta của bạn có thể hiện hữu. Trên thiên đàng, bạn không thể hiện hữu như một bản ngã.

Tại sao con người cứ tìm cách ức chế phút giây tuyệt đỉnh? Bởi vì với cực lạc bạn tan biến đi. Và thêm một điểm nữa: Con người không phải chỉ ức chế phút giây cực lạc, họ còn ức chế cả bản tánh tự nhiên nữa. Vấn đề này cần phải được nhận thức theo một phương cách nào đó …

Ý thức của con người có ba tầng. Tầng ý thức thông thường còn được gọi là tâm thức. Ở dưới cùng là vô thức (hay tiềm thức), tầng ở trên là siêu thức. Chen vào giữa hai tầng này –vô thức và siêu thức- tầng ý thức, chỉ là một mảng rất nhỏ so với hai tầng kia. Nếu xem tầng vô thức rộng lớn bao la như đại dương và tầng siêu thức cũng thế, thì ở giữa chúng, tầng ý thức chỉ là một khu vực nhỏ, giống như một hòn đảo -hải đảo của bản ngã. Nếu bạn đi sâu vào vô thức, nó biến mất –cái hải đảo này sẽ tan biến đi như chưa bao giờ là một hòn đảo thực sự mà chỉ là một tảng băng thạch. Nếu bạn đi vào vô thức, nó không còn có mặt. Thế nên, con người cũng rất sợ hãi cả bản tánh tự nhiên. Con người sợ hãi Thượng Đế cũng giống như họ sợ hãi tình dục, họ sợ hãi nguyện cầu cũng giống như họ sợ hãi thương yêu. Tất cả nỗi sợ hãi đều có một lý do giống nhau -họ sợ rằng mình sẽ rơi xuống dưới tầng ý thức, vì nếu để cho phần vô thức vận hành thì họ sẽ không còn hiện hữu nữa. Cái hải đảo bản ngã của họ tan chảy và biến mất.

Khi làm tình, bạn không còn hiện hữu -trừ phi bạn là nhà đạo đức hay là người Thanh giáo. Khi bạn làm tình, bạn hoàn toàn tan chảy, biến mất. Không còn bạn, chỉ còn lại một sự rung động tuyệt vời, một khoái cảm vô biên… Đó là khúc luân vũ của năng lượng, là tiết tấu bao la, là hoà điệu tuyệt vời – bạn nghe thanh âm chưa từng được nghe, nếm hương vị của một cái gì đó chưa từng được nếm… nhưng bạn không hề hiện hữu. Thế nên người ta sợ hãi vô thức.

Điều này cũng tương tự như khi bạn vượt ra khỏi tầng ý thức và vươn đến cảnh giới cực lạc -đến Thượng Đế, chìm trong nguyện cầu, thiền định. Sự sợ hãi cũng giống như thế, rằng bạn sẽ tan chảy đi.

Với vô thức, đôi lúc bạn còn gặp gỡ hẹn hò. Bởi vì với vô thức vẫn còn có một điều tuyệt vời -bạn tan biến đi nhưng mà bạn còn có thể quay trở lại. Cả vô thức lẫn siêu thức có một điểm tương đồng -bạn tan biến đi trong đó. Điểm khác nhau của chúng là -với vô thức bạn chỉ tan biến đi trong một khoảnh khắc, rồi bạn quay về, trở lại mái nhà xưa. Cái hải đảo đó vẫn còn là nơi trú ẩn an toàn của bạn và bạn vẫn là bạn của trước đây. Cuộc hành hương chỉ diễn ra trong vài giây phút, chỉ là một khoảnh khắc tạm thời.

Thế nên con người thỉnh thoảng vẫn dành cho vô thức một sự hẹn hò gặp gỡ, nhưng đối với siêu thức thì họ tìm cách tránh xa. Bởi vì một khi đã thể nhập vào đó, bạn sẽ không bao giờ quay trở lại. Gate gate paragate parasangate bodhi svaha -vượt qua, vượt qua, vượt qua vĩnh viễn; vượt qua vĩnh viễn, không bao giờ trở lại. Thế nên người ta sợ hãi, kinh khiếp. Thế nhưng nỗi sợ hãi này phải được buông bỏ, bằng không bạn sẽ mãi sống trong địa ngục –và chính bạn đã chọn lựa để sống ở đó. Bạn mãi sống trong khổ đau vì bạn đã quyết định như thế.Toàn bộ nỗ lực của tôi ở đây là làm cho bạn tỉnh thức để nhìn thấy khổ đau đã hiện hữu như thế nào. Nó có mặt với sự hỗ trợ, cộng tác tận tình của bạn; nó không thể hiện hữu một mình. Bạn cũng hiện hữu với sự hỗ trợ của nó, và ngược lại –đây là một tổ hợp đại âm mưu giữa cái ngã và khổ đau. Bạn có nhận thấy điều này không? Con người thường cứ than vãn về nỗi bất hạnh của mình hơn là nói về hạnh phúc. Con người cứ không ngừng lải nhải và làm chán tai người khác với những khổ đau, bệnh hoạn, và những chuyện đại loại như thế.

Tôi đã từng nghe chuyện có một bà đến phòng mạch thăm bệnh và vị bác sĩ hỏi, “Bà có vấn đề gì đây?” Người đàn bà trả lời, “Đừng có thắc mắc chuyện tôi đang bệnh gì -cứ việc mổ cho tôi đi.”

Vị bác sĩ ngạc nhiên, “Chuyện gì vậy? Mổ cái gì? Bộ bà phát khùng rồi chắc?” Người đàn bà trả lời, “Mổ cái gì cũng được tất –cắt amiđan, ruột thừa, cái gì cũng được hết. Tôi đang phát ngấy lên khi phải nghe những chuyện giải phẫu của thiên hạ. Bất cứ lúc nào tôi gặp một bà bạn là cứ y như tôi phải ngồi nghe bà ta kể lể chuyện bà ta đã mổ amiđan như thế nào, thế là tôi phải lắng nghe câu chuyện từ đầu chí cuối. Gặp bà khác thì lại nghe kể chuyện mổ ruột dư … cũng không thiếu một mảy may chi tiết. Còn tôi thì chẳng có chuyện gì để nói cả. Cứ mổ cho tôi bất cứ cái gì để tôi còn có chuyện để nói chứ.”

Con người thường hay kể lể về những nỗi khổ đau của mình và họ cảm thấy rất thống khoái. Bởi vì càng khổ đau nhiều chừng nào xem ra cái ta của họ càng có mặt nhiều chừng nấy: Thế là họ cứ tha hồ thổi phồng thêm về nỗi bất hạnh của mình. Không tin thì bạn cứ việc nhìn lại mình –khi nào bạn nói đến những khổ đau, bất hạnh của mình, bạn cứ luôn cường điệu, phóng đại nó ra.

Lúc còn là giáo sư tại một trường đại học, tôi có một bà bạn đồng nghiệp và bà ta cứ thường làm tôi phát chán về những chuyện bệnh hoạn, mổ xẻ,… của bà ấy. Một hôm tôi điện thoại cho ông chồng -một luật sư rất nổi tiếng- và bảo ông ta, “Bà xả của bạn hành hạ tôi quá chừng. Bất cứ lúc nào gặp tôi là bà ấy bắt đầu mở máy – và tôi đành phải lịch sự lắng nghe tất cả những chuyện bệnh hoạn đầu cua tai nheo!”

Ông chồng cười lớn, “Thế là tôi trút được phần nào gánh nặng -bởi vì bà ấy đã tìm được bạn để trút bầu tâm sự! Nhưng mà đừng có tin bà ấy nghe! Nếu bà ấy nói là bị

‘ung thư’ thì cứ xem như bà ấy bị nhức đầu hay đại loại như thế, đừng … đừng có tin vào chuyện của bả! Trước
đây tôi cũng đã từng tin như thế, lúc ban đầu.”

Bà ấy phóng đại quá mức. Thế nhưng tại sao con người lại cứ thích phóng đại những khổ đau bất hạnh của mình? Bởi vì nỗi khổ lớn chừng nào thì cái ngã của họ cũng lớn theo nhiều chừng nấy. Càng nhiều rắc rối mà họ đối đầu, càng có thêm nhiều thách thức -họ đang đánh một trận chiến to lớn! Họ phóng đại kẻ thù lên bởi vì phải thổi phồng kẻ thù như thế cái ta của họ mới vĩ đại. Để cuối cùng cho thấy họ là người chế ngự được địch thủ.

Nếu chỉ là một cơn nhức đầu qua loa và bạn vượt qua nó thì có gì quan trọng? Nhưng nếu đó là căn bệnh ung thư và bạn chiến thắng được, thì có nghĩa là bạn đã làm được một cái gì đó, giống như một phép mầu.

Hãy để ý và chấm dứt những cơ cấu đang vận hành này. Đừng bao giờ nói đến những khổ đau của bạn –nó không đáng giá chút nào, buông bỏ nó mới là chuyện đáng làm. Đừng bao giờ quan tâm quá mức đến nỗi khổ đau của bạn, bởi vì khi quan tâm đến nó, có nghĩa là bạn đang nuôi dưỡng nó. Lòng quan tâm là thực phẩm nuôi dưỡng –khi bạn quan tâm đến bất cứ điều gì, bạn sẽ càng làm cho nó tăng trưởng mạnh mẽ thêm.

Đừng bao giờ nuôi dưỡng nỗi khổ đau bất hạnh của bạn bằng cách quan tâm đến nó. Nên tách biệt, lánh xa, giữ mình luôn ở trong trạng thái hững hờ. Ngay cả nếu nó thực sự có mặt cũng chẳng sao, đừng buồn lưu ý đến. Và rồi thời gian trôi qua, bạn sẽ rất ngạc nhiên khi thấy một điều -nỗi khổ đau càng ngày càng thu nhỏ lại dần…đến một ngày, bỗng nhiên nó biến mất. Trước đây bạn đã tiếp tay giúp nó hiện hữu bằng cách quan tâm đến nó.

Nên nhớ rằng, chính sự quan tâm là thực phẩm, là chất liệu nuôi dưỡng. Bây giờ đã có những thí nghiệm khoa học chứng minh điều này. Bạn quan tâm đến cái gì, cái đó sẽ tăng trưởng. Người ta cho biết rằng ngay cả cây cối cũng tăng trưởng nhanh chóng hơn nếu như người làm vườn tỏ lòng quan tâm đến chúng. Nếu y quan tâm đặc biệt đến một cây nào, các cây khác sẽ không lớn nhanh bằng cây đó.

Bạn có thể tự thí nghiệm lấy –đây không phải là chuyện khó khăn gì, nó không đòi hỏi bạn phải có cả một phòng thí nghiệm cực lớn. Hãy chọn ra mười cây cảnh cùng một cỡ với nhau và quan tâm đến một cây trong số đó. Bạn tưới nước giống y nhau, bón phân giống y nhau – nhưng chỉ tỏ lòng quan tâm đến một cây duy nhất. Thỉnh thoảng vuốt ve nó, ôm ấp nó, hôn hít nó, quan tâm đến nó nhiều hơn. Thỉnh thoảng đến ngồi bên cạnh nó, nói chuyện với nó, hát cho nó nghe. Và rồi bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng –chính các nhà khoa học cũng đã từng ngạc nhiên- cái cây đó sẽ phát triển, tăng trưởng nhanh hơn. Chỉ trong vài tháng, cái cây này sẽ lớn gấp đôi hơn những cây kia. Các cây kia đã bị bỏ quên –không phải là bạn bỏ quên chuyện tưới nước chúng; tất cả mọi chuyện chăm sóc đều giống nhau. Chỉ có một điều thiếu sót: Bạn không quan tâm đến chúng.Đó là lý do tại sao trẻ con trưởng thành nhanh hơn khi sống với người mẹ. Bạn có thể giao chúng cho y tá chăm sóc –có thể họ chăm sóc còn tốt hơn người mẹ nữa, vì họ là người được đào tạo để làm công việc này. Tuy nhiên có một cái gì đó đã mất mát: Người y tá đã không bày tỏ được lòng quan tâm đối với chúng như của một người mẹ. Người mẹ có thể không phải là một người được huấn luyện để chăm sóc trẻ con, thế nhưng đây không phải là trọng điểm -đứa con biết rằng người mẹ hết lòng quan tâm đến mình, và nó cảm thấy đó chính là điều quan trọng. Nó biết rằng mẹ mình quanh quất ở đâu đây, người mà nó rất mực tin cậy. Sự ôm ấp của người mẹ, sự nồng ấm của người mẹ, sự hết lòng quan tâm của bà làm cho đứa trẻ cảm thấy mình sáng giá.Đứa trẻ thấy mình trở nên cần thiết. Y thấy có người cần đến mình; hạnh phúc, vui sướng khi có mình. Nếu không có y người mẹ sẽ buồn rầu đau khổ, nếu y ốm đau, người mẹ sẽ lo âu phiền não. Như thế trên cõi đời này y không phải là đồ phế thải, có ai đó trông cậy vào y. Có ai đó đã đầu tư vào y –có ai đó sẽ buồn khổ nếu không có mình, y đang làm cho ai đó hạnh phúc. Khi bạn cảm thấy rằng mình quả thực cần thiết cho ai đó, lòng bạn cảm thấy sướng vui. Cảm thấy mình cần thiết là một nhu cầu –sự quan tâm chiếu cố của họ đã cho y biết chắc một điều rằng y thực sự cần thiết cho người khác. Nếu không có y người mẹ sẽ không còn giống như người đàn bà trước đây. Bà sẽ không còn nở nụ cười, bà sẽ không còn chạy loanh quanh như đang chạy loanh quanh chung quanh y; bà sẽ buồn rầu, khổ sở. Thế là đời sống của y trở nên có ý nghĩa; y đã mang đến ý nghĩa cho thế gian này.

Khi bạn yêu một cô gái, nàng bỗng trở nên đẹp đẽ

tuyệt vời hơn. Khi một cô gái yêu bạn, bạn trở thành hào hoa phong nhã hơn, bỗng dưng tất cả những thô kệch vụng về của bạn biến đi đâu mất. Bạn trở nên sạch sẽ hơn

-bạn tắm rửa mỗi ngày, bạn đánh răng cẩn thận, bây giờ
bạn lo lắng không biết mồ hôi mình tiết ra có nặng mùi không.

Bạn thay đổi nhanh chóng khi có cô gái nào đó yêu bạn. Chuyện gì đã xảy ra? Chuyện đơn giản là bây giờ có người quan tâm đến bạn, bạn trở nên quan trọng trong cuộc đời này. Có đôi mắt của ai đó đang dõi trông theo bạn –và bạn cần phải làm hài lòng đôi mắt kia, niềm hạnh phúc của chúng trông cậy ở bạn. Bạn đã không còn vô nghĩa trong cõi đời này, mà là một cần thiết. Bạn phải có mặt ở đây –không có bạn thế giới này sẽ không còn giống như xưa. Bỗng dưng chung quanh bạn là vòng nguyệt quế, là vô vàn ý nghĩa; bạn như được bao phủ bởi cả một mùi hương. Bạn có thể thấy rõ điều này ở một người đàn ông để biết là y đang yêu hay không. Để ý và quan sát rồi bạn sẽ thấy. Khi một người đàn ông chưa yêu, trông y có vẻ lờ phờ uể oải như người thiếu ngủ. Đôi chân y lê những bước nặng nhọc, như một sinh vật buồn tẻ, thiếu vắng nhựa sống, niềm vui. Y đã không còn đôi cánh, đôi cánh của y đã bị cắt đi mất rồi.Thế nhưng khi một người đàn ông đang yêu, bỗng dưng y như được chắp thêm đôi cánh. Bầu trời của y phủ đầy những giấc mơ hoa mộng, tất cả đẹp như một bài thơ. Không có một người nam hay người nữ nào trên trái đất này mà không trở thành nhà thơ khi họ đang yêu. Đúng vậy, tất cả những ai được gọi là nhà thơ trên thế gian này đều là những người không ngừng chìm đắm trong yêu đương. Đối tượng tình yêu của họ không nhất thiết là trai gái mà là bất cứ một cái gì đó –có thể là thiên nhiên, là Thượng Đế, là người đẹp hay nhân loại nói chung- tuy nhiên những người được biết là nhà thơ đều có một tình yêu miên viễn như thế. Nhờ thế mà họ sống mãi trong thế giới thi ca. Bằng không, tất cả mọi người đều là thi sĩ hết

–vì thế, một khi tình yêu mất dấu, thế giới thi ca cũng mất dấu luôn.

Lòng quan tâm ưu ái chính là thực phẩm, một loại thực phẩm rất mực tế vi. Thế nên cần ghi nhớ điều này: Đừng bao giờ quan tâm đến cái tiêu cực, đừng bao giờ quan tâm đến bất hạnh khổ đau. Đừng đá động đến nó, đừng phóng đại nó lên -bạn đang làm công việc hủy diệt chính mình, một sự tự hủy. Hãy mặc kệ nó, không ngó ngàng gì đến, nó sẽ biến mất. Hãy dửng dưng với nó. Dửng dưng là thuốc độc -nếu bạn muốn tiêu diệt nó, hãy tập cho mình sự dửng dưng đối với nó.

Để ý đến hạnh phúc, bày tỏ lòng quan tâm hơn đối với hạnh phúc. Nâng niu từng niềm hạnh phúc nhỏ của bạn - chỉ là những khoảnh khắc nhỏ, nhưng bạn nên tập trung toàn bộ năng lượng của mình vào đó, trút vào đó hoàn toàn con người bạn. Và thế là nó sẽ tăng trưởng lên, sẽ lan rộng ra trên toàn bộ cuộc đời mình.

Thiên đàng không phải là một nơi chốn địa lý, tọa lạc ở một nơi nào đó –thiên đàng là cách sống, và địa ngục cũng thế, chỉ là một cách sống. Địa ngục ở tại đây và thiên đàng cũng ở tại đây. Thế nên có đôi lúc chuyện xảy ra là bạn có thể đang ở trong địa ngục nhưng người ngồi kế bạn đang ở trong thiên đàng. Thế nên thiên đàng và địa ngục không hề tách lìa. Chúng chỉ là những trạng thái tâm lý, những lối sống, và tất cả đều tùy thuộc vào bạn.

Câu hỏi thứ ba

Tôi muốn trở thành một sa môn thế nhưng tôi đã được khuyến cáo từ lúc còn thơ ấu là nên đi từng bước một cách cẩn thận. Và bởi vậy, tôi đã lưỡng lự trong một thời gian khá dài. Tôi nên làm gì đây?

Nếu bạn cứ tiếp tục lưỡng lự, bạn sẽ đánh mất tất cả những gì tuyệt vời nhất. Bởi vì giây phút tuyệt vời chỉ đến với bạn trong những khoảnh khắc rất mực hiếm hoi - nếu bạn không sẵn sàng để nhảy lên tàu kịp lúc, bạn sẽ vẫn cứ tiếp tục mất đi cơ hội. Một người cứ luôn luôn lưỡng lự sẽ cứ tiếp tục lỡ tàu -bởi vì khi cơ hội đến, y lại lưỡng lự. Khi cơ hội trôi qua, lúc đó y quyết định thì đã muộn rồi. Thế là y tiếp tục chờ đợi một chuyến tàu khác.

Có một giai thoại về Immanuel Kant. Một cô gái đã tỏ ý muốn kết hôn với ông ta. Đó là một người phụ nữ rất mực nhân ái -bởi vì người đời hiếm ai có thể yêu được những loại người như Immanuel Kant. Đầu óc luôn luôn cứ vơ vẩn ở tận chín tầng mây … Ai mà có thể yêu được những loại người như thế? Người phụ nữ này chắc chắn phải là người có lòng từ bi lân mẫn.

Và rồi Immanuel Kant trả lời: “Hãy để tôi suy nghĩ một tí”. Một tí của ông ta kéo dài đến ba năm –quán chiếu vấn đề trên mọi góc cạnh, mặt tích cực và tiêu cực, thuận và chống. Nay cuốn nhật ký của ông còn được bảo quản cho thấy ông đã viết ra cả trên ba trăm lý do thuận tình và chống lại. Và rồi cuối cùng lý do “thuận” thắng phiếu -chỉ một phiếu thôi, nhưng với lý do này, ông đã đi đến quyết định cuối cùng. Hãy nhìn xem, quyết định cái kiểu này thì chẳng có vẻ gì là tình yêu cả. Phải không? Hoàn toàn luận lý -một người thuần lý kiểu tam đoạn luận.

Thế rồi ông ta tìm đến nhà người thiếu nữ kia và gõ cửa. Người cha cô gái ra mở cửa, chào hỏi, “Cái gì đó anh bạn trẻ?” “Thưa, tôi đã quyết định muốn được kết hôn với con gái ông,” Kant trả lời.

Người đàn ông cười lớn, “Anh bạn đã đến hơi trễ một tí –nó đã lấy chồng và có một đứa con rồi! Bạn đã lỡ mất cơ hội.” Và Immanuel Kant được biết là đã sống đời độc thân cho đến cuối đời -bởi vì không hề có một người phụ nữ nào mở lời với ông, và dĩ nhiên ông ta cũng không thể nào tự mình ngỏ lời với bất cứ người đàn bà nào; chuyện khó mà xảy ra với loại người như Kant. Ông ta sẽ rất lưỡng lự khi ngỏ lời, sẽ lưỡng lự cả hàng năm trời may ra mới dám hỏi.

Một cô gái con nhà khá giả chưa hề đụng móng tay đến chuyện bếp núc vừa mới kết hôn. Muốn chứng tỏ cho ông chồng biết đến tài nấu nướng của mình, thế nên nhân lúc người làm nghỉ phép, cô ta đã quyết định làm một con gà nướng cho bửa ăn tối. Nàng ta nhổ lông con gà một cách cẩn thận, xếp vào nồi rất mực gọn ghẽ rồi đút vào lò.

Khoảng hai giờ đồng hồ sau, cô nàng nghe một tiếng động cực mạnh vang lên ở cánh cửa lò. Khám xét kỹ lưỡng cho thấy là sự náo động này gây lên bởi con gà vừa mới được đút lò.

“Thưa bà,” con gà kêu lên khẩn khoản, “Xin bà làm ơn hoặc trả lông lại cho tôi hoặc mở điện ra. Tôi đang lạnh đến chết cóng trong cái lò này.”

Thế là bạn đã chờ đợi quá lâu rồi. Phải làm một cái gì đó hay là chết! Hãy tự cho mình một tí ân huệ. Tại sao phải sợ hãi như thế? Tại sao phải cẩn thận như thế? Cuộc sống chỉ dành cho những người can đảm. Điều này không có nghĩa là tôi phủ nhận đức tính cẩn thận –nhưng sự cẩn thận của tôi có một ý nghĩa hoàn toàn khác biệt với bạn.

Cẩn thận đối với tôi có nghĩa là cảnh giác, tỉnh thức. Cẩn thận không có nghĩa là láu cá, khôn vặt; càng không có nghĩa là tính toán. Cẩn thận đồng nghĩa với tỉnh thức, sống trong một cung cách hoàn toàn tỉnh thức. Đừng đi vào đời bằng đôi mắt ngái ngủ mà hãy bằng đôi mắt rộng mở. Tôi không hề bảo bạn “Cứ việc nhắm mắt và làm bất cứ chuyện gì.” Tôi bảo bạn mở to đôi mắt của mình ra. Nhưng nếu cứ mở mắt, rồi ngồi lặng yên và không bao giờ dám chấp nhận chuyện rủi ro, bạn sẽ không bao giờ đi tới bến bờ nào cả. Bạn chỉ sẽ chết dí ngay tại chỗ đó.

Bạn không phải đang sống mà chỉ là trưởng thành như cây cỏ. Hãy chuyển động! Đời sống là một chuyển động không ngừng, là dòng sông luân lưu. Nếu dòng sông lưỡng lự, nó sẽ biến thành ao hồ. Ao hồ là tù đọng, là một xác chết, và tự nhiên là nó sẽ trở thành dơ bẩn. Rồi không sớm thì muộn nó sẽ khô cạn, nước sẽ bốc hơi.

Dòng sông luân lưu tuôn chảy đi vào đại dương, đi vào vô tận. Nó không cần đến bản đồ, không cần người hướng đạo, và cũng không biết chắc là nó sẽ dừng lại ở nơi đâu. Đại dương thì xa xôi quá đổi –ngay cả không thể nghe được tiếng sóng vỗ rì rào. Thế nhưng dòng sông không ngừng đi tới, nó lặng lờ tuôn chảy, chẳng biết nơi đâu là bến bờ, và vẫn cứ tiếp tục dò dẫm đi vào cỏi lạ … cho đến một ngày, nó thể nhập vào đại dương. Tất cả mọi dòng sông đều đi đến đích.

Nếu bạn muốn đi đến đích, bạn cũng sẽ phải luân lưu tuôn chảy như dòng sông. Đồng ý là con người cần phải cảnh giác -thế nhưng cẩn thận quá mức có thể là một chướng ngại. Nó sẽ không cho phép bạn đi vào những vùng đất xa lạ của đời mình. Cái mà ta biết sẽ không bao giờ đủ -chỉ có cái chưa biết mới làm thoả mãn ta. Chỉ khi nào bạn dấn bước đi vào vùng đất xa lạ đó, bạn mới thực sự tươi mát, trẻ trung trở lại.

Từ lâu lắm rồi, bạn đang sống một cuộc đời thường của một người không phải là hành giả sa môn. Nếu bạn thấy cuộc sống này là hạnh phúc, vui thú, là hoàn toàn không có vấn đề gì -thế thì cũng đừng nên bận tâm đến chuyện hành giả, sa môn. Đâu có điểm gì quan trọng để bạn trở thành một hành giả. Tôi sẽ là người cuối cùng trên thế gian này để điểm đạo cho bạn. Nếu bạn cảm thấy hạnh phúc với cuộc đời, với cách thế mà bạn đang sống, thì bạn đâu có nhu cầu.

Tuy nhiên nếu bạn cảm thấy bất hạnh, khổ đau với cuộc sống này thì bạn cần một ít can đảm đủ để cất một vài bước vượt ra ngoài khuôn khổ mà bạn hiện đang sống. Tôi không hề bảo đảm rằng trở thành một hành giả sẽ mang đến cho bạn an lạc hạnh phúc -mọi chuyện không hề dễ dàng như thế. Nhưng một điều mà tôi có thể hứa khả: bạn sẽ lớn dậy, sẽ rộng mở hơn. Và một khi bạn lớn dậy, những khả năng tiềm ẩn cũng lớn dậy theo -bạn sẽ có nhiều cơ hội để đạt hạnh phúc hơn. Sẽ không có gì xảy ra khi bạn chỉ đơn thuần trở thành một hành giả, nhưng sự can đảm để dấn bước vào một cuộc phiêu lưu mới sẽ làm cho đời sống bạn trở nên sinh động hơn. Và hạnh phúc chỉ xảy đến cho những người có một đời sống sinh động.

Có đôi lúc, sự tính toán quá mức, tính toán theo kiểu đầu óc con buôn, sẽ tạo ra thêm những rắc rối phiền hà không cần thiết mà ta không ngờ đến.

Một cặp vợ chồng mới cưới đi hưởng tuần trăng mật tại Washington D.C. và quyết định lưu trú tại khách sạn Watergate (4). Cô dâu mới sau khi leo lên giường ngủ liền bảo chồng, “Cưng ơi, em cảm thấy không thoải mái chút nào, có thể là cái phòng này đã bị đặt máy nghe lén.”

Thế là tân lang bắt đầu một cuộc lục soát không sót một xó xỉnh nào: đàng sau những bức tranh treo trên tường, trong những ngọn đèn, giữa những đồ đạc thiết trí trong phòng. Cuối cùng anh ta lật tung tấm thảm lên và tìm thấy một tấm dĩa sắt được gắn vào sàn nhà. Anh ta tháo hết các đinh ốc và gỡ tấm dĩa lên. Cảm thấy an tâm, cặp vợ chồng mới lên giường và trải qua môt đêm cực kỳ hạnh phúc.

Sáng hôm sau, khi đang đứng ở phòng tiếp tân của khách sạn, người lễ tân bắt chuyện: “Đêm rồi, ông bà có cảm thấy thoải mái với khách sạn của chúng tôi không?”

“Ồ. Tuyệt vời,” tân lang trả lời.

“Thế thì hay quá,” người bồi lễ tân tiếp tục, “Đêm rồi, căp vợ chồng ở ngay tầng dưới căn phòng của ông bà đã bị cái giá đèn trên trần nhà rơi xuống người họ!”

Thế đó, sự cẩn thận tính toán của bạn đôi khi có thể gây tai hại không những cho bạn mà cho cả người khác nữa! Rất mực tai hại! Bạn cần một tí can đảm -một chút liều mạng là tốt nhất.

Bây giờ là một câu chuyện cuối cho bạn…

Một cô gái tuyệt đẹp đến xin làm công việc dạy sư tử tại một gánh xiệc. “Tôi đã có người làm công việc này rồi,”người chủ trả lời. “Nhưng tôi có thể nhận cô vào bìểu diễn các vai trò khác, cỡi ngựa hay đu xà treo chẳng hạn.”

“Không,” cô gái phản đối, “Tôi chỉ muốn làm người huấn luyện sư tử.”

Đúng vào lúc ấy người dạy thú của gánh xiệc bước vào mặt mày hớt hải với cánh tay đầy máu, “Con sư tử trở chứng đã đớp vào cánh tay tôi,” y rên lên, “Thế là chương trình này phải hủy bỏ tối nay.”

“Được rồi,” người chủ quay qua cô gái, “Cô có thể đảm nhận công việc này.”

Cô gái liền bước vào chuồng sư tử, chậm rãi cởi hết giày vớ ra, rồi lần lượt đến áo quần, nịt vú, quần lót. Xong cô nàng xếp lại tất cả một cách gọn gàng, và trong tư thế khoả thân, nằm dài ra trên sàn chuồng sư tử, dùng gói áo quần làm gối kê đầu.

Cặp sư tử hiền lành ngoan ngoản bước đến và bắt đầu liếm vào mặt, vào cổ, vào ngực, vú cô gái.

Người chủ liền quay qua người dạy thú đang còn săn sóc vết thương, “Tại sao ông lại không làm được như thế?”

“Làm được chứ,” người dạy thú trả lời, “với điều kiện là ông mang hai con sư tử chết tiệt kia ra khỏi chuồng đi.”

Tại sao bạn lại đang chờ đợi nhỉ? Chờ cho đến lúc cặp sư tử kia được mang ra khỏi chuồng? Lúc đó bạn mới chịu trở thành hành giả, sa môn? Như thế thì đâu còn gì là trọng điểm nữa? Vâng, đây là một dịch vụ đầy rủi ro, trở thành một hành giả, sa môn là một việc làm rất mực may rủi. Đây không phải là một món hời mà là một trò chơi may rủi -bạn không hề biết được chuyện gì sẽ xảy đến cho mình. Và tôi không hề bảo đảm với bạn bất cứ điều gì, không cho bạn một văn tự hứa hẹn. Hành giả, sa môn không phải là một loại trái phiếu.

Tôi chỉ làm công việc đơn giản là mở cho bạn cánh cửa vào vùng hoang dã, vào đại dương mênh mông, vào cõi cực lạc. Chỉ đơn thuần mở ra cánh cửa. Và khi cánh cửa mở ra, hãy bước vào, đừng lưỡng lự. Lưỡng lự là một tập quán lâu đời của bạn. Và do bởi sự lưỡng lự này, bạn đã đánh mất không biết bao nhiêu cơ hội trong cuộc đời mình -những cơ hội đến rồi đi. Nó không hề chờ đợi ai, nó không cần quan tâm đến bạn. Nó đến và rồi chỉ trong khoảnh khắc, nó đội nón ra đi. Và nếu bạn không sẵn sàng để nắm lấy cơ hội khi nó còn ở đó… Mà nó lưu lại ở đó chỉ trong một khoảng thời gian ngắn thôi, rồi cánh cửa đóng lại, đôi khi sẽ đóng lại vĩnh viễn … ai mà biết được.

Thế nên khi cánh cửa mở ra, hãy nhảy ngay -nhảy vào vùng hoang dã xa lạ ấy. Bạn sẽ không mất mát gì cả. Bạn có gì đâu để mà mất mát? Thế thì tại sao bạn lại phải lo lắng rằng mình sẽ mất cái gì đó? Tại sao bạn lại ngần ngại? Bạn mất đi cái gì?

Cũng chẳng khác gì một người trần truồng đang đứng trước dòng sông nhưng không muốn tắm vì lo sợ -y sợ là mình không biết sẽ phải phơi áo quần ở đâu! Mặc dù y không hề có áo quần, đang trần như nhộng, nhưng y sẽ không dám tắm sông bởi vì việc này đã đặt ra cho y một vấn đề nan giải –phơi áo quần ở chỗ nào?

Hãy nhìn kỹ đi: Cái gì làm bạn sợ hãi? Bạn mất đi cái gì? Chỉ mất nỗi khổ đau của bạn thôi!

Câu hỏi thứ tư Xin làm ơn giải thích dùm tôi. Có phải cái sống là người quan sát và cái chết là đối tượng được quan sát?

Không. Cả hai đều là đối tượng được quan sát -sự sống và cái chết. Vượt ra ngoài chúng là người quan sát. Bạn không thể gọi là người quan sát “sự sống” bởi vì sự sống chứa đựng cái chết. Bạn cũng không thể gọi người quan sát “cái chết” bởi vì cái chết ươm mầm sự sống. Cái người quan sát đó chỉ là một siêu nghiệm.

Rằng bạn không là sự sống cũng không là cái chết. Bạn kinh qua sự sống, bạn kinh qua cái chết, nhưng bạn không là cả hai. Bạn chỉ là một chứng nhân của tất cả. Bạn kinh qua hạnh phúc, qua khổ đau, bất hạnh, bạn kinh qua bệnh hoạn, sức khoẻ, bạn kinh qua thành công, thất bại –nhưng bạn không hề là những thứ này. Bạn chỉ luôn là một người quan sát, một chứng nhân.

Sự chứng kiến đó vượt ra khỏi lãnh vực nhị nguyên. Thế nên đừng cố gắng đồng hoá mình với một phần của đối cực nào. Sự sống chỉ là bộ phần của một cái vòng tròn, nửa phần kia là cái chết vẫn luôn hiện hữu. Chết và sống không hề phân lìa, chúng sóng đôi cùng nhau. Chết và sống chỉ là hai khía cạnh của cùng một năng lượng, là hai mặt của một đồng tiền -một mặt là sự sống, mặt kia là cái chết. Bạn có thể nào nghĩ đến sự sống mà không có cái chết? Cũng như có thể nào bạn nghĩ đến cái chết mà không có sự sống? Thế nên chúng không hề là hai mặt đối nghịch mà bổ túc lẫn nhau. Chúng là thân hữu của nhau, không phải kẻ thù; chúng là những người hùn vốn chung của cùng doanh nghiệp.

Tôi có thể hiểu được câu hỏi của bạn. Bạn chỉ muốn đồng hoá mình với sự sống, để bạn có thể tuyên bố rằng, “Tôi là bất tử, cái chết không có tôi.” Đó là nỗi khát khao của bạn. Tôi không hề nói rằng bạn không bất tử, nhưng mà cái danh từ “bất tử” xem ra không ổn chút nào. Bạn có thể bất diệt nhưng không bất tử. “Bất tử” có nghĩa là không có cái chết –luôn luôn là sự sống, sống đời. “Bất diệt” có nghĩa là bạn không có cả hai thứ. Bạn là bộ phận của một tổng thể tiếp nối không ngừng –kinh qua sự sống, kinh qua cái chết, lúc lên lúc xuống, những lũng sâu và núi cao, tiếp nối không ngừng. Bạn là những mảnh đời đã sống và những mảnh đời đã chết, chưa hề cách biệt … một hoa sen trong biển lửa, không hề bị chạm đến.

Chuyện kể rằng Maharshi Raman đang hấp hối. Vào hôm Thứ Năm, ngày 13 tháng Tư, một bác sĩ mang đến cho ông cái máy thở phụ để làm dịu bớt sự tắc nghẽn hô hấp trong buồng phổi, nhưng ông đã từ chối. “Không còn cần thiết, trong vòng hai ngày nữa mọi chuyện sẽ đâu vào đó,” ông bảo. Và hai ngày sau, ông đã qua đời.

Vào lúc mặt trời sắp lặn, Maharshi bảo những người thị giả nâng ông dậy. Họ biết rằng bất cứ sự chuyển động, đụng chạm nào cũng sẽ làm cho ông rất đau đớn, tuy nhiên ông bảo họ đừng bận tâm đến chuyện đó. Ông đang bị hành hạ bởi bệnh ung thư –ông bị ung thư cổ, rất mực đau đớn. Ông không thể ăn uống, không thể chuyển động cái đầu, ngay đến việc nói lên vài lời cũng rất khó khăn.

Ông đã ngồi dậy được nhờ một thị giả đỡ cho ông cái đầu. Một người bác sĩ khác sửa soạn cho ông thở dưỡng khí nhưng ông khoát tay bảo đem đi nơi khác.

Bỗng nhiên một nhóm đồ đệ tụ tập ở hàng hiên bên ngoài cất lên tiếng hát bài “Aranuchala - Siva”, một cái bhajan mà ông rất thích. Ông rất yêu mến cái vùng Aranuchala đó, ngọn đồi nơi mà ông từng lưu trú có tên là “Aranuchala”, và cái bài bhajan là một lời nguyện cầu, lời nguyện cầu cho ngọn đồi kia.

Khi nghe được bài này, đôi mắt của Maharshi mở rộng và sáng lên. Ông nở một nụ cười nhẹ nhàng chan chứa trìu mến thương yêu. Trong khoé mắt đó ứa ra những giọt nước mắt hạnh phúc, hoan lạc.

Có ai đó cất tiếng hỏi, “Maharshi, có phải ngài đang thực sự rời bỏ chúng tôi?” Rất khó khăn để nói chuyện, nhưng ông cũng thốt ra được vài lời, “Người ta bảo rằng ta sắp chết -thế nhưng ta không hề đi đâu cả. Ta đi đâu bây giờ? Ta luôn ở đây.”

Ông thở hắt ra một hơi cuối cùng, rồi im lặng. Không hề có một sự vùng vẫy, co quắp, không hề có dấu hiệu nào khác của cái chết: chỉ không còn hơi thở tiếp nối.

Những gì mà ông ta nói mang một ý nghĩa vô cùng lớn lao -“Ta đi đâu bây giờ? Ta vẫn luôn ở đây.” Không có nơi chốn nào để đến. Chỉ có một hiện hữu này đây, chỉ có một khúc luân vũ này đây -người ta có thể đi đâu bây giờ? Sự sống đến rồi đi. Cái chết đến rồi đi –nhưng biết nơi đâu là chốn quê nhà? Bạn đã hiện hữu ở đó trước khi có sự sống.

Đó là lý do tại sao các vị Thiền sư thường hay bảo môn đệ: Hãy đi vào thiền quán và cố gắng để nhìn rõ cái mặt mũi của mình trước khi sinh ra đời –và đôi lúc trước khi cả cha mẹ, ông bà của bạn ra đời. Tìm cái khuôn mặt bản thể uyên nguyên của bạn trước khi bạn được sinh ra trên cõi đời này.

Bạn hiện hữu ở đó trước khi sinh ra và bạn cũng sẽ hiện hữu ở đó sau khi chết. Đời sống là khoảng cách giữa lúc ra đời và cái chết. Bạn không phải là sự sống. Bạn là vĩnh cửu, là vô thủy vô chung. Bạn sẽ vẫn luôn có mặt ngay bây giờ và ở đây, luôn luôn và luôn luôn. Tuy nhiên đừng gọi đó là bất tử bởi vì trong chữ “tử” này đã bao hàm cái “chết”. Thế cho nên nó không bất tử -mà là vô sanh, vô diệt.

Hãy luôn luôn ghi nhớ điều này, bất cứ lúc nào bạn buông bỏ nhị nguyên tính, hãy buông bỏ toàn bộ. Nếu bạn giữ lại một nữa, cái phần kia cũng sẽ tự động được giữ lại luôn. Nếu bạn nghĩ đến sự sống, điều tự nhiên là bạn lo sợ cái chết. Thế rồi bạn tiếp tục trấn an mình rằng bạn sẽ không chết -thế nhưng khi đồng hoá mình với sự sống, bạn biết rằng sống nghĩa là chết trong từng khoảnh khắc.

Đời sống chỉ là một biểu hiện, một hiển thị. Cái chết là năng lượng tiếp tục chuyển động vào cõi vô sắc tướng. Sống chỉ là một chương, và cái chết mở ra một chương khác, nhưng cái năng lượng thì vượt ra ngoài những chương mục kia: đó là một sinh thể.

Cung cách chết của Dược Sơn (Nhật: Yakusan) -một vị đại Thiền sư- đã là một mẫu nhỏ trong toàn bộ đời sống của ông. Trước giờ lâm tử, ông la lớn lên, “Cái chánh điện đang sụp đổ! Cái chánh điện đang sụp đổ!” Những tăng sĩ hối hả mang đủ các thứ để chống đỡ chạy đến. Thiền sư Dược Sơn khoát tay bảo họ, “Không có ai trong các ngươi hiểu ta đang nói gì cả!” Xong ông qua đời.

“Cái chánh điện” được xây dựng trên cơ sở nhị nguyên tính sống/chết. Nhị nguyên tính là cái nhà, cái chánh điện. Cái cấu trúc nhị nguyên này đang sụp đổ -đó là ý nghĩa của những gì mà Dược Sơn muốn nói khi kêu lên, “Cái chánh điện đang sụp đổ!”. Nhị nguyên tan biến và bất nhị khởi dậy … những đám mây đen tan đi chỉ còn lại bầu trời trong vắt. Bầu trời trong vắt đó không thể được đồng hoá với bất kỳ ngôn từ đến từ bất kỳ một cặp nhị nguyên nào. Bạn không thể gọi nó là ánh sáng, bởi vì ánh sáng là một bộ phận của bóng tối, người bạn thiết thân của bóng tối. Bạn không thể gọi nó là dễ thương, bởi vì thương yêu là bạn đồng hành của thù hận. Bạn không thể gọi nó là đàn ông bởi vì đàn ông và phụ nữ là một cặp sóng đôi. Bạn cũng không thể gọi nó bằng bất cứ tên gọi nào, bởi vì tất cả mọi danh hiệu đều là một phần tử của nhị nguyên.

Thế nên Đức Phật đã im lặng trước vấn đề này. Bất cứ lúc nào có ai hỏi ngài rằng, “Bạch Thế Tôn, cái gì sẽ xảy đến cho ngài, ngài sẽ đi về đâu sau khi chết?” Đức Phật chỉ mĩm cười. Ngài không hề thốt ra một tiếng bởi vì tất cả mọi khả năng ngôn ngữ đều sai lầm, bất túc. Tất cả lời nói đều sai trái, hư vọng. -bởi vì tất cả mọi lời đều phát xuất từ hệ thống ngôn ngữ nhị nguyên. Ngôn ngữ của chúng ta là nhị nguyên; không thể diễn tả được ý niệm về bất nhị. Đó là lý do tại sao Đức Phật luôn luôn giữ im lặng trước các vấn đề Thượng Đế, bất diệt, rốt ráo uyên nguyên –ngài không hề thốt ra một lời.

Một giai thoại về Thiền đã mô tả cung cách Thượng Tọa Huệ Minh tiếp cận thầy mình, ngài lục tổ Huệ Năng. Ngài Huệ Năng là một nhân vật tên tuổi bậc nhì trong lịch sử Thiền học. Thứ nhất là tổ Bồ Đề Đạt Ma và thứ nhì là lục tổ Huệ Năng –đây là hai hòn đá tảng trụ cột trong toàn bộ lịch sử Thiền học. Họ đã đặt ra toàn bộ nền móng cơ cấu của tông phái này.

Bồ Đề Đạt Ma cho chúng ta kỹ thuật, đó là kỹ thuật thiền định mà như chúng ta được biết, được gọi là tọa thiền -ngồi lặng yên không làm gì cả và rồi cây cỏ sẽ tự nó đâm chồi nẩy lá. Vô tác, và quán chiếu. Vi vô-vi –làm mà không làm. Trong suốt chín năm chỉ ngồi đó diện bích, vị tổ Bồ Đế Đạt Ma này đã để lại cho đời một kỹ thuật thiền định -một trong những kỹ thuật hàng đầu. Tất cả mọi phương pháp thiền định khác đều có vẻ như là trò trẻ con trước kỹ thuật này của Bồ Đề Đạt Ma.

Còn ngài Huệ Năng cho chúng ta công án -một phương pháp vượt bực khác vô cùng đặc sắc đối với Thiền gia. Kỹ thuật của Bồ Đề Đạt Ma không được xem là đặc biệt lắm trong chốn Thiền môn vì chỉ là bản sao chép những gì mà Đức Phật đã sử dụng trước đây. Nhìn trên bình diện này, ngài Lục Tổ xem ra là người có đầu óc sáng tạo độc đáo hơn cả Bồ Đề Đạt Ma -người đề xuất ra công án. “Công án” có nghĩa là câu hỏi nêu lên một vấn nạn phi lý không thể trả lời được, cho dù bạn cố gắng đến mức nào. Đây là câu hỏi không có lời giải đáp. Và người ta phải thiền quán trên cái vấn nạn không thể giải đáp này, ví dụ như, “Cái gì là thanh âm tiếng vỗ của một bàn tay?” Một bàn tay thì không thể nào vỗ được rồi. Thế nên, ngay tự buổi đầu, lời giải đáp xem ra đã bất khả, nhưng người ta bắt buộc phải quán chiếu về nó.

Và theo ngài Huệ Năng, khi bạn suy nghĩ về một vấn

đề gì đó không thể suy luận, thời gian trôi qua, từng tí một, sự suy nghĩ sẽ trở nên bất khả. Đến một ngày, bỗng dưng toàn bộ cơ cấu suy luận của bạn sụp đổ tan tành. Bỗng dưng bạn rơi vào trạng thái vô niệm. Và đó là kết quả của công phu thiền quán.

Một giai thoại Thiền học đã mô tả chuyện Thượng Tọa Huệ Minh tiếp cận thầy mình, ngài lục tổ Huệ Năng, để cầu xin điểm đạo. Ngài lục tổ bảo, “Trong một khoảnh khắc, hãy tập trung cái tâm của ngươi, giữ đừng cho nó chạy theo niệm thiện hay niệm ác.”

Ngài Huệ Năng ngồi đó cùng các cao đồ và sẵn sàng vung trượng lên để đánh nếu cần. Ông bảo Thượng Tọa Huệ Minh, “Hãy nhắm mắt lại, trong một khoảnh khắc, hãy tập trung cái tâm của ngươi, giữ đừng cho nó chạy theo niệm thiện hay niệm ác.” Thiện và ác là một hình thái của nhị nguyên tính. Bạn có thể gọi nó là sống và chết, thù hận và thương yêu, hoặc tốt và xấu -chỉ là một hình thái của nhị nguyên tính.

Ngài Huệ Năng bảo: Ta đang ngồi chờ ngươi đây. Ngươi hãy canh thức tâm mình, đừng cho nó khởi lên một niệm nào của nhị nguyên tính tốt và xấu. Đừng cho bất cứ cái gì là tốt, cái gì là xấu. Đừng phán xét. Nếu các niệm khởi lên, hãy cho chúng đi qua. Nếu ông Phật hiện ra, đừng cho rằng, “Tốt quá. Ta đã được gia bị, Ta đã thấy được Phật trong khi quán niệm.” Hay nếu một cô gái điếm hiện ra, cám dỗ quyến rũ ngươi, đừng cho rằng đó là xấu –“Tại sao cái niệm này khởi dậy với tôi. Tại sao cái cô điếm này cứ theo đuổi tôi?” Đừng nguyền rủa nó. Ông Phật có hiện ra, cứ mặc kệ ông ta. Cô gái điếm có hiện ra, cứ mặc kệ cô ta. Đừng quan tâm, giữ mình trong vô niệm. Khi ngươi không còn ở trong nhị nguyên tính, ngươi ở trong vô niệm.

Sau khi Thượng Tọa Huệ Minh bảo rằng ông ta đã sẵn sàng như thế, Lục Tổ tiếp tục: “Bây giờ thì ngươi đã không còn chạy theo niệm thiện, niệm ác, ngươi hãy nhớ lại cái diện mạo của Thượng Tọa Minh trước khi cha mẹ ngươi sinh ngươi ra đời.” Bây giờ là vấn nạn thứ hai –Khi Thượng Tọa Minh bảo rằng, “Tôi đã sẵn sàng. Bây giờ tôi đã không còn ý niệm tốt xấu, không còn ý niệm phán xét phân biệt.”

Ngài Huệ Minh này chắc chắn phải là một nhân vật hiếm có -chắc chắn là người đã có công phu thiền quán. Ông ta đã là một tăng sĩ, một hành giả, một người hành trì thiền định rất nhiều năm -nếu không, chắc là ông ta sẽ không đạt đến trạng thái đó một cách dễ dàng như thế. Và bạn không dễ gì gạt được một vị Thiền sư; bạn không thể giả bộ, “Vâng, bạch thầy, con đã đạt đến trạng thái này.” Lập tức bạn sẽ nhận được vài gậy nên thân giáng vào đầu.

Một vị Thiền sư không hề tin vào cái gọi là phép lịch sự, vào hình thức xã giao, một vị Thiền sư thường là người có cung cách rất hoang dã. Và khi Thượng Tọa Minh bảo rằng, “Tôi đã sẵn sàng,” ngài Huệ Năng tiếp…

“Bây giờ ngươi đã không còn chạy theo niệm thiện, niệm ác, ngươi hãy nhớ lại cái diện mạo của Thượng Tọa Minh trước khi cha mẹ ngươi sinh ngươi ra đời.”

Bây giờ là đi lùi trở lại. Tìm kiếm chính mình. Ta là ai trước khi được sinh ra? Ta là cái gì trước khi được sinh ra? Quán niệm về cái sinh thức đó, đi sâu vào đó.

Ngài Huệ Minh dưới sự tác động của những lời dạy của Lục Tổ, đột ngột rơi vào tình trạng tĩnh lặng của bản lai diện mục. Và rồi với tất cả lòng tôn kính biết ơn, ông thưa với thầy, “Bạch Thầy, giống như một người đang uống nước. Y tự biết rằng nước lạnh hay nước nóng.”

Ông ta không thể trả lời; không thể có một câu trả lời. Ông ta đã nếm được cái mùi vị, đã biết mình trước đây là ai, bây giờ mình là ai và tương lai sẽ là ai –nhưng ông ta không thể nói lên được bất cứ điều gì về chuyện đó. Không thể thốt ra lời, không thể diễn tả được.

Ông ta chỉ có thể nói lên được một điều: “Bạch Thầy, giống như một người đang uống nước. Y tự biết rằng đó là nước lạnh hay nước nóng. Con biết, nhưng con không thể trình giải với Thầy được.”

Dĩ nhiên là ngài Huệ Năng cũng biết, nhưng ông cũng không thể nói ra. Và dĩ nhiên Đức Phật cũng biết nhưng ngài không thể nói ra. Tôi cũng thế -tôi cũng biết nhưng tôi không thể nói ra một cách chính xác nó là gì.

Một điều mà tôi có thể nói với bạn, nhưng nó sẽ luôn luôn là một phủ định: Đó không phải là sống và cũng không phải chết. Nó không phải thời gian cũng không phải không gian. Không là thân cũng không phải tâm. Không là hữu hình cũng không phải vô hình. Không là thiện cũng không phải ác. Không Thượng Đế cũng không phải Quỷ Sa Tăng. Tôi chỉ có thể phủ nhận, chỉ có thể nói rằng nó không phải như thế.

Thế nhưng muốn biết nó là cái gì, bạn phải uống. Chỉ khi nào người ta uống nước, người ta mớí biết … đó là nước lạnh hay nước nóng.

Câu hỏi thứ năm

Osho, ngài có điều gì muốn nói với tôi không?

Đây là câu hỏi của Anand Fareed. Fareed, tôi không có điều gì để nói cả. Tất cả những gì mà tôi muốn nói là không có gì để nói cả. Tất cả những gì mà tôi muốn nói với bạn chi là để chuẩn bị cho bạn một khoảnh khắc của sự tĩnh lặng vĩnh cửu khi bạn quên lời và khởi sự sống như một sinh thể.

Có lần Đức Phật hỏi một cao đồ của mình, ngài Tu Bồ

Đề, “Này ông Tu Bồ Đề, ông nghĩ sao? Như Lai có thuyết Pháp hay không?” Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật, “Bạch Đức

Thế Tôn, Như Lai không hề thuyết pháp gì cả.”

Trong suốt bốn mươi hai năm trường, Đức Phật đã không ngừng thuyết giảng thế mà ngài Tu Bồ Đề lại bảo rằng, “Bạch Đức Thế Tôn, Như Lai không hề thuyết pháp gì cả.” Và Đức Phật đã công nhận điều xác quyết đó của Tu Bồ Đề -điều này đã làm cho một cao đồ khác, ngài A Nan -thị giả của Phật- đang ngồi cạnh đó, phải sửng sốt, “Ngài Tu Bồ Đề, ngài muốn nói điều gì? Có phải là Đức Thế Tôn đã không ngừng thuyết Pháp trong bốn mươi hai năm qua hay sao –năm này qua năm nọ, buổi sáng, buổi chiều, buổi tối. Ngài đâu có làm điều gì khác hơn?”

Nhưng Đức Phật đã xác nhận sự hiểu biết của Tu Bồ Đề chứ không phải là của A Nan. Ngài Tu Bồ Đề đã hiểu ý –còn ngài A Nan chỉ nghe lời. Đức Phật đã phải nói thêm, “A Nan, ông phải chờ thời gian mới hiểu được điều này. Tu Bồ Đề đã nói đúng.”

Một lần khác, khi Đức Phật đã nhập niết bàn, tất cả tăng chúng, cao đồ đã tập trung lại để kết tập tất cả những lời dạy của Phật. Ngài A Nan đã không được phép tham dự pháp hội và ngài Tu Bồ Đề là một trong những người lãnh đạo cuộc kết tập này. Điều này rất khác thường –tuy nhiên những người này đã biết rằng Phật là một nhân vật khác thường.

Trong suốt bốn mươi hai năm trường ngài A Nan đã kề cận Đức Phật như bóng với hình. Ngài đã đã theo sát bước chân Phật đến khắp mọi nơi, ngay cả ngủ cùng chung phòng với Phật –ông là thị giả, là người thân cận duy nhất với Đức Phật. Ngài đã nghe không sót bất cứ lời dạy nào của Phật, và trí nhớ của ngài thật phi thường.

Và bây giờ Tu Bồ Đề là một trong những người lãnh đạo của đại hội kết tập những lời giáo huấn của Phật - người mà A Nan không hề rời nửa bước … Còn Tu Bồ Đế thì rất hiếm khi gần Phật -bởi vì ông nhận sứ mạng đi hoằng pháp khắp xứ Ấn Độ. Ít gần gũi với Phật, chỉ được nghe Phật thuyết giảng một đối lần, thế mà bây giờ ngài Tu Bồ Đề lại là một trong những người lãnh đạo đại hội, sắp kết tập những điều Phật thuyết giảng –trong khi đó A Nan, có vẻ như là người có đủ tiêu chuẩn nhất để lãnh đạo công việc này, ngay cả việc tham dự đại hội cũng không được phép.

Ngài Tu Bồ Đề lại bảo A Nan, “Ngài hãy ngồi ở ngoài như người gác cửa –như ngài đã từng làm công việc đó với Đức Phật trước đây. Ngài phải ngồi lại ở ngoài cửa này. Trừ phi ngài chứng đắc A La Hán, ngài không được phép vào trong.”

Cũng chính ngài Tu Bồ Đề này, người đã từng bảo rằng Đức Phật không hề thuyết giảng gì cả bây giờ lại trở thành người đứng ra chủ trì việc kết tập kinh điển -tất cả những lời dạy của Phật sẽ được thu thập lại và lý giải dưới sự hướng dẫn của ông ta. Thế nhưng, ở đó là những tri kiến căn bản vững chắc về giáo lý, những tri kiến không thông qua lời nói, văn tự, ngoài ra tất cả đều chỉ là những hiểu biết, nhận thức hời hợt bên ngoài -bởi vì chân đế rốt ráo không thể được nói bằng lời. Tuy nhiên chúng sanh nói chung tâm trí còn cạn cợt, thế nên ngay cả một vị Phật cũng khó có thể thuyết giảng những chân lý cao siêu cho họ.

Thế là ngài A Nan bị bỏ mặc ở ngoài đại hội. Năm trăm vị tì kheo đang tụ tập ở trong phòng họp –trong đó nhiều người tuổi hạ còn kém xa A Nan. Không những là một trong những người có hạ lạp cao nhất, A Nan còn là người anh em chú bác của Phật -người anh họ thân cận nhất của Phật. Và A Nan đứng đó, ở bên ngoài buồn rầu đến độ không cầm được nước mắt.

Câu chuyện kể rằng, một ngày một đêm đã trôi qua, và A Nan vẫn còn đứng ở ngoài cửa đại hội, lòng tràn đầy thống khổ. Tuy nhiên sau hai mươi bốn giờ, đột nhiên một cái gì đó như ánh sánh bùng dậy ở trong ông, A Nan lập tức hiểu được điều Phật dạy trước đây, hiểu được tại sao Phật lại xác nhận rằng, “Ông Tu Bồ Đề đã nói đúng; còn ông A Nan, ông đang sai lầm. Ông chỉ nghe được những lời nói của tôi –và lời nói không là gì cả. Đạo vốn không lời.”

A Nan ngập tràn hoan lạc, nhảy múa reo vui. Ngay khoảnh khắc xảy ra với A Nan ở bên ngoài, Tu Bồ Đề đang ở bên trong kết tập kinh điển đột nhiên dừng lại và nói với tăng chúng, “Chúng ta ra ngoài cung thỉnh ngài A Nan vào. Ngài vừa đắc quả A La Hán xong, và xứng đáng để tham dự đại hội.”

Các vị thánh tăng bước ra cửa và trông thấy ngài A Nan đang nhảy múa. Chưa bao giờ họ trông thấy một người có một khuôn mặt rạng rỡ, tràn ngập niềm phỉ lạc hân hoan như thế. Và họ nghe ngài A Nan tán thán, “Đức Phật đã nói rất đúng. Xưa nay ta chỉ nghe lời. Bây giờ ta mới nghe được âm thanh không lời.”

Ngài Tu Bồ Đề liền cất tiếng, “Bây giờ thì ngài có thể kể lại những gì mà ngài biết, những điều mà ngài nghe về Đức Thế Tôn. Bây giờ thì trí nhớ của ngài rất đáng tin cậy, vì ánh sáng tri kiến đã bừng dậy. Trước đến giờ, trí nhớ của ngài chỉ thuần tuý là một cổ máy –nó chưa hề được thắp sáng bên trong.”

Thế nên, điều mà tôi có thể nói vớí bạn, Fareed: Rằng, tôi không có điều gì để nói với bạn cả. Và nếu bạn hiểu được điều này, thì đó là thông điệp của tôi.

Câu hỏi thứ sáu

Tôi không thể nào tin được một cái gì đó giống như tam ma địa hay hoát nhiên đạt ngộ có thể xảy ra. Trừ phi được thực chứng, làm thế nào tôi có thể tin rằng ngài là một ông Phật hay là ai đó?

Đúng thế. Không ai bảo bạn phải nên tin cái này cái nọ. Làm sao mà bạn có thể tin được? Trông chờ vào một chuyện như thế quả là điều xuẩn động.

Ai bảo bạn rằng phải nên tin? Ở chỗ này không hề rao giảng đức tin. Đức tin là một hình thái vô minh, và với đức tin, con người vẫn sẽ còn mãi chìm đắm trong vô minh. Niềm tin chỉ là một vật thay thế giả tạo -nếu bạn bắt đầu tin, bạn sẽ không bao giờ hiểu biết. Cần lưu ý bạn điều này: nếu bạn khởi sự tin vào cái gì, bạn sẽ ngừng lớn dậy. Không hề có nhu cầu để tin.

Thế nhưng cũng không có nhu cầu để nghi –đây là điều cần nên biết. Cái đó được gọi là tin cậy –chính là không tin và không nghi. Điều này thoạt trông có vẻ khác thường, bởi vì thông thường bạn cho rằng tin cậy có nghĩa là tin tưởng vào cái gì. Không phải thế -tin là không tin và cũng không nghi.

Bạn không cần phải tin, cũng không cần phải nghi tôi. Bạn có thể chỉ có mặt ở đây như một thí nghiệm, như một giả định. –“Có thể gả này đúng, cũng có thể gả này sai.” Bạn không cần phải đi đến quyết định. Làm sao bạn quyết định được? Bạn phải trải qua sự chứng nghiệm với ngay chính tâm thức mình -từ đó mới đi đến sự quyết định.

Nếu tôi đang nói về điều mà bạn chưa hề được biết, làm sao bạn lại có thể tin được điều này. Tất cả mọi niềm tin đều chỉ là một sự đè nén -sự đè nén mối nghi của bạn ở trong lòng. Tôi không hề bảo bạn hãy tin tưởng ở tôi. Chỉ có một điều mà bạn có thể làm, nếu như bạn có thể làm được; đó là cũng đừng nghi, mà hãy để cho tâm hồn rộng mở. Bởi vì khi một khoảnh khắc hoài nghi dấy lên, đó chỉ là mặt phản diện của niềm tin, thế thôi.

Đừng nói rằng, “Những gì Đức Phật dạy là đúng hay sai” -Đừng nói gì cả, không có nhu cầu cần thiết. Làm thế nào mà bạn có thể nói là ‘đúng’ hay ‘sai’ trong khi bạn chưa hề nếm thử mùi vị của nó? Thế nên cứ nên mở lòng mình ra, đừng bao giờ mang ý niệm đúng, sai. Sự cởi mở, và không thành kiến chính là lòng tin cậy. Và nếu cứ để cho tâm hồn mình rộng mở, theo với thời gian, bạn sẽ bắt đầu cảm thấy có một cái gì đó lớn dậy trong tâm mình.

Nếu bạn gần gũi thân cận với một người đã nhập tam ma địa, và tâm hồn bạn rộng mở, cái tam ma địa này cũng sẽ thấm lan vào bạn, sẽ tưới tẩm tâm hồn bạn. Nếu lòng bạn mở ra, những cánh cửa tâm hồn mở ra, ánh sáng sẽ không dừng lại ở bên ngoài, chúng sẽ ùa tràn vào ngay lập tức.

Thế nên tôi không hề bảo rằng bạn phải tin tưởng vào tôi, bởi vì một người khi tin vào một cái gì đó, tâm hồn của họ thường bị khép lại. Tôi cũng không bảo là nên hoài nghi, bởi vì một người khi nghi ngờ điều gì, tâm hồn của họ cũng bị đóng kín luôn. Thế thì thế nào là một con người của tin cậy? Con người của tin cậy là một con người cởi mở, trải lòng ra với mọi người. Sống cởi mở nghĩa là sống trong tin cậy.

Tin hay nghi, cả hai đều là nhị nguyên tính của một năng lượng. Hãy buông bỏ cả hai. Hãy là tại đây. Không sợ hãi cũng không phòng thủ. Nghi ngờ là ở trong trạng thái phòng thủ. Lòng nghi ngờ cất lên tiếng nói, “Tôi sợ người này sẽ dẫn tôi đến một nơi chốn nào đó mà tôi không muốn đến.” Không ai có thể đưa bạn đến bất cứ nơi đâu mà bạn không muốn. Và tôi cũng không hề cố tình đưa bạn đến bất cứ nơi nào cả, chỉ đơn giản là mang bạn đến ngay tại chỗ này. Không hề có vấn đề ở nơi đó. – không bao giờ có cái gọi là nơi đó. Chỉ có một vấn đề duy nhất là tại đây, và ngay bây giờ.

Ngay bây giờ -trong cái ngay bây giờ này không có tin và cũng không có nghi. Bạn lắng nghe tôi cũng như bạn đang lắng nghe tiếng chim hót buổi sáng ở ngoài kia, như tiếng âm nhạc vọng lên ở một cõi nào. Có ai đó đang chơi đàn “luýt” Ấn Độ -bạn không tin trong cách thế của niềm tin; bạn không nghi, trong cách thế của sự không tin cậy. Bạn chỉ mở lòng ra, đó là cách thế mà tôi muốn bạn sống trong tin cậy. Tin cậy một cách đơn giản. Người này đang chơi đàn, một cái gì đó có thể xảy ra, bạn đón nhận một cách cởi mở. Bạn luôn sẵn sàng đón nhận –cái đó gọi là lòng tin cậy. Bạn chỉ lắng nghe. Trong lòng bạn không hề dấy lên một sự đôi co, rằng người kia chơi đàn thật hay quá tệ. Cái gì hiển nhiên sẽ tự phơi bày –đâu có nhu cầu phải đôi co tranh cãi, cho dù là phù hay chống.

Nếu chân lý có mặt ở đây nó sẽ tự hiện bày. Chân lý tự nó có sức thuyết phục lớn lao; nó không cần đòi hỏi đến bất cứ niềm tin nào. Chỉ có giả dối hư ngụy mới đòi hỏi niềm tin. Chân lý chỉ nói lên một điều duy nhất là không nên để bị vướng mắc vào tin hay nghi; luôn luôn rộng mở và sẵn sàng, và rồi mọi chuyện sẽ tự xảy đến.

Làm thế nào bạn có thể tin vào tôi được? Tôi đang nói bằng một ngôn ngữ khác và bạn đang nghe bằng một ngôn ngữ khác. Tôi nói điều này, bạn nghe điều khác – làm sao bạn có thể tin tưởng ở tôi? Tôi đang nói về một cõi khác trong khi bạn đang sống ở một cõi khác. Tôi mang đến cho bạn một cảnh giới trọn vẹn mà bạn chưa hề sống qua –làm sao để bạn có thể tin được? Nhưng đồng thời làm sao bạn lại có thể không tin?

Hai con rết vừa xem xong một suất chiếu bóng. Brigitte Bardot là tài tử chính.

“Phim tuyệt hay,” một con rết phẩm bình.

“Và Bardot cũng có cả cặp giò nữa -rất tuyệt,” con rết thứ hai trả lời một cách phấn khởi. Con rết thứ nhất gật gù, “Vâng, nhưng chỉ có hai chân thôi, quá ít.”

Vâng, một con rết chỉ là một con rết. Trừ phi Bardot có cả trăm chân, chuyện đó đâu có thành vấn đề đối với một con rết? Có thể là Bardot có một cặp giò thượng thặng –nhưng hai chân thôi, quá ít…

Một vị giám mục đi về vùng quê và đang tán chuyện thân mật với một gã chăn chiên. “Đàn chiên của bạn bao lớn?” Ông ta hỏi. “Dạ, năm trăm năm chục con,” người chăn chiên trả lời, không hề biết rằng người đang đối thoại với mình là một vị giám mục.

“Ồ, trên một phương diện nào đó, chúng ta coi như là bạn đồng nghiệp với nhau –Tôi cũng có một đàn chiên khá lớn,” vị giám mục bắt đầu, gợi ý về vai trò lãnh đạo tinh thần của mình.

“Ồ, thật vậy sao?” người chăn chiên vui vẻ, “Thế ông có tất cả bao nhiêu con?”

Vị giám mục trả lời không chút do dự, “Chắc là khoảng một trăm năm chục ngàn!”

Nghe đến đó, gã chăn chiên hai tay ôm đầu thán phục, “Trời đất ơi, chắc là ông phải rất bận rộn trong mùa động tình của chúng!”

Vâng, một anh chăn chiên chỉ là một anh chăn chiên – ngôn ngữ của anh ta là ngôn ngữ của riêng anh ta. Khi vị giám mục nói rằng, “Tôi cũng là một kẻ chăn chiên,” ông ta đang dùng một ngôn từ hoàn toàn xa lạ với ngôn từ của anh chàng chăn chiên nghèo hèn ít học này. Y không thể nào hiểu được cái ý nghĩa tượng trưng trong câu nói, y không thễ hiểu được sự ẩn dụ này.

Khi tôi đang nói chuyện với bạn, tất cả những điều tôi nói đều chỉ là ẩn dụ. Phải dùng đến những ẩn dụ, vì nếu không bạn sẽ chẳng hiểu được gì cả. Như thế làm sao bạn có thể tin ở tôi được? -những ẩn dụ này chỉ hoàn toàn là những ẩn dụ đối với bạn. Trừ phi chúng trở thành những kinh nghiệm bản thân của chính bạn, làm sao bạn có thể tin ở tôi?

Và tôi cũng không phải có mặt ở đây để giúp đỡ bạn tin tưởng vào tôi. Sự có mặt của tôi ở đây chỉ là để giúp bạn hiểu. Tin tưởng không phải là cách thế của tôi. Đừng an trú trong niềm tin -trừ phi bạn hiểu thấu đáo, niềm tin chỉ là điều vô nghĩa. Khi bạn hiểu, niềm tin không còn cần thiết nữa. Khi bạn hiểu, bạn thông suốt; đâu cần đến phương cách để tin. Khi bạn không hiểu, bạn sẽ không biết; cũng đâu có phương cách nào để tin.

Như thế điều gì cần phải được thực hiện? Sư tin cậy. Tin cây không hề dính dáng đến tin hay nghi. Đây chỉ là vấn đề yêu thương. Nếu bạn thương yêu tôi, nếu bạn cảm nhận rằng, “Bất cứ nơi nào có sự hiện diện của người này, rất đáng để cho mình tìm hiểu,” -chỉ thế thôi. “Rất đáng để cho mình tìm hiểu, bất cứ nơi nào mà người này có mặt. Trong bất cứ cảnh giới nào mà ông ta hiện hữu, rất đáng để cho mình tìm hiểu.” Chỉ thế thôi –có một sự thôi thúc để khám phá là quá đủ rồi.

Hãy xem tôi như là một cuộc phiêu lưu của bạn. Không phải là bến đổ để bạn thả neo đời mà là một cuộc phiêu lưu vào vô định. Tôi không muốn trở thành một nhà tù cho bạn, tôi muốn trở thành sự tự do của bạn.

Câu hỏi thứ bảy

Tôi đã nhập thất và tịnh khẩu trong suốt hai mươi mốt ngày theo đúng như ngài hướng dẫn. Từ đó, tôi cảm thấy mình có một năng lực lớn lao. Hôm rồi một con chó thấy tôi và sủa dữ dội. Tôi tự nói với mình, “Ngưng ngay!” Con chó ngưng sủa ngay lập tức. Tôi thử với một người đang đi về hướng nhà mình, và bảo thầm, “Hãy chạy!” Thế là y bắt đầu chạy. Rồi tôi cũng thử như thế với một người đàn bà đang đi trước mặt tôi, tôi bảo, “Hãy quay mặt lại và nháy mắt với tôi.” Quả nhiên, cô ta làm như thế. Nhưng kể từ lúc ấy, tôi cảm thấy mình yếu đi nhiều. Chuyện gì đã xảy ra?

Tôi đã cố gắng thử rất nhiều lần nữa sau đó, nhưng không có chuyện gì xảy ra cả. Có điều gì sai lầm chăng?

Bạn hết xăng! Trong cái thời buổi năng lượng khan hiếm này bạn phải nên cẩn trọng một tí!

Tuy nhiên điều đó đã xảy ra. Bắt nguồn từ sự tịnh khẩu chuyện đó đã xảy ra, bạn cảm thấy mình có năng lực

-bởi vì trong suốt hai mươi mốt ngày, năng lượng được tiếp tục tích lũy, nó trở thành một cái hồ chứa. Bạn phí phạm năng lượng của bạn do bởi nói năng. Bạn đã phí
phạm năng lượng của mình một cách không cần thiết, không mục đích. Bạn tiếp tục làm tiêu mòn năng lực của
mình -đã có đến cả một ngàn lẻ một lỗ mội trong chiếc thuyền của bạn.

Khi bạn tịnh khẩu trong suốt hai mươi mốt ngày, bạn đã duy trì, đã bạn bảo tồn được nguồn năng lượng này. Và rồi bỗng dưng bạn cảm thấy mình có năng lực. Nếu trong tương lai chuyện này lại xảy ra, không nên sử dụng nó -nếu dùng đến, bạn lại phí phạm nó một cách vô ích. Dùng để làm con chó ngưng sủa thôi ư? … Có đáng không? Bạn muốn trở thành một Satya Sai Baba chắc? Đừng có xuẩn động như thế. Bạn đã phí phạm nó.

Thế nhưng lần đầu tiên nó đã xảy ra. Sự phí phạm đồng thời cũng xảy ra, bởi vì đây là lần đầu tiên bạn không để ý đến điều gì sẽ xảy ra –cái năng lượng còn rất mới mẻ. Trong các kinh sách cổ điển có nói rằng nó sẽ cạn kiệt đi nếu dùng đến ba lần. Thế là qua câu chuyện của bạn, bạn đã đi rất đúng bài bản. Lần đầu tiên khi bạn cảm thấy mình có năng lực, skati, đó chỉ là vô thức –và rồi không biết rõ bạn sử dụng đến. Con chó đang sủa, bỗng dưng bạn bảo, “Ngưng ngay!” Không phải là bạn đã chủ tâm làm việc này -chỉ là nguồn năng lực sẵn có ở đó buộc bạn thốt nên lời như thế. Và bạn cũng không trông chờ việc con chó sẽ ngưng sủa –con chó không nghe lời một cách dễ dàng như thế. Thế nhưng khi con chó ngưng sủa, bạn quả tình bối rối. Có thể bạn nghĩ rằng đây chỉ là một ngẫu nhiên.

Thế rồi bạn thử lần thứ hai -để xem thử đó có phải là chuyện ngẫu nhiên hay không. Cái lần thứ hai này bạn hành động có ý thức, có chủ tâm hơn. Lần trước có thể là chuyện ngẫu nhiên, bạn chưa tin chắc lắm, thế nên lần này bạn bảo một người đàn ông đang đi về hướng nhà mình, “Hãy chạy!” Thế là y khởi sự chạy. Lần này thì dứt khoát không phải là chuyện ngẫu nhiên rồi. Một lần thì OK –nhưng hai lần là quá nhiều.

Bạn thử thêm lần thứ ba, bây giờ thì bạn gần như đã trở thành một con người hướng ngã rồi. Bạn đã biết chuyện gì xảy ra; bạn biết là mình có khả năng làm được một chuyện gì đó. Và bây giờ bạn đem khả năng đó ra thử với một người đàn bà – nàng ta sẽ phải quay mặt lại và nháy mắt với bạn. Và quả đúng như thế. Bây giờ thì cái ngã của bạn đã bay vút lên cao, đã lên tới đỉnh. Và một khi có cái ngã dính vào, ta lại trở thành con người yếu đuối như cũ.

Cái năng lực này có thể biến bạn trở thành con người rất mực ngã mạn nếu bạn dùng tới nó. Thế nên tất cả các bí kíp lưu truyền trên thế gian này đều đã có nói đến: Khi cái năng lực này xảy đến cho bạn, xin làm ơn cẩn thận dùm, đừng dùng đến nó.

Vâng, câu chuyện như thế đã xảy ra với bạn. Lần tới nên cẩn thận hơn. Bất cứ lúc nào bạn cảm thấy mình có năng lực, hãy nhớ rằng: cái năng lực này có thể sẽ mất đi dễ dàng. Và bạn có cả toàn bộ cơ chế để đánh mất nó –đó là toàn bộ quá khứ của bạn, cái quá khứ đã bị rò rỉ. Chính cái quá khứ đó đã chơi khăm bạn, đã điều khiển để lừa phỉnh bạn. Bằng cách làm cho con chó ngưng sủa hay làm cho người đàn ông chạy, bạn đã bị cái quá khứ đó gạt gẫm.

Bạn đã hết xăng rồi. Lần tới nếu cảm thấy mình có năng lực, giữ lại năng lực đó -bằng cách không sử dụng đến nó một tí nào cả, nếu bạn muốn giữ nó lại … Sự thôi thúc luôn có mặt, vâng, sự thôi thúc để sử dụng có thể rất mực lớn lao, bạn có thể ngồi đứng không yên với nó -bởi vì năng lực có sẵn trong tay, và bạn có thể dùng nó để làm những chuyện khùng điên. Và tất cả những chuyện mà bạn có thể làm được đều khùng điên hết thảy, bất kể
chuyện gì.

Nếu bạn có thể giữ mình trầm tĩnh, an nhiên trước sự thôi thúc sử dụng đến nó, thì cái năng lực đó sẽ được tiếp tục duy trì –và bạn trở thành người có năng lực thực sự. Và rồi cái năng lực đó sẽ không còn ở trong tay của cái ngã, nó sẽ len lách vào sâu hơn. Lúc đó cái ngã sẽ không còn được củng cố bởi nguồn năng lực này. Thực ra, bây giờ nó trở thành cái khiêm tốn của bạn, cái vô ngã của bạn.

Khi cái năng lực trở thành khiêm tốn –khi nó trở nên đơn giản, vô ngã – chính lúc đó Thượng Đế khởi sự vận hành thông qua bạn. Khi bạn có năng lực, chỉ lúc đó bạn mới là một trung gian của Thượng Đế. Lúc đó bạn trở thành một phương tiện chuyển vận.

Có rất nhiều hoa sen đang chờ đợi để nở hoa trong bạn, nhưng chúng cần đến năng lực. Thay vì dùng nó để làm con chó ngưng sủa, hãy để cho nó thẩm thấu, vận hành trong toàn bộ sinh thể bạn. Rất nhiều đoá sen, một ngàn lẻ một đoá sen, sẽ nở hoa trong bạn. Đừng có bao giờ điên khùng dại dột nữa. Nếu nó đã xảy đến một lần cho bạn, nó sẽ còn xảy ra –không có vấn đề gì cả. Lần tới hãy cảnh giác, tỉnh thức hơn một tí. Đừng để mình trở thành trò chơi của vô thức

Chú Thích của dịch giả:

1 Kinh Lời Vàng (Pháp Cú) – HT Thích Minh Châu dịch:

294.

Sau khi giết mẹ cha giết hai vua Sát lỵ giết quốc vương, quần thần vô ưu, phạm chí sống

295

Sau khi giết mẹ cha hai vua bà la môn
giết hổ tướng thứ năm
vô ưu, phạm chí sống

2 Alexander Eliot: (sinh năm 1919) nguyên là phê bình gia nghệ thuật của Tạp chí Time, hiện sống tại Venice, California. Tác giả của một số tác phẩm đã được xuất bản, cụ thể như “Three Hundred Years of American Painting” (1957).

3 George Bernard Shaw: Kịch tác gia lừng danh người Ái Nhĩ Lan, sinh tại Dublin, ngày 26 tháng

7, 1856 – và mất ngày 2 tháng 11, 1950 tại Hertfordshire. Một vở kịch nổi tiếng của ông “Saint Joan”, 1923 đã đưa ông đến với giải thưởng Nobel Văn Chương vào năm 1925. Ông cũng đoạt một giải thưởng khác về soạn kịch vào năm 1938. Là một người ăn chay trường trong suốt 66 năm, Shaw là người có khuynh hướng xã hội. Ông đã từng viếng thăm Liên Bang Sô Viết và gặp gỡ Stalin vào năm 1930. Để tưởng nhớ Shaw, tên của ông đã được dùng để đặt cho một hí viện tại Luân Đôn, The Shaw Theatre, mở cửa vào năm 1971.

4 Watergate: Khách sạn nổi tiếng với vụ nghe lén tai tiếng cuộc họp của Đảng Dân Chủ đã đưa đến sự từ chức của Tổng Thống HK Nixon

7 Nổ Bùng Tuệ Giác

Một nhóm trẻ con đang chơi đùa cạnh bờ sông. Chúng đắp lên những lâu đài bằng cát và mỗi đứa đều bảo vệ cái của mình, “Cái này là của tao.” Chúng giữ cho mỗi lâu đài tách biệt ra để khỏi bị nhầm lẫn của đứa này với đứa khác. Khi tất cả những lâu đài hoàn tất, một đứa trẻ đã đá tung vào lâu đài của một đứa khác và phá hủy toàn bộ. Chủ nhân của chiếc lâu đài này vô cùng giận dữ, đã túm lấy tóc y, đấm vào mặt y rồi kêu gọi bạn bè đến trợ lực, “Thằng này đã phá hư lâu đài của tao. Tụi bay đến đây giúp tao trừng trị nó.” Tất cả những đứa trẻ khác liền chạy đến. Chúng xúm vào đánh kẻ phá bỉnh bằng gậy, dẫm lên mình y khi y ngã xuống đất.

Thế rồi chúng trở lại tiếp tục chơi trò chơi xây lâu đài bằng cát của chúng, mỗi đứa đều xác định, “Cái này là của tao; không ai có quyền trên cái này. Dang xa ra. Đừng có đụng vào lâu đài của tao!”

Nhưng hoàng hôn xuống dần. Trời đã chập choạng tối và tất cả bọn trẻ đều nghĩ đến việc phải về nhà. Bây giờ thì chẳng còn đứa trẻ nào quan tâm đến những gì sẽ xảy ra cho những ngôi lâu đài của chúng. Có đứa dẫm chân lên, có đứa lấy tay xoá chúng đi. Xong, ai nấy đều quay trở về nhà mình.

Đời sống là một nghịch lý. Nó hiện hữu thông qua nghịch lý; đó là cách thế chính của tồn sinh. Cái bánh xe quay quanh một trục cố định và ngay chính trung tâm của cơn lốc xoáy là sự tĩnh lặng. Ngay chính trong cốt lõi của sự sống đã ươm mầm cái chết. Vạn hữu tồn tại như thế, cuộc tồn sinh là một mâu thuẫn không ngừng.

Cuộc sống tiếp tục mâu thuẫn với chính nó và từ trong lòng sự mâu thuẫn này sản sinh năng lượng sự sống. Từ trong sức căng giữa những mâu thuẫn là toàn bộ vở kịch đời, là cuộc chơi. Đấy là biện chứng –chính đề và phản đề. Và sự xung đột không ngưng nghỉ giữa chính đề và phản đề đã tạo ra năng lượng, phóng thích ra năng lượng.

Bạn có thể đưa mắt nhìn ra chung quanh và ở đâu rồi bạn cũng sẽ thấy sự mâu thuẫn đang vận hành -giữa âm và dương, giữa ngày và đêm, giữa mùa hè và mùa đông, giữa thành công và thất bại, giữa khai sinh và mục rửa úa tàn. Ngay chính trên nền tảng của sự nghịch lý mà cuộc chơi không ngừng diễn ra, ở khắp mọi nơi. Nếu bạn không thấu hiểu điều này, bạn sẽ mãi đắm chìm trong bất hạnh. Nếu bạn không thấu hiểu điều này, nếu nó không thấm sâu vào tâm hồn bạn và trở thành ánh sáng tuệ giác, bạn sẽ vẫn sống mãi hoài trong thống khổ. Bởi vì bạn sẽ không bao giờ có thể cảm nhận được rằng sự mâu thuẫn này thực ra không phải là mâu thuẫn; những đối kháng thực ra đã vận hành như là những bổ sung.

Một khi vấn đề này được soi sáng thì đời sống biến thành giác ngộ. Lúc đó bạn sống hoàn toàn trong tỉnh thức. Lúc đó bạn sẽ thấy cái chết không có gì là trái khoáy –không những thế, bạn còn hiểu được rằng không có cái chết sự sống sẽ không được ươm mầm.

Như thế, chính sự sống đã nợ nần cái chết. Cái chết đã không hề chống đối sự sống, nó là bạn thân chứ không phải kẻ thù. Khi hiểu rõ điều này, nỗi sợ hãi cái chết tan biến. Khi hiểu rõ điều này, tất cả những nỗi thống khổ, những bồn chồn lo âu cũng biến mất theo. Khi hiểu rõ điều này, một mối hân hoan vô bờ sẽ khởi dậy trong bạn.

Còn nếu không, mối xung đột sẽ không bao giờ ngưng nghỉ. Khổ đau của bạn gây ra bởi ngộ nhận. Ngộ nhận là nguyên nhân của khổ đau, tri kiến là đầu mối của cực lạc.

Bây giờ hãy đi xuyên sâu vào trong tận cùng cốt lõi của bạn để xem thử mọi chuyện ở đó như thế nào và bạn đang làm gì với chúng. Bằng cái nhìn hướng nội ta sẽ thấy rằng ngay trong cái cốt lỏi đó chỉ là đơn thuần rỗng không. Đó là lý do tại sao con người không dám nhìn thẳng vào bên trong.

Socrates đã không ngừng nhắc nhở, “Hãy tự biết mình.” Bộ Áo Nghĩa Thư cũng tiếp tục kêu lên, “Hãy đi vào nội tâm! Mở ra một cuộc hành trình hướng nội.” Đức Phật cũng đã từng thuyết phục bạn như thế, nhưng bạn thì cứ mãi hướng ngoại. Bạn không hề quan tâm đến lời Phật dạy. Và cho dù có lắng nghe, bạn cũng chỉ lắng nghe bằng nữa lỗ tai mình –nghe đó rồi quên đó. Bởi vì tận trong sâu thẳm của vấn đề bạn biết rằng cái nhìn hướng nội cũng có nghĩa là nhìn thẳng vào hư vô. Sẽ không có gì ở đó. Và đây quả là điều đáng sợ, kinh khiếp.

Ngay tại cốt lỏi là rỗng không, là hư vô. Cái bánh xe của vạn pháp chuyển động chung quanh chiếc trục của hư vô. Thế nên, kinh hãi trước một nội tại rỗng không, chúng ta đã đổ xô tìm đến cái thế giới ngoại tại này. Mối kinh hoàng trước tình trạng phi-hữu của chính mình đã dẫn con người hối hả chạy đi trên muôn ngàn lối rẽ. Đó là cái mà Thiền gia gọi là “thế giới ta bà”. Bạn cứ không ngừng chạy vào hướng này, chạy qua hướng khác. Bạn phải chạy tất bật như thế bởi vì nếu không, bạn sẽ bị rơi tỏm vào hư vô… và đó chính là nỗi sợ. Bạn sợ hãi chuyện đó - bạn không muốn nhìn thấy một điều là bạn không thực sự hiện hữu.

Cái hữu thể của bạn là phi-hữu và bạn chưa sẵn sàng để nhìn thẳng vào đó, để chấp nhận nó. Bạn chỉ là một cái thây ma sống. Cái chết có mặt ở đó và ngay chính cốt lõi của sinh thể bạn chỉ là rỗng không –cái mà Đức Phật gọi là anatta, vô ngã. Không hề có một cái ngã thường hằng, không hề có một hữu thể, không hề có một cái “Ta”. Và thế rồi bằng cách nào đó, con người đã hiểu được chuyện này -thế là không còn ai hướng nội nữa, người ta hướng ngoại. Với hướng ngoại, bạn có thể gạt gẫm chính mình, lừa dối chính mình. Bạn có thể tạo ra một ngàn lẻ một cuộc chơi và đắm chìm trong đó –dĩ nhiên là chúng chẳng giúp ích được gì cho bạn, nhưng ít ra cũng để cho bạn qua thì giờ. Bạn có thể trở nên mê đắm trong đó bởi vì chỉ trong những giây phút đắm say đó mà bạn có thể quên đi cái nội tại rỗng không của mình.

Tuy nhiên cái nội tại rỗng không này không phải là một ngẫu nhiên. Nó không hề là một tình cờ mà chính là cái bản thể uyên nguyên của bạn. Thế nên bạn không thể nào chạy trốn khỏi nó, cho dù bạn muốn làm cách gì đi nữa. Không ai có thể đào thoát khỏi nó. Bạn có thể tiếp tục trì hoãn, bạn có thể tiếp tục khất lại, tuy nhiên không sớm thì muộn rồi bạn cũng phải thực chứng cái kinh nghiệm này.

Và cái ngày đó, ngày mà bạn nhận ra được cái nột tại phi hữu của mình, sẽ là môt ngày tràn ngập ân sủng. Bởi vì với kinh nghiệm thực chứng này, tất cả mối lo sợ của bạn từ nay tan biến. Khi nhận ra được rằng mình không thực sự hiện hữu, làm sao mà bạn còn sợ hãi được -sợ cái gì? tại sao sợ? mà ai là người sợ đây? Một khi bạn thấy rằng mình không thực sự hiện hữu, còn chỗ nào để tham ái nẩy sinh? Với ai? Cho ai? Từ ai? Vì Tanha -Ái- đã diệt nên Hữu không còn. (1)

Khi bạn không thực sự hiện hữu, làm thế nào mà bạn còn có ý niệm về hữu nữa? Nhận ra cái phi hữu của mình cho ta một niềm an bình lớn lao. Từ đây kẻ kiếm tìm biến mất, kẻ tham ái biến mất, làm sao còn kiếm ra kẻ sở hữu? Thế là cả cái nền móng đã sụp đổ -kéo theo toàn bộ cái lâu đài làm bằng những quân bài cũng sụp đổ theo.

Trừ phi bạn nhận ra cái phi hữu nội tại này –cái vô ngã, cái phi hữu hay là cái chết đó … Nhà Thiền gọi đó là “đại tử”, bởi vì đây không phải là cái chết đời thường. Cái chết của đời thường chẳng có gì đặc biệt -bạn chết ở chỗ này, rồi bạn lại sanh ra ở chỗ kia ngay lập tức. Bạn rời bỏ một xác thân này –ngay cả khi bạn chưa hoàn toàn từ bỏ nó, bạn đã chui vào một bào thai khác rồi. Chẳng có gì là đặc biệt.

Cái chết thực sự là khi bạn mặt đối mặt với cái nội tại phi hữu của bạn, đối mặt với cái hố thẳm đó. Người ta kinh hoàng, người ta muốn chạy dang ra khỏi nó. Có người muốn bỏ nó lại ở đằng sau, có người muốn lấp đầy hố thẳm. Đó là những gì mà con người cứ tiếp tục làm hoài không thấy chán.

Cõi trầm luân sinh tử này –sansara- chẳng là gì cả ngoài nỗ lực để lấp đầy cái khoảng trống nội tại. Người ta lấp đầy nó bằng tiền tài, bằng gái đẹp, bằng trai tơ, bằng quyền lực, bằng bất cứ thứ gì –nhà cao cửa rộng, danh vọng quyền uy- phải lấp đầy. Tiếp tục liệng đủ thứ vào đó

–cho đến một ngày đủ để bạn có thể cảm nhận rằng mình là cái gì đó, là một nhân vật nào đó, mình không phải là thứ vô danh tiểu tốt. Thế nhưng chuyện này sẽ không bao giờ xảy ra, sẽ không thể nào xảy ra. Bởi vì cái hố thẵm đó là không đáy -bạn cứ tiếp tục liệng đủ thứ vào và chúng cứ tiếp tục biến mất.

Có một câu chuyện khá nổi tiếng của huyền môn phái Sufi. Một tên hành khất định đến gặp vị đương kim hoàng đế. Thời may, vị hoàng đế vừa xuất cung để đi tản bộ buổi sáng. Thấy người hành khất đứng bên đường, nhà vua hỏi, “Nhà ngươi muốn gì?” Người hành khất cả cười, “Cái cách nói của ngài –nhà ngươi muốn gì?- làm như nhà vua có thể thoả mãn được mọi ước vọng của tôi!”

Cảm thấy bị thách đố, vị hoàng đế không chịu thua, “Được rồi, ta có thể làm thoả mãn ước vọng của ngươi. Cho ta biết, ngươi muốn gì?” Người hành khất cảnh cáo, “Hãy suy nghĩ kỹ trước khi ngài hứa hẹn bất cứ điều gì.” Dĩ nhiên tên hành khất này không phải là một tên hành khất tầm thường, ông ta chính là vị thầy dạy đạo cũ của vị hoàng đế trong tiền kiếp. Và vị đạo sư này đã nguyện rằng, “Ta sẽ tái sinh trở lại để cứu độ ngươi một lần nữa trong kiếp tới. Kiếp này ngươi đã lỡ -nhưng ta sẽ trở lại.”

Tuy nhiên vị hoàng đế đã hoàn toàn quên hết chuyện xưa –có ai nhớ lại được tiền kiếp của mình đâu? Thế nên ông ta tiếp tục khẳng định, “Cứ cho ta biết và ta sẽ thoả mãn điều ước muốn của ngươi. Ta là một đại hoàng đế - cái gì ngươi muốn mà ta lại không thể thoả mãn được?”

Đến đây người hành khất trả lời, “Ước muốn của tôi rất đơn giản. Ngài có thấy cái bát xin cơm của tôi không? Xin vui lòng làm đầy nó cho tôi. Ngài có thể bỏ vào đó bất cứ cái gì. Tôi không đòi hỏi kim cương hay vàng bạc châu báu -cứ bỏ vào bất cứ cái gì! Ngài có thể làm đầy nó không?”

Vị Hoàng đế cười, “Được rồi! Ngươi có khùng không? Tại sao ta lại không thể làm đầy nó được?” Xong ông ta kêu người hầu cận, “Bỏ tiền vào cái bát của tên hành khất kia.” Vị quan hầu tuân lệnh. Đây chỉ là một cái bình bát nhỏ, nhưng rồi nhà vua bỗng cảm thấy kinh hoàng. Bao nhiêu tiền bạc bỏ vào đó, nó cứ tiếp tục biến mất. Cái bình bát cứ tiếp tục trống rỗng, trống rỗng và trống rỗng.

Cả hoàng gia đều chạy đến. Và rồi tin đồn lan nhanh khắp cả kinh thành, dân chúng cũng ùn ùn kéo đến từ khắp mọi nơi. Cả một đám đông bao quanh, danh dự và uy tín của nhà vua đang bị đe dọa, lâm nguy. Nhưng ông ta là người nói đâu ra đấy. Thế nên nhà vua bảo vị quan hầu cận, “Nếu có bị mất hết cái vương quốc này ta cũng sẵn sàng đánh đổi, nhưng ta không thể nào thua cuộc tên ăn mày này. Cái bát này quả thật kỳ diệu –nhưng ta sẽ phải chứng tỏ được là ta sẽ làm đầy nó.” Thế rồi cái kho tàng tài sản của nhà vua cũng đã được đổ hết vào đó, và tiếp tục biến mất. Người ta chạy tới chạy lui từ hoàng cung cố gắng bỏ vào đó bất cứ cái gì – nhưng cái bình bát này có vẻ như là không đáy, tất cả mọi thứ đều biến mất ở trong đó. Một khi đã bỏ cái gì vào, bạn không bao giờ còn trông thấy nó nữa, nó không còn hiện hữu nữa. Nó đã bị giải chất -hoặc đại khái như thế.

Và rồi kim cương, ngọc ngà châu báu … tuần tự biến mất. Lập tức vị quan hầu cận bảo nhà vua, “Không ổn rồi. Bệ hạ phải chấp nhận thua cuộc thôi. Tên ăn mày này không phải là một tên ăn mày tầm thường, chắc vậy. Y muốn trao cho Bệ hạ một thông điệp gì đó. Ngài nên đầu hàng đi thôi.”

Trời đã tối, cả hoàng cung đều tụ tập nơi đây và dân chúng bao quanh trong tuyệt đối im lặng. Người ta chờ đợi trong kích động một biến cố lớn lao, “Điều gì sẽ xảy ra đây?” Cuối cùng, vị hoàng đế đã phủ phục xuống chân người ăn mày, “Thưa ngài, xin lỗi ngài. Tôi đã sai lầm khi cho rằng mình có đủ thứ. Thật ra tôi chẳng có gì cả để làm đầy cái bát của ngài. Bây giờ chỉ có một điều –có gì bí ẩn trong cái bình bát này? Làm ơn cho tôi biết một điều duy nhất. Tôi chấp nhận thua cuộc, ngài là kẻ chiến thắng

–tuy nhiên trước khi ngài rời tôi, xin làm ơn thoả mãn
điều tò mò duy nhất của tôi: Cái bình bát này được làm bằng cái gì?”

Người hành khất cười lớn, trả lời, “Thế là ông không nhớ tới tôi một chút nào cả sao? Ông đã hoàn toàn quên mất tôi rồi sao? Hãy nhìn thẳng vào mắt tôi! Tôi là vị đạo sư cũ của ông đây. Và đây là điều mà tôi cũng đã từng dạy ông trong tiền kiếp, nhưng ông chẳng hề lắng nghe. Cái bình bát này không có gì ma thuật trong đó. Cái bình bát này chi đơn giản làm bởi tâm của con người. Không có gì bí ẩn trong đó cả. Tâm con người là như thế đó.”

Cái bình bát bí ẩn! Bạn cứ tiếp tục liệng vào đó đủ thứ

-liệng cả thế giới này vào và rồi tất cả đều giải chất, biến mất. Tâm của con người không bao giờ cảm thấy thoả
mãn, không bao giờ, không bao giờ.

Có bao giờ bạn gặp một người đã thoả mãn chưa? Nếu bạn đã từng gặp một người như thế, chắc chắn y sẽ là người hoàn toàn chấp nhận cái tánh không rỗng rang của mình. Đó là ý nghĩa của một vị Phật. Đó là ý nghĩa của giác ngộ -là người mà cái tánh không của y đã toả chiếu, sáng ngời rực rỡ. Y biết được rằng, “Đây là ta, đây là cái sinh thể của ta. Cái phi hữu này mới chính thực là sinh thể của ta.” Và rồi y chấp nhận nó. Bây giờ không còn một nỗ lực nào để hủy diệt hoặc lấp đầy nó. Nó đã trở thành một như thị tuyệt vời.

Cái tri kiến này đã chuyển đổi đời sống. Bằng không bạn sẽ cứ mãi hoài tất bật. Hãy thử đi vào lòng tham đắm của một người: đâu là cái động cơ của lòng thăm đắm đó? Khi bạn tham đắm một cái gì, một sự bức xúc lớn lao tràn ngập con người bạn, một sự rung động cực kỳ, thúc đẩy phiêu lưu. Bạn cảm thấy như có được một sức bật mạnh mẽ. Đối tượng như đang ở trong tầm tay, bạn sắp sửa túm được nó. Bạn sẽ có nhà cao cửa rộng, cái vườn xinh xắn kia, người đẹp này, chiếc du thuyền, cái xe hơi sang trọng

-bạn sẽ có nó trong tay, và tất cả tạo nên sự bức xúc. Thế rồi bạn có đủ cả, chiếc xe, cái nhà, chiếc du thuyền, người đẹp … và bỗng nhiên, tất cả đều trở thành vô nghĩa.

Điều gì đã xảy ra? Chính cái tâm của bạn đã giải chất chúng. Chiếc xe đang đậu trước cổng, nhưng bỗng dưng bạn không còn cảm thấy thích thú nữa. Nỗi bức xúc chỉ là làm sao để có được chiếc xe đó, thế là bạn đã bị lôi cuốn vào trong sự thôi thúc này. Một khi đã bị cuốn hút vào đó, bạn đã quên đi cái tánh không của mình. Bạn bị lôi cuốn tới mức mà cái tâm của bạn đã hoàn toàn bị chế ngự bởi lòng tham muốn. Bạn say sưa với nỗi tham đắm của bạn tới mức bạn quên luôn cái rỗng rang nội tại của mình. Bây giờ thì lòng tham muốn đã được thoả mãn, chiếc xe đang đậu ở ngoài cổng, người đẹp đang ở trong phòng, tiền bạc đang ở trong nhà băng –và rồi, niềm thích thú mất. Cái trống rỗng lại sừng sững hiện đến, đang ngoác mồm ra trong bạn như sẵn sàng ăn tươi nuốt sống bạn.

Thế là bạn lại phải tạo ra một sự tham muốn khác nhằm trốn chạy cái miệng hố đó, trốn chạy bóng dáng cái chết đang chờ đợi bạn ở nơi kia. Nó có thể nuốt chững bạn chỉ trong nháy mắt -nếu bạn không bám chắc vào cái gì đó, nó sẽ nuốt bạn thôi. Thế là bạn bắt đầu trở lại. Bạn nghĩ đến những cái nhà khác, những người đàn bà khác, những nơi chốn khác, những phố thị khác…

Đó là cách thế mà con người không ngừng chạy từ sự tham đắm này đến một tham đắm khác. Đó là lý do tại sao con người cứ mãi như là một tên hành khất. Từ sự tham đắm này qua sự tham đắm khác, con người đã gõ lên cả một ngàn lẻ một cánh cửa. Thế nhưng chẳng hề có cái nào được thoả mãn.

Bạn có thấy không, những kẻ trưởng giả giàu có thường là những kẻ buồn chán nhất trên thế gian này? Tại sao? Tất cả sự tham muốn của họ đã được thoả mãn – cũng có nghĩa là chẳng có gì được thoả mãn hết. Họ đã có ngôi nhà đẹp nhất mà họ mong muốn -rồi sao? Bây giờ thì họ không thể nghĩ về một ngôi nhà nào đẹp đẽ hơn nữa. Tôi được biết vài người giàu có, họ có đủ những gì có thể có. Rồi sao? Bỗng dưng họ rơi vào ngỏ cụt.

Có lần một nhà chiêm tinh nói với Đại Đế A Lịch Sơn: “Thưa Ngài, ngài sẽ có trong tay cả thế giới này. Đó là số mệnh của ngài, ngài sẽ chiến thắng tất cả. Nhưng tôi muốn nhắc nhở ngài một điều: Khi ngài đã chiếm được cả thế giới này, rồi ngài sẽ làm gì? Bởi vì sẽ không còn một thế giới nào khác nữa.”

Và câu chuyện kể lại rằng, đây là lần đầu tiên trong cuộc đời của Đại Đế A Lịch Sơn, ông cảm thấy rất buồn rầu. Bỗng dưng cái ý tưởng, cái ý tưởng cơ bản này thật là kinh hoàng –“Ngài sẽ chiến thắng khắp cả thế giới này, rồi sao nữa?” Bạn có thể hiểu được, trong giây phút đó bỗng dưng ông ta bị liệng trở lại với nỗi trống rỗng của
đời mình.

Vâng, bạn có thể có trong tay cả cái thế giới này, nhưng với cái tâm của bạn như thế, tất cả rồi cũng sẽ trở thành vô nghĩa. Cái giây phút bạn chiếm lĩnh được nó, nó sẽ không còn ý nghĩa gì nữa. Hãy thấy cái luận lý của vấn đề: Cái khoảnh khắc mà bạn đạt được một cái gì đó, ngay lập tức nó sẽ trở thành vô nghĩa. Nếu có đủ trí thông minh bạn sẽ nhận ra ngay chuyện này. Khi chiếc xe đẹp đã đậu trước cổng nhà, nó trở thành vô nghĩa. Khi người đẹp ở trong phòng bạn, cái ý nghĩa của nó cũng đã biến mất rồi.

Tôi đã từng được nghe những giai thoại về Lord Byron (2), một trong những đại thi hào của Anh quốc, rằng ông ta yêu không biết bao nhiêu là phụ nữ -khoảng chừng sáu chục người trong suốt cuộc đời ông. Ông ta yêu hôm nay và kết thúc ngày hôm sau –ông ta làm tình chỉ một lần với một người đàn bà, và thế là chấm dứt. Ông ta phải là người cực kỳ thông minh, nếu sinh ra ở Ấn Độ, không chừng ông ta có thể đạt thành chánh quả.

Cuối cùng một phụ nữ đã thuyết phục được Byron kết hôn với mình, bởi vì nàng ta không cho phép ông làm tình với mình trừ phi họ thành vợ chồng. Bà ta biết rằng Byron đã đi qua đời không biết bao nhiêu phụ nữ, và một khi ông ta làm tình với ai, người đó chẳng còn ý nghĩa gì đối với ông ta nữa. Ông ta sẽ quay mặt đi làm như chẳng hề quen biết gì với họ. Tất cả mọi năng lực, tất cả tình yêu, tất cả những lãng mạn của ông đều như tan biến đi.

Khi biết được như vậy, một phụ nữ đã cương quyết không cho ông ta đụng đến thân mình khi họ chưa kết hôn. Điều này đã làm cho Byron vô cùng phấn khích –và lẽ tự nhiên là càng bị khước từ chừng nào càng gợi lòng tham muốn của Byron chừng nấy. Ông ta hầu như muốn điên lên vì người đàn bà này. Cuối cùng ông ta đồng ý kết hôn.

Một người quả là rất mực khùng điên mới đi kết hôn – nếu không khùng thì cũng mát giây. Và phụ nữ thì có trực giác rất nhạy bén về vấn đề này. Họ không cho phép người đàn ông có quan hệ quá thân mật với mình trừ phi họ cảm thấy được ổn thỏa với chuyện hôn nhân, trừ phi họ thấy được bảo vệ bởi luật pháp. Trừ phi có sự bảo đảm vững chắc bằng luật pháp, tình yêu của họ sẽ tan biến đi như giọt sương mai trong nắng sớm. Hôn nhân là một bảo đảm pháp lý vững chắc, bạn có thể tin cậy vào đó. Đằng sau nó có cả toà án, cảnh sát lẫn quan toà.

Tình yêu chỉ như là một hạt sương mong manh –trong nắng mai nó có thể tan biến đi trong khoảnh khắc. Vừa mới thấy đây, trong phút giây thôi đã biến mất rồi; bạn không thể nào tin cậy vào nó. Phụ nữ rất là thực tế, họ có trực giác để nhận biết rằng tình yêu không tồn tại lâu dài. Thế cho nên trước khi nó tan biến đi, bạn cần có pháp lý vững chắc để giúp bạn.

Người phụ nữ này quả tình rất thông minh, bà ta buộc Byron phải tiến đến hôn nhân. Thế là ông ta không thể nào từ chối. Trong khi họ đến nhà thờ làm lễ cưới –trong khi chuông thánh lễ còn đang rung, khách khứa đang chào hỏi, chúc mừng… Tay trong tay, họ rời khỏi nhà thờ, bước xuống những tầng cấp -bỗng nhiên tân nương có cảm giác rằng Byron như đã bị hớp hồn. Ông ta vừa trông thấy bóng dáng một bóng hồng vừa bước ngang qua đường. Thế là đang bước đi, nhưng hồn của ông ta đã không còn ở đó nữa. Đôi tay đang ở đây, nhưng chẳng khác gì bàn tay của xác chết -nỗi rạo rực của tình yêu không còn, trái tim của ông ta không còn lưu dấu ở trong bàn tay đó nữa. Cảm nhận điều này, tân nương cất tiếng, “Anh đang suy nghĩ gì? Hồn của anh đang ở đâu rồi?”

Về mặt này thì Byron rất thành thực. Ông ta thú thật, “Xin lỗi em, thế nhưng cuộc hôn nhân của chúng ta có vẻ như đã kết thúc. Cái cô gái vừa đi ngang qua đã hớp hồn anh rồi. Anh biết rằng chỉ mới vài giờ đồng hồ trước đây, anh đã say đắm em, và sẵn sàng đê làm mọi thứ, kể cả chết vì em nếu cần. Thế rồi bỗng dưng khi biết em đã hoàn toàn thuộc về anh, nó không còn cho anh cái hứng khởi của một cuộc phiêu lưu. Bây giờ bàn tay em ở trong tay anh; anh đã chiếm được em, và rồi tất cả những khao khát để chiếm được em đã tan biến đi mất.”

Tôi rất thích cái ông Byron này, một người rất mực thông minh. Ông ta đã bị cái xã hội mà ông ta đang sống lên án mạnh mẽ -ông ta đã bị trục xuất ra khỏi Anh quốc, bởi vì mọi người đều lo sợ Byron. Người ta kể rằng hễ mỗi lần ông ta xuất hiện tại khách sạn, nhà hàng, mọi người đàn ông đều dẫn vợ mình bỏ đi nơi khác. Ông ta là một người rất khả ái! Thế nên tất cả những đức ông chồng đều họp nhau lại để chống Byron, tất cả mọi đấng làm cha cũng kết hợp lại để chống Byron, và cuối cùng ông ta bị buộc phải rời khỏi nước Anh. Chuyện cũng kể lại rằng, ngày mà Byron giã từ đất nước ra đi, đã có đến hàng ngàn người tụ tập để chứng kiến việc này. Và trong số hàng ngàn người đó, có đến hàng trăm phụ nữ giả dạng đàn ông, trong y phục nam nhân -kể cả những người thuộc gia đình quý tộc, giàu có- đã có mặt để nhìn Byron lần cuối.Quả tình ông ta là người đàn ông tuyệt vời -rất mực thông minh, rất mực đẹp trai. Ông ta thực sự là một nhà thơ; thi ca như rung lên trong từng hơi thở của ông. Thế nhưng ông ta đã bị trục xuất -đất nước Anh không thể dung chứa được ông, ông ta quá đổi nguy hiểm. Thế nhưng những quán chiếu nội tâm của ông ta lại rất mực có ý nghĩa. Hãy nhìn vào sự sáng suốt này: ông ta nói với người đàn bà … chắc chắn phải là người rất can đảm mới có thể nói những lời như thế với một phụ nữ -nhất là khi hai người vừa mới kết hôn! Trong khi chuông nhà thờ còn đang đổ, trong khi khách khứa còn đang tham dự lễ, trong khi họ tay trong tay bước ra khỏi nhà thờ và chàng bỗng nói với nàng, “Xin lỗi, anh không còn thích thú để sống với em.”

Trung thực như thế, chân thành như thế, đó là phẩm chất của một con người tín ngưỡng. Quả là điều bất hạnh cho Byron khi đã sinh ra tại Anh quốc, ông ta nên chọn Ấn Độ thì đúng hơn. Ở Ấn có thể ông ta đã thành Phật không chừng -sự hiểu biết sâu sắc này khiến một người có thể trở thành giác ngộ. Một con người với bộ óc thông minh như thế, nếu y tìm ra một đạo lộ đúng đắn, y sẽ nhảy ngay vào ngọn lửa này, đó chính là ngọn lửa của Phật quả.

Bất cứ lúc nào bạn đạt được một cái gì đó, bạn sẽ bắt đầu cảm thấy chán ngấy nó ngay. Ai cũng đều có kinh nghiệm này, nó đã xảy ra với tất cả mọi người, cách này hay cách khác. Có thể là bạn đã không nói ra điều này, ngay cả với chính mình, có thể là bạn không chịu chấp nhận một sự thật như thế. Bởi vì nó quá đổi kinh hoàng, hãy xem, bạn làm việc cật lực trong suốt bảy năm trời mới dành dụm đủ số tiền để mua một ngôi nhà –bây giờ thì bạn đã có trong tay ngôi nhà mơ ước ở trên ngọn đồi cao, bỗng dưng, trong khoảnh khắc mà ngôi nhà thuộc về bạn, khi văn tự nằm ở trong tay, bạn không còn cảm thấy thích thú nữa.

Thế nhưng mọi chuyện đều như thế cả. Người trí sẽ nhận ra điều này ngay lập tức, còn kẻ ngu thì có thể phải mất đến hàng tháng trời, hay vài ba năm, tuy nhiên đây không phải là điểm quan trọng -vấn đề là, một ngày nào đó rồi y cũng sẽ thấy cuối cùng cũng chẳng có gì. Chỉ là một ảo ảnh. Nó đã xảy ra trong đời bạn như thế không biết bao nhiêu lần -mỗi một ước vọng đều buồn chán thất vọng. tất cả mọi mộng ước ham muốn đều đưa bạn đến chỗ buồn chán vỡ mộng. Và một phương cách duy nhất để thoát ra khỏi cơn buồn chán này là bạn tạo ra những ước vọng lớn hơn và đắm chìm vào đó.

Đây là một sự xuẩn động. Đây là những gì mà Phật đã gọi là avidya –vô minh. Nhìn thấy được lòng tham muốn tàn lụi, bạn thì không hề nhìn thấy cái lòng tham đắm như thế lại sẽ tàn lụi. Ngày mà bạn chứng nghiệm được điều này, sẽ là một bước ngoặc quan trọng trong đời bạn -bạn sẽ quay 180 độ. Đó là những gì mà người Cơ Đốc gọi là

“conversion” –có nghĩa là ‘quay vào hướng nội”.

Đức Phật thì có một danh từ chính xác để chỉ điều này, ngài gọi là paravritti -đột biến, hồi đầu quy y. Paravritti –quay một trăm tám mươi độ: nhận thấy rằng tất cả mỗi ước vọng tham muốn sẽ tàn lụi, không có cái gì thành tựu –ngay tự bản chất, nó không thể thành tựu. Khát vọng tham muốn chỉ là một trì hoãn; bất cứ lúc nào bạn đạt được, nó đều trở thành vô nghĩa. Nó chỉ hiện hữu khi nào bạn trông chờ nó, nó chỉ hiện hữu khi nào bạn tìm kiếm nó, nó chỉ hiện hữu trên hành trình mà bạn vươn tới. Khi mục tiêu đã đạt được, mọi chuyện đều kết thúc -bạn lại sẽ phải cần đến một sự tham muốn khác.

Tôi đã được nghe một câu truyện ngụ ngôn cổ điển. Ngày xưa có một thung lủng ở trong rặng Hy Mã Lạp Sơn. Đây là một thung lủng rất mực trù phú. Dân chúng rất giàu có sung túc, ở đây dư thừa tất cả những gì mà người ta cần đến –nào là mùa màng, cây trái, bơ sữa, không thiếu vật gì- tất cả đều thừa mứa dư dả. Đất đai ở đây phì nhiêu đến độ chỉ cần một người làm việc là có thể nuôi sống toàn bộ gia đình. Như vậy là đủ rồi, một người làm việc là đủ cho cả gia đình.

Thế rồi người ta thấy cuộc sống bắt đầu nhàm chán. Ăn rồi chẳng có việc gì để làm cả -tất cả đều ở trong tầm tay, mọi người đều có đủ tất cả những gì mà họ cần đến. Họ cảm thấy chán làm sao, thế là họ bắt đầu suy nghĩ phải làm gì với đời mình đây, cuộc sống hình như không có một ý nghĩa nào cả. Hãy để ý rằng, bất cứ lúc nào một xứ sở trở nên giàu có, bạn sẽ thấy không biết cơ man nào là trường phái triết học xuất hiện cho rằng đời sống là vô nghĩa.

Đó là những gì đã và đang xảy ra ở phương Tây; các nhà triết học hiện sinh đều cho rằng đời sống là phi lý, vô nghĩa. Sartre, Kafka, Camus -đều đã nói như thế. Điều này chỉ xảy ra ở những xứ giàu, đây là biểu hiện của các quốc gia giàu mạnh –ngay lập tức các nhà triết gia mọc ra như nấm cho rằng đời sống là hoàn toàn vô nghĩa.

Trong các xứ nghèo, không có ai cho rằng đời sống là vô nghĩa cả; trái lại đời sống hàm chứa vô vàn ý nghĩa. Những chuyện nhỏ nhoi thôi cũng đã đủ có ý nghĩa rồi - miếng cơm manh áo cho vợ cho con, nơi trú ẩn để che nắng che mưa, một tấm xà rông mới cho người yêu của bạn, một món đồ trang sức nhỏ, tất cả đều hàm chứa ý nghĩa. Biết bao nhiêu thứ mà bạn không có, và bởi vì bạn không có chúng, thế nên chung quanh bạn có không biết bao nhiêu là điều ý nghĩa: bạn có thể có cái này, bạn có thể có cái kia, bạn có thể có hàng ngàn thứ cần dùng, thế nhưng bạn không có chúng. Thế là bạn đi từ ước muốn này đến ước muốn khác, và cái ý nghĩa do đó mà tiếp tục hiện hữu.

Một khi bạn đã có tất cả rồi, ý nghĩa của chúng tan biến mất. Đó là những gì đã xảy ra tại cái thung lủng trù phú kia, đó cũng là những gì đang xảy ra tại Mỹ quốc; đời sống trở nên tẻ nhạt, chán ngắt. Có thể nói rằng sự buồn tẻ đang ngự trị Mỹ quốc.

Tại cái thung lũng kia cuộc sống trở nên tẻ ngắt, và trong số đó dĩ nhiên ông vua là người buồn chán nhất. Thế là nhà vua nêu vấn đề với thần dân của mình: “Tìm những phương cách nào, tìm những cuộc phiêu lưu nào để dân chúng có thể tham gia vào. Bất cứ cái gì.”

Có không biết bao nhiêu dự án được đề ra. Một người trai trẻ nảy sanh ra ý kiến, “Hãy nhìn xem cái đỉnh núi Hy Mã Lạp Sơn kia, nó cao vòi vọi đến chín tầng mây – chúng ta nên thử trèo lên đó.” Mọi người đều cười, “Chưa từng nghe ai nói đến chuyện này. Làm sao mà trèo lên đó được? Rất là nguy hiểm. Không chừng lại làm cho ông thần núi nổi giận.” Vị tu sĩ của vương quốc rất mực chống đối lại ý tưởng này. Ông ta bảo, “Chúng ta đang thờ phượng cái ngọn núi đó. Làm sao mà trèo lên đó được. Như vậy là làm mất tính chất linh thiêng của thánh địa.” Tuy nhiên nhà vua thì lại rất thích thú cái ý tưởng này và bảo mọi người, “Ý kiến này rất hạp ý ta.” Dĩ nhiên chuyện này chẳng hề có một mục đích gì cả -nhưng một khi bạn đang buồn chán, chuyện gì cũng đều có vẻ hấp dẫn cả. Đó là cách thế mà con người tìm cách đổ bộ lên mặt trăng -chẳng có mục đích gì cả, hoàn toàn vô nghĩa, thế nhưng … bất cứ chuyện gì cũng có thể cho bạn sự kích thích, cho bạn một sức đẩy.

Bạn đã chứng kiến chuyện này chưa? Khi con người đầu tiên đặt chân lên mặt trăng, cả nhân loại hồi hộp theo dõi. Họ như dán chặt vào chiếc ghế trước màn hình TV. Thế nhưng bạn biết không? -chỉ trong vòng nửa giờ thôi là mọi chuyện chấm dứt. Chỉ trong vòng nửa giờ là người ta thấy chán rồi, kết thúc! Chẳng có gì hấp dẫn lắm ở trên đó –và bây giờ người ta bắt đầu với sao Hoả, với những thứ khác.

Nhà vua rất thích thú và bảo người thanh niên, “ Được rồi, nhà ngươi tổ chức chuyện này. Lập thành một nhóm và ta sẽ tài trợ tất cả tiền bạc cần thiết. Vâng, càn phải chinh phục cái đỉnh núi này. Nó đứng sừng sững ở đó, ngay trước mặt chúng ta, như một thách đố.”

Nhà tu sĩ đã cố gắng thuyết phục nhà vua rằng đó là một việc làm vô ích –“Ngay cả nếu như chúng ta leo lên đó rồi, thì chuyện gì sẽ tiếp theo?” Nhà vua bảo, “Đó không phải là trọng điểm. Đâu ai cần quan tâm đến chuyện xảy ra kế tiếp sẽ là gì? Cứ việc leo, chuyện leo núi tự nó đã tuyệt vời rồi.” Thế là cả vương quốc đều xôn xao chuyển động. Mọi người bắt tay vào làm việc cật lực, tạo đủ dụng cụ cần thiết cho việc leo núi -bởi vì trước đây chưa có ai thử làm chuyện này, nên không hề có những vật dụng chuyên môn.

Năm tháng trôi qua, người ta lần hồi thành công từng bước trong việc chinh phục ngọn núi cao. Một thế hệ qua đi, rồi thế hệ kế tiếp, cho đến thế hệ thứ ba thì mọi việc đã hoàn chỉnh. Nhưng khi họ tiến đến gần đỉnh núi, một ông lão, người đã sống suốt qua ba thế hệ và đã từng giúp đỡ công việc chinh phục ngọn núi như là một người hướng đạo thành thạo, bỗng dừng lại và bảo mọi người, “Hãy ngưng lại một chút. Tôi lo quá. Nếu như chúng ta leo lên đến đỉnh –bây giờ thì đó là điều chắc chắn rồi, chỉ trong một vài giờ nữa thôi –thì rồi đâu sẽ còn công chuyện gì để chúng ta làm kế tiếp?”

Tất cả nhóm đều rơi vào nỗi im lặng buồn bã. Nỗi chán chường đã trở lại với họ. Trong suốt ba thế hệ họ chưa hề biết đến buồn chán là gì. Trong suốt ba thế hệ họ sống trong sự kích thích tuyệt vời –tinh thần phiêu lưu mạo hiểm đánh động mọi người, họ đã bị chiếm lĩnh bởi cái ý tưởng này. Tuy nó không hề có ý nghĩa gì cả, tuy nó là một việc làm vô ích, nhưng nó đã xua đuổi được nỗi buồn chán. Bỗng dưng …

Câu chuyện cũng cho biết rằng cái ông lão kia không ai khác hơn là người thanh niên đã phát khởi ra cái ý tưởng leo núi trước đây: “Chúng ta hãy đi chinh phục đỉnh Hy Mã Lạp Sơn.” Bây giờ ông ta bảo mọi người, “Này các cháu, tốt hơn hết là chúng ta nên tuột xuống tại điểm này và làm lại từ đầu. Bởi vì còn đỉnh núi nào chung quanh đâu; đây là đỉnh cao nhất. Một khi chúng ta đã chinh phục được nó, chúng ta sẽ làm gì đây?”

Được biết là cả nhóm đã suy nghĩ rất lâu -và rồi, từng người một họ lần lượt quay trở lại thung lủng và bắt đầu cố gắng để trèo lên ngọn núi trở lại.

Đó là những gì đang thực sự diễn ra. Chắc là bạn đã có lần nghe đến huyền thoại Sisyphus của người Hy Lạp, rằng Thượng Đế đã trừng phạt y, một lối trừng phạt rất lạ kỳ -y phải khiêng một tảng đá lên tận đỉnh núi cao. Tảng đá rất nặng nề, và càng lên cao thì càng trở nên nặng nề hơn. Đây quả là một công trình gian khổ mới khiêng được tảng đá lên đến tận đỉnh, có thể phải bỏ ra hàng năm mới thực hiện xong. Nhưng khi mang lên đỉnh núi rồi, y phải buông cho tảng đá lăn trở lại chân núi. Đấy là sự trừng phạt –y phải đi xuống thung lủng và bắt đầu khởi sự khiêng tảng đá lên đỉnh trở lại.

Trong thần thoại Hy Lạp, người ta nói rằng Thượng Đế đã rất giận dữ và trừng phạt Sisyphus theo cách như thế. Đối với tôi thì nó không như vậy. Thật ra, sự trừng phạt tốt hơn là đừng để cho tảng đá lăn xuống núi trở lại. Để rồi Sisyphus sẽ làm gì đây, bạn biết không? Chắc là ông ta sẽ đập đầu vào hòn đá mà tự tử mất.

Thượng Đế của người Hy Lạp có vẻ không thông minh chút nào. Bạn nên học hỏi thêm điều này ở những ông Thượng Đế Ấn Độ. Nếu đây là một thần thoại của ngưới Ấn Độ, thì sự trừng phạt có thể như thế này –khi y leo lên đỉnh núi, càng lên cao chừng nào thì tảng đá sẽ nhẹ đi chừng nấy, mọi chuyện càng trở nên thoải mái nhẹ nhàng hơn –càng lúc càng trở nên dễ dàng hơn. Bởi vì khi càng khó khăn gian khổ thì người ta càng bị kích thích với công việc. Khi mọi chuyện dễ dàng thì cái ngã của bạn không còn bị thách đố, và dĩ nhiên là sẽ không có gì thích thú. Và khi y lên đến tận đỉnh, công việc kết thúc. Sisyphus sẽ làm cái gì bây giờ? Nếu là Thượng Đế Ấn Độ, ông ta sẽ bỏ mặc Sisyphus với cái tảng đá của y ở trên đỉnh núi kia. Y sẽ làm gì đây? Y sẽ đập đầu vào tảng đá để chết thôi!

Câu chuyện thần thoại Hy Lạp có vẻ như là một ân thưởng chứ không giống trừng phạt một chút nào. Sở dĩ nó được xem như là trừng phạt bởi vì chúng ta đã không hiểu được đời sống. Cái khoảnh khắc mà Sisyphus lên tới đỉnh, cái khoảnh khắc mà y đạt tới đich, cái tảng đá lại lăn xuống thung lủng và Sisyphus lại tuột xuống, chạy đi tìm tảng đá lần nữa –đó là sự trừng phạt. Và rồi y lại bắt đầu tiếp tục khiêng nó lên núi trở lại.

Đây là cách thế xảy ra trong đời sống. Bất cứ lúc nào khi bạn hoàn thành xong một điều ước vọng, thì giống như tảng đá kia, nó lại lăn xuống thung lủng và bạn phải đi trở lại từ đầu. Bạn lại phải có một ước vọng khác để theo đuổi, một ước vọng mới mẻ hơn. Đời sống một lần nữa lại có một niềm bức xúc khác, và bạn một lần nữa có cơ hội để quên đi cái trống rỗng nội tại của mình. Cái này được gọi là sansara –cõi trầm luân sinh tử. Lẩn tránh chính mình đó là những gì được gọi là sansara -chạy trốn chính bạn, bỏ lại đằng sau cái cốt lõi uyên nguyên. Lạc lối trong cơn lốc xoáy và không bao giờ biết đến cái trung tâm cơn bảo rất mực lặng yên. Dính mắc vào cái bánh xe quay và những nan hoa mà không bao giờ bám vào trung tâm của cái trục cố định.

Thế nhưng cái bánh xe luôn quay chung quanh một bộ phận cố định, và cơn bảo hiện hữu trên một trung tâm điểm lặng yên. Cuộc sống cũng y như thế, như một cái bánh xe. Và tận trong sâu thẳm của cốt lỏi uyên nguyên là phi-hữu –anatta, vô ngã. Shunyata, tánh không. Cũng cần lưu ý rằng, ‘tánh không” không có nghĩa là hoàn toàn không có gì cả, mà là nguồn cội của tất cả. Tất cả đều được phát xuất từ đó, nó là hạt giống của tất cả vạn hữu. “Tánh không” chỉ đơn thuần có nghĩa là không sắc tướng

–đó là cõi không sắc tướng. Đây là một khoảng không vô sắc, vô giới hạn.

Một khi bạn bắt đầu hoà điệu với cái rỗng không vô sắc này, không còn tìm cách chạy trốn nó, cũng là lúc cuộc hành trình trở về quê nhà đích thực của bạn khởi sự. Và cái ngày mà bạn trở lại mái nhà xưa, cái khoảng rỗng không mênh mang này … bạn sẽ chìm ngập trong một niềm hoan lạc -bạn sẽ không còn cảm thấy mình là một kiều dân, khách lạ. Lúc đó sẽ là một ân sủng vô biên.

Cái tâm của người phương Tây cảm thấy vô cùng bất ổn với ý niệm này –“Làm sao cái tánh không lại có thể là một niềm vui?” Bạn luôn luôn cố gắng để cho thấy rằng mình đang hiện hữu, trong khi cái tánh không này có vẻ như là cái chết, là hư vô đoạn diệt. –Làm thế nào không tánh lại có thể là một niềm vui được? Đó là lý do tại sao các triết gia phương Tây thường cho rằng Đức Phật là người bi quan yếm thế vào bậc nhất trên thế gian này. Đâu phải thế; đây là sự lý giải. Tâm của người phương Tây nghĩ rằng, “Đi vào một sự rỗng không, đâu có niềm vui gì ở đó?” Thế nhưng bạn đã không hiểu được vấn đề.

Một khi nhận thấy rằng mình là không, là một giả hợp, đâu còn gì để bạn có thể lo lắng băn khoăn. Bây giờ ngay cả cái chết cũng sẽ không còn làm bạn sợ hãi. Bạn đã là không, làm sao cái chết có thể hủy diệt được bạn? Bạn đã được giải phóng khỏi cái chết. Khi nhận thức được mình là không, bạn sẽ không còn quan tâm đến thành công hay thất bại, đâu có ai ở đó để thành công, đâu có ai ở đó để thất bại? Một sự thanh thản khởi dậy, tất cả đều bình đẳng. Một khi đã nhận ra cái tánh không này, đâu còn gì có thể làm bạn căng thẳng? Không còn áp lực, không còn căng thẳng. Không còn nguyên nhân nào để tạo ra bất kỳ sức căng nào; không còn một gợn sóng nhỏ nào khởi dậy trong tánh không. Bạn hoàn toàn thư giản, an lạc.Tánh không này là một yên nghỉ tột cùng - hoàn toàn yên nghỉ. Tất cả mọi chuyện đều đã dừng lại, tất cả mọi chuyện đã đến điểm ngừng. Bây giờ thì bất cứ chuyện gì xảy ra cũng chẳng còn mang một ý nghĩa nào nữa, bạn sẽ không còn bị khuấy động bởi chúng. Bạn trở thành giàu có ư, điều này chẳng hề làm bạn xao động. Bạn trở thành nghèo hèn ư, điều này chẳng hề làm bạn buồn phiền. Bạn thành công, cũng OK thôi. Bạn thất bại, cũng tốt. Mọi chuyện vẫn luôn tốt đẹp -một sự bình ổn đã khởi dậy trong sin thể bạn. Bây giờ thì bạn đã trở nên quân bình, hoàn toàn quân bình. Cuộc đời rẻ qua trái, cũng thế. Cuộc đời rẻ qua phải, cũng vậy thôi. Sẽ chẳng có gì quan trọng; không còn vấn đề gì quan trọng nữa.

Đây là những gì mà chúng ta gọi là an lạc. An lạc không hề đồng nghĩa với hạnh phúc, an lạc là một siêu việt; nó không là bất hạnh cũng không là hạnh phúc. An lạc là trạng thái của một sinh thể không còn xao động, không còn bị quấy nhiễu dù bất cứ chuyện gì xảy ra chung quanh. Cơn lốc xoáy cứ tiếp tục sấm chớp bảo bùng, nhưng ở ngay cốt lõi trung tâm của nó vẫn tĩnh mịch lặng yên. Sự thanh bình đã khởi dậy.

Đây là những gì mà chúng ta gọi là tam ma địa. Chỉ

có hai cách thế duy nhất trên thế gian này: một là rời xa chính mình hai là tìm đến chính mình. Rời xa chính mình thì có đến trăm phương ngàn lối. Có người chạy theo tiền tài, có người chạy theo quyền lực, có kẻ lại mê đắm tửu sắc, ma túy –hàng ngàn con đường, lối rẽ. Tuy nhiên tất cả trên cơ bản đều có chung một hướng –đó là vô hướng, bất định, hướng ngoại. Càng đi càng rời xa khỏi trung tâm hướng về ngoại biên. Và cái ngoại biên đó đã không hề hiện hữu.

Thế là bạn cứ tiếp tục đi, đi mãi, đi hoài –để rồi ngày càng thất vọng thêm, bất mãn thêm, khổ nảo thêm. Và cái kết quả cuối cùng sẽ là điên loạn. Nếu phương Tây đi đến điểm cùng cực của luận lý, toàn bộ xã hội phương Tây rồi sẽ nổi khùng lên. Nếu cái tâm hướng ngoại này được căng ra đến tận cực điểm, điều duy nhất có thể xảy ra chỉ là điên loạn mà không là gì khác. Vâng, cái kết quả cuối cùng sẽ là điên loạn.

Một cuộc hành trình khác là hướng nội. Trở về lại mái nhà xưa, quay về nội tâm. Ngay khi bạn khởi đầu cuộc hành trình hướng nội, sẽ yên bình hơn, tĩnh lặng hơn, thanh thản hơn, bình ổn hơn, hướng tâm hơn, trở về côi nguồn hơn -chúng bắt đầu xảy ra một cách tự phát. Cái ngày mà bạn trở về lại mái nhà xưa, sự an lạc chợt đến.

Hãy lắng nghe đôi điều Christmas Humphreys (3) nói với chúng ta:

“Kế đến là bước nhảy … Thế nhưng cái hố thẳm mà chúng ta rơi vào là khoảng đầy/rỗng không. Bước nhảy vọt khởi đi từ niệm đến vô niệm -từ cái rốt ráo nhị nguyên của vọng tưởng/thực tại đến sự bùng vỡ của tiếng cười và một tách trà. Nhưng giờ đây cái dĩa đựng tách trà được nhìn với đôi mắt tinh khôi làm sao! Bạn dọn dẹp chiếc bàn với cái tâm thanh thản nhường nào!”

Mọi chuyện vẫn như cũ. Bạn uống trà, và bạn cũng phải dọn dẹp chiếc bàn của bạn thôi. Thế nhưng nó thanh thản làm sao! Tĩnh lặng làm sao! Ấm lòng làm sao!

Điệu múa vẫn tiếp nối nhưng bây giờ đã không còn người múa. Và khi người múa không còn, điệu múa trở nên uyển chuyển duyên dáng. Khi người múa không còn, tất cả ý thức tự ngã biến mất, bởi vì cái ngã đã không còn. Khi ý thức tự ngã biến mất, điệu múa trở thành một toàn bộ, một tổng thể. Lúc đó chỉ còn điệu múa mà không còn người múa. Càng có ý thức tự ngã chừng nào, cuộc đời bạn càng ít an lạc chừng nấy, bởi vì nó sẽ bị chia lìa, phân tán –nó sẽ rơi vào trạng thái tâm thần phân liệt, sẽ bị phân hoá hơn.

Khi bạn là một nhất thể -là một toàn bộ mà ngay cả một hành động đã nói lên tất cả, không cần có đạo diễn đứng đằng sau- từ đó muôn vàn độ lượng, từ đó một nét đẹp trinh nguyên, một ân sủng mới mẻ, đi vào đời bạn.

Bạn vẫn tiếp tục sống đời sống cũ –đó là điều mà Thiền vẫn luôn nhấn mạnh. Bạn vẫn làm công việc nấu ăn, chẻ củi, gánh nước từ giếng vào –nhưng với thanh thản, với độ lượng biết bao! Cứ như là phép lạ! Bạn vẫn tiếp tục đi giữa cuộc đời tươi đẹp này mà không còn cái ngã. Và rồi cây cỏ sẽ giao hoà với bạn, chim chóc sẽ giao hoà với bạn và sỏi đá cũng thế.

Chính cái bản ngã luôn luôn đứng ở giữa chống lại sự giao cảm này. Chính cái bản ngã này đã không cho phép bạn tuôn chảy như suối nguồn, nó giữ bạn lại trong trạng thái tù đọng.

Chúng ta đi vào cuộc đời này với đôi bàn tay trắng rộng mở và chúng ta ra đi cũng với đôi bàn tay trắng buông xuôi. Thế thì chúng ta cũng nên sống với đôi bàn tay không rộng mở. Và như thế đời sống trở nên tín ngưỡng. Tay trắng chúng ta đến, đúng như vậy. Tay trắng chúng ta ra đi, đúng như thế. Thế thì tại sao giữa khoảng cách của hai cái đến và đi này chúng ta lại khởi sự sanh lòng chiếm hữu? Khi ta đến với tay không và ra đi với tay không, tại sao lại không giữ cho mình tay không ở giữa hai thời điểm? Nếu sống được như thế, tất cả chỉ là một con số không –không chiếm hữu, không thu góp, vô cầu, không có cái ta tham cầu trở thành một cái gì đó -đời sống của bạn là tín ngưỡng.

Một người tín ngưỡng không hề tham cầu trở thành một con người tâm linh, không bao giờ. Bởi vì như vậy bạn vẫn còn mang cái tâm thế gian –đó chỉ là một tham cầu mới. Một con người tín ngưỡng là người hiểu rõ bản chất của dục vọng –và với sự hiểu biết sâu xa này, dục vọng sẽ tiêu tan. Con người tín ngưỡng là người vô cầu.

Và xin hãy nhớ cho, xin được nhắc nhở lại bạn một lần nữa: Đừng có khởi sự tham cầu cả cái vô cầu.

Một con người tín ngưỡng là người hiểu biết chắc thật rằng, “Tôi là không”. Một khi “Tôi đã là không”, thì việc thu góp mọi cái được gọi là của tôi đâu còn ý nghĩa gì nữa? Chính vì cái “Ta” này mà con người cứ mãi hoài chạy đi thu góp về cho mình những cái “của tôi” –“cái nhà của tôi, chồng tôi, vợ tôi, của cải của tôi, danh tiếng của tôi, uy tín của tôi, nhà thờ của tôi, quốc gia của tôi, đạo của tôi, Thượng Đế của tôi, kinh sách của tôi…” Chúng ta cứ mãi chạy theo cái “của tôi” như thế.

Chính cái “của tôi” và “thuộc về tôi” này được khởi dậy từ cái ý niệm “Ta”. Mà cái “Ta” này thực ra không hề hiện hữu –đó chỉ là một giả định, bạn đã nhận vơ vào một cách đơn thuần như thế. Toàn bộ cuộc chơi chỉ là bào ảnh nhấp nhô, chỉ là hư vọng; cái cơ bản của nó không hề hiện hữu. Thế nên trước khi bước vào cái thế giới “của tôi” và “thuộc về tôi”, tối thiểu bạn cũng nên có một cái nhìn để biết mình là cái gì. Nếu không, toàn bộ nỗ lực của bạn chỉ hoàn toàn vô ích, chẳng khác gì bạn đang xây lâu đài trên cát … những lâu đài Tây Ban Nha.

Đó là lý do tại sao Thiền đã từng khẳng định –như lời của Lục Tổ Huệ Năng, “Tất cả mọi giáo điều học thuyết, tự bản chất đều tối tăm. Ngay cả tọa thiền cũng có thể là một cái bẩy sập. Tốt nhất là không nên theo một nghi thức nào cả. Tất cả mọi thói quen đều dẫn đến bế tắc. Ngay cả kinh điển cũng phải nên được đốt bỏ.” Cái ông Huệ Năng này đang nói cái gì vậy? Ông ta bảo rằng: “Tất cả mọi giáo điều học thuyết, tự bản chất đều tối tăm.” Nếu bạn đưa ra một học thuyết về vô cầu, như là của người Phật giáo hay là học thuyết về vô chấp trước như của người Kỳ Na Giáo, thế là bạn đã bị vướng vào trong một cái bẩy mới. Vô chấp trước không hề chống lại chấp trước, vô cầu không hề chống lại tham cầu. Vô cầu không thể được tham cầu và vô chấp trước hoặc phá chấp không thể được thực hành -bởi vì nếu bạn thực hành, cũng có nghĩa là bạn đã bị vướng mắc vào đó.

Khởi đi từ sự hiểu biết về vướng mắc, chấp trước mà vô chấp trước hay phá chấp phát sinh. Nhìn ngay vào cái tiến trình của vướng mắc chấp trước, bạn thấy rõ sự vô nghĩa, vô ích của nó. Một khi nó vô nghĩa, vô ích, nó buông bỏ. Không phải là bạn buông bỏ nó, không bao giờ

-nếu bạn buông bỏ nó, có nghĩa là bạn vẫn còn có mặt ở đó. Bạn trở thành một người thoát ly cuộc đời -bạn khởi
sự tuyên bố: “Ta là một đại ẩn sĩ, ta là một bậc đại thánh,
ta đã từ bỏ tất cả thế gian này.”

Nhưng như Đức Phật đã nói, nếu bạn từ bỏ thế gian có nghĩa là bạn đã không từ bỏ cái gì cả. Bởi ví căn bệnh cơ bản trầm kha vẫn còn hiện hữu. Trước đây người ta quen lăng xăng với tiền tài thì bây giờ người ta lăng xăng với chuyện thoát ly. Thế nhưng cái “Ta”, cái ngã vẫn còn sừng sững ở đó.

Thế nên ngài Huệ Năng đã rất đúng khi nói rằng: “Tất cả mọi giáo điều học thuyết, tự bản chất đều tối tăm.” Đừng có tạo ra những giáo điều học thuyết nữa; Thiền chống lại tất cả chúng. Thiền bảo rằng: Hãy nhìn thẳng vào thực tại, bấy nhiêu thôi là đủ. Đó là lý do tại sao không cần đến kinh điển. Thiền nói rằng: Đốt tất cả mọi kinh điển -bởi vì những kinh điển này chỉ nhồi nhét vào đầu bạn những ý niệm mới, chẳng khác gì tạo ra những đỉnh cao mới cho bạn trèo lên. Kinh điển sẽ mang đến cho bạn những tham cầu mới, những đối tượng mới cho cái Hữu, cái Ái –tanha- của bạn (4). Bạn vừa mới kết thúc ở chỗ này –cái ngày mà bạn hiểu rằng chạy theo đồng tiền là một việc làm vô nghĩa -thế rồi bạn lại khởi sự chạy theo một cái khác, thiền định.

Một hôm nào đó bạn bắt đầu nhận ra cái vô nghĩa của thế gian này. Thế rồi bạn bắt đầu suy niệm về Thượng Đế. Lòng tham cầu thay đổi nhưng không hề biến mất. Lòng tham cầu không hề được buông bỏ mà bây giờ được khoác lên một hình thái mới. Nó chạy theo một đối tượng mới, chiếm lĩnh một lãnh thổ mới, một hướng đi mới - nó vẫn luôn có mặt ở đó. Và khi lòng tham cầu vẫn còn hiện diện, cả cái cõi ta bà thế gian này vẫn còn hiện diện ở trong bạn.

Những lời nói của ngài Huệ Năng là: “Tuệ giác là tự do.” Đây là câu nói cực kỳ hàm súc. Tuệ giác là tự do: Bạn không cần phải làm bất cứ cái gì, bạn chỉ cần đến tuệ giác. Với tuệ giác người ta đơn thuần nhìn thẳng vào mọi chuyện –bằng cách nào mà chúng có mặt, chúng vận hành ra sao, và lòng tham cầu vận hành ra sao -chỉ thế thôi. Hãy để cho ý tưởng này rất mực sáng tỏ, rằng Tuệ giác là tự do. Bạn không cần phải phấn đấu để đạt đến tự do, bạn chỉ cần nhìn suốt vào vạn hữu xem chúng vận hành như thế nào. Bạn đã sống như thế nào cho đến bây giờ, hãy nhìn vào đó. Bạn hiện đang sống như thế nào trong khoảnh khắc này đây, hãy nhìn vào đó.

Cụ thể như, bạn đang lắng nghe tôi. Có thể là bạn đang lắng nghe với lòng tham cầu, và như thế là bạn sẽ đánh mất trọng điểm. Lắng nghe như thế, tâm của bạn đang cố gắng thu thập những ý tưởng, đó là làm thế nào để tìm một cái đỉnh cao mới để trèo lên. Bạn sẽ lắng nghe tôi không ngoài mục đích để tìm cách áp dụng; và như thế là bạn đánh mất điểm then chốt. Bạn đang lắng nghe tôi nhưng đồng thời tâm của bạn đang làm công việc ghi chép: “Điều ông ta nói có vẻ đúng. Vâng, chắc là tôi phải thực hành theo đó.” Bây giờ thì một lòng tham cầu mới khởi dậy, bây giờ thì một ý tưởng mới bắt đầu bám chặt vào tâm trí bạn. Thế là bạn lại đang đi trở lại với thế gian này –cái thế gian của một ngàn lẻ một chuyện linh tinh.Không thể như thế, hãy lắng nghe tôi với tuệ giác. Không có gì để thực hành cả. Hãy để nó được quyết định vĩnh viễn với tôi: không có gì để phải thực hành, thực hành không phài là mục tiêu. Chỉ có hiểu và tuệ giác -chỉ nhìn thẳng vào đó. Trong khi tôi đang nói chuyện với bạn, hãy quên đi tất cả chuyện thực hành, hãy quên đi tất cả chuyện ghi chép. Quên đi chuyện sẽ làm cái gì đó với những lời tôi đang giảng dạy. Bạn sẽ không làm bất cứ chuyện gì cả, bạn chỉ việc lắng sâu vào những lời nói này, càng sâu càng tốt, ngay bây giờ! Nếu bạn lắng sâu vào những lời nói này ngay bây giờ, một cái gì đó sẽ khởi sự thay đổi ở trong bạn. Bạn sẽ nhận ra rằng, “Vâng, đây là sự thật” –không phải là bạn thực hành điều đó, mà “đây là sự thật”.

Và một khi chân lý tưới tẩm bạn, nó chuyển hoá bạn. Đó là ý nghĩa trong câu nói của Chúa Giêsu: Chân lý giải phóng ta mà không là gì khác –không phải là giáo điều, lý luận, học thuyết, kinh điển. Chỉ có chân lý giải phóng ta.

Thế nhưng cũng đừng hỏi làm thế nào để đạt đến chân lý. Bởi vì nếu bạn mang cái “làm thế nào” vào, tức là bạn cũng đã mang theo vào lòng tham cầu. Cái “làm thế nào” chính là viên quản lý của cái tâm tham cầu của bạn. Nó luôn luôn phán truyền, “Bằng cách nào? Phải làm thế nào?” Vấn đề khôg phải là làm. Vấn đề là chỉ nhìn suốt vào, nhận ra cách thế mà nó hiện hữu. Nhận ra cái tâm của bạn tiếp tục vận hành như thế nào và cho đến giây phút này bạn đang hành hoạt ra sao. Đừng để chen vào một động lực nào, chỉ nhìn suốt vào -không một động cơ nào thúc đẩy.

“Tuệ giác là tự do. Tỏ ngộ mang đến sự không chọn lựa.” Đây là câu nói rất mực tuyệt vời của ngài Huệ Năng: Tỏ ngộ mang đến sự không chọn lựa. Khi chân tâm đã sáng tỏ rồi thì đâu còn cần thiết để chọn lựa nữa; bạn chỉ chọn lựa khi bạn đang bối rối mê mờ. Chọn lựa phát sinh từ mê mờ -chọn lựa có nghĩa là, “Tôi nên đi theo lối này, hay đi theo lối khác?” Bởi vì bạn đang bối rối, bạn không thể nhìn rõ vấn đề, thế nên bạn cứ phân vân –“Tôi có nên sống cuộc đời của một hành giả sa môn? Tôi nên hay không nên thực hành thiền định? Tôi có nên yêu nàng hay không? Tôi nên làm theo cách này hay là làm theo cách khác?”Những vấn nạn như thế hiện hữu là bởi vì bạn chưa được thông suốt. Thế rồi những người được mệnh danh là pháp sư, là tu sĩ của bạn không ngừng đưa ra những lời khuyên bảo thế này thế nọ. Đó không phải là công việc của một vị thầy thực sự; họ chỉ đóng vai những vị thầy. Bạn mang cái tâm hoang mang bối rối chạy tìm đến họ, “Tôi đang phân vân giữa hai lựa chọn, a và b. Tôi nên chọn cái nào đây?” Thế rồi họ bảo bạn: “Chọn cái a đi –a mới là đúng còn b là sai.” Họ không hề giúp bạn thoát khỏi sự mê mờ, họ không cho bạn sự tỏ ngộ. Họ chỉ đơn thuần đưa ra cho bạn một cái gì đó để bạn bám vào, họ chỉ cho bạn cái ý niệm về đúng và sai.

Mà cuộc đời là một bí nhiệm -một chuyện có thể đúng vào buổi sáng nhưng đến chiều tối thì đã sai rồi. Thế là một lần nữa bạn lại chạy đi tìm vị tu sĩ của bạn và lại thực hành theo những điều khuyên bảo của ông ta.

Một vị thầy thực sự không bao giờ cho bạn bất cứ ý niệm nào về đúng và sai, ông ta chỉ mang đến cho bạn cái tuệ giác. Bởi vì bạn chạy đến tìm tôi vào buổi chiều, có thể tôi không còn ở đó nữa…

Mới hôm kia đây Chinmaya đã đến với tôi. Anh có vẻ rất lo lắng hoảng sợ về cái chết. Cũng tốt thôi, rất tốt nữa là khác. Các bác sĩ đã báo cho anh ta biết rằng sinh mạng của ảnh đang lâm nguy, điều đó khiến anh ta mất bình tĩnh, run sợ và trong suốt ba hôm qua đã không tài nào nhắm mắt được. Anh ta không biết rằng đó là một cơ hội hiếm có -bởi vì cái chết đều sẽ đến với mọi người, nhưng nó không hề đến với một báo hiệu trước như thế.

Vâng, Chinmaya đã đến gặp tôi vào tối hôm qua, rất mực lo lắng. Và tôi đã bảo anh ta rằng, “Hãy nhìn thẳng vào vấn đề: Bạn sẽ mất đi cái gì? Bạn đã gặt hái được gì trong đời sống này? Khi bạn lo sợ có nghĩa là bạn đã tích lũy được khá nhiều trong cuộc sống và rồi cái chết rồi sẽ cướp đi tất cả. Nhưng bạn đã tích lũy được gì? Nếu nhìn sâu xa một tí, bạn sẽ thấy là mình không hề có gì cả, thế thì có gì để phải sợ hãi? Bạn không hề mất mát bất cứ cái gì cả.”

Tôi bảo anh ta nên quán niệm vào nỗi sợ chết, càng sâu càng tốt, đừng nên trốn tránh nó. Mọi người đang an ủi anh ta, “Đừng có quan tâm đến căn bệnh, không có gì đâu, không có gì phải lo lắng. Uống thuốc và giải phẫu là hết ngay thôi.” Mọi người đang trấn an anh ta như thế, và anh ta cũng tự trấn an mình –tìm cách lý giải vấn đề.

Tôi bảo anh ta là cứ việc đối diện với cái chết. Cái chết hiện hữu ở ngay cốt lõi của từng sinh thể; nó không hề chống lại chúng ta. Chúng ta còn gần gũi với cái chết hơn là sự sống. Cái chết còn gắn bó với chúng ta hơn là cuộc sống này, bởi vì đời sống là cái bánh xe quay, còn cái chết là cái trục trung tâm.

Và rồi tôi bảo anh ta, “Bạn thật là may mắn khi cái chết đến tìm bạn với một thông điệp, như là một cuộc hẹn hò. Và bạn lại càng may mắn hơn khi có tôi ở đây, tôi có thể giúp bạn nhìn thẳng vào cái chết.”

Trong khi tôi đang nói những điều này, tôi có thể thấy được là anh ta đang chờ đợi những lời an ủi. Anh ta thực tình không muốn nghe những điều này, không muốn đối mặt với cái chết. Anh ta muốn nghe tôi nói lên một điều gì đó, hứa hẹn một điều gì đó, chẳng hạn như, “Đừng có lo lắng gì cả. Tôi sẽ bảo vệ anh.” Anh ta đang chờ đợi tôi nói lên lời an ủi, trong khoé mắt của anh ta tôi nhận ra điều đó.

Thế nhưng một vị thầy không phải là người để an ủi bạn, mà là người để đánh thức bạn. Nếu cái chết đang tới, có nghĩa là nó đang tới. Chấp nhận nó, sóng đôi với nó, nhìn sâu vào nó. Có thể cái chết chưa chắc đã đến gỏ cửa

-lời nói củamấy ông thầy thuốc cũng chưa đáng tin cậy lắm- thế nhưng tại sao bạn lại để lỡ mất cơ hội này? Có
thể cái chết sẽ không đến -thế nhưng khi cái vấn đề này khởi dậy, tại sao lại không đi sâu vào một chuyến? Tại sao lại không nếm thử mùi vị của nó? Nếu nó không đến,
tốt. Nếu nó đến, cũng tốt thôi -bởi vì bạn đã ở trong tư thế
chuẩn bị sẵn sàng. Bạn đã thâm nhập vào nỗi chết với phong thái hoàn toàn chấp nhận, đón chào. Và trong
phong thái này, một cái gì đó sẽ hiển bày ra: cái tận cùng
cốt lõi của bạn. Một khi bạn hoà điệu với cái tận cùng cốt lõi này, tất cả mọi nỗi sợ hãi đều biến mất.

Thế rồi tôi bảo anh ta, “Có thể là bạn sẽ không chết trong dịp này –nhưng một ngày nào đó rồi bạn cũng sẽ chết. Lần tới có thể là tôi không còn có mặt ở đây để nói chuyện, để an ủi bạn. Thế nhưng nếu thật sự yêu thương bạn, tôi sẽ không an ủi bạn -bởi vì lần tới bạn sẽ làm gì nếu bạn chết mà không có mặt tôi ở đây? Như vậy bạn sẽ không có khả năng tìm ra một phương cách đối phó.

An ủi không phải là một phương cách. Đó phải là tuệ quán -tức là điều mà Đức Phật gọi là vipassana, minh sát tuệ. Một vị thầy sẽ cho bạn sự sáng suốt để nhìn sâu vào vạn hữu. Với tuệ quán, những sự vật hiển nhiên bày hiện thật hiển nhiên nên vấn đề chọn lựa không còn đặt ra. Lúc đó bạn sẽ không phải chọn lựa gì cả, cái tuệ giác của bạn sẽ soi đường chỉ lối –nó trở thành một ngọn hải đăng.

Đây là những điều cuối cùng mà chính Đức Phật đã thốt ra với môn đệ trước khi ngài từ giã cõi đời. Trong khi tăng chúng đang khóc than, ngài bảo, “Hãy ngưng ngay tất cả những chuyện vô nghĩa này! Hãy lắng nghe đây: Các ngươi hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi. Hãy nhớ lời ta dặn, đây là những lời giáo huấn cuối cùng của ta. Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi: appo deepo bhava.”

Ngọn đuốc này là gì? Đó là tuệ giác có khả năng nhìn xuyên suốt vạn hữu. Nếu đó là cái chết, nhìn xuyên suốt vào cái chết. Nếu đó là thương yêu, nhìn xuyên suốt vào thương yêu. Nếu nó là đời sống, nhìn xuyên suốt vào đời sống. Nếu đó là cơn giận, nhìn xuyên suốt vào cơn giận. Chỉ có một việc thôi: một cái nhìn tuệ giác. Vào buổi sáng nó là thương yêu, vào buổi tối có thể là nỗi chết. Vào buổi chiều có thể nó là cái gì đó, vào buổi đêm có thể nó là cái gì đó khác nữa. Thế nhưng nếu bạn có khả năng của minh sát tuệ, bạn sẽ có thể nhìn thấy cái hiển nhiên. Một khi cái hiển nhiên được nhận ra như là một hiển nhiên thì đâu còn gì để chọn lựa.

Đó là điều mà Krishnamurti đã nói, “Đừng chọn lựa”. Thế nhưng bạn không thể là không chọn lựa, bạn không thể chọn lựa cái không chọn lựa. Một hôm nào đó, bạn không thể quả quyết rằng: “Kể từ bây giờ tôi sẽ không chọn lựa” -bởi vì đây cũng là một chọn lựa.

Sự không chọn lựa không thể được lựa chọn, vô cầu không thể được tham cầu, vô trụ không thể được thực hành. Đây chính là thông điệp của Thiền: Nhìn sâu vào vạn hữu, cái hiển nhiên sẽ tự hiển lộ. Một khi bạn nhận ra đâu là tường, đâu là cửa, bạn đâu còn cần chọn lựa sẽ phải đi từ đâu, bạn chỉ việc đi ngang qua cửa. Bạn không cần phải đặt ra câu hỏi cho mình, “Tôi nên đi ngang qua tường hay đi ngang qua cửa?” -bạn chỉ đơn giản bước qua cửa thôi.

Bây giờ chúng ta đi vào câu chuyện. Đây là một câu chuyện thoạt nhìn rất đơn giản nhưng lại rất tuyệt vời; tất cả những điều tuyệt vời thường rất đơn giản như thế. Nó rất mực hiển nhiên, rất mực sáng tỏ. Đây là một câu chuyện ngụ ngôn mà Đức Phật đã sử dụng đến rất nhiều lần. Thực ra nó đã xảy trong thực tế chứ không hẵn là chuyện ngụ ngôn. Đức Phật đang đi dọc theo bờ sông và ngài trông thấy đám trẻ con này đang chơi đùa với nhau với toàn bộ câu chuyện. Sáng hôm sau ngài kể lại chuyện này, rút ra từ đó một bài học ngụ ngôn. Một câu chuyện ngụ ngôn tuyệt vời. Hãy đi sâu vào với tuệ quán từng lời từng chữ một của ngài.

Một nhóm trẻ con đang chơi đùa cạnh bờ sông.

Nếu bạn còn đang chơi đùa, bạn vẫn còn là một đứa trẻ. Trò chơi của bạn có thể mang những tên gọi khác nhau, là yêu đương, là chính trị, là tiền bạc, danh vọng... Bạn có thể đang đùa chơi ở giữa chợ, ở Tân Đề Li hay ở Hoa Thịnh Đốn –tuy nhiên nếu bạn còn chơi thì có nghĩa là bạn vẫn còn trẻ con. Nếu bạn vẫn còn dính vào những cuộc chơi và tham dự vào một cách nghiêm túc –nghiêm túc đến độ bạn sẽ sẵn sàng để đánh nhau, để giết hay bị giết –thì như vậy có nghĩa là bạn vẫn còn rất mực trẻ con, bạn chưa bao giờ trưởng thành.

Một nhóm trẻ con đang chơi đùa cạnh bờ sông.

Và dòng sông chính là một hình ảnh biểu trưng của dòng đời. Đời sống tuôn chảy giống như một dòng sông – và bên cạnh bờ sông, đám trẻ con vẫn tiếp tục đùa chơi một ngàn lẻ một trò chơi. Đời sống vẫn không ngừng tuôn chảy –và chúng ta vẫn luôn mải mê với cuộc chơi của mình đến độ hoàn toàn quên bẳng đi cuộc đời. Đời sống đang tuôn chảy trong mỗi con người -thế nhưng chúng ta đã bị dính vào cuộc chơi, tâm trí đã bị cuốn hút vào đó với thiên kiến.

Thiên kiến là căn bệnh cơ bản của tâm và đó cũng là phương cách mà người ta trốn lánh giòng sông đời. Tôi muốn nói gì khi dùng chữ “thiên kiến”? Thiên kiến có nghĩa là tâm hồn bạn đã bị tràn ngập với quá khứ hoặc tương lai. Bị chiếm lĩnh có nghĩa là bạn có thể đang ở bất cứ nơi nào đó ngoại trừ bây giờ và tại đây. Khi bạn hiện hữu ngay bây giờ và tại đây tức là tâm của bạn không còn bị chiếm lĩnh. Không thiên kiến –cái tâm đó sẽ là một trong suốt thuần khiết, một rộng mở dung dị.

Cái tâm không thiên kiến là một cái tâm tỉnh thức, một cái tâm thông tuệ, cho nên nó luôn hoà nhịp và tuôn chảy cùng với dòng sông đời. Một cái tâm bị chiếm lĩnh thì chỉ biết đắm mình vào cuộc chơi một cách nghiêm túc, tích cực. Bạn có thể đi vào chợ đời để xem con người đang chơi trò chơi tiền bạc một cách đam mê. Và rồi người ta sẽ lăn ra chết bỏ lại đây biết bao bạc tiền đã tích lũy được –thế nhưng trong khi còn sống tại đây họ đã lăn xả vào cuộc chơi một cách rất mực tận tình.

Bây giờ hãy đi vào các thủ đô để xem người ta đang
điên cuồng chơi trò chơi quyền lực. Cái danh từ “thủ đô”

–capital- quả thật là tuyệt. Nó phát xuất từ tiếng “capita”, tức là “thủ” –là “cái đầu”. Thế nên “capital” -thủ đô- có
nghĩa là thành phố đầu não, hay nói một cách nôm na là
phố cuồng. Đủ tất cả mọi loại người khùng điên đã và
đang tập trung ở đó.

Nếu Thượng Đế muốn cứu vớt thế gian này, ông ta chỉ cần làm một phép lạ đơn thuần là có thể cứu rỗi được tất cả: đó là làm cho tất cả các thủ đô đều biến mất. Bỗng dưng sẽ không còn Tân Đề Li, Hoa Thịnh Đốn, Mạc Tư Khoa, Bắc Kinh, Luân Đôn… Bỗng dưng tất cả các thủ đô đều mất tiêu, và rồi bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng tất cả các người khùng điên đều biến mất. Họ đang ngự trị ở đó -nếu không ở đó, họ cũng đang trên đường đến đó.

Một cuộc chơi vĩ đại. Hàng triệu người đã bỏ mạng trong cuộc chơi này -dưới danh nghĩa quốc gia dân tộc, cái này cái nọ, những cái “ism”- ý thức hệ chủ nghĩa. Chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa phát xít, chủ nghĩa quốc xã, chủ nghĩa xã hội… Và rồi cái gì nữa? Mỹ-Tàu-Nga, Ấn Độ - Hồi quốc – Bangladesh. Họ cứ tiếp tục lăn xả vào chơi trò chém giết, và cái sinh mệnh của họ, thành thật mà nói, cứ như trứng treo đầu đẳng. Rồi tất cả con cháu chúng ta, trong lứa tuổi thanh xuân, chúng đã mất đi mọi cơ hội để trưởng thành.

Con người cứ thế tiếp tục đánh mất dòng sông đời mình bởi vì tâm của họ đã bị thiên kiến. Mọi người hầu như đều đã bị cột chặt vào cuộc chơi của mình như thế… Bạn có bao giờ xem người ta đánh cờ tướng hay chưa? Họ như quên hết tất cả mọi chuyện chung quanh. Trong cuộc cờ, người ta bị cuốn hút vào đó đến độ ngay cả ngôi nhà đang bốc cháy họ cũng không hay biết. Họ chỉ biết để tâm chăm chú vào những tượng, những mã, những xe, những pháo giả hiệu -những biểu tượng!

Tất cả mọi người đang chơi trò chơi bị chiếm lĩnh. Nếu bạn đang lắng nghe tôi và bạn đến đây như là một người Cơ Đốc, có nghĩa là bạn đã bị thiên kiến chiếm lĩnh. Nếu bạn là người Hồi giáo hay Phật giáo cũng thế. Ngay cả nếu bạn tin tưởng vào Thiền, bạn cũng đã bị thiên kiến chiếm lĩnh. Tất cả mọi niềm tin đều tạo ra thiên kiến. Nếu bạn đang lắng nghe tôi và ở trong đầu bạn cứ văng vẳng, “Vâng, đúng rồi, điều này đã từng được nói trong thánh kinh Koran”, thế là bạn đã không hiểu thánh kinh chút nào. Hoặc giả, “Đúng rồi, đây là những gì mà Chúa Giêsu đã dạy trong Tân Ước,” thế là bạn đã không hiểu gì về Chúa Giêsu cả. Bạn đã ngộ nhận cả Chúa Giêsu và cả tôi nữa.

“Thiên kiến” có nghĩa là tâm của bạn đang trụ ở quá khứ hoặc tương lai mà không hề là bây giờ và tại đây. Một khi bạn hiện hữu ngay bây giờ và tại đây thì lúc đó sẽ không còn cuộc chơi nữa. Cuộc chơi ngừng và rồi bạn sẽ miên man tuôn chảy cùng với dòng sông đời. Rồi là một sự tự phát, một hiểu biết lớn lao, một lễ hội vĩ đại. Những cuộc chơi chấm dứt, bạn không còn nhìn mọi chuyện một cách nghiêm trọng nữa. Nếu bạn thắng, tốt. Nếu bạn thua, cũng tốt thôi. Không có gì khác biệt nữa. Đó là những gì mà tôi hàm ý rằng “những cuộc chơi biến mất” –nó không hề mang ý nghĩa rằng một khi đã tỉnh thức, bạn sẽ không còn sống một cuộc sống đời thường nữa. Không, bạn vẫn sống một cuộc sống thường nhật, vẫn tiếp tục chẻ cũi, gánh nước –nhưng với một cái tâm rất mực thanh thản. Bạn vẫn cười đùa, bạn vẫn yêu thương –nhưng với một phẩm chất hoàn toàn khác biệt.

Bây giờ thì không có gì quan trọng nữa. Nếu nàng bỏ bạn mà đi, bạn sẽ chào từ biệt với vô vàn biết ơn. Nếu tiền bạc của bạn bị đánh cắp, bạn sẽ vô cùng thản nhiên, “OK, có ai đó chắc đang cần tiền.” Không còn vấn đề gì nghiêm trọng nữa, thế thôi. Tính nghiêm trọng biến mất. Có thể bạn vẫn đang chơi cờ, nhưng bây giờ thì bạn biết rằng những mã, những tượng, những tướng, những sĩ đó chỉ là những biểu tượng, chỉ là một ẩn dụ.

Một nhóm trẻ con đang chơi đùa cạnh bờ sông. Chúng đắp lên những lâu đài bằng cát và mỗi đứa đều bảo vệ cái của mình, “Cái này là của tao.”

Cuộc chơi trở nên nghiêm trọng khi bắt đầu có cái “của tôi” hay “thuộc về tôi” xen vào. Đây là của tôi –tính nghiêm trọng đến từ ý thức chiếm hữu, chấp trước. Thông qua “của tôi” chúng ta dựng lên cái “Tôi”. Càng sở hữu nhiều chừng nào, cái “của tôi”, cái “Tôi” càng lớn theo chừng nấy. Cái lãnh thổ “của tôi” càng lớn chừng nào, thì cái “Tôi” lại càng mạnh mẽ hơn.

Thế nên khi bạn là một chủ tịch nước, cái “Tôi” của bạn sẽ cao ngất như cái tháp đụng trời. Khi bạn không còn là chủ tịch nước nữa, nó sẽ co rút lại; cái tháp kia biến mất, bạn bây giờ chẳng khác gì một cái cây bị cắt chỉ còn trơ lại gốc.

Khi bạn có tiền, bạn bước đi một cách oai vệ. Khi bạn hết tiền bạn bắt đầu lung lay, dao động. Khi tiền bạc đầy túi bạn không hề cảm thấy lạnh lẽo, tiền bạc cho bạn sự ấm áp rất mực. Khi bạn chỉ còn cái túi rỗng không, bỗng dưng bạn bắt đầu cảm thấy giá băng, ớn lạnh. Sự ấm áp không còn nữa, ngọn lửa ấm không còn nữa, và năng lượng cũng biến mất.

Đám trẻ con đang chơi đùa và mỗi đứa đều bảo vệ ngôi lâu đài của mình, những ngôi lâu ađ2i được làm bằng cát. Tất cả những ngôi lâu đài đều được xây bằng cát. Chỉ có những lâu đài cát, không có một loại lâu đài nào khác. Và một lâu đài cát không sớm thì muộn đều sụp đổ, không có cách gì để bảo vệ chúng. Tất cả mọi nỗ lực bảo vệ đều vô nghĩa –ngay tự bản chất của nó là sụp đổ và biến mất, đó là một ngôi lâu đài bằng cát.

Có bao nhiêu lâu đài đã được bạn xây dựng lên và biến mất? Và rồi bạn vẫn không ngừng xây dựng lên những cái lớn hơn. Khi một lâu đài nhỏ bị sụp đổ, bạn nghĩ rằng xây một lâu đài lớn hơn sẽ bền vững hơn. Đã có biết bao nhiêu người sống trên trái đất này trước khi bạn sinh ra đời? Có biết bao nhiêu triệu triệu lâu đài đã biến mất? Những lâu đài do A Lịch Sơn Đại Đế dựng lên, những lâu đài của Nadirshah, của Akbar -tất cả đều biến mất. Cũng cùng một thứ cát -họ xây dựng lên chúng bởi cùng một thứ cát và bạn cũng lại xây dựng chúng bằng thứ cát này.

Khi nhìn rõ như thế, ta từ bỏ cái ý niệm về “của tôi”

và “thuộc về tôi”.

Chúng giữ cho mỗi lâu đài tách biệt ra…

Hiển nhiên thôi. Một khi bạn muốn bảo vệ cho ngôi lâu đài của mình, bạn phải giữ cho nó tách biệt ra. Bạn phải làm dấu hiệu riêng, bạn phải xây hàng rào. Bạn phải dựng lên những bảng hướng dẫn, “Đừng vào đây. Đi lối này, cửa đóng. Đây là lối đi tư nhân. Cấm vào, vi phạm sẽ bị truy tố. Đây là tài sản của tôi.”

Chúng giữ cho mỗi lâu đài tách biệt ra để khỏi bị
nhầm lẫn của đứa này với đứa khác.

Mỗi lâu đài của mỗi người đều có bảng tên riêng và họ bảo vệ chúng hết mức. Nhưng cũng cái lâu đài này đã từng là sở hữu của ai đó trước bạn và nó sẽ thuộc về ai đó sau khi bạn ra đi. Thực ra, cái lâu đài này không thuộc về ai cả; nó chỉ thuộc về cát. Nó tồn tại ở đó, còn con người cứ đến rồi đi. Những cuộc chơi bày trò dâu biển, nhưng cát biển vẫn ở lại đó sau bao lớp sóng phế hưng. Cát là vĩnh viễn, những lâu đài chỉ tạm thời.

Khi tất cả những lâu đài hoàn tất, một đứa trẻ đã đá tung vào lâu đài của một đứa khác và phá hủy toàn bộ. Chủ nhân của chiếc lâu đài này vô cùng giận dữ…

Hãy nhìn kỹ đi, lần tới bạn nổi giận –phải chăng đã có ai đó phá hủy ngôi lâu đài của bạn? Hãy nhớ cho -lần tới khi bạn nổi giận, cứ nhớ đến câu chuyện ngụ ngôn này và rồi bạn sẽ bật cười. Đâu có cái trọng điểm nào đâu để bạn phải giận dữ, cũng đâu có trọng điểm nào đâu để bạn phải sống trong cơn giận. Không có cái “Tôi” và cái “của tôi”. Nếu cái lâu đài cát có sụp đổ, tức là nó đã phải sụp đổ. Nó chỉ là một lâu đài bằng cát thôi.

Khi tất cả những lâu đài hoàn tất, một đứa trẻ đã đá tung vào lâu đài của một đứa khác và phá hủy toàn bộ. Chủ nhân của chiếc lâu đài này vô cùng giận dữ…

Đó là những gì được gọi là luật lệ của bạn, là toà án, là cảnh sát đang tiếp tục phần hành. Có ai đó đã phá hủy ngôi lâu đài của bạn, bạn tri hô lên, “Đến đây bà con ơi! Đến đây giúp tôi một tay để trừng trị tên phá hoại này.” Vâng, rồi thì mọi người sẽ chạy đến để giúp bạn, bởi vì họ cũng cần phải bảo vệ những ngôi lâu đài của họ.

Và như vậy, đây chính là một thoả hiệp; đây là cách thế mà bạn trừng trị tội phạm. Đây là cách thế mà hàng ngàn người đã bị quý vị trừng phạt bằng cách tống vào tù, bởi vì họ đã gây phiền hà đến những ngôi lâu đài của ai đó. Người này trộm tiền của người kia, người kia đánh cắp bò của người nọ, hay ai đó vi phạm một chuyện lặt vặt –ăn trộm một vài trái cây trong vườn nhà bạn. Tất cả cây cối đều là cây cối của Thượng Đế. Thế nhưng nếu như có ai đó đánh cắp vài trái táo từ cây táo nhà bạn, bạn sẽ giận điên lên, bởi vì bạn cho rằng mình là chủ nhân.

Cơn giận phát xuất từ ý niệm về sở hữu chủ. Thế nên nếu bạn thực sự muốn loại bỏ cơn giận, bạn phải buông bỏ ý niệm về sở hữu chủ. Rất nhiều người đã tìm đến tôi và bảo rằng, “Chúng tôi rất đau khổ khi cứ phải giận dữ tối ngày. Làm sao để buông bỏ nó?” Họ cứ nghĩ rằng giận dữ có thể được loại bỏ một cách trực tiếp -họ không hề biết rằng đó là một vấn đề phức tạp. Trừ phi bạn buông bỏ ý niệm về sở hữu chủ bạn không thể nào buông bỏ được cơn giận.

Sự giận dữ chỉ là một ngọn lá trên cái cây sở hữu chủ. Nếu bạn còn ý niệm về sở hữu, bạn không thể buông bỏ được cơn giận. Bạn làm chủ vợ bạn, thế rồi có ai đó đi ngang qua nháy mắt với nàng, thế là bạn nổi cơn thịnh nộ. Làm sao bạn lại không nổi giận cho được? Bởi vì bạn sở hữu người vợ, nàng là vợ của bạn làm sao ai đó lại có thể mĩm cười với nàng? Hôn gió với nàng? Nàng là vợ của bạn -bạn làm chủ nàng, nàng chỉ là một vật sở hữu. Cũng vậy, người vợ sẽ điên tiết lên khi trông thấy những phụ nữ khác đang cố gắng ve vản ông chồng của mình.

Thế là chúng ta sở hữu con người, sở hữu mọi vật, chúng ta làm chủ. Cơn giận, thịnh nộ được bắt nguồn từ ý thức chủ quyền. Nếu bạn thực sự muốn vượt khỏi cơn giận, cơn lôi đình thịnh nộ -mà có ai lại không muốn, trừ phi bạn quá đổi say đắm với căn bệnh loạn thần kinh chức năng của mình?- Nếu bạn thực sự muốn loại trừ căn bệnh này, ý niệm về sở hữu chủ cũng phải được buông bỏ.

Ngay từ cái ý niệm “Tôi làm chủ cái gì đó” đã là một sự
xuẩn động rồi.

Thế rồi những người khác cũng sẽ có mặt ở đó để hỗ trợ bạn, bởi vì chính họ cũng quan ngại đến những tài sản của mình. Nếu có ai đó xâm phạm vào tài sản của bạn mà không bị trừng phạt thì rồi người ta sẽ khởi sự hủy diệt tài sản của kẻ khác một cách dễ dàng. Như thế đó, tất cả mọi người đều sống trong cơn giận -nếu bạn bắt gặp một tên trộm, tất cả các bạn đều sẽ nhào đến hắn ta. Mặc dù y trộm tiền của ai đó, không phải của bạn -thế nhưng tất cả mọi người có mặt tại hiện trường đều nhào vào y, đánh y, quật y xuống đất và dẫm lên y. Họ sẽ la lên, “Hắn là một tên trộm. Chúng ta phải trừng trị hắn.” Thế nhưng tại sao bạn lại trừng trị y? Y có ăn cắp tiền của bạn đâu. Đúng vậy, y không hề ăn cắp tiền của bạn, thế nhưng y là một mối hiểm họa -nếu bạn để cho y đánh cắp tiền của ai đó, một ngày kia y cũng sẽ lắt túi bạn thôi. Thế nên…Thế nên tốt hơn hết là phải cẩn thận, tốt hơn hết là phải phòng ngừa ngay từ lúc đầu. Từ đó mà luật pháp có mặt. Luật pháp thì luôn luôn có khuynh hướng bảo vệ những ông chủ, luôn luôn đứng về phía những kẻ có tài sản, luôn luôn mang màu sắc tư bản. Ở đâu cũng thế - ngay cả tại Liên Bang Sô Viết, nơi mà chủ nghĩa tư bản đã bị xoá tên, luật pháp đứng về phía nhà nước, bởi vì trong chế độ này, nhà nước là chủ nhân ông tất cả. Không cần biết ai làm chủ, luật pháp là tên đầy tớ phục vụ cho ông chủ đó. Nếu nhà nước làm chủ thì luật pháp phục vụ nhà nước. Quan toà, luật pháp, cảnh sát, toà án, tất cả đều chỉ để phục vụ cho những kẻ có của -chống lại những kẻ trắng tay. Luật pháp phục vụ cho những ai “hữu sản” chống lại kẻ “vô sản”.

Thế giới này như thế, không thể nào hoàn toàn tốt đẹp khi pháp luật tự nó chỉ phục vụ những ai “hữu sản”. Pháp luật xét xử thế nào đây? –vô phương. Nó về hùa với những người có tất cả để chống lại những người không có gì cả. Nó luôn luôn đứng về phía những kẻ có của –được lập ra bởi những kẻ hữu sản như là một âm mưu nhằm chống lại những ai mình trần thân trụi, không tài sản. Đây là một thực tế trong tất cả các xã hội, luật pháp luôn bất công. Cái mà bạn gọi là công lý thực ra chỉ là một màu mè giả bộ. Trong một thế giới vẫn còn sự hiện hữu của quyền làm chủ thì không thể là một thế giới công bình.

Thiền quả thực rất mực vô chính phủ. Tôi cũng là một người vô chính phủ: Tôi tin tưởng vào một thế giới không còn luật pháp, tôi hy vọng vươn tới một thế giới như thế. Luật pháp chỉ biến mất khi nào ý niệm về quyền làm chủ biến mất, nó không thể biến mất nếu chỉ thay ngôi đổi chủ

-bây giờ kẻ vô-sản biến thành hữu-sản và người hữu-sản biến thành vô-sản. Thế nhưng có gì thay đổi đâu. Bất cứ
ai làm chủ sẽ làm chủ luật pháp và luật pháp đứng về phía
y. Luật pháp chỉ biết phục vụ. Nó phục vụ những ai có quyền lực, nó không bao giờ phục vụ kẻ yếu.

“Thằng này đã phá hư lâu đài của tao. Tụi bay đến đây giúp tao trừng trị nó.” Tất cả những đứa trẻ khác liền chạy đến. Chúng xúm vào đánh kẻ phá bỉnh bằng gậy, dẫm lên mình y khi y ngã xuống đất.

Thế rồi chúng trở lại tiếp tục chơi trò chơi xây lâu đài bằng cát của chúng, mỗi đứa đều xác định, “Cái này là của tao; không ai có quyền trên cái này. Dang xa ra. Đừng có đụng vào lâu đài của tao.”

Bạn có thấy điều đó không? –cũng là một trò chơi bổn cũ soạn lại được diễn ra dưới một ngàn lẻ một phương cách khác nhau từ xưa đến nay, trên khắp thế gian. Đây là toàn bộ cuộc chơi được gọi là thế gian.

Nhưng hoàng hôn xuống dần… Hoàng hôn luôn luôn đến, bạn không thể nào tránh khỏi được.

Nhưng hoàng hôn xuống dần. Trời đã chập choạng tối và tất cả bọn trẻ đều nghĩ đến việc phải về nhà. Bây giờ thì chẳng còn đứa trẻ nào quan tâm đến những gì sẽ xảy ra cho những ngôi lâu đài của chúng. Có đứa dẫm chân lên, có đứa lấy tay xoá chúng đi. Xong, ai nấy đều quay trở về nhà mình.

Nhưng bất hạnh thay, điều này không xảy đến cho đời sống của tất cả mọi người. Hoàng hôn đã đến rồi nhưng bạn cứ mãi bám víu vào buổi bình minh. Buổi hoàng hôn của đời người đã đến và ngay cả cái chết đã gần kề -thế nhưng bạn cứ mãi bám chặt vào cuộc đời và sự sống.

Hoàng hôn đến với tất cả mọi người, thế nhưng có rất ít những ai may mắn biết sử dụng cái buổi chiều của đời người này để bắt đầu nhận ra rằng không có gì thuộc về chúng ta cả, tất cả những lâu đài đều được làm bằng cát.

Bây giờ thì họ không thèm quan tâm đến những gì xảy ra cho những ngôi lâu đài đó nữa. Không những không lo lắng đến việc ai đó sẽ làm hư hại chúng, ngay cả chính họ cũng đã dẫm lên và phá hư chúng. Mọi chuyện đã kết thúc; hoàng hôn đã xuống rồi. Cánh cửa đời đã khép. Bây giờ là thời điểm quay về với mái nhà xưa.

Với Thiền gia, “trở lại nhà” có nghĩa là tìm về với bản thể uyên nguyên của chính mình, là bản lai diện mục. Nên tận dụng buổi hoàng hôn bất cứ lúc nào nó đến với bạn. Có thể nó đến rất nhiều lần trong đời –có lúc nó đến như là một thất bại, có lúc như một thất vọng chán chường, có lúc như là nỗi buồn phiền, có lúc như là một suy sụp tinh thần. Hãy tận dụng nó. Có lúc nó là nỗi sợ hãi, thống khổ, có lúc nó là cái chết, bệnh hoạn -thế nhưng hãy tận dụng nó. Bất cứ lúc nào hoàng hôn đến, hãy cố gắng để nhận ra rằng không có gì là thuộc về ta, rằng ta cũng không thuộc về bất cứ cái gì, rằng toàn bộ cái ý niệm thuộc về là cả một phi lý. Hãy nhận rõ điều đó. Và bất cứ lúc nào bạn bắt đầu nhận ra cái thế giới ngoại tại là hoàn toàn vô nghĩa, đừng có tạo ra thêm những ý nghĩa mới cho cái thế giới này, hãy khởi sự cuộc hành trình hướng nội, trở về lại mái nhà xưa.

Nhưng hoàng hôn xuống dần. Trời đã chập choạng tối…

Bất cứ lúc nào bạn cảm thấy đi vào bóng tối, đi vào buồn phiền, đi vào tệ hại, bất cứ lúc nào bạn cảm thấy mình rơi vào một chuyện bất hạnh, hãy nhớ rằng –đó là lúc có tiếng gọi vẵng lên từ nơi cố quận: “Trở về nhà đi thôi. Cuộc chơi nay đã mãn.”

… và tất cả bọn trẻ đều nghĩ đến việc phải về nhà. Bây giờ thì chẳng còn đứa trẻ nào quan tâm đến những gì sẽ xảy ra cho những ngôi lâu đài của chúng. Có đứa dẫm chân lên, có đứa lấy tay xoá chúng đi. Xong, ai nấy đều quay trở về nhà mình.

Trở về mái nhà xưa. Tìm kiếm lại, tìm kiếm tận bên trong ngôi nhà đó. Và đó là ngôi nhà của vô ngã, anatta – là hư vô, là tuyệt đối rỗng không. Đó là vô sắc và vô tướng, đó là cái mà ta gọi là niết bàn.

Một khi đã quay trở về nhà, bạn sẽ có một thị kiến hoàn toàn khác biệt về vạn pháp. Lúc đó là an lạc, là niềm vui. Sẽ không còn nữa hoàng hôn, bóng tối. Đất trời luôn là những bình minh, bởi vì lúc đó tất cả đều chỉ là một mùa xuân, là khúc ca bất tận, là vũ điệu không ngừng, là tưng bừng lễ hội.

Thế nên lần tới nếu bạn cảm nhận hoàng hôn đến gần và mọi vật trở nên nhập nhoà đen tối, hãy tận dụng cơ hội này như là một bàn nhún. Nhảy ngay vào hiện sinh của chính bạn. Tan biến ở trong đó.

Bạn đi vào vạn hữu như thế đã quá đủ; bây giờ khởi sự đi vào rỗng không, đi vào phi-hữu. Đã quá đủ để nhìn vào kẻ khác, bây giờ là lúc khởi sự nhìn vào chính mình. Chúng ta xuẩn động đến độ ngay cả khi nhìn lại chính mình, chúng ta cũng chỉ nhìn ngang mà không chịu nhìn thẳng vào. Vâng, đúng như vậy, có lúc bạn đang đứng trước tấm gương soi và nhìn ngắm chính mình, nhưng chẳng khác gì bạn đang nhìn ngắm ai đó -bạn chỉ nhìn từ phía bên ngoài, xem cái mặt, cái màu da, cái vỏ bọc.

Đã quá đủ để bạn nhìn vào kẻ khác, cũng quá đủ để bạn nhìn ngắm chính mình như người khách lạ. Thời gian đã đến rồi –hoàng hôn đã xuống, bóng tối đang phủ vây. Hãy bắt đầu nhìn vào bên trong. Hãy để cho tuệ giác bùng vỡ. Sự nổ bùng tuệ giác đó sẽ chuyển hoá bạn … từ một con sâu hoá thành con bướm.

CHÚ THÍCH của DỊCH GIẢ:

1. Xem thêm về Thập Nhị Nhân Duyên (Twleve

Links):

1. Ignorance: Vô Minh

2. Volitional formations: Hành

3. Consciuosness: Thức

4. Craving: Ái 5. Grasping: Thủ

6. Becoming: Hữu

7. Rebirth: Sanh

8. Name & Form: Danh sắc

9. Six sense organs: Lục nhập

10. Contact: Xúc

11. Feeling: Thọ

12. Aging & death: Lão & Tử.

2- Lord Byron (George Gordon Byron, 6th Baron Byron): Sinh ngày 22 tháng Giêng, năm 1788 . Thi hào người Anh, được coi như là nhân vật hàng đầu của chủ nghĩa lãng mạn và là một trong những nhà thơ vĩ đại nhất của Âu Châu mà thơ ông hiện nay vẫn còn rất được ái mộ khắp nơi, đặc biệt là các tác phẩm Childe Harold's Pilgrimage và Don Juan.

Không những là một nhà thơ tài danh, ông còn nổi tiếng cả trên lãnh vực đời tư với cuộc sống ngông nghênh, nợ nần, tình ái lăng nhăng, và bị cáo buộc là kẻ loạn luân, đồng tính, thú dâm, một người “khùng điên, xấu xa, rất nguy hiểm để giao du”. Lord Byron sau này đã tham gia và trở thành một lãnh tụ trong cuộc cách mạng của Ý chống lại người Áo. Rồi sau đó ông đến Thổ Nhĩ Kỳ tham dự vào cuộc chiến tranh dành độc lập của người Hy Lạp chống lại Thổ, và được người Hy Lạp tôn vinh như là một vị anh hùng quốc gia của họ. Ông mất tại Missolonghi, Hy Lạp, vào ngày 19 tháng Tư, năm 1824 vì bệnh sốt.

3- Travers Christmas Humphreys: Sinh ngày 15 tháng

2, năm 1901, mất ngày 13 tháng tư, năm 1983. Ông là một luật sư danh tiếng của Anh, người đã khởi tố nhiều vụ kiện gây nhiều tranh cãi trong những thập niên 1940 và 1950 và sau này trở thành một Chánh án của Toà Thượng Thẩm Anh (1968). Ông là một trong số những nhân vật nổi danh của Anh quốc đã quy y theo Phật giáo và là người đầu tiên sáng lập ra Hội Phật giáo Anh quốc - Buddhist Society, London (1924). Ông là tác giả của nhiều tác phẩm nghiên cứu về Phật Giáo Đại Thừa và đồng thời cũng được đánh giá như là một học giả tiếng tăm về Shakespear. Cuốn tự truyện của ông, Both Sides of the Circle được xuất bản vào năm 1978.

4- Xem (1) - Thập Nhị Nhân Duyên ở trên.

8 Cuốn Sách Không Trang Cuối

Câu hỏi thứ nhất

Mới hôm nọ ngài nói về những cơ cấu niềm tin. Một trong những cơ cấu niềm tin của tôi đó là, tôi là người không toàn hảo –và tôi phải phấn đấu để trở nên toàn hảo. Thực hành theo sls (1) tôi cảm nhận rằng mình đã là người toàn hảo như tôi bây giờ đây -với đầy đủ giận hờn, tiếc nuối, yêu thương, thù hận, phiền muộn, chán chường, phòng thủ, và dục tính của mình. Hình như ngài có lần nói rằng chúng ta đều là những thượng đế mà không hề nhận biết. Xin làm ơn giải thích về sự toàn hảo của mỗi con người chúng ta.

Điều này cho thấy một cơ cấu niềm tin đã ăn sâu như thế nào, đã trở thành một bộ phận của vô thức bạn ra sao. Bây giờ thì ngay cả cái ý niệm về toàn hảo cũng đang đeo đuổi bạn một cách dai dẳng. Thoạt tiên bạn cố gắng để trở nên toàn hảo, bây giờ thì bạn tin rằng mình đã toàn hảo rồi -thế mà bạn vẫn chưa buông bỏ được cái ý niệm về toàn hảo.

Thoạt tiên bạn cố gắng để trở nên hoàn toàn hơn bởi vì bạn cảm nhận rằng mình chưa được hoàn toàn; thế là bạn vẫn còn bám víu vào những ý thức phân biệt cũ. Bây giờ thì có vẻ như dễ dàng hơn, rẽ tiền hơn khi bạn tin rằng

-bây giờ thì bạn đã hoàn toàn rồi, bạn không cần phải chạy đi đâu nữa. Tuy nhiên vấn đề vẫn là bạn phải hoàn toàn, phải toàn hảo. Thế thì có gì là sai trái nếu như bạn không hoàn toàn, không toàn hảo?

Cái “sls” của bạn quả tình chẳng gíúp ích được gì cho bạn cả! Bạn đã không thể rút ra được một bài học nào từ đó. Bạn vẫn là con người cũ, không có gì thay đổi; toàn bô cơ cấu niềm tin của bạn đã không hề bị đụng chạm đến. Và rồi không sớm thì muộn bạn lại cũng sẽ rơi vào những tình huống khó khăn như cũ. Bởi vì rồi đây bạn cũng sẽ giận dữ, cũng sẽ chán chường, cũng sẽ phiền muộn –không có cách gì để có thể cho rằng sự giận dữ của bạn là toàn hảo, hay sự buồn muộn, nỗi chán chường của bạn bây giờ là toàn hảo –vô phương. Không sớm thì muộn; con rắn cũ trong bạn sẽ duỗi mình thức dậy; bạn sẽ bắt đầu than khóc trở lại thôi.

Khi bạn đang phiền muộn, bạn sẽ không cố gắng để thoát ra khỏi cơn phiền muộn này? Khi bạn đang ở trong khổ đau, bạn sẽ không có một nỗ lực nào để thoát ra khỏi nó? Bạn sẽ hoàn toàn chấp nhận nó? Khi bạn đang chìm ngập trong một biển tối tăm, bạn sẽ không khởi sự phấn đấu để vươn tới ánh sáng? Mọi chuyện rồi sẽ trở lại y như cũ; bạn hiện đang làm công việc trì hoãn nó thôi. Rượu cũng vẫn là thứ rượu cũ trước đây, bạn chỉ thay cái nhãn hiệu trên cái bình chứa mà thôi, không có gì thay đổi cả.

Đó không phải là thông điệp của tôi. Thông điệp của tôi rất rõ ràng: Cái gì không hoàn chỉnh mới là tuyệt vời. Thực ra, không hoàn chỉnh là một đòi hỏi cơ bản của một sinh thể sống động. Cái ngày mà bạn thành toàn, cũng có nghĩa là bạn đã chết. Toàn hảo là cái chết; bất toàn là sự sống. Không nên lên án sự bất toàn mà chấp nhận nó như một tình trạng mở. Bất toàn có nghĩa là mở ra –đang lớn dậy, đang chuyển động, đang sống. Bất toàn có nghĩa là bạn vẫn sẽ còn có một tương lai, vẫn còn hy vọng, và ngày mai sẽ là một cái gì đó rất mực hứng thú đợi chờ. Đó là ý nghĩa của bất toàn.

“Bất toàn” không là một danh từ mang ý nghĩa bất xứng mà được xem như đồng nghĩa với dòng sống đang tuôn chảy. Bởi vì nếu mọi chuyện đã hoàn tất rồi, bạn sẽ còn đi đâu nữa? Bạn sẽ làm gì đây? “Hoàn tất” có nghĩa là đã chấm dứt trưởng thành, bạn đã đi đến điểm tận cùng rồi. Những gì tiềm ẩn nay đã trở thành sự thực –đó là ý nghĩa của hoàn tất. Bây giờ sẽ không còn gì khác nữa ngoài cái chết.

Bất toàn bao hàm ý nghĩa là còn có rất nhiều khả năng đang chờ đợi, rất nhiều cái hay ho sẽ được xảy ra. Tôi không hề bảo rằng bạn phải phấn đấu để cho nó xảy ra, tôi đang nói rằng nó sẽ xảy ra nếu bạn chấp nhận sự bất toàn của mình, và sống hết mình trong đó. Đây là hai vấn đề khác nhau. Tin rằng cái bất toàn của bạn chính là một toàn hảo là điều sai lầm hoàn toàn. Cứ việc sống trọn vẹn hết mình trong từng khoảnh khắc –khi bạn bất toàn, cứ hết mình với cái bất toàn đó. Chính từ trong cái trọn vẹn, nhất thể với bất toàn này mà bạn khởi sự lớn dậy.

Tôi cũng không bảo rằng rồi đây bạn sẽ trở nên toàn hảo, bởi vì cái ngày mà bạn là người toàn hảo, bạn sẽ không còn cần thiết nữa -những kẻ toàn hảo thường bị đào thải ra khỏi đời sống ngay lập tức. Thế nên đời sống không bao giờ toàn hảo; nó không ngừng chuyển động. Từ một nhất thể này đến một nhất thể khác, từ một bất toàn này đến một bất toàn khác, tiếp tục, tiếp tục mãi không ngừng. Một cách giản đơn, bất toàn chính là đời sống, là sinh động, là tăng trưởng, tiến hoá. Thế thì tại sao lại cứ đi lên án cái bất toàn? Bây giờ thì bạn cho là mình đã cảm nhận được rằng “Tôi là người toàn hảo như tôi bây giờ đây”. Không bao giờ cả. Tôi cũng không hề khuyến khích bạn phấn đấu để trở nên toàn hảo; điều này cũng cùng là một chiếc bẩy giống nhau. Điều tôi muốn nói với bạn là, bất cứ giây phút nào bạn đang sống, hãy sống trọn vẹn, toàn bộ với cái khoảnh khắc đó –đây là cách thế duy nhất để sống thực sự.

Nếu bạn đang buồn phiền, hãy sống trọn vẹn trong nỗi buồn phiền đó. Sống thực sự với nó, đừng có nửa vời. Một khi bạn đã buồn phiền thực sự, bạn sẽ mau chóng thoát ra. Nếu bạn nửa vời, nó sẽ còn tồn tại dai dẳng mãi.

Chuyện xảy ra, có ai đó vừa mới qua đời. Bạn yêu thuơng chàng hay nàng rất mực và bây giờ thì người yêu dấu đó đã không còn nữa. Bạn phải buồn thôi, thực sự đau buồn. Món nợ tình chưa trả. Thế thì cứ việc than khóc, cứ việc nổi khùng lên. Đừng làm ra vẻ không có gì, đừng làm ra bộ tươi tỉnh. Và cũng đừng tìm cách tự an ủi mình rằng, bây giờ có làm gì đi nữa cũng vô ích. Nếu bạn cố gắng tự an ủi mình, mối buồn phiền sẽ kéo dài lâu hơn

–có thể hàng năm không chừng. Đó là lý do tại sao hàng triệu người cứ mãi sống trong buồn khổ như thế. Bởi vì
họ đã không bao giờ thực sự sống sâu sắc với nỗi buồn
của mình mà chỉ tìm cách trì hoãn lại. Khi bạn trì hoãn nó, nó sẽ lắng chìm vào vô thức, đợi chờ đúng thời điểm
sẽ tác động trở lại. Nó trở thành một gánh nặng trĩu luôn
đè lên trái tim bạn.

Thế nên khi nào thấy nó ở đó, hãy trút nó ra. Buồn phiền là chuyện hoàn toàn đương nhiên, không có gì sai trái cả, vấn đề chỉ là nên như thế nào. Nếu bạn thực sự chìm ngập vào trong nỗi buồn, nỗi buồn sẽ mau chóng tan đi, bốc hơi. Bạn đã kinh qua nó, và bây giờ mọi chuyện đã chấm dứt. Bất cứ nỗi buồn nào -dù lớn lao tới đâu- đã đến với bạn, nó đã đến; bây giờ nó không có nhu cầu để quanh quẩn chung quanh bạn nữa. Nó sẽ rời xa. Và rồi bạn sẽ thoát ra khỏi nó, tươi tắn hơn, trẻ trung hơn, sống động hơn. Bạn sẽ hạnh phúc hơn, kinh nghiệm hơn, chín chắn hơn sau khi kinh qua biến cố buồn đau này.

Một người chưa từng chứng kiến cơn hấp hối của ai đó mà mình yêu dấu là người chưa thực sự trưởng thành. Ở phương Đông ngạn ngữ đã nói, “Bạn chưa hề trưởng thành, bạn vẫn còn là một đứa trẻ, cho đến khi nào chứng kiến cha mình qua đời.” Khi chứng kiến người cha thân yêu của mình qua đời, một cái gì đó cũng chết theo trong tận cỏi lòng bạn. Bởi vì người cha là một phần đời của bạn, người mẹ là một phần đời của bạn, họ đã cho bạn đời sống. Và rồi tất cả những người đã cho bạn đời sống đều lần lượt tan biến vào cái chết –cái chết của bạn rồi cũng sẽ đến thôi, sớm hay muộn.

Trong khi cha mẹ bạn còn sinh tiền bạn có thể tiếp tục tin rằng bạn sẽ không bao giờ chết. Thế nhưng một khi cha mẹ bạn qua đời, làm sao mà bạn còn có thể tiếp tục tin rằng mình sẽ không chết? Ngay cả những người đã sinh thành ra bạn cũng đã không còn nữa, cỗi nguồn đã mất dấu. Gốc rễ đã không còn –và không sớm thì muộn rồi bạn cũng sẽ biến mất trên cỏi đời này.

Sống trọn vẹn với nó. Hãy than khóc, hãy u sầu, hãy để cho dòng nước mắt tuôn trào. Trút tất cả tâm can của bạn vào đó. Không có gì để phải sợ hãi, không có gì để phải thẹn thùng, không có gì để phải bối rối. Nếu bạn có thể sống một cách trọn vẹn trong đó, bạn sẽ thoát ra một cách chín chắn hơn, trưởng thành hơn, thực tế hơn, cũng như có khả năng để sống một đời sống hạnh phúc hơn.

Điều này thoạt nhìn có vẻ như lạ lùng –làm sao mà kinh qua bất hạnh người ta lại có thể sống hạnh phúc hơn? Vâng, đúng như thế, đây là cách thế mà đời sống vận hành. Giống như cái quả lắc của đồng hồ -nó lắc qua bên phải, đến tận cùng bên phải và từ đó nó bắt đầu lắc về phía trái. Trong khi đang chuyển động về bên phải thì đồng thời nó cũng tích tụ năng lực để lắc về bên trái, và khi quả lắc đang đi về phía trái cũng tương tự như vậy. Đời sống là một chuyển động giữa hai bờ đối nghịch; như một dòng sông trôi ở giữa đôi bờ.

Nếu bạn thực sự sống sâu sắc trong nỗi buồn thì rồi bạn cũng sẽ chìm ngập trong nỗi hạnh phúc sâu sắc y như thế. Con người khốn khổ, con người không hạnh phúc là vì họ không chấp nhận nỗi bất hạnh của mình. Một khi họ không chấp nhận những nỗi bất hạnh của mình thì đồng thời họ cũng không chấp nhận luôn cả hạnh phúc. Cái độ lắc sẽ có một tỉ lệ đối xứng -nếu nó chuyển động một dặm về phía buồn đau, thì nó cũng sẽ chuyển động một dặm về hướng hạnh phúc. Nó sẽ luôn luôn có tỉ lệ cân đối; đời sống do đó mà tiếp tục thăng bằng. Nếu bạn có thể đi mười dặm đường vào nỗi buồn đau thì bạn cũng sẽ đi mười dặm đường vào cơn hạnh phúc -giống y như thế.

Thế nên cứ sống một cách trọn vẹn cho dù bất cứ chuyện gì xảy ra. Tôi không nói là sống trong toàn hảo, bởi vì đây là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Bạn sống trọn vẹn, có nghĩa là bạn không cần đến bất cứ một khuôn mẫu lý tưởng nào. Trong khi bạn khởi sự sống như một người toàn hảo, có nghĩa là bạn cần đến một mẫu mực lý tưởng.

Cụ thể như, nếu bạn đang khóc một cách trọn vẹn có nghĩa là khóc với tất cả trái tim mình, với tất cả nỗi cảm xúc của bạn. Còn nếu bạn là một người khóc thật toàn hảo, bạn sẽ nhìn chung quanh –“Ai là người khóc toàn hảo hơn cả? Tiếng khóc của ai thảm thiết hơn? Ai là bậc thầy về khóc ở đây?” Rồi bạn sẽ chạy tìm đến ông thầy này, học hỏi những kỹ thuật của ông ta, biến ông ta thành thần tượng. Nước mắt nên nhiều hay ít? Chảy ra như thế nào? Thế là bạn học hỏi cả nghệ thuật lẫn kỹ thuật để có thể nhỏ ra thật nhiều nước mắt. Nhưng đó thật ra chỉ là đồ giả. Cái toàn hảo luôn luôn là đồ giả -bạn đang bắt chưóc theo mà thôi. Bởi vì hoàn hảo cần đến một thần tượng, một khuôn mẫu lý tưởng, và rồi từ những thần tượng này đã đẻ ra những kẻ bắt chước.

Cái trọn vẹn là của chính bạn, cái toàn hảo là đồ vay mượn –căn bản khác nhau như thế. Bạn học từ người khác để trở nên toàn hảo. Nếu bạn muốn trở thành một người toàn hảo, bằng cách nào để bạn sẽ trở thành một người như thế? Đức Phật, Mahavir, Krishna, Chúa Giêsu sẽ trở thành những thần tượng của bạn: Noi theo gương của Chúa Giêsu và rồi bạn trở thành một con chiên toàn hảo. Noi theo gương của Đức Phật và rồi bạn trở thành một Phật tử toàn hảo. Thế nhưng bạn có thể làm được gì? Nếu bạn muốn trở thành như một ông Phật thì bạn cũng sẽ chỉ là một mô phỏng, một hình nộm bằng nhựa; bạn sẽ không bao giờ là một ông Phật thật sự. Bạn không thể nào là một vị Phật, một vị Phật chỉ xảy ra một lần thôi. Một hiện sinh không bao giờ là một lập lại -một hiện sinh luôn luôn tăng trưởng trong một chiều kích mới, một sinh thể mới. Công việc của bạn sẽ chỉ là lừa gạt chính mình, lừa gạt mọi người, và cái hiện sinh đó sẽ không bao giờ tha thứ cho bạn chuyện này.

Bạn chỉ có thể là chính bạn mà không là ai khác; đó là cái khuôn mẫu lý tưởng của tính trọn vẹn, nhất thể. Còn nếu bạn bắt chước theo ai đó thì rồi bạn sẽ cố gắng sống y như người đó, bạn chỉ là kẻ chạy theo đuôi toàn hảo. “Toàn hảo” là một danh từ dơ bẩn: hãy quẳng nó đi. Đó là một trong những cái từ nguy hiểm nhất đã được nhân loại sử dụng. Hãy liệng bỏ nó và sống trọn vẹn.

Trọn vẹn không phải là một mẫu mực lý tưởng nằm ở đâu đó trong tương lai. Nó hiện hữu tại đây. Trong khi bạn giận dữ, cứ việc giận dữ thật sự-đó là một phần của cuộc sống. Từ cơn giận, lòng từ phát sinh. Khi bạn yêu đương, cứ thật sự yêu đương -bởi vì từ tình dục sẽ tỏa hương thơm phạm hạnh –brahmacharya, độc thân. Luôn luôn có những đối nghịch như thế.

Bạn nói rằng: Tôi cảm nhận rằng mình đã là người toàn hảo như tôi bây giờ đây. Không, không bao giờ, và không ai là như thế cả. Dòng hiện sinh không bao giờ khô cạn, tiềm lực là vô tận, không thể nghĩ bàn. Thế nên khi tôi nói rằng các bạn là những thượng đế, tôi muốn nói lên điều gì đây? Tôi không hề nói rằng bạn toàn hảo; ngay cả những thượng đế cũng không hề toàn hảo -bởi vì đó là những thượng đế sống. Tôi đã có ngụ ý gì khi bảo rằng các bạn là những thượng đế? Tôi muốn nói lên một điều rằng cái khả năng, tiềm lực của bạn là vô tận. “Thượng Đế” có nghĩa là tiềm năng vô tận -bạn cứ tiếp tục tăng trưởng mãi, tăng trưởng không ngừng, không hề có hạn điểm. Bất cứ nơi đâu bạn hiện hữu, bạn vẫn tiếp tục tăng trưởng không ngừng.Cái chết không bao giờ xảy ra. Đó là tất cả ý nghĩa khi tôi nói rằng các bạn là những thượng đế, tức là không bao giờ chết. Kinh Vệ Đà nói rắng: amritasya putrah –ngươi là những đứa con của bất tử, không bao giờ chết. Bạn phát xuất từ nước cam lồ, được tạo thành bởi cùng một chất liệu với nước cam lồ -amritasya putrah. Bạn là những đứa con trai, con gái của Thượng Đế -điều này chỉ có một ý nghĩa đơn giản rằng tiềm năng của bạn là bất tận, không bao giờ bị khô cạn. Dù bạn trở thành bất cứ cái gì đi nữa, bạn sẽ lại tìm thấy những cánh cửa mới rộng mở, những đỉnh cao mới thách thức, những cuộc phiêu lưu mới chờ đón, những chiều kích mới mời gọi ở phía trước, hấp dẫn, khích động. Ta không bao giờ đi vào ngỏ cụt.

Đó là ý nghĩa khi tôi gọi các bạn là những thượng đế. Thượng Đế ở đây không hàm ý toàn hảo mà đơn giản là cái năng lượng luôn luôn chuyển động. Trong mỗi phút giây, bạn có thể là nhất thể. Và từ một nhất thể, trọn vẹn này bạn có thể trôi tuột vào một nhất thể, trọn vẹn khác; từ một cái trọn vẹn này giúp bạn trở thành nhất thể ở một khoảnh khắc khác. Nếu bạn đang giận dữ một cách trọn vẹn, thì rồi bạn cũng sẽ yêu thương một cách trọn vẹn – cái trọn vẹn trong cơn giận giúp bạn sống trọn vẹn trong thương yêu.

Bạn không bao giờ hoàn toàn; không có cái gì hoàn toàn cả. Đó là lý do tại sao vạn hữu đang tăng trưởng, đó là lý do tại sao có những tiến hoá không ngừng. Thượng Đế đối với tôi là một ý niệm về tiến hoá. Tôi không nói đến những thượng đế của người khác -những xác ướp khô héo. Nếu bạn hỏi một người Ấn Độ giáo, y sẽ cho rằng Thượng Đế là toàn hảo. Nhưng toàn hảo có nghĩa là chết. Nếu bạn hỏi tiếp, “Thế thì ông ta toàn hảo bao lâu rồi?”, chắc chắn là họ sẽ khó khăn khi trả lời. Nếu họ nói rằng ông ta luôn luôn toàn hảo, như vậy có nghĩa là ông ta đã chết; ông ta chưa hề được sinh ra. Thế thì Nietzsche đã rất đúng khi nói rằng “Thượng Đế đã chết”. Những thượng đế hoàn hảo là những thượng đế chết.Thượng Đế, nếu hiện hữu, phải là người bất toàn như chúng ta. Như vậy thì có gì khác nhau giữa bạn và Thượng Đế? Ông ta hiệp nhất, còn bạn thì không. Ông ta chấp nhận những bất toàn của mình, còn bạn thì không, bạn cứ luôn chống đối chuyện đó. Đó là sự khác biệt. Sự khác biệt không phải là ở chỗ toàn hảo, sự khác biệt là ở trong việc chấp nhận. Bạn phản kháng, bạn chống đối, bạn thu dấu, bạn phòng thủ, bạn luôn luôn khép kín, sợ hãi. Bạn không bao giờ thể nhập vào bất cứ cái gì một cách thực sự, luôn là kẻ ngoại cuộc –lo lắng, sợ hãi, kinh hoàng, sẵn sàng để bỏ chạy trước một cái gì đó quá sức mình. Bạn chỉ tham gia một cách chừng mực, giới hạn.Chỉ có một khác biệt duy nhất giữa bạn và Thượng Đế: Ông ta thể nhập vào mọi chuyện một cách hoàn toàn. Khi Thượng Đế nhảy múa, người ta không hề thấy có bóng dáng của người nhảy mà chỉ vũ điệu –ông ta thể nhập hoàn toàn vào đó. Khi Thượng Đế thương yêu, ta không thấy bóng dáng của người thương yêu, tất cả còn lại chỉ là một yêu thương đơn thuần –ông ta thể nhập trọn vẹn vào đó. Bạn không bao giờ sống một cách trọn vẹn Bạn là bất toàn, vạn hữu đều bất toàn -những cây cối, chim chóc, bầu trời chung quanh đây, tất cả mọi thứ đều bất toàn. Tuy nhiên xin hãy nhớ cho, khi nói đến hai chữ “bất toàn”, tôi không hề bao hàm ý nghĩa một sự lên án, tôi vẫn luôn ca ngợi đời sống, trân quý từng mỗi một nhịp đập của đời sống.

Bây giờ bạn nêu lên câu hỏi: Hình như ngài có lần nói rằng chúng ta đều là những thượng đế mà không hề nhận biết. Xin làm ơn giải thích về sự toàn hảo của mỗi con người chúng ta. Một lần nữa, bạn lại tiếp tục bị rối loạn thần kinh chức năng nữa rồi. Kẻ cầu toàn là người bị rối loạn thần kinh chức năng. Nếu bạn muốn tránh khỏi căn bệnh này, bạn sẽ phải buông bỏ ý niệm về toàn hảo – cái ý niệm này ngay từ căn bản là một cấu trúc điên khùng. Từ đó bạn mới có thể bắt đầu cảm nhận được rằng tất cả mọi sự việc đều tốt đẹp y như chúng hiện bày. Điều này cũng không bao hàm ý nghĩa là sẽ chẳng có gì thay đổi. Không phải vậy, vạn hữu đang thay đổi, là một dòng chảy liên tục. Không có gì được duy trì ngoài sự đổi thay, vạn hữu không ngừng thay đổi. Thế nên, ngay tại khoảnh khắc này một chuyện được xem là đúng, nhưng ở một khoảnh khắc khác thì một chuyện khác lại đúng hơn. Đời sống tiếp tục thay đổi không ngừng. Thế nên một người không hề có bất cứ thần tượng nào sẽ đáp ứng với những đổi thay này trong từng khoảnh khắc một cách trọn vẹn.

Câu hỏi thứ hai

Chân lý là một khám phá hay là một phát minh?

Không cả hai.

Có lần khi lên tiếng về một phát biểu của Isaac Newton, “mục đích của nhà khoa học là đi băng qua những đại dương chưa biết, và khám phá ra những hải đảo của sự thật”, Jerome Bruner đã lớn tiếng phản bác: “Vô nghĩa, mục tiêu của nhà khoa học là đi băng qua những đại dương chưa biết, và phát minh ra những hải đảo của sự thật!”

Điểm nhấn mạnh ở đây -Isaac Newton thì cho là “khám phá” còn Jerome Bruner thì cho là “phát minh”. Còn tôi thì rất muốn được nói với Bruner rằng, Ông Bruner ạ, tất cả đều như cứt. Mục đích của nhà khoa học là đi băng qua những đại dương chưa biết, và khám phá lại những hải đảo của sự thật. Không phải là khám phá hay phát minh.

Khám phá có nghĩa là “lần đầu tiên”. Đây là điều ngu xuẩn. Những sự thật bất di bất dịch đã có từ ngàn xưa -tất cả những chân lý mà lần hồi chúng ta biết đều chỉ là những khám phá lại. Chúng đã được khám phá ra nhiều lần trước đây, thế rồi chúng ta chán ngấy và quên lãng đi. Hoặc giả là nó trở nên quá tải, hay trở nên nhàm chán, nên chúng ta quên mất chúng. Nhưng rồi, vài thế kỷ sau đó, chúng ta khám phá nó trở lại. Chân lý, như vậy không hề là một cái gì đó được khám phá ra lần đầu mà là được khám phá trở lại, lần này qua lần khác. Chân lý là vĩnh cửu. Chúng ta có thể bỏ rơi nó –đây cũng là chuyện rất tự nhiên đối với tâm thức con người, rất chóng nãn. Thế nhưng một khi chúng ta đã quên rồi thì cái cũ lại trở thành cái mới.Đây là điều mà các sử gia cũng đã từng đề cập đến. Chẳng hạn như, chúng ta đang sống trong thời đại nguyên tử, những sự thật liên quan đến nguyên tử là rất mực quan trọng. Đây là một trong những khám phá lớn nhất của nhân loại –tuy nhiên đây không phải là điều mới mẻ. Trong dòng triết học Hy Lạp, Democritus đã từng đề cập đến vấn đề này trong “Eunon”. Tại Ấn Độ, Mahavira cũng đã từng nói đến, và ngay cả trước Mahavira, cũng đã có người nhắc nhở đến khái niệm này –nói nhiều đến độ mà tên của ông ta được gọi là “Kanad”, có nghĩa là “nhà nguyên tử.” Toàn bộ hệ thống triết học của ông ta đều xoay chung quanh vấn đề nguyên tử.

Và bây giờ chúng ta sẽ lại lần hồi quên đi. Một vài thế kỷ sau, Einstein sẽ rơi vào quên lãng –như Kanad đã bị lãng quên, như Democritus, như Mahavira. Một khi chúng ta đã quên, nếu chúng ta lại rơi tỏm vào cái sự thật này một lần nữa, chúng ta gọi nó là “khám phá”.

Isaac Newton đã sai lầm, chân lý không hề là một khám phá. Và Bruner cũng sai luôn khi cho rằng chân lý là một phát minh. Chân lý không thể là một phát minh. Tuy nhiên tôi hiểu điều Bruner muốn nói, ông ta hàm ý rằng tất cả những sự thật đều là sản phẩm do con người sáng tạo ra, những sản phẩm do tâm tạo. Chúng ta tạo ra chúng chứ thật ra chúng không hề hiện hữu. Chúng ta hình dung ra chúng như thế –và, đó là một tưởng tượng hư cấu. Dĩ nhiên ông ta cũng có một vài điểm hữu lý, bởi vì chúng ta cứ không ngừng tiếp tục thay đổi sự thật. Mà sự thật thì không thể thay đổi, chỉ có óc tưởng tượng của chúng ta là thay đổi, và cứ mỗi lần thay đổi như thế, chúng ta lại nói đến một chân lý khác.

Như vậy, theo Bruner, tất cả mọi sự thật đều là những sáng chế của tâm. Thế nhưng nếu sự thật là một vật sáng chế của tâm thì tôi cũng lại xin được hỏi Bruner, “Ông sẽ nói gì về giả trá, hư vọng?” Phải chăng sự thật và giả trá đều có ý nghĩa như nhau? Một sự giả trá cũng là một sáng chế. Một ảo ảnh cũng là một sáng chế -là sản phẩm do tâm tạo. Và rồi giấc mơ cũng là một sáng chế -một phóng chiếu của tâm. Như vậy thì sự khác nhau giữa sự thật và hư vọng là gì? Theo Bruner, sẽ chẳng có gì khác nhau cả; tất cả đều do tâm tạo.

Tuy nhiên vẫn có sự phân biệt. Đó là lý do tại sao tôi cho rằng chân lý không phài là một khám phá cũng không phải là một sáng chế mà là một khám phá trở lại. Và chân lý cũng không phải là một sản phẩm do tâm tạo -bởi vì chân lý chỉ hiện bày khi tâm ngưng vận hành. Đó là lý do tại sao tôi không gọi những chân lý khoa học là “chân lý;” chúng chỉ là những dữ kiện.

Chỉ có những chân lý tín ngưỡng mới là chân lý; chúng không phải là những dữ kiện. Bởi vì nhà khoa học không hề rời xa cái tâm. Y làm việc thông qua cái tâm, gắn bó với cái tâm của mình –một cái tâm đang loay hoay tìm kiếm.

Chân lý của tôn giáo là một chân lý rốt ráo, một chân lý thuần khiết –không hư vọng, không hề dính líu gì đến cái tâm. Và điểm then chốt của tất cả mọi tôn giáo là buông bỏ cái tâm này. Đó là những gì mà ta gọi là thiền định -tức là dẹp cái tâm qua một bên để nhìn. Một cái nhìn không tâm, nhìn mà không có cái cơ cấu vận hành của tâm. Không có tâm ở đó thì không thể có tạo tác -bởi vì người tạo tác đã biến mất rồi. Không có tâm ở đó thì không có chuyện tâm tạo. Nhìn xuyên suốt vào vạn hữu – không niệm, không định, hoàn toàn vô niệm. Nhìn một cách rỗng không.

Khoa học khám phá những dữ kiện. Dữ kiện thì có hàng triệu thứ -đó là lý do tại sao trong khoa học sự thật không hề là số ít mà là số nhiều. Có rất nhiều sự thật, vô số kể. Sinh học có sự thật của sinh học, hoá học, vật lý, toán học cũng thế -vân vân và vân vân. Có rất nhiều sự thật như thế là vì có rất nhiều tâm.

Tôn giáo nói đến một chân lý duy nhất. Không phải là đa chân lý mà là một -nhất thể. Bởi vì khi cái tâm đã được buông bỏ, bạn sẽ không còn bị chia cách với tổng thể nữa, bạn hợp nhất với tổng thể. Trong cái ý thức phổ quát đó, trong cái pháp giới rộng khắp đó, bất cứ cái gì ta biết đến đều là chân lý. Nó không bao giờ thay đổi, nó vẫn luôn như vậy.

Những gì mà Đức Phật đã khám phá ra, cũng giống y như Chúa Giêsu khám phá ra sau này -chỉ là sự khám phá lại. Những gì mà Chúa Giêsu khám phá lại cũng tương tự như những gì mà Eckhart khám phá –cũng chỉ là sự khám phá lại. Những khám phá của Eckhart cũng giống y như thế. Hàng triệu thánh nhân trên thế gian này cũng đã khám phá ra những điều tương tự nhau -Phật giáo, Hồi giáo, Ấn giáo, Cơ Đốc giáo, Do Thái giáo, Sufis, Hassids, và Thiền gia- tất cả đều khám phá ra những điều giống nhau, lập đi lập lại.

Mỗi một cá nhân đơn độc tiếp cận với nó; lại khám phá ra nó một lần nữa. Thế nhưng những gì mà y khám phá ra cũng tương tự với cái biết phổ quát, cũng là satchitanand -cực lạc, chân lý, ý thức. Nó đều giống nhau

-thế nhưng khi bạn bắt đầu diễn tả về nó, đề cập về nó, nó trở thành khác biệt. Trước tiên là ngôn ngữ khác biệt –

Chúa Giêsu nói tiếng Aramaic, Đức Phật nói tiếng Pali, Mahavira nói tiếng Prakrit, Huệ Năng nói tiếng Trung Hoa, Eckhart nói tiếng Đức, Rinzai nói tiếng Nhật, vân
vân và vân vân. Đây là những khác biệt về ngôn ngữ. Và tất cả điều mà bạn gọi là ba trăm tôn giáo trên trái đất này
chẳng là gì cả ngoại trừ sự khác biệt về ngôn ngữ. Họ sử dụng những dụ ngôn khác nhau, tự nhiên thôi. Họ biết những dụ ngôn khác nhau thế nên họ dùng những dụ ngôn
khác nhau.

Đức Phật dĩ nhiên không thể nói chuyện như một nhà tiên tri trong Áo Nghĩa Thư –không thể nào. Ngài biết những ngụ ngôn khác, những ẩn dụ khác vốn dĩ gần gũi với trái tim của mình hơn. Áo Nghĩa Thư biết đến một loại ngôn ngữ khác, một biểu tượng khác biệt.

Chúa Giêsu có một thế giới ngôn ngữ khác. Chúa là một người thợ mộc –ngài nói chuyện như là một ông thợ mộc, rất mực thực tế. Ngôn ngữ của ngài mang hương vị của đất, phảng phất mùi vị của gỗ, của cây. Đức Phật không thể nói chuyện theo cách như thế, ngài là một vị hoàng tử con vua. Ngài chưa hề biết đến chuyện cây cỏ, đất đai đồng áng, ngài chỉ sống trong những lâu đài, lên xe xuống ngựa. Ngài nói chuyện với một cung cách khác, dĩ nhiên thôi –ngài được nuôi dưỡng trong một môi trường khác, có một hình tượng khác. Ngài nói chuyện như là một ông vua -rất mực văn hoá, rất mực tế nhị. Thế nên Chúa Giêsu có sức lôi cuốn hơn là Đức Phật, bởi vì trên thế gian này, người dân thường thì đông đảo hơn là những ông vua.

Chỉ có một số ít người có thể hiểu được Đức Phật, còn Chúa Giêsu thì có thể được hiểu bởi bất cứ ai, bởi tất cả mọi người. Người nghèo hèn nhất trên thế gian này cũng có thể hiểu được Chúa Giêsu, bởi vì ngài nói bằng ngôn ngữ của kẻ nghèo hèn nhất. Ngài cũng đã nói chuyện với tất cả những giới bình dân nghèo khổ -những người đánh cá, nông dân, gái điếm, những người lao động đầu tắt mặt tối. Nếu ngài nói theo kiểu cách của Phật thì chắc là họ sẽ không thể nào hiểu nổi. Mà Chúa cũng không thể nói như Đức Phật bởi vì ngài là một người thợ mộc. Toàn bộ tuổi thơ của Chúa là sống và làm việc trong xưởng mộc của thân phụ -vác cây, chẻ củi, giúp đỡ cha mình. Ngài thở và cảm nhận cái hương vị của gỗ. Người thợ mộc đó sống giữa những ngư phủ, nông dân, nói cùng một ngôn ngữ với họ -những người khách hàng thường xuyên của mình.

Thế nên không phải là chuyện ngẫu nhiên mà trên thế giới này, đặc biệt là thế giới của những người nghèo khổ, đã có một sức cuốn hút lớn đến với Chúa Giêsu.

Tại Ân Độ, những người Cơ Đốc đã không thể cải đạo được những người bà-la-môn. Bạn không thể cải đạo một người bà-la-môn; bởi vì y nói một thứ ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt. Đối với y, Chúa Giêsu có vẻ như chưa đạt tiêu chuẩn –còn y, y làu thông kinh sách Vệ Đà, Áo Nghĩa Thư, Gita, Dhammapada; y sống trong một thế giới của cái tâm rất mực vi diệu. Tuy nhiên người Cơ Đốc đã rất thành công với đám đông nghèo khổ -những người lao động chân tay, những người dân quê, những người thiểu số; họ đã rất thành công. Những người này hiểu rất dễ dàng ngôn ngữ của Chúa Giêsu. Có thể họ đã không hiểu Krishna đang nói cái gì, ông ta thuyết giảng về triết lý rất mực sâu xa, trong khi Chúa Giêsu chỉ nói về những dữ kiện hết sức thực tế đời thường. Đây chính là những khác biệt -bằng không thì họ đã nói đến cùng một thứ thực tại, cùng một chân lý.

Thế nên bất cứ lúc nào một người đạt đến đó, hiểu rõ vấn đề, thì cũng có nghĩa là cùng một thực tại đó đã được khám phá đi khám phá lại không biết bao nhiêu lần. Và mỗi người đều phải tự khám phá ra theo cách riêng của mình. Bạn không thể vay mượn chìa khoá của kẻ khác. Tôi cũng không thể trao, không thể chuyển nhượng nó cho bạn. Tôi có thể cho bạn biết cái mùi vị của nó ra sao. Tôi có thể cho bạn biết tôi đã đi đến đó như thế nào, và tôi cũng có thể nói về cái đạo lộ dẫn đưa đến đó. Tuy nhiên chính bạn sẽ là người phải đi, sẽ phải là người khám phá ra điều đó. Và một khi bạn đã khám phá ra rồi, ngôn ngữ của bạn cũng sẽ khác biệt với ngôn ngữ của tôi. Nhất định phải như thế -cái ngôn ngữ đó là của bạn, nó sẽ mang dấu ấn của bạn. Đó là lý do tại sao lại có quá nhiều tôn giáo trên thế gian này. Cơ bản, tôn giáo chỉ là một. Nó không thể là hai; nó đi tìm kiếm cái nhất thể. Đó không phải là một khám phá như Newton đã nói. Đó cũng không phải là một sáng kiến, phát minh theo cách nói của Bruner. Đó là một sự khám phá lại.

Ông A nói: Nếu bạn muốn biết chính mình, bạn cần tĩnh tọa. Tuy nhiên nếu bạn muốn là chính mình, bạn cần phải chuyển động.

Ông B nói: Nếu sự tự chứng ngộ đưa đến sự giác ngộ hoàn toàn, thì hoạt động chắc phải gắn liền với bóng tối mê mờ.

Ý kiến của ngài như thế nào, thưa ngài Osho?

Tự chứng ngộ không ăn nhập gì với chuyện ngồi yên tĩnh tọa. Nếu bạn đạt đến tự chứng ngộ bằng cách ngồi yên tĩnh tọa –không chuyển động, bất động, không sống- thì sự tự chứng ngộ đó chỉ là một chứng ngộ chết.

Tự chứng ngộ phải là một trọn vẹn. Nó phải được ngộ trong lúc bạn đang ngồi yên cũng như trong lúc bạn đang chuyển động. Nó phải được ngộ trong lúc bạn đang bất động cũng như trong lúc bạn đang hoạt động. Một người tự chứng ngộ thực sự sống chan hoà trong cả hai - là một giao thoa đồng bộ. Y vừa là hoạt động vừa bất động. Ý nghĩa này được gói trọn trong một từ Trung hoa, wei- wuwei -vi-vô-vi. Vi có nghĩa là làm, là hoạt động, vô có nghĩa là không –Vi-vô-vi có nghĩa là làm mà không làm.

Đây là sự phân cực: từ làm đến không làm, từ không làm đến làm. Một người tự chứng ngộ hành hoạt trong cả hai thái cực đối nghịch, thoải mái trong cả hai. Trong lúc ngồi yên, y ở trong Thượng Đế. Trong khi bước đi, y ở trong Thượng Đế. Không làm gì cả, y ở trong Thượng Đế. Làm một ngàn lẻ một chuyện, y ở trong Thượng Đế. Trong chùa y ở trong Thượng Đế, ngay giữa chợ y vẫn ở trong Thượng Đế.

Tuy nhiên tôi hiểu vấn đề của bạn. Đây là một trong những vấn đề muôn thuở, nó tạo ra không biết bao nhiêu vấn nạn. Bởi vì có không biết bao nhiêu người tin rằng nếu bạn sống trong thế gian, bạn không thể nào có được tuệ giác, bạn không thể nào vươn đến giác ngộ. Từ bỏ thế gian, tránh xa thế gian, chạy trốn thế gian -đời sống thế gian, cái biển đời náo động đó, làm người ta dễ bị phân tâm. Thế là người tìm vào Hy Mã Lạp Sơn, ẩn mình trong một hang động sâu thẳm nào đó. Phải sống như thế, một mình trong cô tịch -chỉ như vậy mới có thể vươn đến Thượng Đế, Chân Như.

Thế nhưng cái Thượng Đế này là một Thượng Đế rất mực nghèo nàn. Và cái chứng ngộ Thượng Đế này cũng sẽ là một chứng ngộ rất mực ốm đói, không phong phú chút nào. Bởi vì khi bạn bất động, sinh thể của bạn sẽ là một trì trệ, ứ đọng, là một vùng đất chết. Bụi bặm sẽ bám đầy, phủ kín. Bạn sẽ chẳng khác gì một nơi ao tù, nước đọng -ứ đọng, tù hảm; bạn sẽ không bao giờ tươi trẻ tinh khôi như một dòng sông đang tuôn chảy. Ngay cả nếu bạn lặng yên, an bình, bạn cũng sẽ chỉ là một xác chết. Vâng, những tinh tú có thể phản chiếu trên đó, nhưng bạn sẽ không bao giờ đến được đại dương. Chỉ có dòng sông là sống động hơn.

Thế nhưng tôi cũng không bảo rằng những ai đang sống giữa chợ là sẽ chứng ngộ Thượng Đế, Chân Như. Bởi vì nếu trong bạn không là sự tịch tĩnh, thì chợ đời sẽ là một cái nhà thương điên –nó đã trở thành như thế.

Có hai loại người –mà thực ra họ không phải là kẻ thù của nhau, nhưng thái độ giống hệt nhau. Một loại tin rằng chỉ có thế gian này là duy nhất, đây là nơi mà tất cả đời sống hiện bày –vậy hãy sống ở đó. Họ đổ xô đến những khát vọng, tham cầu, mong ước; làm đủ mọi chuyện -đạt đến, vươn đến, trở thành cái gì đó. Loại người này, từng bước một, đưa chính mình đến khùng điên.

Loại người thứ hai, nhận thức được rằng tất cả những chuyện đời đều chỉ là trò điên đảo, họ thoát ly khỏi thế gian này, ngồi lặng yên trong một hang động nào đó, trí óc trở nên mụ mẫm, trì trệ đi rồi chết. Người ở giữa chợ đang sống, nhưng không có sự tĩnh lặng, còn người ở trong hang động thì tĩnh lặng nhưng không còn sống nữa. Cả hai đều là những kẻ lỡ tàu.

Đó là lý do tại sao, đối với những hành giả của tôi, tôi luôn luôn khăng định: Sống động và đồng thời tĩnh lặng, cả hai nên gắn bó cùng nhau. Và như vậy, đời sống của bạn sẽ trở nên phong phú hơn. Hãy sống giữa thế gian thế nhưng không thuộc về thế gian. Hãy như là một đóa sen - gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Như thế, đời sống sẽ trở nên tuyệt vời và đầy ân sủng, sẽ làm cho bạn phong phú thêm. Bởi vì đời sống không gì khác hơn chính là Thượng Đế hoá thân thành thiên hình vạn trạng. Như thế đời sống sẽ không còn làm cho bạn bị phân tâm mà là một thử thách, một cơ hội để bạn lớn dậy.

Đừng nghĩ rằng đời sống thế gian sẽ lôi cuốn bạn chệch hướng mà hãy xem đó như là một thử thách. Khi bị ai đó mạ lỵ, bạn có thể nghĩ rằng y đang quấy nhiễu bạn – đó là một cách lý giải. Nhưng bạn cũng có thể nghĩ là y đang thử thách thức bạn. Bạn có cảm thấy bị quấy nhiễu hay không là do ở mình. Nếu bạn thấy đó không phải là một quấy nhiễu, có nghĩa là y đã mang đến cho bạn một cơ hội lớn lao để lớn dậy. Bạn sẽ mang ơn y. Bạn nên tìm đến y để nói lời cảm tạ, hay nhờ ai đó chuyển đến y lòng biết ơn -bởi vì y đã mạ lỵ bạn thế nhưng đã không làm cho bạn bị phân tâm; có một cái gì đó đã trở nên vô cùng vững chắc, kiên định ở trong bạn, một cái gì đó đã hợp nhất chan hoà trong bạn.

Và rồi một cô gái tuyệt trần bước ngang qua mặt cũng sẽ không làm bạn bị phân tâm –không phải là do bạn cố tránh không nhìn hay là không thấy nàng.

Mới ngày hôm kia đây, có ai đó đã gởi đến cho tôi một mẩu tin được cắt ra từ một tờ báo ở Luân Đôn, nói rằng vị lãnh đạo của giáo phái Swami Narayan vừa đến thủ đô nước Anh …

Trong suốt bốn mươi năm qua ông này không hề nhìn đến một bóng dáng phụ nữ. Ngay cả trên máy bay ông ta cũng được che màn lại và người nữ tiếp viên phi hành được cảnh báo là không nên đến gần ông ta. Có những sắp xếp đặc biệt để ông ta tránh giao tiếp với phụ nữ. Ông ta được đưa ra khỏi phi trường Luân Đôn trong một chiếc xe bít bùng. Ngay tại phi trường người ta cũng phải sắp xếp sẵn một nơi màn che kín mít trước khi ông ta rời khỏi máy bay. Bây giờ ở Luân Đôn, đi đâu ông ta cũng chỉ cúi mặt nhìn xuống đất. Ông ta cũng tránh cả việc xem chương trình kỹ niệm 50 đăng quang của nữ hoàng Anh, bởi vì bà ta không phải là một ông vua. Thế là ông ta ngồi ở một phòng khác và có một bình luận gia đặc biệt trình bày sự kiện diễn tiến để cho ông ta có thể nghe được chuyện này.

Với những loại người này -bạn gọi họ là gì đây, còn sống chăng? Họ là loại người siêu việt dục tính? Bạn không thể tìm ở đâu ra một sự bôi bác hơn thế; đây là một sự bôi bác hoàn toàn . Cái ông này cần phải được đưa vào nhà thương để chữa bệnh tâm thần –không chừng chữa bằng điện giật lại tốt cho ông ấy. Đây là một chuyện phi lý. Và cái ông này thì luôn nghĩ rằng mình đang gần gũi hơn với Thượng Đế. Sợ hãi đàn bà quá như thế chỉ nói lên một điều đơn giản là bạn sợ hãi cái tính dục của bạn. Nếu không, một người đàn bà có thể làm gì ông ta được? Một cô tiếp viên phi hành có thể làm gì hại ông ta? Tại sao lại sợ hãi quá mức như thế? Cái sợ hãi này là một chỉ dấu của ẩn ức sinh lý.

Và cái loại người như ông này chắc chắn là tối ngày chỉ nghĩ đến đàn bà. Ông ta không thể nào nghĩ đến Thượng Đế được. Ông ta chẳng quan tâm gì đến Thượng Đế, mà chỉ quan tâm đến đàn bà. Ông ta còn thời giờ đâu để mà nghĩ đến Thượng Đế! Và ngay cả nếu như ông ấy nghĩ về Ram, ông ta cũng sẽ tìm cách né tránh Sita –cho dù cả hai đang đứng cùng nhau. Nếu có nghĩ đến Krishna ông ta cũng sẽ tìm cách loại bỏ những nàng thiên nữ đang nhảy múa chung quanh Krishna. Cái ông này chắc chắn là sẽ không đặt chân đến đền thờ của Kali rồi, vì bà ta là một phụ nữ.

Tôi ngạc nhiên không biết làm sao mà ông này có thể thu xếp để sống được trong cái bào thai của người mẹ? Buông màn xuống chắc?

Đây là một sự khùng điên hoàn toàn –mà sự khùng điên này lại được tô vẽ như là một phẩm chất cao quý của tôn giáo. Đâu phải vậy, đây chỉ là một sự rối loạn thần kinh chức năng dưới danh nghĩa tôn giáo. Nếu thực sự bạn đã siêu việt dục tính, bạn sẽ lần hồi khởi sự quên bẳng đi ai là người nam, ai là người nữ.

Chuyện kể rằng Đức Phật đang ngồi tham thiền dưới gốc cây. Một nhóm người dưới phố tổ chức một buổi píc- níc ở trong rừng, mang theo một cô gái điếm. Sau khi say sưa họ đã lột hết quần áo của cô điếm đem dấu đi làm cô ta rất sợ hãi. Họ say quá mức và cô gái đã nhân đó bỏ chạy trốn, trần truồng. Sáng hôm sau khi làn gió lạnh ban mai đánh thức làm họ tỉnh rượu và biết rằng cô gái đã bỏ trốn. Cả bọn đã đổ vào rừng tìm kiếm và đi ngang qua gốc cây mà Đức Phật đang tĩnh tọa. Họ nghĩ rằng, “Chúng ta nên hỏi người này, chắc chắn là ông ta phải trông thấy cô gái -bởi vì đây là con đường duy nhất mà cô ta phải đi, không có lối nào khác.” Thế là họ hỏi Phật, “Ngài có thấy một cô gái trẻ đẹp, trần truồng đi ngang qua đây không?”

Đức Phật trả lời, “Quý vị đã đến hơi trễ một tí. Phải chi quý vị đến đây mười năm trước đây.”

Cả bọn sửng sốt, họ tưởng là đang gặp một người khùng. Cái ông này đang nói cái gì vậy –“mười năm trước đây” là thế nào? Họ hỏi Phật, “Ngài nói vây là nghĩa gì?”

Đức Phật trả lời, “Đã mười năm qua ta đã buông bỏ tất cả những phân biệt. Vâng, có ai đó đã đi ngang qua đây –nhưng hỏi rằng đó là đàn ông hay đàn bà … qúy vị đang nêu một câu hỏi không đúng chỗ, không đúng người. Vâng, có ai đó đã đi ngang qua đây. Ta nghe có tiếng chân người. Ta có nhìn thấy bóng người. Tuy nhiên nói rằng đó là đàn ông hay đàn bà quả là một điều khó khăn, bởi vì trong ta đã không còn có sự tìm kiếm một người đàn ông hay đàn bà.”

Nếu bạn không tìm làm sao bạn có thể thấy được? Bạn có để ý rằng chuyện này đôi khi cũng đã từng xảy ra với bạn? Một hôm nào đó bạn đang đi giữa chợ bỗng có người chạy đến báo tin là nhà bạn đang cháy. Thế là bạn bương bả chạy về nhà. Lúc đó nếu có một cô gái tuyệt trần đi ngang qua mặt -bạn có trông thấy nàng không? Bạn có nhìn, chắc chắn là như thế -nhưng bạn có thấy không? Và rối ngày mai nếu có người nhắc nhở bạn rằng hôm trước có một cô gái tuyệt đẹp đã suýt đâm sầm vào bạn, bạn sẽ bảo, “Thôi bỏ qua chuyện đó đi. Cái nhà của tôi đang cháy –tôi còn tâm trí đâu mà để ý đến ai xấu hay đẹp. Có thể có ai đó đã suýt đâm sầm vào tôi, nhưng tôi không hề nhớ. Chuyện đó không hề lưu lại một ấn tượng nào cả, tâm trí của tôi đã đổ hết vào cái nhà.”

Một ngày nào khác, cũng người đàn ông này sẽ trông thấy cô gái kia. Và nếu quả tình đó là một giai nhân, y sẽ nhìn nàng kỹ lưỡng hơn, tinh tường hơn, chăm chú hơn. Người ta chỉ nhìn thấy cái gì mà người ta đang tìm kiếm.

Đức Phật đã trả lời, “Từ mười năm rồi, ta đã ngưng tìm kiếm người nữ. Ta không còn tìm họ; họ đã hoàn toàn biến mất trong ta. Thực ra, ta cũng không còn là một người nam nữa.”

Những lời nói nghe thật lạ lùng mà là một chân lý không thể phủ nhận. Ngài nói rằng, “Thực ra, ta cũng không còn là một người nam nữa, bởi vì ta đã ngưng tìm kiếm người nữ.” Đúng vậy, một người đàn ông thì luôn luôn chạy đi tìm kiếm đàn bà –đó là ý nghĩa của hai chữ đàn ông. Còn một người đàn bà thì luôn luôn chạy đi tìm kiếm đàn ông –như thế mới gọi là đàn bà.

Thế nên bạn không thể định nghĩa một người đàn ông là đàn ông khi y ngưng tìm kiếm đàn bà –y không còn là đàn ông nữa. Và Đức Phật đã bảo nhóm người kia, “Ta không còn là một người đàn ông nữa. Có người đã đi ngang qua đây, nhưng quả thật rất khó mà cho qúy vị biết họ là nam hay nữ. Quý vị có thể đi tìm ai đó để hỏi, chắc họ có trông thấy.” Bây giờ thì câu trả lời có vẻ như chứa đựng một giá trị nào đó.

Phương cách tiếp cận của tôi là: Bạn đang sống trong thế gian này, tuy nhiên bạn phải sống trong hoàn toàn tĩnh thức. Phải nhìn, thấy, sống, và đi vào tất cả mọi chuyện. Không từ chối cũng không dồn nén bất cứ cái gì. Chỉ có thực chứng toàn bộ đời sống ta mới có thể vượt ra khỏi nó. Chỉ có thực chứng mới có thể giải phóng ta.

Thế nên tôi không tán thành việc ngồi tĩnh lặng trong một hang động nào đó. Và tôi cũng không tán thành việc dính líu vào một ngàn lẻ một chuyện linh tinh của cuộc sống đời thường bởi vì bạn đã không hề biết ngồi yên lặng quán chiếu. Như vậy, có lúc nên ngồi lặng yên tĩnh tọa, có lúc nên đi vào hành động. Và từ đó lần hồi tạo lên một chiếc cầu nối liền giữa bất động và hoạt động.

Và rồi hãy trở nên rất mực hoà điệu với sinh thể của bạn để cho cả bất động lẫn hoạt động sẽ chẳng có gì khác biệt đối với bạn. Đang hoạt động, đang làm việc, đang chuyển dịch, đang tuôn chảy cũng vẫn sẽ giống như là đang ngồi yên tĩnh tọa. Đó là một cái gì đáng để cho bạn vươn tới –khi bạn đang chuyển động mà vẫn không có gì chuyển động trong bạn, khi bạn đang tuôn chảy mà không có gì tuôn chảy trong bạn, khi bạn đang nói chuyện mà thật ra bạn đang hoàn toàn lặng yên. Khi bạn làm một ngàn lẻ một chuyện linh tinh nhưng không hề thấy bóng dáng của người làm, như thế là bạn đã đạt đến một sự tổng hợp nhất quán mà tôi gọi là sự thành tựu tâm linh.

Bằng không, cả hai đều là “vô minh”, chúng không thể được gọi là giác ngộ. Một đằng thì rơi vào vô minh do bởi hoạt động quá nhiều và tâm trí bị chiếm lĩnh, một đằng thì rơi vào vô minh do quá bất động và một cái đầu trống rỗng. Cả hai đều lạc lối.

Giác ngộ là một tổng hợp, một hoà điệu tuyệt vời của cả hai đối cực. Đó chính là vi-vô-vi.

Osho, ngài đã không để cho tôi được trụ vào một nơi nào đó. Bất cứ lúc nào tôi cảm thấy mình đã được an trụ thì ngài lại nói điều gì đó làm cho tôi thấy bất ổn trở lại. Tại sao ngài cứ tiếp tục tạo ra những mập mờ hoang mang cho những môn đồ của mình?

Cái giây phút mà bạn bắt đầu cảm thấy ổn định, bạn đang trở thành một xác chết. Bạn phải ở trong trạng thái bất ổn. Ổn định có nghĩa là bạn ngưng sống. Ổn định có nghĩa là bạn đã trở thành một người quản gia, chứ không còn là một sa môn hành giả.

Không nên ổn định, không nên trụ lại mà phải tiếp tục chuyển động. Đời sống phải như là một cuộc hành hương. Bạn sống ở trong nhà nhưng không biến thành những người quản gia. Hãy nghĩ đến những ngôi nhà của bạn như là những căn lếu trại -bất cứ lúc nào bạn cũng có thể nhổ nó lên và tiếp tục lên đường. Hãy tiếp tục ra đi, hãy tuôn chảy không ngừng vào nơi không hề biết.

Vâng, đó là những gì mà tôi đang làm ở đây -bất cứ

giây phút nào bạn bắt đầu cảm thấy ổn cố, tôi lại tạo nên sự bất ổn cố. Đó là những gì mà người ta cần đến ở một vị thầy, ở một vị đạo sư –không ngừng thúc bách bạn, không hề để cho bạn an trụ lại. Bạn thì cứ thích muốn tạo dựng lên một vài niềm tin, một cơ cấu niềm tin, để chui vào đó và cảm thấy thoải mái, an trụ trong đó, quên hết tất cả mọi hành trình, mọi tra vấn, mọi cuộc phiêu du, những vùng đất xa lạ, những vùng biển hoang vu -bạn luôn muốn quên hết tất cả những chuyện đó.

Bạn muốn có một mái nhà nhỏ êm đềm, một nơi chốn ấm cúng để thảnh thơi, thoải mái ở trong đó. Sự di chuyển không ngừng này làm bạn không thoải mái. Bạn đang đi tìm kiếm sự tiện nghi trong khi tôi lại đang tìm cách mở ra cho bạn một cuộc hành trình, một cuộc hành hương đầy gian nguy bất trắc -thế nhưng nếu bạn muốn vươn đến chân lý, bạn phải là một kẻ hành hương.

Đó là lý do tại sao tôi lại cứ tiếp tục tạo nên sự bất ổn cố cho bạn. Phải nên hiểu rằng tôi không ở đây để trao truyền cho bạn bất cứ một cơ cấu niềm tin nào, công việc của tôi ở đây là chỉ để trao cho bạn một khẩn thiết kiếm tìm -một thôi thúc khẩn thiết để trở thành một sinh thể phiêu lưu, một thôi thúc khẩn thiết để làm một bước nhảy vào vô định.

Và cái giây phút mà bạn đã nếm được mùi vị của nó, hãy buông bỏ ngay lập tức! Mọi chuyện đã kết thúc! Bạn đã rút ra hết những mật ngọt tinh túy từ đó, đừng có tiếp tục nhai đi nhai lại cái mớ xương khô này nữa. Không còn tinh túy trong những bộ xương khô chết, không còn tinh túy trong những niềm tin khô chết. Bất cứ lúc nào còn có một cái gì đó thúc đẩy bạn đi tới, đó là nhựa sống: hãy nâng ly và cạn chén mật ngọt này. Và cái giây phút mà bạn cảm nhận rằng nó đã khô kiệt, hãy buông bỏ: tiếp tục lên đường.

Có đến cả hàng triệu đoá hoa; đừng để cho mình bị dính mắc vào bất cứ một đoá hoa nào. Cứ mãi như là một con ong -một con ong tiếp tục chuyền đi từ đoá hoa này đến đoá hoa khác. Tiếp tục di chuyển … mỗi một đoá hoa trong thế gian này đều mang sẵn mật ngọt cho bạn. Tại sao bạn lại cứ muốn an trụ. Tại sao bạn lại hối hả muốn tìm đến an trụ như thế?

Sự mập mờ hoang mang là phương pháp để tạo ra bất ổn cố cho bạn. Thế nhưng một ngày nào đó, khi bạn đã kinh qua hàng triệu lần bất ổn, hàng triệu lần hoang mang, một ý thức mới sẽ khởi dậy trong bạn mà ngay cả tôi cũng không còn có khả năng làm cho bạn mập mờ hoang mang được nữa. Đó là điều mà tôi đang trông chờ. Cái ngày mà tôi không thể làm cho bạn hoang mang được, đó chính là ngày mà bạn đã chín muồi, trưởng thành –chứ không phải là bạn được an trụ. Sự hoang mang đến với bạn là do bạn muốn được an trụ, là vì bạn bắt đầu cảm thấy mình ổn cố và rồi tôi đã tạo nên sự bất ổn cố cho bạn. Hoang mang là như thế. Bạn kêu lên, “Nửa rồi. Đúng như vậy rồi. Bây giờ tôi cảm thấy ấm áp làm sao, thoải mái làm sao, tôi nghĩ rằng mình sắp đại ngộ … đâu có xa xôi gì.”Cái lúc mà bạn bắt đầu rơi vào cơn buồn ngủ, bạn gọi đó là “sự ổn cố”. Tôi không phải là một điệu hát ru ngủ, tôi là một cái chuông báo thức. Thế nên bạn cảm thấy hoang mang. Bạn thì chỉ muốn bám chặt vào cái cũ, còn tôi thì phá hủy nó và mang lại cho bạn vài ý niệm mới, vài con đường mới, vài thôi thúc mới. Bây giờ bạn đang ở trong trạng huống khó khăn. Cái điều hoang mang là, bạn thì muốn bám chặt vào cái cũ, còn tôi thì muốn đẩy bạn vào cái mới. Hoang mang là thế. Một khi bạn chấm dứt việc bám chặt vào cái cũ, lúc đó sẽ không còn hoang mang nữa. Và lúc đó tôi cũng không còn khả năng để tạo ra sự bất ổn cố cho bạn. Bởi vì bạn đã không còn chạy đi tìm kiếm sự an trụ, ổn cố nữa –làm sao mà tôi có thể tạo ra sự bất ổn được?

Hãy quán chiếu trên câu chuyện ngụ ngôn nhỏ này, một câu chuyện thực.

Ngài Mã Tổ nghe tin Đại Mai ở lại trên núi tu tập, nên sai một vị tăng đến hỏi ông một câu hỏi….

Mã Tổ là một vị đại Thiền sư và Đại Mai là một trong những môn đệ của ngài –ông ta có đến hàng ngàn môn đệ. Vi Thiền sư phái một người nào đó để hỏi người học trò của mình một vài câu hỏi -bởi vì Đại Mai hiện đang nhập thất ở trên núi, một mình trong yên lặng thiền định. Bây giờ thì vị Thiền sư chắc là đã cảm thấy rằng người học trò của mình đang tìm một sự ổn cố hay đại khái như thế. Thế nên ông ta đã sai người đến tìm. Ông ta không thể đi được –Mã Tổ đã già lắm rồi, rất khó khăn trong việc leo núi. Thế nhưng ông ta muốn thử xem có thể nào kéo Đại Mai ra khỏi tình huống đó hay không. Mã Tổ nhất định là đang nghĩ đến cách tạo ra sự bất ổn cố cho Đại Mai, thế nên…

Khi Mã Tổ nghe tin Đại Mai đang ở lại nhập thất trên núi cao liền vội vàng phái một vị tăng đến gặp Đại Mai mang theo câu hỏi: “Ngươi đã sở đắc được cái gì khi đến thăm viếng đại sư Mã Tổ và cái gì đã làm cho ngươi chọn ở lại trên núi?”

Đại Mai trả lời rằng, “Thiền sư dạy tôi rằng tâm tức là

Phật đó là lý do tại sao tôi đã ở lại đây.”

Sư liền bảo, “Phật Pháp của đại sư nay đã khác rồi.”

Đại Mai hỏi, “Bây giờ là gì vậy?”

Sư trả lời, “Đại sư bảo rằng bây giờ không phải tâm mà cũng không phải Phật.”

Đại Mai cười lớn, “Cái ông già đó cứ luôn tạo ra những hoang mang trong tâm người khác và không bao giờ chấm dứt cái trò này. Cứ mặc kệ để cho ông ây nói cái đó không là tâm mà cũng không là Phật. Còn như đối với tôi, tâm tức là Phật.”

Khi vị tăng trở về báo cáo lại với Mã Tổ về nội dung cuộc đối thoại, đại sư rất mực hân hoan và bảo rằng, “Quả mai ấy nay đã chín rồi.”

Đại Mai, tiếng Trung Hoa có nghĩa là “cây mai lớn”. “Quả mai ấy nay đã chín rồi. Ta không thể gây ra sự bất ổn cố cho y được nữa.” Bây giờ thì ngay cả một vị Thầy cũng không thể tạo ra tình trạng bất ổn cố cho người học trò. Người học trò này đã đạt ngộ. Bây giờ thì y hiểu hết tất cả những mánh khoé của ông thầy.

Cũng như vậy, nếu bạn rơi vào tình trạng bất ổn là vì bạn đã chưa hiểu được tôi, và tôi sẽ vẫn tiếp tục tạo ra tình trạng bất ổn đó cho đến khi nào bạn hiểu. Một ngày nào đó rồi bạn cũng sẽ hiểu là tôi đang làm gì ở đây -hủy diệt tất cả các cơ cấu niềm tin, từng cái một. Và tôi cũng không trao cho bạn bất cứ một cơ cấu niềm tin nào.

Bạn cũng đừng lo lắng lắm về chuyện hủy diệt cơ cấu niềm tin -nếu bạn đến đây như một người Cơ Đốc và tôi đang hủy diệt cái cơ cấu niềm tin Cơ Đốc của bạn, bạn cũng đừng nên lo lắng lắm. Bạn muốn trở thành một môn đồ của tín ngưỡng Osho –cũng tốt thôi. Thế nhưng khi tôi khởi sự huỷ diệt luôn cả cái niềm tin vào Osho của bạn, bạn cũng chớ vội la lên, “Vậy là quá mức rồi. Bằng cách nào đó tôi đã đi ra khỏi niềm tin Cơ Đốc và đã tìm cách an định trong niềm tin Osho -thế mà cái ông Osho này bây giờ cũng đẩy tôi ra khỏi đó luôn. Thế thì tôi sẽ dừng chân lại ở chỗ nào đây?”

Tôi không muốn bạn an trú lại ở bất cứ chỗ nào cả. Cái tổng thể rộng khắp này là nhà của bạn -tại sao lại đi chọn những ngôi nhà nhỏ xíu làm của mình? Tại sao lại dựng lên một khu vườn nhỏ? Trong khi tất cả những vùng đất hoang dã bao la này là của bạn, cái thế giới vô hạn này là của bạn, cái toàn thể này là của bạn.

Đừng có bao giờ trở thành một thứ theo đuôi -“ist”, đừng có tin vào bất cứ cái chủ nghĩa, giáo điều - “ism”- nào. Khi bạn buông bỏ tất cả cái “isms”, chân lý sẽ hiện bày với bạn –chưa bao giờ trước đó. Đó là cái giá phải được trả.

Tại sao người ta nói rằng đời sống còn kỳ quặc hơn cả
chuyện hư cấu?

Bởi vì nó là như vậy. Những chuyện hư cấu là những phó sản của đời sống, làm sao chúng có thể kỳ quặc hơn đời sống được? Những chuyện hư cấu chỉ là những cái bóng của đời sống; làm thế nào mà chúng có thể kỳ quặc hơn chính tự đời sống? Những chuyện hư cấu là do con người tạo ra, còn đời sống là do Thượng Đế tạo dựng. Bất cứ cái gì mà con người làm ra đều sẽ có những giới hạn; bất cứ cái gì mà Thượng Đế dựng nên đều vô hạn, vô tận.

Con người có thể sáng tạo nên một chuyện hư cấu kỳ quặc, thế nhưng y không thể dựng lên một huyền nhiệm thực sự. Ngay cả một chuyện hư cấu kỳ quặc nhất mà con người có thể tạo ra cũng vẫn sẽ mang dấu vết sản phẩm con người. Bạn có thể bị nó lôi cuốn một lần hay nhiều lắm là hai lần, và hoặc giả nếu bạn tối dạ quá mức thì tối đa cũng chỉ ba lần thôi. Ngay cả một kẻ đần độn nhất trên thế gian này cũng không thể đi xem cùng một cuốn phim đến lần thứ tư. Và như thế, nó sẽ không còn ký quặc nữa.

Thế nhưng đời sống chẳng khác gì một công án Thiền; nó không hề có lời giải đáp. Nó là một dấu hỏi và vẫn luôn là một dấu hỏi lớn, bạn càng tra vấn chừng nào thì cái dấu hỏi này càng ngày càng to tướng thêm. Bạn biết thêm về nó chừng nào thì bạn lại càng không biết gì cả. Cho đến một ngày khi bạn thực sự hiểu biết về nó, lúc đó bạn sẽ tuyên bố rằng mình hoàn toàn ngu dốt. Đó chính là điều mà Socrates đã từng thốt ra trước đây, “Tôi không biết một điều gì cả.” Đó cũng là những gì đã được ghi lại trong bộ Áo Nghĩa Thư: “Người cho rằng mình biết, thực ra không biết gì cả. Người cho rằng mình không biết mới chính là người biết” –còn chờ đợi gì mà không chạy theo y, đi với y, bám sát y, đừng để cho y trốn thoát. Y là người đang nắm trong tay chiếc chìa khoá đời –đó là người tuyên bố rằng, “Tôi không hề biết gì cả.”

Tại sao vậy? Trọng điểm của lời tuyên bố này là gì? Điểm mấu chốt là, khi bạn thực sự hiểu rõ đời sống, bỗng dưng tự nó hiện bày ra cho bạn, chứ bằng cách nào mà bạn lại có thể biết được? Đời sống là một huyền nhiệm; nó không hề có đáp số. Từng ngày qua, trong nhiều cách thế khác nhau, bạn đã gặp những điều huyền nhiệm này không biết bao nhiêu lần. Thế nhưng bởi vì bạn là người của kiến thức, bạn không nhận thấy những bí ẩn đó, và rồi bạn cứ lập đi lập lại những câu trả lời ngu xuẩn, rất mực vô nghĩa, vô duyên.

Một lần D. H. Lawrence đang dạo chơi trong vườn với một cậu bé, và cậu ta đã hỏi Lawrence rằng: “Thưa ngài, làm ơn cho tôi biết, tại sao cây lá lại xanh?” Nếu lúc bấy giờ có một vài ông khoa học gia nào ở đó, những ông khoa học gia dở hơi, thì câu trả lời của ông ta sẽ là, “Tại vì nó có chất nhiễm sắc tố,” hoặc những lời giải thích đại loại như thế. Tuy nhiên, Lawrence không phải là một nhà khoa học, cũng không phải là một anh dở hơi. Ông ta là một trong những thánh nhân vĩ đại của phương Tây, nhưng người ta không biết đó là một bậc thánh. Ông ta là một tantrika (2) vĩ đại của phương Tây, nhưng người ta đã không biết đó là một tantrika.

Nếu bạn không phải là một nhà khoa học, chỉ là người thường, câu hỏi này có thể làm bạn bối rối. Bạn có thể trả lời lăng nhăng trên trời dưới đất hoặc là bắt đứa trẻ câm mồm lại bằng cách bảo nó, “Khi mày lớn lên rồi, mày sẽ hiểu.” Đó là cách thức mà các bậc cha mẹ thường sử dụng. Cả họ, lẫn cha mẹ họ, ông bà, ông cố ông sơ của họ cũng không hề biết –nhưng họ cứ tiếp tục cái điệp khúc, “Khi mày lớn lên rồi mày sẽ hiểu. Đừng có làm rộn tao.”

Thế nhưng D. H. Lawrence là một người thành thực. Ông ta nhìn thẳng vào mắt cậu bé và trả lời, “Thì nó xanh là tại vì nó xanh.” Ông ta không có lời giải đáp. “Tôi cũng ngu dốt về điều này”, ông ta nói như thế-“Tôi cũng ngu dốt về chuyện này như chú em vậy.”

Ngay cả một thoáng chốc nào đó nếu như bạn gặp Thượng Đế và hỏi ngài tại sao cây lá lại xanh… Ông ta chắc cũng sẽ nhún vai thôi, tôi báo cho bạn biết như thế. Ông ta sẽ không trả lời được câu hỏi của bạn, bởi vì ông ta không phải là một ông giáo tiểu học.

Chuyện kể rằng, có một lần thi hào Coleridge đã sáng tác một bài thơ ngắn. Một đứa bé hàng xóm qua chơi, và bởi vì bài thơ này được mang ra giảng dạy ở trường nhưng người thầy giáo đã gặp phải khó khăn khi giải thích ý nghĩa của bài thơ, thế nên ông ta bảo cậu học trò, “Em ở gần nhà của ông thi sĩ này –em đến gặp ông ta. Chắc chắn là ông ta phải hiểu ý nghĩa của bài thơ mà mình là tác giả.”

Và rồi Coleridge đã nhìn thẳng vào mắt của chú bé học trò trả lời, “Vâng, khi tôi sáng tác bài thơ này, chỉ có hai người hiểu được ý nghĩa của nó -thế nhưng bây giờ chỉ còn một người biết mà thôi.” Cậu học trò nhanh nhẩu, “Người đó là ai vậy? Người đó chắc chắn phải là ông thôi!” Nhà thơ cười lớn, “Tôi không phải là người đó. Khi tôi sáng tác bài thơ này, cả tôi và Thượng Đế đều hiểu ý nghĩa của nó. Bây giờ thì chỉ còn Thượng Đế mới hiểu được thôi.”

Tôi thì cho rằng ngay cả Thượng Đế cũng không hề biết. Kiến thức là cái gì đó rất mực xuẩn ngốc, không thể nghĩ về Thượng Đế như là người giàu kiến thức. Thượng Đế không phải là nhà thông thái, không phải là một học giả uyên thâm, Thượng Đế là một người thương yêu. Thượng Đế cũng là một nhà thơ. Ông hát lên một ca khúc nhưng đừng mong chờ ông ta hiểu cái ý nghĩa của nó. Ông ta tạo ra những đóa hoa tươi đẹp nhưng đừng chờ đợi chuyện ông ta sẽ hiểu được ý nghĩa của chúng. Mà thật ra làm gì lại có chuyện ý nghĩa.

Một khi bạn hiểu được ý nghĩa của một cái gì đó thì nó sẽ không còn ý nghĩa gì nữa. Hãy để tôi lập lại điều này: Một khi bạn hiểu được ý nghĩa của một cái gì đó thì nó sẽ không còn ý nghĩa gì nữa, nó đã mất hết ý nghĩa. Cái ngày mà bạn hiểu được tình yêu là gì, tình yêu sẽ trở nên điều vô nghĩa. Bạn có thể biết được hoá chất cấu thành -những kích thích tố, những cái nọ, cái kia – và rồi tình yêu tan biến.

Bất cứ cái gì, cái khoảnh khắc mà bạn hiểu được ý nghĩa của nó, nó trở thành vô nghĩa. Thượng Đế tự thân là một ý nghĩa, nhưng ngài không hề biết cái ý nghĩa của nó là gì. Đây là huyền nhiệm của đời sống. Bạn sẽ tiếp cận với nó mỗi ngày, nếu bạn là người nhạy cảm đôi chút. Kiến thức đã làm cho con người trở thành vô cảm -khiến họ trở thành mụ mẫm đi, thế nên họ cứ tiếp tục chất chứa trong đầu thật nhiều kiến thức. Và những mớ kiến thức này chẳng là gì cả ngoài những nhãn hiệu.

Một đoá hoa vừa hé nở trong vườn và rồi có người hỏi, “Cái gì vậy?” Thế là bạn trả lời, “Hoa hồng”. Bạn nghĩ rằng mình đã trả lời đúng câu hỏi đó? Phải chăng đó là câu trả lời? Bằng cách gọi tên nó, bằng cách dán nhãn hiệu lên một huyền nhiệm trong đời sống, bạn nghĩ rằng mình biết? Khi cho rằng đó là một cái hoa hồng, bạn đã nói cái gì vậy? Bạn đã không hề thốt ra một lời nào về hoa hồng. Hoa hồng không hề có tên, đó chỉ là cách mà người ta xếp loại –cho tiện dụng. Thế nhưng bạn muốn nói gì khi gọi đó là hoa hồng? Bạn có thể gọi nó bằng một cái tên khác và hoa hồng vẫn cứ là hoa hồng. Như thế thì cái tên không phải là hoa hồng. Thế thì đó là cái gì vậy? Chỉ bằng cách gọi nó với một cái tên, bạn đã bị lừa gạt rồi. Bạn nghĩ là mình biết rõ về nó, nhưng thực ra bạn chỉ dán lên nó một cái nhãn hiệu. Đặt tên không phải là sự hiểu biết –và cái mà bạn tiếp tục gọi là khoa học thật ra chỉ là việc dán lên sự vật một cái nhãn hiệu.

Nếu bạn đi vào thế giới của những nhà khoa học, công trình của họ chỉ là sự dán nhãn. Họ tiếp tục làm công việc này không chán. Họ càng dán nhãn lên thực tại nhiều chừng nào thì họ lại càng trở nên nhà khoa học lừng danh chừng nấy, họ càng tiếng tăm chừng nấy. và thế là chúng ta cứ tiếp tục quăng đủ thứ nhãn hiệu lên đầu trẻ con và bảo chúng nhồi nhét thật nhiều vào để trở thành những người hiểu biết.

Một bông hồng là cả một trời huyền nhiệm. Tennyson

đã từng nói, “Nếu tôi có thể hiểu được một đóa hoa đến tận ngọn nguồn gốc rễ thì tôi đã hiểu được tất cả vạn hữu.” Vâng, trong một đoá hoa nhỏ bé này chứa đựng cả sơn hà đại địa -hiểu biết được một cành hoa nhỏ là hiểu biết được tất cả. Hay nói một cách khác, trừ phi bạn hiểu được cái tổng thể, bạn không thể nào hiểu được cái phần tử trong đó -tổng thể và bộ phận là một gắn bó cùng nhau bất khả phân lìa.

Đó là lý do tại sao người ta nói rằng đời sống kỳ quặc còn hơn cả chuyện hư cấu. Đời sống phát xuất từ Thượng Đế, tận cỗi nguồn là một huyền nhiệm. Đời sống là một bí ẩn, một bí ẩn không có lời giải đáp. Nó không hề giống với cái bí ẩn mà bạn tra tìm trong sách vở hay trong báo chí –thường là lời giải đáp đã được nêu ra ở trang cuối sách. Cuốn sách này không hề có trang cuối. Bạn cứ tha hồ tiếp tục tìm kiếm câu trả lời, thế nhưng sẽ không hề có lời giải đáp được viết lên ở bất cứ nơi đâu.

Hãy lắng nghe một vài mẫu chuyện sau đây.

Xưa thật là xưa có một người đàn ông, và một người đàn bà dắt theo một con chó. Họ cùng du hành chung trên một toa tàu. Người đàn ông bắt đầu lấy thuốc ra hút làm con chó ho sặc sụa. Người đàn bà phản đối, “Nếu ông không ngưng hút thuốc, tôi sẽ liệng điếu thuốc của ông ra khỏi cửa sổ.” Người đàn ông vẫn tiếp tục hút và rồi người đàn bà liệng điếu thuốc của y ra khỏi cửa sổ. Người đàn ông lẵng lặng rút ra một điếu thuốc khác và lại tiếp tục hút. Con chó lại bắt đầu ho nữa. Người đàn bà bảo, “Nếu ông không ngưng hút thuốc, tôi sẽ liệng điếu thuốc của ông ra khỏi cửa sổ một lần nữa.”

Lần này người đàn ông trả lời, “Nếu bà quẳng điếu thuốc của tôi ra khỏi cửa sổ lần này, tôi sẽ liệng con chó của bà ra khỏi cửa sổ luôn,” và lại tiếp tục hút thuốc như thường. Thế rồi người đàn bà liệng điếu thuốc của y ra khỏi cửa sổ. Người đàn ông không nói gì, chụp lấy con chó và quẳng ra khỏi toa tàu.

Khi họ đến trạm kế tiếp, con chó đang đợi chuyến tàu ở đó. Và bạn có biết là nó đang ngậm cái gì trong miệng không? Điếu thuốc!

Hay là chuyện sau đây.

Dì Mildred quyết định đi mua một con vẹt về nuôi cho vui cửa vui nhà. Người bán chim trong vùng đã chọn cho bà một con thật tuyệt, nhưng bà lại ưng ý con vẹt có bộ lông màu xanh lá cây chói lọi. Người chủ tiệm có vẻ rất miễn cưỡng không muốn bán con chim này cho dì và cố gắng giải thích:

“Tôi nghĩ rằng nó không phải thực sự là loại vẹt hợp với bà đâu, thưa bà.”

“Tại sao lại không nhỉ?”

“Thưa bà, nó không được nuôi dưỡng từ một gia đình lễ giáo. Tôi xin giới thiệu cho bà một con tốt hơn…”

“Nhưng tôi không thích bất kỳ con nào khác. Tôi muốn con này,” dì Mildred cương quyết.

“Được rồi, thưa Bà,” nhận thấy ánh mắt quả quyết của Midred, người chủ tiệm bán con vẹt cho bà kèm theo với cái lồng sắt đắt tiền.

Mildred cho treo cái lồng chim ở phòng khách và nín thở chờ đợi những lời đầu tiên của nó. Con vẹt vẫy đôi cánh, đưa mắt nhìn quanh nhà rồi cất tiếng, “Nhà mới. Dễ thương ghê.” Khỏi nói thí ai cũng biết là Midred rất mực thích thú.

Bốn giờ rưởi chiều, hai cô con gái lứa tuổi cập kê của bà đi học về. Con vẹt nháy một con mắt với họ và bảo, “Những cô gái mới. Dễ thương ghê.”

Bà Mildred xoa tay rất mực hân hoan. Cậu vẹt ta không phải chỉ là một loài hiếm qúy mà lối cư xử cũng rất mực toàn hảo, phong lưu. Quả là không có gì ngạc nhiên khi người chủ tiệm chim không muốn rời xa con vẹt này!

Năm giờ rưởi chiều, Henry, chồng của bà đi làm về. Con vẹt bay đến bám vào trước cửa lồng chào đón: “Nhà mới. Những cô gái mới. Chào ông khách chơi cũ, Henry!”

Đời sống quả là còn kỳ quặc hơn cả chuyện hư cấu. Ngài bảo rằng chúng tôi phải gột bỏ hết tất cả những
tiếng gọi sâu kín ở bên trong do cha mẹ, thầy giáo và xã
hội đã tạo nên trong chúng tôi. Thế nhưng bây giờ đôi lúc tôi cảm nhận rằng những tiếng nói của ngài cũng đang trở
thành một cái gì đó tương tự như vậy ở trong tôi. Làm thế
nào để tôi chế ngự nó đây?

Bạn cũng phải giết luôn cả tôi nữa. Đó là những gì mà các bậc Thiền sư thường nói, “Phùng Phật sát Phật, phùng Tổ sát Tổ.” Đây không phải là một sự bất kính đối với Phật mà đơn giản chỉ là một sự kính yêu vô bờ đối với Đức Tôn sư. Rất mực tôn kính.

Thế nên người môn đệ một ngày nào đó cũng phải tìm cách thoát ra khỏi ông thầy của mình thôi. Vị Thầy chỉ có thể được dùng như là chiếc nạng cho sự tập đi lần đầu của người học trò, không thể là nơi nương tựa vĩnh viễn. Bạn có thể dùng những lời dạy của tôi để buông bỏ những lời của kẻ khác, thế nhưng những lời dạy của tôi cũng chỉ là những ngôn từ, xin nhớ cho -rồi một ngày bạn cũng phải buông bỏ chúng, bằng không sẽ chẳng có gì xảy ra cho bạn cả. Bạn đã gột bỏ những lời dạy của cha, những lời dạy của mẹ để thay thế bằng những lời dạy của tôi. Thế nhưng một lần nữa bạn lại bi cột chặt vào những ngôn từ. Bạn đã thay đổi những kinh sách của bạn, nhưng rồi vẫn còn bám chặt vào kinh sách. Điều đó sẽ chẳng giúp ích gì. Bạn cần một cái tâm mà ở đó không còn ngôn từ ngự trị, không còn bám víu vào bất cứ cái gì.

Nếu bạn thật sự thương yêu tôi, một ngày nào đó bạn sẽ phải thực hiện một hành động tối hậu: bạn phải giết luôn tôi. Bạn phải buông bỏ tôi, bạn phải buông bỏ những lời dạy của tôi. Và điều này không có nghĩa là bất kính, hãy nhớ như vậy. Thực ra đó là một tôn kính rốt ráo, bởi vì đó chính là điều tôi mong muốn bạn thực hiện.

Bạn bị một cái gai đâm vào chân, bạn cố gắng dùng một cái gai khác để lể cái gai này ra -bạn chạy đi tìm một cái gai khác ở trong vuờn -dùng gai lể gai. Thế nhưng bạn sẽ làm gì với cái gai thứ hai này? Đồng ý là nó đã giúp bạn, bạn mang ơn nó, bạn biết ơn nó –nhưng làm ơn hãy quẳng nó đi, đừng có bắt đầu thờ phượng cái gai này.

Đức Phật đã từng ví von rằng một vị thầy cũng chẳng khác gì một chiếc bè. Bạn qua sông bằng chiếc bè này – nhưng rồi bạn sẽ làm gì đây? Bạn vô cùng biết ơn chiếc bè nhưng bạn không thể tiếp tục đội nó lên đầu mang vào thành phố. Ngài dạy: Có lần bốn anh khờ vượt qua sông trên một chiếc bè. Qua đến bờ bên kia họ vô cùng cảm ơn chiếc bè thế nên đã đội nó lên đầu đi vào chợ. Mọi người xúm lại hỏi: “Mấy ông đang làm gì vậy? Định khiêng chiếc bè này đi đâu đó?” Họ trả lời, “Chúng tôi sẽ khiêng nó theo suốt đời, bởi vì đây là chiếc bè đã cứu mạng chúng tôi. Không có nó thì cả bọn chúng tôi đã bị dã thú ăn thịt hết ở bờ bên kia rồi -nhờ nó mà chúng tôi mới vượt qua được bờ bên này. Chúng tôi mang ơn nó vô cùng, làm sao mà bỏ nó đi cho được? Chúng tôi đi đâu cũng sẽ mang theo nó suốt đời.”

Thật là chuyện khùng điên. Đây không phải là sự tôn kính, đây là điều rất mực xuẩn động. Đức Phật dạy rằng khi bạn đã qua đến bờ bên kia, hãy biết ơn, nói lên lời cảm tạ chân thành. Quỳ xuống, sờ vào chân thầy, xong tiếp tục đi tới.

Ngày hôm kia ngài đã ban một thời pháp rất tuyệt diệu về giấc mơ. Tôi rất muốn lắng nghe và lĩnh hội bài giảng này, nhưng tôi đã chiến đấu cật lực để chống lại cơn buồn ngủ. Cuối cùng, tôi chấp nhận thua cuộc, nằm dài ra và ngủ một giấc cho đến hết bài giảng, khi ngài kết thúc bằng câu, “Đó là đại ngộ”. Tôi giật mình tỉnh dậy và cảm thấy mình bị mất mát một cái gì đó rất mực cần thiết.

Có thể đây là một câu hỏi khá ngu xuẩn nhưng tôi không thể trình bày khác hơn. Xin ngài làm ơn bình luận đôi điều về chuyện buồn ngủ khi nghe giảng pháp?

Đây là câu hỏi của Anuprada. Anuprada, bạn cứ việc ngủ thoải mái. Tất cả mọi người đều được phép làm bất cứ điều gì mà họ nghĩ là đúng đắn ngay trong giây phút đó. Nếu bạn cảm thấy buồn ngủ, cứ việc ngủ tự nhiên. Chỉ có một điều xin nhớ cho: Bạn ngủ nhưng đừng ngáy - bởi vì như vậy sẽ làm cho người khác thức giấc.

Có phải là mỗi một bức tranh và tất cả thi ca đều được khơi nguồn từ mối mâu thuẫn, từ trận chiến giữa khẳng định và phủ định? Có phải kết cuộc của trận chiến này ở trong chúng ta là sự tĩnh lặng?

Không phải toàn bộ thi ca, toàn bộ hội họa, toàn bộ âm nhạc, toàn bộ nghệ thuất đều được khơi nguồn từ mâu thuẫn. Chỉ khoảng chín mươi chín phần trăm thôi. Đó là lý do tại sao người ta tìm thấy trong chín mươi chín phần trăm này phảng phất một chút bệnh thái học. Picasso mang màu bệnh thái học, và Vincent van Gogh cũng thế. Bạn sẽ luôn tìm thấy trong thi ca của bạn, trong hội họa của bạn nhuốm chút màu bệnh hoạn –nó lập dị, nó kỳ quái, nó gàn dở thế nào đó.

Bây giờ thì các nhà tâm lý học đều đồng ý rằng nếu bạn cho những anh dở hơi này tập vẽ vời thì sẽ mau chóng giúp họ trở lại bình phục. Việc này đã được đem ra thử nghiệm khắp nơi trên thế giới –người ta gọi là “hội hoạ trị liệu pháp” hay đại loại như thế. Nếu một anh khùng được giao cho sơn để tha hồ ngồi vẽ thì thông qua hoạt động vẽ tranh này, cơn điên của anh ta sẽ biến mất. Nếu y tiếp tục vẽ vời, chỉ sau vài tuần bạn có thể thấy anh ta trở lại bình thường. Một cái gì đó đã được tẩy trừ ra khỏi anh ta thông qua nghệ thuật hội họa.

Sigmund Freud cũng đã có quan niệm như vậy, toàn bộ nghệ thuật đều mang màu sắc bệnh thái học. Không phải toàn bộ -tôi sẽ không đồng ý với ông ta ở cái chừng mực đó- chỉ chín mươi chín phần trăm thôi. Nó bắt nguồn từ mâu thuẫn, từ xung đột, cọ xát. Tất cả những nhà nghệ sĩ lớn đều mang những nỗi đau vô hạn. Một Dostoevsky là một con bệnh trầm kha. Từ chính nỗi đau của ông ta, từ những mâu thuẫn, những xung đột nội tại đã hình thành nên những tác phẩm để đời như Anh Em Nhà Karamazov.

Nhà danh hoạ Van Gogh cũng rất mực bất thường. Nhưng từ những bất thường này mà chúng ta có những họa phẩm lừng danh. Thực ra, có thể nhờ được vẽ ra như thế mà ông ta trở nên quân bình hơn. Nếu không cho ông ta cầm cây cọ có lẽ ông ta đã phát điên sớm hơn. Nếu không cho Dostoevsky viết, có lẽ ông ta cũng đã tự sát hay điên khùng rồi. Những sáng tác của họ như là một sự nôn mửa. Tôi không hề hàm ý chê trách gì trong những sáng tác này, chỉ nói lên một sự kiện đơn giản: chín mươi chín phần trăm nghệ thuật đều mang màu sắc bệnh thái học. Thế nên nếu con người trở nên mạnh khoẻ, trở nên bình thường, biết quán chiếu với tuệ giác, cái hình thái nghệ thuật này sẽ biến mất.

Thế nhưng một mối lo sợ không thể không dấy lên trong những tâm hồn nghệ sĩ, rằng, nếu như con người thực sự biết quán chiếu thì điều gì sẽ xảy đến cho nghệ thuật? Chúng ta sẽ không còn có được những bài thơ hay, những tác phẩm lớn, những bức tranh, những bản nhạc tuyệt vời. Không, ta không phải sợ hãi những điều như thế -một phần trăm còn lại của nghệ thuật không thoát thai từ bệnh lý học mà được bắt nguồn từ mặt hồ tĩnh lặng. Ajanta, Ellora, Khajuraho,… tất cả đều được phát xuất từ một minh sát nội tại, từ thiền quán sâu sắc.

Những bức tượng tuyệt mỹ về Đức Phật chắc chắn là không phát xuất từ bệnh lý học, mà là từ một kinh nghiệm nội tâm sâu sắc. Những ngôi chùa, những thánh đường vĩ đại trên thế giới cũng không hề phát xuất từ bệnh lý học mà là từ những cảm hứng tuyệt vời, chúng vươn cao đến những không gian vô tận -đến siêu thức, đến Thượng Đế.

Những bài giảng của Chúa Giêsu cũng không hề phát xuất từ bệnh lý học –đây là cái một phần trăm mà tôi nói đến. Freud sẽ không bao giờ tính đến cái phần trăm này; không chừng ông ta cho rằng Giêsu là một kẻ loạn thần kinh. Freud cũng sẽ không bao giờ tính đến Đức Phật – ngay cả những điều khăng định của Phật cũng bị coi là loạn thần kinh luôn. Freud như thế đã đi quá xa và trong cung cách này cho thấy ông ta là người bị loạn thần kinh mà không ai khác. Như vậy cái tâm lý học của Freud là gì? Những công trình mà ông ta sáng tạo lên là gì? Đó cũng là một công trình nghệ thuật xuất sắc –ta gọi nó là gì? Loạn thần kinh chăng?

Và nếu bạn hỏi tôi về chuyện xếp loại, tôi sẽ xếp Freud, Adler, và Jung vào cái khối chín mươi chín phần trăm kia.

Thế nhưng cái một phần trăm này đã xảy ra cho nhân loại, và cái một phần trăm này có thể sẽ tăng trưởng thêm. Còn cái loại hình nghệ thuật kia rồi sẽ biến mất –tôi nói đến cái loại hình nghệ thuật kiểu Picasso, một khi con người sống tĩnh thức, thiền quán hơn. Thế nhưng cũng chẳng có gì mất mát cả. Càng ngày sẽ càng có nhiều hơn những nghệ phẩm của một phần trăm chất lượng kia đi vào thế gian này.

Thế nhưng cái gì là khác biệt? Làm sao bạn có thể biết được sự khác biệt đó? Cũng dễ thôi. Nếu bạn đứng trước một bức tượng Phật và đi vào thiền quán về nó trong chừng nửa giờ, bạn sẽ thấy được sự khác biệt. Và rồi bạn đi đến trước một bức tranh của Picasso và thiền quán về nó trong nửa giờ, bạn sẽ thấy sự khác biệt ngay lập tức. Chỉ trong vòng nửa giờ thôi cũng đủ để cho bức tranh làm đầu óc bạn quay cuồng lên. Bạn sẽ cảm thấy bất ổn, bạn sẽ bắt đầu có cái cảm giác vô cùng bất an. Bạn không thể nào nhìn vào một bức tranh của Picasso trong vòng nửa tiếng đồng hồ.

Trong thực tế, Picasso đã không bao giờ cho treo bất cứ bức tranh nào trong phòng riêng của ông –ngay cả những họa phẩm của chính mình. Một lần có người cắc cớ hỏi, “Tất cả những ai đủ khả năng tài chánh, đều cho trưng bày tranh của ông trong phòng tranh, hay phòng ngủ của họ -tại sao ông lại không treo bức nào cả?” Picasso đã cười và trả lời một cách diễu cợt, “Tại tôi không đủ khả năng.” Thế nhưng sự thực không phải vậy. Treo một bức tranh Picasso trong phòng ngủ của bạn thì chắc chắn là sẽ dẫn đến ác mộng thôi! -cực kỳ nguy hiểm. Và Picasso chắc chắn là biết điều đó. Ông ta đã trải tất cả những nỗi khổ đau của mình lên những bức tranh đó rồi; bây giờ đâu có cần thêm chúng nữa.

Một loại hình nghệ thuật mới sẽ đi vào thế gian này nếu như phần đông nhân loại biết thiền định, quán chiếu, và rồi người ta sẽ có được sự khoan hoà, tĩnh lặng, đầy phẩm chất của một cái gì đó siêu việt. Thưởng thức nó, nhìn nhắm nó, bạn sẽ bắt đầu tan loãng vào những khung trời rộng mở. Nó sẽ mang đến cho bạn cái thông điệp của Thượng Đế, cái thông điệp của những khả năng bất tận của chính bạn.

Hãy đến và ngắm nhìn ngôi đền Taj Mahal -để thấy được cái phẩm chất tuyệt vời của nó. Nét tuyệt mỹ của nó không phải chỉ thuần về mặt kiến trúc mà là một cái gì đó rất mực siêu việt. Vào một đêm trăng tròn, ngồi lặng yên bên cạnh ngôi đền, bạn như được chuyên chở đến một thế giới khác. Và rồi khi trở về, bạn sẽ tĩnh lặng hơn, yên lắng hơn; bạn sẽ cảm thấy một sự tịch tĩnh trong suốt khởi dậy ở trong bạn. Âm nhạc như toát ra từ những phiến đá cẩm thạch đó, thi ca như tuôn trào ra từ những phiến đá cẩm thạch đó –thi ca mang phẩm chất của Áo Nghĩa Thư, của Gita, Dhammapada, của Bài Giảng Trên Núi, của Đạo Đức Kinh.

Cái một phần trăm nghệ thuật đó sẽ lớn dậy nếu bạn chín mùi trong tĩnh lặng. Và rồi cái loại hình nghệ thuật của rối loạn thần kinh, của bệnh thái học sẽ biến mất đi. Quả là một điều lành khi chúng biến mất.

Câu hỏi thứ ba

Thế nào là một đứa con hoang?

Bây giờ thì hơi nặng về mặt kỹ thuật một chút. Và tôi lấy làm ngạc nhiên tại sao lại có người quan tâm quá mức đến cái từ “đứa con hoang” này. Câu hỏi đã được đặt ra một vài ngày trước đây dưới một hình thức khác, và bây giờ nó trở lại với chúng ta một lần nữa. Hình như cái từ này nó trĩu nặng trên lương tâm của ai đó –có người cảm thấy bất ổn với cái từ này.

Tuy nhiên nếu bạn đã hỏi thì tôi sẽ phải thưa chuyện vớí bạn đôi điều. Những đứa con hoang đến với chúng ta đủ cỡ và đủ dạng; tựu trung chúng có thể được chia ra làm ba loại. Trước tiên hãy nghe một chuyện vặt sau đây và rồi hy vọng là bạn có thể hiểu chúng một cách dễ dàng.

Một cặp vợ chồng mới vô cùng phấn khởi chạy đến văn phòng thư ký quận hối hả đìền vào chứng từ hôn thú, xong họ phóng đến văn phòng của vị Thẩm phán Tối Cao.

“Xin cảm phiền,” vị Chánh án liếc nhìn vào tờ chứng thư hôn thú, “trong này chhưa đề tên người vợ.” “Ngài có thể điền dùm vào đó được không?” cô gái hỏi. “Không được,” vị Chánh án trả lời, “Bà phải mang trở lại cho cô thư ký làm.” Thế là họ hối hả mang tờ chứng thư chạy đi tìm cô thư ký và khi trở lại, vị Chánh án liếc nhìn vào tờ đơn lần nữa rồi phán, “Lại quên để ngày tháng.” “Thế nhưng ngài có thể…” “Không!”

Ho lại mang tờ đơn chạy kiếm cô thư ký. Một lần nữa họ xuất hiện trước mặt vị Chánh Án, lần này ông ta nhìn vào và bảo, “Lại quên đóng dấu nữa rồi. Đừng có hỏi tôi cái chuyện đóng dấu nghe. Đó không phải là công việc của tôi. Mang cái đơn trở lại gặp cô thư ký.”

Cay đắng và kinh tởm họ lại chạy đi kiếm cô thư ký và cuối cùng rồi cũng trở về lại văn phòng của vị Chánh án. “Được rồi, tốt lắm,” Ông ta nói xong và ký tên vào tờ chứng thư. Thế rồi khi ngững lên, lần đầu tiên ông chợt nhận thấy cặp vợ chồng này có dẫn theo một đứa bé trai khoảng ba tuổi.

“Con của ai đây?” ông ta hỏi. “Của chúng tôi,” cô vợ trả lời. “Của bà hả? Như vậy có nghĩa là bà đã có đứa con này trước khi bà…”

“Vâng,” người cha trả lời, “Trước khi chúng tôi làm
đám cưới.”

“Vâng, dĩ nhiên đây không phải là công việc của tôi,” vị Chánh án tiếp, “Nhưng tôi hy vọng ông nhận thức rằng cậu bé này là một đứa con hoang về mặt kỹ thuật.”

“Dạ, chuyện đó cũng không có gì lạ lùng cả,” người cha trả đủa, “Cô thư ký mới đây cũng nói với tôi về ngài y như thế!”

Như vậy, loại thứ nhất là con hoang về mặt kỹ thuật. Có nghĩa là một người được sinh ra từ thương yêu mà không có chứng thư hôn thú hợp pháp –không có chuyện cưới hỏi. Thế nhưng đây không hẵn là loại tồi tệ. Loại tồi tệ là kẻ được sinh ra từ hôn nhân mà không có thương yêu. Và cái loại này thì có đến hàng triệu triệu người hiện hữu trên thế gian này, chiếm đại bộ phận nhân loại.

Đó mới là đứa con hoang thật sự. Còn đứa con hoang này chỉ là con hoang về mặt kỹ thuật –trai hay gái được sinh ra từ tình yêu thật sự. Không có gì sai trái trong chuyện này cả; đây chỉ là một vấn đề kỹ thuật, trên căn bản không có gì sai. Đó vẫn là một đứa trẻ toàn hảo, và nên được như thế -kêt quả của tình yêu. Trong một thế giới tốt đẹp hơn, những người này sẽ không bị kêu là những đứa con hoang -bởi vì nó tùy thuộc vào cách thế mà bạn nhìn mọi chuyện. Những người này sẽ phải được kính trọng hơn là những kẻ được sinh ra từ chứng thư hôn thú, hôn nhân, hợp pháp mà không hề có mặt tình yêu. Còn thụ thai mà không có yêu thương, sinh ra mà không có yêu thương -những người này thực sứ mới là những đứa con hoang. Thế nhưng những đứa con hoang này lại gọi cái loại thứ nhất là “những đứa con hoang.”

Nhưng mà ngay cả loại này cũng chưa đến nỗi tệ lắm. Đứa con hoang thực sự đúng nghĩa là loại thứ ba, những người được sinh ra không phải từ thương yêu, cũng không phải từ hôn nhân mà chỉ là một tai nạn. Đây là ba loại con hoang căn bản. Thế nhưng tại sao bạn lại quá lo lắng về chuyện này? Nếu bạn thuộc loại thứ nhất, đó là điều hoàn toàn hạnh phúc.

Tôi không hiểu tại sao Chúa Giêsu đã không chúc phúc cho những đứa con hoang: “Phúc cho những đứa con hoang, bởi vì chỗ của chúng là ở Thiên quốc, do chúng đã được sinh ra từ tình yêu thật sự.” Phải vậy không? Lẽ ra Chúa nên nói như thế. “Tai họa hãy giáng xuống những đứa con hoang thực sự! Bởi vì chúng chỉ được sinh ra từ hôn nhân, thế nên chúng sẽ sống trong hoả ngục.”

Và tôi không biết chỗ nào để chúng ta có thể đưa cái loại con hoang đúng nghĩa vào –cái loại thứ ba đó.

Không có gì để phải lo lắng, không có gì để phải coi là nghiêm trọng, đừng để cho nó nghiền nát bạn. Sinh ra từ tình yêu, đó là chuyện tuyệt vời –sinh ra từ tình yêu có nghĩa là sinh ra từ Thượng Đế. Hôn nhân chỉ là một sáng chế của xã hội, một định chế. Không sơm thì muộn rồi hôn nhân cũng sẽ biến mất –nó nên được biến mất. Con người nên sống trong thương yêu. Tại sao con người lại nên cố gắng để sống trong một định chế? Tại sao con người lại nên cố gắng để sống trong hôn nhân? Hôn nhân đã được tạo ra bởi vì con người thiếu trách nhiệm, bởi vì con người không hề biết ý nghĩa của thương yêu. Hôn nhân chỉ là một sự thay thế -có một cái gì đó mất đi trong đời sống thực của con người, và rồi họ tạo ra hôn nhân để thế vào.

Một khi chàng yêu nàng hay nàng yêu chàng, tình yêu là đủ rồi! Tình yêu sẽ tự nó chu toàn. Và nếu tình yêu không tự mình chu toàn, thì cái gì khác có thể làm được chuyện này? Chỉ có cái giấy hôn thú thôi.

Dưới cái nhìn của tôi, trong một trăm cuộc hôn nhân thì đã có đến chín mươi chín cái là sự mãi dâm hợp pháp. Đó không phải là những cuộc hôn nhân. Một cuộc hôn nhân đích thực khi được phát xuất từ tình yêu. Hợp pháp hay bất hợp pháp, không thành vấn đề. Vấn đề thực sự chỉ là tình yêu. Nếu tình yêu hiện hữu giũa hai người, đó là điều đáng chúc phúc. Nếu tình yêu không hiện hữu giữa hai người, thì tất cả mọi luật lệ pháp lý để trói buộc nhau cũng không thể bắc một nhịp cầu giữa họ. Và họ sống nhưng trong chia lìa, họ đồng sàng nhưng dị mộng, họ sống mãi hoài trong xung đột, chiến tranh. Họ tạo ra đủ mọi thứ vấn nạn cho kẻ khác. Họ thô bỉ với nhau, cãi cọ mè nheo, chiếm hữu nhau, bạo động, đàn áp, chiếm đoạt, và độc tài với nhau.

Trong một thế giới tốt đẹp hơn, một nhân loại tốt đẹp hơn, mọi chuyện rồi sẽ đổi khác. Trong cái thế giới đó, một đứa trẻ được sinh ra từ tình yêu sẽ không bị gọi là đứa con hoang; chỉ có những đứa trẻ được sinh ra từ chứng thư hôn thú, từ luật pháp, mới được gọi là những
đứa con hoang.

CHÚ THÍCH:

9 Gãi Ngứa Ngoài Giày

Vị thiền sư lên toà giảng pháp trước đám đông tìm cầu giác ngộ, Ông chỉ nói một câu ngắn gọn: “Ha! Ha! Ha! Cái gì thế này?

Về hậu liêu và uống trà đi.” Xong bước xuống, ông ta bỏ đi.

Điều duy nhất mà ta có thể nói về cái rốt ráo, đó là, không có gì để có thể nói về nó cả. Như vậy cũng là đã quá nhiều; như vậy cũng đã quá nhiều khi phải dùng ngôn từ để diễn đạt. Đó là lý do tại sao những kinh điển vĩ đại đều vô cùng tiêu cực –chúng không hề nói đến Thượng Đế là gì, chỉ trình bày những gì đó không phải là Thượng Đế. Với cách nói này, họ không hề đả động bất cứ cái gì về Thượng Đế mà chỉ đơn giản cho biết cái gì đó không phải là Thượng Đế. Và khi hiểu ra được điều này, lần hồi đôi mắt của bạn sẽ hướng về Thượng Đế. Bởi vì một khi bạn nhận ra được cái hư vọng là hư vọng, không sớm thì muộn rồi bạn cũng sẽ rơi tỏm vào chân lý. Biết rõ được cái hư vọng là hư vọng cũng có nghĩa là nắm bắt được chân lý.

Đức Phật, Mahavira, Krihna, Chúa Giêsu –không có ai nói bất cứ điều gì về chân lý. Họ chỉ nói về những gì không phải là chân lý -họ chỉ ra những hư ngụy, họ cho bạn làm quen với hư ngụy. Nếu sự quen biết này ăn sâu vào tâm, không sớm thì muộn rồi bạn sẽ có thể nhận ra chân lý. Bóng tối có thể được diễn đạt bằng ngôn ngữ nhưng ánh sáng thì không. Hận thù có thể diễn đạt thông qua ngôn ngữ, nhưng thương yêu thì không.

Có khi nào bạn để ý quan sát đời sống của chính mình không? Khi bạn đang trong cơn giận điên người, ngôn ngữ như rất mực sẵn sàng. Khi bạn chìm trong cơn giận dữ, ngôn ngữ như tuôn trào ra bất tận. Người ta ăn nói, chữi bới rất mực sống động khi họ giận dữ, phẫn nộ -mọi người đều trở thành một nhà ăn nói khi họ lên cơn giận. Lúc đó thì họ không cần phải chộp bắt ngôn ngữ nữa, chúng tự động ùa tới. Lúc đó thì tất cả những e thẹn nhút nhát cũng biến mất. Thế nhưng khi bạn đang yêu, ngôn ngữ hầu như có vẻ bất lực. Ngay cả câu nói “Anh yêu em

–Em yêu anh” cũng nghe rất xu nịnh, ốm đau, không chút nào sinh khí.

Cái sai có thể diễn đạt bằng ngôn ngữ nhưng cái đúng thì không. Đó là lý do tại sao Lão Tử đã nói rằng: Đạo khả đạo phi thường đạo. Bởi vì cái gì có thể nói ra hay đã được nói ra đều trở nên hư ngụy. Đạo không thể được nói ra. Đạo chỉ có thể hiện bày mà không thể được nói ra. Ngón tay chỉ mặt trăng –ngón tay không bảo rằng mặt trăng là cái gì, nó chỉ có thể chỉ cho thấy; nó chỉ hướng cái tầm nhìn của bạn về phía mặt trăng.

Đừng để bị vướng mắc vào cái ngón tay –đó là chuyện đang xảy ra. Và đây là một trong những cuộc cách mạng mà Thiền mang đến cho thế gian này. Thiền đốt luôn những kinh điển –đó là cách để giúp bạn không còn bám víu vào những ngón tay.

Nếu tôi muốn cho bạn nhìn thấy mặt trăng và chỉ nó bằng ngón tay của tôi, đừng có để bị vướng mắc vào cái ngón tay này –ngón tay của tôi không phải là mặt trăng. Và nếu bạn cứ mãi bị ám ảnh quá mức bởi cái ngón tay, bạn sẽ không còn nhìn thấy mặt trăng nữa. Muốn nhìn thấy nó, bạn phải quên đi cái ngón tay này, bạn phải hoàn toàn buông bỏ nó. Lúc đó bạn mới để ý đến cái hướng chỉ và nhìn theo hướng này -chỉ với như vậy thì cái ngón tay mới được quên đi. Cái ngón tay chẳng là gì cả. Nó có thể rất xinh xắn dễ thương ở trên bàn tay của một nhà nghệ sĩ lớn. Nó cũng có thể cục mịch, ốm đau, khoẻ mạnh, đen hay trắng, đàn ông hay đàn bà –không thành vấn đề.

Những phẩm chất của ngón tay không hề được đặt ra; bất kỳ ngón tay nào cũng có thể chỉ vào mặt trăng cả. Thế nhưng người ta cứ mãi bám chặt những ngón tay. Người Kỳ Na Giáo đang bám vào ngón tay của Mahavir -họ mãi thờ lạy cái ngón tay đó mà quên đi cái mặt trăng. Người Phật tử thì cũng đang thờ lạy cái ngón tay của Đức Phật.

Đúng như vậy, không phải là chuyện ngẫu nhiên mà có một ngôi chùa ở Nhật Bản người ta không thờ tôn tượng Phật mà chỉ thờ một ngón tay, một ngón tay bằng đá cẩm thạch, đang chỉ về một hướng vô định nào đó. Những ai xây dựng ngôi chùa này hẵn phải là có nhận thức sâu sắc; thế nhưng người ta đâu có hiểu ý nghĩa - người ta đang thờ lạy cái ngón tay này. Họ mang hương hoa đến đó và quỳ lạy. Chẳng ai buồn để ý đến cái ngón tay đang chỉ về hướng nào.

Những người Cơ Đốc cũng đang ôm chặt một cái ngón tay khác. Và rồi họ cứ tiếp tục tranh cãi với nhau – “Ngón tay của ai là đẹp nhất? Chúa Giêsu là người vĩ đại nhất? Hay là Ông Phật? Hay là Krishna, Mohammed?” Các bạn đang tranh cãi chuyện gì thế? Tất cả đều vô nghĩa! Bạn đang bàn luận về những ngón tay, mà những ngón tay này thì chẳng hề dính dáng liên hệ gì đến chủ đề cả. Bất cứ ngón tay nào cũng có thể chỉ về hướng mặt trăng. Và tất cả những ngón tay chỉ về hướng mặt trăng đều giống nhau -giống nhau ở chỗ cùng chỉ về hướng mặt trăng, những chuyện phụ thuộc khác đều vô nghĩa.

Đức Phật nói một loại ngôn ngữ, Chúa Giêsu nói một thứ ngôn ngữ khác, và rồi Mahommed cũng thế. Chuyện đó không thành vấn đề. Đối với người có nhận thức, chỉ cần cái hướng là đủ rồi. Con người của nhận thức sẽ đi về hướng mặt trăng và quên đi tất cả mọi ngón tay. Và cái khoảnh khắc khi bạn đi về hướng mặt trăng, bỗng nhiên bạn nhận ra rằng tất cả mọi ngón tay đều chỉ về cùng một hướng.

Và như thế Thiền là một ngón tay đưa lên chỉ về hướng mặt trăng trong yên lặng. Đó cũng là cách thế căn bản của tất cả mọi tôn giáo. Tại sao ngôn ngữ lại bất lực như thế? Tại sao đạo lại không thể được nói bằng lời? Một vài điều cần phải được nhận thức trước khi chúng ta đi vào giai thoại sau đây.

Một cách đơn giản, ngôn ngữ không tải được đạo –do một vài lý do ở ngay tự cấu trúc của nó. Trước tiên, ngôn ngữ là vật dụng thiết thực cần đến. Cũng tốt thôi, cho đến khi nào chúng ta còn sống trong cái thế giới của tiện dụng này. Bạn đi vào chợ để mua sắm cái gì đó, bạn cần đến ngôn ngữ -nó làm cho mọi chuyện trở nên dễ dàng hơn. Ngôn ngữ như một thứ dầu nhớt, nó giúp vào công việc truyền thông của con người –nhưng chỉ trong thế giới của tiện dụng.

Cái khoảnh khắc mà bạn khởi sự đi vào hiện hữu… Hiện hữu không hề có vật dụng thiết thực, nó không phải là một cái gì đó để bạn có thể bán buôn. Hiện hữu là phi- dụng, là không có mục tiêu để vươn tới. Hiện hữu phải được quan sát bằng sự lặng yên tuyệt đối trong mắt bạn.

Nếu bạn đi vào chợ và hoàn toàn câm nín, lặng yên, thì sẽ là một sự phiền hà cho bạn lẫn người khác. Nếu bạn vào văn phòng cảnh sát và người ta hỏi bạn, “Ông tên gì?” và bạn ứng xử theo một phong cách rất Thiền, người ta sẽ nghĩ rằng bạn là kẻ mát giây, điên khùng, hay láu cá không chừng. Ở đó người ta không hiểu được sự im lặng của bạn. Nếu bạn đi vào một cửa hàng rồi cứ đứng ngây ra đó, người bán hàng chắc chắn sẽ không thể nào hiểu được bạn muốn gì.

Trong sinh hoạt đời thường, người ta cần đến ngôn ngữ -ngôn ngữ được phát minh ra cho cái thế giới phàm phu này, cho những sinh hoạt thường nhật này. Thế nhưng ngôn ngữ không dành cho cái thế giới vĩnh cửu. Ở đó không có bất cứ cái gì để bạn mua sắm. Ở đó bạn không trò chuyện với bất cứ ai mà chỉ hiệp thông với hiện hữu. Không có nhu cầu để nói chuyện, lời nói không còn cần thiết một chút nào. Đây là điểm cơ bản đầu tiên cần phải hiểu rõ: ngôn ngữ có một vài tiện dụng và bởi vì những tiện dụng đó, nó có những mặt hạn chế.

Hiện hữu không thể nào hiểu được ngôn ngữ của bạn. Ngôn ngữ thuộc về nhân sinh, hiện hữu thì bao quát, trải rộng hơn –nó không hề bị cầm tù trong nhân sinh.

Mới đêm hôm kia, tôi đang đọc môt cuốn sách của nhà hiện sinh Nga, Nikolai Berdyaev. Là một triết gia hiện sinh, ông ta có quan điểm rất gần gũi với Thiền -chỉ gần thôi chứ chưa nhập vào một cách rốt ráo. Ông ta bảo rằng ngày xưa những thánh nhân thường cho rằng tri thức là một cái gì đó rất mực thần thánh, thiêng liêng. Ông ta cảm thấy như thế là chưa đầy đủ, bởi vì tri thức, để có hiểu biết về rốt ráo và tổng thể, cũng phải thuộc về con người nữa. Bằng không con người nên được loại ra khỏi phạm trù này. Thế nên làm sao mà tri thức chỉ có thể là thần thánh được? Nó phải là vừa thần thánh lẫn con người

–con người nên được dự phần trong đó.

Đúng như vậy -tuy nhiên ông ta đã dừng lại ở đây. Tại sao lại không kể thêm súc vật, cây cỏ, khoáng chất? Chúng cũng đang hiện hữu, chúng không thể bị bỏ ra ngoài. Berdyaev cho rằng tri thức, một cách toàn bộ, phải nên là thần thánh lẫn con người. Tôi thì cho rằng phải là khoáng chất, thực vật, động vật, con người, thần thánh - cộng vào. Nếu còn thiếu cái gì đó, nó cũng phải được liệt kê vào trong đó.

Thế nhưng ngôn ngữ thuộc về con người. Không có loài vật nào hiểu được ngôn ngữ của bạn, cây cối cũng chẳng thèm quan tâm đến ngôn ngữ của bạn, sỏi đá cũng sẽ chẳng bao giờ lắng nghe ngôn ngữ của bạn –và cũng không hề hiểu. Mà ngay cả tất cả nhân loại cũng không hề nói chung một loại ngôn ngữ -có đến hàng ngàn ngôn ngữ trên cái hành tinh bé nhỏ này. Như thế ngôn ngữ là sản phẩm do con người tạo ra, nó rất mực cục bộ. Còn hiện hữu thì rất là to lớn, bao la; chúng ta chỉ là những phần tử bé nhỏ ở trong đó. Cái quả đất này đây, chỉ là một hành tinh bé nhỏ. Cực kỳ nhỏ bé. Ngay cả cái mặt trời của chúng ta cũng chỉ là một ngôi sao nhỏ nhoi. Còn không biết bao nhiêu những mặt trời lớn hơn hiện hữu. Bao quanh ta là vũ trụ vô tận; chúng ta không nên mang tinh thần địa phương.Đó chính là điều mà Thiền cho rằng ngôn ngữ không diễn tả được chân lý. Ngôn ngữ rất mực cục bộ, địa phương -chỉ là một phát minh của nhân loại. Nếu nhân loại biến mất, tất cả ngôn ngữ cũng sẽ biến mất. Hiện hữu vẫn tiếp tục. Hiện hữu đã ở đó trước khi con người có mặt, hiện hữu cũng sẽ ở đó nếu chiến tranh thế giới thứ ba xảy ra và con người biến mất. Cây cỏ sẽ vẫn tiếp tục đơm bông, mùa xuân sẽ vẫn đến đúng hẹn, hoa vẫn sẽ nở và chim chóc vẫn hát ca. Vẫn còn đó những đêm trăng, mặt trời vẫn mọc vào buổi sáng. Không có ai sẽ cảm thấy thiếu vắng bạn cả, hãy nhớ như vậy; mọi chuyện rồi sẽ vẫn đâu vào đấy. Con người rất mực bé nhỏ…

Thế nhưng bởi vì chúng ta sống trong thế giới loài người, chúng ta sống với con người, chúng ta bắt đầu cho rằng con người là tất cả. Ngôn ngữ vì thế trở nên rất mực quan trọng. Bạn có thể thấy rõ điều này. Có bao giờ bạn thấy những bức tranh Thiền chưa? -bạn sẽ thấy điều đó trong những bức tranh này. Khi người ta xem một bức tranh Thiền người ta luôn luôn ngạc nhiên và một chút gì bất ổn, bởi vì người ta không thể nhìn thấy cái trọng tâm của bức tranh. Nếu bạn có dịp ngắm một bức tranh Thiền, nguyên cả bức tranh không hề được vẽ gì cả, cả khung vải hầu như để trống –có thể nói là chín mươi phần trăm bỏ trống. Chỉ một góc nhỏ ở phía dưới ta mới thấy một bức tranh nhỏ xíu. Và trong cái bức tranh này, sông núi, cây cối được vẽ rất lớn –còn con người thì nhỏ nhoi như một con kiến. Có thể có một chiếc thuyền bé và con người như là một cái chấm nhỏ đang ngồi ở đó.Tranh của phương Tây thì khác hẵn; con người như phủ trùm lên cả khuôn vải. Thiền gia không khỏi mĩm cười về chuyện này. Họ bảo, “Đây là chủ nghĩa vị ngã - bạn đã không mang đời sống lên toàn bộ khung vải. Ở đó người ta chỉ thấy một cái tôi to tướng của bạn, tỉ lệ không cân xứng chút nào. Bầu trời đâu không thấy? Và khoảng không gian bao la?” Những hoạ phẩm của Tây phương không nói lên sự hiện hữu. Tranh Thiền thì cho ta thấy điều đó –cái bầu trời trống không kia chiếm đên chín mươi phần trăm bức tranh, hay hơn nữa. Có vài bức nó chiếm gần như chín mươi chín phần trăm, chỉ còn lại một cái góc nhỏ bên dưới… Bức tranh có vẻ như tập trung vào cái khung trời trống không này –làm cho người xem nghĩ rằng bức tranh ở đó chỉ là để nhằm trưng bày cho bạn thấy cái bầu trời trống rỗng kia. Và rồi mây, rồi núi, rồi sông -tất cả trong một tỉ lệ tương xứng- và một con người thật nhỏ xíu. Đây là một bức tranh đúng đắn. Thế nhưng chúng ta có đủ những trò bịp bợm, thế nên chúng ta cứ tiếp tục phóng đại mình lên, tiếp tục vẽ mình ra thật lớn

Đây là chuyện xảy ra hằng ngày. Khi bạn đứng trước tấm gương soi trong phòng tắm, bạn có nhận thấy điều đó không? Đứng trước nó, trong cái khung nhỏ kia, hình của bạn như phủ lên cả toàn bộ tấm gương, chỉ có bạn bao trùm tất cả. Nhìn vào tấm gương, bạn sẽ không khỏi có một ấn tượng sai lầm về chính mình. Những tấm gương là những cấu trúc rất tuyệt tạo nên bản ngã –nhìn vào đó bạn cảm thấy mình như là tất cả, trọn vẹn. Trong tấm gương không có cái gì cả, ngoại trừ bạn. Thế nên người ta thích đứng trước tấm gương soi một mình. Một người càng ái ngã chừng nào càng thích đứng trước tấm gưong soi chừng nấy. Những tấm gương là những tên xu nịnh giỏi, chúng không ngừng tâng bốc bạn lên. Chúng làm cho bạn lớn lao ra –chúng trợ lực cho cái bệnh ghiền vĩ đại.

Đó là cả một sai lầm. Bạn nên nhìn vào những hàng cây kia -trước những cây này chúng ta thật là nhỏ bé. Rồi những đám mây trời, so với chúng, chúng ta càng nhỏ bé hơn. Và cái bầu trời bao la kia với muôn vàn tinh tú, cái khoảng không vô tận. Đứng trước cái vô tận này, con người chỉ là những chấm nhỏ nhoi.

Ngôn ngữ của chúng ta không thể nào diễn tả được cái tổng thể. Thế nhưng sự im lặng lại có thể nói lên -bởi vì khi chúng ta lặng yên, chúng ta rơi vào sự hoà điệu với hiện hữu. Thế nên, tất cả mọi tôn giáo đều cầu nguyện trong lặng yên. Khi bạn thật sự yên lắng bạn không còn là một sinh thể nữa -bạn chan hoà vào đá, vào cây, vào động vật, vào mây trời… Khi bạn lặng yên, bạn hoà điệu với vạn hữu. Khi bạn quên lời bạn không còn là bộ phận của con người cục bộ nữa, cái cục bộ nhỏ bé của nhân loại. Bạn trở thành bộ phận của một hiện hữu bao la rộng khắp.

Im lặng là rất mực kỳ diệu. Đạo chỉ có thể cảm nhận được qua im lặng, và một khi đạo được cảm nhận qua im lặng, nó chỉ có thể diễn tả qua im lặng, làm sao có thể diễn đạt được bằng tiếng động? Ngôn ngữ là tiếng động. Nếu đạo đưọc cảm thông qua im lặng, nó phải được tỏ bày trong im lặng.

Ngôn ngữ không nắm được nó. Trước tiên, đạo rất mực lớn lao và lời nói thì quá bé nhỏ. Và rồi -một điều có vẻ rất nghịch lý- đạo thì rất mực vi tế còn lời nói lại quá thô. Ở cả hai phía, ngôn ngữ đều không nắm được. Một bên thì đạo quá đổi lớn lao còn lời nói thì quá nhỏ bé, còn mặt kia, đạo thì quá vi tế mà ngôn ngữ thì rất thô kệch. Cũng chẳng khác gì bạn quăng chiếc lưới xuống giòng sông để bắt cá. Bạn có thể bắt được cá nhưng nước thì không. Khi bạn kéo chiếc lưới lên, có thể có vài con cá bị dính vào lưới nhưng bạn không hề bắt được nước -nước đã chạy thoát. Nước vi tế hơn. Cái lưới của bạn không thể dùng để đánh bắt nước, nó chỉ có thể đánh bắt cá, cá càng lớn càng tốt –cá nhỏ cũng sẽ không bị dính vào. Còn nước là một chất lỏng rất khó nắm bắt –và nó chạy thoát.

Thế nên, đó là sự nghịch lý, một đằng, đạo lớn lao vô tận không thể nghĩ bàn. Nhưng đằng khác, đạo lại rất mực tế vi, cực kỳ nhỏ bé –không còn có thể phân chia được nữa, một nguyên tử. Ngôn ngữ một lần nữa, không thể nắm bắt được. Ngôn ngữ do con người tạo ra còn đạo thì không. Ngôn ngữ là một sản phẩm của con người, nó chỉ như là một thứ tiện nghi. Một quy ước được tất cả tin tưởng chấp nhận.

Bạn gọi một đoá hoa là “hoa hồng”, người Ấn Độ gọi là “gulab”, chuyện đó không thành vấn đề. Trong sáu ngàn ngôn ngữ khác nhau, có đến sáu ngàn cách gọi khác biệt cho đoá hoa hồng. Mà thật ra hoa hồng không hề có tên; tất cả những cái tên là đều do chúng ta đặt ra. Nếu bạn tin như thế, nó trở thành cái hoa hồng. Nếu bạn tin ở một hệ thống ngôn ngữ khác, nó trở thành gulab. Tuy nhiên tất cả ngôn ngữ đều chỉ là những tiện nghi.

Chân lý không phải là một thứ tiện nghi. Tiện nghi được điều chỉnh cho thích nghi với bạn; còn với chân lý, bạn phải điều chỉnh theo. Hãy lưu ý đến sự khác biệt đó. Tiện nghi là để cho bạn sử dụng, còn chân lý thì không. Nếu bạn muốn sống trong chân lý, bạn phải đi theo chân lý –chân lý không hề đi theo bạn.

Có hai loại người trong thế gian này. Loại thứ nhất là những người muốn chân lý phải theo mình. Loại người này sẽ không bao giờ đạt đến chân lý. Y luôn luôn nghĩ rằng chân lý phải đứng về phía mình, như cái bóng theo đuôi. Loại người này chỉ quan tâm đến cái ngã của họ hơn là chân lý. Khi loại người này tranh chiến và khẳng định rằng, “Đây là sự thật,” y chẳng hề quan tâm gì đến chân lý. Thực ra y đang nói rằng, “Đây là chân lý của tôi -bất kể cái gì mà các người nói đều sai lầm tất cả!”

Nhìn kỹ mà xem. Nếu tôi nói điều gì đó ngược lại với chân lý của bạn, bạn sẽ nổi giận lên ngay. Không phải bạn nổi giận vì tôi nói cái gì đó không đúng với chân lý, không phải vậy; mà là vì nó ngược lại với chân lý của bạn; nó thương tổn đến cái ngã của bạn. Nếu điều gì nói ra chống lại cái chân lý của bạn, sự thương tổn là cái ngã

-bạn chẳng hề bận tâm đến cái gọi là chân lý. Có ai thèm quan tâm đến chân lý đâu? Người ta cứ luôn miệng, “Đạo Cơ Đốc của tôi, Ấn giáo của tôi, Kỳ Na giáo của tôi, Hồi giáo của tôi. Và rồi Kinh Koran của tôi, Kinh Vệ Đà của tôi, Gita của tôi, Thánh Kinh của tôi” –thương tổn là những cái đó. Cái “của tôi” này cần phải nhìn được sâu vào. Có thể bạn không kêu đích danh nó ra, nhưng khi nói rằng, “Kinh Thánh là sự thật,” một điều cần phải được hiểu là –“Cuốn Kinh Thánh này là thánh kinh của tôi.” Điều này không cần phải nói trắng ra một cách rõ ràng, không có một nhu cầu như thế. Cái ngã đã chen vào bằng những cách thế rất mực xảo quyệt –nó không hề chường mặt ra, nó ẩn núp ở đàng sau.

Khi người ta tranh cãi vớí nhau, người ta không tranh cãi về chân lý. Đạo không cần đến tranh biện -bởi vì chân lý không thể được quyết định bằng những cuộc tranh cãi hay thảo luận. Không có cuộc tranh luận nào có thể đưa đến kết quả tối hậu; đó là một việc làm vô nghĩa. Khi bạn tranh cãi, bạn đang tranh cãi cho cái ngã của mình –cái chân lý của bạn và chân lý của ai đó. Hai cái ngã này xung đột với nhau, và bạn phải chứng tỏ rằng chỉ có bạn là đúng. Ngay cả đôi lúc bạn chợt thoáng nhận ra điều đối phuơng nói là đúng, nhưng bạn không thể nào chấp nhận chuyện đó. Chuyện như vậy xảy ra không biết bao nhiêu lần. Cái ý thức trong bạn làm việc -rất nhiều lần nó hé nhìn thấy điều mà đối phương nói có thể đúng. Thế nhưng bạn không thể cho phép một chuyện như thế, bạn không thể chấp nhận chuyện này –nó sẽ làm thương tổn cái ngã của bạn rất mực. Thế là bạn phải chiến đấu cật lực để bảo vệ nó.

Có lần tôi sống vài năm trong một thành phố nhỏ và quen biết một người hàng xóm –một người rất đặc biệt. Ông ta là một người Ấn giáo rất cực đoan, thế nên ông ta đã tìm đến và tranh cãi với tôi hàng giờ không biết mệt. Và tôi có thể thấy được một điều là ông ta đã nhận ra và hiểu được những gì tôi nói -thế nhưng ông ta cứ vẫn tìm đến để tranh cãi. Thế rối có một ngày tôi vô cùng ngạc nhiên. Ông ta đang tranh luận với một người nào đó, và dùng những điều mà tôi vừa mới nói với ông ta hồi sáng.

Thế là tôi đến nhà ông ta và bảo, “Ông bạn đang làm cái gì vậy?” –ông ta có vẻ bối rối- “Mới sáng nay bạn đã chống đối lại những điều mà bạn vừa nói ban nảy mà.” Ông ta bị bắt quả tang tại trận, nên đành phải thú nhận, “Vâng, đó là chuyện xảy ra ngày một. Khi tôi lắng nghe ông, tôi rất muốn đồng ý, nhưng cái ngã của tôi lại kháng cự lại. Tôi không thể gật đầu đồng ý ngay trước mặt ông, nhưng khi về nhà ngẫm nghĩ lại, quả tình tôi nhận thấy những điều ông nói là chí lý. Và ông đừng ngạc nhiên,” ông ta nói tiếp, “Tôi đã từng biện hộ cho ông trước bao nhiêu người, nhưng tôi không thể nói ra điều này với ông. Tuy nhiên hôm nay ông đã bắt quả tang tại trận -thế nên sẽ là một điều khó khăn khi còn tiếp tục tranh cãi với ông.”

Và quả thực như vậy, kể từ hôm đó ông ta không còn tranh cãi với tôi nữa. Ông ta vẫn đến với tôi –nhưng bây giờ thì im lặng lắng nghe. Một chứng nghiệm lớn lao đã xảy ra cho ông ta, và ông ta đã hoàn toàn thay đổi kể từ hôm đó, đã thực sự trở thành một người kiếm tìm chân lý. Và rồi ông ta không còn bị quấy nhiễu bởi cái ngã của mình – không còn bận tâm đến cái gọi là “niềm tin của tôi” nữa.

Sự thật là gì? Đâu là chân lý? Bất cứ nơi đâu mà nó có mặt, kẻ tìm kiếm thực sự sẵn sàng đi cùng với nó. Tôi cần phải nhắc lại một lần nữa, có hai loại người trên thế gian này -một loại chỉ muốn chân lý phải theo mình, phải đứng về phía mình, còn loại thứ hai thì rất mực dũng cảm và sẵn sàng bước đi theo chân lý, bất kể là nó sẽ dẫn dắt đến đâu. Y không hề mặc cả, nêu ra điều kiện, chỉ đơn giản bước theo với tất cả tâm huyết của mình. Và trừ phi bạn rất mực nhiệt thành với chân lý, sòng phẳng với chân lý, bạn sẽ không bao giờ có thể vươn đến chân lý.Ngôn ngữ là một sáng chế của con người. Chân lý không phải là một sáng chế mà là một khám phá -một sự khám phá trở lại. Chân lý đã có sẵn ở đó, còn cái từ “chân lý” thì không, cũng giống như cái từ “hoa hồng”. Đoá hồng đã có mặt sẵn đó, nhưng cái từ “hoa hồng” thì không. Lửa đã có mặt ở đó nhưng cái từ “lửa” thì không. Thượng Đế hiện hữu ở đó mà không phải là cái từ “thượng đế” -thế nhưng con người cứ tiếp tục đánh nhau về chuyện phải gọi đó là Thượng Đế, là Allah hay Ram. Thượng Đế không hề có tên; đạo là “phi thường danh”. Không cần đến một thứ nhãn hiệu ngôn ngữ nào, nhưng bạn muốn dùng bất cứ nhãn hiệu nào cũng được. Nếu bạn cần đến một cái nhãn hiệu, cái nào cũng sẽ tốt thôi –Allah hay Ram hay Thượng Đế cũng vậy. Bất cứ cái tên nào cũng sẽ không có vấn đề. Nếu bạn hiểu như vậy -rằng Thượng Đế không hề có tên gọi, rằng đạo không hề có tên gọi –và nếu sự nhận thức này mãi bền vững ở trong bạn- thì bất cứ tên gọi nào cũng được thôi. Lửa vẫn là lửa. Bạn có gọi nó bằng bất cứ cái gi thì cũng chẳng có gì đổi khác.

Chân lý luôn sẵn ở đó; ngôn ngữ là do chúng ta tạo ra. Bạn không thể tạo ra sự vô ngôn –đó là sự tuyệt vời của im lặng. Vô ngôn là tặng phẩm của Thượng Đế, ngôn ngữ là sản phẩm của con người. Nếu bạn muốn tìm thấy Thượng Đế, bạn phải kinh qua những gì Thượng Đế trao gởi, bạn phải đi theo ngài, thông qua tặng phẩm của ngài. Cái tặng phẩm này gói trọn một cái gì trong đó –đó là một chiếc cầu. Thông qua chiếc cầu này mà bạn nhập vào dòng thánh.

Im lặng là vàng, im lặng là rất mực quý giá. Một khoảnh khắc lặng im có giá trị hơn cả hàng giờ suy nghĩ, học tập.

Bởi vì ngôn ngữ là sản phẩm của con người, nó mang tính nhị nguyên. Cái tâm của con người thế gian không thể nhìn thấy cả hai khía cạnh của thực tại cùng một lúc; mỗi một lần nó chỉ có thể nhìn thấy một khía cạnh. Ngay cả một vật rất nhỏ: Nếu tôi cho bạn một viên sỏi nhỏ, rất nhỏ, và bạn có thể nắm giữ nó ở trong lòng bàn tay, thế nhưng bạn cũng vẫn không thể nhìn thấy hết toàn bộ viên sỏi chỉ với một cái nhìn. Bạn sẽ chỉ trông thấy một mặt của nó. Khi xoay viên sỏi đi, bạn sẽ nhìn thấy mặt khác, nhưng cái mặt lúc đầu đã biến mất. Như vậy, ngay cả một viên sỏi nhỏ, bạn cũng không thể nào trông thấy hết cái toàn bộ của nó. Cái toàn bộ đó chỉ là một sự suy diễn - trước tiên bạn nhìn thấy một phần, rồi bạn nhìn thấy cái phần khác, thế rồi bạn hình dung ra cái toàn bộ của nó.

Bây giờ thì bạn đang đối mặt với tôi, bạn đang nhìn thấy khuôn mặt tôi nhưng bạn không thể trông thấy cái lưng của tôi. Khi bạn thấy cái lưng của tôi thì bạn sẽ không thấy được cái mặt. Bạn có thể nhìn thấy cái đồng tiền, nhưng mỗi lần bạn cũng chỉ nhìn thấy một mặt mà thôi. Một cái gì đó luôn luôn bị mất.

Cái hiện hữu luôn có nhiều chiều kích; có rất nhiều khía cạnh. Không phải chỉ nhiều chiều kích mà nó còn nghịch lý. Ngày và đêm luôn có mặt cùng nhau -thế nhưng khi ta nhìn, ta thấy đêm và ngày tách biệt. Sống và chết luôn sánh vai cùng nhau ở đó, nhưng khi ta nhìn ta thấy chúng phân lìa. Thực ra ta thấy chúng như là những kẻ tử thù với nhau. Chúng không hề là những kẻ thù -đời sống đi vào cái chết và cái chết đi vào sự sống. Chúng giống như những thung lủng và non cao –sánh bước cùng nhau. Núi cao không thể hiện hữu nếu không có lủng sâu. Lủng sâu không thể hiện hữu nếu không có non cao. Chỗ nào có thung lũng, nơi đó có núi non; chỗ nào có núi non, nơi đó có thung lủng. Chúng hiện hữu cùng nhau.

Thế nhưng tâm của con người luôn luôn chỉ nhìn thấy môt khía cạnh, và khi mặt đối nghịch xuất hiện, người ta cho rằng cái này chống lại cái kia. Thế rồi ngày trở thành cái gì đó chống lại đêm, ánh sáng chống lại bóng tối, yêu đương chống lại hận thù –mà thực ra chúng không phải như vậy. Hận thù biến thành tình yêu, tình yêu biến thành hận thù –chúng chỉ là một lượn sóng, hai biểu hiện của cùng một năng lượng. Và rồi nếu bạn quan sát một cách chăm chú, kỹ lưỡng trong lặng yên, bạn sẽ có khả năng trông thấy sự thật. Nó rõ ràng như ban ngày! Có thể nào bạn hận thù một người nào đó mà không yêu thương y? Vô phương. Có thể nào bạn biến một người trở thành kẻ thù của mình mà không làm bạn với y từ lúc đầu –vô phương. Trước tiên bạn phải tạo ra tình thân hữu, rồi sau đó bạn mới có thể tạo ra sự thù nghịch. Trước tiên bạn phải yêu thương, rồi sau đó bạn mới có thể thù hận.Đó là lý do tại sao chúng ta thù hận cùng một người mà chúng ta thương yêu. Người chồng cứ tiếp tục thù ghét người vợ và tiếp tục yêu thương. Và người vợ cứ tiếp tục thù ghét người chồng và tiếp tục thương yêu. Và đôi lúc bạn quả tình bối rối -tại sao? Tại sao bạn lại giận ông chồng của mình đến điên người lên như thế? Tại sao bạn lại tức giận quá mức bà vợ của mình như thế. Tại sao đôi lúc bạn không khỏi khởi lên ý nghĩ, “Tại sao ta lại không giết nàng đi?” Và bạn biết rằng bạn cũng yêu nàng rất mực; bạn không thể sống nếu thiếu nàng. Ngay cả đôi lúc nàng đi vắng đâu đó vài ngày là bạn cảm thấy như thiếu vắng cái gì, bạn cảm thấy cô đơn, buồn bã. Khi người vợ đi vắng thì bạn không ngừng nghĩ về nàng. Khi nàng ở cạnh bạn, thì bạn lại cầu Trời khẩn Phật, “Bao giờ thì bà ấy đi đâu vài hôm? Bao giờ thì bà ấy chịu để yên cho tôi và ngày trong yên bình, vắng lặng?”

Tình yêu và thù hận luôn sóng đôi cùng nhau. Thật ra nếu nói chúng là hai là không đúng. Chúng là một. Thân hữu và thù địch là một.

Hiện hữu là nghịch lý và mang nhiều chiều kích. Thế nhưng ngôn ngữ thì không thể nghịch lý. Nếu ngôn ngữ là nghịch lý nó sẽ mất đi tính các tiện dụng. Nếu có ai hỏi bạn cái gì đó và bạn trả lởi, “Đúng và không”, như vậy thật là vô nghĩa. Hoặc là bạn trả lời “đúng vậy,” hoặc là bạn trả lời, “không phải” như vậy mới có ý nghĩa. Thế nhưng hiện hữu có câu trả lời đúng-sai cùng một lúc. Ở đó đúng-sai không hề tách biệt; khẳng định và phủ định là hai khía cạnh củ cùng một năng lực. Đó là lý do tại sao ngôn ngữ là nhị nguyên –nó tạo ra một loại tâm thần phân liệt trong ý thức con người, nó tạo ra sự chia cắt.Còn hiện hữu là bất nhị, nó là một nhất thể, không hề có sựchia cắt, phân lìa. Quả là điều rất mực khó khăn đối với bạn khi cho rằng cái chết chẳng là gì cả ngoài sự sống của chính bạn, cái cao điểm của đời sống bạn. Bạn đã được nhồi vào đầu qua hằng bao thế kỷ rằng cái chết là kẻ thù -phải tránh xa, chạy trốn, phải tự chống đỡ, bảo vệ để chống lại nó. Không phải thế; nó chính là cái nền của sự sống. Nếu cuộc sống của bạn là ánh chớp, thì cái chế là nền mây đen. Nếu không có đám mây đen, sẽ là một mất mát lớn lao cho cái ánh chớp này –nó sẽ không còn loé sáng lên được. Nếu đời sống bạn giống như muôn vàn tinh tú đang nhấp nháy trong đêm, thì cái chết giống như một đêm tối trời không trăng. Những ngôi sao kia vẫn còn đó trong ban ngày, nhưng bạn không thể nhìn thấy chúng vì thiếu bóng đêm. Chúng hiện hữu cùng nhau –cái này là chính diện, cái kia là khung nền. Khi cái kia trở thành chính diện, cái này lại trở thành khung nền.

Khi bạn đang sống, đời sống giống như là một ánh chớp hằn trên đám mây đen, một ngọn đèn trong đêm tăm tối. Khi bạn chết, cái bóng tối trở thành chính diện và ánh sáng di chuyển vào khung nền. Bạn đi vào yên nghỉ, một sự yên nghỉ sâu xa. Cái chết là sự nghỉ ngơi cho đời sống. Từ cái chết mà bạn được tái sanh trở lại, trở lại mãi. Và từ sự sống mà cái chết xảy đến, xảy đến mãi. Chúng sóng đôi cùng nhau, một điệp khúc bất tận.

Đó là lý do tại sao mà ngôn ngữ bất lực trong việc diễn đạt cái nhất thể, cái bất nhị, advaita –nó không thể diễn tả được. Ngôn ngữ có tính luận lý –nó phải như thế. Nếu nó không mang tính luận lý, phi luận lý, nó sẽ lại trở thành vô nghĩa.

Một hôm Gurdjieff đang ngồi nghỉ và có một nhà báo tìm đến gặp ông ta. Ông là người chúa ghét những nhà báo. Bỗng dưng ông cất tiếng hỏi người đàn bà ngồi kế bên, “Hôm nay là thứ mấy?” Người đàn bà trả lời, “Thưa, thứ Bảy”. Gurdjieff có vẻ rất hoang mang, “Sao lại có thể như thế được? Mới hôm qua là Thứ Sáu –làm sao mà hôm nay lại có thể là Thứ Bảy được?”

Người đàn bà cũng không khỏi bối rối –ông ta đang nói cái gì vậy? Nhưng bà biết rằng thỉnh thoảng Gurdjieff cũng phát ngôn những câu không có tính luận lý chút nào. Thế nhưng người ký giả này tưởng mình đang gặp một người khùng. Có phải là ông ta đang nói, “Làm sao mà hôm nay lại có thể là Thứ Bảy được khi ngày hôm qua là Thứ Sáu ? Sao lại như vậy được? Cho tôi biết!”

Người ký giả nghĩ rằng quả là điều vô ích khi nói chuyện với cái ông này. Ông ta có vẻ như khùng, và ông ta coi bộ cũng hung dữ nữa -đúng vậy, Gurdjieff làmột người da trắng to con cao lớn, khoẻ mạnh thực sự… Thế là người ký giả chuồn êm. Khi y bỏ chạy rồi, Gurdjieff liền cười lớn. Người đàn bà nói với ông ta, “Sao ngài lại làm như thế với cái anh ký giả tội nghiệp này?” Ông ta trả lời, “Bởi vì anh ta dùng cái thời gian một cách vô ích và làm mất thời gian của tôi. Vì thế mà tôi phải nói ra một câu vô nghĩa lý. Nếu y không thể khoan dung được với câu nói này, thì chẳng có lợi ích gì cả -y sẽ chẳng bao giờ hiểu được tôi đang nói gì.”

Chân lý là phi lý. Chân lý là siêu luận lý –chân lý vượt ra ngoài những giới hạn và phạm trù của luận lý. Luận lý thì rất mực rõ ràng, dứt khoát. Nó giống như một cái hoa viên của người Anh - đối xứng, đâu vào đấy. Một bụi cây trồng ở bên này, một bụi cây khác đối xứng lại ở phía bên kia -rất mực cân đối. Cỏ phải được cắt, hàng rào cây phải được tỉa, mọi thứ phải sạch sẽ tươm tất, cân đối hài hoà.

Chân lý giống như một vườn Thiền… như cái hoa viên của tôi vậy. Mukta là người chăm sóc cái vườn của tôi –cô ấy khổ sở với cái vườn của tôi không ít. Cô ta luôn muốn làm cho nó sạch sẽ, cây cảnh cũng phải trồng cho thật cân đối. Cô ấy là người Hy Lạp. Cái tâm thức của người Hy Lạp rất mực luận lý -cứ xem các ông Aristotl, và Plato, v.v… thì biết. Bây giờ thì cô ấy ở đây làm việc cho một người rất là phi luận lý. Tôi cứ không ngừng bảo cô ấy, “Cứ việc trồng tùm lum, giống như cái rừng hoang vậy đó.” Lúc đầu, vào những lúc tôi không để ý, cô ấy đã đi vào ngôi vườn và khởi sự cắt xén cây cảnh. Bây giờ thì cô ấy đã ngưng lại rồi, tôi không còn thấy cô ấy đi vào vườn với cái kéo trên tay. Bây giờ thì cô ấy đã bắt đầu làm quen với chuyện sẽ để cho nó tự nhiên như thế.

Có một loại cây dại mọc lên và phát triển nhanh chóng trong khắp khu vuờn. Không ai để cho nó tồn tại trong vườn nhà mình vì lẽ nó sẽ làm tiêu hủy luôn cả toàn thể khu vườn. Tôi thì lại rất thích cái loại cây này, còn Mukta thì gọi nó là “đồ quái quỷ,” thế là bây giờ tên của nó là “đồ quái quỷ.”

Chân lý giống như là một cánh rừng hoang. Không phải là một cánh rừng đơn thuần bởi vì người ta có thể trồng cây tạo rừng. Rừng hoang không do ai trồng cả, nó từ Thượng Đế -không đối xứng, không kế hoạch, không luận lý, không tam đoạn luận. Nó chỉ có mặt ở đó, với tất cả mọi bí ẩn của nó, -và bạn có thể lạc lối trong đó.

Tôi đã được nghe một câu chuyện kể về một vị đại thiền sư, một người rất yêu thích hoa viên cây cảnh. Ông ta cũng là một người làm vườn vô cùng xuất sắc. Vị hoàng đế đương triều cũng là một người học trò đã học hỏi từ ông tất cả mọi kỹ thuật để tạo nên một khu vườn xinh đẹp. Và vị hoàng đế đã chuẩn bị để xây dựng một hoa viên –sau ba năm học hỏi tất cả mọi thứ với vị thiền sư, ông ta đã bắt tay vào việc xây dựng một khu vườn ở trong hoàng cung. Ông ta đã thuê cả một ngàn nhân công làm vườn đến làm việc và giúp đỡ mình.

Sau ba năm, vị hoàng đế mời vị thầy mình đến thăm khu vườn. Đây chẳng khác gì một cuộc thi -nếu ông thầy gật đầu khen, “Tốt lắm”, có nghĩa là vị hoàng đế vượt qua được kỳ thi. Nếu ông thầy lắc đầu nói, “Không được, phải đi học trở lại,” thế là nhà vua phải đi học trở lại ba năm khác nữa.

Và rồi cái ngày trọng đại đã đến, ông thầy đến để duyệt xem công trình của người đệ tử. Vị hoàng đế vô cùng lo lắng - nhìn ông thầy ông ta lại càng lo lắng thêm, vì khuôn mặt của ông thầy toát ra một vẻ gì đó rất nghiêm trọng. Cuối cùng, tuy đó là một buổi sáng giá lạnh, nhưng vị hoàng đế cũng toát cả mồ hôi ra khi thấy ông thầy chẳng hề nở một nụ cười, không hề nói lên một tiếng.

Vị hoàng đế lo sợ thật sự, và rồi đã thu hết can đảm cất tiếng hỏi: “Bạch thầy, sao thầy lại im lặng như thế? Sao thầy chẳng cười, nói gì cả? Chắc có những sai lầm căn bản nào đó với khu vườn này chăng?”

Ông thầy trả lời, “Vâng, có một điểm sai lầm căn bản.” “Cái gì thế, bạch thầy?” Vị hoàng đế thắc mắc. Và rồi ông thầy giải đáp, “Trong khu vườn này người ta thấy rõ dấu vết của bàn tay con người quá. Thượng Đế, thiên nhiên vắng mặt ở đây. Con tính toán thật chi ly –cho nên con đã hủy diệt nó. Con rất mực luận lý, mọi thứ ở đây thật cân đối, sắp xếp đâu vào đó. Tất cả đều như phải theo một cái khuôn. Đó là sai lầm căn bản. Nên nhớ rằng, không có gì sai lầm, toàn hảo quá, chính là vấn nạn.

Chỉ có tâm con người mới tính toán rất mực chi ly. Thượng Đế không phải là một nhà toán học. Không như câu nói của người Hy Lạp được khắc ngay trên cánh cửa của học viện Plato, “Thượng Đế là nhà toán học. Trừ phi bạn hiểu biết về toán học, xin vui lòng đừng bước chân vào học viện này.” Thượng Đế không phải là nhà toán học, không có sự đối xứng trong Thượng Đế.

Thế rồi bạn có biết là ông thầy đã làm gì không? Ông ta bước ra khỏi khu vườn, gọi theo một số những người phu làm vườn, những người đã quét dọn và quẳng ra ngoài những chiếc lá khô và bảo họ, “Hãy mang những chiếc lá khô này trở lại.”

Một khu vuờn thiếu vắng những chiếc lá khô là một khu vườn chết. Chúng phải có mặt ở đó, chúng là một bộ phận không thể thiếu. Giống như đời sống không thể thiếu vắng cái chết, làm sao có những chiếc lá xanh mà lại không có những chiếc lá khô? Và rồi cơn gió tung những chiếc lá khô bay xào xạc trên mặt đất tạo ra âm thanh như một bản nhạc tuyệt vời đâu có khác gì những chiếc lá xanh trên cành? Rung động, nhảy múa… và đôi khi những chiếc lá khô tung bay nhảy múa trên mặt đất còn mang đầy thanh âm nhạc điệu hơn cả những chiếc lá xanh. Bởi vì những chiếc lá khô đang tự do. Những chiếc lá xanh vẫn còn đang bám chặt vào đời sống thế gian; những chiếc lá khô không khác gì những vị Phật.

Thế là vị thiền sư bước ra ngoài nhặt lại tất cả những loại lá khô đã bị liệng bỏ trước đây mang vào rải ra trên khắp cả khu vườn. Một cơn gió đến, những chiếc lá khô kia bắt đầu theo gió tung bay, và người ta thấy ông ta mĩm cười, “Bây giờ thì nó có vẻ hơi sống động một tí.”

Đấy là phong cách của Thiền.

Ngôn ngữ thì rất mực luận lý –nó phải như thế, như một thiết yếu. Chân lý thì rất mực phi luận lý, rất bất cân đối. Nó không phải là một thứ tam đoạn luận, nó là thi ca. Nó không phải là bộ môn số học, nó là một ca khúc. Nó gần giống với tình yêu hơn là luận lý –đó là lý do tại sao ngôn ngữ không thể diễn tả được chân lý.

Bạn có thể diễn tả được tình yêu của bạn bằng tam đoạn luận? Nếu được, chắc là bạn sẽ phải làm theo kiểu cách như sau: Bạn đến gặp nàng và nói, “Cái mũi của em thật đúng chỗ, màu da của em thật tuyệt; tóc của em thật toàn hảo, thân thể của em rất cân đối, cái bụng của em chưa có phì ra, -thế nên tôi yêu em.” Chắc nàng lúc đó sẽ kêu thét lên và gọi cảnh sát –làm sao mà yêu được cái kiểu này! Bạn không thể yêu đương bằng tam đoạn luận; bạn không có nhu cầu đi đến một kết luận. Tình yêu là một bước nhảy, không phải là một cái kết luận. Khi bạn cấu trúc một cái tam đoạn luận, bạn nghĩ đến từng bộ phận –cái mũi, cặp vú, cái bụng, cái eo, đôi tay, cặp giò, móng tay, tóc, răng, màu da…-bạn nghĩ đến một ngàn lẻ một bộ phận.

Luận lý chỉ dẫn bạn đến bộ phận. Thế thì cái tổng thể đâu mất rồi? Đâu là nàng, đâu là người đàn bà cá biệt này? Nàng đâu phải là cái lỗ mũi, là tóc tai, là đôi tay, cặp giò? Nàng là một cái gì đó tuyệt vời hơn cả những bộ phận này tổng hợp lại. Bạn yêu nàng là yêu cái “tuyệt vời hơn” này, yêu cái tổng thể. Nếu bạn có yêu cái mũi của nàng là bởi vì bạn đã yêu nàng trước, rồi sau đó mới yêu luôn cái mũi của nàng –cái tiến trình này không hề đảo ngược. Bạn yêu nàng trước rồi sau đó mới yêu cái hàm răng của nàng -tiến trình này chẳng bao giờ thay đổi.

Luận lý kinh qua cái bộ phận, tình yêu kinh qua cái tổng thể. Chân lý thì rất gần với tình yêu –nó là một tuệ giác nhìn sâu vào tổng thể. Cái tổng thể này được gọi là Thượng Đế, là chân lý, là Đạo.

Ngôn ngữ là một phương trình đường thẳng, nó di chuyển trên một tuyến đường thẳng. Thế nhưng không có gì đi vào đời bằng những tuyến đường thẳng cả; sự sống cũng chuyển dịch trong những vòng tròn. Trái đất quay chung quanh mặt trời và cũng tự quay quanh chính nó trong môt vòng tròn. Thời tiết bốn mùa cũng luân phiên nhau trong một vòng tròn, muôn vì sao cũng quay quanh một vòng tròn và ngay cả sự sống cũng thế -tất cả vạn pháp đều quay trong một vòng tròn. Chỉ có luận lý, ngôn ngữ là di chuyển theo một đường thẳng.

Ngôn ngữ là một phương trình đường thẳng, còn hiện hữu thì không. Hiện hữu là vòng tròn. Bạn không thể vẽ đường biểu diễn của vòng tròn bằng đường thẳng. Đường thẳng đi trực tuyến, còn vòng tròn cũng có một đường thẳng nhưng được uốn cong, không bao giờ đi thẳng. Đường thẳng chỉ là một sản phẩm sáng chế của bộ môn hình học, nó không hề hiện hữu. Euclid thì cho rằng đường thẳng hiện hữu, thế nhưng bây giờ một bộ môn hình học mới được gọi là phi-Euclid xuất hiện, cho rằng không hề có cái gọi là những đường thẳng, nó không hề hiện hữu.Làm thế nào để bạn vẽ một đường thẳng? Nếu bạn đang ngồi trên sàn nhà này và vẽ một đường thẳng, nó sẽ không bao giờ thẳng cả -bởi vì quả đất tròn. Thế nên nếu bạn cứ tiếp tục vẽ mãi, kéo dài cái đường thẳng đó ra, cho đến một ngày bạn sẽ thấy rằng nó biến thành một cái vòng tròn. Thế nên lúc ban đầu còn nhỏ, nó trông giống như một đường thẳng, mà thật ra không phải vậy, nó là một cái vòng cung, một phần tử của một cái vòng tròn lớn. Bạn đã không hề biết -cứ tiếp làm cho nó trở nên lớn hơn, lớn hơn mãi, cho đến một ngày bạn sẽ thấy nó biến thành một cái vòng tròn. Tất cả mọi đường thẳng cuối cùng đều trở thành một vòng tròn -thế nên tất cả mọi đường thẳng đều là thành phần của một vòng tròn. Thế nhưng cái luận lý vòng tròn hoàn toàn khác biệt với luận lý đường thẳng. Luận lý đường thẳng cứ tiếp tục tiến triển, tiến triển mãi. Một tiến hoá không ngừng; không hề biết đến con đường xoắn ốc.

Đó là lý do tại sao tại phương Tây, những tôn giáo phương Tây có ý niệm về sáng tạo nhưng không có bất kỳ ý niệm nào về hủy diệt. Thượng Đế của họ chỉ biết sáng tạo thôi –và rồi sau đó? họ bị dính cứng vào. Nó cứ tiếp tục mãi không ngừng. Đây là điều tuyệt đối sai lầm, bởi vì không có bất cứ cái gì cứ tiếp tục mãi muôn đời; đến một ngày nào đó nó sẽ phải ngưng nghỉ.

Tại phương Đông, Thượng Đế sáng tạo và Thượng Đế hủy diệt. Một ngày nào đó thế gian này xuất hiện; một ngày nào đó nó lại mất đi. Cái quá trình của hàng triệu triệu năm này được gọi là một ngày của Thượng Đế - “ngày của Đại Phạm Thiên”. Và ông ta vừa là người sáng tạo, vừa là người hủy diệt. Tuy nhiên, tâm thức của người phương Tây không bao giờ có thể nghĩ rằng Thượng Đế lại là người hủy diệt; điều đó cũng phù hợp với luận lý thôi -người sáng tạo không thể là người hủy diệt.

Thế nhưng tại phương Đông chúng ta có một hiểu biết sâu sắc hơn, chúng ta có một trực giác bén nhạy đối với cái tổng thể. Thế nên, đúng như vậy, người sáng tạo đồng thời cũng phải là người hủy diệt -nếu không sẽ chẳng bao giờ có cái chết mà chỉ toàn sự sống. Và cũng sẽ chẳng hề có hận thù, chỉ có thương yêu; sẽ chẳng bao giờ có phiền muộn mà luôn luôn chỉ có hạnh phúc. Không hề có chuyện như thế. Tất cả cái gì có sinh đều có tử.

Thế nên ngay cả toàn bộ hiện hữu này, nó đã được sanh ra vào một thời điểm nào đó và rồi một ngày nào đó nó cũng sẽ bị hoại diệt. Chỉ ở phương Đông chúng ta mới có cái ý niệm –với tiến hoá, chúng ta còn có ý niệm về tiến trình xoáy trôn ốc. Tất cả không phải là một sự tiếp tục đều đặn mà luôn luôn tiến hoá –cùng với tiến hoá đồng thời cũng có sự nghịch hành. Bạn có thể quan sát và nhận ra điều này: một mặt này bạn tiến hoá, ở mặt khác bạn nghịch hành. Khi một người trở nên rất mực giàu có thì nội tâm của y lại rất mực nghèo nàn. Khi một người có trong tay tất cả, ở bên trong y bắt đầu cảm thấy mình không có gì cả. Tiến hóa và nghịch hành như thế luôn luôn tay trong tay sóng đôi cùng nhau. Khi một người từ bỏ tất cả, bỗng dưng y cảm thấy mình trở thành chủ nhân của chính sinh thể mình. Kẻ ăn mày trở thành hoàng đế, hoàng đế trở thành kẻ ăn mày.

Đời sống rất mực nghịch lý –nó không phải là một đường thẳng, nó không phải là luận lý học. Và bởi vì sự hiện hữu của ngôn ngữ với cấu trúc đường thẳng của nó, thời gian được tạo ra bao gồm quá khứ, hiện tại, tương lai. Thực ra không hề có quá khứ và tương lai mà chỉ có hiện tại. Tất cả đều là vĩnh cửu. Hiện hữu không hề có quá khứ lẫn tương lai. Hiện hữu sống trong vĩnh cửu, trong thời gian vô tận; luôn luôn ngay bây giờ.

Như vậy, làm thế nào để diễn tả được cái “ngay bây giờ” này? Vô phương -bởi vì ngôn ngữ của chúng ta chỉ chuyển tải cái ý niệm về quá khứ và tương lai. Cái hệ thống ngôn ngữ này được tạo ra bởi cái ký ức của chúng ta, nó gắn bó với cái ký ức này. Bởi vì gắn bó chặt chẽ như thế, nó nghĩ đến quá khứ -ký ức chỉ chứa đựng quá khứ. Và khi nghĩ đến quá khứ đồng thời nó cũng nghĩ đến tương lai –tương lai không là gì cả mà chỉ là sự phóng chiếu lại những gì của quá khứ. Và trong cái khoảng cách giữa quá khứ và tương lai, hiện tại –chính là thực tại duy nhất- đã bị mất dấu.

Thượng Đế là hiện tại. Không ai nói “Thượng Đế đã là” –vì sẽ là một điều ngu xuẩn. Và bạn cũng không thể nói “Thượng Đế sẽ là” -điều này lại càng ngu xuẩn hơn. Bạn chỉ có thể nói “Thượng Đế là”. Thượng Đế luôn luôn đang là –không hề có chuyện “đã” và “sẽ”. Thượng Đế là như thị.

Cái như thị này được Thiền gia gọi là “tathata” –như như. Cái như như này không thể diễn tả được bằng ngôn ngữ. Ngôn ngữ chỉ làm công việc hủy diệt –nó sẽ phân chia cái như như này thành quá khứ, hiện tại, và tương lai. Và như thế vạn hữu sẽ biến mất ngay lập tức –khoảnh khắc mà bạn đem cái tổng thể của một cái gì đó ra phân chia, bạn đã hủy diệt nó.

Tôi có thể chỉ cho bạn thấy một đoá hồng tuyệt đẹp, và bạn có thể lột từng cánh hoa ra để nhìn vào bên trong – tìm kiếm xem cái gì đã làm cho nó sống động như thế? Thế nhưng như vậy bạn đã huỷ diệt đoá hoa rồi. Bạn có thể tìm đến một nhà hoá học, ông ta có thể phân chất cho bạn tất cả các hoá chất đã cấu tạo nên đoá hoa, bạn có thể biết được tại sao và cách nào mà nó toả hương, cái gì đã làm cho mùi hoa hồng trở nên tuyệt diệu như thế. Bạn cũng có thể biết được tại sao nó có màu đỏ, màu vàng, màu nhung đen; bạn có thể tìm ra tất cả những thành phần cấu tạo của nó. Tuy nhiên bạn không thể tìm ra được một điều duy nhất và có ý nghĩa nhất: nét đẹp tuyệt vời của nó. Bạn có thể mang các thành phần hoá chất cấu tạo nên đoá hoa bỏ vào những chai lọ khác nhau –dán nhãn hiệu, cân đo, phân loại- nhưng rồi vẫn sẽ có một cái lọ trống, cái lọ mang nhãn hiệu “nét đẹp tuyệt vời”. Nét đẹp này bạn không thể tìm ra bằng phân tích, nó toát ra từ tổng thể. Chân lý cũng thế, nó chỉ là của tổng thể.Ngôn ngữ là đường thẳng, chân lý là đồng bộ. Nó như thị và đồng bộ như là bạn đang có mặt ở đây cùng với cỏ cây, chim chóc, mây trời, tinh tú -cả vạn hữu đều có mặt trong cùng một khoảnh khắc này. Không hề có chuyện bạn có mặt trước rồi đến cỏ cây, mây trời, tinh tú… Tất cả đều hiện hữu một cách đồng bộ. Thế nhưng khi bạn viết một bài văn luận bàn về chúng, sự có mặt đồng bộ này sẽ không còn. Trước tiên bạn sẽ nói đến những con người tụ họp ở đây, rồi bạn miêu tả đến ngoại cảnh, cỏ cây, mây trời, tinh tú, những cái xa xôi nhất -từng tí một bạn miêu tả, tuần tự bạn xếp chúng vào hàng. Và rồi vạn hữu có mặt theo thứ tự, cái thứ nhất, cái thứ hai, cái thứ ba – chúng sắp hàng nối đuôi nhau khởi sự đi vào hiện hữu.

Hiện hữu không phải là đứng sắp hàng nối đuôi mà là một toàn bộ cùng nhau. Đó là lý do tại sao nó không thể được diễn tả bằng ngôn ngữ.

Cuối cùng, ngôn ngữ chỉ là một tiếng vọng, một sự phản chiếu trong tấm gương soi, một cái bóng. Làm thế nào mà nó có thể diễn tả được chân lý? Ngôn ngữ giống như một bản thực đơn -bạn có thể đọc nó nhưng nó không phải là thực phẩm, bạn không thể xơi luôn cả cái bản thực đơn này. Bản thực đơn chỉ có thể làm được một việc, nó làm cho bạn thèm ăn -thế nhưng nó không thể thoả mãn sự thèm ăn của bạn.

Những lời dạy của một vị thầy có thể tạo cho bạn sự khao khát về Thượng Đế, thế nhưng nó không thể thoả mãn cơn đói tìm cầu Thượng Đế của bạn. Kinh điển có thể kích thích lòng cầu đạo trong bạn nhưng nó không thể thoả mãn được lòng tham cầu đó. Ngôn ngữ có thể thách thức bạn, nhưng nó chỉ có thể làm được như thế -bởi vì một từ ngữ chỉ là một cái bóng. Cái từ “lửa” không phải là lửa, cái từ “đồ ăn” không phải là đồ ăn, và cái từ “thượng đế” cũng thế -nó không phải là Thượng Đế.

Đó là lý do tại sao các vị Thiền sư chọn phương cách bất lập văn tự. Có lúc vị Thiền sư hét lên một tiếng. Ông ta sẽ thốt ra một âm thanh vô nghĩa, chỉ là một tiếng thét, không bao hàm một ý nghĩa gì cả. Có lúc ông ta sẽ cười lớn: Ha, ha, ha! Có khi ông ta sẽ la khóc, nước mắt sẽ trào ra, chảy dài trên đôi má. Hoặc giả có lúc ông ta ngồi yên lặng bất động, không làm gì cả. Cũng có khi ông ta đánh đập, xô, liệng người môn sinh của mình.

Vị Thiền sư đã cố gắng tìm phương cách vô ngôn để kích động bạn, đưa bạn vào chính cái thực tại đang bao quanh mình. Thế nhưng cái đầu của bạn bị mê mờ lạc lối. Có không biết bao nhiêu những đám mây đen của ngôn ngữ, của lời nói, của triết học chạy lòng vòng trong cái đầu của bạn làm cho nó trì trệ, mụ ra. Bạn cần ai đó hét lên một tiếng. Bạn cần ai đó đánh một cú thật mạnh để ít nhất, chỉ trong một khoảnh khắc ngắn, bạn bừng tỉnh ra khỏi cơn mê.

Một vài điều cần được nói thêm. Các vị Thiền sư thường bảo: “Dùng đến ngôn từ cũng chẳng khác gì đánh vào mặt trăng bằng cái gậy hay là gãi ngứa ngoài giày.” Tôi thích cái cách ví von này. Chứ còn gì nữa? Chân bạn đang ngứa mà cứ tiếp tục gãi ngứa ngoài giày thì nó có giúp ích được gì cho bạn đâu? Nhưng đó là điều mà chúng ta đang làm, chỉ gãi chiếc giày. Cái ngứa thì nằm ở chỗ khác. Chúng ta phải đi thẳng vào thực tại. Ngay cả một lớp da mỏng nhất của chiếc giày cũng đủ để ngăn cản việc gãi ngứa. Ngôn ngữ lại là một lớp da dày cộm.

Ánh trăng đêm từng đêm Phản chiếu trên dòng suối Dù cố gắng để tìm

Bạn không hề thấy được

Dù chỉ là cái bóng

Nơi suối chạm mặt trăng.

Đây là những lời dạy của một vị Thiền Sư, Takuan. Ông ta cho rằng ngôn từ cũng giống y như thế -bạn cứ tiếp tục lắng nghe, và lắng nghe đến bao nhiêu lần đi nữa nhưng khi bạn cố gắng để tìm ngôn ngữ chạm vào bạn ở nơi nào, bạn không thể tìm ra dù chỉ là một cái bóng. Bạn cần đến một cái gì khác, một cái gì đó làm trung gian, một cái gì đó cụ thể hơn.

Đã có một giai thoại rất tuyệt vời về cuộc đời của vị đại Thiền sư Lâm Tế (Rinzai), như sau:

Thiền sư Lâm Tế gặp gỡ một nhóm ba du tăng thuộc một tông phái Phật giáo khác, và một trong những vị tăng này đã lên tiếng chất vấn vị Thiền sư, “Dòng sông Thiền sâu đến cỡ nào?” Ý niệm liên hệ đến dòng sông được khởi dậy khi sự đối luận giữa họ xảy ra trên một chiếc cầu. Thiền sư Lâm Tế nổi tiếng là người phản ứng trực tiếp nhanh chóng, trả lời ngay, “Ngươi tự tìm hiểu lấy,” và định quẳng người tham vấn đang đứng ở trên cầu xuống dòng sông.

Người tham vấn nêu một câu hỏi tuyệt vời: “Dòng sông Thiền sâu đến cỡ nào?” Thế nhưng khi bạn nêu lên một câu hỏi với một vị Thiền sư, bạn phải sẵn sàng chờ đợi bất cứ chuyện gì có thể xảy đến. Bởi vì vị Thiền sư không hề trả lời bằng những gì lấy ra từ trí nhớ của mình; câu trả lời của ông ta phóng ra ngay lập tức tại hiện trường. Họ đang đứng trên một chiếc cầu, đó là lý do tại sao câu hỏi được khởi dậy. Có thể là do bởi dòng sông mà vị khách tăng này đã muốn dùng nó như một ẩn dụ. Thế nhưng ông ta chắc là không hề biết rằng những vị Thiền sư thường không thích những chuyện ẩn dụ, họ sống với thực tại. Cái ẩn dụ sẽ mang chức năng như một chiếc giày

–và thực tại là cái chân của bạn đang bị ngứa.

Thiền sư Lâm Tế trả lời “Ngươi tự tìm hiểu lấy,” và định quẳng người tham vấn đang đứng ở trên cầu xuống dòng sông.

Chuyện này thì ngay cả Tiến sĩ Suzuki, người đã giới thiệu Thiền đến với phương Tây, người đã có một cống hiến vĩ đại cho nhân loại –trong suốt bảy mươi năm trời, chưa có ai làm công việc phục vụ nhân loại lớn lao như là Suzuki- cũng chỉ đưa ra lời bình về câu chuyện này như sau: “May mắn thay, hai ông bạn du tăng khác đã nhảy vào can thiệp, xin sự khoan hồng của vị Thiền sư, cứu vãn được tình huống xảy ra.”

Như vậy, ngay cả Suzuki cũng đã phải hoảng kinh lên; chuyện này quả là đi quá xa điều mà người ta mong đợi. Tuy nhiên đối với tôi, hai ông tăng nhảy vào can thiệp không phải là một chuyện may mắn. Điều tuyệt vời nhất là liệng ông tăng kia xuống sông -để ông ta nếm thử cái mùi vị của một dòng sông thực sự hơn là cứ mãi suy nghĩ về những ẩn dụ. Suy nghĩ về những ẩn dụ sẽ không giúp ích gì cho chúng ta cả. Tôi hoàn toàn không đồng ý với Suzuki, cho dù tôi rất ái mộ ông ta, nhưng vẫn không thể nào đồng ý với lời bình này. Ông ta cho rằng quả là điều may mắn khi hai ông tăng kia can thiệp kịp thời và cứu vãn được tình huống. Thực ra họ đã hủy diệt mất cái tình huống đẹp đẽ đáng lẽ phải xảy ra. Đâu có ai biết được – khi ông tăng này rơi từ trên cầu xuống giòng sông, ông ta sẽ hoát nhiên đạt ngộ. Bởi vì khi một bậc thầy như Lâm Tế định liệng một người nào đó xuống sông, ông ta không hề làm một chuyện vô nghĩa. Một người như Thiền sư Lâm Tế biết rõ mình đang làm cái gì; nhận thức một cách hoàn hảo tình huống đang xảy ra.

Có không ít những người chỉ tỉnh thức khi nào họ đối mặt với cái chết –ngoài ra họ chẳng bao giờ có thể thức tỉnh được. Có không ít người sẽ chỉ thức tỉnh khi nào tử thần hiện ra đứng sừng sững trước mặt họ. Đối với tôi, quả là điều bất hạnh khi hai vị tăng kia nhảy vào can thiệp và xin khoan thứ. Cái ông học tăng khốn khổ này đã đánh mất đi một cơ hội bằng vàng. Cơ duyên đại ngộ đã gần kề. Thực ra, một người như Thiền sư Lâm Tế chẳng bao giờ tính chuyện liệng bất cứ ai hay tất cả mọi người, ông chỉ tính quẳng ai đó xuống sông khi nào mà ông ta thấy được cái khả năng, cái tiềm năng có thể giác ngộ y.

Đây là cách thế mà Thiền giải quyết những tình huống, vấn nạn, thách thức.

Một giai thoại Thiền học khác.

Một học tăng vừa mới trở về sau một chuyến du phương xa chỉ để khám phá ra rằng đứa con trai nhỏ của mình vừa mới qua đời –và lúc này thì đám tang đang đi ngang qua làng. Sự kích động và khổ đau cùng cực trước khám phá này đã làm ông muốn phát điên, tay vung thanh gươm lên chạy bổ vào làng. Ông ta nhào đến nơi tang lễ đang tiến hành với vị của thầy mình đang đi dọc theo chiếc quan tài.

Ông ta đưa thanh gươm lên sẵn sàng bổ xuống vị thầy và la lớn: “Bây giờ ông có thể nói lên lời nào không?”

Bây giờ là một phong cách khác của Thiền gia. Họ bảo rằng, “Bây giờ ông có thể nói lên một lời nào không? Một lời có thể giải quyết được cái vấn nạn mà tôi đang đối đầu? Đứa con trai của tôi đã chết, đứa con mà tôi cực kỳ thương yêu. Bây giờ ông có thể nói lên một lời để giải quyết cái vấn nạn này không?” Và y đến với một thanh gươm, đang giơ cao thanh gươm lên trước mặt vị thầy, và hét lên, “Bây giờ ông có thể nói lên một lời nào không? Một lời nào đó để tôi có thể nhìn suốt vào cái vấn nạn này, kinh qua cái vấn nạn này, giải quyết được nó?”

Ông thầy lẳng lặng giở nắp chiếc quan tài và bảo, “Nhà ngươi có thấy không, ta không có gì để dấu ngươi cả -ngay cả cái này.” Thật là một ông thầy vĩ đại. Mở nắp chiếc quan tài và bảo, “Tới đây! Ngươi có thấy không?” Xác chết của đứa con yêu. Cái chết -chết trẻ, chết còn tươi rói. Cái chết rất mực sống động. Bởi vì khi một đứa trẻ chết, cái chết thật là trẻ trung, tươi tắn. Rất mực sinh động. Bạn có thể nhìn thấy cái chết rõ hơn trên khuôn mặt của một đứa trẻ hơn là một người già. Khi một người già qua đời, cái chết của họ cũng rất già nua. Nhưng khi một người trẻ qua đời, cái chết rất mực trẻ trung và tươi tắn như một bông hoa

Ông thầy mở chiếc nắp hòm và bảo, “Nhà ngươi có thấy không, ta không có gì để dấu ngươi cả -ngay cả cái này! Ta đã nói về sự sống và đã giúp ngươi nhìn rõ sự sống. Bây giờ là cái chết. Mà không phải ngay cả chuyện này –Ta đã không hề dấu diếm ngươi bất cứ điều gì cả. Không bao giờ, tất cả mọi chuyện đều được phơi bày. Ngươi đã biết sự sống –bây giờ ngươi biết thêm cái chết.”

“Đúng thế, đúng thế,” vị tăng sĩ trả lời, nỗi đau đã phơi trải ra tất cả những gì được dấu kín lâu đời trong y.

Cái gì đã bị chôn dấu? Nỗi đau đã phơi bày ra cái gì? Vị thầy đã làm điều gì khi mở nắp chiếc quan tài để chỉ cho ông ta thấy cái xác chết của đứa con yêu? Ông ta đã làm gì vậy?

Người học tăng này đang đau đớn đến điên cuồng; y sẵn sàng để giết người hoặc bị người giết. Y đang thịnh nộ, nổi khùng, khi vung lên chiếc gươm trần trong tay. Chắc chắn là y đã bị dính mắc gắn bó chặt chẽ với đứa con; đứa con là nguồn sống của y. Y không còn bình tĩnh nữa. Thế nhưng cái khuôn mặt giá băng của cái chết mang y trở về với thực tại, và y có thể thấy được cái vướng mắc của mình. Và y cũng có thể nhìn rõ một điều rằng không phải là y đang buồn lo vì đứa trẻ và cái chết của nó –y đang buồn lo về cái dính mắc của chính mình, cái sở hữu của chính mình. Cơ bản là y đang buồn lo về cái chết của chính mình. Cái chết của đứa bé cho thấy một điều rằng, mọi người rồi sẽ chết, rằng bạn có thể ngả lăn ra chết bất cứ lúc nào –ngay cả một đứa trẻ cũng có thể
tan biến vào cõi chết, huống gì là bạn?

Tất cả những điều này đã được bộc lộ ra qua cái chết tươi tắn, lặng yên, lạnh giá đó. Đời sống thì ấm áp, cái chết thì lạnh giá. Tuy nhiên cái chết cũng sống động như là sự sống.

Và rồi ông thầy bảo, “Nhà ngươi có thấy không, ta không có gì để dấu ngươi cả -ngay cả cái này.” Tiếp theo đó là một thực chứng lớn lao, một đại ngộ: “Đúng thế, đúng thế,” vị tăng sĩ trả lời, nỗi đau đã phơi trải ra tất cả những gì được dấu kín lâu đời trong y.

Những vị Thiền sư rất mực thẳng thắn, rất mực bén nhạy. Không ai có thể tiên đoán được những câu trả lời của họ, bởi vì họ không hề phản ứng. Ở đây không phải là một sự phản ứng, không phải là một câu trả lời được sửa soạn. Cái tình huống này rất mực mới mẻ, có thể là nó chưa hề xảy ra một lần trước đó, và có thể là nó cũng sẽ không bao giờ xảy ra sau này. Không có cái gì được lặp lại. Nếu bạn đang sống thực sự, sống một cách đáp ứng, tự phát, thì sẽ không có gì trong đời sống này là một sự lặp lại. Mỗi một tình huống đều có lời giải đáp riêng của chính nó.

Đây không phải là một câu trả lời được tập dượt trước. Vị thầy mở nắp chiếc quan tài –đây là một hành động rốt ráo của trách nhiệm.

Hãy lắng nghe thêm một giai thoại Thiền học khác, rất mực thù thắng.

Một số khách quan bất ngờ đến viếng thăm tu viện và vị tăng phụ trách trai soạn được báo cho biết để sửa soạn thêm thức ăn … Và cái ông đầu bếp này không phải là một người thường; ông ta đã chứng ngộ… Thế là ông ta bắt tay vào công việc một cách nhanh chóng, thế nhưng khi hái nhặt rau cỏ một cách vội vã như thế, ông ta cũng vơ luôn theo cả một con rắn. Trời đã chập choạng tối, vị tăng thì đã già, ông ta không thể nào thấy rõ, nhất là trong lúc hối hả như thế. Khách khứa đã đến, tất cả mọi thứ đều phải được sửa soạn ngay lập tức. Thế là trong lúc cắt rau cải, trong mớ rau cải đó có luôn cả con rắn.

Chop, chop, chop, con dao của ông xắt liên tu bất tận, không để ý đến chuyện có một sinh vật cũng đã được bỏ vào nồi canh. Giữa buổi ăn, vị tăng phụ trách trai soạn bỗng được mời lên gặp vị viện chủ, để chỉ cho ông ta thấy cái đầu rắn đang được kẹp giữa hai ngón tay.

Một điều ngẫu nhiên mà cái đầu rắn được múc vào cái bát của vị viện chủ, thế nên ông ta đã kêu vị tăng phụ trách trai soạn chỉ cho thấy cái đầu rắn đang được kẹp giữa hai ngón tay mình. Bạn có biết vị thầy viện chủ nói cái gì không? Ông ta bảo, “Bây giờ ông có thể nói lên một lời nào không?”

Nhanh như một ánh chớp, ông đầu bếp chộp lấy cái đầu rắn từ tay vị viện chủ, bỏ vào miệng, vừa nhai vừa nói, “Ô. Cảm ơn thầy. Cảm ơn thầy,” xong nhanh chóng rời khỏi trai phòng.

Đây là phong cách đáp ứng của Thiền. Có gì để nói ra ở đó? Ông đầu bếp này phải là một người rất mực hiếm có. Thật là một trả lời tuyệt diệu! Đây là một trả lời rốt ráo -thẳng băng, chóng vánh. Và bất cứ lúc nào mà bạn thẳng băng như thế, câu trả lời của bạn không phải chỉ là một câu trả lời, mà thể hiện tính trọn vẹn của bạn –hành động như là một nhất thể, toàn bộ.

Ở đây không hề có một giây phút lưỡng lự; không hề có một khoảnh khắc nghi ngại, không hề có một tí ti cảm giác phạm tội. Cũng chẳng có sự xin lỗi xin phải, tuyệt nhiên không. Và câu trả lời xảy ra chỉ trong một sát na, trong một chớp mắt -bởi vì nếu bạn ngưng lại một tí thôi, niệm dấy lên, câu trả lời sẽ không còn là một đáp ứng với tình huống nữa. Bởi vì thông qua niệm, quá khứ sẽ nhảy vào, và rồi trí nhớ, ký ức. Bạn sẽ khởi sự tìm kiếm –“Làm cái gì đây? Phải nên trả lời như thế nào đây?” Cái khoảnh khắc mà bạn nghĩ rằng, “Phải nên trả lời như thế nào đây?” bạn đã bị trễ tàu. Không chừng ông tăng đầu bếp này sẽ bị đánh đòn vào ngày hôm đó, không những bị đòn đau mà ông ta còn có thể bị trục xuất ra khỏi tu viện nữa.

Thế nhưng ở đây chúng ta có một phản ứng tuyệt vời, một hành động rốt ráo, trọn vẹn -ông ta lập tức chộp lấy cái đầu rắn từ tay vị viện chủ, bỏ vào miệng, vừa nhai vừa nói, “Ô. Cảm ơn thầy. Cảm ơn thầy,” làm như mình đã được ban thưởng cho một cái gì đó. Đây là phong cách trả lời của Thiền.

Bây giờ ta đi vào nội dung của đoạn kinh trong ngày.

Vị thiền sư lên toà giảng pháp trước đám đông tìm cầu giác ngộ, Ông chỉ nói một câu ngắn gọn: “Ha! Ha! Ha! Cái gì thế này? Hãy về phòng và uống trà đi.” Xong bước xuống, ông ta bỏ đi.

Rất ngắn, nhưng thật sâu sắc. Nó sắc bén như lưỡi gươm trần –nó có thể cắt bạn ra đến tận cùng cốt lõi.

Vị thiền sư lên toà giảng pháp … Trong Thiền, “giảng pháp” có nghĩa là khiêu chiến, là thách đố. “giảng pháp” có nghĩa là đánh thức bạn ra khỏi giấc ngủ dài.

“Giảng pháp” có ý nghĩa giống hệt như những gì mà Chúa Giêsu đã làm khi Lazarus chết. Lúc đó Chúa đang ở rất xa và những người chị của Lazarus đã gởi một người đưa tin đến báo cho biết. Chúa Giêsu liền hối hả đi nhanh vào làng -thế nhưng khi Chúa đến thì ba ngày cũng đã trôi qua rồi. Cái xác chết của Lazarus đã bắt đầu bay mùi. Tuy nhiên họ đã bảo quản thể xác của Lazarus trong một cái hang động và vẫn còn chờ đợi Chúa Giêsu. Chẳng còn mảy may hy vọng nào nữa –làm sao mà một cái xác chết đã ba ngày có thể sống lại được? Và rối họ bắt đầu than khóc khi Chúa Giêsu xuất hiện, “Thầy ơi, Thầy đã đến quá trễ rồi.” Và mọi người đều biết Lazarus là một trong những môn đồ được Chúa rất mực thương yêu.

Chúa Giêsu phán, “Đừng than khóc nữa. Hãy đi với ta, hãy theo ta.” Và tất cả đều đi đến cái hang động nơi chứa xác của Lazarus. Lúc này Chúa Giêsu đứng ở ngoài hang động và gọi lớn, “Lazarus! Hãy ra đây!” Không ai tin rằng có ai đó sẽ bước ra. Thế nhưng không có ai tin vào đôi mắt của mình cả, bởi vì họ đã thấy Lazarus từ trong hang động bước ra - loạng choạng và vấp té một tí như người đang ở trong trạng thái hôn mê nặng.

Đây là pháp ngôn: “Lazarus! Hãy ra đây!” Một lời kêu, một sự kích động, một thách đố.

Vị thiền sư lên toà giảng pháp
trước đám đông tìm cầu giác ngộ …

Và đối với những người đang tìm cầu giác ngộ, vị thiền sư phải nói với họ ở đó cái gì đây? Không có gì có thể diễn tả được sự giác ngộ. Bạn có thể bị kích động để trở thành giác ngộ, bạn có thể bị đẩy, bị quẳng vào đó -thế nhưng có thể nói cái gì về nó đây? Vô ngôn.

… Ông chỉ nói một câu ngắn gọn … thế nhưng cái cung cách giản đơn này –cái cung cách:

“Ha! Ha! Ha! Cái gì thế này? Về hậu liêu và uống trà đi.” Xong bước xuống, ông ta bỏ đi.

Ông ta đang nói cái gì vậy? Ông ta đang chỉ ra cho đại chúng cái gì? Ông ta đang nói lên điều gì qua vô ngôn?

Ludwig Wittgenstein, một trong những triết gia vĩ đại nhất của thời đương đại, đã từng nói … ông ta rất mực bị ấn tượng bởi Thiền, và rất nhiều những câu phát biểu của ông đều mang phong vị rất Thiền, phẩm chất của Thiền. Một trong những phát biểu rất mực quan trọng của ông ta và rất có ý nghĩa khi phát xuất từ cửa miệng của một triết gia phương Tây là ở trong tác phẩm Tractatus Logico- Philosophicus, khi ông nói, “Cái gì không thể nói được bằng lời thì cũng đừng nên cố gắng.”

Cái gì không thể nói được bằng lời thì cũng đừng nên nói làm gì cả. Ta nên giữ yên lặng. Đó là những gì mà vi Thiền sư này đang làm –không nói một lời nào cả, ông ta đang làm một cử chỉ nhỏ. Trước tiên, ông ta nói, “Ha! ha! ha!” Tức là ông ta đang cười, cười đến bể bụng. Chắc đây là một cú sốc đối với những người đang đi tìm cầu giác ngộ. Bạn không chờ đợi một chuyện như thế xảy ra, khi bạn bị ông thầy đối xử không được nghiêm túc chút nào.

Những người tìm cầu giác ngộ là những người rất mực đứng đắn, những khuôn mặt chảy dài nghiêm trọng. Còn ở đây cái ông này, đang ngồi ngất ngưởng trên pháp toà và cười cợt, “Ha! ha! ha!” Cái bài pháp gì vậy? Nhưng chớ vội ngạc nhiên, đây là một buổi giảng Thiền. Ông thầy đang cười vàocái chuyện phi lý là bạn đang nỗ lực đi tìm cầu giác ngộ. Giác ngộ không thể tìm cầu –đó là thông điệp của ông ta. Ông ta đang chế diễu đại chúng. Ông ta đang hàm ý rằng, “Mấy người thật khôi hài! Ha! ha! ha! Mấy người dở hơi quá, ngu xuẩn quá. Giác ngộ không thể tìm cầu, nó không phải là một cái gì đó cụ thể để mấy người chạy đi kiếm, đi tìm. Nó cũng không phải là một cái gì đó để mấy người vươn tới, đạt đến. Nó đã có sẵn ở đó. Và tất cả những gì cần đến là chỉ việc buông bỏ cái sự nghiêm trọng của mấy người đi. Mĩm cười lên một tí đi chứ.” Buông bỏ cái vẻ nghiêm trọng đi, buông bỏ luôn cái u mê đần độn của bạn. Và cũng đừng quên buôn bỏ luôn cái tâm lăng xăng kiếm tìm của bạn –cái tâm này phải rất mực nghiêm trọng, bởi vì niềm hy vọng của bạn đang nằm ở tương lai: một ngày nào đó khi bạn đạt đến, bạn sẽ cả cười. Và rồi ông thầy báo cho bạn biết, “Khỏi phải chờ đợi! Bạn có thể cười ngay bây giờ!”

Giác ngộ không phải là một cái gì đó đang nằm chờ sẵn ở tương lai, nó đã có sẵn ở đó trong bạn, nó đang sủi tăm lên –nó muốn trồi lên trên bề mặt, muốn đơm hoa kết trái, thế nhưng bởi vì bạn quá mức quan tâm đến chuyện kiếm tìm, đầu óc bạn tràn ngập bởi chuyện kiếm tìm, thế nên bạn đã không nhìn vào bên trong. Nó đã có mặt sẵn ở đó, còn bạn thì đang chạy đi tìm kiếm ở bên ngoài. Đó là ý nghĩa của tiếng cười “Ha! ha! ha!”

Nếu bạn hiểu được tại sao ông thầy đang chế diễu … người ta đến đây là để tìm kiếm đời sống tâm linh tín ngưỡng, tại sao ông thầy lại cười vào mặt họ? Tại sao ông ta đang cố tình làm cho họ cảm thấy mình xuẩn động? Thì bởi vì họ xuẩn động thật! Thượng Đế không thể được kiếm tìm, Thượng Đế ở ngay đây. Bởi vì bạn kiếm tìm, đó là lý do tại sao bạn lạc lối. Buông bỏ tất cả mọi sự kiếm tìm, buông bỏ tất cả mọi tham cầu, buông bỏ tất cả tương lai, hy vọng -thế rồi bỗng dưng bạn không còn có mặt ở đó mà chính là Thượng Đế.

Bạn hiện hữu trong sự kiếm tìm của bạn; tâm của kẻ thành đạt chỉ là cái ngã. Bạn muốn có tiền, bạn muốn thiền định, bạn muốn quyền lực, và rồi một ngày bạn muốn cả thiên đường –luôn luôn tham muốn một cái gì đó. Cái lòng tham muốn của bạn không bao giờ ngừng lại. Cái giác ngộ này, cùng sự tìm cầu giác ngộ, cũng là một đối tượng mới cho sự tham cầu. Thế nên không thể không bật ra tiếng cười. Vị thiền sư đã cười vào mặt họ, làm cho họ tĩnh thức: “Đừng có khôi hài như thế nữa.”

Nếu bạn tìm đến một vị Thiền sư và hỏi rằng: “Tôi muốn biết Thượng Đế”, ông ta có thể sẽ tống cho bạn một đạp và trả lời, “Hỏi cái kiểu gì mà ngu thế? Nhà ngươi đang là thượng đế mà! Làm sao mà một thượng đế lại cố gắng để trở thành một thượng đế được?” Cũng chẳng khác gì một trái xoài nêu câu hỏi, “Làm sao để tôi có thể trở thành một trái xoài?” Hay như cây bách ngoài vườn kia băn khoăn, “Làm sao để tôi trở thành một cây bách?” Bạn sẽ trả lời với nó như thế nào đây? Dĩ nhiên bạn sẽ cười lên ha hả, “Ha! ha! ha! Thì mi đã là một cây bách rồi! Chứ là cái gì đây?” Đó chính là thông điệp của vị thiền sư, ông ta bảo: Bạn đang tìm kiếm cái gì thế? Tất cả những chuyện vô nghĩa này là cái quái quỷ gì vậy? Ngưng tìm kiếm đi, chỉ việc nhận ra nó. Đừng tìm kiếm gì cả, nhận ra nó thôi.

Picasso cũng đã nói một câu tuyệt vời, “Tôi không tìm kiếm gì cả, tôi chỉ nhận ra.”

“Về hậu liêu và uống trà đi ...” Đây là một hình ảnh rất mực biểu trưng. Cái sự tìm cầu này, cái mong muốn để đạt đến một cái gì đó thực ra cũng chỉ là một thứ ngã tìm cầu, một nỗ lực của tự ngã để được đứng hàng đầu. Bạn muốn mình có một trương mục kếch xù lớn nhất thế giới; bạn muốn chường mặt ra phía trước, bạn muốn mình là người số một trên thế gian; bạn muốn trở thành một ông tổng thống, một ông thủ tướng; bạn muốn cái này muốn cái kia -tuy nhiên cái kiếm tìm căn bản là: Bạn muốn tất cả những người khác đều xếp hàng sau lưng bạn, bạn muốn là kẻ đứng ở đầu hàng. Bạn muốn mình là người số một trên thế giới -đẹp nhất, quyền lực nhất, giàu có nhất, kiến thức nhất. Cho đến một ngày bạn nhận thấy rằng đây là điều bất khả. Thế là bạn khởi lên cái ý niệm, “Bây giờ ta nên trở thành một ông Phật -một kẻ giác ngộ vào bậc nhất.”

Thế nhưng đây cũng lại cùng một cái tâm khùng điên, nó tạo ra những tham cầu mới, những cơn mộng mới.

Và vị Thiền sư bảo đại chúng, “Về hậu liêu và uống trà đi!” Ông ta đang nói cái gì vậy? Ông ta hàm ý rằng: Hãy quên tất cả mọi nỗ lực để trở thành kẻ đứng hàng
đầu. Hãy lui về đứng ở đằng sau đi.

Đó cũng là những gì mà Chúa Giêsu đã dạy: “Bất cứ những ai là người số một trong thế gian này sẽ là người cuối cùng vào được vương quốc của Cha ta. Và những ai ở tận cùng sẽ là kẻ bước vào đầu tiên.”

Vị Thiền sư bảo mọi người, “Về hậu liêu và uống trà đi!” Trà là một biểu tượng -một ẩn dụ trong Thiền. Trà trở thành một ẩn dụ lớn trong Thiền bởi vì trà mang lại sự tĩnh thức. Nếu uống quá nhiều trà, bạn sẽ bị mất ngủ. Nếu bạn đang buồn ngủ, bạn chỉ cần một tách trà là tỉnh ngủ ngay. Thế nên trà đã trở thành một hình ảnh tượng trưng, Và vị Thiền sư bảo mọi người, “Về hậu liêu và uống trà đi!” Có nghĩa là, hãy đứng ở đằng sau, hãy là người cuối cùng trên thế gian này, và hãy trở nên tĩnh thức! Như thế rồi các người sẽ tham dự cùng ta trong cái cười thỏa thuê “Ha! ha! ha!” này. Các người sẽ cười lớn trước cái toàn bộ xuẩn động phi lý này. Các người mất nó bởi vì các người đang kiếm tìm, đang nỗ lực để nắm bắt nó.Cái khoảnh khắc mà bạn chấm dứt tham cầu, nó có mặt ở đó. Nhưng cũng có lúc bạn ngưng tham cầu mà nó không có ở đó. Chẳng hạn như lúc bạn đang ngủ ngon - bạn không còn tham cầu gì cả, nhưng nó không hề có mặt. Thế là bạn cần một tách trà rồi đó. Trong giấc ngủ say bạn không hề tham cầu, không nghĩ đến tiền bạc – ngay cả không nằm mơ nữa. Tất cả đều dừng lại, cái tâm ngưng nghỉ, thế nhưng bạn vẫn không thể đạt đến Phật quả. Tại sao? Trong giấc ngủ say, bạn trở thành một ông Phật hằng đêm. Thế nhưng bạn không nhận ra, bởi vì lúc đó bạn không hề tĩnh thức.

Thế nên hãy lui lại đàng sau và uống một tách trà. Và nhớ đừng có hỏi han chuyện giác ngộ là cái gì, làm thế nào để đạt đến, cũng đừng hỏi đến những phương pháp, kỹ thuật, triết lý làm gì.

“Cái gì thế này?” Vị Thiền sư cho rằng tất cả đều là vô nghĩa. Nói điều này xong, bước xuống, ông ta bỏ đi. Bài giảng của ông ta chấm dứt. Một bài giảng ngắn nhất – nhưng cũng là một trong những bài sâu sắc nhất.

Và bây giờ thì cũng đừng nên bắt đầu suy nghĩ về nó nữa! Đừng khởi sự suy nghĩ về nó, nếu không bạn sẽ làm rơi mất cái thông điệp. Hãy lui lại đàng sau và uống một tách trà đi.

10 Cầu Không Nước Chảy

Câu hỏi thứ nhất

Cho đến khi người Do Thái và Ả Rập và các bộ lạc khác mang cái ông Thượng Đế độc quyền chủng tộc và đầy ganh tị của họ vào phương Tây; Toamy, Bacchus, Mithros và Apollo đã là những thượng đế mà con người thờ phượng. Nữ thần Diana với cây cung và mũi tên của bà. Thor được thờ phượng tại phương Bắc, thần mẫu được thờ phượng tại phương tây. Thế rồi chết và phục sinh trở thành tôn giáo của phương Tây. Người ta được dạy dỗ về phạm tội và tội lỗi. Tại sao Adam là kẻ tội lỗi? Tại sao ông ta không giống như Theseus, Jason hay Hermes?(1) Ý niệm về tội lỗi phải chăng chỉ là một trò gạt gẫm? Có phải mục đích chỉ là để làm cho con người phải suy tưởng về nó?

Tôi là một người đa thần. Đối với tôi, ngoài sự hiện hữu này ra, không hề có một ông thượng đế nào cả. Thượng Đế ở chính trong đời sống, không phải ở bên ngoài. Thượng Đế là chính ngay đời sống này. Sống cuộc sống này một cách toàn vẹn tức là sống một đời sống thiêng liêng. Sống cuộc sống này một cách cục bộ tức là sống một đời sống phàm phu. Cục bộ là phi tôn giáo. Toàn bộ, nhất thể là thánh thiện.

Người hỏi đã đặt một vấn đề thuộc về quá khứ. Trong thời xa xưa, trên khắp thế giới, con người theo đa thần giáo -người ta thờ phượng mẹ thiên nhiên một cách giản đơn. Con người không hề có ý niệm về tội lỗi, không hề thắc mắc về chuyện phạm tội. Họ chấp nhận đời sống một cách tự nhiên. Không hề có chuyện đánh giá, không hề lý giải đời sống -luận lý chưa can thiệp vào.

Cái giây phút mà luận lý bắt đầu can dự, thế là bắt đầu có chuyện lên án, bắt đầu có chuyện phân ly, chia rẽ, và con người trở thành tâm thần phân liệt. Thế rồi bạn khởi sự lên án cái gì đó ngay chính trong con người mình –cái phần này trở nên cao hơn, cái phần kia bị hạ xuống thấp, và rồi bạn mất cân bằng.

Thế nhưng chuyện này bắt buộc phải xảy ra; luận lý bắt buộc phải có mặt; đây là một phần của sự trưởng thành. Nó xảy đến cho từng đứa trẻ, cũng như nó xảy đến cho toàn thể nhân loại. Khi một đứa trẻ sinh ra, nó là một kẻ đa thần. Nó hạnh phúc trong cách thế mà nó hiện hữu. Nó không hề có ý niệm về chuyện phải quấy. Nó không có những khuôn mẫu, thần tượng. Nó không có những tiêu chuẩn đánh giá, phán xét. Đói, nó đòi ăn. Buồn ngủ, nó lăn ra ngủ. Đó là những gì mà các vị Thiền sư thường hay nói đến -Ở đời muôn sự thả tùy duyên, Hễ đói thì ăn, mệt ngủ liền. Dòng đời cứ tự nhiên tuôn chảy, không can thiệp vào.

Mỗi một đứa trẻ được sinh ra như là một kẻ đa thần, thế nhưng không sớm thì muộn y sẽ đánh mất sự hồn nhiên đơn giản này. Đó là một phần của đời sống; và điều này phải xảy đến như là một bộ phận không thể thiếu của sự trưởng thành, chính chắn, và đó là số phận của chúng ta. Đứa trẻ sẽ đánh mất nó và rồi sẽ tìm ra nó trở lại. Khi đứa trẻ đánh mất nó, y trở thành một con người bình thường, một con người thế tục. Khi y tìm lại được, y trở thành con người của tín ngưỡng, tâm linh.

Sự hồn nhiên của trẻ thơ là một món rất hời, một tặng phẩm đến từ Thượng Đế. Bởi không do công khó mà kiếm được, thế nên ta phải mất nó. Chỉ khi bị mất rồi ta mới bắt đầu nhận ra mình đã đánh mất cái gì. Thế là ta sẽ khởi sự đi tìm kiếm nó. Chính trong cái hành trình tìm kiếm này, kiếm được, đạt được, trở thành nó rồi –lúc đó ta mới nhận ra sự quý giá rất mực của nó.

Cái gì xảy đến cho một vị thánh? Không có gì khác xảy ra -Ông ta chỉ biến thành trẻ thơ trở lại, hồn nhiên trở lại. Ông ta đã trầm mình trong cái thế giới của luận lý, của phân chia, của bản ngã, của một ngàn lẻ một khuôn mẫu lý tưởng; ông ta hầu như đã muốn phát khùng lên với chuyện đánh giá. Thế rồi một ngày, khi nhận ra rằng mọi chuyện đều rất mực phi lý, ngu xuẩn, ông ta buông bỏ hết tất cả, trở về lại với hồn nhiên tuổi thơ. Tuy nhiên cái thời ấu thơ thứ hai này có giá trị bội phần hơn là thời ấu thơ thứ nhất. Tuổi thơ lần đầu của bạn là được trao cho, ngay cả bạn không hề đòi hỏi, nó thuần túy là một tặng phẩm. Và đã là tặng phẩm thì ta không thể đánh giá. Bạn chỉ đánh giá một cái gì đó khi bạn nỗ lực để có được, khi bạn phấn đấu để vươn tới, khi bạn phải trải qua một cuộc hành trình dài để đến đích.

Hãy nghe một câu chuyện của phái huyền môn Sufi: Một người đàn ông -một hành giả đang kiếm tìm chân lý- đến viếng một vị thánh Sufi và nêu câu hỏi, “Tôi đang đi tìm kiếm cho mình một vị tôn sư. Thưa ngài, tôi được nghe rằng ngài là bậc thánh giả, ngài có thể cho tôi biết những đặc tính của một vị tôn sư như thế nào không? Làm sao để tôi phán đoán được? Ngay cả nếu tôi gặp một người như thế, làm sao tôi có thể biết được ông ta sẽ là vị thầy của mình? Tôi là kẻ mê mờ, chìm đắm trong vô minh, tôi không có một khái niệm nào về chuyện này cả. Và như người xưa đã nói, không thầy đố mầy làm nên, không có một vi thầy, không ai có thể tìm được Thượng Đế. Thế nên tôi đang tìm kiếm một ông thầy. Xin ngài làm ơn giúp tôi.”

Vị thánh giả Sufi này nghe xong liền liệt kê ra một số việc và kết luận, “Đây là những đặc tính của một ông thầy. Ngươi sẽ tìm ra một ông thầy có cái phong cách như thế, có thái độ ứng xử như thế, ông ta đang ngồi dưới một cái cây như thế, bận y phục như thế và đôi mắt giống hệt như đôi mắt của ta đây.”

Người đàn ông cảm ơn vị thánh giả và lên đường tìm kiếm. Ba mươi năm trôi qua, người đàn ông đã rảo chân trên khắp mọi miền trái đất nhưng vẫn không thể tìm ra ông thầy với những đặc tính đã được kể ra. Mệt mỏi, kiệt sức, phiền muộn, ông ta quay trở về cố hương và gặp lại vị thánh giả kia. Ông này bây giờ đã già lắm rồi, nhưng cái khoảnh khắc mà anh ta tìm đến… Ông già đang ngồi tĩnh tọa dưới cái cây năm xưa –và bỗng dưng y chợt nhận ra đây là cái cây mà ông già đã mô tả trước đây. Bộ y phục cũng đúng là bộ y phục mà ông ta đã nói đến. Và rồi đôi mắt kia, sự lặng yên đó, chính là những gì mà vị thánh giả đã miêu tả trước đây. Đây chính là một ân sủng, sự hiện diện của một vị thầy. Niềm vui oà vỡ trong lòng y.”

Thế nhưng một câu hỏi to tướng cũng khởi dậy trong đầu. Y quỳ xuống, sờ chân vị thánh giả và hỏi, “Trước khi quy y với ngài, làm ơn cho tôi biết tại sao ngài đã hành hạ tôi suốt ba mươi năm như thế. Tại sao ngài không bảo tôi lúc đó, ‘Ta chính là thầy của ngươi đây’?”

Ông già cười lớn, “Ta đã bảo ngươi, ‘Ông ta sẽ ngồi ở dưới một gốc cây như thế’-và chính là cái cây này đây! Và ta cũng đã bảo ngươi, “Ông ta sẽ bận một bộ y phục giống y như vậy’ –thì đó chính là bộ y phục mà ta đang bận đây! Ta chính là người đó, thế nhưng ngươi đã không đủ tỉnh táo. Ngươi đã không thể nhận ra ta –ngươi cần đến một cuộc hành trình ba mươi năm đi khắp chân trời góc biển, ngươi phải cần đến một nỗ lực như thế để nhận ra ta. Ta đã có mặt ở đây nhưng mà ngươi đã không có mặt ở đây.

Bây giờ thì ngươi cũng đã có mặt ở đây rồi và ngươi có thể nhận ra ta. Ta đã phải ngồi chờ đợi ngươi trong ba mươi năm. Đây không phải là vấn đề chỉ được đặt ra với ngươi, với một cuộc hành trình dài như thế. Hãy nghĩ đến tình huống của ta –ngày càng già nua đi, và ta có thể chết trước khi ngươi quay về. Ta đã không thay đổi bộ y phục đã bận trước đây, tránh trường hợp sợ rằng ngươi sẽ không nhận ra ta lần nữa –trong suốt ba mươi năm! Ta đã không hề rời khỏi gốc cây này trong nửa bước! Nhưng rồi ngươi đã đến. Cuộc hành trình khá lâu dài –nhưng đó là cách thế để cho con người tìm kiếm, khám phá.”

Thượng Đế luôn luôn hiện hữu ở đây, thế nhưng chúng ta không hiện hữu. Một đứa trẻ phải bị mất hết dấu vết cỗi nguồn; y phải cần đến một cuộc hành hương trong suốt ba mươi năm. Mỗi đứa trẻ đều bị mất dấu vết của con đường mòn cũ, bị lạc lối. Nhưng do bởi lạc lối, do kinh qua khổ đau, y sẽ đạt đến sự tinh tế, trong suốt, sáng tỏ. Phải kinh qua cả một ngàn lẻ một thứ chuyện, y mới có thể bắt đầu tìm kiếm ra sự thật.

Cái hư vọng phải được truy nguyên. Cái hư vọng rất mực lôi cuốn, có sức thu hút quyến rũ như một thỏi nam châm. Thế nên làm thế nào mà bạn có thể biết được cái chân thực nếu như không biết được cái giả trá hư vọng? Đứa trẻ nhận biết cái chân thực -thế nhưng nó chưa từng nhận biết cái hư vọng, thế nên y không thể xác định được cái chân thực. Đứa trẻ nhận biết Thượng Đế -thế nhưng nó chưa hề nếm trải thế gian, thế nên y không thể xác định được Thượng Đế. Mỗi đứa trẻ đi vào đời như một vị thánh, thế nhưng y phải trở thành một kẻ tội lỗi. Và rồi ta cần bước trở lại với tuổi thơ một lần thứ hai. Nếu bạn không đạt được cái tuổi thơ lần thứ hai này, cuộc đời của bạn sẽ bị lỡ làng.

Thế nên đừng có suy nghĩ, lo âu nếu như bạn đã đánh mất nó. Tất cả mọi người đều phải mất nó -điều này không phải là một vấn nạn. Vấn nạn chỉ xảy ra khi nào bạn cứ miệt mài đi mãi mà không bao giờ quay trở lại. Nếu người đàn ông kia cứ tiếp tục đi mãi đi hoài … ba mươi năm, ba mươi kiếp, ba trăm kiếp, ba ngàn kiếp … và không bao giờ quay về, không bao giờ đạt đến cái tuổi thơ lần thứ hai, thì như vậy thực sự đã có một cái gì đó không ổn.

Lầm lỗi -phạm sai lầm là chuyện thường tình rất người. Đó cũng là cách thế để học hỏi. Còn lạc lối -lầm đường lạc lối cũng là cách thế để trở lại quê nhà. Quên lãng Thượng Đế để bạn có thể tưởng nhớ về Thượng Đế. Chạy trốn Thượng Đế, để rồi một ngày khi khát vọng như ngọn lửa cháy bùng lên nung nấu, bạn sẽ phải tìm đến Thượng Đế … như một người đói khát.

Điều này cũng đã phải xảy đến cho nhân loại. Và bây giờ trên thế giới, đa thần giáo một lần nữa sẽ trở lại như một khẳng định lớn lao -con người bước vào thời thơ ấu thứ hai. Đó là lý do tại sao Thiền đã trở nên quan trọng và có ý nghĩa như thế; và mật tông –tantra- cũng là một lời mời gọi đầy ý nghĩa. Huyền giáo Sufi, giáo phái Hassid (2) bâygiờ còn quan trọng hơn cả Cơ Đốc, Hồi giáo, Ấn giáo, Phật giáo, Kỳ Na giáo -tại sao? Tại sao lại Tantra? Tại sao lại Đạo? Tại sao lại Thiền? Tại sao lại Sufi, Hassid? Đây là những nhân cách đa thần –chúng tạo nên thời thơ ấu thứ hai.

Thế giới đang sẵn sàng; nhân loại ngày càng chín mùi hơn cho một thời đại mới -tuổi thanh xuân của loài người. Thời ấu thơ không còn nữa, chúng ta đã đánh mất nó, chúng ta đã trở nên tồi tệ. Thế nhưng đừng lo lắng bởi chuyện này –đó là cách thế để một người trở về lại với hồn nhiên tuổi thơ. Tuy nhiên cái thời ấu thơ thứ hai này có giá trị bội phần hơn là thời ấu thơ thứ nhất, bởi vì cái thứ hai này không thể bị mất mát. Cái thứ nhất phải bị mất đi, sẽ sắp sửa mất đi; không một đứa trẻ nào, cho dù là Đức Phật có thể nắm níu lại được. Không một đứa trẻ nào có thể cầm giữ nó lại; đó là bản chất của vạn hữu. Khi bạn được trao cho một cái gì đó –mà bạn không hề tìm kiếm, không hề đòi hỏi, ngay cả việc sẵn sàng để đón nhận nó…

Nếu bạn cho một đứa trẻ một viên kim cương, cho dù là một viên Kohinoor, nó cũng sẽ chơi đùa ít lâu rồi quẳng đi mất. Nó không hề biết đó là cái gì. Kohinoor cũng chỉ là Kohinoor, cho dù bạn có biết nó hay không. Kohinoor cũng chỉ là Kohinoor - biết hay không cũng không có gì khác biệt. Tuy nhiên đứa trẻ rồi sẽ liệng bỏ nó; không sớm thì muộn nó cũng chán mà thôi. Đó cũng chỉ là một viên đá -bạn chơi được với nó trong bao lâu? Cho dù nó có màu sắc sặc sỡ đi nữa, cho dù nó chiếu sáng lấp lánh … nhưng sẽ chơi được bao lâu?

Để cho cái viên Kohinoor này một lần nữa đi vào đời bạn, bạn cần phải có sự khát khao mong cầu nó. Bạn cần có cái cảm giác là mình đang mất mát một cái gì đó rất mực lớn lao -trong chính sinh thể mình. Bạn sẽ cần đến một khát vọng vô cùng. Tất cả mọi tham cầu khác đều phải trở thành thứ yếu, chỉ có Thượng Đế là cái khát vọng số một của bạn, khát vọng siêu tuyệt nhất. Thượng Đế luôn luôn ở ngay đây.

Nó xảy ra cho mọi trẻ thơ, nó xảy ra cho mọi xã hội, mọi nền văn minh, cho nhân loại nói chung. Thế nên đừng có lo lắng lắm về cái quá khứ Cơ Đốc của bạn –nó đã là cục bộ. Cơ Đốc hay những loại tôn giáo khác đều là những tôn giáo của con người ở giai đoạn giữa hai thời thơ ấu, thứ nhất và thứ hai. Họ chỉ biết làm công việc lên án. Họ kêu lên rằng bạn đã lạc lối: “Hãy quay về đi thôi!” Họ níu kéo bạn trở lại. Họ làm cho bạn sợ hãi. Họ mang đến cho bạn những khích động vĩ đại, rằng nếu bạn hồi đầu, bạn sẽ hưởng được những phần thưởng to lớn, những đải ngộ xứng đáng, trên thiên đàng. Còn nếu không, bạn sẽ bị quẳng xuống địa ngục. Hỏa ngục đang chờ đợi bạn, bạn sẽ bị thiêu đốt và khổ đau ở đó đời đời.

Đây là nỗi sợ hãi -tạo ra sự sợ hãi trong con người để họ quay bước trở lại. Thế nhưng từ nỗi sợ hãi đó, ngay cả nếu bạn trở về, thực ra bạn cũng chẳng bao giờ trở về. Bởi vì sợ hãi không bao giờ có thể biến thành thương yêu. Sợ hãi không thể được tiết giảm để biến thành thương yêu, không thể được biến đổi để trở thành thương yêu. Sợ hãi vẫn giữ y nguyên trạng, và từ đó khơi dậy hận thù.

Đó là lý do tại sao Cơ Đốc giáo đã tạo nên mối hận thù lớn lao đối với tín ngưỡng. Friedrich Nietzsche là một phó sản của niềm tin Cơ Đốc; nếu Nietzsche tuyên bố rằng Thượng Đế đã chết thì cũng chỉ là một phản ứng tất yếu đối với niềm tin Cơ Đốc mà thôi. Người ta đã quá đặt nặng vấn đề Thượng Đế, đến thiên đàng, địa ngục –cho nên phải có ai đó nói lên điều này. Tôi hoàn toàn tán đồng Nietzsche -phải có ai đó nói ra, “Thôi đủ rồi. Hãy chấm dứt đi cái chuyện vô nghĩa này! Thượng Đế đã chết. Con người hoàn toàn tự do” -bởi vì con người cảm thấy mình sống trong nô lệ ngục tù nếu bạn tạo ra sự sợ hãi.Còn tham lam thì sao? Tham lam cũng là một loại ngục tù nô lệ. Bạn thử nhìn xem –thiên đàng, cực lạc, firdaus –thiên giới-, những ý niệm tương tự -chúng là cái gì vậy? Đó cũng chỉ là lòng tham, là dục vọng của con người. Trong cái cõi thiên giới -firdaus– của Mohammed, hình như các ông thánh Hồi giáo chẳng làm gì cả ngoài việc giao hợp. Những giai nhân sẵn sàng ở đó và rượu vang tuôn như suối chảy, tất cả những gì bạn cần đến đều sẵn sàng trong nháy mắt. Đặc biệt là tất cả những cô gái tuyệt trần này đều ở trong lứa tuổi mười sáu, không bao giờ lớn hơn.

Một điều còn tuyệt vời hơn nữa là: họ biến thành một cô gái đồng trinh trở lại. Bất cứ lúc nào một ông thánh giao hợp với một cô gái –nên nhớ rằng chỉ có những ông thánh mới đến được nơi đó -mỗi khi ông ta giao hợp xong, cô gái này sẽ biến thành đồng trinh trở lại. Đó là phép lạ của cõi thiên đàng Hồi giáo. Và các ông thánh của bạn đang làm gì ở đấy? Hình như chỉ để chè chén, một cuộc truy hoan bất tận. Và rượu tuôn như suối chảy… Ở đây thì bạn răn đe, “Tránh rượu, tránh đàn bà” -để làm gì vậy? Phải chăng là để nhắm đến rượu ngon và gái đẹp hơn ở cõi thiên giới kia? Điều này thì hình như không phù hợp luận lý chút nào.

Thế nhưng đây là cách thế mà người ta khích động – thông qua lòng tham, dục vọng của con người- để bạn quay trở về với họ. Hoặc là mang sự sợ hãi ra hù dọa: Nếu lòng tham không đủ để quyến rũ bạn thì là sự sợ hãi, là hỏa ngục -hỏa ngục đời đời. Bạn có làm gì đáng tội đâu, hỏa ngục đời đời xem ra thật bất công. Bạn bị quẳng vào địa ngục mười năm, cũng OK đi, cũng có thể hiểu được -hoặc giả mười lăm năm, hai mươi năm, năm mươi năm. Nhưng đời đời? Bạn đã không hề phạm tội đời đời ở thế gian này, thế thì tại sao lại bị trừng phạt đời đời? Có vẻ như quá đáng.

Thế nhưng đây không phải là trọng điểm; điểm chính yếu chỉ là để làm cho bạn sợ hãi. Sợ hãi và lòng tham của con người đã và đang là nền tảng của rất nhiều tôn giáo. Chúng chẳng giúp ích gì được cho ai cả, chỉ hủy diệt thôi. Chúng không hề có một hấp lực nào đối với những người can đảm, chỉ dành cho những kẻ hèn nhát –và khi mà một tên hèn nhát trở nên tín ngưỡng, tôn giáo đó chỉ là một loại hàng giả. Bởi vì một kẻ hèn nhát không thể trở thành một người tín ngưỡng; chỉ có những người can đảm –tín ngưỡng đòi hỏi một sự can đảm lớn lao.

Đó là một bước nhảy vào nơi vô định. Đó là một bước nhảy vào đại dương mênh mông không bờ bến mà không có hải đồ trong tay. Đó là sự buông bỏ hoàn toàn quá khứ để bước vào tương lai, vào bất ổn. Nó không thể được xuất phát từ sự hèn nhát.

Trong những đền chùa, trong những thánh đường Hồi giáo, trong những ngôi nhà thờ của bạn, những kẻ hèn nhát đã xúm lại cùng nhau. Họ run rẩy trong nỗi sợ hãi. Lòng họ chứa đầy tham dục –chìm đắm trong tham dục, nung nấu trong tham dục, kích thích bởi tham dục. Những con người tham lam và hèn nhát này không thể nào là những người có tín ngưỡng. Nền tảng của tôn giáo là gì? Đó là sự buông bỏ hoàn toàn tất cả những nỗi sợ hãi, tham đắm để bước vào nơi vô định. Thượng Đế là nơi vô định, là sự dấu mặt. Thượng Đế dấu mặt ngay tại đây – trong cỏ cây, trong sỏi đá, trong bạn, trong tôi. Tuy nhiên để thể nhập vào cái thực tại dấu mặt đó, vào cõi huyền nhiệm đó, con người cần đến một sự can đảm lớn lao -dấn bước vào đêm tối không một ánh đèn.

Một vị Thiền sư chào từ giả một trong những môn đệ của mình vào một đêm tối trời. Người học trò không khỏi lo lắng, sợ hãi bởi vì y phải đi qua một cánh rừng khoảng chừng mười dặm. Đó là một cánh rừng rậm hoang vu với nhiều dã thú và trời lại tối –đen kịch như một đêm ba mươi không trăng sao. Trời đã vào khuya, dễ chừng đã quá nửa đêm. Mãi ham chuyện vãn với thầy, y đã quên mất cả thời gian.

Thấy người học trò của mình đang lo sợ, ông thầy bảo, “Ngươi có vẻ lo lắng như vậy, được rồi, ta sẽ cho ngươi một cây đèn.” Xong ông ta trao vào tay người đệ tử một cây đèn lồng và đốt đèn lên. Khi người đệ tử cảm ơn và bước xuống những từng cấp, ông thầy bỗng kêu giựt lại và bảo, “Ngưng lại một tí.” Xong ông thầy đến gần, thổi tắt ngọn đèn và nói, “Một ông thầy thực sự chỉ cho sự can đảm; y không trợ lực cho sự hèn nhát. Hãy đi vào đêm tối và trở thành ngọn đèn của chính mình. Nên nhớ rằng, không có ngọn đèn của bất cứ ai khác giúp ích gì cho ngươi cả; ngươi sẽ phải vươn đến ngọn đèn của riêng mình. Ngươi phải là ngọn lửa của chính mình. Hãy bước vào đêm tối, can đảm lên.” Ông ta bảo rằng một ông thầy thực sự không trợ lực cho sự hèn nhát. Bằng một cử chỉ nhỏ, thổi tắt ngọn đèn, vị thầy đã trao truyền cho người học trò một thông điệp lớn lao: Tín ngưỡng chỉ dành cho những người can đảm.

Những môn đồ thực sự của Chúa Giêsu là những con người can đảm. Họ không có bao nhiêu, họ rất ít -bạn có thể đếm được trên đầu ngón tay. (3) Những môn đồ thực sự của Đức Phật là những người can đảm. Những con chiên Cơ Đốc, những Phật tử thì không.

Những người đến với tôi hôm nay đều là những người thực sự can đảm. Một khi tôi đã ra đi, con cái, cháu chắt bạn có thể thờ phượng, tôn kính tôi, thế nhưng họ sẽ không phải là những người can đảm.

Tôn giáo chỉ thực sự có mặt khi có một vị thầy còn sống để sống đạo cho bạn. Khi vị thầy qua đời, tôn giáo cũng chết theo luôn. Lúc đó những con người hèn nhát tụ tập cùng nhau quanh một cái tôn giáo chết, nhằm giúp cho họ không còn sợ hãi. Họ thờ phượng những kinh điển, những chữ nghĩa ngôn từ, những bức tượng –toàn là những vật chết.

Thế nhưng khi Chúa Giêsu còn đó, khi Đức Phật còn đó, hay Mohmmed còn đó thì họ lại vô cùng sợ hãi. Họ tìm đủ một ngàn lẻ một phương cách để chạy trốn, một ngàn lẻ một lý do để bào chữa cho sự trốn chạy của mình. Họ còn lên án luôn cả một vị thầy thực sự -tại sao? Bởi vì một ông thầy thực sự không hề hỗ trợ cho sự hèn nhát của bạn. Ông ta không cho bạn thêm bất cứ sự tham lam nào - bạn đã có quá nhiều rồi- và ông ta cũng không làm cho bạn sợ hãi. Tất cả mọi nỗ lực của ông ta chỉ là nhằm lấy ra khỏi bạn mọi sợ hãi, tham đắm, để bạn có thể có đủ khả năng sống trọn đời mình trong toàn vẹn nhất thể.

Cơ Đốc giáo và những tôn giáo tương tự đã phải ra đời như thế. Chúng nên được tha thứ; không có gì để bạn phải giận dữ đối với chúng. Tuy nhiên bây giờ chúng cũng nên cuốn gói ra đi -thế giới hôm nay không còn cần đến chúng nữa. Chúng đang sụp đổ, đang phân hoá, đang hấp hối. Thật ra chúng đã chết rồi. Thế nhưng con người đã đui mù đến độ để biết được những nhà thờ, đền chùa của họ đã chết phải trải qua một quá trình lâu dài như thế. Họ rất mực vô ý thức, họ không thể hiểu được điều này ngay lập tức. Cơ Đốc giáo đã chết, Ấn giáo đã chết, Hồi giáo đã chết. Trong Hồi giáo chỉ còn một mảng nhỏ là còn sống động, còn lửa –đó là huyền môn phái Sufi. Trong Cơ Đốc giáo chỉ còn lại một vài ông thánh là đang sống, ngoài ra giáo hội, giáo hoàng, Vatican chỉ là những nghĩa địa, những nhà mồ.

Trong Ấn Giáo cũng chỉ còn lại vài vị thánh -một Krishnamurti, có thể kể thêm vào đó một Raman- quả tình rất mực hiếm hoi cho một khoảng cách thời gian khá xa giữa họ. Ngoài ra shankaracharyas đều chỉ là những xác chết. Trong Phật giáo chỉ còn lại Thiền, và Do Thái giáo còn lại Hassid. Thế nhưng không có ai chịu tìm đến một vị thầy còn đang sống.

Một tôn giáo đã được tổ chức hoá không còn là một tôn giáo thực sự. Tôn giáo vô tổ chức, nổi loạn, phi chính thống, dị giáo mới là tôn giáo thực sự -luôn luôn như thế. Tôn giáo luôn luôn xuất hiện như là một cuộc nổi dậy -cốt lõi tinh thần của nó là sự nổi loạn. Thời của Cơ Đốc giáo, Ấn giáo, Hồi giáo đã đi qua. Trong tương lai, một loại hình tôn giáo hoàn toàn khác biệt, một bầu khí hoàn toàn khác biệt sẽ phủ trùm trái đất này. Những tôn giáo sẽ biến mất; sẽ chỉ còn lại một loại hình thuần tuý tín ngưỡng. Con người sẽ tự tìm lấy tôn giáo của riêng cá nhân mình; người cầu nguyện của riêng mình, cách thức cầu nguyện của riêng mình. Sẽ không còn có nhu cầu đi theo “toa thuốc” của bất cứ ai –đó không phải là đạo lộ, không phải là phương cách của người dũng cảm. Đó là cách thế của kẻ hèn nhát.

Và Thượng Đế rất mực sẵn sàng -bạn chỉ cần đủ can
đảm để nhìn thẳng vào mắt người.

Bạn hỏi tôi: Thế rồi chết và phục sinh trở thành tôn giáo của phương Tây. Đúng như vậy. Cơ Đốc giáo chẳng bao giờ quan tâm đến Chúa Giêsu; họ chỉ quan tâm đến cái thập tự giá. Họ không thờ phượng Chúa Giêsu, họ đang thờ phượng cây thập tự giá. Mà thập tự giá là biểu tượng của sự chết. Tại sao? Bởi vì cái chết là nỗi sợ căn bản. Làm cho con người cảnh giác về cái chết của họ là làm cho họ sợ hãi. Nếu bạn làm cho đầu óc của ai đó tràn ngập ý tưởng chết chóc, sẽ có khả năng là y bắt đầu lo sợ, run rẩy. Trong tình huống như vậy bạn có thể biến y thành nạn nhân một cách dễ dàng; bạn có thể cải đổi y theo bất cứ cái vô nghĩa nào. Y sẵn sàng tin vào mọi thứ - nếu như bạn chỉ cần hứa hẹn mang đến cho y sự bất tử.

Thế rồi những người theo Cơ Đốc giáo đưa ra lời khuyến cáo, “Những ai theo đạo sẽ được cứu rỗi. Những ai ở ngoài, chúng tôi không bảo đảm. Họ sẽ bị diệt vong. Họ không thể được cứu rỗi.” Tất cả các tôn giáo khác cũng có một loại ngôn ngữ y như thế. Họ tạo ra tâm lý sợ hãi. Gieo rắc cái chết vào đầu óc con người làm cho người ta sợ hãi –có ai lại không sợ hãi cái chết? Thế là một con người sợ hãi bị đốn ngã để được cải đổi thành nô lệ một cách dễ dàng.

Và tại sao lại có chuyện phục sinh? Chết và phục sinh đã trở thành nền tảng cho Cơ Đốc giáo ở phương Tây. Cái chết cho bạn sự sợ hãi và sự hứa hẹn phục sinh cho bạn sự ham muốn. Nếu bạn chết trong vòng tay của giáo hội, bạn sẽ được phục sinh. Phục sinh để thành một thánh linh, đó là tất cả những gì mà bạn luôn mơ ước, tất cả những gì mà bạn luôn cần đến -rất đổi tuyệt vời, còn gì hơn thế nữa, với một xác thân sáng láng như vàng ròng, tỏa hào quang chung quanh, bạn sẽ được phục sinh.

Đây là những cái trò sợ hãi/tham muốn, thưởng/phạt cổ điển. Đây cũng là những gì mà B. F. Skinner đã làm với những con chuột của ông ta: Làm cho chúng sợ hãi để chúng bắt đầu thực hiện những gì bạn muốn. Đây cũng là những gì mà bạn được trông thấy trong gánh xiệc: làm cho con voi phải sợ hãi khuất phục -một con vật dũng cảm và thông minh như thế, nhưng chỉ làm cho nó sợ là có thể sai khiến. Thế là nó bắt đầu làm những trò xuẩn động cho bạn –nó sẽ ngồi lên ghế, sẽ qùy xuống trước người quản tượng … người mà nó có thể giết chết một cách dễ dàng. Ngay cả những con sư tử, khi trông thấy chiếc roi cũng phải run sợ -chỉ việc làm cho nó sợ, thế thôi. Ngay cả sư tử cũng có thể được thuần hoá, voi cũng có thể được huấn luyện và đưa vào nền nếp. Chỉ việc tạo ra sợ hãi và ban thưởng -nếu con voi tuân theo lệnh của bạn, thưởng cho nó thức ăn ngon; nếu nó không theo lệnh, bỏ đói nó.Đó là điều mà những cái mệnh danh là tôn giáo đã và đang làm đối với con người. Một kỹ thuật rất mực đơn giản. Người ta dạy về chuyện phạm tội và tội lỗi. Một cách tự nhiên, nếu bạn muốn làm cho người ta sợ -và đó là cách duy nhất để khai thác họ- bạn sẽ dạy cho họ rằng tất cả mọi chuyện trên thế gian này đều là tội lỗi, tất cả những gì bạn đang hưởng thụ cũng đều là tội lỗi. Cái chết gây nên sự sợ hãi, nhưng cái chết còn xa quá. Sau năm chục năm hay bảy chục năm bạn mới chết –không ai phải bận tâm lắm. “Bảy chục năm? Để coi sao. Ngay bây giờ chúng tôi chưa chết mà.”

May ra chỉ có người già mới sợ hãi lo lắng. Đó là lý do tại sao bạn thấy rất nhiều người già trong các nhà thờ, chùa chiền. Các bà già, ông già –bà già thì nhiều hơn ông già, bởi vì họ sợ hãi hơn. Già, và cái chết đến kề bên, thế là họ biết rằng đã đến lúc phải làm một cái gì đó. Đời sống đang trôi qua, đang cạn dần, họ phải toan tính như thế nào đó cho tương lai mình.

Bạn có thấy người trẻ trong nhà thờ, trong chùa của bạn? Hãy lưu ý rằng, bất cứ ở đâu bạn thấy giới trẻ, ở đó tôn giáo còn sống động. Một người trẻ nếu quan tâm đến tôn giáo, cái tôn giáo đó sẽ không thể dính dáng đến sợ hãi và cái chết. Tôn giáo của y sẽ là tôn giáo của sự sống.

Rất nhiều lần người ta đến gặp tôi và bảo, “Tại sao có rất nhiều người trẻ đến với ngài như thế?” Họ đến đây là vì tôi rao truyền cho họ tôn giáo của sự sống, của yêu thương, của an lạc. Tôi không tạo ra mặc cảm phạm tội và tôi cũng không làm cái chuyện điều kiện hoá đầu óc của họ theo cái kiểu, “Cái này là tội, cái kia là tội”. Dĩ nhiên là có những sai lầm, nhưng đó không phải là tội lỗi. Sai lầm, chắc chắn là phải có rồi –nhưng một sai lầm là một sai lầm. Nếu bạn đang làm một bài toán cộng, ví dụ hai cộng hai bằng năm, đó phải chăng là một tội lỗi? Không, đó chỉ là một sai lầm, có thể sửa chữa được. Không có nhu cầu phải quẳng bạn vào địa ngục đời đời chỉ vì bạn cộng hai với hai bằng năm. Đây đơn thuần chỉ là một sai lầm, có thể tha thứ được.Tất cả những gì mà bạn gọi là tội lỗi chẳng qua chỉ là những sai lầm. Mà sai lầm cũng là một phương thế để học hỏi. Những ai không hề phạm phải bất cứ sai lầm nào đều là những người ngu xuẩn nhất, bởi vì họ sẽ chẳng bao giờ trưởng thành. Tôi dạy bạn rằng: Cứ việc phạm sai lầm, không có gì để phải sợ hãi chuyện này. Nhưng lưu ý một điều rằng -đừng có phạm cùng một sai lầm lần này qua lần khác, bởi vì như thế quả thật là vô duyên. Phải thật sự sáng tạo, phạm những sai lầm mới mỗi ngày –và học hỏi từ đó. Đừng có phạm cùng một sai lầm mỗi ngày, như vậy là xuẩn động quá. Bạn đã từng phạm cái sai lầm đó một lần, và biết rằng đó là một sai lầm -bạn đã giận điên lên, và đã nhìn thấy cơn giận của mình –bây giờ giận thêm một lần nữa thì thật là điều ngu xuẩn! Bạn đã thấy rõ, đó chỉ là một chuyện vô duyên. Nó có khả năng hủy diệt -hủy diệt người khác và hủy diệt bạn. Nó chẳng hề mang đến bất kỳ lợi lộc nào cho bạn, chẳng có đoá hoa nào nở rộ trong tâm hồn bạn.

Nỗi giận dữ trong bạn sẽ bớt đi chứ không gia tăng. Sống thương yêu, nhân hậu –và rồi bỗng dưng bạn như suối nguồn được khai thông tuôn chảy; bạn trở nên lớn lao hơn, cao thượng hơn; bạn bắt đầu nhẹ bổng đi, bay lên trên tầm thường nhân thế. Học thêm một điều: Khi bạn thương yêu, khi bạn đang yêu, bạn được chắp thêm đôi cánh, bạn có thể bay. Khi bạn thù hận, khi bạn giận dữ, bạn trở nên như một tảng đá nặng nề, chứa đầy trọng lực.

Bạn không thể nhận ra điều đó ư? Thật là đơn giản - giống như hai với hai là bốn. Đời sống là một sự học hỏi, là một ngôi trường. Đó là lý do tại sao chúng ta được gởi đến nơi đây, với chủ đích –không phải là để trừng phạt bạn. Tôi rất muốn thay đổi toàn bộ nhãn quan của bạn về vấn đề này. Bạn đã được dạy dỗ rằng, bạn có mặt ở đây như là một sự trừng phạt –đây là điều tuyệt đối sai lầm. Bạn được gởi đến đây để học hỏi.

Có thể nào Thượng Đế lại là một kẻ tra tấn như thế? Ông ta là một kẻ bạo dâm chăng? -tại sao lại thích thú chuyện tra tấn con người? Và nếu quả đúng như vậy, như những người này thường nói, rằng bạn được đưa đến đây như một sự trừng phạt, thế thì chuyện gì xảy ra cho những con người có mặt lần đầu tiên trên thế gian này? Chắc chắn là phải có những con người tiên khởi, kiếp người đầu tiên của bạn –mà trước đó bạn chưa hề phạm phải bất cứ một tội lỗi gì, bởi vì làm sao bạn có thể phạm tội được nếu như bạn chưa từng có mặt ở đây? Và bởi vì bạn không thể phạm bất cứ tội lỗi nào -thế thì tại sao bạn lại bị đưa đến cõi đời này lần đầu tiên?

Họ đã không có một giải đáp nào. Kỳ Na giáo, Ấn giáo, Hồi giáo đã không có lời giải đáp cho câu hỏi, tại sao con người được đưa đến chốn này? Có thể bạn có mặt ở đây trong kiếp này là vì bạn đã từng phạm tội ở những kiếp trước. Cũng OK đi, thế nhưng đối với kiếp đầu tiên thì sao? Và giả dụ như, đây là kiếp đầu tiên của bạn như người Cơ Đốc tin tưởng, thế thì tại sao bạn lại bị đưa xuống đây? Bây giờ người ta vẽ ra một chuyện cực kỳ phi lý: Bởi vì bạn đã phạm tội tổ tông –cái ông Adam đã gây nên tội. Bạn đâu có liên hệ gì tới cái ông Adam này, đây là một chuyện buồn cười. Một người nào đó bạn không hề biết tới, ngay cả không biết rằng y có hiện hữu hay không, đã phạm một tội lỗi gì đó và thế là cả nhân loại đều phải gánh chịu khổ đau theo. Cha của bạn phạm tội và rồi bạn bị tống vào tù. Mà ngay cả cái ông Adam này cũng không phải là cha của bạn, cũng không phải là ông nội, ông cố, ông sơ của bạn –ông ta chỉ là con người đầu tiên.Chưa kể hành động của ông ta cũng không có vẻ gì là một tội ác. Có thể xem như một dũng cảm đơn thuần, một ý thức nổi loạn. Mỗi đứa trẻ đều cần một xương sống đứng thẳng như thế. Đức Chúa Trời đã răn đe Adam rằng: “Đừng ăn trái cây này. Đây là cây tri thức.” Và Adam đã ăn trái cây đó. Tôi cho rằng bất cứ ai có linh hồn đều cũng sẽ làm một việc giống y như thế. Nếu Adam là một thi hài biết thở, câm điếc dở hơi, y sẽ tuyệt đối vâng lời. Chắc là Adam đã bị thử thách; mà thật ra, đây là một dụng ý từ đầu. Bằng không, với hàng triệu triệu cái cây trên trái đất này –hãy tưởng tượng xem, nếu Đức Chúa Trời không chỉ ra một cái cây đặc biệt nào thì chắc là Adam khó mà tìm ra được nó, vô phương! Nhưng bởi vì đây chỉ là một cái cây duy nhất trong vườn địa đàng, và cái ngôi vườn của Đức Chúa Trời thì bao la vô cùng vô tận. Đây chỉ là một cái cây duy nhất, và ngài phán, “Đừng ăn trái cây này. Nếu ngươi ăn trái cây tri thức, ngươi sẽ bị trục xuất.”

Theo nhận định của cá nhân tôi thì, Đức Chúa Trời đã đặt ra một thử thách đối với Adam. Người muốn xem thử Adam còn sống hay đã chết. Người muốn thử xem Adam có đủ khả năng để bất tuân phục, để trả lời không hay không –hay ông ta là một con người chỉ biết vâng dạ, một “yes-man”. Và Adam đã chứng tỏ cho thấy cái dũng khí của mình: ông ta đã ăn trái cấm. Ông ta đã sẵn sàng để được quẳng vào trần gian, nhưng đồng thời đã biểu lộ cái ý chí của mình. Đó không phải là tội lỗi mà rất can đảm.

Mỗi đứa trẻ rồi phải bất phục tùng người cha của mình vào một ngày nào đó. Mỗi đứa trẻ rồi phải bất phục tùng người mẹ của mình một ngày nào đó. Thật ra, cái ngày mà bạn bắt đầu không vâng lời, đó cũng là ngày bạn bắt đầu lớn khôn –chưa bao giờ trước đó. Thế nên chỉ có những đứa trẻ đần độn là chẳng bao giờ biết đến chuyện bất phục tùng. Còn những đứa trẻ thông minh, chắc chắn là sẽ không chịu nghe lời một cách dễ dàng, trái lại còn tìm đủ một ngàn lẻ một cách để qua mặt cha mẹ. Bạn có thể thấy chuyện này nhan nhản chung quanh: những trẻ thông minh thường bất trị. Bởi vì y phải trưởng dưỡng cái linh hồn của chính mình –còn nếu như y cứ tiếp tục vâng lời, vâng lời và vâng lời, bao giờ thì y mới lớn khôn đây? làm cách nào để y lớn khôn được? Y sẽ luôn là một tên đần độn và què quặt. Y sẽ không bao giờ có được cái hồn, cái nết riêng.

Không, Adam chẳng hề phạm tội gì cả; Adam là ông thánh đầu tiên. Ông ta đã bất tuân phục Đức Chúa Trời và đó là điều mà ngài muốn như vậy. Đó chính là thánh ý Chúa -rằng Adam nên bất tuân phục người. Cãi lời Chúa, Adam sẽ bắt đầu một cuộc viễn du vào cõi trần gian hệ lụy; ông ta sẽ đánh mất thời thơ dại đầu tiên của mình. Và rồi ông ta sẽ mắc phải không biết bao nhiêu lầm lỗi, và sẽ học hỏi thêm từ đó.

Rồi đến một ngày ông ta sẽ quay về -như Chúa Giêsu, như Đức Phật, như Mahavira, như Krishna, ông ta sẽ quay về.

Bỏ ra đi là một bắt buộc để quay trở về. Điều này thực sự không có gì gọi là chống lại Chúa mà là điều do Chúa hoạch định, muốn được xảy ra. Tuyệt đối như thế. Thế nên tôi không cho đây là một tội lỗi. Tại sao Adam bị gọi là kẻ tội lỗi? Đó là vì những loại tôn giáo của bạn đã nương tựa vào việc gọi bạn là những kẻ tội lỗi, vào việc lên án bạn. Càng bị lên án chừng nào, bạn sẽ phải qùy xuống hôn chân họ chừng nấy. Càng bị lên án chừng nào, bạn sẽ càng bò lê trên trái đất và van xin họ chừng nấy. Càng bị lên án, bạn càng trở nên sợ hãi. Càng sợ hãi chừng nào, bạn càng cần đến những kẻ trung gian, những thừa sai.

Bạn không biết Chúa Trời đang ở nơi đâu. Nhưng các ông giáo sĩ của bạn biết, ông giáo hoàng của bạn biết, họ có đường dây trực tiếp với Chúa. Nếu họ can thiệp, và chỉ có họ can thiệp, bạn mới được cứu rỗi -bằng không, toàn bộ cuộc đời của bạn chỉ là tội lỗi và tội lỗi. Chỉ có họ mới có khả năng thuyết phục Chúa để cứu rỗi bạn. Đây là toàn bộ mánh khoé, mánh khoé của giáo sĩ. Giáo sĩ không là một người tín ngưỡng mà thực sự là một con buôn –làm dịch vụ trên danh nghĩa của tôn giáo, khai thác tôn giáo.

Cái nghề tệ hại nhất trên thế gian này không phải là nghề gái điếm, cái nghề tệ hại nhất là giáo sĩ.

“Tại sao ông ta không giống như Theseus, Jason hay Hermes?” Ông ta giống như vậy. “Ý niệm về tội lỗi phải chăng chỉ là một trò gạt gẫm? Có phải mục đích chỉ là để làm cho con người phải quán tưởng về nó?”

Vâng, đó là một mánh khoé, nhưng không phải là để làm cho con người quán tưởng mà là để biến họ thành những kẻ nô lệ. Quán tưởng là một chuyện hoàn toàn khác biệt. Quán tưởng không xuất phát từ sợ hãi mà bắt nguồn từ hiểu biết, từ yêu thương, từ từ bi vô hạn. Quán tưởng xuất phát từ sống trọn đời bạn trong mọi thời tiết, trong suốt bốn mùa. Nhìn sâu vào từng mảnh đời sống, hiểu nó -nếu nó vô nghĩa, liệng bỏ đi; nếu nó có ý nghĩa, giữ nó lại- từng tí một, bạn tiếp tục góp nhặt những gì thiết yếu và liệng bỏ những gì không cần thiết. Cả hai đều cùng có mặt ở đó. Vỏ trấu và hạt lúa. Bông hồng và cỏ dại. Cả hai đều cùng có mặt. Vấn đề đặt ra cho con người là cần phải biết phân biệt đâu là thóc đâu là trấu để liệng trấu và nhặt thóc.

Cái thông minh tối thiểu nầy cần phải có, bằng không, bạn không thể nào trở thành một con người tín ngưỡng. Những nỗi sợ hãi này không mang đến cho bạn hiểu biết. Thực ra chúng là những đám mây che mờ trí tuệ, làm cho bạn hoang mang hơn về đời sống. Chúng không cho phép bạn thể nhập vào cuộc đời một cách trọn vẹn để thể nghiệm nó –chúng chống lại kinh nghiệm cá nhân.

Thiền quán đến với bạn khi bạn thực sự sống và khi bạn thấy được đời sống nguyên trạng như nó xảy ra. Không phải bởi vì Đức Phật cho rằng sân hận là điều bất thiện -để rồi bạn lặp lại như con vẹt, như con mọt sách; điều này chẳng giúp ích gì cho bạn cả- mà bạn phải nhìn sâu vào cơn giận của mình, từ đó sự hiểu biết khởi dậy, rằng sân hận là vô nghĩa, là chất độc. Cũng không phải vì Krishna cho rằng, “Hãy trao tất cả vào tay Thượng Đế, hãy quy phục ngài” rồi bạn nghe theo một cách mù quáng

–không phải vậy, theo đúng lời của Krishna bạn sẽ không bao giờ vươn tới Thượng Đế- thế nhưng bạn phải thấy
được bằng cách nào mà cái ngã của bạn đã tạo ra tất cả
mọi khổ đau, bất hạnh cho bạn.

Thấy được như vậy, một ngày nào đó bạn sẽ buông bỏ cái ngã và nói với mình, “Bây giờ thì tôi sẽ sống một cách trọn vẹn trong Thượng Đế. Bất cứ điều gì Thượng Đế muốn thông qua tôi, sẽ xảy ra. Tôi không còn bất cứ tham cầu nào của riêng mình. Tôi không còn ý nguyện nào của riêng mình. Tôi buông bỏ mọi ý nguyện.

Thấy rõ được khổ đau mà cái ngã mang đến, sự buông bỏ khởi dậy. Thấy rõ sự bất hạnh mà sân hận mang lại, sự thương yêu khởi dậy. Thấy rõ được khổ đau mà dục tình mang lại, sự phạm hạnh khởi dậy –brahmacharya, độc thân. Thế nhưng con người phải kinh qua nó –không hề có con đường tắt, và những điều này cũng không thể được vay mượn từ bất cứ ai.

Câu hỏi thứ hai

Tại sao ngài cứ khẳng định mãi về sự phi lý quá mức như thế? Có gì sai trái với chuyện hợp lý?

Bởi vì cái gọi là hợp lý chưa đủ hợp lý. Đó chính là sự sai lầm. Nếu bạn là con người thực sự thuần lý bạn sẽ thấy có không biết bao nhiêu điều phi lý trong đời sống. Là một người thuần lý, làm sao y có thể tránh không nhìn tới những cái phi lý này? Một người thuần lý nhất định là sẽ rơi tỏm vào bao nhiêu sự kiện phi lý.

Tình yêu của bạn cũng là một phi lý. Bạn yêu một cô gái, bạn không thể nào tìm ra lý lẽ cho việc này. Có thể đơn giản bạn chỉ nhún vai và bảo, “Nó xảy đến như vậy.” Hoặc giả bạn tìm ra một vài lối giải thích khác -bạn sẽ nói rằng nàng xinh đẹp, hoặc lý do nọ lý do kia. Thế nhưng có thể đối với kẻ khác, nàng không xinh đẹp chút nào; không có ai tương tư nàng cả. Như vậy đây không phải là một trường hợp đơn giản –không phải là vì nàng xinh đẹp mà bạn yêu nàng. Sự thực nằm ở một nơi khác -bởi vì bạn yêu nàng, thế nên nàng trở nên xinh đẹp. Rồi một ngày nào đó, khi kết hôn với nàng, bỗng dưng bạn thấy nàng không còn xinh đẹp nữa. Thế là bạn bắt đầu suy nghĩ, “Ta có khùng không? Tại sao ta lại đi yêu người đàn bà này?” Lúc đó có thể bạn sẽ cho rằng nàng là người phụ nữ tệ hại nhất trên thế gian này.Vợ và chồng không bao giờ trông tuyệt vời trước mắt nhau -bởi lẽ cái tình yêu đó, cái mà người ta gọi là tình yêu, cái ảo tưởng đó, đã mòn rách một cách mau chóng. Nếu bạn không bao giờ lấy được người mình yêu bạn có thể yêu nàng đến trọn đời –chuyện thường là như thế. Đó là lý do tại sao Majanu cứ không ngừng yêu đương và than khóc, “Laila, Laila, Laila!” -bởi vì y đã không thể lấy được nàng. Tuy nhiên thực ra y là một người may mắn. Những ai lấy được nàng Laila của mình, họ biết rằng một khi bạn có nàng lúc đó bạn lại cầu Trời khẩn Phật, “Làm sao để thoát khỏi nàng đây?”

huyện gì đã xảy ra? Đây không phải là vấn đề nhan sắc –có một cái gì đó nghịch lý ở trong bạn, một cái gì đó lắng sâu trong vô thức mà bạn không nhận ra đã chiếm lĩnh bạn.

Bây giờ thì ngành tâm lý học về vô thức đã đào sâu hơn vào vấn đề này. Mỗi đứa trẻ, trai hay gái đều mang trong người hai loại nhân cách –nhân cách của người mẹ và nhân cách của người cha, bởi vì một đứa trẻ được cấu thành bởi hai yếu tố tâm sinh lý. Đó là một tổng hợp của hai con người, hai nhân cách -một phần nào đó của người cha và một phần nào đó của người mẹ. Nếu đứa trẻ là trai, phần mẫu-tính trong y sẽ không ngừng tìm kiếm những người nữ gần giống với mẫu người đàn bà trong vô thức của y. Mẫu người này chẳng ai xa lạ, chính là phần mẫu- tính ở trong bạn. Thế rồi khi có ai đó xứng hợp với mẫu người đàn bà ở trong bạn, bạn yêu ngay người đó -thế nhưng đây là chuyện phi lý hoàn toàn.

Chuyện xảy ra cũng giống y như vậy khi bạn yêu một người đàn ông. Bạn mang theo hình ảnh của người cha trong vô thức –và rồi khi có ai đó xứng hợp với cái hình ảnh đó … Nhưng sẽ không có ai ăn khớp hoàn toàn với cái hình ảnh này cả, vấn nạn là ở đây. Bạn sẽ không có được cha mình như một người chồng; cha bạn không thể là chồng bạn, mẹ bạn không thể là vợ bạn.

Và không có hai cá nhân nào lại giống y nhau –đây cũng là một vấn nạn. Thế nhưng bạn lại cứ đang chạy đi tìm kiếm hình ảnh của mẹ mình một cách vô thức. Khi bỗng dưng bạn thấy một cô gái nào đó hạp nhãn với mình, đó chính là hình ảnh của mẹ bạn –nàng giống với mẹ bạn ở một phương diện nào đó. Nhưng chỉ một vài phương diện nào đó thôi. Có thể là giọng nói, có thể là màu mắt, có thể là mái tóc của nàng. Hơặc có thể là dáng đi. Nhưng bạn không hề biết, bạn không hề ý thức được điều đó. Nó tiềm ẩn trong vô thức –nó ẩn dấu trong tận cùng sâu thẳm. Và bạn yêu nàng. Thế nhưng không hề có bất cứ người đàn bà nào có thể giống hệt y như mẹ bạn, nên không sớm thì muộn mọi chuyện bắt đầu xảy ra chẳng giống với mẹ bạn chút nào. Rồi xáo trộn bùng nổ - mùa trăng mật chấm dứt.

Đây là những sự kiện nghịch thường. Con người, nếu thực sự thuần lý, nhất định sẽ rơi tỏm vào những sự kiện vô cùng phi lý như thế. Cho dù nhà toán học, luận lý học vĩ đại nhất của bạn khi yêu một người nữ, cũng sẽ rơi vào sự nghịch lý, hoàn toàn nghịch lý.

Tại sao tôi lại chú trọng quá mức đến chuyện nghịch lý? Bởi vi đối với tôi, lý trí chỉ mới nằm ở khoảng giữa. Ở dưới lý trí là phi lý -sự phi lý của vô thức. Và ở trên lý trí cũng lại là phi lý -sự phi lý của siêu thức. Và tâm thức chỉ là một cái tâm rất nhỏ, cực nhỏ. Nằm ở phía dưới nó là cả một đại dương: dục tình, sân hận, tham lam, chiếm hữu, ganh tỵ, bạo động –toàn bộ cái quá khứ súc vật nằm ở đó. Cái quá khứ súc vật hiện hữu trong vô thức của bạn là tuyệt đối phi lý.

Thỉnh thoảng bạn có để ý không? –khi một con người giận dữ thực sự, y có vẻ giống với súc vật hơn là người. Khi một người đàn ông thực sự nổi cơn thịnh nộ, y sủa như một con chó, gầm thét như con sư tử, nhảy như cọp, thái độ cư xử chẳng khác gì một con khỉ. Đó là lý do tại sao sau cơn giận, bạn sẽ không khỏi cảm thấy bối rối ngượng ngùng và ngỏ lời, “Xin lỗi”. Và bạn sẽ nói thêm, “Mặc dù tôi … tại sao nó đã xảy ra như vậy, tôi không hề biết.” Thực ra nó đến từ phần dưới, từ căn tầng hầm trong con người của bạn; nó đã ngự trị bạn.

Nằm ở phía dưới lý trí của bạn là một đại lục rộng lớn của phi lý. Những súc vật, cỏ cây, sỏi đá cùng có mặt ở đây –đó là toàn bộ quá khứ. Đó cũng là ý nghĩa đích thực của lý thuyết cho rằng bạn đã tái sanh trong vô vàn kiếp khác nhau. Có đến tám mươi bốn ngàn loại sinh –yonis- bạn đã sống qua tám mươi bốn ngàn kiếp trong những cảnh giới khác nhau. Có lúc nào đó bạn trì trệ như một tảng đá -một phần của sỏi đá vẫn còn được mang theo trong vô thức của bạn. Một lúc nào đó bạn đã là một cái cây –phần cỏ cây vẫn còn được tiếp tục mang theo trong bạn, cả hoa lẫn gai. Bạn đã là một con chó, con cọp, con chồn… Tất cả đều được mang theo cùng với bạn -chúng luôn có mặt ở đó, chồng chất lên nhau. Bất cứ lúc nào bạn
đánh mất lý trí, phần phi lý chỗi dậy và chiếm trọn bạn.

Nằm ở bên trên, là phần siêu thức. Đó cũng là phần phi lý. Thượng Đế dấu mặt ở đó. Tầng dưới là tầng súc vật, tầng trên là Thượng Đế. Nếu bạn rơi xuống dưới mức con người, bạn trở thành súc vật, nếu bạn vượt lên trên, bạn trở thành bậc thánh. Người ta sợ hãi chuyện phi lý bởi vì họ chỉ biết đến một loại phi lý duy nhất -ở tầm mức dưới con người. Còn tất cả những tôn giáo lớn thì chỉ dạy về cái phi lý ở tầng trên. Bạn phải đi vượt cao hơn chính mình. Bạn phải buông bỏ nền tảng luận lý của mình.

Khi bạn giận dữ nó xảy ra, bạn rơi xuống dưới tầng lý trí. Khi bạn thiền định nó cũng lại xảy ra, bạn vượt lên trên tầng lý trí –nhưng trong cả hai trường hợp bạn đều đi vượt ra ngoài lý trí. Khi một người điên khùng, y không còn lý trí. Khi một người trở thành bậc thánh, y vượt lên khỏi lý trí. Đó là lý do tại sao thánh nhân và người khùng có một chút gì đó giống nhau -một điểm tương đồng tối thiểu: Tâm của cả hai không dựa trên lý trí. Dưới tầng lý trí là một đại lục mênh mông của phi lý tính. Ở trên tầng lý trí là nguyên cả một bầu trời vô tận của thánh linh.

Và Thiền đặc biệt là phi lý. Bạn không thể hiểu được nó bằng lý trí của mình.

Tôi vừa mới đọc một cuốn sách của Aldous Huxley (4). Ông ta kể chuyện về một Thiền sư Trung Hoa: “Vị Thiền sư Trung hoa, Kaizenji, cho tổ chức một buổi trà đàm vào một đêm giá lạnh. Ông bảo đồ chúng, ‘Có một cái gì đó. Nó đen như là mực tàu. Nó chống đỡ trời đất. Nó luôn luôn hiển hiện ra trong hoạt động, nhưng không ai có thể nắm bắt được nó. Này đồ chúng, làm thế nào các ngươi nắm bắt nó đây?’

“Ông ta đang ám chỉ đến bản thể của tathata –chân như- hay Đạo, hay Pháp. Ông ta đang ám chỉ về bản thể của hiện hữu tự thân. Ông ta bảo, ‘Có một cái gì đó...’ Một cái gì đó, có nghĩa là không cách gì có thể mô tả rành rẽ được, chỉ ra được, nó rất mực rộng lớn. ‘Nó đen như là mực tàu’ -chẳng khác gì đêm ba mươi. Bạn có thể lạc lối, chìm lỉm mất tăm ở trong đó. Nó không giống như ánh sáng, nó giống với bóng tối hơn. Tại sao? Bởi vì dưới ánh sáng, mọi sự phân biệt rất rõ ràng: Bạn biết đó là cái cây hay cái trụ, đàn ông hay đàn bà -bạn nhận ra sự khác biệt.

Dưới ánh sáng, muôn màu muôn vẻ hiện ra. Trong bóng tối, chỉ một màu duy nhất. Nếu bổng dưng trời sụp tối, bạn tìm ra đâu là cái cây, cột trụ, đàn ông, đàn bà? Tất cả đều biến mất trong nhất thể. Đó là tathata – đó là chân như, là Đạo, là Pháp, là chân lý, hay Thượng Đế … Bạn muốn gọi tên nào cũng được -tất cả đều giống nhau, tất cả đều có cùng một ý nghĩa, tất cả đều chỉ là những ẩn dụ.

“Nó chống đỡ trời đất. Nó luôn luôn hiển hiện ra trong hoạt động, nhưng không ai có thể nắm bắt được nó. Này đồ chúng, làm thế nào các ngươi nắm bắt nó đây?” Ông ta đang ngụ ý đến bản thể của chân như, dĩ nhiên là một cách ẩn dụ…’

Và đây cũng không phải là một câu hỏi bình thường. Các vị Thiền sư thường nêu ra những câu hỏi trong những tình huống đặc biệt. Ở đây mọi chuyện đã khá rõ ràng. Trời đang rất mực giá lạnh ngoài kia, tiệc trà đã sẵn sàng, ấm trà sôi sòng sọc, mùi trà thơm bay thoang thoảng khắp căn phòng, ông thầy đang ngồi đó với đám môn đệ, và đột nhiên ông giáng xuống họ một câu hỏi. Thật là hoàn toàn bất ngờ. Bây giờ đâu phải là lúc nói đến những chuyện triết lý xa vời; trời đang giá lạnh ở ngoài kia và họ đang mong chờ được uống một tách trà nóng. Và tiệc trà đã chuẩn bị sẵn sàng, nhưng lại kèm theo một câu hỏi cực kỳ hóc búa và nguy hiểm, bởi vì nếu bạn trả lời bậy –đây là cách dạy đồ chúng của những vị Thiền sư- ông thầy sẽ đuổi bạn trở về nhà ngay lập tức. Tiệc trà sẽ được chấm dứt ngay cả khi nó chưa được bắt đầu.

“Tất cả môn đồ của Kaizenji chẳng ai biết cách trả lời câu hỏi này như thế nào.” Không phải là vì họ không thể nói ra những triết lý cao thâm, không phải là họ không biết cách diễn lời đạt ý -họ có những khả năng đó. Thế nhưng một vị Thiền sư không hỏi đến những lời, ông ta hỏi đến tuệ giác của bạn. Trừ phi bạn thân chứng, bạn nếm trải qua, bạn không thể nào nói lên được gì cả -và tất cả những gì mà bạn nói ra cũng chỉ hoàn toàn vô nghĩa thôi. Lý trí có thể đề xuất ra nhiều giải đáp, thế nhưng tất cả sẽ không được chấp nhận. Câu trả lời giải được phát xuất từ kinh nghiệm hiện sinh.

“Cuối cùng một người trong đồ chúng, Tai Shuso, đã thử đánh liều: ‘Ta không nắm bắt được nó vì ta đã cố gắng nắm bắt nó trong lúc động.’ Tai Shuso muốn ngụ ý rằng khi một người thiền quán trong tĩnh lặng, tathata sẽ xuất hiện trong y.”

Anh ta cho rằng nếu bạn tĩnh lặng, không động, nếu tâm bạn không chạy nhảy lăng xăng -tất cả đều ngưng đọng, tâm trụ lại, không có bất kỳ một hoạt động nào, hoàn toàn vô-vi, bất động –nó sẽ xuất hiện. Cái Đạo đó, cái hiện hữu đó, cái Thượng Đế đó sẽ tràn ngập bạn. Với tâm viên ý mã, không ngừng hoạt động, bạn không thể nào nắm bắt được nó. Nhưng khi cái tâm đã an trụ, nó sẽ đến một cách tự động. Bạn không thể nắm bắt nó khi bạn cố gắng để nắm bắt; bởi vì nỗ lực nắm bắt đồng nghĩa với hoạt động. Thế nhưng nó sẽ đến với bạn khi bạn chỉ như là một cái đồ chứa, một cái dạ con. Nó sẽ đến trong trạng thái âm tính bất động, đón nhận. Anh ta đã trả lời rất mực luận lý. Thế nhưng …

“Kaizenji huỷ bỏ tiệc trà trước khi nó thực sự bắt đầu. Ông ta hoàn toàn không hài lòng với câu trả lời.”

Đây là một câu trả lời thuận lý, nghe rất được –và bạn sẽ cho rằng đây là câu trả lời đúng. Thế nhưng nó chỉ đúng một nữa. Trừ phi tathata –chân như- có thề nắm bắt được cả trong hoạt động, cái tathata này không phải là một nhất thể, trọn vẹn. Nếu bạn không thể tìm thấy Thượng Đế ngay ở ngoài chợ mà chỉ ở trong một hang động sâu thẳm nào đó tại Hy Mã Lạp Sơn thì cái ông Thượng Đế này chỉ là một nửa Thượng Đế. Mà một nửa Thượng Đế có nghĩa là một Thượng Đế chết. Bạn không thể phân chia được Thượng Đế; bạn không thể nói rằng khi bạn đang thiền định trong một hang động tại Hy Mã Lạp Sơn, nó có mặt ở đó. Nó khởi dậy -bạn không cần nắm bắt nó, ngược lại, nó nắm bắt bạn.

Đây là điều mà nhiều người đã từng làm. Họ bảo rằng, “Thoát ly, rời bỏ thế gian. Không thể có Thượng Đế ở đây: Hãy tìm đến Hy Mã Lạp Sơn.” Thế nhưng cái yên tĩnh đó là của Hy Mã Lạp Sơn -chẳng hề can dự gì đến Thượng Đế. Đó là cái yên tĩnh của hang động. Khi quay về với thế gian, vớí con đường ốn ào bụi bặm M.G. Road của Poona này, sau ba mươi năm ngồi lặng yên trong động đá - tất cả cái tĩnh lặng của bạn, tất cả những thành tựu của bạn cũng đều cuốn theo chiều gió, chấm dứt.

Đó là lý do tại sao những người ẩn cư trốn lánh cuộc đời trở nên sợ hãi thế gian -họ không muốn trở lại chốn này, họ chỉ muốn bám víu vào những hang động. Đây là chủ nghĩa thoát ly. Và đây không phải là Thượng Đế mà bạn chỉ tìm thấy trong những hang động. Thượng Đế có mặt khắp mọi nơi. Thượng Đế phải như thế, ở khắp nơi. Ngay cả giữa chợ, ông ta cũng rộn ràng sống động như ở trong Hy Mã Lạp Sơn. Ở Hy Mã Lạp Sơn ông ta yên lặng, ở giữa chợ thì ông ta lại náo nhiệt, ồn ào -hiện hữu ở khắp nơi. Khi bạn ngồi yên, ông ta ngồi yên, khi bạn chạy, ông ta chạy theo –luôn luôn có mặt ở đó.

Câu trả lời của người học tăng rất là hợp lý, nhưng không phải toàn bộ; lý trí không thể đưa ra lời giải đáp cho tổng thể, toàn bộ. Lý trí chỉ biết chia cắt, phân tích, mổ xẻ -ngay cả Thượng Đế cũng bị đem ra mổ xẻ. Thượng Đế không thể bị cắt ra từng mảnh. Ngay cả khi bạn vô minh, Thượng Đế cũng vẫn có đó ở trong bạn. Thượng Đế chính là cái vô minh của bạn –còn ai khác đâu? Khi bạn hiểu biết, Thượng Đế là cái hiểu biết của bạn. Thượng Đế là vô minh và cũng là giác ngộ của bạn. Đó là điều mà Đức Phật đã nói trước đây: Ta bà là niết bàn. Đó là nhất thể; hai khía cạnh của cùng một sự kiện.

Đừng chia cắt –khi chia cắt, bạn đánh mất nó hoàn toàn.

Vị thiền sư đã hủy bỏ tiệc trà. Aldous Huxley đã có lời bình luận về chuyện này. Ông ta nghĩ rằng –A. Huxley là một triết gia lớn- nếu ông ta có mặt ở tiệc trà đó, ông ta cho rằng mình có thể đã đưa ra một câu trả lời hay ho hơn. Ông ta sẽ trả lời như thế nào? Đây là ý kiến của Huxley, “Theo phỏng đoán của tôi, cái tiệc trà kia có thể đã được kéo dài lâu hơn, tối thiểu là cũng trong vài phút, nếu Tai Shuso đã trả lời như sau: ‘Nếu tôi không thể nắm bắt chân như trong lúc động, thì hiển nhiên là cái “Tôi”này phải ngưng hiện hữu , như vậy chân như mới có thể nắm bắt được cái tôi-cũ trước đó để hiệp nhất với chính nó –không phải trong bất động và tĩnh lặng hoàn toàn của thiền định –như xảy ra cho những vị a la hán- nhưng đồng thời cũng ở trong lúc động –như xảy ra cho những vị bồ tát, những người mà cảnh giới ta bà và niết bàn đều chẳng khác gì nhau.”’Câu trả lời này thì còn tệ hơn nữa. May mắn là Aldous Huxley không có mặt ở đó, nếu không chắc là ông ta đã bị ăn đòn! Vị Thiền sư đã hủy bỏ tiệc trà, chỉ đơn giản có thế. Hành động này là một bày tỏ kính trọng đối với người học tăng đã trả lời câu hỏi. Những vị Thiền sư luôn luôn để sẵn một cây gậy ở bên cạnh mình, và dĩ nhiên sẽ vung lên đánh nếu cần. Nhiều khi họ đập học trò không có một lý do nào rõ ràng. Tuy nhiên có một điều luôn xảy ra: Nếu họ thấy bạn đã nhồi nhét vào đầu mình quá nhiều thứ, họ sẽ gõ vào đầu bạn, như bảo rằng, “Hãy trút hết ra.” Thông điệp của họ là, bạn phải đi sâu hơn hay cao hơn cái đầu chứ đừng bám vào cái đầu.

Câu trả lời này thì nặng về đầu óc quá. Một sự phỏng đoán sẽ chẳng giúp ích được gì cho ông đâu, ông Aldous Huxley ạ. Ông ấy bảo rằng, “Theo phỏng đoán của tôi.” Phỏng đoán sẽ không làm nên chuyện! -chỉ có thân chứng mà thôi. Không ai có thể phỏng đoán; không ai có thể giả thiết rằng, “Câu trả lời này may ra có thể giải quyết vấn đề.” Không bao giờ, chuyện phỏng đoán vẫn chỉ là phỏng đoán –đó là vấn đề của lý luận. Đó là chuyện của cái đầu, của cái tâm. Aldous Huxley chắc chắn là đã bị một trận đòn nên thân –câu trả lời nặng mùi triết lý này sẽ không thể nào được dung thứ bởi một vị Thiền sư.Đó là lý do tại sao tôi cứ khẳng định quá mức về đỉnh cao phi lý như thế. Tôi muốn bạn phải vượt lên trên cái đầu của mình. Hãy luôn luôn thử làm một thí nghiệm nhỏ sau đây: Bạn hãy đứng trước một tấm gương soi và tập trung suy nghĩ rằng mình không có cái đầu. Làm như thế hằng ngày –hai mươi phút, ba mươi phút, bốn mươi phút- đứng trước tấm gương nhìn thẳng vào cái đầu và nhủ thầm, “Tôi không có một cái đầu nào cả.” Trong vòng hai hay ba tháng, một ngày nào đó bỗng dưng bạn thấy rằng cái đầu biến mất: bạn đang đứng đó trước tấm gương, không đầu. Lúc đó bạn sẽ biết được câu trả lời như thế nào -bạn không thể tìm ra trước đó; bạn cũng không thể phỏng đoán. Tôi cũng biết được câu trả lời nhưng tôi sẽ không nói ra. Bởi vì nó không thể nói được bằng lời.

Dĩ nhiên ông thầy không chờ đợi một câu trả lời có bài bản lớp lang; những môn sinh đã phải làm một cái gì đó. Họ phải phản ứng ngay lập tức trong một cách thế nào đó; họ phải biểu lộ ra. Một thiền sinh nào đó phải tỏ bày ra -tức thì, lúc bấy giờ và ngay ở đó, bằng phản ứng, qua con người hiện sinh của y- rằng chân như đang hiện hữu ở đó. Và bạn đừng hòng qua mặt, gạt gẫm ông thầy -nếu nó không có ở đó có nghĩa là nó không có ở đó. Nếu nó hiện hữu, ông thầy lập tức cảm nhận ra ngay.

Chuyện thường xảy ra là -một thiền sinh đến tham vấn ông thầy và được ông thầy giao cho một công án. Công án là một phương pháp đẩy bạn đến chỗ phát khùng lên. Đó là một câu đố bí hiểm không lời giải đáp –không thể có câu trả lời, câu trả lời không hề hiện hữu. Người thiền sinh biết chuyện đó, ông thầy biết chuyện đó, rằng sẽ không hề có câu trả lời. Thế nhưng người thiền sinh phải nỗ lực để tìm ra lời giải đáp –hàng tháng trời như thế, có khi hàng năm. Trừ phi bạn tìm ra câu trả lời, ông thầy sẽ không ban cho bạn bất cứ lời giáo huấn, hướng dẫn nào khác. Công án phải được giải quyết. Người thiền sinh biết rằng đây là chuyện phi lý –nhưng mà nó phải được giải đáp. Y đã từng nghe, từng đọc và biết hai năm rõ mười rằng sẽ không có câu trả lời. Nhưng ông thầy bảo rằng, “Đi về đi, phải tiếp tục tìm cho ra.”Thế rồi khi bạn cố gắng tìm câu trả lời cho một câu hỏi không bao giờ có câu trả lời, lần hồi bạn sẽ bắt đầu phát khùng lên. Bạn càng cố gắng chừng nào nó càng vuột đi chừng nấy. Tại Nhật bản, người ta gọi đó là bệnh “điên-Thiền” và ngay cả giới bác sĩ cũng biết về căn bệnh này -bởi vì thỉnh thoảng nó đã xảy ra cho một Thiền sinh nào đó và người nhà có thể đã mang y đến gặp bác sĩ. Khi y phát khùng lên – y sẽ bắt đầu nói năng lảm nhảm, la hét, run rẩy, làm những chuyện kỳ quặc mà không có một lý do nào cả. Có khi y lại cười, khóc, hoặc nhảy múa lung tung và người nhà đành phải đưa y đến bác sĩ. Tại Nhật, người ta hiểu biết về căn bệnh này.Và căn bệnh này cũng nên được biết đến trên khắp thế giới. Có thể là các trường đại học y khoa nên dạy cho giới bác sĩ một môn học đặc biệt -rằng có những người thực sự không hề mất trí, điên loạn: đừng chữa trị cho họ, bằng không bạn sẽ làm xáo lộn luôn cả cuộc đời họ sau này. Thuốc thang của bạn, các phương cách trị liệu bằng giật điện, thuốc ngủ, thuốc chích đều rất nguy hiểm đối với những người đang mắc bệnh “điên-Thiền”. Với chữa trị, bạn sẽ tiêu hủy luôn tất cả cái khả năng chứng ngộ tiềm ẩn của y. Tại Nhật, người ta đã không chữa trị loại người này. Ngay khi nghi ngờ rằng người này bị bệnh “điên- Thiền”, công việc đầu tiên của họ là thẩm tra sự kiện: “Người này có liên hệ với ông Thiền sư hay thiền viện nào không? Nếu có, dẫn y đến gặp vị Thiền sư hay thiền viện đó. Họ không mang y đến bệnh viện hay bác sĩ.”

Một công án Thiền tạo ra chứng rối loạn thần kinh giả. Mỗi người đều mang sẵn trong mình chứng rối loạn thần kinh. Nó bị ức chế lại –nó chẳng khác gì một ngọn núi lửa và chúng ta đang ngồi ở trên đỉnh. Và rồi cái công án kia, cái câu đố hóc hiểm đó cứ không ngừng kích thích, thúc bách nó –cho đến một ngày bỗng dưng cái núi lửa kia bùng nổ. Thế là bạn không còn kiểm soát được mình nữa; bạn vượt ra ngoài sự tự chế. Bạn không thể tự mình kiềm chế; tất cả lý trí của bạn vỡ vụn ra từng mảng. Đó là một sự nổ bùng, bắn tung bạn ra xa, thật xa. Bạn sẽ không còn là bạn trước đây; một cái gì đó rất mực mới mẻ đã xảy ra trong bạn.Cái cơn điên-Thiền này chính là lời giải đáp. Ông Thầy sẽ bảo, “Tốt lắm. Nó đã xảy đến rồi. Hãy chờ đi, kiên nhẫn một tí.” Trong ba tuần, bốn tuần, nhiều lắm là sáu tuần, người này chỉ làm một công việc đơn giản là chờ đợi. Y không làm gì cả, ăn ngủ, tắm rửa theo nhu cầu. Y được để yên một mình trong cái cốc nhỏ, xa cách mọi người. Không ai đến thăm viếng, trò chuyện, khuyên bảo y bất cứ điều gì. Y chỉ việc thư giản, tắm nắng, nằm lăn dài trên cỏ. Được để yên một mình, y sẽ làm bất cứ điều gì mà y thấy thích. Khi muốn nhảy múa, y sẽ nhảy múa; khi muốn la hét, y sẽ mặc tình la hét.

Chỉ có một chuyện cần được chăm sóc –là không để cho y làm bất cứ hành động bạo động nào có hại cho bản thân y. Thông thường thì chuyện này không hề xảy ra. Chuyện quá độ là điều rất hiếm -chỉ chừng một phần trăm là nhiều. Tuy nhiên sự săn sóc này phải đuợc quan tâm – ông thầy và những thiền sinh khác phải để mắt theo dõi y từ đàng xa để cho không một hành động bạo động nào có thể xảy ra cho y cũng như người khác, thế thôi.

Trong vòng ba tuần, sáu tuần, mọi việc đều lắng xuống. Y sẽ xuất hiện với một khuôn mặt mới –khuôn mặt nguyên thủy của y. Tươi mát như những giọt sương mai. Đôi mắt thật hồn nhiên vô tư. Y đã kinh qua cơn điên, vượt khỏi cơn điên, đã đi vào cõi siêu thức. Trước khi đi vào cõi siêu thức, bạn sẽ phải kinh qua một cơn khủng hoảng như thế. Cơn khủng hoảng này đã do công án tạo nên.

Cơn khủng hoảng này –mà tôi đang tạo ra ở đây- với rất nhiều phương pháp. Người ngoài chỉ có thể nhìn thấy mà không thể hiểu được. Đây là một cơn khủng hoảng Thiền. Khi thấy người ta khùng khùng, họ cho rằng ở đây đã làm cho con người phát điên và đặt vấn đề, “Cái loại tôn giáo gì mà kỳ vậy?” Nhưng họ làm sao mà biết được. Tín ngưỡng tôn giáo trên cơ bản là làm cho bạn phát điên lên để bạn có thể vượt ra khỏi cơn điên. Một khi bạn đã kinh qua được cái chướng ngại này, bạn sẽ không bao giờ còn điên nữa, bạn trở thành một con người hoàn toàn mới. Bạn được khai sanh ra một lần nữa. Một ân sủng trùm phủ xuống bạn, cùng với an lạc, bình ổn.

Câu hỏi thứ ba

Tại sao Thiền được gọi là con đường của nghịch lý?

Một tôn giáo như Thiền phải là nghịch lý, không cách nào khác hơn -bởi vì đời sống bao gồm những mâu thuẫn. Đối với chúng ta, chúng thoạt trông có vẻ trái ngược - nhưng thật ra, không phải thế, chúng hỗ trợ lẫn nhau.

Bạn có trông thấy điều này trong kiến trúc của một mái vòm không? Nhà kiến trúc cũng đã làm công việc y như thế, ông ta cho sắp xếp những viên gạch đối chọi nhau, nếu không làm như thế, bạn không thể nào tạo nên một cái vòng cung –và căn nhà sẽ sụp đổ. Một nữa số gạch quay về hướng này, và nửa kia quay về hướng khác, nhưng cả hai đều có mặt ở đó. Chúng cũng cùng là một thứ gạch giống nhau -bạn có thể xếp chúng quay mặt về một phía, và như thế cái mái vòm sẽ sụp. Thế nhưng khi bạn xếp chúng đối nghịch nhau, một năng lượng lớn lao được phát sinh ra. Cái năng lượng lớn lao đó biến thành sức mạnh.

Đó là lý do tại sao người nam và người nữ tạo thành đứa trẻ. Một mình người nam không thể có sự sáng tạo. Một mình người nữ cũng thế. Những viên gạch xếp đối chọi nhau tạo thành một mái vòm lớn; một năng lượng lớn lao được khai sinh.

Đời sống và cái chết đối mặt nhau tạo nên toàn bộ cuộc chơi, toàn bộ vở kịch, cái được gọi là leela. Đời sống, trong mọi chiều kích, đều nghịch lý. Thế nên tôn giáo cũng phải là một nghịch lý. Nếu tôn giáo không nghịch lý thì nó chỉ là một thứ triết lý nghèo nàn. Và như vậy nó chỉ là sản phẩm của con người, do tâm tạo, một thứ học thuyết –không phải là tôn giáo.

Môt hôm vua Lương Vũ Đế mời Đại sư Phó Đại Sĩ đến giảng Kinh Kim Cương. Ngay khi vừa bước lên pháp toà, vị pháp sư gõ mạnh chiếc dùi xuống bàn một tiếng và bước xuống. Trong khi Lương Vũ Đế còn đang giật mình, vị pháp sư hỏi nhà vua, “Thưa Hoàng đế, ngài có hiểu gì không?”

“Không hiểu gì cả,” nhà vua trả lời.

Vị thánh tăng bảo, “Bồ Tát đã giảng xong kinh Kim

Cương rồi đó.”

Vị pháp sư đã gõ mạnh chiếc dùi xuống bàn và nói, “Tôi đã giảng xong thời pháp. Tôi đã nói tất cả những gì có thể nói được về Kinh Kim Cương.”

Kinh Kim Cương là một bộ Phật kinh quý giá và chỉ có một vị Thiền sư mới có thể làm một chuyện như thế - một thái độ rất mực khác thường. Thế nhưng hành động này lại chứa đựng vô vàn ý nghĩa; ông ta đã nói lên tất cả. Bởi vì toàn bộ bộ Kinh Kim Cương chỉ lập đi lập lại một điều duy nhất, chỉ một điều duy nhất mà thôi: Hãy tĩnh thức. Hãy tĩnh thức. Hãy tĩnh thức. Đó cũng là toàn bộ thông điệp của chư Phật: Hãy tĩnh thức, đừng chìm đắm trong cơn mê ngủ nữa.

Ở đây là cách thế của Thiền. Vị pháp sư đã gõ mạnh chiếc dùi xuống bàn. Vị Hoàng Đế chắc là đang ngồi ở đó

–ngái ngủ, mơ tưởng, tâm hồn đang lăng xăng ở một nơi nào khác, một ngàn lẻ một nơi ngoại trừ nơi mà ông ta đang ngồi. Bây giờ với việc gõ mạnh chiếc dùi lên bàn,
bỗng dưng ông ta giật mình –ông ta trở nên tỉnh táo, ít nhất là trong giây phút đó. Và thế là cái thông điệp đã
được truyền rao. Đây là cách truyền rao không lời.

Thế nhưng chưa hết -vị Thiền sư bảo tiếp, “Bồ Tát đã giảng xong kinh Kim Cương rồi.” Ông ta không nói rằng, “Tôi đã giảng xong bộ kinh,” nhưng lại nói, “Ông Phật đã giảng xong kinh rồi.” Chỉ có những người đã thể nhập hoàn toàn trong tịch tĩnh mới có thể nói rằng –“Ông Phật đã giảng kinh qua tôi.”

Một hôm khác, vị Hoàng đế lại cho triệu thỉnh vị thiền sư và hỏi, “Bạch Thầy, vui lòng đến đây. Tôi đã không thể hiểu được lời giải thích siêu việt đó –xin hãy trở lại một lần nữa.”

Đắp y, đội mão tì lư, chân mang đôi hài, vị Bồ Tát đi đến hoàng cung, và ở đó vị Hoàng Đế đã chờ đợi ngài với câu hỏi, “Có phải ngài là một tăng sĩ?”

Bởi vì tăng sĩ Phật giáo không mang hài –mà vị Bồ Tát của chúng ta lại mang hài thế nên nhà vua mới hỏi, “Có phải ngài là một tăng sĩ?”

Để trả lời, vị Bồ Tát liền lấy ngón tay chỉ lên chiếc mão tì lư. “Có phải ngài là một đạo sĩ?” nhà vua lại hỏi. Để trả lời, vị Bồ Tát lại lấy ngón tay chỉ xuống đôi hài. “Thế thì có phải ngài là một cư sĩ?” nhà vua hỏi tiếp. Lần này vị Bồ Tát liền lấy ngón tay trỏ vào bộ tăng bào mà mình đang mặc.

Những gì mà Thiền sư Phó Đại Sĩ đang nói là: “Ta là tất cả những cái đó mà cũng không phải những cái đó. Ngươi có thấy không, ta đội chiếc mão của một ông hoà thượng. Ngươi thấy không, ta mang đôi hài của một vị đạo sĩ. Làm thế nào mà ta là một cư sĩ được? Ngươi có thấy chiếc tăng bào của ta không? Một biểu tượng của hạnh đầu đà đấy. Ta là tất cả những cái đó và cũng không phải những cái đó.”

Vị Hoàng đế trả lời, “Tôi không hiểu. Hôm qua tôi đã không hiểu gì cả, và hôm nay cũng thế.” Vị Thiền sư liền bảo nhà vua, “Đây là lời giải thích cuối cùng của ta. Hãy lắng nghe –và ta sẽ không bao giờ trở lại nữa. Nếu ngươi hiểu được, tức là ngươi hiểu được; nếu ngươi không hiểu, tức là ngươi không hiểu.” Xong, ông ta đọc bài kệ:

Người không tay đang cầm chiếc cuốc Kẻ bộ hành đang đi cưởi trên mình trâu Người đàn ông đang bước qua cầu

Cầu không nước chảy.

Sau đó vị Thiền sư rời hoàng cung và không bao giờ
quay trở lại nữa.

Những gì mà vị Thiền sư nói ra nghe rất mực phi lý - Người không tay đang cầm chiếc cuốc. Làm thế nào mà kẻ không tay lại có thể cầm được một cái gì đó? Tuy nhiên đó là những gì đang xảy ra. Cái đang nắm ở trong bạn không có tay nhưng lại đang nắm giữ tất cả vạn pháp. Thượng Đế không có tay nhưng lại đang hỗ trợ cả thế gian. Và trong tận cốt lõi sinh thể của bạn, bạn không hề có tay –không tay, không chân, không đầu, vô sắc tướng. Thế nhưng bạn lại đang cầm giữ cả một ngàn lẻ một thứ.

Kẻ bộ hành đang đi cưởi trên mình trâu. Ông ta bảo rằng: Kẻ bộ hành đang ngồi trên mình trâu và đang đi. Có nghĩa là: Thượng Đế đang chở bạn, bạn đang cưởi lên Thượng Đế -và bạn cứ nghĩ là mình đang đi.

Cũng giống như chuyện… Một kẻ hành khất đang băng ngang qua đường khi chiếc xe ngựa của vị Hoàng đế vừa đi đến. Nhà vua cảm thấy thương xót cho kẻ hành khất này –già cả hom hem, phố chợ thì ở xa, y phải rất khó nhọc để lê thân đến đó- thế nên đã bảo y, “Hãy đến đây, leo lên ngồi trên xe của ta.”

Tên hành khất rất mực sợ hãi, nhưng khó mà cãi lệnh của một vị Hoàng Đế. Y sợ hãi là phải -một tên hành khất làm sao dám ngồi chung xe với một vị Hoàng đế? Thật vô cùng bối rối. Nhưng không thể nào từ chối được. Thế là y leo lên xe, rón rén ngồi vào một góc –lòng đầy lo lắng, không biết chuyện gì sẽ xảy ra- nhưng tay vẫn khư khư đội chiếc bị rách lên đầu.

Một lát sau, vị Hoàng đế không khỏi ngạc nhiên: “Tại sao nhà ngươi lại không bỏ chiếc bị xuống sàn?” Và tên hành khất đã trả lời, “Muôn tâu Hoàng Thượng, đội ơn Hoàng Thượng đã nhân từ cho tôi quá giang trên chiếc xe của ngài; thế nên tôi phải đội chiếc bị này trên đầu để làm cho chiếc xe này bớt chở nặng đi một tí.”

Thiền nói rằng kẻ tác hành, chỉ có một kẻ tác hành duy nhất, đó là Thượng Đế -hay cũng là Chân Như, là Đạo. Không có nhu cầu để bạn trở thành một kẻ tác hành. Cưỡi trên mình trâu và bạn cũng đang đi -đâu có cần thiết để bạn phải bước đi, con trâu đang chở bạn mà. Dòng sông đang đưa bạn đi, bạn có cần thiết để bơi đâu. Hãy thư giãn!

Người đàn ông đang bước qua cầu; Cầu không nước chảy. Cái này mới thật tuyệt vời! Rất mực nghịch lý -Cầu không nước chảy.Thiền gia cho rằng thân ta là một chiếc cầu; và bạn đang đi ngang qua chiếc cầu đó. Bạn như dòng nước -ở thể lỏng, không nắm bắt được, vô tướng. Bạn chảy ngang qua thân; không hề thay đổi. Cái cầu đang tiếp tục tuôn chảy chứ không phải là dòng nước, không phải là dòng sông đời của bạn –cái thân xác của bạn thay đổi không ngừng trong từng ngày qua. Mới hôm nào đây nó là một đứa trẻ, rồi ngày qua nó là một thanh niên, rồi trở nên già yếu. Sức khoẻ, rồi bệnh hoạn đau yếu, cái thân xác không ngừng thay đổi.Các nhà khoa học đã cho biết rằng, chừng mươi năm trước đây, là thân xác hoàn toàn thay đổi trong vòng bảy năm –thay đổi toàn bộ. Cứ sau bảy năm, bạn sẽ không tìm thấy bất cứ một dấu vết cỏn con nào của cái thân xác cũ. Tất cả đều được đào thải đi. Bây giờ thì người ta cho rằng tiến trình này xảy ra trong vòng một năm chứ không phải bảy năm –trong vòng thời gian của một năm, bạn sẽ không còn lại gì của cái thân xác cũ, tất cả mọi thứ đều thay đổi. Thân xác không ngừng thải ra những gì của cái cũ và tiếp tục nhận vào những chất liệu mới từ thực phẩm, nước, khí trời –không ngừng thay thế. Cái thân xác chẳng khác gì một dòng sông tuôn chảy.

Tuy nhiên cái thân xác là chiếc cầu, bạn là khách bộ hành bước ngang qua đó. Bạn không tuôn chảy mà là thân xác đang tuôn chảy -chiếc cầu đang tuôn chảy chứ không phải dòng sông.

Những phát biểu nghịch lý này rất mực giá trị -bạn có thể tìm thấy những điều tương tự như thế trong thế giới của các bậc thánh: Eckhart, Kabir, Dadu, Boehem, và rất nhiều ở các vị Thiền sư. Thiền, như thế, là con đường của nghịch lý.

Bây giờ hãy lắng nghe vài câu thơ của T. S. Elliot. (5)

Để đi đến nơi bạn không hề biết

Bạn phải đi bằng một con đường, đó là con đường của ngu dốt.

Để sở hữu những gì bạn không chiếm hữu được

Bạn phải đi bằng con đường của vô hữu

Để đi đến nơi mà bạn không thể có mặt
bạn phải đi bằng con đường trong đó bạn không có mặt

Và điều duy nhất bạn biết là những gì mà bạn không
hề biết

Và những gì bạn sở hữu được là những gì mà bạn không hề sở hữu

Và nơi mà bạn có mặt là nơi bạn không hề có mặt.

Đây là những câu thơ rất mực Thiền, thuần túy Thiền. Hãy quán chiếu trên những dòng chữ này để xem T. S. Elliot muốn nói lên điều gì. Đây là những câu thơ rất mực sâu sắc. Nó có thể là một công án Thiền cho bạn.

Và điều duy nhất bạn biết là những gì mà bạn không hề biết

Bạn không biết gì về chính bạn cả, đó chính là điều duy nhất mà bạn biết. Và nếu bạn không biết được điều này, bạn đâu có thể biết được cái gì khác? Kẻ biết chỉ biết hắn ta mà thôi –đó là cái duy nhất có thể biết được, bởi vì đó là nơi duy nhất mà chúng ta có mặt. Tất cả những cái khác, hầu như thế, đều được nhìn từ bên ngoài; nó chỉ có thể trở thành một người quen, không thể là kẻ biết. Chỉ có một thứ mà bạn có thể nhìn từ bên trong, đó là chính bạn.

Và điều duy nhất bạn biết là những gì mà bạn không hề biết

Và những gì bạn sở hữu được là những gì mà bạn không hề sở hữu Hãy xem cái trọng tâm của nó. Những gì mà bạn sở hữu chỉ là cái mà bạn không sở hữu. Bạn làm chủ căn nhà của bạn -thế nhưng làm thế nào mà bạn làm chủ được nó? Nó đã có mặt ở đó trong khi bạn chưa có mặt. Rồi một ngày nào đó bạn sẽ ra đi, nhưng ngôi nhà sẽ vẫn còn đó. Làm sao mà bạn làm chủ được nó? Bạn đến rồi đi. Trong khi cái nhà vẫn tồn tại, thế gian này vẫn tồn tại. Bạn không thể nào làm chủ được những cái này, bạn chỉ giả bộ mà thôi .

Và những gì bạn sở hữu được là những gì mà bạn không hề sở hữu

Nhận thức được điều này, Đức Phật đã rời bỏ cung điện. Nhận thức được điều này, Mahavir đã từ bỏ vương quốc của mình -nhận thức được điều này, rằng, “Đây không phải là những gì mà ta làm chủ, thế thì tại sao lại phải bận tâm về nó? Không sớm thì muộn, nó cũng sẽ bị tước ra khỏi tay ta, thế thì tại sao ta lại băn khoăn lo lắng một cách không cần thiết về nó như thế?”

Và nơi mà bạn có mặt là nơi bạn không hề có mặt.

Bạn có để ý điều này không? Bạn đang ở đâu vậy? Con người đang ở trong thân xác của họ -bạn không có mặt ở đó. Con người đang ở trong tâm thức của họ -cũng không hề có bạn ở đó. Thực tại của bạn là một nơi nào đó vượt ra ngoài thân xác và ở đàng sau tâm thức.

Hãy quán tưởng về những dòng thơ này.

Tất cả chân lý cơ bản đều rất mực nghịch lý. Thế nên tôi gọi Thiền là Con Đường Nghịch Lý.

Chú thích của dịch giả

1 Toamy, Bacchus, Mithros, Apollo, Theseus, Jason, Hermes: Những vị thần và những nhân vật trong thần thoại, truyện tích truyền kỳ của Hy Lạp, La Mã. Diana: Vị nữ thần đồng trinh trong thần thoại La Mã, chủ về săn bắn. Bà là người em sinh đôi của thần Apollo, và là con gái của thần Jupiter và Latona. Thor: Vị thần sấm sét, tóc đỏ và rậm râu trong thần thoại Đức.

2 Hassid (Hassidim) là huyền học của Do Thái, còn được biết đến dưới tên gọi Ba’al Shem Toy, được sáng lập bởi Mục sư Israel ben Elieser (1698–1760). Giáo phái này được phát sinh vào thời điểm mà người Do Thái bị khủng bố ngược đãi và người Do Thái Âu Châu đã quay về nghiên cứu Talmud, bộ cổ thư tập hợp những thảo luận liên quan đến các vấn đề luật lệ, đạo đức, phong tục, lịch sử Do Thái, khiến nhiều người đã có cảm giác rằng những biểu hiện nhất của đời sống Do Thái đã trở nên quá mức “hàn lâm”, không còn đặt nặng chút nào vào mặt tâm linh. Hassidism ra đời trong chiều hướng nhằm cải thiện tình huống này.

Đức Huỳnh Giáo Chủ của Phật Giáo Hoà Hảo cũng đã từng nói: “Bổn đạo thì đông, chở một thuyền vông không đầy.”

3 Aldous Leonard Huxley: Nhà văn người Anh, sinh ngày 26-7-1894, di cư đến Mỹ và mất tại Los Angeles, Cali vào ngày 22-11-1963. Tác giả của nhiều tác phẩm, luận thuyết, thi ca nổi tiếng nhưng đến cuối đời, ông đi sâu vào mặt nghiên cứu tâm linh, thần bí. Trong giới hàn lâm, ông được xem như là một “lãnh tụ của tư tưởng hiện đại” và là một nhà trí thức hàng đầu trên thế giới.

4 Thomas Stearns Eliot: Sinh ngày 26-9-1988 tại Hoa Kỳ. Là một nhà thơ, nhà soạn kịch, phê bình văn học với những tác phẩm nổi tiếng như The Love Song of J. Alfred Prufrock, The Waste Land, "The Hollow Men", và Four Quartets, ông được xem như là nhà thơ hiện đại của thế kỷ 20. Đoạt giải Nobel Văn Chương vào năm 1948, ông là một trong những thi sĩ có nhiều ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20. Ông di cư sanh Anh năm

1914 và mất vào ngày 4 tháng Giêng, năm 1965.

Sách đã xuất bản tại Mỹ

1

Kim Kim Cương

Như Không dịch

2

Đi Tìm Huyền Bí

Phương Việt dịch

3

Bát Nhã Tâm Kinh

Vạn Sơn dịch

4 Thiền: Con đường Nghịch lý, I

Tâm Hà Lê Công Đa dịch

5 Tình yêu và Hạnh phúc Vạn Sơn dịch

6 Hạt Cải Trời, I Vạn Sơn dịch

7 Đức Phật và Phật Pháp Vạn Sơn dịch

8 Mưa Hoa Minh Nguyệt dịch

9 Thiền: Con đường Nghịch lý, II

Tâm Hà Lê Công Đa dịch

Sách sắp xuất bản tại Mỹ

1 Mật Tông: Tâm Thức Tối Thượng

Bàn về Đại Thủ Ấn của tổ Mật Tông Tilopa

2 Thiền: Con đường Nghịch lý, III Thiền Luận

3 Cảnh Giới Mật Tông 1, 2

Bàn về phương pháp của tổ Mật Tông Saraha

4 Mật Tông Tâm Pháp 1-5

Bàn về bộ kinh Vigyan Bhairav Tantra của

Mật Tông Ấn Độ

5 Trực Chỉ Nhân Tâm

Thiền Luận

6 Mật Tông Minh Triết

Bàn về bảy phép luyện tâm của Atisha, tổ sư

Phật Giáo Tây Tạng.

Sách đang bán tại Việt Nam

Table of Contents

- 1 Này bạn! Chờ Một Chút... 5
- 2 Bên Sông Bán Nước. 38
- 3 Và Bầu Trời Vẫn Thế. 67
- 4 Nhập Dòng Thánh. 98

- 5 Ngọn Lửa Trắng Tinh Tuyền của Sự Sống. 129

- 6 Vào Vùng Hoang Dã. 161
- 7 Nổ Bùng Tuệ Giác. 195
- 8 Cuốn Sách Không Trang Cuối 230
- 9 Gãi Ngứa Ngoài Giày. 265
- 10 Cầu Không Nước Chảy. 295