Sống Thiền
Author: Nguyên Minh
Date: 2012-09-21 22:22:15+00:00
Publisher: Thư Viện Hoa Sen

Nguyeân Minh

thay lôøi tö ïa

Thieàn ñaõ trôû thaønh moät trong nhöõng tinh hoa cuûa nhaân loaïi. Ngaøy nay, töø Ñoâng sang Taây ngöôøi ta khoâng coøn xa laï gì vôùi thieàn vaø nhöõng coâng naêng kyø dieäu cuûa noù. Nhieàu trung taâm thöïc haønh vaø höôùng daãn thöïc haønh thieàn quaùn ñaõ ñöôïc hình thaønh treân khaép chaâu AÂu. ÔÛ caùc nöôùc AÙ Ñoâng, vôùi moät truyeàn thoáng saâu xa hôn, thieàn ñaõ baét reã vaøo töøng töï vieän lôùn cuõng nhö nhoû, vaø ngöôøi ta gaàn nhö coù theå tìm ñeán vôùi thieàn khoâng maáy khoù khaên.

Soáng thieàn

Nhöng ñoù laø noùi veà nhöõng ñieàu kieän beân ngoaøi. Coøn yeáu toá töï thaân cuûa moãi ngöôøi laïi laø chuyeän khaùc. Nghe bieát veà thieàn, hoïc hieåu veà thieàn, vaø soáng thieàn laø nhöõng ñieàu khaùc nhau.

Ngaøy nay nhöõng kieán thöùc veà thieàn ñöôïc phoå
bieán khaù roäng raõi. Ngöôøi ta haàu nhö deã daøng noùi ra ñöôïc nhöõng choã “tinh yeáu” cuûa thieàn baèng ngoân ngöõ, vaø vieäc tranh caõi nhau veà nhöõng choã “tinh yeáu” ñoù khoâng phaûi laø chöa töøng xaûy ra.

Ngöôøi ñeán vôùi thieàn trong boái caûnh ñoù, thöôøng rôi vaøo moät trong hai ñieåm cöïc ñoan ñoái nghòch nhau.

5

Soáng thieàn
thay lôøi töïa

Coù ngöôøi xem thieàn nhö moät chuû ñeà, noäi dung ñeàu hieåu ñuùng vaø laøm ñuùng trong moät chöøng möïc sieâu tuyeät, vôùi nhöõng khaùi nieäm “baát khaû thuyeát”, naøo ñoù.

“baát khaû tö nghò”... Vì theá, thöôøng loay hoay raát Thieàn nhö moät doøng suoái maùt, maø moãi chuùng laâu trong nhöõng phaïm truø khaùi nieäm vaø caûm thaáy ta ñeàu laø nhöõng ngöôøi ñang mang trong mình côn thaät khoù khaên trong vieäc tieáp nhaän thieàn...

khaùt chaùy boûng töï ngaøn ñôøi. Chæ nhìn thaáy doøng Moät soá ngöôøi khaùc laïi nhìn thieàn vôùi moät caùch suoái maùt aáy thoâi, cuõng ñuû ñeå cho ta caûm giaùc vui nhìn quaù giaûn dò. Theo caùch naøy, thieàn trôû thaønh möøng, deã chòu bieát bao nhieâu! Nhöng ñeå ñaùp öùng moät thöù lyù thuyeát ñôn giaûn maø baát cöù ai cuõng coù vôùi côn khaùt chaùy boûng, chæ nhìn khoâng thoâi thaät theå tìm hieåu ñöôïc ñeå roài boå sung vaøo cho nhöõng chaúng ích gì. Chuùng ta nhaát thieát phaûi uoáng nöôùc khaùi nieäm dung tuïc voán ñaõ coù quaù nhieàu trong moãi

– duø laø moät nguïm nhoû cuõng seõ cho ta caûm giaùc con ngöôøi.

thoûa maõn töùc thì.

Moät trong hai cöïc ñoan aáy ñeàu raát deã nhaän ra, Vaø chæ khi naøo ta thöïc söï caûm nhaän ñöôïc vaø khoûi noùi cuõng coù theå bieát laø chuùng khoâng mang nhöõng gì maø doøng nöôùc maùt trong laønh kia mang laïi lôïi ích thieát thöïc naøo cho cuoäc soáng. Tuy nhieân, laïi cho töï thaân moãi chuùng ta trong côn khaùt boûng, vaán ñeà ôû ñaây laø, ñoâi khi ngöôøi ta khoâng ñi ñeán khi aáy ta môùi coù theå hieåu ñöôïc thieàn laø gì, vaø möùc cöïc ñoan, nhöng thöïc söï coù nhöõng khuynh nhöõng gì ta ñaõ hieåu ñöôïc qua ngöôøi khaùc ñeàu chæ höôùng nghieâng veà moät trong hai thaùi cöïc ñoù. Söï coøn laø nhöõng ñieàu vu vô, ngôù ngaån.

leäch höôùng naøy laïi khoâng phaûi luùc naøo cuõng deã Taäp saùch naøy cuõng seõ chæ laø nhöõng ñieàu vu vô, daøng nhaän bieát. Vaø ñoâi khi chuùng ta rôi vaøo choã töï ngôù ngaån. Tuy nhieân, noù ñöôïc vieát ra ñeå goïi môøi doái gaït chính mình.

baïn ñeán vôùi doøng suoái maùt trong laønh, vaø môøi baïn Taäp saùch naøy ñöôïc vieát ra nhö moät lôøi caûnh haõy cuùi xuoáng ñeå töï mình uoáng laáy moät vaøi nguïm tænh cho chính baûn thaân taùc giaû, vaø mong moûi ñöôïc nöôùc suoái kia. Baïn cuõng coù theå taém mình trong chia seû phaàn naøo vôùi nhöõng taâm hoàn ñoàng ñieäu veà doøng suoái maùt aáy, neáu nhö baïn muoán, ñeå thaáy moät vaán ñeà maø leõ ra ñaõ mang laïi raát nhieàu an vui raèng cuoäc soáng naøy chæ thöïc söï coù ñaày ñuû yù nghóa cho nhaân loaïi neáu nhö moãi ngöôøi trong chuùng ta 6

7

Soáng thieàn
thay lôøi töïa
khi chuùng ta caûm nhaän ñöôïc noù maø khoâng chæ laø nhöõng phaùt kieán cuûa taùc giaû. Ñoù laø di saûn keá thöøa nhöõng hieåu bieát ñôn ñieäu qua lyù thuyeát, khaùi nieäm.

cuûa nhöõng ngöôøi ñi tröôùc, nhöõng trí tueä sieâu phaøm maø nhaân loaïi naøy ñaõ raát may maén coù ñöôïc. Ñoùng Moãi chuùng ta ñeàu coù theå maéc sai laàm. Moãi goùp thaät söï cuûa taùc giaû chæ laø trình baøy nhöõng ñieàu chuùng ta ñeàu coøn coù bieát bao ñieàu ñeå baän taâm lo aáy theo nhö caùch hieåu cuûa mình, qua kinh nghieäm nghó. Thieàn khoâng giuùp chuùng ta nhaát thôøi xoùa boû thöïc söï cuûa baûn thaân mình. Vaø vì theá, coù theå coù moïi sai laàm, nhöng noù giuùp chuùng ta nhaän roõ vaø yù nhöõng ñieåm ñuùng hoaëc sai trong ñoù. Ngöôøi vieát thöùc ñaày ñuû veà moãi sai laàm cuûa mình, vaø höôùng mong moûi ñöôïc ñoùn nhaän vaø chaân thaønh bieát ôn chuùng ta ñeán moät töông lai ngaøy caøng hoaøn thieän.

moïi söï ñoùng goùp xaây döïng veà noäi dung taäp saùch.

Thieàn cuõng khoâng giuùp chuùng ta nhaát thôøi gaït boû ñöôïc taát caû nhöõng ñieàu baän taâm lo nghó, nhöng noù Thaùng 9 naêm 2003
giuùp chuùng ta bieát caùch ñeå khoâng bò cuoán troâi, Nguyeân Minh
nhaän chìm vaø ñaùnh maát chính mình trong nhöõng moái baän taâm lo nghó ñoù.

Vôùi nhöõng yù nghóa ñoù, chuùng ta coù theå ñeán vôùi thieàn nhö moät ngheä thuaät soáng an vui, vaø vì theá maø moãi moät phuùt giaây thöïc haønh thieàn seõ giuùp chuùng ta ngay töùc thôøi caûm nhaän ñöôïc nhöõng giaù trò, nhöõng yù nghóa môùi meû hôn cuûa cuoäc soáng nhieäm maàu naøy.

Chuùng toâi khoâng nghó raèng nhöõng ñieàu ñöôïc vieát ra ñaây hoaøn toaøn laø nhöõng khuoân thöôùc hay nguyeân taéc caàn phaûi ñöôïc tuaân theo. Tuy nhieân, coù nhöõng ñieàu – hay noùi ñuùng hôn laø raát nhieàu ñieàu –
ñöôïc trình baøy ôû ñaây quaû ñuùng laø nhöõng khuoân thöôùc, nhöõng nguyeân taéc, nhöng noù khoâng phaûi laø 8

9

Soáng thieàn

CHÖÔNG I

CUOÄC SOÁNG NHIEÄM MAÀU

Thö û nhìn vaøo cu oäc soáng

Trong suoát nhöõng naêm thaùng ñaõ troâi qua trong cuoäc ñôøi, coù bao giôø baïn ñaõ töøng daønh ra moät phaàn thôøi gian – duø laø raát nhoû – ñeå thöû nhìn vaøo cuoäc soáng naøy hay chaêng?

Nhìn vaøo cuoäc soáng khoâng chæ coù nghóa laø nhìn vaøo ngoâi nhaø cuûa baïn, sôû laøm cuûa baïn, gia ñình, thaønh phoá, laøng queâ... Nhöõng thöù ñoù ñeàu thuoäc veà cuoäc soáng, nhöng chæ nhìn thaáy chuùng khoâng thoâi chöa phaûi laø nhìn vaøo cuoäc soáng.

Thöôøng thì chuùng ta nhìn vaøo cuoäc soáng theo nghóa laø nhöõng gì lieân quan vaø chuùng ta ñöôïc tieáp caän haøng ngaøy. Hay noùi khaùc ñi, chuùng ta thöôøng chæ chuù yù ñeán nhöõng gì maø chuùng ta cho laø thieát thöïc vaø coù aûnh höôûng nhaát ñònh ñeán sinh hoaït haøng ngaøy cuûa chuùng ta, ñöôïc nhìn thaáy vaø tieáp xuùc moãi ngaøy. Ít khi chuùng ta nghó raèng ngay caû 10

11

Soáng thieàn

Thöû nhìn vaøo cuoäc soáng
nhöõng ñieàu maø chuùng ta chöa töøng nhìn thaáy, ôû leân. Vaø neáu khoâng coù söï hieåu bieát veà vieäc laøm giaáy taän ñaâu ñoù raát xa xoâi, cuõng vaãn laø moät phaàn trong ñöôïc truyeàn laïi qua nhieàu ñôøi, cuõng khoâng theå coù cuoäc soáng vaø coù nhöõng aûnh höôûng nhaát ñònh ñeán trang giaáy...

chuùng ta.

Haõy nghó ñeán töøng söï vaät chung quanh baïn.

Haõy daønh ra ñoâi phuùt ñeå suy nghó veà nhöõng gì Khoâng coù moät söï vaät naøo coù theå toàn taïi ñoäc laäp maø baïn ñaõ thaáy bieát veà cuoäc soáng. Haõy lieân keát chuùng khoâng phuï thuoäc tröïc tieáp hoaëc giaùn tieáp vaøo laïi trong moät nhaän thöùc bao quaùt, toaøn dieän. Coù nhöõng söï vaät khaùc. Moät khi moái lieân heä naøy ñöôïc theå baïn seõ ngaïc nhieân khi thaáy ñöôïc nhöõng ñieàu nhìn roäng ra, baïn seõ thaáy khoâng coù moät söï vaät naøo maø tröôùc ñaây baïn chöa heà nghó ñeán.

laïi khoâng coù moät moái quan heä nhaát ñònh gaàn xa naøo ñoù vôùi baát kyø moät söï vaät naøo khaùc.

Coù theå laø treân ñöôøng ñeán nôi laøm vieäc moãi ngaøy, baïn vaãn thöôøng ñi döôùi moät haøng caây xanh.

Vôùi söï vaät ñaõ nhö theá, baïn seõ thaáy ra vôùi Nhöng coù bao giôø baïn nghó ñeán haøng caây aáy nhö laø nhöõng con ngöôøi ñieàu naøy laïi caøng roõ reät hôn. Laøm moät phaàn trong cuoäc soáng? Theá baïn coù bieát laø moãi sao chuùng ta coù theå nghó ñeán moät söï toàn taïi taùch ngaøy haøng caây aáy ñaõ loïc saïch cho thaønh phoá naøy bieät vôùi nhöõng ngöôøi chung quanh ta? Laøm sao bao nhieâu laø döôõng khí? Vaø neáu vì moät lyù do naøo chuùng ta coù theå coù ñöôïc haïnh phuùc, an vui... maø ñoù maø chuùng ngaõ ñoå xuoáng, hoaëc cheát ñi, baïn coù khoâng quan heä ñeán nhöõng con ngöôøi khaùc, cho duø bieát laø ñieàu gì seõ xaûy ra chaêng?

laø nhöõng ngöôøi maø laâu nay ta vaãn thöôøng xem nhö laø xa laï?...

Thaät giaûn dò nhö trang giaáy maø baïn ñang ñoïc nhöõng doøng chöõ naøy... Baïn coù bao giôø nghó ñeán Caùch nhìn veà cuoäc soáng nhö theá laø moät caùch bieát bao nhieâu yeáu toá lieân quan caàn ñeán ñeå coù ñöôïc nhìn hôïp lyù hôn so vôùi caùch nhìn chia taùch, phieán moät trang giaáy nhoû nhoi trong taàm tay cuûa baïn dieän maø ña soá thöôøng maéc phaûi. Ñieàu naøy giuùp hay chaêng? Neáu khoâng coù röøng caây, ngöôøi ta khoâng chuùng ta hieåu ñöôïc moät caùch deã daøng hôn nhöõng theå coù boät giaáy ñeå laøm ra giaáy. Khoâng coù ñaát ñai moái quan taâm chung cuûa toaøn nhaân loaïi nhö vaán maøu môõ, khoâng theå coù röøng caây. Khoâng coù möa, ñeà moâi tröôøng, khí haäu, thieân tai... Ñieàu naøy cuõng khoâng coù naéng... röøng caây khoâng theå toàn taïi vaø lôùn giuùp chuùng ta gaàn guõi hôn vôùi caùc taâm hoàn ngheä 12

13

Soáng thieàn

Vaø quay laïi vôùi chính mình
só, nhöõng ngöôøi coù theå daønh phaàn lôùn thôøi gian chuùng ta ngaøy caøng meät moûi vaø chìm ñaém trong trong cuoäc soáng ñeå ca ngôïi nhöõng veû ñeïp cuûa hoa, bao noãi khoå sôû, ñau ñôùn. Haõy thöû quan saùt nhöõng laù, coû caây hay traêng nöôùc..., vì ta bieát raèng chính tö töôûng ñeán vaø ñi trong taâm töôûng baïn moät thôøi nhöõng veû ñeïp aáy quan heä maät thieát ñeán cuoäc soáng gian ngaén, baïn seõ ngaïc nhieân khi thaáy chuùng soâi chuùng ta nhö theá naøo. Vaø moät caùch voâ cuøng thieát ñoäng bieát bao nhieâu! Haõy thöû deïp boû ñi nhöõng tö thöïc, noù giuùp cho moãi chuùng ta – nhöõng con ngöôøi töôûng aáy, thöû “ñöøng nghó gì caû” xem sao. Moãi khi

– deã daøng gaàn guõi vôùi nhau hôn trong cuoäc soáng.

moät yù töôûng ñeán vôùi baïn, haõy töï noùi vôùi mình:

“Toâi ñang nghæ ngôi, vieäc naøy haõy ñeå vaøo luùc khaùc. ” Cöù nhö theá, baïn haõy thöû deïp yeân caùc yù Vaø qu ay laïi vôùi chính mình
töôûng ñeán vôùi mình, cho ñeán khi khoâng coøn yù töôûng naøo ñeán laøm phieàn baïn nöõa.

Ñeå hieåu ñöôïc chính mình, chuùng ta caàn ñeán söï Baïn coù laøm ñöôïc nhö theá khoâng? Neáu coù, ñoù seõ thöïc nghieäm nhieàu hôn laø söï suy dieãn, lyù luaän.

laø chuyeän raát laï. Vì thaät ra vaán ñeà hoaøn toaøn Maëc duø vaäy, coù nhöõng ñieåm chung maø haàu heát moïi khoâng ñôn giaûn nhö theá. Thöôøng thì baïn khoâng ngöôøi ñeàu traûi qua trong cuoäc soáng vaø coù theå chia theå “deïp yeân” caùc yù töôûng cuûa mình moät caùch deã seû cuøng nhau nhö nhöõng kinh nghieäm thaät söï.

daøng nhö theá ñaâu, bôûi vì ñieàu naøy chính laø muïc Neáu baïn daønh ra khoaûng möôøi hay möôøi laêm tieâu nhaém ñeán cuûa caû moät quaù trình coâng phu thöïc phuùt ñeå ngoài yeân, khoâng laøm gì caû, vaø nhìn laïi haønh thieàn quaùn, maø chuùng ta seõ trôû laïi ñeå tìm chính mình, coù theå baïn seõ töï thaáy ra ñöôïc nhöõng hieåu veà sau.

ñieàu maø raát nhieàu ngöôøi ñi tröôùc chuùng ta ñaõ töøng Trôû laïi vaán ñeà maø chuùng ta vöøa ñeà caäp – söï chæ roõ.

soâi ñoäng lieân tuïc cuûa doøng tö töôûng. Khi chuùng ta Doøng suy töôûng cuûa chuùng ta khoâng bao giôø nghó ñeán quaù nhieàu vieäc, thöôøng laø chuùng ta chaúng döøng nghæ. Ñieàu raát laï laø ít khi chuùng ta quan taâm nghó ñöôïc ñieàu gì saùng suoát caû. Töø xa xöa, ngöôøi ta ñeán söï soâi ñoäng lieân tuïc cuûa noù, nhöng chính söï ñaõ bieát ñeán naêng löïc kyø dieäu cuûa vieäc taäp trung tö soâi ñoäng aáy laø nguyeân nhaân laøm cho cuoäc soáng cuûa töôûng. Hôn theá nöõa, chuùng ta coù theå töï nhaän thaáy 14

15

Soáng thieàn

Söï laéng ñoïng tö töôûng
qua kinh nghieäm baûn thaân cuûa mình: nhöõng luùc Söï noái tieáp naøy keùo daøi cho ñeán moät thôøi ñieåm naøo ñaàu oùc thanh thaûn, ít suy nghó moâng lung nhaát, ñoù thì coù moät söï vieäc khaùc maïnh meõ hôn, loâi keùo chính laø nhöõng luùc chuùng ta saùng suoát nhaát, coù theå
söï chuù yù cuûa chuùng ta nhieàu hôn vaø sinh khôûi moät laøm vieäc ñaàu oùc moät caùch hieäu quaû nhaát.

nieäm khaùc. Khi nieäm naøy sinh ra, thì nieäm tröôùc maát ñi. Tuy coù sinh ra, coù maát ñi, nhöng khoâng luùc Coù theå naøo töï reøn luyeän ñeå luoân soáng trong naøo laø döùt ñoaïn. Nhaø thieàn goïi quaù trình naøy laø traïng thaùi thanh thaûn, saùng suoát hay khoâng?

“nieäm nieäm töông tuïc”. 1 Bình thöôøng, doøng tö Vaâng, ñoù laø ñieàu hoaøn toaøn coù theå laøm ñöôïc. Vaø töôûng cuûa chuùng ta chòu taùc ñoäng cuûa nhöõng söï ñaây chính laø muïc tieâu nhaém ñeán cuûa moät cuoäc soáng kieän xaûy ra haøng ngaøy, vaø do ñoù noù cuõng soâi ñoäng thieàn, vaø cuõng laø nhöõng gì maø chuùng ta seõ cuøng maïnh meõ nhö chính cuoäc soáng quanh ta. Khi nhau trao ñoåi. Tuy nhieân, vaán ñeà ñôn giaûn nhöng chuùng ta thöïc haønh thieàn quaùn ñeå laøm laéng ñoïng quan troïng nhaát caàn ñeà caäp ñeán tröôùc tieân laø tö töôûng, söï sinh khôûi cuûa chuùng seõ daàn daàn ñöôïc chuùng ta phaûi töï nhaän ra ñöôïc tính soâi ñoäng lieân chuùng ta bieát ñeán, haïn cheá ñi vaø laâu ngaøy coù theå
tuïc trong doøng tö töôûng cuûa mình. Töø ñieåm xuaát trôû neân thuaàn thuïc, eâm dòu.

phaùt ñoù, chuùng ta môùi coù theå baøn ñeán nhöõng phöông thöùc thöïc haønh maø trong nhaø thieàn goïi laø ñeå “ñoái trò”.

Sö ï laéng ñoïng tö tö ôûng

Doøng tö töôûng cuûa chuùng ta trong thöïc teá khoâng bao giôø ngöng bieán ñoäng. Khi ta chôït nghó Buoåi saùng, khi uoáng traø, chuùng ta roùt traø vaøo ñeán ñieàu gì, moät tö töôûng phaùt sinh ra. Thuaät ngöõ taùch vaø nhìn thaáy nhöõng caën traø chao ñaûo, cuoän nhaø thieàn goïi ñoù laø moät “nieäm”. 1 Keå töø nieäm phaùt leân trong taùch nöôùc. Thöôøng thì chuùng ta khoâng sinh naøy, seõ loâi keùo theo nhöõng tö töôûng khaùc coù uoáng ngay, maø ñaët taùch traø naèm yeân treân baøn lieân quan. Chuùng noái tieáp nhau theo moät loâ-gic trong moät luùc ñeå bôùt noùng phaàn naøo. Vaø kìa, haõy nhaát ñònh naøo ñoù maø chuùng ta vaãn quen suy töôûng.

nhìn vaøo taùch traø – nhöõng caën traø ñang daàn daàn, 1 nieäm:

1 nieäm nieäm töông tuïc:

16

17

Soáng thieàn

Tænh thöùc vaø nhaän bieát
daàn daàn chìm laéng xuoáng ñaùy, ñeå laïi beân treân laø ñoïng khoâng chæ trong luùc ngoài yeân, maø coøn ngay caû moät lôùp nöôùc trong xanh thoaûng bay leân moät laøn trong nhöõng khi ta ñi ñöùng, laøm vieäc haèng ngaøy...

khoùi nheï...

Neáu baïn ñaõ saün saøng, toâi xin môøi baïn haõy ñaët Doøng tö töôûng cuûa chuùng ta laø moät taùch traø.

“taùch traø tö töôûng” cuûa baïn xuoáng vaø chuùng ta seõ Nhöõng caën traø trong ñoù nhieàu voâ keå. Ñieàu khaùc cuøng nhau theo doõi, quan saùt...

bieät ôû ñaây laø khoâng maáy khi chuùng ta ñaët “taùch traø tö töôûng” cuûa mình naèm yeân trong phuùt choác, hoaëc ñuû ñeå cho noù ñöôïc laéng trong. Vieäc thöïc haønh Tænh thö ùc vaø nhaän bieát
thieàn quaùn giuùp ta laøm ñöôïc ñieàu ñoù, vaø muïc tieâu ñôn giaûn nhaát cuûa ngöôøi baét ñaàu ñeán vôùi thieàn Coù nhieàu phöông phaùp thöïc haønh vieäc ngoài cuõng chæ laø ñeå bieát caùch laøm ñöôïc ñieàu ñoù.

thieàn khaùc nhau daønh cho nhöõng ngöôøi vöøa môùi baét ñaàu ñeán vôùi thieàn. Neáu baïn tìm ñeán moät thieàn ÔÛ ñaây, baïn coù theå hoaøi nghi. Vì söï dao ñoäng vieän hoaëc töï vieän naøo ñoù ñeå hoïc thieàn, coù theå baïn cuûa tö töôûng chuùng ta laøm sao coù theå gioáng vôùi söï seõ ñöôïc daïy cho pheùp ñeám hôi thôû hoaëc theo doõi dao ñoäng cuûa moät taùch traø? Vaø neáu nhö quaû laø hôi thôû. Cuõng coù ngöôøi baét ñaàu baèng vieäc nieäm ñuùng vaäy, thì laøm theá naøo ñeå ta coù theå ñaët “taùch Phaät. Caùch quaùn saùt moät ñeà taøi naøo ñoù cuõng coù theå
traø tö töôûng” naèm yeân theo caùch maø noù coù theå seõ thöïc hieän nhöng raát ít khi ñöôïc aùp duïng cho ngöôøi daàn daàn laéng ñoïng?

môùi hoïc...

Chuùng ta seõ khoâng – vaø khoâng theå naøo – ñöa Noùi chung, muïc tieâu ñaàu tieân ñöôïc ñaët ra cho ra ñaây moät söï phaân tích so saùnh veà maët vaät theå ñeå
ngöôøi hoïc thieàn laø quay nhìn laïi chính mình, nhaän giaûi thích vaán ñeà. Tuy nhieân, baèng vaøo thöïc bieát ñöôïc nhöõng thay ñoåi, bieán ñoäng cuûa doøng tö nghieäm, chuùng ta bieát ñöôïc coù nhöõng söï töông töôûng, maø khoâng coù baát cöù moät söï taùc ñoäng naøo ñoàng nhaát ñònh giöõa hai tröôøng hôïp. Vaø hôn theá ñeán chuùng.

nöõa, chuùng ta coøn bieát raèng, taùch nöôùc traø chæ coù theå laéng ñoïng khi ñöôïc ñaët naèm yeân treân baøn, coøn Nhieàu ngöôøi thaát baïi ngay trong böôùc ñaàu khi tö töôûng cuûa chuùng ta thì coù theå ñöôïc laøm cho laéng tö töôûng cuûa hoï khoâng sao laéng ñoïng ñöôïc ngay caû 18

19

Soáng thieàn

Tænh thöùc vaø nhaän bieát
sau nhieàu giôø thöïc haønh thieàn quaùn. Vaán ñeà khoâng khaùng maïnh meõ baáy nhieâu. Vaø vì theá, thay vì caûm hoaøn toaøn gioáng nhau ôû moãi ngöôøi, nhöng thoâng giaùc buoàn nguû, chuùng ta laïi caøng ngaøy caøng thaáy thöôøng thì sai laàm hay maéc phaûi nhaát vaøo luùc naøy tænh taùo hôn.

laø söï noã löïc khoâng ñuùng höôùng.

Nhöõng ngöôøi laàn ñaàu tieân ngoài thieàn cuõng Haõy quan saùt moät em beù nguû. Em vöøa ñöôïc meï thöôøng rôi vaøo moät hieän töôïng töông töï. Caøng cho buù xong, khuoân maët nôû moät nuï cöôøi voâ tö thoûa ngaên chaën, daäp taét, thì nhöõng doøng tö töôûng caøng maõn. Meï ñaët em vaøo trong noâi. Coù theå em khoa tuoân chaûy ñeán maïnh meõ hôn. Chuyeän hoâm qua, tay ñaäp chaân trong moät vaøi cöû chæ phaûn ñoái nheï vì chuyeän ngaøy mai, chuyeän gia ñình, chuyeän xaõ hoäi...

phaûi rôøi xa meï, nhöng meï bieát laø em ñang buoàn traêm ngaøn muoân thöù chuyeän döôøng nhö ñeàu ruû nguû. Vaø em nguû thaät, treân khuoân maët vaãn coøn nhau keùo ñeán nhö theå sôï raèng seõ khoâng coù dòp naøo phaûng phaát nuï cöôøi voâ tö.

khaùc ñeå ñöôïc ta quan taâm...

Haàu heát trong chuùng ta khoâng maáy ai coù ñöôïc Hình aûnh taùch traø coù theå trôû laïi vôùi chuùng ta nhöõng giaác nguû ñeán deã daøng nhö theá. Ñoâi khi, vaøo luùc naøy. Taùch traø ñöôïc laéng ñoïng moät caùch chuùng ta caàn coù naêm hoaëc möôøi phuùt yeân tónh hoaøn toaøn töï nhieân khi ta ñaët noù naèm yeân treân tröôùc khi nguû; vaø coù theå laø ñeán moät vaøi giôø khi baøn. Khoâng caàn ñeán baát cöù moät söï taùc ñoäng naøo, ñang coù ñieàu phaûi lo nghó. Vaø neáu nhö coù moät hoâm moät noã löïc can thieäp naøo töø beân ngoaøi. Vaø neáu baïn naøo ñoù chuùng ta bieát mình caàn phaûi nguû nhieàu ñeå
coá yù muoán can thieäp vaøo, baïn seõ chæ coù theå laøm cho chuaån bò cho moät ngaøy mai laøm vieäc caêng thaúng noù ñoäng ñaäy vaø ngaên caûn quaù trình laéng ñoïng thay chaúng haïn, chuùng ta seõ coá gaéng ñeå giaác nguû ñeán vì laø thuùc ñaåy.

caøng sôùm caøng toát. Oaùi aêm thay, chuùng ta thöôøng Tö töôûng cuûa chuùng ta cuõng chæ coù theå ñöôïc thaát baïi trong nhöõng coá gaéng nhö theá. Caøng noã löïc laéng ñoïng moät caùch hoaøn toaøn töï nhieân. Moïi noã coá gaéng, giaác nguû caøng ñi xa vaø thaäm chí coù veû nhö löïc, coá gaéng caøng caêng thaúng caøng gaây theâm khoù khoâng bao giôø chòu ñeán...

khaên cho söï laéng ñoïng cuûa tö töôûng. Vì theá, quaù Vaán ñeà ôû ñaây laø söï coá gaéng. Chuùng ta caøng coá trình ngoài thieàn xeùt cho cuøng laø khoâng laøm gì caû.

gaéng bao nhieâu thì tö töôûng chuùng ta caøng phaûn Tuy khoâng laøm gì, maø vieäc ngoài thieàn laïi coù moät 20

21

Soáng thieàn

Tænh thöùc vaø nhaän bieát
muïc ñích roõ raøng laø laøm laéng ñoïng tö töôûng, vì theá phaûi laøm. Chuùng ta khoâng chaën ñöùng “doøng soâng noù phaûi ñöôïc xuaát phaùt töø choã bieát roõ laø tö töôûng tö töôûng” laïi, maø laø caàn phaûi laøm chuû ñöôïc noù, laøm chuùng ta ñang dao ñoäng, vaø trong suoát quaù trình cho noù chaûy theo ñuùng höôùng maø chuùng ta mong ngoài thieàn cuõng phaûi duy trì ñöôïc söï nhaän bieát veà muoán. Theo moät yù nghóa naøo ñoù, chuùng ta ngoài nhöõng dao ñoäng, bieán chuyeån, phaùt sinh hay dieät thieàn baèng caùch laëng leõ quaùn saùt doøng soâng tö ñi cuûa töøng nieäm töôûng. Vì theá, tuy noùi laø khoâng töôûng cuûa mình, tænh thöùc nhaän ra moïi söï bieán laøm gì caû maø thaät ra laø laøm ñöôïc raát nhieàu.

chuyeån vaø sinh dieät cuûa töøng nieäm töôûng, vaø quaù trình ñoù giuùp chuùng ta laøm chuû ñöôïc tình theá, laøm Chuùng ta coù theå hình dung ra moät doøng soâng cho laéng ñoïng “taùch traø tö töôûng” cuûa chuùng ta ñang cuoän chaûy ñeå so saùnh vôùi doøng tö töôûng lieân xuoáng moät caùch hoaøn toaøn töï nhieân.

tuïc bieán ñoäng cuûa chuùng ta.

Khi nhaän thöùc ñuùng veà vaán ñeà naøy, chuùng ta Doøng soâng khoâng theå naøo ngaên chaën ñöôïc.

seõ thaáy vieäc ngoài thieàn ngay laäp töùc trôû neân thoaûi Doøng chaûy ñang hieàn hoøa kia seõ trôû neân döõ doäi, maùi, deã chòu hôn. Moïi söùc phaûn khaùng trong taâm maïnh meõ neáu chuùng ta tìm caùch ngaên noù laïi. Noù töôûng laäp töùc bò trieät tieâu. Chuùng ta trôû neân hoøa seõ tìm ra moïi ngoõ ngaùch ñeå thoaùt ñi, tìm moïi caùch hoaõn hôn trong muïc tieâu nhaém ñeán. Vì theá, chuùng ñeå coâng phaù, laøm suïp ñoå taát caû nhöõng gì ngaên ta khoâng caûm thaáy caêng thaúng hoaëc thuùc baùch.

chaën noù...

Chuùng ta khoâng töï traùch mình laø voïng ñoäng, nhieàu Doøng tö töôûng cuûa chuùng ta cuõng vaäy. Töø bao taïp nieäm, hoaëc nghieäp chöôùng naëng neà... nhö raát laâu nay noù ñaõ quen chuyeån ñoäng, tuoân chaûy...

nhieàu ngöôøi thöôøng maéc phaûi. Ta khoâng laø ai caû, khoâng coù baát cöù moät söï ngaên chaën naøo. Vaø söï tuoân ta chæ laø ta, caùi ta ñang hieän höõu taát nhieân vôùi taát chaûy ñoù voán dó ñaõ laø tính chaát töï nhieân cuûa noù, caû nhöõng maët toát cuõng nhö maët xaáu maø ta ñaõ bieát, chuùng ta laøm sao ngaên caûn ñöôïc?

vaø khoâng coù gì phaûi traùch cöù noù. Ít nhaát thì chuùng Vaán ñeà ñaët ra cho chuùng ta khoâng phaûi laø ta cuõng ñang treân con ñöôøng vöôn leân söï hoaøn ngaên chaën hoaëc tieâu dieät moïi nieäm töôûng. Ñoù laø thieän vaø nhaát ñònh chuùng ta seõ laøm ñöôïc ñieàu ñoù ñieàu khoâng theå laøm ñöôïc, vaø cuõng khoâng caàn thieát vôùi quyeát taâm cuûa mình.

22

23

Soáng thieàn

Tuy hai maø moät

Nhö vaäy, vaán ñeà tröôùc heát ñaët ra cho ngöôøi thieàn chæ caàn nhaän ra ñöôïc ñieàu naøy laø ñaõ coù theå
ngoài thieàn chính laø phaûi tænh thöùc vaø nhaän bieát.

thöïc söï baét ñaàu neám traûi muøi vò cuûa moät cuoäc soáng Moïi noã löïc, coá gaéng cuûa chuùng ta phaûi höôùng ñeán thieàn.

muïc tieâu aáy. Laëng leõ theo doõi vaø quaùn saùt töøng yù Nhöng ñoái töôïng cuûa chuùng ta cuõng khoâng chæ nieäm khôûi leân, thay ñoåi vaø maát ñi, khoâng luùc naøo laø nhöõng nieäm töôûng nhö vöøa ñeà caäp ñeán. Trong buoâng thaû quaù trình aáy. Ngöôøi ngoài thieàn maø thöïc teá, chuùng ta seõ daàn daàn hoïc caùch ñoái phoù vôùi khoâng lieân tuïc tænh thöùc vaø nhaän bieát laø ñaùnh maát nhöõng caûm xuùc nhö buoàn, vui, thöông, gheùt, giaän, chính mình, khoâng coù hy voïng gì ñaït ñeán nhöõng hôøn... Noùi chung, tænh thöùc vaø nhaän bieát bao giôø keát quaû mong muoán.

cuõng laø nhöõng ñieàu maø chuùng ta phaûi luoân duy trì.

Khi chuùng ta tænh thöùc vaø nhaän bieát, doøng tö Hôn theá nöõa, trong vieäc ngoài thieàn thì ñaây vöøa laø töôûng cuûa ta coù theå laø vaãn nhö cuõ khoâng coù gì thay phöông tieän maø cuõng vöøa laø muïc ñích nhaém ñeán.

ñoåi, vì thaät ra chuùng ta khoâng taùc ñoäng gì ñeán Tænh thöùc vaø nhaän bieát giuùp ta thoaùt khoûi söï loâi chuùng. Tuy nhieân, nhöõng bieán chuyeån, dao ñoäng cuoán cuûa doøng tö töôûng xao ñoäng, maø cuõng giuùp ta cuûa doøng soâng tö töôûng giôø ñaây ñöôïc soi roïi döôùi laøm chuû caû nhöõng caûm xuùc trong taâm hoàn, vaø aùnh saùng cuûa söï tænh thöùc vaø nhaän bieát. Khi ta chính trong söï tænh thöùc vaø nhaän bieát maø chuùng ta tænh thöùc vaø nhaän bieát nhöõng dao ñoäng trong tö môùi coù ñöôïc söï an oån vaø yeân tónh.

töôûng, chuùng khoâng coøn coù theå loâi cuoán ta dao ñoäng theo vôùi chuùng, maø giôø ñaây moät caûm giaùc an oån, yeân tónh baét ñaàu hình thaønh trong chuùng ta: Tu y hai maø moät
caûm giaùc an oån, yeân tónh khi bieát mình ñaõ laøm chuû ñöôïc tình theá.

Ñeán ñaây, baïn coù theå seõ ñaët ra moät caâu hoûi.

Chuùng ta ngoài thieàn ñeå tænh thöùc vaø nhaän bieát Töø ñaây, ta nhaän ra söï yeân tónh maø ta ñaït ñeán nhöõng chuyeån bieán trong doøng tö töôûng, nhö vaäy hoaøn toaøn khoâng phaûi laø do döùt boû moïi tö töôûng, thì söï tænh thöùc vaø nhaän bieát ñoù laø ta, hay doøng tö maø chính laø do nôi söï tænh thöùc vaø nhaän bieát. Tuy töôûng ñoù laø ta?

chæ môùi laø moät böôùc khôûi ñaàu, nhöng ngöôøi hoïc 24

25

Soáng thieàn

Tuy hai maø moät

Ña soá ngöôøi môùi hoïc thieàn thöôøng coù aùc caûm chæ laø töø nôi taâm sinh khôûi, khoâng theå chia taùch ra vôùi nhöõng nieäm töôûng luoân dao ñoäng, vaø cho raèng thaønh hai ñoái töôïng khaùc nhau. Chính ñieàu naøy ñoù chính laø “keû thuø” cuûa taâm tænh thöùc. Trong nhaø giaûi thích ñöôïc lyù do vì sao khi chuùng ta caøng coá thieàn goïi caùc tö töôûng dao ñoäng ñeán vaø ñi, sinh vaø gaéng deïp boû caùc voïng nieäm ñi thì chuùng laïi caøng dieät lieân tuïc aáy laø voïng nieäm, hay taïp nieäm. Coøn sinh khôûi maïnh meõ hôn, nhöng moät khi aùnh saùng söï tænh thöùc vaø nhaän bieát maø chuùng ta vöøa baøn chaùnh nieäm baét ñaàu soi roïi thì töï nhieân doøng soâng ñeán ñöôïc goïi laø chaùnh nieäm. Söï phaân bieät goïi teân taïp nieäm seõ trôû neân hieàn hoøa, deã chòu.

nhö theá cuõng laøm cho khoâng ít ngöôøi ñi ñeán choã Chaùnh nieäm hay voïng nieäm, hay goïi teân theo chia taùch chaùnh nieäm vaø voïng nieäm nhö laø hai ñoái moät caùch khaùc, chaân taâm hay voïng taâm, khoâng töôïng traùi ngöôïc nhau. Vaø cuõng thaät deã hieåu khi phaûi laø hai ñoái töôïng ñeå chuùng ta coù theå laáy hoaëc chaùnh nieäm ñöôïc xem laø “phe ta” maø voïng nieäm boû. Boû voïng taâm ñi thì cuõng khoâng coù chaân taâm.

taát nhieân laø “phe ñòch”.

Chuùng chæ laø hai bieåu hieän khaùc nhau cuûa cuøng Thaät ra, neáu baûo chaùnh nieäm laø ta maø voïng moät taâm. Trong nhaø thieàn thöôøng duøng hình aûnh nieäm chaúng phaûi laø ta, vaäy khi chöa thöïc haønh soùng vaø nöôùc ñeå minh hoïa cho ñieàu naøy. Soùng hieän thieàn quaùn, chöa coù chaùnh nieäm, “caùi ta” leõ naøo ra treân maët nöôùc nhö nhöõng hình aûnh caù bieät, cuï chöa töøng hieän höõu hay sao? Vaø khi thöïc haønh theå, nhöng soùng ñoù cuõng chính laø nöôùc. Maët nöôùc thieàn quaùn, coù ñöôïc chaùnh nieäm, neáu baûo chaùnh yeân laëng kia, tuy nhìn thaáy coù söï khaùc bieät, nhöng nieäm aáy laø ta, vaäy “caùi ta” ñoù laø töø ñaâu sinh ra? Roõ cuõng chính laø soùng. Soùng vaø nöôùc tuy hai maø moät.

raøng söï phaân bieät naøy ñaõ ñi ñeán choã beá taéc.

Coù theå coù nhöõng luùc “soùng laëng” ñeå “nöôùc yeân”, nhöng töø choái khoâng thöøa nhaän soùng thì cuõng Tuy nhieân, chaùnh nieäm nhaän bieát voïng nieäm chaúng coøn coù nöôùc.

laø ñieàu coù thaät. Vaäy leõ naøo cuøng luùc coù caû hai “caùi ta”, moät “caùi ta voïng nieäm” vaø moät “caùi ta chaùnh Töông töï nhö theá, khi chuùng ta duy trì ñöôïc nieäm”? Caùch hieåu naøy cuõng khoâng oån.

chaùnh nieäm, thöôøng xuyeân tænh thöùc vaø nhaän bieát, thì “soùng voïng nieäm” seõ daàn daàn laéng xuoáng, vaø Vì theá, ñi saâu vaøo thieàn quaùn chuùng ta seõ maët “nöôùc chaân taâm” hieån hieän yeân bình. Coøn khi nhaän ra chaùnh nieäm vaø voïng nieäm thaät ra cuõng 26

27

Soáng thieàn

Tuy hai maø moät
chaùnh nieäm bò maát ñi, ngoaïi caûnh taùc ñoäng vaøo nhôø nôi aùnh naéng maët trôøi. Tuy veà maët hieän töôïng taâm seõ deã daøng laøm cho nhöõng ñôït “soùng voïng chuùng ta nhìn thaáy aùnh naéng vaø maøu xanh cuûa laù nieäm” noái tieáp nhau maø noåi leân khoâng cuøng taän.

laø hoaøn toaøn khaùc nhau, nhöng veà maët baûn chaát chuùng chæ laø moät. AÙnh naéng ñaõ ñi vaøo laù caây, coù Hieåu ñöôïc nhö vaäy, ngöôøi ngoài thieàn seõ khoâng taùc duïng chuyeån hoùa ñeå taïo ra maøu xanh cuûa laù, coøn aùc caûm vôùi voïng taâm, maø seõ coù thaùi ñoä oân hoøa neân laù xanh vôùi naéng thaät ra chæ laø moät. Khoâng coù hôn, caûm thoâng hôn. Ngay töø thaùi ñoä ñoù, aùnh saùng aùnh naéng thì khoâng coù maøu laù xanh. Cuõng vaäy, chaùnh nieäm môùi coù theå baét ñaàu toûa chieáu ñeå mang taâm an tónh saùng suoát coù ñöôïc nhôø vaøo chaùnh laïi söï saùng suoát caàn thieát giuùp chuùng ta nhaän ra nieäm, cuõng laø quaù trình chuyeån hoùa do “aùnh naéng vaán ñeà.

chaùnh nieäm” taùc ñoäng leân “laù caây voïng töôûng” maø Hình aûnh soùng vaø nöôùc coøn cho thaáy tính chaát sinh ra. Vì theá, veà baûn chaát cuûa chuùng laø tuy hai ñoàng theå giöõa chaân taâm vôùi voïng taâm. Khi chuùng maø moät.

ta hình dung chaùnh nieäm nhö ngoïn ñeøn soi saùng Nhöng chuùng ta cuõng ñöøng voäi vaõ ñoàng nhaát vaøo nhöõng chuyeån bieán, thay ñoåi cuûa doøng soâng tö caû hai thaønh moät, bôûi vì chuùng tuy laø moät maø vaãn töôûng, chuùng ta thöôøng nhaàm laãn moät ñieàu laø, laø khaùc nhau. Neáu coù theå ñoàng nhaát chuùng hoaøn nhaän thöùc veà taâm nhaän bieát vôùi taâm voïng ñoäng toaøn vôùi nhau thì vieäc ngoài thieàn chaúng coøn lyù do nhö hai tính chaát khaùc bieät, thaäm chí traùi ngöôïc gì ñeå toàn taïi. Naéng laø naéng maø laù xanh laø laù xanh.

nhau. Tuy vaäy, thaät ra thì chuùng chæ laø moät, ñoàng Chaùnh nieäm laø chaùnh nieäm maø voïng töôûng vaãn laø nhaát vôùi nhau veà baûn chaát. Vì theá, chaùnh nieäm voïng töôûng. AÙnh saùng chaùnh nieäm caàn phaûi ñöôïc khoâng phaù tan hoaëc dieät tröø voïng töôûng nhö nhieàu thaép leân, khoâng chæ ñeå soi saùng vaøo doøng soâng ngöôøi vaãn thöôøng noùi, maø laø chuyeån hoùa chuùng, voïng töôûng, maø cuõng laø ñeå soi saùng cho chính noù.

ñöa chuùng trôû veà vôùi baûn chaát yeân tónh, saùng suoát Vì theá maø chuùng ta coù theå “bieát laø ñang bieát”, coù voán ñaõ saün coù.

theå “yù thöùc ñöôïc traïng thaùi ñang yù thöùc”. Noùi caùch Vaøo buoåi saùng khi maët trôøi leân, chuùng ta nhìn khaùc, “caùi bieát” vaø “ñoái töôïng cuûa caùi bieát”, hay noùi thaáy caây laù trong vöôøn toûa saùng moät maøu xanh theo Duy thöùc hoïc laø taâm naêng quaùn vaø taâm sôû töôi maùt. Maøu laù xanh ta nhìn thaáy ñoù coù ñöôïc laø 28

29

Soáng thieàn

Saùng vaø toái
quaùn, laø khoâng theå taùch rôøi nhau, vì caùi bieát cuõng Khi chuùng ta duy trì ñöôïc chaùnh nieäm thì söï laø ñoái töôïng cuûa chính noù.

vieäc hoaøn toaøn ñoåi khaùc. Nieäm töôûng chæ laø nieäm töôûng. Chuùng khoâng coøn khaû naêng loâi keùo, cuoán Vì theá, moät khi chuùng ta nhaän ra ñöôïc chaùnh huùt chuùng ta vaøo baát kyø moät traïng thaùi lieân quan nieäm vöøa bò maát, thì laäp töùc chaùnh nieäm seõ trôû veà naøo. Chuùng chæ coù theå sinh ra, toàn taïi vaø maát ñi vôùi chuùng ta cuõng ngay trong luùc ñoù. Noùi moät caùch döôùi aùnh saùng cuûa chaùnh nieäm. Hay noùi caùch khaùc, khaùc, taâm chaùnh nieäm khoâng chæ giuùp ta nhaän bieát chuùng trôû neân ngoan hieàn, deã chòu chöù khoâng coøn voïng töôûng, maø noù coøn giuùp vaøo vieäc duy trì chính hung haõn, laém chuyeän nhö tröôùc ñaây.

noù.

Moãi moät caûm xuùc phaùt sinh trong ta cuõng chòu taùc ñoäng töông töï cuûa chaùnh nieäm. Chuùng ta cuõng Saùng vaø toái
coù theå goïi nhôø ñeán chaùnh nieäm ngay caû sau khi moät caûm xuùc khoù chòu ñaõ sinh khôûi. Khi baïn buoàn Khi chuùng ta thaät söï duy trì ñöôïc chaùnh nieäm, böïc chaúng haïn. Taâm traïng buoàn böïc seõ cöôùp ñi cuûa töùc laø söï tænh thöùc vaø nhaän bieát, taát caû nhöõng baïn söï thanh thaûn, yeân oån, vaø mang ñeán nhieàu heä nieäm töôûng sinh khôûi, chuyeån bieán hay maát ñi ñeàu quaû khoù chòu taát nhieân cuûa noù. Khi bieát mình ñang seõ ñöôïc theo doõi vaø quaùn saùt.

buoàn böïc, baïn coù theå goïi nhôø ñeán chaùnh nieäm.

Khi soi roïi aùnh saùng chaùnh nieäm vaøo moät Chaùnh nieäm soi roïi moät caùch oân hoøa vaøo söï buoàn nieäm töôûng, chuùng ta voâ hieäu hoùa nhöõng taùc ñoäng böïc trong loøng baïn, vaø baïn bieát laø mình ñang buoàn loâi cuoán, thoâi thuùc cuûa noù.

böïc. Vôùi taùc ñoäng song haønh khi chaùnh nieäm ñöôïc duy trì, söï buoàn böïc seõ chæ laø buoàn böïc. Chuùng hieän Giaû söû chuùng ta nhôù ñeán moät chuyeän böïc mình ra ñeå ñöôïc thöøa nhaän döôùi aùnh saùng chaùnh nieäm, tröôùc ñaây, thöôøng thì chuùng ta khoâng chæ nhôù ñeán vaø chæ theá maø thoâi. Tuy baïn khoâng döùt boû ñi söï khoâng thoâi, maø nhöõng caûm xuùc töông öùng cuõng seõ buoàn böïc, nhöng söï hieän dieän cuûa noù khoâng coøn coù theo vôùi nieäm töôûng aáy maø khôûi leân. Ñoâi khi, theå gaây haïi gì cho baïn caû. Noù coù maët ñoù nhö laø chuùng ta nhö soáng trôû laïi trong nhöõng giaây phuùt moät phaàn trong chaùnh nieäm, vaø vì theá khoâng coøn böïc mình, khoù chòu ñoù.

coù theå loâi keùo baïn chìm saâu vaøo nhöõng caûm xuùc 30

31

Soáng thieàn

Saùng vaø toái
khoù chòu khaùc nhö thöôøng leä. Baïn nhaän bieát ñöôïc chuùng khoâng coøn laø nhöõng buoàn, vui, hôøn, giaän...

söï sinh khôûi vaø toàn taïi cuûa noù, ñoàng thôøi cuõng bieát nhö tröôùc ñoù, maø töï chuùng cuõng toûa saùng leân aùnh chaéc laø noù seõ dieät maát ñi. Quaù trình ñoù ñöôïc dieãn saùng chaùnh nieäm.

ra moät caùch töï nhieân khoâng caàn ñeán baát cöù moät söï Khi nhìn nhaän theo caùch naøy, chuùng ta khoâng can thieäp naøo. Vì theá, baïn khoâng coù gì phaûi khoù ngoài thieàn ñeå “dieät tröø” caùc voïng töôûng hay caûm chòu vôùi noù.

xuùc cuûa mình. Ta bieát chuùng laø boùng toái ñang traøn Moïi caûm xuùc phaùt sinh ra trong loøng baïn, khi ngaäp trong taâm thöùc cuûa ta. Ta chæ laëng leõ thaép ñöôïc ñaët döôùi söï soi roïi cuûa aùnh saùng chaùnh nieäm leân ngoïn ñeøn chaùnh nieäm vaø roài quaùn saùt söï sinh cuõng ñeàu seõ chòu moät taùc ñoäng töông töï.

khôûi vaø chuyeån hoùa cuûa chuùng. Ngöôøi ngoài thieàn chæ laø ñeå nhaän bieát nhöõng yù töôûng, caûm xuùc cuûa Khi baïn thaép leân moät ngoïn ñeøn trong phoøng mình phaùt sinh, toàn taïi, chuyeån bieán vaø dieät maát toái, aùnh saùng toûa ra vaø boùng toái bieán maát. Ta vaãn nhö theá naøo. Quaù trình ñoù ñöôïc soi roïi bôûi chaùnh thöôøng cho raèng aùnh saùng ñaõ ñaåy luøi hoaëc tieâu nieäm. Chuùng ta khoâng phaùn xeùt, ñaùnh giaù veà töøng dieät maát boùng toái. Caùch nhìn nhaän naøy xuaát phaùt yù töôûng, caûm xuùc laø ñuùng, sai, taø, chaùnh... Chuùng töø söï chia taùch giöõa boùng toái vaø aùnh saùng nhö laø ta chæ caàn bieát ñeán söï hieän dieän cuûa chuùng maø hai ñoái töôïng traùi ngöôïc nhau. Thöïc ra vaán ñeà thoâi. Moät caùi bieát töï noù ñaõ laøm neân taát caû.

khoâng haún laø nhö vaäy. Saùng vaø toái chæ laø hai hieän töôïng thay ñoåi khaùc nhau maø khoâng heà coù söï ñoái Khi ta bieát, töùc laø ta laøm chuû ñöôïc nhöõng tö khaùng, xung ñoät. Khi ngoïn ñeøn ñöôïc thaép leân, töôûng, caûm xuùc, thay vì ñeå cho chuùng loâi keùo, sai boùng toái trôû thaønh aùnh saùng. Ñoù chæ laø moät söï thay khieán ta nhö thöôøng tình. Vì theá, chæ caàn ta bieát, ñoåi veà maët hieän töôïng maø thoâi.

ta seõ thaáy moïi vieäc chaúng coù gì laø nghieâm troïng hay ñaùng sôï nöõa caû. Taát caû roài töï noù seõ tuaàn töï Khi chuùng ta soáng trong chaùnh nieäm, chuùng ta dieãn ra. Nhö khi ta xem moät cuoán phim, neáu buoâng thaép leân moät ngoïn ñeøn saùng. Boùng toái voïng töôûng thaû vaøo chuyeän phim, roài ta seõ buoàn, vui, lo, sôï...

hay caùc caûm xuùc buoàn, vui, hôøn, giaän... khoâng heà bò theo vôùi caùc nhaân vaät trong phim. Nhöng chæ caàn dieät maát ñi, maø chuùng ñöôïc soi roïi ñeå trôû thaønh ta bieát laø mình ñang xem phim, thì nhöõng buoàn, aùnh saùng. Vì chuùng trôû thaønh aùnh saùng, neân 32

33

Soáng thieàn

Thaân taâm thöôøng an laïc
vui, lo, sôï... ñoù töï nhieân khoâng coøn coù theå taùc ñoäng aùnh saùng chaùnh nieäm laø ñieàu taát yeáu ñeå coù ñöôïc gì ñeán ta ñöôïc nöõa. Truyeän phim roài seõ keát thuùc, moät cuoäc soáng an laïc.

cuõng nhö nhöõng tö töôûng, caûm xuùc ñaõ sinh khôûi Vôùi chaùnh nieäm ñöôïc duy trì thöôøng xuyeân, trong taâm ta khoâng theå naøo toàn taïi maõi maõi. AÙnh chuùng ta khoâng bao giôø bò cuoán huùt bôûi ngoaïi caûnh.

saùng chaùnh nieäm giuùp ta nhaän thöùc ñuùng moïi vieäc Bôûi vì, ngoaïi caûnh chæ coù theå taùc ñoäng ñeán ta vaø khoâng bò cuoán huùt vaøo doøng xoaùy cuûa chuùng.

thoâng qua vieäc laøm sinh khôûi caùc voïng nieäm. Vaø Chính ngay trong yù nghóa naøy, khi coù ñöôïc chaùnh baèng vaøo söï “tieáp tay” cuûa nhöõng keû “noäi öùng” naøy nieäm laø baïn cuõng baét ñaàu coù ñöôïc söï an oån, yeân maø chuùng ta môùi bò thoâi thuùc, xoâ ñaåy vaøo voøng tónh trong taâm hoàn.

quay cuûa söï vieäc. Khi coù chaùnh nieäm, moïi voïng nieäm ñeàu seõ “caûi taø quy chaùnh” maø khoâng coøn laø nguoàn ñoäng löïc laøm cho taâm ta dao ñoäng nöõa.

Thaân taâm thö ôøng an laïc

Soáng trong söï tænh thöùc vaø nhaän bieát, khoâng Khi baét ñaàu ñeán vôùi thieàn, chuùng ta thöôøng chæ taâm yù ta saùng suoát, tænh giaùc, maø ñieàu naøy coøn khôûi söï baèng caùch taäp ngoài thieàn. Vaø nhö ñaõ trình daãn ñeán söï tænh thöùc caû trong töøng haønh vi, cöû chæ.

baøy, ngoài thieàn laø ñeå ñaït ñeán vaø duy trì ñöôïc söï Khi ñi daïo quanh saân, ta bieát mình ñang ñi. Luùc tænh thöùc nhaän bieát, hay laø chaùnh nieäm.

töôùi caây, nhoå coû... hay laøm baát cöù vieäc gì trong ngaøy, chuùng ta cuõng khoâng bao giôø rôi vaøo taâm Tuy nhieân, khi ñaõ thuaàn thuïc qua moät thôøi traïng xao laõng, ñaùnh maát chính mình.

gian, chuùng ta seõ nhaän ra laø chaùnh nieäm coù theå –
vaø caàn phaûi – ñöôïc duy trì khoâng chæ trong luùc Giöõ chaùnh nieäm trong ngaøy cuõng gioáng nhö ngoài thieàn maø laø ngay caû trong nhöõng luùc chuùng ta vieäc duy trì chaùnh nieäm trong luùc ngoài thieàn. Ban nghæ ngôi hay laøm vieäc, hay noùi khaùc ñi laø ôû moïi ñaàu, ñaây cuõng khoâng phaûi laø moät vieäc deã daøng ñaït nôi, moïi luùc.

ñöôïc. Tuy nhieân, vì chaùnh nieäm coù khaû naêng töï duy trì chính mình, neân moãi khi nhaän bieát mình Vì nhöõng nieäm töôûng, caûm xuùc lieân tuïc sinh ñaõ xa rôøi chaùnh nieäm, chuùng ta chæ caàn nhôù ñeán, khôûi trong taâm ta, neân vieäc duy trì thöôøng xuyeân 34

35

Soáng thieàn

Thôøi gian vaø cuoäc soáng
nhaän ra ñieàu ñoù laø töùc khaéc chaùnh nieäm seõ laïi trôû ñöôïc thôøi gian troâi qua maø khoâng coù cuoäc soáng.

veà.

Tuy nhieân, neáu ta noùi ñeán moät cuoäc soáng tænh thöùc vaø ñuùng nghóa, thì raát nhieàu khi thôøi gian vaãn cöù Vì chaùnh nieäm soi roïi caû thaân vaø taâm, neân troâi qua maø chuùng ta chöa heà ñöôïc soáng.

chuùng ta coù theå deã daøng nhaän ra moät con ngöôøi ñang soáng trong chaùnh nieäm. Nôi ngöôøi aáy, khoâng Buoåi saùng khi ta gheù qua moät quaùn caø-pheâ, coù nhöõng cöû chæ voâ nghóa, lô ñeãnh. Moãi moät ñoäng nhìn moïi ngöôøi xoân xao, hoái haû uoáng voäi moät taùch taùc, moät haønh vi ñeàu ñöôïc thöïc hieän trong söï tænh caø-pheâ tröôùc khi ñi laøm, ta coù theå hình dung ñöôïc thöùc, nhaän bieát. Vaø moät heä quaû taát nhieân maø theá naøo laø vieäc thôøi gian troâi qua maø chöa töøng khoâng bao laâu chuùng ta seõ ñaït ñöôïc laø, moãi haønh ñöôïc soáng.

ñoäng ñeàu daàn daàn ñaït ñeán söï hoaøn thieän cuûa noù.

Khi chuùng ta bò cuoán ñi trong doøng chaûy cuûa Cho duø chuùng ta khoâng theå loaïi tröø taát caû cuoäc ñôøi, ñaùnh maát söï tænh thöùc vaø nhaän bieát cuûa nhöõng khoù khaên, trôû ngaïi trong coâng vieäc baèng mình, chuùng ta khoâng theå caûm nhaän ñöôïc söï soáng vaøo vieäc soáng trong chaùnh nieäm, nhöng chuùng ta ñang dieãn ra trong ta vaø quanh ta. Vì theá, chuùng quaû thaät coù theå loaïi tröø nhöõng taùc ñoäng xaáu cuûa ta trôû thaønh caùi boùng, thaønh taám göông phaûn chuùng ñeán taâm thöùc. Vì theá, ngöôøi soáng trong chieáu moïi söï vieäc, maø khoâng thöïc söï ñöôïc soáng.

chaùnh nieäm seõ ñaït ñöôïc traïng thaùi an oån thöôøng Ñeå phuïc vuï cho ñôøi soáng, chuùng ta thöôøng xuyeân, hay noùi theo nhaø thieàn laø seõ ñöôïc thaân taâm phaûi quay cuoàng, taát baät töø saùng ñeán toái, vaø chaúng thöôøng an laïc.

maáy khi thaáy ñöôïc caùi moác ñuû soáng trong ñôøi. Tuy nhieân, chính söï quay cuoàng taát baät aáy ñaõ cuoán huùt chuùng ta ra khoûi söï soáng thaät söï, vaø cuoäc ñôøi vì Thôøi gian vaø cu oäc soáng
theá cöù tieáp tuïc troâi qua maø chuùng ta khoâng coù moät phuùt giaây döøng nghæ saùng suoát naøo ñeå nhaän roõ Thöôøng thì chuùng ta vaãn ñoàng nhaát hay ít ra ñöôïc vaán ñeà.

laø cuõng gaén boù hai khaùi nieäm naøy. Cuoäc soáng dieãn ra vôùi thôøi gian vaø chuùng ta khoâng theå hình dung 36

37

Soáng thieàn

Soáng trong moãi vieäc laøm

Daønh thôøi gian thaät söï cho cuoäc soáng chính laø trong söï xao laõng hoaëc cuoán troâi theo söï hoái haû moät trong nhöõng ñieåm taát yeáu cuûa ngöôøi bieát soáng.

ñeàu laø khoâng coøn gì ñeå noùi ñeán thieàn caû.

Khi chuùng ta daønh thôøi gian cho cuoäc soáng, chuùng ta thaép saùng chaùnh nieäm ñeå soi roïi leân moïi coâng vieäc phaûi laøm. Chuùng ta thöïc hieän coâng vieäc trong Soáng trong moãi vieäc laøm
söï tænh thöùc, khoâng ñaùnh maát cuoäc soáng cuûa mình.

Ngay khi ñoù, chuùng ta gaït boû ñöôïc söï hoái haû, thuùc Trong thôøi ñaïi coâng nghieäp naøy, khi maø taát baùch... vaø quay veà vôùi cuoäc soáng thaät söï. Coù theå
caû ñeàu lao ñi vôùi toác ñoä cuûa teân löûa, nhöõng töø ngöõ khi laøm vieäc moät caùch hoái haû, chuùng ta quaû laø coù nhö thong thaû, thanh thaûn... döôøng nhö ñaõ ngaøy

“ñöôïc” theâm moät giaù trò vaät chaát naøo ñoù, nhöng noù caøng ít ñöôïc nhaéc ñeán.

seõ khoâng sao buø ñaép laïi ñöôïc caùi “maát” lôùn lao laø Tuy nhieân, chính vì theá maø chuùng ñang trôû moät cuoäc soáng ñuùng nghóa.

neân nhöõng nhu caàu thöïc söï thieát yeáu ñeå quaân bình Laøm vieäc trong chaùnh nieäm vaãn laø laøm vieäc, cuoäc soáng cuûa chuùng ta. Nhöõng beänh taät phaùt sinh nhöng ñieàu khaùc bieät ôû ñaây laø trong khi laøm vieäc vì söï caêng thaúng ngaøy nay khoâng coøn xa laï gì vôùi chuùng ta khoâng ñaùnh maát cuoäc soáng. Ngöôïc laïi, caùc xaõ hoäi phöông Taây, vaø thaäm chí ñang daàn daàn neáu chuùng ta coá hoái haû laøm cho xong moät vieäc naøo ñe doïa caû ñeán phöông Ñoâng, queâ höông cuûa söï ñoù vôùi yù nghó: “Xong vieäc naøy roài toâi seõ ñöôïc thanh traàm tónh, tòch maëc.

thaûn”, chuùng ta seõ chaúng bao giôø coù ñöôïc söï thanh Chuùng ta haõy thöû ñaët ra moät caâu hoûi cho thaûn töôûng töôïng ñoù, bôûi vì bao giôø cuõng coøn coù raát chính mình: Xeùt cho cuøng thì yù nghóa cuoäc soáng nhieàu vieäc khaùc chôø ñôïi chuùng ta ôû phía tröôùc.

naøy cuûa chuùng ta laø gì?

Chuùng ta seõ khoâng bao giôø coù thôøi gian ñeå

Taát nhieân, taùc ñoäng cuûa nhöõng giaù trò vaät chaát daønh cho vieäc thöïc haønh soáng trong chaùnh nieäm laøm caûi thieän ñôøi soáng con ngöôøi laø khoâng theå phuû neáu nhö chuùng ta taùch rôøi noù ra khoûi moïi coâng nhaän. Nhöng xeùt töø moät goùc ñoä naøo ñoù chuùng chöa vieäc haøng ngaøy. Vaán ñeà ôû ñaây chính laø ta phaûi haún ñaõ mang laïi nieàm haïnh phuùc vui soáng thaät söï.

bieát: soáng töùc laø thieàn, neáu ñeå cho cuoäc soáng chìm Ñoâi khi toâi so saùnh cuoäc soáng ôû nhöõng laøng queâ 38

39

Soáng thieàn

Soáng trong moãi vieäc laøm
heûo laùnh vôùi moät thaønh phoá hieän ñaïi, vaø thaáy phaûi ñoái ñaàu vôùi baát cöù khoù khaên naøo trong cuoäc raèng söï khaùc bieät veà vaät chaát khoâng thöïc söï laø yeáu soáng.

toá chính ñeå taïo ra ñöôïc haïnh phuùc trong ñôøi soáng Coù nhöõng coâng vieäc maø chuùng ta deã daøng duy moãi ngöôøi.

trì ñöôïc chaùnh nieäm hôn laø moät soá coâng vieäc khaùc.

Vì theá, chuùng ta khoâng neân daønh troïn nhöõng Chaúng haïn nhö khi toâi nhoå coû hoaëc boùn phaân cho noã löïc cuûa mình ñeå ñaùnh ñoåi thuaàn tuùy nhöõng giaù caây troàng, toâi khoâng thaáy khoù khaên laém trong vieäc trò vaät chaát. Moät cuoäc soáng vui nhaát thieát phaûi duy trì chaùnh nieäm. Khi toâi laøm coâng vieäc vieát ñöôïc quaân bình vôùi nhöõng giaù trò tinh thaàn, vaø duy laùch hoaëc bieân khaûo, ñieàu ñoù trôû neân khoù khaên trì chaùnh nieäm giuùp cho ta laøm ñöôïc ñieàu ñoù.

hôn. Vaø toâi bieát laø trong nhöõng moâi tröôøng raát oàn aøo naùo nhieät nhö coâng nhaân xöôûng maùy chaúng Khi chuùng ta khoâng theå duy trì ñöôïc chaùnh haïn, seõ caøng khoù khaên hôn nöõa.

nieäm trong moãi moät vieäc laøm ngay trong hieän taïi, chuùng ta raát khoù maø hy voïng coù ñöôïc moät cuoäc Tuy nhieân, moãi ngöôøi chuùng ta ñoâi khi khoâng soáng thöïc söï thanh thaûn trong töông lai. Nhöng theå hoaøn toaøn chuû ñoäng trong vieäc choïn löïa moâi tieác thay, ñoù laïi laø nieàm hy voïng – duø laø haõo tröôøng laøm vieäc, vaø vì theá ta phaûi bieát chaáp nhaän huyeàn – cuûa raát nhieàu ngöôøi. Neáu baïn thöïc söï ñeå vöôït qua khoù khaên. Cho duø laø coù khoù khaên, muoán coù moät cuoäc soáng vui thaät söï, baïn caàn phaûi nhöng neáu chuùng ta coù moät söï thöïc haønh thuaàn bieát thöïc haønh soáng tænh thöùc ngay trong moãi vieäc thuïc thì khoâng phaûi laø khoâng laøm ñöôïc. Ngaøy toâi laøm, ngay trong giaây phuùt hieän taïi naøy.

coøn laø moät hoïc sinh trung hoïc, vì khoâng ñuû tieàn mua nhöõng quyeån saùch mình thích, neân nhöõng Moãi moät vieäc laøm ñöôïc chuùng ta thöïc hieän ngaøy roãi raõnh toâi thöôøng ñeán hieäu saùch ñeå ñoïc. Ñoâi trong söï tænh thöùc vaø nhaän bieát, seõ khoâng coøn ñôn khi toâi ñöùng trong hieäu saùch vaø ñoïc heát moät vaøi thuaàn chæ laø moät vieäc laøm nöõa. Noù trôû thaønh bieåu chöông saùch maø gaàn nhö queân haún ñi khoâng bieát hieän cho söï soáng cuûa chuùng ta. Vì vaäy, chuùng ta ñeán nhöõng xoân xao naùo nhieät ôû quanh mình. Toâi thöïc hieän noù cuõng trang troïng, nghieâm tuùc nhö baát tin laø moãi ngöôøi trong chuùng ta khi thöïc haønh ñeán kyø moät thöù leã nghi toân giaùo naøo. Thöïc haønh chaùnh nieäm ñöôïc nhö vaäy, ta seõ khoâng coøn sôï seät khi 40

41

Soáng thieàn

Hieän thaân cuûa söï tænh thöùc
möùc thuaàn thuïc ñeàu coù theå duy trì chaùnh nieäm cöôøi. Do ñoù, toâi goïi nuï cöôøi laø hieän thaân cuûa söï trong moïi hoaøn caûnh, moïi moâi tröôøng.

tænh thöùc.

Nuï cöôøi laø voán quyù cuûa moãi chuùng ta. Neáu ta yù thöùc ñöôïc ñaày ñuû giaù trò cuûa noù, ta seõ khoâng ngaïi Hieän thaân cu ûa sö ï tænh thö ùc
mæm cöôøi baát cöù khi naøo coù theå. Phaàn lôùn trong chuùng ta khoâng quen mæm cöôøi neáu nhö khoâng coù Khi chuùng ta soáng tænh thöùc, duy trì ñöôïc moät taùc ñoäng naøo ñoù töø beân ngoaøi, vaø vì theá ta chaùnh nieäm trong töøng giaây phuùt cuûa cuoäc soáng, ñaùnh maát ñi raát nhieàu nuï cöôøi quyù giaù trong cuoäc chuùng ta ñaït ñeán söï an oån trong taâm hoàn. Cho duø soáng. 1
coù baát kyø khoù khaên trôû ngaïi naøo xaûy ñeán, ta cuõng bieát caùch ñeå öùng phoù theo höôùng toát nhaát, nhöng Thöïc haønh soáng chaùnh nieäm coù theå ñi ñoâi vôùi khoâng ñaùnh maát ñi chaùnh nieäm cuûa mình.

vieäc luyeän taäp thoùi quen mæm cöôøi. Moãi khi baïn mæm cöôøi, baïn töï bieát laø mình ñang duy trì ñöôïc Moät trong nhöõng hoa traùi maø cuoäc soáng an oån chaùnh nieäm. Nuï cöôøi giuùp ta ñoái phoù ñöôïc vôùi aáy mang laïi cho ta haàu nhö ngay töùc thôøi trong nhöõng lo aâu, meät nhoïc maø ñoâi khi khoâng sao traùnh hieän taïi laø nuï cöôøi an laïc. Khi taâm hoàn ta ñöôïc an khoûi ñöôïc trong cuoäc soáng. Khi chuùng ta cöôøi, oån, söï an oån ñoù seõ boäc loä ra beân ngoaøi moät caùch töï chuùng ta chaáp nhaän nhöõng thöù aáy ñeå vöôït qua maø nhieân baèng nuï cöôøi.

khoâng thaáy laø phieàn toaùi hay böïc töùc.

Nhöõng khi chuùng ta ñaùnh maát chaùnh nieäm Buoåi saùng thöùc daäy laø luùc chuùng ta coù theå – vaø trong phuùt choác vaø roài chôït nhaän bieát ra, chuùng ta raát neân – mæm cöôøi. Mæm cöôøi ñeå chaøo möøng moät cuõng coù theå nôû moät nuï cöôøi ñeå chaøo möøng söï trôû ngaøy môùi, ñeå thaép saùng ngoïn ñeøn chaùnh nieäm laïi cuûa chaùnh nieäm.

Nuï cöôøi vöøa laø nhaân, vöøa laø quaû. Toâi mæm cöôøi bôûi vì toâi tænh thöùc, toâi cuõng mæm cöôøi ñeå coù ñöôïc 1
söï tænh thöùc. Vaø chính vì theá, thaät khoù maø hình Ñeà taøi naøy ñaõ ñöôïc trình baøy moät caùch chi tieát vaø toaøn dieän dung moät cuoäc soáng tænh thöùc laïi thieáu vaéng nuï hôn trong moät taäp saùch cuøng taùc giaû xuaát baûn tröôùc ñaây, nhan ñeà “Haïnh phuùc laø ñieàu coù thaät” – NXB Ñoàng Nai.

42

43

Soáng thieàn

Nhòp ñieäu cuûa cuoäc soáng
trong ta, vaø ñeå baét ñaàu ngaøy baèng moät nieàm vui toàn taïi trong ta vaø quanh ta. Vì theá, coù theå noùi ñaây soáng an laïc.

laø phöông phaùp ñôn giaûn, deã daøng nhaát ñeå duy trì chaùnh nieäm.

Trong ngaøy, nhöõng khi coù theå ñöôïc, vaø ít nhaát cuõng neân coù ñöôïc vaøi ba laàn, chuùng ta coù theå mæm Khi thöïc haønh soáng tænh thöùc, chuùng ta khoâng cöôøi vôùi chính mình ñeå thaáy laø mình vaãn ñang duy coøn nhìn vaøo cuoäc soáng baèng söï chia caùch, taùch trì ñöôïc chaùnh nieäm vaø söï an laïc. Nhöõng nuï cöôøi bieät nöõa. Ta bieát raèng baûn thaân ta vaø nhöõng gì nhö theá vöøa coù giaù trò nhaéc nhôû chuùng ta, vöøa töï ñang dieãn ra quanh ta coù nhöõng moái lieân heä, gaén noù mang ñeán nieàm vui vaø söï töï tin ñeå chuùng ta coù boù maät thieát khoâng chia taùch. Vì theá, soáng tænh theå vöõng vaøng hôn trong cuoäc soáng.

thöùc khoâng chæ laø nhaän bieát nhöõng gì ñang dieãn bieán trong tö töôûng, caûm xuùc, maø coøn laø luoân tænh thöùc vôùi taát caû nhöõng gì xaûy ra trong cuoäc soáng.

Nhòp ñieäu cu ûa cu oäc soáng

Vôùi söï theo doõi hôi thôû, chuùng ta hoøa nhòp baûn thaân vôùi cuoäc soáng quanh ta. Moãi vieäc ta laøm ñeàu Hôi thôû ñoùng moät vai troø quan troïng trong coù söï nhòp nhaøng, hoøa ñieäu. Vaø thaät ra thì chính cuoäc soáng tænh thöùc. Raát nhieàu ngöôøi khôûi söï luyeän moái töông quan nhòp nhaøng giöõa ñoäng taùc vôùi hôi taäp neáp soáng tænh thöùc baèng caùch ñeám hôi thôû.

thôû coøn giuùp cho ta laøm vieäc ñöôïc laâu beàn vaø hieäu Tuy nhieân, neáu coù theå thì toát hôn neân aùp duïng quaû hôn nöõa.

phöông phaùp theo doõi hôi thôû thay vì laø ñeám.

Khi laøm vieäc, neáu bieát phoái hôïp nhöõng ñoäng Hôi thôû laø bieåu hieän cuûa söï soáng. Hôn theá taùc cuûa mình vôùi hôi thôû, baïn seõ laâu meät hôn. Ñieàu nöõa, caûm xuùc cuûa chuùng ta cuõng gaén lieàn vôùi hôi naøy ñaõ ñöôïc nhöõng ngöôøi daân lao ñoäng bieát ñeán töø thôû. Khi chuùng ta vui, buoàn, giaän döõ hay böïc töùc, laâu, vì theá môùi saûn sinh nhöõng caâu hoø, ñieäu haùt thanh thaûn hay gaáp ruùt... nhöõng ñieàu aáy cuõng ñeàu khaùc nhau trong lao ñoäng. Khi ngöôøi ta lao ñoäng ñöôïc bieåu loä qua hôi thôû. Vì theá, toâi goïi hôi thôû laø vaø hoø haùt, chính hôi thôû bao giôø cuõng laø yeáu toá nhòp ñieäu cuûa cuoäc soáng. Theo doõi hôi thôû vôùi söï nhòp nhaøng ñeå quyeát ñònh toác ñoä cuûa ñoäng taùc.

tænh thöùc, chuùng ta nhaän bieát ñöôïc söï soáng ñang 44

45

Soáng thieàn

Ñieàu naøo quan troïng hôn

Hôi thôû cuõng laø thöôùc ño söï meät nhoïc cuûa cô xem nhö khoâng quan troïng baèng vieäc bieân soaïn theå. Trong baát kyø hoaøn caûnh naøo, baïn cuõng khoâng moät quyeån saùch chaúng haïn.

neân laøm vieäc cho ñeán luùc hôi thôû trôû neân hoån heån, Tuy nhieân, neáu chuùng ta nhìn vaán ñeà döôùi moät maát ñi söï ñeàu ñaën. Thaân theå khoûe maïnh laø moät söï tænh thöùc, saùng suoát, chuùng ta coù theå seõ nhaän phöông tieän toát ñeå giuùp chuùng ta ñaït ñeán moät cuoäc thaáy khaùc hôn. Moãi moät coâng vieäc maø chuùng ta soáng haïnh phuùc, nhöng baûn thaân noù cuõng chính laø laøm ñeàu laø moät phaàn trong cuoäc soáng, vaø ñieàu quan moät phaàn trong cuoäc soáng maø chuùng ta phaûi bieát troïng laø ôû choã chuùng ta thöïc hieän coâng vieäc ñoù nhö traân troïng. Chuùng ta khoâng neân ñoái xöû toài teä cho theá naøo chöù khoâng phaûi ôû choã chuùng ta laøm ra duø laø vôùi thaân theå cuûa chính mình. Moät soá ngöôøi ñöôïc gì. Khi moät coâng vieäc ñöôïc thöïc hieän vôùi söï khi caàn noã löïc ñeå ñaït ñeán ñieàu gì thì baát chaáp caû tænh thöùc, thôøi gian laøm coâng vieäc ñoù laø moät phaàn vieäc vaét kieät söùc löïc. Ñieàu ñoù vöøa laø baát coâng maø trong cuoäc soáng cuûa chuùng ta. Ngöôïc laïi, neáu chuùng cuõng vöøa laø thieáu khoân ngoan, vaø khoâng theå ñöa ta ñaùnh maát söï tænh thöùc, thôøi gian laøm vieäc ñoù seõ ñeán moät cuoäc soáng thaät söï haïnh phuùc.

khoâng phaûi laø thôøi gian chuùng ta thöïc söï ñöôïc soáng. Vì theá, cho duø laø baïn ñang troàng rau hay queùt raùc, neáu baïn duy trì ñöôïc chaùnh nieäm thì ñoù Ñieàu naøo qu an troïng hôn
ñeàu laø nhöõng thôøi gian coù giaù trò vaø voâ cuøng quan troïng trong cuoäc soáng, cuõng khoâng keùm gì thôøi Trong cuoäc soáng, ñoâi khi chuùng ta laøm moät gian maø moät khoa hoïc gia boû ra ñeå nghieân cöùu vuõ coâng vieäc naøy vaø ñoâi khi chuùng ta phaûi laøm moät truï. ÔÛ ñaây, toâi hoaøn toaøn khoâng ñeà caäp ñeán giaù trò coâng vieäc khaùc. Chuùng ta ñaït ñöôïc nhöõng keát quaû cuûa coâng vieäc ñoái vôùi ngöôøi khaùc, toâi muoán noùi ñeán khaùc nhau töø nhöõng coâng vieäc khaùc nhau cuûa phaàn giaù trò ñoái vôùi chính baûn thaân baïn. Chính mình.

phaàn giaù trò naøy môùi laø nhöõng gì baïn thaät söï coù Thöôøng thì chuùng ta ñaùnh giaù taàm quan troïng ñöôïc trong cuoäc soáng.

cuûa moãi moät coâng vieäc baèng vaøo keát quaû maø chuùng Hieåu theo caùch naøy, baïn seõ thaáy nhöõng giaây ta ñaït ñöôïc, nhìn thaáy ñöôïc. Vieäc troàng rau ñöôïc phuùt thanh thaûn ngoài beân moät taùch traø chöa haún 46

47

Soáng thieàn

Ñieàu naøo quan troïng hôn
ñaõ laø hoang phí. Neáu baïn thöïc söï soáng trong giaây Thôøi ñaïi môùi ñaõ coù quaù nhieàu nhöõng thay ñoåi phuùt ñoù, noù cuõng coù giaù trò quyù giaù khoâng keùm môùi. Khi maø trong tay chuùng ta coù ñaày ñuû nhöõng nhöõng luùc baïn thöïc hieän moät coâng vieäc to taùt, quan phöông tieän thoâng tin lieân laïc hieän ñaïi cuõng nhö troïng.

moïi thöù caàn thieát ñeå hoã trôï cho vieäc laøm, chuùng ta haàu nhö coù raát ít lyù do ñeå döøng nghæ. Ngaøy xöa, toâi Nhìn roäng ra xaõ hoäi, chuùng ta cuõng seõ khoâng coù theå phaûi maát moät buoåi hoaëc moät ngaøy luøng suïc thaáy raèng moät ngöôøi phu queùt ñöôøng laø keùm quan trong thö vieän ñeå tìm ñoïc veà moät vaán ñeà caàn bieát.

troïng hôn moät oâng giaùm ñoác coâng ty, cho duø phaàn Ngaøy nay, chæ caàn vaøi caùi nhaép chuoät tröôùc maùy ñoùng goùp cho xaõ hoäi cuûa moãi ngöôøi taát nhieân laø tính toâi ñaõ coù ñaày ñuû nhöõng thoâng tin mình caàn.

ñeàu coù choã khaùc nhau. Vaán ñeà laø ôû choã, moãi ngöôøi Vì theá, toâi khoâng phaûi maát troïn moät buoåi hoaëc moät coù thöïc söï soáng ñuùng nghóa trong phaàn coâng vieäc ngaøy, maø chæ caàn moät vaøi tieáng ñoàng hoà ñaõ coù theå
cuûa mình hay khoâng.

ñaït ñöôïc hieäu quaû töông töï.

Nhö toâi ñaõ noùi, ñoâi khi chuùng ta phaûi thay ñoåi Vaán ñeà laø ôû choã, khoaûng thôøi gian tieát kieäm laøm nhöõng coâng vieäc khaùc nhau trong cuoäc soáng.

ñöôïc nhôø vaøo phöông tieän hieän ñaïi ñaõ ñöôïc toâi söû Thaät khoâng may laø khoâng phaûi luùc naøo chuùng ta duïng nhö theá naøo? Neáu toâi laøm moät con toaùn chính cuõng coù theå chuû ñoäng löïa choïn. Tuy nhieân, neáu xaùc vaø chaáp nhaän boû ra moät vaøi giôø trong khoaûng chuùng ta duy trì ñöôïc chaùnh nieäm, thì duø chuùng ta thôøi gian ñoù ñeå khoâi phuïc naêng löïc tinh thaàn, toâi laøm baát cöù loaïi coâng vieäc naøo cuõng ñeàu quan troïng vaãn coøn coù lôïi hôn tröôùc ñaây raát nhieàu. Nhöng nhö nhau ñoái vôùi chuùng ta. Hôn theá nöõa, coøn coù thöôøng thì ña soá trong chuùng ta khoâng laøm theá.

nhöõng töông quan teá nhò veà maët tinh thaàn maø Chuùng ta lieân tuïc thuùc ñaåy toác ñoä coâng vieäc cuûa chuùng ta chæ coù theå töï mình nhaän ra trong cuoäc mình, nhanh vaø nhanh hôn, nhieàu vaø nhieàu hôn soáng. Nhöõng giaây phuùt uoáng traø hoaëc töôùi caây, nöõa. Chuùng ta khoâng coù caû thôøi gian ñeå nhìn laïi troàng hoa... bao giôø cuõng coù nhöõng taùc ñoäng tích chính mình. Vaø vì theá, trong thöïc teá laø nhöõng cöïc nhaát ñònh ñeán coâng vieäc bieân khaûo hay giaûng phöông tieän hieän ñaïi laøm cho chuùng ta meät moûi, daïy cuûa toâi. Ai coù theå cho raèng nhöõng thôøi gian aáy caêng thaúng hôn nhieàu so vôùi tröôùc ñaây. Ñieàu naøy laø voâ ích?

thaät deã hieåu. Chuùng ta ñang phaûi laøm vieäc vôùi toác 48

49

Soáng thieàn

Ñieàu naøo quan troïng hôn
ñoä cuûa maùy tính, toác ñoä cuûa phöông tieän hieän ñaïi, ñöôïc nhieàu ñoà duøng hôn... Raát nhieàu ñieåm hôn so thay vì laø toác ñoä cuûa con ngöôøi nhö tröôùc ñaây.

vôùi tröôùc ñaây. Nhöng trong ñoù cuõng phaûi keå ra laø chuùng ta coù ít thôøi gian cho baûn thaân vaø gia ñình, Baïn coù theå seõ phaûn ñoái ôû ñieåm naøy. Vaâng, con caùi hôn; chuùng ta hoái haû hôn, ít thanh thaûn ñoàng yù laø toâi phaûi laøm vieäc nhanh hôn do söùc eùp töø hôn; chi tieâu nhieàu hôn neân cuõng baét buoäc phaûi nhöõng phöông tieän hieän ñaïi, nhöng toâi laøm ra laøm ra nhieàu tieàn hôn... Vaø caên nhaø chuùng ta trôû ñöôïc nhieàu hôn, hieäu quaû coâng vieäc cao hôn raát, neân chaät heïp hôn so vôùi nhu caàu, cho duø noù chieám raát nhieàu laàn.

moät dieän tích lôùn hôn. Toång hôïp taát caû nhöõng caùi ÔÛ ñaây, chuùng ta haõy thöû noùi veà moät vaøi heä hôn ñoù laïi, chuùng ta thaáy ra moät ñieàu laø cuoäc soáng quaû cuûa vieäc laøm ra ñöôïc nhieàu hôn. Maëc duø tröôùc cuûa chuùng ta ngaøy caøng caêng thaúng hôn.

maét chuùng ta thaáy roõ ñaây laø moät ñieàu coù lôïi khoâng Ngaøy nay, chuùng ta di chuyeån raát nhanh baèng caàn tranh caõi. Nhöng baïn coù bieát söï dö thöøa saûn nhöõng phöông tieän hieän ñaïi, töø chieác xe gaén maùy phaåm hieän nay cuõng laø moät trong caùc vaán ñeà laøm 100 phaân khoái, cho ñeán xe buyùt, xe hôi, vaø thaäm ñau ñaàu caùc nhaø kinh teá hay chaêng? Vaø heä quaû taát chí ñeán caû maùy bay... Ñieàu roõ raøng laø chuùng ta ruùt yeáu cuûa noù laø tyû leä thaát nghieäp ñang ngaøy caøng gia ngaén ñöôïc raát nhieàu laàn thôøi gian caàn thieát ñeå di taêng moät caùch ñaùng baùo ñoäng ôû haàu heát caùc quoác chuyeån, ñi laïi. Nhöng ñieàu nghòch lyù cuõng roõ raøng gia tieân tieán. Con ngöôøi ñang giaønh giaät vôùi nhau khoâng keùm laø chuùng ta coù raát ít thôøi gian ñeå di quyeàn soáng, vôùi söï hoã trôï cuûa nhöõng phöông tieän chuyeån, haàu nhö bao giôø cuõng ít hôn thôøi gian thaät kyõ thuaät môùi. Coù theå coù nhöõng ngöôøi soáng toát hôn, söï caàn thieát. Chuùng ta luoân phaûi phoùng xe thaät ñaày ñuû hôn veà vaät chaát, vaø ñeå traû giaù, coù haøng nhanh treân ñöôøng, hoái haû ñeán möùc ñoâi khi vöôït caû ngaøn, haøng trieäu ngöôøi khaùc treân theá giôùi seõ ñeøn ñoû; chuùng ta chen laán nhau leân vaø xuoáng xe khoâng bieát laøm gì ñeå soáng vaøo ngaøy mai...

buyùt, duø chæ ñeå nhanh hôn ñöôïc vaøi phuùt ñoàng hoà; Chuùng ta khoâng theå phuû nhaän nhöõng tieän chuùng ta rôøi khoûi xe hôi vaø ñi nhö ma ñuoåi ñeán nghi maø ñôøi soáng hieän ñaïi mang ñeán cho con vaên phoøng, coù khi vöøa ñi vöøa chaøo hoûi moät ngöôøi ngöôøi. Chuùng ta ñi laïi deã daøng hôn, lieân laïc thoâng quen maø khoâng coù caû thôøi gian ñeå döøng laïi trao ñoåi tin deã daøng hôn, nhaø ôû thoaûi maùi hôn, mua saém vaøi ba caâu thaân maät...

50

51

Soáng thieàn

Ñieàu naøo quan troïng hôn

Vaán ñeà ñaët ra laø, lieäu chuùng ta coù giöõ noåi ñöôïc ñeán möùc ngheøo tuùng, nhöng baûn thaân oâng haún ñaõ moät taâm hoàn thanh thaûn trong boái caûnh nhö theá coù ñöôïc ñoâi chuùt thôøi gian soáng thaät söï.

hay chaêng? Tröø khi chuùng ta thaät söï thay ñoåi caùch Moãi chuùng ta ñeàu neân xeùt laïi ôû ñieåm naøy.

nghó, caùch soáng... baèng khoâng thì toâi cho raèng ñieàu Quan ñieåm “tri tuùc” maëc duø ñaõ khaù cuõ kyõ nhöng ñoù laø raát khoù khaên.

ñeán nay vaãn coøn giöõ nguyeân giaù trò ñuùng ñaén cuûa Ñaõ ñeán luùc chuùng ta caàn phaûi döøng laïi ñoâi noù. Neáu moãi ngöôøi chuùng ta khoâng coù moät ñieåm chuùt vaø ñaët ra cho mình caâu hoûi: “Thaät ra thì taát döøng töông ñoái, moät giôùi haïn vaät chaát töông ñoái...

caû nhöõng gì ta ñang laøm ñaây, cuoäc soáng hoái haû cuûa chuùng ta seõ maõi maõi bò cuoán troâi ñi trong doøng ta ñaây, laø ñeå nhaém ñeán ñieàu gì?” xoaùy cuûa cuoäc soáng hieän ñaïi naøy.

Caùch ñaây khoâng laâu, toâi coù ngöôøi baùc trong hoï Duø laø baïn ñang laøm gì, cuõng neân nghó ñeán vöøa qua ñôøi. OÂng ta caû moät ñôøi baän roän, laøm ra vieäc quaân bình caùc nhu caàu vaät chaát vaø tinh thaàn ñöôïc raát nhieàu. Khi töø traàn ñeå laïi cho con caùi caû trong cuoäc soáng cuûa mình. Vaø phöông phaùp toát moät saûn nghieäp keách suø, trong ñoù bao goàm caû haøng nhaát ñeå baïn ñaït ñeán ñieàu ñoù chính laø thöïc haønh chuïc loâ ñaát neàn nhaø trong thaønh phoá maø giaù caû ñaõ soáng tænh thöùc.

taêng voït leân haøng traêm laàn so vôùi giaù mua. Maëc duø Soáng tænh thöùc, chuùng ta chaéc chaén seõ khoâng vaäy, töø khi toâi coù trí khoân, toâi chöa bao giôø nhìn bò cuoán troâi ñi theo nhòp soáng hoái haû. Chuùng ta thaáy oâng coù ñöôïc moät ngaøy thanh thaûn thaät söï.

luoân bieát ñöôïc nhöõng nhu caàu thöïc söï cuûa mình ñeå

Coâng vieäc ñoøi hoûi oâng phaûi thöùc khuya, daäy sôùm, ñaùp öùng maø khoâng bò haønh haï chæ bôûi söï tham vaø böõa côm tröa naøo sôùm nhaát thöôøng cuõng laø vaøo lam. Vaø quan troïng hôn heát, chuùng ta giöõ ñöôïc khoaûng moät giôø chieàu... Nhöõng ñoùng goùp cuûa oâng cuoäc soáng thaät söï cuûa mình ngay trong baát cöù coâng cho cuoäc ñôøi, cho gia ñình, con caùi... laø khoâng coù gì vieäc naøo maø chuùng ta ñang laøm.

ñeå baøn caõi. Nhöng lieäu baûn thaân oâng ta ñaõ töøng ñöôïc soáng hay chöa? Toâi nghó giaù nhö oâng laøm ra ít hôn ñoâi chuùt, coù leõ gia ñình, con caùi cuõng chöa 52

53

Soáng thieàn

Thieàn ñeå tænh thöùc

Thieàn ñeå tænh thö ùc

Khi chuùng ta giaûi moät baøi toaùn khoù, hoaëc suy nghó veà caùch giaûi quyeát moät vaán ñeà khoù khaên...

Vaâng, ñuùng vaäy. Neáu coù ai hoûi toâi muïc ñích chuùng ta ñoâi khi cuõng ngoài laëng haøng giôø vaø khoâng cuûa thieàn laø gì, toâi seõ khoâng ngaàn ngaïi maø noùi coøn bieát gì khaùc ngoaøi vaán ñeà ñang suy nghó. Moät ngay ñoù laø söï tænh thöùc. Neáu baïn luoân soáng trong soá ngöôøi laø cho traïng thaùi naøy gaàn gioáng vôùi traïng söï tænh thöùc, baïn khoâng caàn phaûi hoïc thieàn, thöïc thaùi nhaäp ñònh cuûa ngöôøi ngoài thieàn. Tuy nhieân, haønh thieàn, vì baûn thaân baïn ñaõ coù moät cuoäc soáng khaùc bieät lôùn nhaát ôû ñaây laø söï “suy nghó” vaø thieàn roài.

“khoâng suy nghó”. Khi chuùng ta suy nghó, ñaàu oùc ta Nhö vaäy, khi ngoài thieàn chuùng ta phaûi suy phaûi hoaït ñoäng vaø vì theá noù taát nhieân laø phaûi moûi nghó nhöõng gì ñeå ñaït ñöôïc söï tænh thöùc? Thaät ra, meät. Khi chuùng ta ngoài thieàn, khoâng coù söï suy chuùng ta khoâng suy nghó gì caû. Vì neáu baïn coù suy nghó, vì theá noù coù taùc duïng khoâi phuïc tinh thaàn, nghó moät ñieàu gì ñoù khi ngoài thieàn, baïn chöa thöïc haøm döôõng trí oùc chöù khoâng laøm cho chuùng ta meät söï bieát ngoài thieàn.

moûi.

Vieäc ñaàu tieân heát khi chuùng ta ngoài thieàn laø Söï khôûi ñaàu cuûa raát nhieàu ngöôøi khi ñeán vôùi thö giaõn ñaàu oùc. Chuùng ta ñaõ coù quaù nhieàu tö thieàn laø khoâng phaân bieät ñöôïc ñieàu naøy. Cho duø laø töôûng, yù nieäm trong nhöõng luùc bình thöôøng, vaø ñeán duøng phöông phaùp ñeám hôi thôû, theo doõi hôi thôû vôùi thieàn tröôùc heát laø ñeå döøng nghæ caùi “quaù nhieàu” hoaëc tham khaùn thoaïi ñaàu... ñieàu taát yeáu laø khoâng ñoù.

duïng coâng suy nghó, phaân tích. Khi chuùng ta baét ñaàu ngoài thieàn, chuùng ta thaép leân ngoïn ñeøn chaùnh Chuùng ta khoâng theå vaän duïng söï suy nghó ñeå
nieäm ñeå soi roïi vaøo doøng soâng tö töôûng, ñeå nhaän ñaït ñeán choã “döøng nghæ”, vì ñieàu ñoù hoaøn toaøn voâ bieát taát caû nhöõng bieán chuyeån trong ñoù. Vì theá, lyù vaø khoâng theå laøm ñöôïc. Tuy vaäy, khoâng ít ngöôøi chuùng ta thöôøng xuyeân bieát ñöôïc mình ñang coù ñaõ coá laøm. Baèng caùch aáy, chuùng ta thaät ra ñang coá nhöõng yù nieäm naøo trong taâm töôûng vaø dieãn tieán thay theá caùi “quaù nhieàu” naøy baèng moät caùi “quaù cuûa chuùng nhö theá naøo. Chuùng ta cuõng laøm töông nhieàu” khaùc maø thoâi...

töï nhö vaäy khi caùc caûm xuùc ñöôïc sinh ra, chaúng 54

55

Soáng thieàn

Thieàn ñeå tænh thöùc
haïn nhö söï buoàn phieàn, vui möøng, giaän döõ hoaëc phaûi laø ñeå suy luaän vaø ñi tìm ñaùp aùn theo caùch nhö böïc töùc...

thoâng thöôøng. Nhieàu ngöôøi tìm caùch lyù giaûi caùc coâng aùn thieàn theo caùch naøy hoaëc caùch khaùc, Nhöng thöôøng xuyeân nhaän bieát hoaøn toaøn nhöõng ngöôøi aáy chöa hieåu ñöôïc muïc ñích cuûa khoâng coù nghóa laø phaân tích, suy dieãn. Khi chuùng chuùng.

ta phaân tích, suy nghó veà moät vaán ñeà, chuùng ta thöïc söï laøm vieäc ñaàu oùc vaø taát yeáu phaûi meät moûi.

Trong traïng thaùi thoâng thöôøng cuûa yù thöùc, Khi chuùng ta ngoài yeân chæ ñeå tænh thöùc vaø nhaän chuùng ta thöôøng rôi vaøo söï queân laõng, meâ muoäi.

bieát, ñaàu oùc ta khoâng heà meät moûi. Ngöôïc laïi, thôøi Bôûi vì chuùng ta suy nghó maø khoâng nhaän bieát laø gian ngoài thieàn coøn coù taùc duïng khoâi phuïc naêng löïc mình ñang suy nghó; chuùng ta buoàn, vui, thöông, laøm vieäc cuûa ñaàu oùc moät caùch kyø dieäu maø baát cöù ai gheùt... maø khoâng bieát laø mình ñang buoàn, vui, ñaõ traûi qua ñeàu coù theå caûm nhaän ñöôïc.

thöông, gheùt... Chính vì theá, raát thöôøng khi chuùng ta laøm vieäc maø khoâng ñeå taâm vaøo coâng vieäc; laøm Ñeå tænh thöùc vaø nhaän bieát, chuùng ta phaûi moät vieäc naøy, suy nghó veà vieäc khaùc; soáng trong thöôøng xuyeân chuù yù quaùn saùt. Nhöng söï chuù yù ôû hieän taïi maø buoâng thaû suy nghó veà quaù khöù hoaëc ñaây laø moät söï chuù yù ñôn thuaàn. Chuùng ta caàn deïp töông lai...

boû moïi noã löïc theo thoùi quen chia cheû, phaân tích vôùi baát cöù söï vieäc naøo maø chuùng ta tieáp caän. Thieàn Maëc duø cuõng coù nhöõng luùc chuùng ta tænh thöùc, khoâng ñoøi hoûi vaø thaäm chí laø toái kî vieäc chia cheû, nhöng quaõng thôøi gian aáy chaúng laø bao nhieâu so phaân tích. Khi moät yù nieäm khôûi leân trong luùc baïn vôùi thôøi gian buoâng thaû tö töôûng. Hôn theá nöõa, ngoài thieàn, baïn chæ caàn nhaän bieát noù, quaùn saùt noù ngay caû söï tænh thöùc nhö theá thöôøng cuõng khoâng trong söï tænh thöùc. Ñieàu ñoù coù nghóa laø baïn khoâng ñöôïc chuùng ta chuû ñoäng ñaït ñeán, vaø vì theá maø ñöôïc ñaùnh giaù, phaân tích, xeáp loaïi... hay thöïc hieän chuùng khoâng hieän dieän thöôøng xuyeân. Soáng maø baát cöù ñieàu gì vôùi yù nieäm aáy. Haàu heát caùc coâng aùn khoâng coù söï tænh thöùc vaø nhaän bieát nhö theá khoâng thieàn ñeàu thuoäc daïng “khoâng theå giaûi quyeát baèng phaûi laø soáng theo ñuùng nghóa. Trong cuoán tieåu suy luaän”, bôûi vì chuùng ñöôïc ñöa ra chæ nhö moät thuyeát Keû xa laï (l’EÙtranger), Albert Camus goïi muïc tieâu quaùn saùt cho ngöôøi ngoài thieàn maø khoâng 56

57

Soáng thieàn

Chæ quaùn vaø ñònh tueä
traïng thaùi naøy laø soáng nhö moät ngöôøi cheát. 1 Vaø voán laø moät töø phieân aâm cuûa Buddha trong tieáng traïng thaùi tinh thaàn nhö theá quaû laø moät traïng thaùi Phaïn, coù nghóa laø “ngöôøi tænh thöùc”. Ngaøi cuõng toái taêm, u aùm, meâ laàm.

khoâng khaùc gì chuùng ta ngoaøi vieäc laø luoân luoân tænh thöùc. Neáu chuùng ta coù ñöôïc moät ñoâi khi tænh Khi chuùng ta thaép leân ngoïn ñeøn chaùnh nieäm, thöùc, aáy laø nhöõng luùc chuùng ta laøm Phaät.

chuùng ta nhaän dieän ñaày ñuû veà söï hieän höõu cuûa mình. Moïi tö töôûng, caûm xuùc töùc thôøi ñeàu thay ñoåi, ñöôïc nhaän thöùc döôùi moät goùc nhìn hoaøn toaøn khaùc.

Chæ qu aùn vaø ñònh tu eä

Chaùnh nieäm laø aùnh saùng ñeå chuyeån hoùa boùng toái, chaùnh nieäm ñöa chuùng ta töø söï meâ laàm chuyeån Chuùng ta ñaõ nhaéc ñeán vieäc ñeám hôi thôû hoaëc sang söï tænh thöùc. Chính söï tænh thöùc laø muïc ñích theo doõi hôi thôû nhö nhöõng phöông phaùp thieàn taäp cuûa vieäc ngoài thieàn.

ñaàu tieân thöôøng ñöôïc duøng cho ngöôøi môùi hoïc Trong thöïc teá, chuùng ta khoâng theå nhaát thôøi –
thieàn. ÔÛ ñaây seõ nhaéc laïi vaø noùi theâm chi tieát hôn.

hoaëc thaäm chí qua moät thôøi gian – ñaït ñeán söï tænh Ñeám hôi thôû coøn ñöôïc goïi teân theo danh töø thöùc thöôøng xuyeân. Ngoïn ñeøn chaùnh nieäm raát deã Haùn Vieät laø “soå töùc”. 1 Soå laø ñeám, töùc laø hôi thôû.

bò thoåi taét ñi bôûi quaùn tính meâ laàm ñaõ coù töø trong Chæ giaûn dò laø nhö theá. Ngöôøi môùi ñeán vôùi thieàn, quaù khöù. Tuy nhieân, nhö ñaõ noùi tröôùc ñaây, chæ caàn taâm yù coøn voïng ñoäng raát nhieàu, neân nhôø ñeán pheùp ta nhaän bieát ñöôïc söï maát ñi ñoù thì chaùnh nieäm seõ ñeám hôi thôû ñeå ngaên daàn caùc voïng nieäm. Khi thöïc töùc khaéc trôû veà maø khoâng caàn coù baát cöù moät noã löïc haønh, ngöôøi ngoài thieàn taäp trung chuù yù vaøo hôi thôû naøo khaùc.

ra vaøo vaø baét ñaàu ñeám töø moät ñeán möôøi, roài trôû laïi Vôùi thôøi gian vaø söï kieân trì thöïc haønh thöôøng ñeám töø moät... cöù noái tieáp nhö vaäy maø taäp trung söï xuyeân, chuùng ta seõ trôû neân thuaàn thuïc hôn vaø coù chuù yù vaøo hôi thôû. Khi ñang ñeám maø bò xao laõng nhieàu thôøi gian tænh thöùc hôn. Ngöôøi ñaàu tieân ñaõ daïy cho chuùng ta veà thieàn ñöôïc toân xöng laø Phaät, 1 Baûn tieáng Phaùp: il vit comme un mort.

1 soå töùc:

58

59

Soáng thieàn

Chæ quaùn vaø ñònh tueä
maát cuõng ñöøng boái roái, chæ caàn khôûi söï ñeám laïi töø tænh thöùc nhaän bieát. Nhöõng ngöôøi ngoài thieàn ñaõ moät, roài laïi cöù theá maø tieáp tuïc.

thuaàn thuïc laâu ngaøy khoâng nhaát thieát phaûi duøng ñeán nhöõng phöông phaùp naøy. Coù theå choïn moät ñoái Vaán ñeà then choát ôû ñaây laø duøng moät yù nieäm töôïng naøo ñoù ñeå taäp trung chuù yù, nhö moät coâng aùn ñeå thay cho nhieàu yù nieäm khaùc. Nhöng yù nieäm veà thieàn chaúng haïn. Cuõng coù theå khoâng caàn moät ñoái vieäc ñeám soá laø cuï theå hôn, deã taäp trung söï chuù yù töôïng naøo caû maø chæ duy trì söï tænh thöùc quaùn saùt theo doõi hôn, vaø vì theá deã thöïc haønh hôn. Khi tö töôûng vaø caûm xuùc cuûa mình...

luyeän taäp thuaàn thuïc, ngöôøi ngoài thieàn ñaït ñöôïc söï tænh thöùc thöôøng xuyeân vaø baát cöù luùc naøo cuõng bieát Khi chuùng ta taäp trung ñöôïc söï chuù yù, nhöõng yù roõ hôi thôû ñang ra vaøo.

nieäm laêng xaêng veà nhieàu ñoái töôïng khaùc nhau khoâng coøn coù ñieàu kieän ñeå sinh khôûi. Hôn theá nöõa, Pheùp theo doõi hôi thôû khoù thöïc hieän hôn, nhöõng yù nieäm aáy khi sinh khôûi trong ñieàu kieän nhöng neáu thöïc hieän ñöôïc coù theå giuùp ngöôøi ngoài thoâng thöôøng seõ loâi keùo theo nhieàu yù nieäm khaùc, thieàn ñaït ñeán söï thuaàn thuïc nhanh choùng hôn.

vaø ñoàng thôøi gaây taùc ñoäng taïo thaønh nhöõng caûm Theo phöông thöùc naøy, ngöôøi ngoài thieàn taäp trung xuùc khaùc nhau, nhöng khi chuùng ta ngoài thieàn, söï chuù yù vaøo hôi thôû cuûa mình. Khi thôû ra, bieát hoaëc laø chuùng khoâng sinh khôûi leân vì ta ñaõ taäp mình ñang thôû ra. Khi thôû vaøo, bieát mình ñang thôû trung chuù yù vaøo ñoái töôïng (chaúng haïn nhö hôi vaøo. Vaøo ra noái tieáp nhau, khoâng luùc naøo laø thaát thôû...), hoaëc laø chuùng sinh khôûi leân nhöng khoâng nieäm, luoân tænh thöùc bieát ñöôïc mình ñang thôû ra loâi keùo ñöôïc yù nieäm naøo khaùc, vì chuùng ta ñang hay thôû vaøo... Cöù nhö vaäy maø duy trì chaùnh nieäm, tænh thöùc nhaän bieát, neân khoâng ñeå cho taâm yù chaïy khoâng caàn phaûi ñeám soá. Moät khi bieát mình bò thaát theo chuùng.

nieäm, laïi quay trôû veà vôùi hôi thôû vaø tieáp tuïc nhö cuõ...

Tuy nhieân, vieäc döøng laïi söï taùn loaïn cuûa taâm yù, söï sinh khôûi caùc tö töôûng... hoaøn toaøn khoâng coù Ñoù laø nhöõng phöông thöùc ñeå giuùp ngöôøi môùi tính caùch traán aùp, döùt boû. Ñaây chæ laø moät quaù trình hoïc coù theå deã daøng khôûi söï vieäc thöïc haønh thieàn.

töï nhieân ñöôïc dieãn ra döôùi taùc duïng cuûa aùnh saùng Muïc tieâu cuûa chuùng cuõng khoâng ngoaøi vieäc giuùp chaùnh nieäm. Nhö ñaõ noùi tröôùc ñaây, neáu ngöôøi ngoài ngöôøi ngoài thieàn ñaït ñeán choã taäp trung söï chuù yù vaø 60

61

Soáng thieàn

Chæ quaùn vaø ñònh tueä
thieàn coù baát cöù moät noã löïc naøo ñeå coá ngaên chaën thöùc; töø traïng thaùi buoâng thaû sang traïng thaùi coù yù caùc tö töôûng khoâng cho sinh khôûi, ñieàu ñoù seõ chæ thöùc, tænh thöùc vaø nhaän bieát. Söï chuyeån hoùa ñoù chæ daãn ñeán moät taùc duïng ngöôïc laïi. Nhö nhöõng nhaùt coù theå ñöôïc thöïc hieän daàn daàn nhôø vaøo coâng phu dao maïnh meõ cheùm xuoáng nöôùc, maët nöôùc khoâng duy trì chaùnh nieäm maø khoâng theå döïa vaøo nhöõng ngaên caûn gì caû maø löïc cheùm töï nhieân khoâng coù taùc noã löïc phaân tích, suy dieãn cuûa yù thöùc.

duïng. Chæ khi coù baát cöù moät söùc ngaên caûn naøo thì Khi doøng tö töôûng khoâng sinh khôûi nöõa, nhaø löôõi dao môùi coù theå phaùt huy taùc duïng phaù hoaïi thieàn goïi laø “chæ”. 1 Töø Haùn Vieät naøy coù nghóa laø cuûa noù.

döøng laïi, ngaên laïi. Cuõng coù theå hieåu ñoù laø söï taäp Vì theá, vieäc ngoài thieàn khoâng neân ñöôïc hieåu trung, gom tö töôûng veà moät moái. Nhaän bieát, thaáy nhö moät cuoäc chieán ñaáu choáng laïi söï sinh khôûi cuûa roõ ñöôïc caùc tö töôûng sinh khôûi, toàn taïi vaø dieät maát, caùc voïng nieäm. Ngöôøi ngoài thieàn khoâng duïng coâng nhaø thieàn goïi laø “quaùn”. 2 Töø Haùn Vieät naøy coù ngaên caûn söï sinh khôûi cuûa caùc voïng nieäm, nhöng nghóa laø quaùn saùt, nhìn thaáy. Khi döøng ñöôïc tö chæ tænh thöùc nhaän bieát chuùng, quaùn saùt chuùng maø töôûng khoâng ñeå cho taûn maùc loaïn xaï nöõa thì töï thoâi. Chính söï nhaän bieát, quaùn saùt ñoù ñaõ voâ hieäu nhieân coù theå thaáy roõ.

hoùa taùc ñoäng cuûa voïng nieäm, nhö maët nöôùc voâ hieäu Chæ vaø quaùn laø mieâu taû noäi dung thöïc hieän cuûa hoùa taùc ñoäng cuûa löôõi dao, vaø theo moät tieán trình vieäc ngoài thieàn, hay noùi caùch khaùc ñoù laø nhìn veà hoaøn toaøn töï nhieân, nhöõng voïng nieäm khoâng coøn maët nhaân. Nhìn veà maët quaû, vieäc ngoài thieàn laø ñoäng löïc ñeå sinh khôûi nöõa seõ maát daàn ñi. Nhö nhaém ñeán ñaït ñöôïc chaùnh nieäm. 3 Nieäm laø moät töø ngöôøi muoán daäp taét moät beáp löûa, chæ daàn daàn ruùt maø chöõ Haùn ñaõ duøng ñeå dòch chöõ smrti trong tieáng heát cuûi trong loø ra, ngoïn löûa khoâng coøn gì ñeå chaùy Phaïn, vôùi nghóa laø traïng thaùi coù yù thöùc, cuõng coù seõ phaûi taét ñi. Ngöôïc laïi, neáu muoán duøng söùc gioù theå hieåu laø nhôù bieát. ÔÛ ñaây chæ cho söï nhaän bieát maø thoåi taét, caøng thoåi noù laïi caøng buøng leân döõ doäi hôn.

Quaù trình ngoài thieàn laø moät quaù trình chuyeån 1 chæ:

2
hoùa, töø traïng thaùi meâ muoäi sang traïng thaùi tænh quaùn:

3 chaùnh nieäm:

62

63

Soáng thieàn

Chæ quaùn vaø ñònh tueä
thöôøng xuyeân, söï chuù yù ñeán ñoái töôïng trong thieàn thôøi xuaát hieän ngay khi trong taâm ta coù chaùnh quaùn.

nieäm.

Trong nieäm coù hai yeáu toá caáu thaønh laø ñònh vaø Nhaän thöùc nhö vaäy hoaøn toaøn phuø hôïp trong yù tueä. Ñònh1 laø söï taäp trung tö töôûng, vaø tueä2 laø söï nghóa khoâng gian cuõng nhö thôøi gian. Nhö ngoïn nhaän bieát, thaáy roõ. Nhôø coù taäp trung chuù yù môùi coù ñeøn vöøa thaép leân thì ñoàng thôøi soi saùng caû chung theå thaáy roõ, neân ñònh ñi lieàn vôùi tueä. Coù döøng ñöôïc quanh vaø töï thaân noù. Chaùnh nieäm vöøa coù ñöôïc thì caùc voïng nieäm thì môùi coù theå taäp trung ñöôïc tö taâm an ñònh maø cuõng ñoàng thôøi coù söï nhaän bieát, töôûng; coù quaùn saùt, theo doõi thì môùi coù theå nhaän thaáy roõ. Ñoù laø chæ vaø quaùn ñoàng thôøi ñaït ñeán, ñònh bieát, thaáy roõ. Vì vaäy maø noùi raèng chæ quaùn laø vaø tueä cuøng luùc coù ñöôïc. Nhö vaäy, nhaân vaø quaû tuy nhaân, maø nieäm hay ñònh tueä laø quaû. Maët khaùc, hai maø moät, ñeàu coù maët ñoàng thôøi vaø khoâng theå
cuõng coù theå noùi chæ laø nhaân, quaùn laø quaû; hoaëc chia taùch vôùi nhau. Khoâng theå coù chæ maø khoâng coù ñònh laø nhaân, tueä laø quaû.

quaùn, cuõng nhö khoâng theå ñaõ coù ñònh maø laïi khoâng coù tueä.

Moái quan heä nhaân quaû nhö noùi treân laø giôùi haïn trong maët suy dieãn maø noùi. Trong thöïc teá, khi Maët khaùc, ñònh vaø tueä laø nhöõng yeáu toá caáu ñaït ñöôïc chaùnh nieäm thì chaùnh nieäm ñoù vöøa laø thaønh chaùnh nieäm. Nhöng ñònh vaø tueä cuõng coù nhaân maø cuõng vöøa laø quaû. Chaùnh nieäm soi chieáu möùc ñoä, cöôøng ñoä khaùc nhau. Ñònh löïc cuûa ngöôøi vaøo caùc ñoái töôïng cuûa taâm, nhöng cuõng ñoàng thôøi môùi ñaït ñeán khoâng vöõng chaéc baèng ñònh löïc cuõng soi chieáu chính noù. Nhö moät ngoïn ñeøn, khoâng chæ cuûa ngöôøi aáy sau moät thôøi gian thöïc haønh thieàn toûa saùng chung quanh, maø cuõng chieáu saùng chính quaùn. Sôû dó nhö vaäy, laø vì vieäc duy trì chaùnh nieäm noù, nhôø ñoù maø ta nhìn thaáy ñöôïc ngoïn ñeøn. Hieåu coøn coù taùc duïng nuoâi döôõng, vun ñaép theâm cho theo caùch naøy, chaùnh nieäm bao goàm trong noù caû ñònh tueä ngaøy caøng vöõng chaéc, maïnh meõ hôn. Nhö chæ vaø quaùn, caû ñònh vaø tueä. Caùc yeáu toá naøy ñoàng ngoïn löûa môùi nhen nhuùm, tuy coù toûa saùng nhöng laïi raát yeáu ôùt, coù theå bò gioù thoåi taét baát cöù luùc naøo.

Quaù trình tu taäp thieàn quaùn nhö vieäc duy trì ngoïn 1 ñònh:

löûa vaø cho theâm cuûi khoâ vaøo beáp. Vì theá maø löûa 2 tueä:

64

65

Soáng thieàn

Coâng phu thieàn taäp
ngaøy caøng buøng leân maïnh meõ hôn, toûa saùng hôn khoâng coù giôùi haïn. Keát quaû laø chuùng ta khoâng theå
vaø cuõng khoâng deã daøng bò gioù thoåi taét nöõa. Khi naøo duøng khaùi nieäm ñeå moâ taû veà moät thöïc theå naøo coâng phu ñaõ thuaàn thuïc, ngöôøi taäp thieàn coù theå duy ñoù cho moät ngöôøi khaùc bieát chính xaùc veà noù. Chæ trì ñöôïc chaùnh nieäm moät caùch lieân tuïc khoâng giaùn baèng caùch chæ thaúng vaøo thöïc theå ñoù, chuùng ta môùi ñoaïn, thaäm chí ngay caû trong giaác nguû.

coù theå laøm cho ngöôøi khaùc hieåu ñuùng veà noù. Caùch nhaän thöùc tröïc tieáp nhö vaäy ñöôïc goïi laø nhaän thöùc baèng tröïc giaùc. Nhö khi coù ai ñoù hoûi baïn veà höông Coâng phu thieàn taäp
vò cuûa moät quaû thanh traø, 1 caùch toát nhaát laø haõy boå
ra moät quaû vaø môøi ngöôøi aáy aên. Bôûi vì cho duø baïn Trong moät phaàn tröôùc ñaõ noùi ñeán caùch nhìn coù moâ taû baèng baát cöù caùch naøo ñi chaêng nöõa, ngöôøi vaøo cuoäc soáng nhö moät toång theå quan heä maät thieát aáy vaãn khoâng thöïc söï bieát ñöôïc höông vò cuûa loaïi vôùi nhau. Baèng vaøo caùch nhìn naøy, chuùng ta ñeán traùi caây aáy laø nhö theá naøo.

gaàn hôn vôùi thöïc taïi nhö noù voán coù. Tuy nhieân, duø Do thoùi quen nhaän thöùc söï vieäc baèng caùc khaùi laø ñeán gaàn hôn maø vaãn chöa phaûi laø moät söï nhaän nieäm, khaû naêng tieáp nhaän baèng tröïc giaùc cuûa bieát ñích thöïc veà thöïc taïi. Vì sao nhö theá?

chuùng ta ñaõ bò che môø ñi ñeán möùc ñoä haàu nhö Thöïc taïi, hay taát caû nhöõng gì ñang hieän höõu, khoâng deã daøng nhaän ra ñöôïc nöõa. Ñieàu ñoù laøm cho trong ñoù coù chính chuùng ta, thoâng thöôøng ñöôïc chuùng ta luoân soáng trong nhöõng aûo aûnh veà thöïc taïi nhaän thöùc qua nhöõng khaùi nieäm, vaø thöïc ra laø döïa thay vì laø caûm nhaän ñöôïc noù ñuùng nhö thöïc coù.

treân nhöõng khaùi nieäm. Khi ta ngaém moät böùc tranh Moät trong nhöõng coâng naêng cuûa vieäc ngoài thieàn laø chaúng haïn, chuùng ta caàn coù nhöõng khaùi nieäm lieân giuùp chuùng ta khoâi phuïc laïi naêng löïc tröïc giaùc voán quan veà maøu saéc, boá cuïc, caûnh trí... Nhöng khoâng coù ñoù.

coù khaùi nieäm naøo trong ñoù laø hoaøn toaøn ñuùng vôùi thöïc taïi. Laáy ví duï nhö maøu saéc. Chuùng ta coù ñöôïc moät soá nhöõng khaùi nieäm veà maøu saéc nhö xanh, ñoû, vaøng, ñaäm, nhaït, saùng, toái..., nhöng nhöõng khaùi 1 Moät loaïi traùi caây ñaëc bieät gaàn gioáng nhö traùi böôûi nhöng nieäm aáy laø coù giôùi haïn. Ngöôïc laïi, thöïc taïi laïi laø ngon hôn raát nhieàu, chæ thaáy ôû Hueá.

66

67

Soáng thieàn

Coâng aùn thieàn

Khi ngoài thieàn, chuùng ta ñaët mình vaøo moät Vì khoâng söû duïng ñeán suy dieãn, lyù luaän, neân traïng thaùi ñeå quaùn saùt vaø thaáy roõ ñöôïc taâm vaø ñoái thieàn quaùn laø moät quaù trình chuyeån hoùa hoaøn toaøn töôïng nhaän thöùc cuûa taâm. Bình thöôøng khi ta nghó töï nhieân. Chuùng ta khoâng taïo ra söï thaáy bieát baèng ñeán taâm beân trong vaø caûnh ôû beân ngoaøi, chuùng ta nhöõng noã löïc cuûa mình, chuùng ta chæ phaùt loä, laøm döïng neân moät ranh giôùi roõ reät giöõa ta vaø nhöõng gì cho noù hieån hieän ra nhö xöa nay voán coù. Do ñoù, ôû beân ngoaøi ta. Söï chia taùch naøy laø khoâng ñuùng vôùi thöïc taïi nhìn qua thieàn quaùn laø moät söï hieån loä maø thöïc taïi. Khi ngoài thieàn, chuùng ta quaùn saùt taâm vaø khoâng phaûi laø keát quaû quaù trình hoaït ñoäng cuûa yù ñoái töôïng nhaän thöùc cuûa taâm treân moät nhaän thöùc thöùc.

khaùc bieät hôn, bôûi vì taâm vaø ñoái töôïng nhaän thöùc Coâng phu thieàn taäp qua nhieàu ngaøy laø yeáu toá cuûa taâm ñöôïc nhìn nhaän nhö hai phaàn khoâng theå
duy nhaát ñeå thöïc taïi ñöôïc hieån baøy. Moïi söï noã löïc chia taùch ra khoûi nhau trong thöïc taïi.

phaân tích, suy dieãn ñeàu khoâng coù giaù trò gì ôû ñaây.

Ñeå coù moät caùi nhìn ñuùng veà thöïc taïi, chuùng ta Söï quaùn chieáu taâm vaø ñoái töôïng nhaän thöùc cuûa taâm khoâng theå söû duïng nhöõng khaùi nieäm cuõng nhö söï trong chaùnh nieäm gioáng nhö aùnh naéng chieáu xuoáng phaân tích, chia cheû. Bôûi vì, xeùt cho cuøng thì nhöõng maët ñaát baêng tuyeát. Chæ caàn duy trì trong moät thôøi thöù aáy ñeàu ñöôïc saûn sinh töø yù thöùc cuûa chuùng ta, gian thì baêng tuyeát töï nhieân tan raõ. Cuõng vaäy, khi vaø vì theá chuùng bò giôùi haïn trong chính nhöõng chuùng ta duy trì chaùnh nieäm, lôùp voû cöùng khaùi khaùi nieäm ñaõ ñöôïc yù thöùc ñaët ra vaø chaáp nhaän.

nieäm daàn daàn seõ bò vôõ tung ra ñeå thöïc taïi ñöôïc Thieàn quaùn giuùp ta coù ñöôïc caùi nhìn ñuùng veà thöïc hieån baøy moät caùch töï nhieân.

taïi bôûi vì noù deïp boû moïi khaùi nieäm cuõng nhö söï suy dieãn. Caùi thaáy bieát ñaït ñeán baèng söï taäp trung quaùn saùt khi thieàn quaùn laø moät caùi nhìn chaân thaät Coâng aùn thieàn
veà thöïc taïi ñuùng nhö ñang hieän höõu maø khoâng coù söï chia taùch, phaân bieät. Söï thaáy bieát aáy laø baèng Coâng aùn thieàn, hay thoaïi ñaàu, laø moät trong vaøo tröïc giaùc, hoaøn toaøn khaùc vôùi söï thaáy bieát ñaït nhöõng vaán ñeà thu huùt ñöôïc söï chuù yù cuûa raát nhieàu ñeán baèng suy dieãn, lyù luaän.

ngöôøi. Ñieàu thuù vò nhöng cuõng khaù buoàn cöôøi laø raát 68

69

Soáng thieàn

Coâng aùn thieàn
nhieàu ngöôøi chaúng bieát gì veà thieàn nhöng cuõng raát Neáu baûo moät baøn tay khoâng phaùt sinh ñöôïc moät thích caùc coâng aùn thieàn.

nöûa tieáng voã, vaäy do ñaâu hai baøn tay laïi phaùt sinh ñöôïc tieáng voã? ... Baïn coù theå tieáp tuïc ñaët ra haøng Ñieàu naøy coù theå lyù giaûi moät phaàn naøo do tính traêm, thaäm chí haøng ngaøn caâu hoûi lieân quan, xoay ngheä thuaät, suùc tích vaø giaøu hình aûnh cuûa haàu heát quanh vaán ñeà ñeå nhaèm phaân tích, dieãn giaûi noù, caùc coâng aùn thieàn. Moät lyù do khaùc nöõa laø tính chaát nhöng nhö theá roài cuoái cuøng baïn cuõng seõ khoâng bí hieåm, khoù hieåu maø haàu nhö thaùch thöùc taát caû ñaït ñeán gì caû, vì ñoù thaät ra laø moät vaán ñeà khoâng nhöõng boä oùc thích suy luaän. Veà ñieåm naøy, nhieàu coù ñaùp aùn.

ngöôøi xem coâng aùn thieàn nhö nhöõng caâu ñoá hay maø phaûi toán nhieàu coâng söùc môùi coù theå ñöa ra ñöôïc Coâng aùn thieàn ñöôïc duøng nhö moät thöù vuõ khí lôøi giaûi ñaùp.

ñeå beû gaõy moïi khaùi nieäm vaø thoùi quen tieáp caän vaán ñeà baèng söï phaân tích, suy luaän. Khi moät ngöôøi Theo caùch hieåu naøy, khoâng ít ngöôøi ñaõ coá tìm ngoài thieàn tham khaùn moät coâng aùn thieàn ñeán möùc caùch lyù giaûi nhöõng coâng aùn thieàn, vaø thaäm chí noùi ñoä taäp trung hoaøn toaøn, nhöõng noã löïc phaân tích, leân yù nghóa cuûa chuùng, nhö laø nhöõng ñaùp aùn sau suy luaän seõ boäc loä söï baát löïc hoaøn toaøn cuûa chuùng quaù trình suy nghó, nghieàn ngaãm cuûa mình. Tieác tröôùc moät coâng aùn thieàn. Vôùi naêng löïc phaân tích bò thay, nhöõng lôøi giaûi ñaùp cho caùc coâng aùn thieàn quaät ngaõ theo caùch naøy, ngöôøi ngoài thieàn seõ nhaän theo caùch ñoù chaúng bao giôø laø nhöõng ñaùp aùn ñuùng.

ra ñöôïc söï suïp ñoå cuûa taát caû moïi khaùi nieäm tröôùc Bôûi thöïc ra thì coâng aùn thieàn hoaøn toaøn khoâng thöïc taïi, vaø naêng löïc tröïc giaùc do ñoù seõ ñöôïc khoâi phaûi laø nhöõng caâu ñoá hieåm hoùc nhö nhieàu ngöôøi phuïc.

laàm töôûng.

Khi ngöôøi ngoài thieàn choïn moät coâng aùn, hoaëc Haàu heát caùc coâng aùn thieàn laø nhöõng vaán ñeà ñöôïc vò thaày chæ daïy trao cho moät coâng aùn, ngöôøi ñöôïc neâu ra theo caùch sao cho khoâng theå naøo giaûi aáy söû duïng coâng aùn aáy laøm ñoái töôïng ñeå quaùn saùt quyeát ñöôïc baèng suy luaän. Baïn haõy thöû suy luaän trong khi ngoài thieàn, goïi laø tham khaùn, hoaëc khaùn ñeå ñi tìm ñaùp aùn cho “tieáng voã cuûa moät baøn tay”?

coâng aùn.

Neáu hai baøn tay phaùt sinh ñöôïc tieáng voã, vaäy moät baøn tay coù phaùt sinh moät nöûa tieáng voã aáy chaêng?

70

71

Soáng thieàn

Coâng aùn thieàn

Vieäc tham khaùn moät coâng aùn hoaøn toaøn khoâng ngoài thieàn seõ ñöôïc khoâi phuïc vaø trôû neân nhaïy beùn, coù nghóa laø ñi tìm ñaùp aùn, lôøi giaûi ñaùp cho coâng aùn saùng suoát.

ñoù. Ngöôøi ngoài thieàn chæ neâu coâng aùn leân nhö moät Nhö chuùng ta ñaõ töøng ñeà caäp ñeán, thöïc taïi voán ñoái töôïng quaùn chieáu vaø taäp trung söï chuù yù cuûa laø toaøn veïn vaø töông quan maät thieát vôùi nhau.

mình vaøo ñoù ñeå duy trì chaùnh nieäm. Neáu nhö Khoâng coù moät phaàn töû naøo, duø laø raát nhoû, coù theå
phöông phaùp ñeám hôi thôû hoaëc theo doõi hôi thôû ñaõ toàn taïi ñoäc laäp khoâng phuï thuoäc vaøo caùc phaàn töû coù theå giuùp chuùng ta ñaït ñöôïc chaùnh nieäm trong khaùc. Trong khi ñoù, vieäc suy luaän ñoøi hoûi chuùng ta böôùc ñaàu, thì vieäc tham khaùn coâng aùn laø phöông phaûi chia cheû söï vaät ra ñeå phaân tích, tìm hieåu. Vì tieän ñeå chuùng ta nuoâi döôõng vaø laøm cho choùi saùng theá, keát quaû ñaït ñöôïc bao giôø cuõng chæ xuaát phaùt töø hôn nöõa ngoïn ñeøn chaùnh nieäm. Tuy nhieân, neáu nhöõng maûnh cheát rôøi raïc cuûa moät thöïc taïi voán laø vieäc ñeám hôi thôû coù theå ñöôïc thöïc haønh vaøo nhöõng sinh ñoäng vaø toaøn veïn. Noùi caùch khaùc, thöïc taïi chæ luùc nhaát ñònh trong ngaøy, thì vieäc tham khaùn moät coù theå naém baét, caûm nhaän baèng tröïc giaùc maø coâng aùn thöôøng ñoøi hoûi quaù trình lieân tuïc khoâng khoâng theå naøo duøng suy luaän ñeå ñaït ñeán.

giaùn ñoaïn, thaäm chí coù theå ñöôïc duy trì ngay caû trong giaác nguû.

Phaùi thieàn Taøo Ñoäng noùi leân yù nghóa naøy trong vieäc thieàn quaùn nhö sau: “Suy nghó veà caùi Bôûi vaäy, ñieàu duy nhaát cuûa moät haønh giaû khi khoâng theå suy nghó ñöôïc, ñaõ khoâng theå suy nghó tham khaùn coâng aùn laø quaùn chieáu coâng aùn aáy.

ñöôïc thì laøm theá naøo maø suy nghó? Khoâng suy nghó Quaùn chieáu, nghóa laø soi roïi, duøng aùnh saùng tænh chính laø choã coát yeáu cuûa thieàn. ” 1 Vì khoâng suy nghó thöùc, aùnh saùng chaùnh nieäm ñeå soi roïi vaø quaùn saùt.

laø choã coát yeáu cuûa thieàn, neân moät khi duïng coâng Quaùn saùt maø khoâng heà suy luaän, phaân tích. Nhö suy nghó töùc thôøi seõ ñi leäch ra ngoaøi muïc ñích aùnh naéng chieáu soi vaøo laù xanh, maøu xanh cuûa laù töï nhieân ñöôïc hình thaønh. Ngöôøi tham khaùn coâng aùn cuõng chieáu soi moät caùch töï nhieân maø khoâng suy 1 Nguyeân vaên chöõ Haùn: Tö löông caù baát tö löông ñeå, baát tö luaän, phaân tích. Taùc duïng laâu ngaøy cuûa söï quaùn löông ñeå nhö haø tö löông? Phi tö löông töùc toïa thieàn chi yeáu chieáu nhö theá seõ laøm cho thöïc taïi ñöôïc hieån baøy, daõ. (

,

.

hay noùi caùch khaùc, naêng löïc tröïc giaùc cuûa ngöôøi

.)

72

73

Soáng thieàn

Coâng aùn thieàn
thieàn quaùn. Söï quaùn chieáu trong vieäc tham khaùn vieäc nghieân cöùu moät ñoái töôïng thì ngöôøi nghieân coâng aùn vì theá laø moät quaù trình beàn bæ töï nhieân cöùu vaø ñoái töôïng nghieân cöùu voán laø hai chöù khoâng maø khoâng phaûi laø söï vaät loän vôùi moät coâng aùn thieàn phaûi moät.

theo yù nghóa hieåm hoùc cuûa noù.

Neáu chuùng ta phaân bieät giöõa taâm quaùn chieáu Neáu nhö cöôøng ñoä cuûa aùnh naéng coù nhöõng luùc vaø ñoái töôïng quaùn chieáu nhö laø hai thöïc taïi rieâng khaùc nhau, thì möùc ñoä quaùn chieáu khi tham khaùn bieät, chuùng ta seõ coøn coù theå tieáp tuïc phaân bieät coâng aùn cuõng khoâng hoaøn toaøn nhö nhau. Noùi theâm nhieàu taàng lôùp khaùc nhau trong taâm thöùc chung, caøng taäp trung maïnh meõ thì muïc ñích seõ nöõa. Chaúng haïn, khi baïn caûm thaáy lo sôï, baïn coù caøng mau ñaït ñeán. Ngöôøi tham khaùn coâng aùn ñeán theå yù thöùc ñöôïc noãi lo sôï ñoù vaø nghó: “Toâi bieát laø giai ñoaïn noã löïc quyeát lieät thì chæ coøn bieát coù coâng toâi ñang lo sôï. ” Nhöng tieáp ñoù, baïn cuõng coù theå
aùn ñoù trong taâm mình maø khoâng coøn bieát ñeán ñieàu nhaän ra ñieàu naøy vaø laïi nghó: “Toâi bieát ñöôïc raèng gì khaùc, vì theá maø khoâng coøn coù choã cho voïng toâi ñang bieát veà noãi lo sôï cuûa toâi. ” Theá laø baïn ñaõ nieäm sinh khôûi.

ngay moät luùc chia cheû taâm yù cuûa mình ra ñeán ba taàng baäc – caûm giaùc lo sôï, yù thöùc veà caûm giaùc lo Ñieàu caàn phaân bieät ôû ñaây laø, söï taäp trung taâm sôï, yù thöùc veà vieäc mình ñang coù yù thöùc ñöôïc caûm yù khi tham khaùn moät coâng aùn thieàn khoâng gioáng giaùc lo sôï... Toâi chæ döøng ôû ñaây, nhöng neáu muoán vôùi söï taäp trung tö töôûng khi ta giaûi quyeát moät vaán baïn coøn coù theå tieáp tuïc quaù trình phaân bieät naøy ñeà khoù khaên hoaëc nghieân cöùu moät ñoái töôïng.

theâm nhieàu taàng lôùp nöõa, nhieàu ñeán möùc naøo maø Tröôùc heát, nhö ñaõ noùi, thieàn quaùn khoâng coù baïn thaáy thích.

choã cho söï suy luaän, phaân tích; ngöôïc laïi, vieäc Thaät ra khoâng heà coù söï phaân bieät nhö theá, vaø nghieân cöùu moät ñoái töôïng, moät vaán ñeà ñoøi hoûi phaûi nhöõng gì chuùng ta vöøa ñeà caäp chæ laø moät maø khoâng suy luaän, phaân tích ñeå tìm ra ñaùp aùn.

phaûi ba. Vì theá, chuùng ta thaáy roõ ñöôïc raèng khoâng Thöù hai, vaø ñieàu naøy laø voâ cuøng quan troïng, theå taùch rôøi ñoái töôïng quaùn chieáu ra khoûi taâm trong thieàn quaùn thì taâm quaùn chieáu vaø ñoái töôïng quaùn chieáu. Hieän töôïng phaân bieät sai laàm nhö treân quaùn chieáu khoâng taùch rôøi nhau; ngöôïc laïi, trong ñöôïc minh hoïa baèng hình aûnh “treân ñaàu laïi moïc 74

75

Soáng thieàn

Coâng aùn thieàn
theâm ñaàu” 1 Tuy nghe qua thaät voâ lyù, nhöng khoâng ít ngöôøi ñaõ rôi vaøo choã voâ lyù nhö theá.

Do ñoù, ngöôøi tham khaùn coâng aùn thieàn khoâng xem coâng aùn maø mình ñang tham khaùn nhö moät ñoái töôïng beân ngoaøi, maø phaûi hoøa nhaäp cuøng vôùi noù thaønh moät theå duy nhaát. Baèng caùch naøy, moät coâng aùn thieàn trôû thaønh moät phaàn trong chuùng ta, hoøa quyeän vôùi caû thaân taâm chuùng ta, ñeán möùc khoâng sao coøn coù theå taùch rôøi ñöôïc nöõa. Bôûi vaäy, ngöôøi tham khaùn coâng aùn thieàn khi ñi, ñöùng, naèm, ngoài cho ñeán caû luùc nguû nghæ cuõng khoâng lìa khoûi vieäc tham khaùn coâng aùn. Coù ñöôïc nhö theá thì môùi mong ñaït ñöôïc keát quaû nhö mong muoán.

Thaät ra, khi ñi saâu vaøo thieàn quaùn, khoâng chæ coâng aùn thieàn, maø toaøn boä ñôøi soáng quanh ta cuõng seõ laø moät vôùi chuùng ta. Töø con saâu, ngoïn coû, con ngöôøi... cho ñeán tinh haø vuõ truï... khoâng coù gì khoâng phaûi laø taâm thöùc, vaø luùc ñoù taâm quaùn chieáu vôùi ñoái töôïng thieàn quaùn laø bao truøm taát caû.

Nhöõng ñieàu naøy chuùng ta seõ ñeà caäp ñeán trong nhöõng phaàn tieáp theo sau ñaây.

1 ñaàu thöôïng sanh ñaàu (

)

76

77

Moâi tröôøng toát ñeïp

Tröôùc khi taâm thöùc ta an ñònh vöõng vaøng ñeán CHÖÔNG II
möùc coù theå chuyeån hoùa ñöôïc moïi hoaøn caûnh chung quanh, chuùng ta caàn phaûi bieát choïn loïc cho mình THÖÏC HAØNH THIEÀN QUAÙN
moät moâi tröôøng soáng thích hôïp ñeå coù theå soáng moät cuoäc soáng an laïc, haïnh phuùc.

Khi chuùng ta ñoïc saùch, xem phim hay chuyeän troø trao ñoåi cuøng ngöôøi khaùc, nhöõng noäi dung aáy Moâi trö ôøng toát ñeïp
raát quan troïng vì chuùng aûnh höôûng nhieàu ñeán taâm yù cuûa ta. Moät cuoán saùch toài, moät chuyeän phim ñaày Chuùng ta ñaõ thaáy ñöôïc moái quan heä maät thieát baïo löïc, hoaëc moät chuyeän tranh caõi voâ boå... nhöõng giöõa baûn thaân ta vaø cuoäc soáng. Moái quan heä naøy coù thöù aáy ñeå laïi tì veát, aûnh höôûng xaáu ñeán taâm yù ta, moät yù nghóa taùc ñoäng hai chieàu. Khi taâm ta an vaø chuùng laøm cho ta khoù taäp trung vaøo vieäc duy trì ñònh, saùng suoát, cuoäc soáng cuõng trôû neân bình oån, chaùnh nieäm hôn tröôùc.

an laïc; khi taâm ta baát an, chaát chöùa ñaày nhöõng aâu Trong cuoäc soáng ngaøy nay, khi ngöôøi ta ñang lo, buoàn phieàn hoaëc giaän döõ... cuoäc soáng cuõng seõ chaïy theo nhöõng thò hieáu reû tieàn cuûa soá ñoâng naëng neà, khoå sôû... Trong moät chieàu höôùng ngöôïc ngöôøi, thì vieäc töï baûo veä mình trong moâi tröôøng xoâ laïi, moâi tröôøng soáng quanh ta cuõng lieân tuïc taùc boà naøy laø heát söùc caàn thieát. Neáu baïn buoâng thaû, ñoäng ñeán chuùng ta. Moät cuoäc soáng ñôn giaûn, yeân baïn seõ phaûi traû giaù ñaét khi moãi luùc ngoài thieàn baïn tónh noùi chung laø thuaän lôïi hôn cho söï an ñònh cuûa caøng thaáy coù nhieàu taïp nieäm khôûi leân hôn. Khi ta taâm thöùc so vôùi moät cuoäc soáng xoâ boà, nhoän nhòp.

buoâng thaû suy nghó cuûa mình theo nhöõng ñoái töôïng Cuoäc soáng chung quanh ta bao giôø cuõng ña khoâng laønh maïnh, taâm hoàn ta deã daøng bò nhieãm daïng vaø coù raát nhieàu yeáu toá khaùc nhau. Coù nhöõng ñoäc, vaø vieäc ñieàu trò seõ phaûi maát nhieàu thôøi gian, yeáu toá thuaän lôïi coù tính caùch haøm döôõng tinh thaàn coâng söùc.

vaø coù nhöõng yeáu toá khaùc laø voâ boå hoaëc ñoäc haïi.

Trong thieàn quaùn, ngöôøi ta bieát raèng söùc maïnh cuûa tö töôûng laø voâ song. Khi ta quaùn nieäm 78

79

Soáng thieàn

Moâi tröôøng toát ñeïp
veà moät ñænh nuùi, ta trôû thaønh ñænh nuùi; khi ta giöõ vöõng chaùnh nieäm. Nhöng neáu chuùng ta ñang quaùn nieäm veà moät doøng soâng, ta trôû thaønh doøng trong böôùc ñaàu reøn luyeän, ñieàu toát nhaát vaãn laø soâng... Vì theá, neáu ta buoâng thaû taâm yù theo moät phaûi bieát quan taâm baûo veä chính mình. Ngaøy xöa, chuyeän phim toài chaúng haïn, ta seõ chòu nhöõng toån caùc haønh giaû tu thieàn thöôøng tìm leân nhöõng vuøng haïi lôùn lao khoâng keùm gì nhieàu naêm soáng buoâng nuùi röøng yeân tónh ñeå haøm döôõng coâng phu moät thaû.

thôøi gian, ñoù cuõng laø moät trong nhöõng caùch töï baûo veä trong böôùc ñaàu tu taäp cuûa hoï.

Chuùng ta chæ neâu ra moät vaøi ví duï ñeå minh hoïa. Ngaøy nay khoâng chæ coù nhöõng phim toài ñöôïc Söï thaän troïng nhö theá khoâng ngaên caûn baïn baùn roäng raõi baèng baêng, ñóa... Coøn coù raát nhieàu môû roäng taâm tö tieáp xuùc vôùi bieát bao ñieàu maàu thöù ñoäc haïi khaùc maø chuùng ta luoân phaûi tænh taùo nhieäm trong cuoäc soáng. Moät doøng suoái, moät boùng nhaän ra ñeå xa laùnh, ñeå baûo veä cho mình vaø cho caû maùt caây xanh, cho ñeán moät ñaùm maây troâi hay aùnh gia ñình, con caùi nöõa.

bình minh ñang leân... taát caû ñeàu haøm chöùa trong ñoù söùc soáng maïnh meõ cuûa caû cuoäc soáng naøy, vaø ta Ngay caû söï laïm duïng nhöõng ñieàu khoâng toài chæ coù theå caûm nhaän ñöôïc ñaày ñuû ñieàu ñoù khi laém cuõng coù theå trôû thaønh coù haïi. Sau nhieàu giôø chuùng ta thaép leân vaø duy trì ñöôïc ngoïn ñeøn chaùnh laøm vieäc caêng thaúng, neáu thay vì nghæ ngôi moät nieäm.

caùch yeân tónh baïn laïi voâ tình môû leân moät ñóa nhaïc soâi ñoäng hoaëc ngoài tröôùc ti-vi ñeå xem moät chöông Khi soáng trong chaùnh nieäm, ta coù ñuû saùng suoát trình quaûng caùo ... Ñieàu ñoù seõ trôû neân moät hình ñeå nhaän bieát nhöõng ñieàu toát ñeïp trong cuoäc soáng.

thöùc tra taán cho ñaàu oùc cuûa baïn, nhöng neáu khoâng Trong söï saùng suoát nhaän bieát ñoù coù caû caùi bieát veà coù söï tænh thöùc thì ñoâi khi baïn seõ khoâng theå nhaän vieäc phaûi traùnh xa nhöõng gì ñoäc haïi khi töï thaân ra.

chuùng ta chöa coù ñöôïc moät ñònh löïc vöõng vaøng.

Khi chuùng ta duy trì ñöôïc chaùnh nieäm thöôøng Ngöôøi coù chaùnh nieäm bieát tieáp caän vôùi moâi xuyeân, ta ít khi phaûi lo ngaïi veà nhöõng ñieàu töông tröôøng soáng moät caùch choïn loïc: môû ra ñoùn nhaän töï nhö theá. Cho duø phaûi rôi vaøo baát cöù hoaøn caûnh nhöõng gì töôi maùt, laønh maïnh, vaø kheùp chaët, ngaên naøo, chuùng ta cuõng ñeàu coù ñuû söùc ñeå chuyeån hoùa vaø ngöøa nhöõng gì ñoäc haïi, khoâng toát.

80

81

Soáng thieàn

Chaát lieäu cho ñôøi soáng

Chaát lieäu cho ñôøi soáng
phaûi chæ laø nhìn thaáy, söï töôi toát vöôn leân cuûa chuùng. Vì chuùng laø moät phaàn cuûa baïn, neân khi Cuoäc soáng quanh ta, nhö ñaõ noùi, coù ñaày nhöõng chuùng vöôn leân toát töôi, khoûe khoaén, baïn caûm thaáy hoa traùi töôi ñeïp nhieäm maàu neáu ta bieát caùch tieáp chính mình cuõng vöôn leân toát töôi, khoûe khoaén.

nhaän chuùng, nhöng cuõng ñoàng thôøi coù khoâng ít Chuùng ta khoâng chæ chaêm soùc cho nhöõng luoáng nhöõng ñoäc haïi, raùc röôûi. Nhìn döôùi con maét thieàn hoa, caây maän, caây oåi... theo caùch nhö theá. Chuùng ta quaùn, khi ñaït ñeán chaùnh nieäm thì khoâng coøn coù söï haõy baét ñaàu chaêm soùc, quan taâm ñeán nhöõng ngöôøi phaân bieät ñeå phaûi lo ngaïi nhö theá, vì taát caû seõ töï thaân, beø baïn quanh mình theo caùch nhö theá. Khi nhieân chuyeån hoùa döôùi taùc duïng cuûa chaùnh nieäm.

baïn soáng trong chaùnh nieäm, baïn seõ bieát caùch laøm Tuy nhieân, trong quaù trình tu taäp ban ñaàu, vieäc toát ñieàu ñoù, moät caùch thaät töï nhieân khoâng heà phaân bieät laø caàn thieát.

göôïng eùp. Bôûi vì moãi ngöôøi thaân, moãi ngöôøi baïn Nhöng chuùng ta khoâng chæ choïn loïc moâi ñeàu laø moät phaàn cuûa chuùng ta, moät phaàn khoâng tröôøng soáng, chuùng ta coøn phaûi chuû ñoäng taïo ra noù theå taùch rôøi ñöôïc trong cuoäc soáng. Vaø vì theá, khi ta nöõa. Coù nhöõng chaát lieäu toát laønh saün coù trong cuoäc quan taâm chaêm soùc cho nhöõng ngöôøi thaân, beø baïn soáng, cuõng coù nhöõng chaát lieäu maø chuùng ta phaûi cuûa mình, ta caûm nhaän ñöôïc söï ñoåi thay, söï vöôn bieát caùch ñeå taïo ra. Maët khaùc, trong vieäc taïo ra leân cuûa hoï, vaø cuõng caûm nhaän ñöôïc ñoù laø söï ñoåi moät chaát lieäu toát ñeïp cho cuoäc soáng thì baûn thaân thay, vöôn leân cuûa chính mình.

noù ñaõ laø moät caùch soáng toát mang laïi cho chuùng ta Soáng trong chaùnh nieäm, chuùng ta khoâng bò che nhöõng keát quaû toát ñeïp gaàn nhö töùc thì.

môø ñi bôûi caùc aûo giaùc, nhöõng caùch nhaän thöùc sai Neáu nhö baïn coù ñöôïc moät khoaûng ñaát troáng laàm... Nhôø ñoù, chuùng ta nhaän ra ñöôïc moïi söï vaät nhoû tröôùc saân hay sau nhaø, baïn haõy thöû troàng moät ñuùng nhö baûn chaát thöïc coù cuûa chuùng. Chuùng ta seõ luoáng hoa, hay moät caây maän, caây oåi... Baïn haõy laøm thaáy ñöôïc tính caùch mong manh khoâng beàn vöõng ñieàu ñoù trong chaùnh nieäm vaø baét ñaàu chaêm soùc cho cuûa taát caû nhöõng gì maø ta yeâu quyù. Thöôøng thì ta luoáng hoa, caây maän, caây oåi... nhö moät phaàn cuûa khoâng thaáy ñöôïc ñieàu ñoù neáu nhö khoâng coù chaùnh chính mình. Baïn seõ caûm nhaän ñöôïc, maø khoâng nieäm.

82

83

Soáng thieàn

Chaát lieäu cho ñôøi soáng

Khi taïm bieät moät ngöôøi thaân yeâu, baïn seõ phaûi hoái tieác khi maát hoï vónh vieãn, maø ñieàu ñoù thì chaúng bao giôø nghó raèng ñoù coù theå laø laàn cuoái cuøng coù theå xaûy ra vaøo baát cöù luùc naøo.

ñeå baïn coù theå baøy toû loøng thöông yeâu vôùi ngöôøi aáy.

Taát caû nhöõng gì ta coù ñöôïc hoâm nay cuõng ñeàu Nhöng ñoù laø ñieàu hoaøn toaøn coù theå xaûy ra trong mong manh khoâng beàn vöõng, bôûi vì ngay chính söï thöïc teá. Khi soáng trong chaùnh nieäm, baïn nhaän ra soáng naøy cuûa ta cuõng ñaõ mong manh khoâng beàn vaø chaáp nhaän söï thaät aáy, vaø vì theá baïn seõ traùnh vöõng. Neáu baïn bieát nhìn ngaém moät boâng hoa hay ñöôïc söï hoái tieác khi moät trong nhöõng ngöôøi thaân moät aùng maây troâi theo caùch nhö theå laø seõ khoâng cuûa mình vónh vieãn ra ñi. Nhaïc só Trònh Coâng Sôn, bao giôø ñöôïc ngaém nöõa, baïn seõ thaáy laø chuùng ñeïp ngöôøi ñaõ vieát nhaïc phaåm “Ñoùa hoa voâ thöôøng”, coù ñeõ vaø quyù giaù ñeán möùc naøo.

laàn thuù nhaän veà moät cuoäc chia tay voâ tình vôùi chính ngöôøi meï thaân yeâu cuûa oâng. Khi baø meï baûo Vì theá, ngöôøi soáng trong chaùnh nieäm thì töï oâng: “Maï ñi chôi chuùt nghe. ” thì oâng vaãn cöù voâ nhieân bieát caùch ñoái xöû traân troïng vaø hoøa dòu vôùi tình ngoài vui vôùi beø baïn – vaø ñoù laø laàn cuoái cuøng taát caû moïi ngöôøi. Baïn coù bao giôø to tieáng caõi nhau oâng coøn ñöôïc nhìn thaáy meï mình coøn soáng, vì chæ vôùi moät ngöôøi naøo ñoù khi nghó raèng ngaøy mai, hay moät giôø sau thì oâng nhaän ñöôïc ñieän thoaïi baùo tin laùt nöõa ñaây, ngöôøi aáy seõ vónh vieãn khoâng coøn nöõa?

baø ñaõ maát. 1

Khi coù chaùnh nieäm ñeå nhaän ra ñieàu naøy, baïn seõ luoân saün loøng caûm thoâng vaø tha thöù trong cuoäc Soáng trong chaùnh nieäm ta môùi yù thöùc ñöôïc soáng. Baïn khoâng ñoøi hoûi moïi ngöôøi, moïi vieäc phaûi ñaày ñuû veà söï quyù giaù cuûa nhöõng gì hieän höõu quanh theo nhö mong muoán cuûa baûn thaân mình. Vieäc coù ta. Moãi ngöôøi thaân yeâu cuûa ta ñeàu caàn thieát phaûi ñöôïc nhöõng chaát lieäu toát ñeïp cho cuoäc soáng chính ñöôïc ta traân troïng, yeâu thöông quyù meán vôùi troïn laø khôûi ñaàu töø ñoù.

taám loøng mình. Bôûi vì neáu khoâng nhö theá, ta seõ 1 Toâi ñaõ mô thaáy chuyeán ñi cuûa mình, buùt kyù cuûa Trònh Coâng Sôn, daãn theo tuyeån taäp Rôi leä khoùc ngöôøi, trang 15 –

NXB Phuï nöõ, 2003.

84

85

Soáng thieàn

Vöôït qua giôùi haïn

Chu û theå va ø ñ oái tö ôïng
doøng soâng. Khi quaùn nieäm veà ñænh nuùi, ta laø ñænh nuùi. Khi quaùn nieäm veà hö khoâng, ta laø hö khoâng...

Moät trong nhöõng ñieåm caàn nhaán maïnh cuûa Baïn coù theå choïn caùc ñeà taøi quaùn nieäm khaùc nhau, thieàn quaùn laø moái quan heä khoâng chia taùch giöõa nhöng caàn nhaát laø ñöøng bao giôø gaït boû caùc ñoái chuû theå vaø ñoái töôïng, hay giöõa taâm vaø ñoái töôïng töôïng nhaän thöùc ra khoûi nhaän thöùc cuûa baïn. Ñoù laø quaùn chieáu cuûa taâm. Khi noùi “vaïn phaùp duy taâm” ñieàu khoâng theå laøm ñöôïc nhöng ñaõ coù khoâng ít thöïc ra cuõng laø noùi leân yù naøy, maëc duø khoâng ít ngöôøi ñaõ coá gaéng laøm. Haõy nhôù raèng, doøng soâng, ngöôøi ñaõ dieãn dòch caâu naøy theo nhieàu yù nghóa kyø ñænh nuùi, hö khoâng... hay baát cöù ñoái töôïng naøo maø bí khaùc.

chuùng ta nhaän thöùc cuõng ñeàu laø taâm cuûa ta.

Khi chuùng ta nhaän thöùc veà moät söï vieäc, nhaän thöùc ñoù bao haøm caû chuû theå nhaän thöùc vaø ñoái töôïng nhaän thöùc. Neáu ta quaùn chieáu veà moät ñoái Vö ôït qu a giôùi ha ïn
töôïng naøo ñoù, ta giôùi haïn nhaän thöùc trong phaïm vi Khi thöïc haønh thieàn quaùn ñeán giai ñoaïn naøy, cuûa ñoái töôïng, cho duø laø ñoái töôïng aáy voán khoâng nghóa laø baét ñaàu quaùn chieáu veà caùc ñoái töôïng vaø theå taùch rôøi nhö moät thöïc theå toàn taïi ñoäc laäp trong nhaän ra ñöôïc söï ñoàng nhaát giöõa chuû theå vôùi ñoái thöïc taïi. Vì giôùi haïn nhaän thöùc cuûa ta chính laø ñoái töôïng, moät soá khaùi nieäm thoâng thöôøng trong cuoäc töôïng nhaän thöùc, neân ñoái töôïng aáy trôû thaønh moät soáng seõ daàn daàn trôû neân maâu thuaãn, thaäm chí laø phaàn khoâng theå taùch rôøi vôùi nhaän thöùc.

voâ lyù döôùi aùnh saùng cuûa thieàn quaùn.

Moät caùch khaùc, khi noùi nhaän thöùc taát nhieân laø Khi chuùng ta quaùn nieäm veà moät ñoái töôïng beân phaûi nhaän thöùc veà moät ñoái töôïng naøo ñoù. Vì theá ngoaøi, chaúng haïn nhö moät doøng soâng, ta thaáy ñöôïc maø nhaän thöùc phaûi bao haøm caû chuû theå nhaän thöùc raèng doøng soâng cuõng chính laø ta. Vaäy taâm ta ra vaø ñoái töôïng nhaän thöùc.

ngoaøi ñeå trôû thaønh doøng soâng, hay doøng soâng ñi Trong thieàn quaùn, khi ta quaùn nieäm veà moät vaøo ñeå trôû thaønh taâm ta? ÔÛ ñaây, chuùng ta thaáy ñoái töôïng, ta trôû thaønh ñoàng nhaát vôùi ñoái töôïng phaùt sinh vaán ñeà trong vaø ngoaøi. Coù ñieàu gì ñoù coù quaùn chieáu ñoù. Khi quaùn nieäm veà doøng soâng, ta laø veû nhö khoâng phuø hôïp vôùi nhöõng nhaän thöùc maø 86

87

Soáng thieàn

Vöôït qua giôùi haïn
chuùng ta vöøa ñaït ñöôïc. Nhöõng gì maø laâu nay ta theå khoâng khaùc gì vôùi vieäc quan saùt theá giôùi beân vaãn quen goïi laø beân ngoaøi ñoù coù veû nhö chuùng ngoaøi. Hôn nöõa, caùi theå tích nhoû nhoi maø ta vaãn khoâng haún laø ngoaøi.

cho laø quan troïng nhaát vì noù chöùa ñöïng boä naõo cuûa ta, thöôøng ñöôïc cho laø “boä chæ huy” cuûa moïi nhaän Thaät ra, trong vaø ngoaøi laø nhöõng khaùi nieäm thöùc, lieäu coù theå ñöôïc xem laø beân trong ñeå ñoái laïi ñöôïc yù thöùc cuûa chuùng ta döïng leân trong cuoäc soáng, vôùi theá giôùi beân ngoaøi hay chaêng? Taát nhieân laø vì vaäy chuùng chæ coù giaù trò trong phaïm vi giôùi haïn khoâng, vì noù cuõng naèm trong khoâng gian, vaø vì theá cuûa khaùi nieäm. Khi ñi vaøo thieàn quaùn, nhöõng khaùi cuõng thuoäc veà theá giôùi beân ngoaøi. Nhö vaäy, baùm nieäm aáy trôû neân chaät heïp vaø khoâng coøn ñuùng nöõa, víu coøn laïi cuûa chuùng ta laø taâm thöùc. Ta noùi beân bôûi vì khi thieàn quaùn chuùng ta nhìn thöïc taïi nhö trong laø taâm, vì vaäy beân ngoaøi laø ngoaøi cuûa taâm.

chính noù voán coù, thay vì laø theo vôùi nhöõng khaùi nieäm saün coù.

Nhöng taâm naèm ôû ñaâu? Khi ta quaùn saùt taâm, noù cuõng coù theå trôû thaønh moät ñoái töôïng quaùn saùt Nhö khi ta ñöùng döôùi baàu trôøi ñeâm vaø nhìn nhö nhöõng ñoái töôïng khaùc thuoäc veà theá giôùi beân leân nhöõng vì sao, yù thöùc ta cho ñoù laø beân treân.

ngoaøi. Ta coù theå nhaän ra söï lieân heä cuûa taâm ñeán Nhöng cuøng luùc aáy, nhöõng ngöôøi ôû nöûa beân kia cuûa boä naõo, ñeán heä thaàn kinh, cho ñeán nhöõng gì goïi laø traùi ñaát khoâng cho höôùng aáy laø beân treân, maø laø kyù öùc, caûm giaùc, tö töôûng, nhaän thöùc... vì taát caû beân döôùi. Sôû dó nhö vaäy laø vì, caùi ta goïi laø treân ñoù nhöõng thöù aáy ñeàu coù nguyeân nhaân sinh khôûi, toàn chæ laø treân ñoái vôùi rieâng ta thoâi, vaø noù chæ coù giaù taïi vaø maát ñi. Noùi caùch khaùc, khi ta quaùn saùt taâm trò trong heä thoáng cuûa caùc khaùi nieäm. Neáu chuùng thì taâm cuõng trôû thaønh moät phaàn cuûa theá giôùi beân ta quan saùt toaøn dieän caû vuõ truï thì khaùi nieäm beân ngoaøi. Vaø nhö theá ta coù theå cho raèng taâm cuõng treân aáy khoâng coøn ñöùng vöõng nöõa.

thuoäc veà theá giôùi beân ngoaøi. Nhöng laøm sao coù theå

Khi ta quan saùt theá giôùi beân ngoaøi, thöû nghó goïi laø beân ngoaøi neáu nhö khoâng coù beân trong?

xem beân ngoaøi ñoù laø ngoaøi caùi gì? Ngoaøi thaân ta, Nhöõng phaân tích aáy cho ta thaáy nhöõng caùch hay ngoaøi taâm ta? Neáu noùi thaân theå ta, thì ñoù cuõng noùi nhö “taát caû ñeàu ôû trong taâm” hoaëc “taát caû ñeàu ôû laø moät caáu truùc vaät chaát thuoäc veà caùi theá giôùi beân ngoaøi taâm” ñeàu laø voâ lyù nhö nhau. Sôû dó nhö theá, ngoaøi aáy. Cuï theå laø ta cuõng coù theå quan saùt thaân 88

89

Soáng thieàn

Vöôït qua giôùi haïn
laø vì chuùng ñeàu ñöôïc xaây döïng treân khaùi nieäm Trong cuoäc soáng bình thöôøng cuûa chuùng ta, trong vaø ngoaøi, maø moät khaùi nieäm nhö theá khoâng nhöõng yù nieäm phaân bieät veà trong ngoaøi, treân coøn ñuùng nöõa khi chuùng ta vöôït qua caùc giôùi haïn döôùi... thaäm chí cho ñeán cao thaáp, dô saïch, ñeán ñi, cuûa chuùng ñeå quaùn saùt veà thöïc taïi khoâng giôùi haïn.

coøn maát... ñeàu laø caàn thieát cho moïi haønh vi öùng xöû vaø nhaän thöùc haøng ngaøy. Nhöng nhöõng khaùi nieäm Tính chaát giôùi haïn vaø töông ñoái cuûa khaùi nieäm aáy chæ coù giaù trò trong giôùi haïn cuûa theá giôùi hieän trong vaø ngoaøi coøn boäc loä roõ ngay trong ngoân ngöõ töôïng. Khi muoán nhaän ra ñöôïc moät thöïc taïi toaøn maø chuùng ta duøng ñeå dieãn ñaït chuùng. Khi chuùng ta veïn chaân thaät, chuùng ta caàn phaûi bieát buoâng boû ñi noùi “Toâi ôû trong nhaø ñi ra ngoaøi ñöôøng”, thöû xeùt taát caû nhöõng khaùi nieäm aáy.

kyõ laïi seõ thaáy hai khaùi nieäm trong vaø ngoaøi ôû ñaây ñaõ khoâng nhaát quaùn vôùi nhau. Ñeå chính xaùc, phaûi Thöïc taïi toaøn veïn chaân thaät khoâng theå ñaët noùi laø “trong nhaø” vaø “ngoaøi nhaø”. Söï sai bieät vaøo baát cöù moät khuoân khoå naøo maø caùc khaùi nieäm trong caùch noùi tröôùc laø vì ta ñaõ söû duïng hai giôùi cuûa chuùng ta ñaõ döïng neân, keå caû nhöõng khaùi nieäm haïn khaùc nhau cuûa khaùi nieäm trong vaø ngoaøi cho veà khoâng gian vaø thôøi gian. Vì theá, vieäc buoâng boû hai cuïm töø. Ñoâi khi chuùng ta noùi “ñi ra ngoaøi phoá”, caùc khaùi nieäm laø raát caàn thieát cho ngöôøi thöïc haønh

“ñi vaøo trong Nam”, “ñi ra ngoaøi Baéc”... chuùng ta thieàn quaùn. Neáu khoâng buoâng boû caùc khaùi nieäm ñeàu ñaõ voâ tình ñieàu chænh laïi phaïm vi giôùi haïn cuûa nhö treân vaø döôùi, trong vaø ngoaøi, sanh vaø dieät, dô khaùi nieäm trong vaø ngoaøi ñeå coù theå hieåu ñuùng vaø saïch, theâm vaø bôùt ... chuùng ta seõ bò buoäc chaët nhöõng cuïm töø ñoù. Neáu khoâng coù söï ñieàu chænh aáy, vaøo chuùng maø khoâng theå ñaït ñeán moät caùi nhìn

“ñi ra ngoaøi phoá” seõ ñöôïc hieåu laø ñi ra moät nôi naøo chaân thaät veà thöïc taïi. Trong taâm kinh Baùt Nhaõ ñoù khoâng coøn thuoäc veà “phoá” nöõa (!). Töông töï, “ñi giaûng giaûi raát roõ veà yù nghóa naøy.

vaøo trong Nam” seõ coù nghóa laø ñi vaøo moät nôi naøo Khi ta quaùn saùt thöïc taïi maø khoâng buoâng boû ñoù beân trong mieàn Nam, khoâng coøn thuoäc veà mieàn nhöõng khaùi nieäm giôùi haïn, chuùng ta voâ tình ñaët Nam (!), vaø “ñi ra ngoaøi Baéc” nghóa laø ñi ra moät ñoái töôïng quaùn saùt vaøo trong nhöõng khuoân khoå do nôi beân ngoaøi mieàn Baéc, khoâng coøn thuoäc veà mieàn chính taâm thöùc cuûa chuùng ta ñaõ döïng leân. Ñieàu ñoù Baéc (!)...

ngaên caûn khoâng cho pheùp chuùng ta tieáp caän ñöôïc 90

91

Soáng thieàn

Tri thöùc vaø tueä giaùc
vôùi chaân lyù, vôùi khuoân maët thaät cuûa thöïc taïi. Coù laø moät thöù hình chieáu maø ta thaáy ñöôïc trong theå so saùnh tröôøng hôïp naøy gioáng nhö ngöôøi ñi tìm khuoân khoå caùc yù nieäm cuûa mình.

hình traïng cuûa nöôùc baèng caùch cho nöôùc vaøo nhöõng Noùi moät caùch khaùc, khi quaùn nieäm veà taâm vaät chöùa khaùc nhau ñeå quan saùt. Ñieàu ñöôïc nhaän chuùng ta phaûi soáng trong chaùnh nieäm ñeå thaâm ra khoâng phaûi laø hình traïng cuûa nöôùc maø chæ laø caùi nhaäp vaø nhaän bieát, maø khoâng phaûi laø neâu leân nhö khuoân khoå maø ta ñaõ cho nöôùc vaøo.

moät ñoái töôïng ñeå khaûo cöùu, phaân tích, tìm hieåu.

Thöïc taïi khoâng thuoäc veà baát cöù moät khuoân Moãi moät ñeà taøi quaùn nieäm phaûi ñöôïc chuùng ta soáng khoå naøo, khoâng theå vaän duïng baát cöù khaùi nieäm vôùi noù, hoøa nhaäp vôùi taát caû söï tænh thöùc chuù yù naøo ñeå nhaän hieåu ñöôïc. Vì vaäy, muoán theå nhaäp khoâng giaùn ñoaïn. Coâng phu quaùn nieäm aáy giuùp ta ñöôïc vaøo thöïc taïi, ñieàu tröôùc heát laø phaûi buoâng boû, heù môû ra ñöôïc moät caùi thaáy, moät söï tröïc nhaän, maø ñaäp tan moïi khaùi nieäm, khuoân khoå trong cuoäc soáng khoâng phaûi laø nhöõng yù nieäm veà thöïc taïi. Söï tröïc haøng ngaøy. Khi ñöa ra thuyeát töông ñoái, Albert nhaän hay caùi thaáy vöôït ngoaøi moïi yù nieäm ñoù chính Einstein ñaõ phaàn naøo nhaän ra ñöôïc ñieàu naøy khi laø tueä giaùc, ñöôïc hình thaønh qua quaù trình taäp chuû tröông buoâng boû caùc khaùi nieäm tuyeät ñoái veà trung chuù yù döôùi aùnh saùng cuûa chaùnh nieäm, nhö khoâng gian vaø thôøi gian.

chuùng ta ñaõ coù laàn ñeà caäp tröôùc ñaây. Quaù trình naøy dieãn ra moät caùch hoaøn toaøn töï nhieân vaø chæ ñoøi hoûi söï taäp trung kieân trì qua thôøi gian, thay vì laø Tri thö ùc va ø tu eä gia ùc
nhöõng noã löïc phaân tích, suy dieãn. Nhö aùnh naéng maët trôøi chieáu leân baêng tuyeát, chæ caàn chôø ñôïi thôøi Khi chuùng ta chöa thöïc söï ñaït ñöôïc ñeán nhaän gian troâi qua laø baêng tuyeát seõ daàn daàn tan ñi...

thöùc veà söï ñoàng nhaát giöõa taâm thöùc vaø ñoái töôïng Nhöõng noã löïc phaân tích, suy dieãn cuûa chuùng ta cuûa taâm thöùc, chuùng ta khoâng theå hieåu ñöôïc veà xeùt cho cuøng chính laø nhaèm döïng neân moät taäp hôïp taâm. Khi chuùng ta quaùn saùt taâm trong söï chia cheû, caùc yù nieäm, baèng vaøo nhöõng yù nieäm ñaõ saün coù phaân taùch vôùi ñoái töôïng cuûa noù, ta ñaõ bieán taâm trong kyù öùc cuûa chuùng ta. Vì theá, chuùng khoâng thaønh moät ñoái töôïng cuõng gioáng nhö caùc ñoái töôïng phaûi laø moät quaù trình saùng taïo. Nhöng khi coù söï khaùc, vaø khi aáy taâm khoâng coøn laø taâm nöõa, chæ coøn 92

93

Soáng thieàn

Tri thöùc vaø tueä giaùc
xuaát hieän cuûa tueä giaùc, vaán ñeà seõ hoaøn toaøn thay nhaän khaû naêng chuyeån taûi cuûa ngoân ngöõ, vaên töï ñoåi. Bôûi vì tueä giaùc khoâng phaûi laø keát quaû maø quaù nhö nhieàu ngöôøi laàm töôûng. Ngay chính nhöõng gì trình suy tö coù theå ñaït ñeán, noù chæ coù theå xuaát maø ngaøy nay chuùng ta bieát ñöôïc veà thieàn vaø thöøa hieän nhö keát quaû cuûa söï quaùn chieáu. Do ñoù, tueä höôûng ñöôïc nhöõng kinh nghieäm cuûa ngöôøi ñi tröôùc giaùc bao giôø cuõng mang laïi cho tö töôûng nhöõng aùnh cuõng ñeàu laø nhôø vaøo nôi ngoân ngöõ, vaên töï. Vaán ñeà saùng môùi, nhöõng sinh khí môùi. Tueä giaùc vöôït ra ôû ñaây laø, ngöôøi hoïc thieàn caàn phaûi coù moät söï caûnh ngoaøi khuoân khoå cuûa caùc yù nieäm saün coù neân khoâng giaùc, moät nhaän thöùc ñuùng ñaén ñeå khoâng bò troùi bò haïn cheá, goø boù nhö tö töôûng. Cuõng chính vì theá buoäc vaøo nhöõng khuoân khoå, giôùi haïn voán coù cuûa maø tö töôûng, hay coâng cuï dieãn ñaït cuûa noù laø ngoân ngoân ngöõ vaên töï.

ngöõ, bao giôø cuõng vaáp phaûi nhöõng giôùi haïn khoâng Moïi khaùi nieäm, lyù thuyeát maø chuùng ta tích luõy theå vöôït qua khi muoán dieãn ñaït veà tueä giaùc. Ñoù ñöôïc trong cuoäc soáng taïo thaønh caùi maø chuùng ta cuõng chính laø lyù do vì sao ngöôøi ta hay choïn caùc goïi laø tri thöùc. Vì tri thöùc laø söï tích luõy, neân tri hình aûnh, cöû chæ... ñeå dieãn ñaït tueä giaùc thay vì laø thöùc cuûa chuùng ta ngaøy nay khaùc vôùi tri thöùc cuûa ngoân ngöõ. Moät nuï cöôøi, moät tieáng heùt hay moät cöû hai möôi naêm tröôùc, vaø tri thöùc cuûa caû nhaân loaïi chæ ñaäp phaù... noùi leân ñöôïc nhöõng ñieàu maø ngoân cuõng khaùc bieät qua töøng theá heä.

ngöõ khoâng sao vöôn ñeán ñöôïc.

Chuùng ta coù theå soáng toát, öùng xöû toát trong ñôøi Hôn theá nöõa, ngoân ngöõ khoâng chæ giôùi haïn veà soáng haøng ngaøy laø nhôø vaøo tri thöùc. Trong moãi khaû naêng dieãn ñaït, maø coøn coù theå daãn ñeán nhöõng moät hoaøn caûnh, moãi moät vaán ñeà cuûa cuoäc soáng, sai leäch trong söï truyeàn ñaït. Ñoâi khi, neáu ngöôøi chính tri thöùc giuùp chuùng ta coù ñöôïc giaûi phaùp noùi coù vöôït qua ñöôïc nhöõng khuoân khoå cuûa caùc nhanh choùng vaø ñuùng ñaén.

khaùi nieäm thì ngöôøi nghe cuõng vaãn deã daøng rôi vaøo ñoù maø khoâng theå naém baét ñöôïc chaân töôùng cuûa Nhöng tri thöùc bao giôø cuõng coù nhöõng khuoân söï vaät.

khoå, giôùi haïn cuûa noù, vaø coù khuynh höôùng ngaên caûn khoâng cho chuùng ta vöôït qua nhöõng khuoân Maëc duø vaäy, quan ñieåm “baát laäp vaên töï” cuûa khoå, giôùi haïn ñoù. Lòch söû nhaân loaïi ñaõ chöùng minh nhaø thieàn laïi hoaøn toaøn khoâng phaûi laø moät söï phuû qua nhöõng xung ñoät taát yeáu xaûy ra khi moät tri thöùc 94

95

Soáng thieàn

Tri thöùc vaø tueä giaùc
cuõ bò baùc boû, bò vöôït qua giôùi haïn. Tueä giaùc ñaït loï... khoâng cho ta thaáy hình töôùng cuûa nöôùc maø ñoù ñöôïc trong thieàn quaùn laø söï vöôït qua caùc khaùi chæ laø hình töôùng cuûa chuùng. Deïp boû nhöõng khuoân nieäm, neân noù ñoøi hoûi ngöôøi muoán theå nhaäp vaøo khoå giôùi haïn ñoù, ta môùi coù theå bieát ñöôïc nöôùc laø phaûi quaêng boû taát caû nhöõng khaùi nieäm, khuoân khoå
moät thöïc theå hieän höõu maø khoâng caàn coù baát cöù ñaõ tích luõy laâu ñôøi thaønh tri thöùc cuûa mình. Neáu hình töôùng naøo.

vaãn baùm chaët vaøo môù tri thöùc aáy vaø ñeán vôùi thieàn Tueä giaùc chæ coù theå ñaït ñeán qua con ñöôøng nhö moät caùch tích luõy theâm tri thöùc, ngöôøi hoïc thieàn quaùn, hay noùi cuï theå hôn laø söï duy trì chaùnh thieàn seõ chaúng ñaït ñöôïc ñieàu gì caû, vì thieàn khoâng nieäm vaø quaùn chieáu ñoái töôïng trong chaùnh nieäm.

mang laïi tri thöùc maø laø nhaèm khôi nguoàn tueä giaùc Tri thöùc thì coù ñöôïc qua söï tích luõy, hoïc hoûi, phaân voán coù nôi moãi ngöôøi.

tích, suy dieãn. Tuy nhieân, khi chöa coù ñöôïc tueä giaùc Moät giaùo sö ñaïi hoïc ñeán tham vaán moät thieàn thì tri thöùc vaãn toàn taïi nhö moät raøo chaén caàn phaù sö ñeå tìm hieåu veà thieàn. Thieàn sö tieáp oâng vaø pha vôõ. Nhöng khoâng coù tueä giaùc thì laáy gì ñeå phaù vôõ traø ñaõi khaùch. Khi chaâm traø vaøo cheùn cuûa vò giaùo raøo chaén tri thöùc? Ñaây laø guùt maéc lôùn nhaát cuûa sö noï, maëc duø ñaõ ñaày traøn caû ra beân ngoaøi maø oâng ngöôøi môùi böôùc chaân vaøo thieàn. Ñeå giaûi quyeát theá vaãn cöù roùt maõi, roùt maõi... Khoâng chòu ñöôïc, vò giaùo beá taéc naøy, töø khoaûng theá kyû thöù hai, Boà-taùt Long sö phaûi leân tieáng: “Thöa ngaøi, cheùn traø ñaõ ñaày Thuï, moät luaän sö noåi tieáng, ñaõ vieát ra boä luaän traøn. Ngaøi khoâng theå chaâm theâm vaøo ñöôïc nöõa.” Trung Quaùn nhö moät moät phöông thöùc duøng chính Thieàn sö nhoeûn mieäng cöôøi vaø noùi: “Trong loøng khaû naêng phaân tích, suy dieãn cuûa yù thöùc ñeå phaù vôõ oâng cuõng ñaày aép tri thöùc nhö cheùn traø naøy, khoâng moïi khuoân khoå giôùi haïn cuûa yù thöùc. Vì theá, luaän coù choã cho söï tieáp nhaän thieàn hoïc.” Trung Quaùn khoâng ñöôïc vieát ra ñeå hình thaønh neân moät hoïc thuyeát, maø laø ñeå phaù vôõ raøo chaén tri thöùc, Vì theá, ngöôøi ñeán vôùi thieàn, neáu muoán theå
deïp boû nhöõng chöôùng ngaïi cho söï theå nghieäm thöïc nhaäp ñöôïc thöïc taïi, tröôùc tieân caàn phaûi laøm troáng taïi toaøn veïn. Moät soá ngöôøi xem boä luaän naøy nhö laø ñi “cheùn traø tri thöùc” cuûa mình. Nhö khi muoán bieát moät noã löïc ñeå mieâu taû thöïc taïi vaø ñieàu ñoù laø hoaøn veà thöïc töôùng cuûa nöôùc, chuùng ta tröôùc heát caàn toaøn khoâng ñuùng.

phaûi deïp boû moïi vaät chöùa. Nhöõng bình, ly, chai, 96

97

Soáng thieàn

Hieåu vaø bieát

Hieåu va ø bieát
naêng bieát laø nhö nhau ôû taát caû moïi ngöôøi. Caùi bieát nhö theá khoâng do tri thöùc tích luõy maø coù ñöôïc, neân Vôùi nhöõng tri thöùc ñöôïc tích luõy, chuùng ta coù noù cuõng khoâng ñaït ñeán do phaân tích, suy luaän, maø khaû naêng hieåu ñöôïc söï vieäc. Khi moät tia chôùp xuaát laø moät caùi bieát tröïc tieáp vaø töùc thì. Ta thöôøng goïi hieän trong baàu trôøi, ta hieåu ñöôïc nguyeân nhaân naøo caùi bieát nhö theá laø tröïc giaùc.

ñaõ daãn ñeán tia chôùp aáy, chaúng haïn nhö nhöõng Tröïc giaùc luoân saün coù nôi moïi ngöôøi, theå hieän khaùi nieäm veà ñieän tích aâm vaø döông... Tri thöùc qua nhöõng caûm xuùc, tri giaùc. Khi ta tieáp caän vôùi ñöôïc tích luõy khaùc nhau ôû moãi ngöôøi, neân khaû moät söï vieäc baèng tröïc giaùc, ta coù khaû naêng bieát naêng hieåu ñöôïc söï vieäc cuõng khaùc nhau. Chaúng ñöôïc töùc thì maø khoâng thoâng qua quaù trình suy haïn, khi chöa coù nhöõng kieán thöùc veà ñieän tích, luaän, phaân tích. Tuy nhieân, do thoùi quen laâu ñôøi veà ngöôøi ta hieåu raèng saám chôùp laø do thaàn linh gaây vieäc söû duïng naêng löïc tö duy ñeå naém baét söï vieäc, ra. Ngay caû ngaøy nay, moät soá daân toäc chaäm tieán ñeå hieåu ñöôïc söï vieäc, neân tröïc giaùc ôû chuùng ta ngaøy vaãn hieåu veà nhieàu söï vieäc theo vôùi kieán thöùc cuûa caøng lu môø ñi, ñoàng thôøi noù coøn bò giôùi haïn, goø boù hoï maø khoâng baét kòp caùi hieåu chung cuûa tri thöùc bôûi nhöõng khaùi nieäm ñaõ tích luõy ñöôïc trong tö nhaân loaïi. Ta coøn coù theå nghó ñeán vieäc trong moät töôûng. Maët khaùc, vì caùi bieát aáy khoâng xuaát phaùt töø töông lai naøo ñoù, caùi hieåu cuûa ta veà nhöõng söï vaät nhöõng yù nieäm coù saün trong tri thöùc, neân ta cuõng khaùc nhau seõ coøn tieáp tuïc thay ñoåi nhö ñaõ töøng khoâng theå truyeàn ñaït noù baèng khaùi nieäm, khoâng thay ñoåi, tuøy thuoäc vaøo nhöõng kieán thöùc maø chuùng theå duøng nhöõng phöông tieän cuûa yù thöùc nhö tö ta tích luõy ñöôïc. Vieäc hieåu ñöôïc moät tia chôùp chaúng töôûng, ngoân ngöõ ñeå dieãn ñaït ñöôïc noù. Caùi bieát ñaït haïn, cuõng ñaõ töøng thay ñoåi qua thôøi gian vaø ngay ñöôïc baèng thieàn quaùn laø caùi bieát thuoäc loaïi naøy, vaø caû hieän nay noù cuõng khoâng gioáng nhau ôû moãi vì theá ta thöôøng nghe nhöõng cuïm töø noùi veà noù nhö ngöôøi.

laø “baát khaû tö nghò” hoaëc “baát khaû thuyeát”, ñeàu laø Nhöng khi moät tia chôùp xuaát hieän treân baàu ñeå noùi leân yù naøy.

trôøi, loaïi tröø ñi taát caû nhöõng tri thöùc ñaõ tích luõy, ta Khi ñaõ quaù quen thuoäc vôùi caùi hieåu baèng tri vaãn coù theå bieát ñöôïc söï xuaát hieän cuûa noù. Vì caùi thöùc, chuùng ta thöôøng khoù tieáp nhaän ñöôïc vôùi caùi bieát aáy khoâng phuï thuoäc vaøo tri thöùc, neân khaû 98

99

Soáng thieàn

Hieåu vaø bieát
bieát baèng tröïc giaùc. Vaø vì theá chuùng ta bieát raát ít ñieàu kyø thuù nhö theá maø chaúng bao giôø sai laàm? Roõ veà noù.

raøng chuùng khoâng dieãn giaûi ñöôïc nhöõng ñieàu chuùng laøm, bôûi vì chuùng khoâng coù tri thöùc, chuùng Thaät ra, chæ khi naøo phaù boû ñöôïc nhöõng tri khoâng hieåu söï vieäc baèng vaøo tri thöùc, baèng vaøo suy thöùc tích luõy chuùng ta môùi coù khaû naêng nhaän ra luaän, phaân tích... nhöng chuùng bieát laøm neân nhöõng ñöôïc caùi bieát cuûa mình, cho duø caùi bieát ñoù thöïc söï ñieàu ñoù chöù khoâng phaûi baát cöù ai ñaõ laøm thay cho vaãn hieän höõu nôi ta khoâng chæ vaøo luùc naøy maø ñaõ chuùng.

laø laâu xa töø voâ soá theá heä tröôùc ñaây cuûa nhaân loaïi.

Khoâng nhöõng theá, caùi bieát aáy coøn hieän höõu ôû caû Xeùt nhö theá thì ta thaáy ngay caùi bieát khoâng muoân loaøi sinh vaät, trong ñoù coù caû nhöõng loaøi maø chæ hieän höõu trong hieän taïi nhö ta ñang thaáy, bôûi ta thöôøng cho laø voâ tri giaùc. Noùi moät caùch khaùc, vì loaøi ong, loaøi kieán hay loaøi nheän khoâng phaûi ñaõ caùi bieát aáy hieän höõu song haønh vôùi söï soáng, ôû ñaâu hoïc ñöôïc caùi bieát aáy trong cuoäc soáng hieän nay cuûa coù söï soáng laø ôû ñoù coù söï hieän höõu cuûa caùi bieát.

chuùng. Chuùng ñöôïc thöøa höôûng caùi bieát aáy töø nhieàu theá heä tröôùc cuûa chuûng loaïi trong suoát quaù trình Ta haõy thöû duøng chính khaû naêng phaân tích, sinh toàn vaø tieán hoùa.

suy luaän ñeå tìm hieåu veà caùi bieát aáy xem sao.

Ngay caû trong loaøi thöïc vaät, cuõng coù söï hieän Theo nhö söï phaân tích veà hieåu vaø bieát nhö vöøa dieän cuûa caùi bieát. Neáu khoâng coù caùi bieát, sao haït noùi treân, ta coù theå thaáy ngay laø loaøi vaät khoâng coù gioáng coù theå naûy maàm khi gaëp ñaát aåm? Sao hoa khaû naêng hieåu ñöôïc nhö loaøi ngöôøi chuùng ta.

traùi coù theå hình thaønh ñuùng thôøi vuï? Sao quaû Nhöng ai daùm baûo laø chuùng khoâng coù caùi bieát?

chanh coù theå chua maø quaû maän mang vò ngoït? ...

Khoâng chæ laø nhöõng söï bieåu loä caûm xuùc, tri giaùc maø chuùng ta ai cuõng coù theå thaáy ñöôïc, loaøi vaät coøn coù Baïn coù theå hoaøi nghi khi noùi ñeán caùi bieát cuûa nhöõng caùi bieát maø ta khoâng sao phuû nhaän ñöôïc.

thöïc vaät. Leõ naøo chuùng cuõng bieát hay sao? Chuùng Baïn haõy thöû quan saùt loaøi ong laøm toå xem. Hoaëc chaúng coù nhaän thöùc thì sao goïi laø bieát? Nhöng baïn caùch toå chöùc sinh hoaït cuûa moät toå kieán, caùch deät haõy nhìn laïi ngay chính trong cô theå mình. Quaû moät taám löôùi cuûa loaøi nheän... Neáu baûo chuùng khoâng tim baïn töï coù nhaän thöùc chaêng? Baïn coù duøng yù bieát, vaäy laøm theá naøo ñeå chuùng laøm ñöôïc nhöõng thöùc cuûa mình ñeå ñieàu khieån noù chaêng? Nhöng neáu 100

101

Soáng thieàn

Ai bieát?

quaû tim khoâng coù caùi bieát cuûa noù, haún ñaõ khoâng coù taâm ta chính laø caùi bieát, khoâng bieát thì sao goïi laø söï toàn taïi cuûa baïn. Laïi coøn bao nhieâu cô quan boä taâm? Vì theá, noùi “toâi bieát” cuõng nhö noùi “caùi bieát phaän khaùc, cho ñeán töøng teá baøo li ti vaãn ngaøy ñeâm bieát”, vaø ñieàu naøy cuõng voâ lyù töông töï nhö ta laøm vieäc khoâng döøng nghæ, baïn cho raèng chuùng thöôøng noùi “möa rôi”. Möa laø hieän töôïng nöôùc rôi khoâng bieát hay sao? ...

trong khoâng trung. Khoâng coù nöôùc rôi thì khoâng coù möa, neân noùi möa rôi suy cho cuøng laø voâ nghóa. Ta Vì theá, caùi bieát bao truøm khaép caû vuõ truï naøy, chæ caàn noùi möa ôû ñaây, möa ôû kia... laø ñaõ ñuû ñeå
bao truøm taát caû nhöõng caùi bieát cuûa sinh linh, vaïn dieãn ñaït ñuùng söï vieäc. Töông töï, ta chæ caàn noùi “caùi vaät maø trong ñoù cuõng khoâng loaïi tröø naêng löïc suy bieát ôû nôi toâi”, “caùi bieát ôû nôi coâ aáy”... Vaø cuõng tö cuûa baïn.

töông töï, ta coù “caùi bieát nôi con ong”, “caùi bieát nôi con kieán”...

Ai bieát?

Khi ta noùi “caùi bieát bieát”, ta ñaõ cho raèng “caùi bieát” laø moät thöïc theå toàn taïi ñoäc laäp naèm trong ta, Chuùng ta ñaõ thaáy söï khaùc bieät giöõa hieåu vaø ñeå bieát veà nhöõng gì ôû beân ngoaøi ta. Khi nhaän thöùc bieát, hay giöõa khaû naêng suy tö vaø tröïc giaùc. Nhö theo caùch ñoù, caùi bieát laäp töùc bò ñoùng khung vaøo theá, khi ta noùi “toâi hieåu” hay “coâ aáy hieåu”, vaán ñeà chính nhöõng gì noù ñaõ taïo ra vaø khoâng coøn laø caùi khoâng coù gì gôïi neân söï thaéc maéc. Nhöng vôùi tính bieát thaät söï nöõa.

chaát bao truøm cuûa caùi bieát thì nhöõng phaùt bieåu ñaïi Chuùng ta khoâng ñöa vaán ñeà ra chæ ñeå hình loaïi nhö “toâi bieát”, “coâ aáy bieát” döôøng nhö coù gì ñoù thaønh theâm nhöõng khaùi nieäm môùi, khaùc laï hôn khoâng thoûa ñaùng.

hoaëc phöùc taïp hôn. Thöïc ra nhöõng phaân tích naøy Khi thaáy ñöôïc caùi bieát hieän dieän baøng baïc laø nhaèm cho thaáy söï voâ lyù trong thoùi quen phaân khaép trong vaïn vaät, thì vieäc giôùi haïn noù vaøo moät bieät caùc chuû theå ñoäc laäp vaø taùch bieät trong ñôøi chuû theå roõ raøng laø khoâng hôïp lyù. Khi noùi “toâi bieát”, soáng haøng ngaøy cuûa chuùng ta. Khi noùi ñeán caùi bieát, chuùng ta haøm yù laø taâm nhaän bieát chöù khoâng phaûi chuùng ta luoân ñi keøm theo vôùi caâu hoûi “ai bieát?”, vaø thaân theå baèng xöông thòt naøy nhaän bieát. Nhöng ñieàu ñoù ngay laäp töùc giôùi haïn phaïm vi cuûa caùi bieát 102

103

Soáng thieàn

Ai laøm?

vaøo moät khuoân khoå, khieán cho chuùng ta bieát maø Ai la øm?

khoâng coøn laø bieát nöõa. Sôû dó nhö vaäy laø vì ta ñaõ khoâng nhaän thöùc ñuùng veà caùi bieát. Nhö khi noùi Nhö treân ñaõ phaân tích, khi ta noùi “möa rôi”, ñeán möa, ta chaúng bao giôø thaéc maéc laø “ai möa? ”, chuû töø “möa” vaø ñoäng töø “rôi” thaät ra chæ laø moät, vì vì ta nhaän thöùc ñöôïc möa laø gì. Khi ta noùi “trôøi neáu khoâng rôi thì khoâng phaûi laø möa. Vaán ñeà cuõng möa”, ta cuõng khoâng thaät söï haøm yù chæ ñeán moät töông töï nhö khi ta noùi “gioù thoåi”, vì khoâng thoåi chuû theå naøo caû. 1 Chuùng ta cuõng neân nhaän thöùc veà thì chaúng phaûi laø gioù...

caùi bieát theo caùch töông töï nhö vaäy, ñeå khoâng voâ Chuyeån sang moät soá chuû töø khaùc, nhö khi ta tình nhoát chaët caùi bieát vaøo trong nhöõng lôùp voû noùi “ngöôøi meï sinh con”, “ngöôøi lính ñi lính”...

khaùi nieäm hoaëc boùp meùo ñi bôûi söï phaân bieät.

chuùng ta cuõng thaáy raèng chuû theå vaø haønh ñoäng Trong cuoäc soáng haøng ngaøy, seõ khoâng coù vaán haàu nhö ñaõ haøm chöùa laãn nhau, hay noùi caùch khaùc, ñeà gì khi chuùng ta tieáp tuïc ñaët ra caâu hoûi “ai chuû theå chính laø haønh ñoäng vaø haønh ñoäng cuõng bieát? ”, cuõng nhö duy trì nhöõng khaùi nieäm phaân chính laø chuû theå. Khoâng sinh con thì khoâng phaûi bieät caùc chuû theå ñoäc laäp vaø taùch bieät. Nhöng moät ngöôøi meï, khoâng ñi lính thì chaúng phaûi ngöôøi lính.

khi muoán chuaån bò cho caùi nhìn toaøn dieän vaø theå

Vì theá, chuû töø ngöôøi meï ñaõ haøm chöùa vieäc sinh nhaäp vaøo thöïc taïi, thì vieäc xem xeùt laïi vaán ñeà laø con, chuû töø ngöôøi lính ñaõ haøm chöùa vieäc ñi lính...

heát söùc caàn thieát ñeå coù theå chaáp nhaän vaø böôùc vaøo Ñaây khoâng phaûi chæ laø vaán ñeà ngoân ngöõ. Ñieàu moät theá giôùi chaân thaät voâ phaân bieät.

naøy thaät ra boäc loä moät khía caïnh cuûa thöïc taïi maø ít khi ta quan taâm ñeán. Neáu quan saùt kyõ, chuùng ta seõ thaáy ra moät ñieàu laø moãi chuû theå coù moät haønh ñoäng tieâu bieåu töông öùng, vaø haønh ñoäng ñoù khoâng chæ laø tieâu bieåu cho chuû theå haønh ñoäng maø coøn chính laø chuû theå aáy. Caùch ñaây nhieàu ngaøn naêm, 1 Ñieàu naøy cuõng töông töï nhö trong tieáng Anh ( it rains) hoaëc khi chuû tröông thuyeát Chính danh, ñöùc Khoång Töû tieáng Phaùp ( il pleut), trong ñoù chuû töø khoâng thaät söï chæ ñeán ñaõ töøng nhaän ra ñieàu naøy khi ngaøi noùi: “Vua laøm baát cöù chuû theå naøo caû.

104

105

Soáng thieàn

Ai laøm?

vua, beà toâi laøm beà toâi, cha laøm cha, con laøm con. ” 1

Caùch nhìn naøy giuùp chuùng ta vöôït thoaùt giôùi Vaø cuõng theo ngaøi, moät khi vua khoâng laøm ñuùng haïn cuûa nhöõng yù nieäm thoâng thöôøng voán cho raèng coâng vieäc cuûa vua, beà toâi khoâng ra beà toâi, cha caùi bieát khoâng theå hieän dieän nôi nhöõng vaät voâ tri chaúng ra cha, con chaúng ra con... thì ñoù laø luùc xaõ giaùc. Töông töï nhö ñaõ noùi “cha laøm cha”, chuùng ta hoäi taát nhieân seõ ñaïi loaïn.

cuõng coù theå noùi “caùi gheá laøm gheá”. Voâ lyù quaù chaêng? Nhöng roõ raøng laø ñeå caùi gheá coù theå laøm Laøm vua töùc laø laøm troøn nhöõng traùch nhieäm ñöôïc caùi gheá ñuùng laø caàn coù nhöõng yeáu toá nhaát cuûa moät vò vua. Khi nhìn vaøo haønh ñoäng theå hieän ñònh nhö ñoä cöùng, söùc chòu ñöïng, söï caân baèng...

troïn veïn traùch nhieäm cuûa moät vò vua, ta cuõng thaáy Theá thì cuõng phaûi coù nhöõng yeâu caàu nhaát ñònh, ñöôïc vua. Töông töï nhö vaäy, ngöôøi baày toâi coù haønh khaùc gì vôùi vieäc laøm cha? Baïn cho laø noù baát ñoäng, ñoäng tieâu bieåu cuûa baày toâi, maø haønh ñoäng ñoù chính voâ tri voâ giaùc chaêng? Thuyeát nguyeân töû ngaøy nay laø yeáu toá ñònh danh ñeå ngöôøi aáy ñöôïc goïi laø moät ñaõ coù theå cho baïn thaáy raèng trong caùi khoái vaät baày toâi. Ngöôøi cha cuõng laøm cha theo yù nghóa ñoù, chaát voâ tri voâ giaùc ñoù thaät ra laø söï chuyeån ñoäng vaø ngöôøi con laøm con cuõng vaäy. Khi moãi chuû theå
khoâng ngöøng cuûa haøng trieäu trieäu ñôn vò phaân töû khoâng haønh ñoäng ñuùng nhö teân goïi cuûa mình töùc vôùi toác ñoä gaàn töông ñöông vôùi toác ñoä aùnh saùng –
laø khoâng “chính danh”, taát nhieân seõ daãn ñeán khoaûng 300.000 kilomeùt trong moät giaây ñoàng hoà, nhöõng laàm laïc, sai traùi.

vaø chæ caàn chuùng khoâng laøm ñuùng nhö “caùi bieát” ôû Khi nhìn vaøo moät haønh ñoäng vaø thaáy ñöôïc nôi chuùng laø töùc thì moïi vieäc seõ khaùc ñi ngay! Vì chính haønh ñoäng aáy cuõng laø chuû theå cuûa haønh theá, caùi gheá cuõng laø moät thöïc theå sinh ñoäng khoâng ñoäng, chuùng ta khoâng thaáy khoù khaên laém khi traû keùm gì caû vuõ truï naøy. Sôû dó chuùng ta khoâng nhaän lôøi caâu hoûi “ai laøm? ”, vaø cuõng hieåu roõ hôn laø “ai ra ñieàu ñoù chæ laø vì söï giôùi haïn cuûa caùc yù nieäm bieát? ”. Töø ñoù chuùng ta vöôït qua ñöôïc moät raøo chaén thoâng thöôøng ñaõ coù.

quan troïng ñeå baét ñaàu nhìn thaáy, tieáp nhaän ñöôïc söï nhieäm maàu vaø bao quaùt cuûa caùi bieát.

1 Quaân quaân, thaàn thaàn, phuï phuï, töû töû.

106

107

Soáng thieàn

Bieát ñeå laøm gì?

Bieát ñ eå la øm gì?

vaät trôû neân sinh ñoäng. Nhöng khoâng chæ theá, noù khoâng phaûi laø moät yeáu toá beân ngoaøi cuûa vaïn vaät, Caùi bieát hieän dieän khaép nôi nhö ta ñaõ ñeà caäp hieän dieän ñeå taïo neân söï sinh ñoäng, maø noù chính laø ñeán, trong baát cöù thöïc theå hieän höõu naøo cuûa söï söï sinh ñoäng aáy. Nhö ta ñaõ bieát, haønh ñoäng cuõng soáng. Coâng naêng cuûa noù cuõng tuøy nôi söï hieän dieän chính laø chuû theå haønh ñoäng. Giôø ñaây toâi nghó laø ôû moãi nôi maø thay ñoåi khaùc nhau. Caùi bieát theå
baïn seõ khoâng hoûi nhöõng caâu nhö “Ai bieát? ” hoaëc hieän nôi chuùng ta baèng söï thaáy, nghe, caûm giaùc,

“Ai laøm? ” nöõa.

nhaän bieát, suy töôûng, lo sôï, buoàn giaän... Caùi bieát Nhö ñaõ noùi, nhöõng gì chuùng ta ñaõ cuøng nhau cuõng laø taùc giaû cuûa söï saùng taïo, töôûng töôïng hay trao ñoåi hoaøn toaøn khoâng nhaèm taïo ra nhöõng khaùi hình dung söï vieäc... Neáu baïn tìm hieåu ñoâi chuùt veà nieäm khaùc laï hay phöùc taïp hôn, cho duø xeùt cho Duy thöùc hoïc, baïn seõ coù theå hieåu theâm veà coâng cuøng thì chuùng cuõng vaãn laø nhöõng keát quaû cuûa quaù naêng cuûa noù theå hieän qua caùc thöùc khaùc ngoaøi yù trình phaân tích, suy dieãn. Tuy nhieân, chuùng coù giaù thöùc, nhö thöùc A-laïi-da1 coù coâng naêng haøm chöùa, trò nhö nhöõng phöông tieän, coâng cuï ñeå giuùp ta ñaäp tích luõy, duy trì, bieåu hieän... Chính noù ñaõ taïo ra söï vôõ nhöõng khaùi nieäm haïn heïp ñaõ coù töø laâu ñôøi nôi khaùc bieät giöõa moãi con ngöôøi khaùc nhau do nhöõng moãi chuùng ta. Baûn thaân chuùng roài cuõng caàn phaûi chuûng töû ñaõ tích luõy khaùc nhau trong nhieàu ñôøi ñöôïc buoâng boû, phaù vôõ ñi khi chuùng ta ñaõ heù thaáy soáng. Tuy nhieân, ôû ñaây chuùng ta khoâng coù ñieàu ñöôïc thöïc taïi chaân thaät.

kieän ñeå ñi saâu hôn nöõa vaøo Duy thöùc hoïc. Ñoù laø moät moân hoïc raát thuù vò maø neáu coù ñieàu kieän moãi Ñieàu quan troïng caàn noùi ôû ñaây laø, ñeå tieáp chuùng ta ñeàu raát neân tìm hoïc.

nhaän ñöôïc nhöõng ñieàu maø theo suy nghó thoâng thöôøng coù veû nhö quaù khaùc laï naøy, baïn caàn coù söï Chuùng ta coù theå noùi moät caùch khaùi quaùt hôn, thöïc haønh quaùn nieäm. Coâng phu quaùn nieäm thaép caùi bieát hieän dieän ôû taát caû thöïc theå sinh ñoäng cuûa leân ngoïn ñeøn chaùnh nieäm seõ soi saùng vaøo nhöõng söï soáng vaø cuõng laø yeáu toá coù taùc duïng laøm cho vaïn nôi maø bình thöôøng voán bò che kín bôûi nhöõng ñònh kieán vaø giôùi haïn cuûa khaùi nieäm. Vì theá, neáu baïn vaãn coøn thaáy coù ñieàu gì ñoù vaãn chöa nhaän ra ñöôïc 1 Ɩlaya (

), cuõng dòch laø Taïng thöùc.

108

109

Soáng thieàn

Bieát ñeå laøm gì?

cuõng ñöøng naûn loøng. Haõy baét ñaàu vôùi söï thieàn taäp vaøo coâng naêng cuûa thieàn qua vieäc tìm hieåu, hoïc ñôn giaûn nhaát nhö coù theå ñöôïc. Baïn seõ thu haùi hoûi, ñieàu ñoù hoaøn toaøn khaùc xa vôùi loøng tin saâu ñöôïc nhöõng hoa traùi cuûa thieàn taäp ngay caû vôùi vöõng maø baïn chæ coù theå coù ñöôïc sau khi ñaõ thöïc söï nhöõng coâng phu thöïc haønh ñôn giaûn nhaát, mieãn laø traûi qua nhöõng noã löïc haønh trì.

baïn khoâng ñi sai leäch. Vôùi söï thöïc haønh thieàn Söï khôûi laøm ôû ñaây khoâng chæ coù nghóa laø baïn quaùn, baïn seõ coù khaû naêng hieåu ñöôïc nhieàu hôn ñeå
thöïc haønh moãi ngaøy vaøi ba laàn thieàn toïa. Ñieàu ñoù roài tieán daàn ñeán choã bieát ñöôïc nhöõng gì caàn bieát.

laø caàn thieát, nhöng chöa ñuû. Vaán ñeà coøn ôû choã laø Kinh Duy-ma-caät noùi: “Töø choã khôûi laøm maø ñöôïc baïn phaûi bieát vaän duïng nhöõng gì ñaõ hoïc ñöôïc vaøo loøng tin saâu vöõng. ” 1 Vì theá, ñieàu quan troïng nhaát chính cuoäc soáng haøng ngaøy.

laø baïn haõy khôûi laøm.

Moãi khi laøm baát cöù moät coâng vieäc gì, baïn haõy Trong moät thôøi gian daøi, baûn thaân toâi ñaõ coá gaéng duy trì söï tænh thöùc nhaän bieát cho ñeán khi khoâng hieåu noåi yù thuù trong caâu naøy. Chính toâi ñaõ khoâng khaùc gì vôùi luùc ngoài thieàn. Khi tieáp xuùc vôùi töøng phaûn baùc nhöõng keû ñaët nieàm tin khi chöa coù nhöõng thöïc theå nhieäm maàu cuûa ñôøi soáng – moät em ñöôïc söï hieåu bieát. Toâi cho raèng tröôùc khi baïn tin beù thô, moät caønh hoa cho ñeán moät taùch traø – baïn theo moät ñieàu gì, ñieàu taát yeáu laø baïn phaûi hieåu roõ haõy deïp boû ñi thoùi quen suy nghó phaân tích, maø chæ ñöôïc ñieàu aáy. Vì theá, neáu baûo phaûi khôûi laøm roài caàn tieáp xuùc trong söï tænh thöùc vaø nhaän bieát. Baïn môùi coù loøng tin, hoùa ra chaúng phaûi laø ñaõ khôûi laøm seõ nhaän ñöôïc phaàn thöôûng xöùng ñaùng laø moät nuï khi chöa coù loøng tin hay sao?

cöôøi an laïc nôû ra töï saâu thaúm loøng mình.

Tuy nhieân, chæ sau khi töï mình phaân bieät ñöôïc söï khaùc bieät giöõa loøng tin vaø loøng tin saâu vöõng, toâi môùi thaáy ra ñöôïc yù nghóa saâu xa trong caâu kinh ngaén goïn, coâ ñuùc naøy. Neáu nhö baïn ñaët nieàm tin 1 Tuøy kyø phaùt haønh taéc ñaéc thaâm taâm. (

.)

Kinh Duy-ma-caät, phaåm thöù nhaát, quyeån thöôïng.

110

111

Soáng thieàn

CHÖÔNG III

TAÂM VAØ CAÛNH

Ta âm va ø ñ oái tö ôïng cu ûa ta âm Ngöôøi hoïc thieàn ban ñaàu thöôøng gaëp phaûi khoù khaên khi ñoái maët vôùi nhöõng yù nieäm lieân tuïc sinh khôûi. Vì theá, moät trong nhöõng bieän phaùp thoâng thöôøng laø giaûm thieåu toái ña nhöõng taùc ñoäng töø ngoaïi caûnh. Neáu baïn coù theå choïn ñöôïc moät nôi caøng yeân tónh caøng toát, vaø khi ngoài thieàn thì maét hôi nhaém laïi, taäp trung nhìn xuoáng moät ñieåm ôû gaàn ngay tröôùc maët maø khoâng nhìn ra ngoaïi caûnh nöõa.

Nhöng ñieàu ñoù chæ taïo ñieàu kieän deã daøng hôn chöù khoâng taát yeáu mang laïi söï ñònh taâm. Thieàn giaû caàn duy trì chaùnh nieäm vaø nhaän thöùc ñuùng veà ñoái töôïng cuûa taâm. Söï ngaên caûn caùc giaùc quan khoâng tieáp xuùc vôùi ngoaïi caûnh chæ laø moät giaûi phaùp taïm thôøi vaø taùc duïng cuûa noù cuõng raát haïn cheá neáu nhö 112

113

Soáng thieàn

Taâm vaø ñoái töôïng cuûa taâm
baïn muoán ñaït ñeán moät traïng thaùi ñònh taâm thaät leäch ngay töø ñaàu. Vì nhö ñaõ noùi, chuùng ta hoaøn söï.

toaøn khoâng theå laøm ñöôïc ñieàu ñoù. Bôûi vì taâm khoâng phaûi laø moät chuû theå bieät laäp vôùi caùc ñoái Thaät ra, duø coù theå ngaên caûn khoâng ñeå cho töôïng laø caûm giaùc, tö töôûng... ñeå ta coù theå taùch rôøi hình saéc, aâm thanh hay muøi vò quaáy raày chuùng ta, nhöõng thöù aáy ra khoûi taâm vaø coù ñöôïc moät taâm nhöng nhö vaäy khoâng phaûi ñaõ ngaên chaën ñöôïc taát troáng roãng. Ta cuõng khoâng theå thöïc hieän ñöôïc vieäc caû caùc giaùc quan. Bôûi vì baïn khoâng theå loaïi boû ñi ra khoûi theá giôùi ñoái töôïng ñeå quay veà vôùi töï ñöôïc nhöõng caûm giaùc hieän coù trong thaân theå. Thaân taâm, vì nhö ñaõ noùi, khaùi nieäm trong vaø ngoaøi ôû theå khoûe maïnh bình thöôøng hoaëc coù vaán ñeà nhö ñaây ñaõ khoâng coøn choã ñöùng.

ñau nhöùc, moûi meät... ñeàu mang laïi nhöõng caûm giaùc nhaát ñònh maø ta khoâng theå ngaên chaën hoaëc gaït boû Khi chuùng ta quaùn nieäm veà moät ñoái töôïng, ñi moät caùch deã daøng nhö vieäc nhaém maét hay bòt chuùng ta trôû neân ñoàng nhaát, hoøa nhaäp vôùi ñoái tai laïi ñoái vôùi aâm thanh vaø hình saéc. Caûm thoï töôïng aáy. Cho duø ñoù laø quaùn nieäm veà hôi thôû, veà trong thaân theå laø thuoäc veà xuùc giaùc vaø noù hieän höõu thaân theå, veà moät doøng soâng, moät ñænh nuùi... Tuy lieân tuïc, cho duø coù nhöõng luùc baïn coù theå khoâng heà nhieân, khi thieàn giaû quaùn nieäm veà moät ñænh nuùi löu yù nhaän bieát. Vì theá, vieäc ngaên chaën taát caû caùc chaúng haïn, ngöôøi aáy khoâng rôøi khoûi töï thaân ñeå tìm giaùc quan laø ñieàu hoaøn toaøn khoâng theå laøm ñöôïc.

ra nôi ñænh nuùi; cuõng khoâng phaûi môû roäng taâm ra Ñoù laø chöa noùi ñeán yù thöùc, voán coù theå hoaït ñoäng ñeå ñoùn ñænh nuùi vaøo. Vì ñaõ khoâng coù trong ngoaøi vôùi nhöõng “nguyeân lieäu” ñaõ tích luõy töø tröôùc trong thì laøm sao coù ra vaøo? Ñoái töôïng quaùn nieäm khoâng kyù öùc; vaø moät khi yù thöùc coøn hoaït ñoäng töùc laø vaãn phaûi laø moät ñoái töôïng bieät laäp, chia taùch vôùi chuû coøn coù ñoái töôïng cuûa taâm.

theå. Chuû theå laø moät vôùi ñoái töôïng. Ñoái töôïng laø moät trong nhöõng bieåu hieän nhieäm maàu cuûa taâm Moät soá ngöôøi cho raèng coù theå noã löïc ngaên caûn thöùc. Trong yù nghóa ñoù, khi chuùng ta ngoài thieàn moïi ñoái töôïng cuûa giaùc quan ñeå ñöa taâm thöùc ñeán thaät söï khoâng coù gì ñeå phaûi ngaên chaën töø beân moät traïng thaùi thuaàn tuùy khoâng ñoái töôïng, ñeå taâm ngoaøi, cuõng khoâng coù gì ñeå thaâm nhaäp vaøo beân chæ töï quaùn chieáu taâm cho ñeán khi tueä giaùc trôû neân trong. Chuùng ta chæ laøm hieån loä theá giôùi sinh ñoäng saùng suoát. Tuy nhieân, caùch suy dieãn naøy ñaõ sai hay thöïc taïi ôû ngay nôi ñoái töôïng quaùn nieäm cuûa 114

115

Soáng thieàn

Taâm vaø ñoái töôïng cuûa taâm
mình, cho duø ñoái töôïng ñoù laø gaàn hay xa, nhoû hay töøng teá baøo nhoû li ti ñeàu khoâng coù moät söï toàn taïi lôùn, trong hay ngoaøi, vaät chaát hay tinh thaàn... bôûi ñoäc laäp. Vì theá, nhaän ra ñöôïc söï hieän höõu cuûa moät vì taát caû nhöõng caëp khaùi nieäm ñoái ñaõi aáy ñeàu boä phaän, chuùng ta thaáy ñöôïc söï hieän höõu cuûa toaøn khoâng coøn giaù trò nöõa.

thaân theå; nhaän ra ñöôïc tính chaát cuûa moät teá baøo, chuùng ta thaáy ñöôïc tính chaát cuûa voâ soá teá baøo coøn Khi chuùng ta quaùn nieäm moät ñoái töôïng, noù laïi ñaõ laøm neân thaân theå naøy...

khoâng hieän höõu nhö trong theá giôùi giaùc quan thoâng thöôøng, nghóa laø nhö moät maûnh nhoû rôøi raïc chia Khi môû roäng söï quaùn chieáu naøy ra chung caét khoûi thöïc taïi; ngöôïc laïi, ñoái töôïng ñöôïc quaùn quanh, ta cuõng thaáy ñöôïc khoâng coù moät söï vaät naøo nieäm seõ trôû thaønh moät phaàn khoâng chia taùch vôùi coù theå toàn taïi rieâng bieät ñöôïc caû. Moái quan heä giöõa thöïc taïi, vaø vì theá maø thöïc taïi coù theå hieån loä moät chuùng vôùi nhau laø thaät coù, nhöng trong caùch nhìn caùch sinh ñoäng vaø hoaøn bò nôi baát kyø ñoái töôïng thoâng thöôøng, chuùng ta thöôøng khoâng nhaän ra quaùn nieäm naøo.

ñöôïc. Chuùng ta khoâng thaáy ñöôïc moái quan heä giöõa moät con saâu nhoû beù trong vöôøn vôùi söï toàn taïi cuûa Söï hieån baøy cuûa thöïc taïi nôi ñoái töôïng quaùn chuùng ta, nhöng moái quan heä ñoù laø coù thaät. Moãi nieäm khoâng phaûi laø moät loái töï kyû aùm thò do söùc moät thöïc theå hieän höõu laø vì coù nhöõng thöïc theå
taäp trung tö töôûng gaây neân, maø ñoù laø keát quaû cuûa khaùc hieän höõu; vaø vì theá chuùng ta khoâng theå thaáy moät söï quaùn chieáu söï vaät theo ñuùng nhö chuùng voán ñöôïc söï toàn taïi rieâng bieät, ñoäc laäp cuûa baát cöù thöïc coù. Neáu nhö baïn quaùn nieäm veà thaân theå chaúng theå naøo.

haïn, baïn seõ thaáy ñöôïc ñieàu ñoù.

Nguyeân lyù naøy, trong Phaät giaùo goïi laø duyeân Moãi moät boä phaän trong thaân theå chuùng ta khi khôûi. Kinh Hoa Nghieâm dieãn ñaït moái quan heä ñöôïc nhìn trong theá giôùi giaùc quan thoâng thöôøng laø chaèng chòt giöõa taát caû moïi söï vaät laø truøng truøng moät phaàn rieâng reõ, taùch bieät. Tuy nhieân, khi quaùn duyeân khôûi, vaø vì coù moái quan heä aáy neân coù theå ñi chieáu saâu vaøo baûn chaát hieän höõu cuûa chuùng, ta seõ ñeán moät caùch nhìn khaùi quaùt veà thöïc taïi: moät laø thaáy khoâng coù baát kyø moät boä phaän naøo coù theå toàn taát caû, taát caû laø moät.

taïi ñoäc laäp maø khoâng caàn ñeán nhöõng boä phaän khaùc, cho duø ñoù laø tim, phoåi, gan, thaän... cho ñeán 116

117

Soáng thieàn

Taâm vaø ñoái töôïng cuûa taâm

Töø caùch nhìn naøy, chuùng ta khoâng coøn bò troùi moät vaø taát caû cuõng khoâng heà toàn taïi ñoäc laäp vôùi buoäc trong caùc giôùi haïn cuûa nhöõng khaùi nieäm nhau maø chính laø hieän höõu trong nhau.

thoâng thöôøng, nhöõng khaùi nieäm ñöôïc xaây döïng Khi quaùn chieáu söï vaät baèng nguyeân lyù duyeân treân caùch nhìn chia taùch veà söï vaät.

khôûi, ta nhìn thaáy söï vaät naøy chính laø söï vaät kia, Nhöng khi chuùng ta noùi moät laø taát caû, ñieàu ñoù cuõng nhö söï vaät naøy naèm trong söï vaät kia. 1 Vaø vì hoaøn toaøn khoâng coù nghóa laø trong moät coù theå haøm theá, nhöõng khaùi nieäm moät, nhieàu, taát caû... boäc loä chöùa ñöôïc taát caû, maø chæ coù nghóa laø, qua söï quaùn roõ tính chaát cuûa chuùng chæ laø nhöõng coâng cuï do yù chieáu nôi moät, chuùng ta coù theå nhaän ra ñöôïc taát caû, thöùc taïo ra ñeå naém baét, moâ taû veà thöïc taïi, cuõng nhaän ra ñöôïc thöïc taïi toaøn veïn, bôûi vì tính chaát gioáng nhö nhöõng duïng cuï maø ta duøng ñeå chöùa ñöïng cuûa thöïc taïi toaøn veïn ñöôïc theå hieän nôi moät ñöôïc nöôùc. Chuùng giôùi haïn nöôùc trong hình theå cuûa quaùn chieáu ñoù.

chuùng nhö cao, thaáp, vuoâng, troøn...

Khi chuùng ta thaáu trieät ñöôïc nguyeân lyù duyeân Cho duø caùc duïng cuï ñöïng nöôùc khoâng cho ta khôûi, khaùi nieäm moät vaø nhieàu hoaøn toaøn suïp ñoå, vì thaáy ñöôïc hình theå thaät söï cuûa nöôùc, nhöng chuùng noù voán ñöôïc döïng leân döïa vaøo söï chia caét thöïc taïi laø raát caàn thieát ñeå chuùng ta coù theå “naém baét” ñöôïc thaønh nhöõng thöïc theå rieâng bieät, ñoäc laäp. Cuõng nöôùc. Cuõng vaäy, caùc khaùi nieäm moät, nhieàu, taát caû...

vaäy, khi quaùn chieáu veà söï vaät chuùng ta khoâng coøn khoâng coù giaù trò khi chuùng ta quaùn saùt moät thöïc thaáy coù nhöõng söï phaân bieät nhö lôùn nhoû, trong taïi toaøn veïn, nhöng chuùng vaãn laø caàn thieát trong ngoaøi...

cuoäc soáng haøng ngaøy. Tuy nhieân, vieäc söû duïng nhöõng khaùi nieäm naøy trong cuoäc soáng vaø vieäc bò Khoâng nhöõng khaùi nieäm moät vaø nhieàu khoâng troùi buoäc bôûi chuùng trong moät caùi nhìn veà thöïc taïi toàn taïi, maø cuõng khoâng coù caû khaùi nieäm moät vaø taát laø hai vieäc hoaøn toaøn khaùc nhau. Neáu chuùng ta caû. Trong moái quan heä duyeân khôûi ñöôïc quaùn chieáu nôi moät haït buïi, moät ngoïn coû... ta thaáy ñöôïc caùi moät vaø caùi nhieàu khoâng phaûi laø hai khaùi nieäm coù 1 Kinh Hoa Nghieâm moâ taû ñieàu naøy laø töông töùc (

), caùi
theå taùch rôøi nhau maø toàn taïi: moät chính laø nhieàu naøy laø caùi kia, vaø töông nhaäp (

), caùi naøy naèm trong caùi
vaø nhieàu chính laø moät. Vì theá, caû nhöõng khaùi nieäm kia.

118

119

Soáng thieàn

Taâm vaø ñoái töôïng cuûa taâm
khoâng quaùn chieáu ñeå thaáy ñöôïc thöïc taïi nhö noù theå caàn phaûi quaùn chieáu saâu hôn nöõa. Vaø toâi seõ voán coù, chuùng ta seõ coù theå ñi ñeán nhöõng phaùt bieåu khoâng ñöa ra caâu traû lôøi, maø chæ muoán nhaéc baïn ngoä nghónh nhö kieåu: “Toâi ñaõ nhìn thaáy nöôùc, noù moät ñieàu, baïn coù chaéc laø tôø giaáy ñaõ maát ñi khoâng?

coù hình daïng nhö caùi chai. ” Baïn cöôøi ö? Nhöng Vieäc phaù vôõ nhöõng khaùi nieäm sai laàm trong haõy nghó kyõ laïi xem coù bao giôø baïn ñaõ töøng nghó theá giôùi hieän töôïng laø ñieàu taát nhieân khi chuùng ta nhö theá chöa?

ñi vaøo thieàn quaùn, cho duø chuùng ta vaãn phaûi söû Tính caùch töông quan cuûa vaïn vaät coøn coù yù duïng chính nhöõng khaùi nieäm aáy trong cuoäc soáng nghóa ôû ñieåm laø baát cöù söï hieän dieän cuûa moät vaät haøng ngaøy. Cuõng gioáng nhö moät khi baïn ñaõ bieát theå naøo cuõng ñeàu coù yù nghóa quyeát ñònh nhö nhau ñöôïc raèng quaû ñaát naøy cuûa chuùng ta ñang xoay trong söï toàn taïi chung cuûa vaïn vaät. Nhö khi ta veõ chung quanh maët trôøi vaø xoay quanh chính noù, baïn moät voøng troøn, taát caû nhöõng ñieåm treân ñöôøng cong hieåu ra raèng nhöõng khaùi nieäm treân vaø döôùi laø kheùp kín aáy ñeàu coù giaù trò nhö nhau, vì neáu khoâng khoâng coøn chính xaùc nöõa. Tuy nhieân, toâi tin laø baïn coù söï hieän dieän cuûa noù thì ta khoâng coù ñöôïc caùi vaãn phaûi ñoäi noùn leân treân ñaàu.

ñöôøng cong kheùp kín ñeå taïo thaønh voøng troøn. Caùch Khoâng nhöõng caùc ñoái töôïng quaùn nieäm lôùn ñaây raát laâu, khi toâi ñoïc moät baøi baùo moâ taû veà vuõ hoaëc nhoû, xa hoaëc gaàn ñeàu coù giaù trò nhö nhau, maø truï, toâi ñaõ kinh hoaøng khi nghó raèng chæ caàn moät ngay caû caùc ñoái töôïng tröøu töôïng nhö moät tö töôûng, tinh caàu nhoû beù xa xoâi naøo ñoù noå tung ra vì moät lyù moät coâng aùn... cuõng vaäy. Chuùng ta caàn phaûi loaïi do naøo ñoù, caû vuõ truï naøy haún seõ khoâng theå toàn taïi tröø ñi söï phaân bieät coá höõu veà caùc ñoái töôïng trong ñöôïc nhö hieän nay, bôûi vì quyõ ñaïo cuûa taát caû moïi vaø ngoaøi cuõng nhö tinh thaàn vaø vaät chaát. Khi tinh caàu ñeàu ñöôïc taïo thaønh bôûi löïc töông quan vôùi chuùng ta quaùn nieäm veà moät ngoïn nuùi, ñoù khoâng nhöõng tinh caàu khaùc.

phaûi laø moät ñoái töôïng beân ngoaøi, cuõng nhö khi ta Baïn coù theå hoaøi nghi. Khi toâi ñoát maát moät tôø quaùn nieäm veà moät tö töôûng, ñoù khoâng phaûi laø moät giaáy chaúng haïn, toâi khoâng thaáy ñöôïc moái quan heä ñoái töôïng beân trong. Ta cuõng coù theå ñaït ñeán ñònh naøo giöõa tôø giaáy bò ñoát vôùi baát cöù söï vaät naøo quanh löïc saâu vöõng nhö nhau baèng caùch quaùn nieäm moät toâi, ñöøng noùi laø ñeán caû vaïn vaät. Choã naøy, baïn coù ñoái töôïng vaät theå hoaëc moät coâng aùn tröøu töôïng.

120

121

Soáng thieàn

Ñaäp tan moïi khaùi nieäm

Vaán ñeà laø ta phaûi ñaït ñöôïc ñeán traïng thaùi tröïc döôùi... trong khoâng gian aáy, vaø do ñoù chæ coù theå
nhaän thöïc taïi toaøn veïn maø khoâng phaûi laø nhöõng thay ñoåi nhaän thöùc veà chuùng chöù khoâng theå trieät keát quaû suy dieãn veà noù, vaø do ñoù khoâng coøn phaân tieâu hoaøn toaøn.

bieät giöõa chuû theå vôùi ñoái töôïng quaùn nieäm. Khi chuû Nhöng thaät ra khoâng gian khoâng phaûi laø moät theå vôùi ñoái töôïng ñaõ laø moät vôùi nhau, laøm sao coøn thöïc theå toàn taïi tuyeät ñoái, maø cuõng chæ laø moät yù coù söï khaùc nhau giöõa caùc ñoái töôïng?

nieäm ñöôïc hình thaønh trong moái töông quan giöõa caùc vaät theå. Khi quaùn saùt, chuùng ta seõ thaáy raèng khoâng theå coù ñöôïc moät yù nieäm veà khoâng gian neáu Ña äp ta n moïi kha ùi nieäm
nhö khoâng coù caùc vaät theå toàn taïi trong ñoù. Hay noùi moät caùch khaùc, khoâng gian cuõng chæ laø moät trong Nguyeân lyù duyeân khôûi vaø söï suïp ñoå cuûa nhöõng caùc yù nieäm maø taâm thöùc ñaõ saûn sinh ra nhaèm naém khaùi nieäm nhö trong-ngoaøi, treân-döôùi, moät-nhieàu ...

baét, dieãn ñaït thöïc taïi. Khi caùc yù nieäm trong-ngoaøi, Tính chaát töông töùc (

) vaø töông nhaäp (

)

treân-döôùi... ñöôïc quaùn saùt ñeán cuøng, chuùng boäc loä cuûa vaïn höõu ñaõ cho chuùng ta thaáy raèng nhöõng khaùi tính chaát töông ñoái cuûa khoâng gian nhö moät yù nieäm aáy laø sai laàm, hay noùi ñuùng hôn, chuùng chæ coù nieäm ñöôïc hình thaønh töø nôi moái quan heä veà vò trí giaù trò trong phaïm vi theá giôùi hieän töôïng, coøn khi giöõa caùc vaät theå.

böôùc vaøo quan saùt moät thöïc taïi toaøn veïn, sinh ñoäng, khoâng chia caét nhö voán coù, nhöõng khaùi nieäm Kinh Hoa Nghieâm chæ roõ tính chaát töông ñoái aáy khoâng coøn choã ñöùng nöõa.

naøy khi noùi “voâ löôïng voâ soá nuùi Tu-di coù theå mang ñaët treân ñaàu sôïi toùc”. ÔÛ ñaây ta thaáy khaùi nieäm veà Tuy nhieân, neáu xeùt kyõ hôn nöõa, ta seõ thaáy caùc moät khoâng gian tuyeät ñoái laø hoaøn toaøn suïp ñoå. 1
yù nieäm trong-ngoaøi, treân-döôùi... vaãn chöa theå hoaøn toaøn suïp ñoå maø chæ bieán daïng ñeán moät möùc ñoä hôïp lyù hôn, neáu nhö yù nieäm veà moät khoâng gian tuyeät 1 Thuyeát töông ñoái cuûa Albert Einstein veà sau ñaõ taùn ñoàng ñoái vaãn coøn toàn taïi. Bôûi vì, neáu quaû coù moät khoâng ñieàu naøy khi chöùng minh raèng khoâng gian cuõng laø moät hình gian nhö theá, chuùng ta seõ phaûi maëc nhieân thöøa thaùi cuûa nhaän thöùc, ñöôïc hình thaønh do nôi söï lieân heä veà vò nhaän söï toàn taïi cuûa caùc yù nieäm trong-ngoaøi, treân-trí cuûa caùc vaät theå.

122

123

Soáng thieàn

Ñaäp tan moïi khaùi nieäm

Thay vaøo ñoù laø moät khoâng gian chæ toàn taïi trong höõu. Noùi moät caùch khaùc, khoâng coù thôøi gian thì moái quan heä töông töùc töông nhaäp vôùi taát caû caùc cuõng khoâng coù khoâng gian, vaø ngöôïc laïi khoâng coù thöïc theå khaùc.

khoâng gian thì cuõng chaúng coù thôøi gian. 1

Ngay caû yù nieäm veà thôøi gian cuõng khoâng ra Vaø cuõng theo nguyeân lyù töông töùc, töông nhaäp, ngoaøi nguyeân lyù töông töùc vaø töông nhaäp. Bôûi vì thôøi gian vaø khoâng gian chaúng nhöõng coù moái quan thaät ra ñoù chæ laø moät söï lieân heä veà trình töï giöõa heä gaén lieàn vôùi nhau maø coøn laø haøm chöùa laãn nhau caùc söï kieän xaûy ra. Neáu khoâng coù moái lieân heä aáy, nöõa. Do ñoù, moät khoaûnh khaéc thôøi gian chaúng ta cuõng khoâng theå hình dung ra ñöôïc moät yù nieäm nhöõng coù theå dung nhieáp caû quaù khöù, hieän taïi vaø veà thôøi gian. Xeùt theo yù nghóa naøy, thôøi gian cuõng töông lai maø coøn coù theå haøm chöùa caû khoâng gian coù tính chaát töông ñoái nhö khoâng gian, bôûi vì noù vôùi taát caû vaät theå cuûa noù trong ñoù; vaø moät khoâng cuõng laø moät yù nieäm saûn sinh töø nhaän thöùc. Vì theá, gian nhoû nhoi nhö haït buïi cuõng coù theå dung nhieáp kinh Hoa Nghieâm noùi raèng coù theå mang quaù khöù khoâng chæ toaøn boä khoâng gian, maø coøn coù theå haøm vaø töông lai ñaët vaøo hieän taïi, hoaëc mang quaù khöù chöùa caû quaù khöù, hieän taïi vaø töông lai trong ñoù hieän taïi ñaët vaøo töông lai... hoaëc coù theå mang taát nöõa.

caû thôøi gian ñaët vaøo moät khoaûnh khaéc. 1

Khi thöïc taïi ñöôïc hieån baøy nhö voán coù, taát caû Nhöng khoâng gian vaø thôøi gian neáu nhö ñaõ moïi khaùi nieäm ñeàu bò ñaäp tan vaø suïp ñoå. Ñieàu naøy khoâng coøn laø nhöõng thöïc theå tuyeät ñoái nhö laâu nay hoaøn toaøn khoâng chæ naèm treân bình dieän lyù thuyeát, ta vaãn töøng quan nieäm, vaäy thì chuùng cuõng khoâng suy dieãn, maø thöïc söï laø yeâu caàu thieát yeáu nhaát ñeå
theå naøo toàn taïi ñoäc laäp ñoái vôùi nhau. Vì theá, chuùng coù theå laøm hieån loä tueä giaùc voâ phaân bieät.

ta seõ nhaän ra ñöôïc raèng ngay caû thôøi gian vaø khoâng gian cuõng mang tính chaát phuï thuoäc laãn nhau nhö taát caû nhöõng thöïc theå khaùc trong vaïn 1 Thuyeát töông ñoái cuûa Albert Einstein khi noùi veà moái quan heä giöõa khoâng gian vaø thôøi gian coù theå ñöôïc hieåu töông töï khi oâng cho raèng khoâng gian vaø thôøi gian cuõng laø caùc chieàu khaùc 1 Trong Phaät hoïc, khoaûnh khaéc raát ngaén naøy thöôøng ñöôïc cuûa vaät theå vaø phaù vôõ quan nieäm cuõ veà vuõ truï voán khoâng dieãn ñaït nhö laø moät saùt-na, hay coù khi cuõng goïi laø moät nieäm.

thaáy ñöôïc tính chaát töông ñoái cuûa khoâng gian vaø thôøi gian.

124

125

Soáng thieàn

Thieàn quaùn vaø taâm töø bi

Thaät ra, ngay caû ñoái vôùi caùc nhaø nghieân cöùu ñeå coù ñöôïc söï caûm thoâng chuùng ta caàn phaûi coù ñöôïc khoa hoïc thì vieäc phaù vôõ caùc giôùi haïn, söï troùi buoäc söï hieåu bieát veà hoï, vaø söï hieåu bieát ñoù coù ñöôïc laø cuûa caùc khaùi nieäm cuõ cuõng laø voâ cuøng caàn thieát ñeå
nhôø vaøo moät quaù trình chuù taâm tìm hieåu. Neáu coù theå ñaït ñeán nhöõng phaùt kieán môùi. Ñieàu khaùc chuùng ta soáng thôø ô beân caïnh moät con ngöôøi naøo bieät ôû ñaây laø, nhaø khoa hoïc ñaäp vôõ moät khaùi nieäm ñoù, thì duø traûi qua thôøi gian bao laâu ñi nöõa, ta naøy chæ ñeå chui vaøo trong moät khaùi nieäm khaùc maø cuõng seõ bieát raát ít veà hoï, thaäm chí ñoâi khi coù theå
hoï cho laø “ñuùng hôn”, coøn thieàn quaùn thì ñaäp vôõ laø khoâng bieát gì. Nhöng chæ caàn moät thôøi gian moïi khaùi nieäm ñeå ñaït ñeán moät tueä giaùc voâ phaân ngaén thaät söï quan taâm ñeán ai, ta coù theå nhanh bieät nhaèm tröïc nhaän, theå nghieäm thöïc taïi sinh choùng hieåu ñöôïc nhöõng tình caûm, taâm söï cuûa hoï...

ñoäng toaøn veïn maø khoâng nhaèm tìm kieám baát cöù Vaø caøng hieåu nhieàu, ta caøng deã caûm thoâng; caøng moät khaùi nieäm naøo khaùc ñeå naém baét hoaëc dieãn ñaït caûm thoâng saâu saéc caøng deã naûy sinh tình caûm noù. Trong thieàn moân, ngöôøi hoïc ñaïo luoân luoân ñöôïc thöông yeâu.

nhaéc nhôû laø phaûi buoâng boû moïi khaùi nieäm ñeå coù Khi chuùng ta thöïc haønh thieàn quaùn, chuùng ta theå ñaït ñeán söï theå nghieäm thöïc taïi.

bieát ñöôïc raát nhieàu ñieàu maø tröôùc ñaây ta khoâng bieát. Ta thaáy ra ñöôïc söï töông quan maät thieát giöõa vaïn vaät. Tính chaát duyeân khôûi cuûa söï vaät cho ta Thieàn qu a ùn va ø ta âm tö ø bi
thaáy baát cöù söï vaät naøo cuõng ñeàu coù quan heä ñeán ta.

Moãi moät söï soáng ñeàu coù moái quan heä “huyeát thoáng” Khi chuùng ta hieåu bieát vaø caûm thoâng vôùi moät vôùi ta, bôûi vì ta bieát raèng trong ñoù coù moät phaàn ngöôøi, ta deã daøng chia seû ñöôïc nhöõng khoù khaên cuûa ta cuõng nhö chính ta ñang mang trong mình cuõng nhö nhöõng nieàm vui, noãi buoàn cuûa ngöôøi aáy.

moät phaàn cuûa söï soáng aáy.

Söï caûm thoâng caøng saâu saéc, tình caûm phaùt sinh caøng ñaäm ñaø hôn. Caùc baäc cha meï sôû dó yeâu Söï hieåu bieát aáy giuùp chuùng ta caûm thoâng ñöôïc thöông con caùi moät caùch voâ ñieàu kieän laø vì hoï hieåu vôùi moïi sinh vaät. Chuùng ta chia seû ñöôïc nhöõng ñöôïc chuùng, caûm thoâng saâu xa vôùi chuùng nhôø vaøo nieàm vui, noãi buoàn cuûa töøng con ong, con kieán cho quan heä huyeát thoáng. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi xa laï, ñeán ngoïn coû, caønh hoa... Bôûi vì ta thaáy ñöôïc nôi 126

127

Soáng thieàn

Tình thöông chaân thaät laø bình ñaúng chuùng cuõng traøn ñaày tueä giaùc nhö trong ta. Töø ñoù Tình thö ông cha ân tha ät la ø bình ñ a úng ta bieát ñöôïc raèng söï soáng nôi moät con saâu beù nhoû cuõng quyù giaù khoâng keùm gì söï soáng nôi ta.

Khi chuùng ta nghe keå moät caâu chuyeän, xem moät boä phim hay ñoïc moät cuoán saùch, chuùng ta Bôûi vaäy, ngöôøi thöïc haønh thieàn quaùn khoâng thöôøng coù khuynh höôùng nghieâng veà phía nhöõng thaáy höùng khôûi khi phaûi ra tay gieát haïi baát cöù moät keû yeáu keùm, thua thieät hôn. Caùc taùc giaû thöôøng sinh maïng naøo. Ngöôïc laïi, neáu phaûi laøm ñieàu ñoù, khai thaùc khuynh höôùng naøy ñeå taïo söï loâi cuoán cho chuùng ta luoân caûm nhaän ñöôïc noãi ñau cuûa sinh coát truyeän cuûa mình baèng caùch ñeå cho nhaân vaät maïng bò gieát, bôûi ta bieát raèng ta ñang töï tay gieát chính, nhöõng ngöôøi toát... luoân phaûi rôi vaøo nhöõng haïi moät phaàn söï soáng cuûa chính mình.

hoaøn caûnh khoù khaên, thua thieät... cho ñeán cuoái caâu Do ñoù, khi thöïc haønh thieàn quaùn, vieäc saùt chuyeän môùi baát ngôø thay ñoåi naém ñöôïc öu theá.

sanh khoâng coøn chæ laø moät ñieàu raên daïy khoâng Trong ñôøi thaät, khi nhìn thaáy moät con thuù döõ neân phaïm vaøo, maø ñaõ trôû neân moät tình caûm chaân saên moài, ta luoân mong muoán, ao öôùc sao cho con thaønh xuaát phaùt töø töï taâm chuùng ta luoân yeâu moài chaïy thoaùt. Ta khoâng muoán noù bò choäp baét, bò thöông vaø toân troïng söï soáng. Loøng yeâu thöông ñoù aên thòt bôûi con thuù lôùn hung döõ hôn.

coù ñöôïc chính laø nhôø nôi söï hieåu bieát saùng suoát mang laïi bôûi thieàn quaùn. Moät khi baïn ñaõ nhaän Khi nhìn cuoäc soáng trong moái quan heä duyeân bieát ra moái quan heä trong baûn chaát söï vaät, baïn taát khôûi, chuùng ta seõ hieåu ñöôïc khuynh höôùng tình yeáu seõ phaùt khôûi tình thöông. Möùc ñoä quaùn chieáu caûm thoâng thöôøng naøy coù söï baát hôïp lyù cuûa noù.

caøng saâu, söï hieåu bieát caøng roäng thì tình thöông Cuoäc soáng voán ñaày daãy nhöõng söï tranh giaønh caøng lan toûa meânh moâng bao truøm khaép caû muoân khoác lieät, taøn baïo, trong theá giôùi töï nhieân cuõng loaøi. Hôn theá nöõa, taâm töø bi aáy khoâng chæ laø hoa nhö trong xaõ hoäi con ngöôøi. Tính chaát “maïnh ñöôïc traùi coù ñöôïc nhôø vaøo tueä giaùc, maø noù coøn chính laø yeáu thua” ñaõ trôû thaønh moät quy luaät phoå bieán ñeå
tueä giaùc. Neân tueä giaùc caøng chieáu saùng thì taâm ñaïi toàn taïi, vaø cuõng laø quy luaät ñeå choïn loïc, tieán hoùa bi caøng maïnh meõ.

trong töï nhieân. Nhöõng chuûng loaïi yeáu hôn trong quaàn theå phaûi dieät vong, vaø ngay trong moät chuûng 128

129

Soáng thieàn

Tình thöông chaân thaät laø bình ñaúng loaïi thì nhöõng phaàn töû yeáu hôn cuõng phaûi dieät khoâng coøn coù khuynh höôùng “nghieâng veà phía yeáu” vong. Trong xaõ hoäi loaøi ngöôøi, ngay töø thuôû sô khai nöõa. Ngay caû “keû maïnh” kia cuõng ñang choàng chaát cho ñeán thôøi ñaïi vaên minh ngaøy nay cuõng vaãn nhöõng noãi ñau khoå raát ñaùng thöông maø chuùng ta chöa ra khoûi quy luaät naøy. Neáu chuùng ta nhìn roõ coù theå caûm thoâng ñöôïc nhôø quaùn nieäm saâu xa vaøo quy luaät naøy, chuùng ta seõ khoâng coøn thaáy mình coù nguyeân lyù duyeân khôûi.

khuynh höôùng nghieâng veà phía yeáu nöõa. Bôûi vì, xeùt Khi moät con choàn röôït baét con gaø con chaúng cho cuøng thì caû hai phía ñeàu ñaùng thöông nhö haïn. Baïn nghieâng veà beân naøo? Thoâng thöôøng, baïn nhau trong cuoäc ñaáu tranh ñeå sinh toàn.

mong sao cho con gaø con chaïy thoaùt. Baïn thaáy Tröø khi chuùng ta thaät söï ñaït ñöôïc moät söï giaûi gheùt con choàn vì noù laø “keû aùc”. Giaû söû con gaø con thoaùt khoûi cuoäc soáng theá tuïc taàm thöôøng naøy, baèng thaät söï chaïy thoaùt, baïn coù caûm nhaän, chia seû ñöôïc khoâng thì, hieåu theo moät nghóa naøo ñoù, chuùng ta caùi ñoùi cuûa con choàn hay chaêng? Nhöng ñieàu ñoù laø bao giôø cuõng rôi vaøo moät trong hai phía: keû ñi saên coù thaät, vaø baïn chæ coù theå coâng baèng nhaän ra khi moài hoaëc keû bò saên. Moät nhaø buoân chæ coù theå
baïn coù ñöôïc moät tình thöông chaân thaät ñoái vôùi caû thaønh coâng khi söï phaùt trieån cuûa anh ta coù khaû ñoâi beân.

naêng vöôït hôn vaø ñaùnh baïi caùc ñaáu thuû caïnh tranh Ñoái vôùi raát nhieàu loaøi aên thòt, vieäc saên moài

– thöông tröôøng khoâng coù caïnh tranh laø ñieàu khoù khoâng phaûi laø do söï “hung döõ” nhö ta gaùn gheùp coù theå töôûng töôïng ra ñöôïc. Chuùng ta khoâng nhìn cho chuùng qua caùi nhìn chuû quan cuûa mình, maø ñoù thaáy nhöõng con moài bò “xeù xaùc” theo nghóa ñen, laø leõ soáng cuûa chuùng. Neáu moät ngöôøi thôï saên ñi nhöng chuùng ta bieát laø moãi naêm treân theá giôùi coù saên vì ñoù laø phöông tieän duy nhaát ñeå nuoâi soáng haøng ngaøn doanh nghieäp bò phaù saûn vì “yeáu hôn”.

baûn thaân vaø vôï con, ñöøng voäi cho anh ta laø ngöôøi Trong nhieàu laõnh vöïc khaùc, con ngöôøi cuõng luoân ñoäc aùc. Ñieàu ñoù hoaøn toaøn khaùc vôùi nhöõng keû ñi phaûi vaát vaû ñaáu tranh ñeå toàn taïi, vaø khoâng ai daùm saên ñeå giaûi trí, laáy söï gieát choùc ñeå laøm vui. Töông nghó laø mình coù theå maõi maõi laøm keû chieán thaéng.

töï, neáu chuùng ta coù voâ soá nhöõng thöùc aên khaùc Vì theá, moät khi ñaõ phaùt khôûi taâm ñaïi bi, ñaõ coù trong töï nhieân nhö rau quaû, nguõ coác, cuû reã caây... ñeå
ñöôïc tình thöông traûi roäng khaép muoân loaøi, ta seõ nuoâi soáng, nhöng vaãn muoán gieát boø, heo, gaø, vòt...

130

131

Soáng thieàn

Töï giaùc giaùc tha
ñeå aên thòt, roõ raøng laø ñaùng traùch hôn con choàn kia phaùp thieát thöïc vaø mang tính khaû thi cho caû ñoâi raát nhieàu.

beân.

Tình thöông chaân thaät giuùp chuùng ta nhìn söï Ngay caû trong cuoäc soáng haøng ngaøy, vôùi nhöõng vieäc moät caùch saùng suoát neân noù daãn ñeán moät thaùi xung ñoät maø haàu nhö bao giôø cuõng thöôøng xuyeân ñoä bình ñaúng, hôïp lyù. Cuõng gioáng nhö moät ngöôøi xaûy ra quanh ta, chuùng ta cuõng seõ coù khaû naêng hoøa meï nhìn hai ñöùa con cuûa mình gaây goå, saùt phaït giaûi toát khi xuaát phaùt töø moät tình thöông chaân nhau. Vì coù tình thöông chaân thaät, baø khoâng bao thaät, bôûi vì noù daãn ñeán thaùi ñoä bình ñaúng coù theå
giôø nghieâng veà “phía yeáu” nhö chuùng ta thöôøng ñöôïc söï chaáp nhaän cuûa caû ñoâi beân.

laøm. Baø caûm thoâng ñöôïc nhöõng ñau khoå cuûa caû ñoâi beân, bôûi vì baø yeâu thöông caû hai nhö chính baûn thaân mình.

Tö ï gia ùc gia ùc tha

Khi ñi tìm giaûi phaùp hoøa giaûi cho nhöõng cuoäc Khi quaùn saùt söï vaät theo nguyeân lyù duyeân chieán tranh giöõa ñoâi beân, chuùng ta thöôøng thaát baïi khôûi, taâm töø bi ñöôïc phaùt trieån ñoàng thôøi vôùi tueä vì khoâng xuaát phaùt töø tình thöông chaân thaät, vì giaùc. Ñieàu naøy seõ taïo ra nhöõng chuyeån bieán noäi theá chuùng ta khoâng coù söï bình ñaúng. Ngay caû khi taâm raát saâu saéc nôi ngöôøi thöïc haønh thieàn quaùn.

chuùng ta uûng hoä cho phía bò aùp böùc, chuùng ta thöôøng cho raèng ñoù laø chính nghóa, nhöng thaät ra Ñieàu deã daøng nhaän thaáy nhaát laø khaû naêng ñoù vaãn coù theå laø moät thaùi ñoä khoâng coâng baèng.

caûm thoâng vaø tha thöù. Chuùng ta seõ nhaän ra ñöôïc Ñieàu taát nhieân laø khi ta nghieâng veà moät beân, ta seõ taát caû nhöõng giaän hôøn, thuø oaùn khoâng coøn thöïc söï vaáp phaûi söùc phaûn khaùng töø phía beân kia. Ngöôïc coù yù nghóa gì trong cuoäc soáng nöõa, bôûi vì chuùng ta laïi, khi ta coù thaùi ñoä bình ñaúng vaø xuaát phaùt töø coù theå môû loøng yeâu thöông ñoái vôùi ngay caû nhöõng tình thöông chaân thaät, ta seõ nhaän ñöôïc söï uûng hoä ngöôøi maø tröôùc ñaây chuùng ta ñaõ töøng oaùn gheùt.

cuûa caû ñoâi beân. Vaø cuõng chæ trong tröôøng hôïp ñoù ta Chuùng ta coù theå xoùa boû taát caû moïi haän thuø maø môùi thaät söï coù khaû naêng ñeà ra ñöôïc nhöõng giaûi khoâng caàn ñoøi hoûi ñoái phöông phaûi coù nhöõng ñieàu kieän hay thaùi ñoä nhaát ñònh naøo caû. Ta buoâng boû 132

133

Soáng thieàn

Töï giaùc giaùc tha
taâm thuø haän chæ ñôn giaûn laø vì ta ñaõ töï mình hieåu Ngöôøi thieàn giaû khi töï mình ñaït ñeán traïng ra ñoù laø ñieàu neân laøm.

thaùi giaûi thoaùt naøy trôû thaønh moät ngoïn ñeøn saùng, töï thaân khoâng nhöõng soi saùng chính mình maø coøn Tinh thaàn voâ uùy cuõng laø moät trong nhöõng hoa coù taùc duïng chieáu soi ra chung quanh. Bôûi vaäy, traùi ñaït ñöôïc nhôø coâng phu thöïc haønh quaùn saùt veà nhöõng ai ñöôïc soáng gaàn ngöôøi aáy ñeàu coù theå caûm lyù duyeân khôûi. Ngöôøi thieàn giaû khoâng coøn lo laéng, nhaän ñöôïc söï an laïc cuûa ngöôøi. Vôùi taâm töø bi toûa sôï seät tröôùc baát kyø moät moái hieåm nguy ñe doïa naøo roäng, ngöôøi cuõng xoa dòu moïi noãi khoå ñau cuûa keû vì thaáy ñöôïc tính chaát töông quan chaët cheõ giöõa khaùc vaø daét daãn, chæ baûo cho hoï ñi vaøo con ñöôøng moïi söï vieäc. Ngay caû khi ñoái dieän vôùi caùi cheát cuõng ñuùng ñaén.

thaáy laø khoâng caàn phaûi lo sôï, vì nhaän ra ñöôïc söï thaät veà theá giôùi hieän töôïng. Khi söï coá chaáp veà baûn Söùc caûm hoùa cuûa moät ngöôøi ñaõ ñaït ñeán söï an ngaõ bò phaù vôõ do quaùn saùt veà duyeân khôûi, thieàn giaû laïc cho chính mình laø raát lôùn. Ngöôøi aáy khoâng chæ khoâng coøn thaáy mình laø moät thöïc theå rieâng bieät daãn daét ngöôøi khaùc baèng nhöõng nguyeân taéc lyù luaän chia taùch vôùi thöïc taïi. Vì theá, söï soáng cheát cuõng khoâ khan, maø thaät söï laø moät ngoïn ñeøn soi saùng coù khoâng coøn laø soáng cheát cuûa rieâng mình, hay noùi taùc duïng giuùp cho ngöôøi khaùc töï mình nhaän thaáy ñuùng hôn ñoù chæ laø nhöõng chuyeån bieán thay ñoåi ñöôøng ñi. Söï thöïc haønh coù yù nghóa quan troïng trong moät toaøn theå sinh ñoäng voán khoâng heà sinh quyeát ñònh maø nhöõng ai chæ nghieân cöùu lyù thuyeát ra hay dieät maát.

khoâng bao giôø hieåu ñöôïc.

Khi thöôøng xuyeân quaùn nieäm vaø duy trì ñöôïc chaùnh nieäm trong cuoäc soáng haøng ngaøy, chuùng ta seõ coù ñöôïc moät söï an oån, vöõng chaõi maø moïi ñieàu kieän beân ngoaøi duø khaéc nghieät ñeán ñaâu cuõng khoâng theå naøo taùc ñoäng lay chuyeån noåi. Nhôø ñoù, chuùng ta töï giaûi thoaùt cho mình khoûi raát nhieàu phieàn tröôïc, khoå naõo trong ñôøi soáng.

134

135

Soáng thieàn

Thieàn chính laø cuoäc soáng

CHÖÔNG IV

SOÁNG THIEÀN

Thieàn chính la ø cu oäc soáng

Moät soá ngöôøi vaãn töôûng raèng caùc thieàn sö laø nhöõng ngöôøi raát nghieâm khaéc, coù cuoäc soáng caùch bieät vaø hoaøn toaøn thoaùt ly khoûi nhöõng gì thuoäc veà theá giôùi phaøm tuïc naøy. Trong thöïc teá, ñieàu ñoù khoâng ñuùng.

Thieàn khoâng phaûi laø moät söï thoaùt ly ra khoûi beå khoå cuûa cuoäc ñôøi, maø laø moät söï reøn luyeän, moät ngheä thuaät soáng giuùp chuùng ta chuyeån hoùa nhöõng ñau khoå cuûa cuoäc soáng ñeå ñaït ñeán an laïc, haïnh phuùc ngay chính trong nhöõng ñieàu kieän bình thöôøng cuûa cuoäc soáng. Vì theá, neáu baïn thöïc haønh thieàn quaùn vaø khoâng caûm thaáy ñöôïc söï an laïc, haïnh phuùc ôû moät möùc ñoä naøo ñoù, coù theå laø baïn ñang gaëp phaûi vaán ñeà trong coâng phu tu taäp.

Moät trong nhöõng moái lo cuûa ngöôøi ñeán vôùi thieàn laø khoâng gaëp ñöôïc baäc thaày chaân chính, 136

137

Soáng thieàn

Thieàn chính laø cuoäc soáng
saùng suoát ñeå daãn daét. Quaû thaät, moät vò minh sö coù baïn hieåu ñöôïc ñieàu ñoù, baïn seõ thaáy laø thieàn khoâng yù nghóa raát lôùn lao ñoái vôùi ngöôøi tìm hoïc vì seõ giuùp quaù xa vôøi. Thieàn chính laø cuoäc soáng naøy.

chuùng ta khoâng rôi vaøo choã laàm ñöôøng laïc loái. Tuy Khi thöïc haønh thieàn quaùn, chuùng ta phaûi coù nhieân, vieäc ñi tìm moät baäc minh sö khoâng phaûi luùc caûm giaùc thaät thoaûi maùi, vaø sau moãi thôøi gian thöïc naøo cuõng coù theå thaønh coâng. Hôn theá nöõa, laøm theá haønh thieàn quaùn, chuùng ta phaûi caûm nhaän ñöôïc söï naøo ñeå phaùn ñoaùn laø mình ñaõ gaëp ñöôïc minh sö an oån, nieàm vui nheï nhaøng maø coâng phu thieàn cuõng laø ñieàu khoâng deã daøng chuùt naøo.

quaùn mang ñeán cho ta.

Vì theá, chuùng toâi cho raèng ñeà xuaát thieát thöïc Neáu baïn caûm thaáy nhöõng giaây phuùt ngoài thieàn nhaát hieän nay vaãn laø phaûi töï döïa vaøo söï saùng suoát thaät laø khoù khaên, khoå nhoïc, vaø neáu vieäc thieàn cuûa chính mình. Hôn nöõa, tinh thaàn “töï thaép ñuoác quaùn khoâng laøm cho baïn thay ñoåi noäi taâm theo maø ñi” cuõng laø ñieàu maø ñöùc Phaät ñaõ töøng khuyeán chieàu höôùng toát hôn, haõy töï xeùt laïi ngay nhöõng khích caùc ñeä töû cuûa mình.

phöông phaùp naøo maø baïn ñang aùp duïng.

Tuy nhieân, söï thaän troïng trong vieäc haønh trì Baïn cuõng caàn thieát phaûi duy trì chaùnh nieäm laø raát caàn thieát khi baïn khoâng coù ñuû may maén ñeå
khoâng chæ trong luùc ngoài thieàn, maø caû trong nhöõng gaëp ñöôïc moät baäc minh sö. Toát nhaát laø ñöøng bao thôøi gian khaùc nöõa. Vì thieàn chính laø cuoäc soáng giôø ñeå mình bò cuoán huùt vaøo nhöõng ñieàu coù tính naøy neân baïn khoâng chæ ñeán vôùi thieàn trong nhöõng caùch kyø bí hoaëc thaùi quaù. Thieàn khoâng phaûi laø moät giaây phuùt ngoài yeân tónh toïa. Thöïc haønh thieàn quaùn caùi gì sieâu vieät xa rôøi thöïc teá, maø thaät ra chính laø bao goàm caû vieäc soáng tænh thöùc trong moïi luùc, moïi söï hieän höõu raát giaûn dò trong cuoäc soáng haèng ngaøy nôi.

cuûa baïn.

Khi chuùng ta yù thöùc ñöôïc ñaày ñuû veà söï hieän Khi chuùng ta quan taâm ñeán yù nghóa thöïc söï höõu cuûa mình giöõa cuoäc soáng trong töøng giaây phuùt, cuûa töøng giaây phuùt hieän höõu trong cuoäc soáng laø chuùng ta khoâng bò loâi keùo vaøo söï queân laõng maø chuùng ta baét ñaàu ñeán vôùi thieàn. Hoïc thieàn chæ ñôn luoân luoân töï laøm chuû ñöôïc mình, vaø ñieàu ñoù mang giaûn laø ñeå “bieát soáng” vaø “ñöôïc soáng”, vaø chæ caàn laïi cho chuùng ta caûm giaùc töï tin, an oån. Khi soáng 138

139

Soáng thieàn

Thôøi gian vaãn laø caàn thieát
trong chaùnh nieäm ta coù theå nôû ra nuï cöôøi an laïc baïn seõ thöôøng xuyeân ñaùnh maát chaùnh nieäm vaø rôi vaøo baát cöù luùc naøo vaø khoâng ñeå cho ngoaïi caûnh loâi vaøo söï laõng queân. Ñieàu ñoù khoâng heà gì. Baïn coù theå
cuoán ta vaøo nhöõng ñieàu voâ nghóa lyù. Nhöõng caûm baét ñaàu trôû laïi baát cöù luùc naøo ñeå nhaän ra söï laõng xuùc nhö buoàn vui, lo laéng, giaän hôøn... duø maïnh meõ queân cuûa chính mình. Vaø haõy vöõng tin raèng sau ñeán ñaâu cuõng seõ chæ thoaït ñeán thoaït ñi maø khoâng moãi laàn nhö theá laø baïn ñang coù söï tieán boä hôn coøn laø nhöõng gaùnh naëng trong ñôøi ta, khoâng coøn laø tröôùc ñoù.

nhöõng ñoäng löïc xoâ ñaåy chuùng ta vaøo nhöõng haønh Baïn coù theå töï mình nghó ra nhöõng phöông ñoäng ñieân cuoàng, phi lyù.

phaùp thích hôïp ñeå thuùc ñaåy, duy trì vieäc thöïc haønh Thieàn quaùn mang laïi cho ta nieàm vui chaân thieàn quaùn. Trong ñoù, söï taäp trung noã löïc laø yeáu toá thaät trong cuoäc soáng, hay coù theå noùi khaùc hôn laø quan troïng nhaát. Vì theá, baïn coù theå choïn ra moät noù mang laïi cho chuùng ta chính cuoäc soáng maø töø thôøi gian thuaän tieän nhaát trong ngaøy ñeå taäp trung laâu ta ñaõ laõng queân, ñaùnh maát. Vì vaäy maø thieàn moïi noã löïc cuûa mình, chaúng haïn nhö vaøo buoåi saùng chính laø cuoäc soáng cuûa chuùng ta.

sôùm. Hoaëc moãi tuaàn baïn choïn ra moät ngaøy thuaän tieän nhaát ñeå taäp trung noã löïc soáng troïn ngaøy trong chaùnh nieäm, chaúng haïn nhö ngaøy Chuû nhaät...

Thôøi gia n va ãn la ø ca àn thieát Söï nhaéc nhôû töø beân ngoaøi cuõng laø moät yeáu toá quan troïng caàn chuù yù. Vì theá, neáu chuùng ta coù ñöôïc Trong moät phaàn tröôùc, chuùng ta ñaõ noùi ñeán nhöõng ngöôøi baïn cuøng thöïc taäp thieàn quaùn seõ laø tính chaát töông ñoái cuûa yù nieäm thôøi gian khi ñi saâu ñieàu voâ cuøng thuaän lôïi. Moïi ngöôøi seõ cuøng nhaéc vaøo quaùn xeùt nguyeân lyù duyeân khôûi. Tuy nhieân, nhôû nhau, trao ñoåi vôùi nhau nhöõng kinh nghieäm trong theá giôùi hieän töôïng ta ñang soáng thì thôøi thöïc teá maø moãi ngöôøi ñaõ traûi qua, cuõng nhö gian vaãn laø moät yeáu toá caàn thieát ñeå thöïc hieän baát khuyeán khích, ñoäng vieân nhau cuøng noã löïc. Baïn cöù ñieàu gì, keå caû vieäc thöïc haønh thieàn quaùn.

cuõng coù theå töï nhaéc nhôû mình baèng caùch taïo ra caùc Vì theá, baïn cuõng caàn coù thôøi gian. Trong giai yeáu toá nhaéc nhôû, chaúng haïn nhö vieát moät caâu coù yù ñoaïn ñaàu tieân khôûi söï vieäc thieàn quaùn, raát coù theå
nghóa ñeå treo treân töôøng nhaø, caém moät bình hoa 140

141

Soáng thieàn

Ñoái töôïng thieàn quaùn
treân baøn laøm vieäc, treo moät böùc tranh coù yù nghóa trong vieäc giaûi quyeát coâng aùn maø laø ñeå ñaït ñeán söï trong phoøng khaùch... Moãi khi nhìn thaáy caùc bieåu thaát baïi taän cuøng, xuoâi tay ñaàu haøng cuûa khaû naêng töôïng aáy, baïn seõ nôû moät nuï cöôøi vaø quay veà vôùi suy tö lyù luaän. Chính sau khi ñaõ beá taéc hoaøn toaøn chaùnh nieäm. Neáu baïn taïo cho mình moät thoùi quen vì tính chaát giôùi haïn cuûa nhöõng khaùi nieäm, haønh toát, moãi khi nghe thaáy tieáng chuoâng chuøa ôû nôi giaû môùi heù môû ñöôïc caùnh cöûa ñeán vôùi thöïc taïi mình ôû cuõng coù theå laø moät lôøi nhaéc nhôû ñeå quay veà baèng tröïc giaùc.

chaùnh nieäm.

Tham coâng aùn laø moät phöông tieän trong raát nhieàu phöông tieän thieàn quaùn. Bôûi vaäy, coâng aùn thieàn khoâng phaûi laø nhöõng ñoái töôïng duy nhaát cho Ñoái tö ôïng thieàn qu a ùn
vieäc thieàn quaùn.

Thieàn hoïc truyeàn thoáng thöôøng choïn ñoái töôïng Neáu baïn ñeán vôùi thieàn qua vieäc quaùn nieäm hôi thieàn quaùn laø caùc coâng aùn thieàn. Coâng aùn thieàn laø thôû, baïn cuõng coù theå duy trì ñeà taøi aáy cho vieäc nhöõng ñeà taøi ñöôïc neâu leân coù tính caùch nhö thaùch thieàn quaùn cuûa mình. Tuy nhieân, chuùng ta cuõng coù thöùc khaû naêng luaän giaûi, suy dieãn cuûa thieàn giaû, theå choïn nhöõng ñeà taøi thieàn quaùn khaùc nöõa. Baát maø thöïc chaát laø chaúng bao giôø coù theå duøng khaû kyø ñeà taøi naøo maø baïn thaáy laø loâi cuoán ñöôïc söï chuù naêng suy luaän ñeå tìm ra ñöôïc ñaùp aùn. Chính vì yù, quan taâm nhieàu nhaát cuûa baïn cuõng ñeàu coù theå
theá, coâng aùn thieàn gioáng nhö moät coâng cuï maø trôû thaønh moät ñeà taøi thieàn quaùn. Caùc ñoái töôïng ngöôøi thaày duøng ñeå beû gaõy, ñaäp tan moïi khaùi nieäm thieàn quaùn naøy laø nhöõng muïc tieâu ñeå chuùng ta taäp cuûa ngöôøi hoïc thieàn, khieán cho thieàn giaû phaûi tröïc trung söï chuù yù vaø duy trì chaùnh nieäm. Chuùng nhaän ra ñöôïc raèng naêng löïc cuûa lyù trí khoâng bao khoâng gôïi neân nhöõng thaéc maéc vaø ñoøi hoûi giaûi giôø coù theå ñöa mình ñeán tieáp caän ñöôïc vôùi thöïc taïi quyeát baèng lyù trí. Chuùng chæ laø moät phaàn khoâng toái haäu.

chia caét cuûa thöïc taïi maø chuùng ta thoâng qua ñoù ñeå
theå nhaäp vaøo caùi toaøn veïn. Baèng vaøo vieäc quaùn Do tính chaát nhö theá, neân ngöôøi tham coâng aùn chieáu nguyeân lyù duyeân khôûi nôi ñeà taøi thieàn quaùn, phaûi taäp trung moïi noã löïc, chuù taâm hoaøn toaøn vaøo chaúng haïn nhö ñænh nuùi, doøng soâng, chieác laù, ñaùm coâng aùn, vaø khoâng phaûi nhaém ñeán thaønh coâng 142

143

Soáng thieàn

Hoa traùi vöôøn thieàn
maây... chuùng ta seõ theå nhaäp troïn veïn vaøo thöïc taïi ra ñöôïc taát caû muoân loaøi ñeàu xöùng ñaùng ñöôïc yeâu voán khoâng chia caét vôùi ñænh nuùi, doøng soâng, chieác thöông. Neáu nhö tröôùc kia chuùng ta nghó ñeán baûn laù, ñaùm maây aáy.

thaân nhö theá naøo thì giôø ñaây chuùng ta cuõng quan taâm ñeán nhöõng gì “khoâng phaûi ta” töông töï nhö Baát cöù ñeà taøi naøo khi ñöôïc taäp trung noã löïc ñeå
vaäy. Bôûi vì ta ñaõ vöôït qua söï troùi buoäc coá höõu ñöôïc quaùn nieäm cuõng ñeàu coù theå giuùp chuùng ta gaët haùi goïi laø “ngaõ chaáp” neân nhìn thaáy ñöôïc tính chaát nhöõng keát quaû toát ñeïp, mieãn laø chuùng ta duy trì töông quan thieát yeáu giöõa mình vaø vaïn höõu, vaø ñöôïc chaùnh nieäm. Chuùng ta caàn duy trì söï quaùn khoâng coøn thaáy coù toàn taïi moät “caùi ta” nhoû nhoi, vò nieäm veà ñeà taøi cho ñeán khi naøo phaù vôõ ñöôïc söï kyû nhö tröôùc nöõa. Loøng yeâu thöông chaân thaät aáy phaân bieät giöõa chuû theå vaø ñoái töôïng. Khi aáy, chuùng cuõng giuùp chuùng ta coù ñöôïc söï caûm thoâng saâu saéc ta seõ thaáy ñöôïc söï hieän höõu cuûa taát caû trong chính vôùi noãi khoå cuûa muoân loaøi vaø saün saøng laøm baát cöù mình, vaø cuõng thaáy ñöôïc söï hieän höõu cuûa chính ñieàu gì coù theå ñeå mang laïi nieàm vui soáng cho keû mình nôi taát caû.

khaùc, bôûi vì giôø ñaây nhöõng noãi khoå aáy cuõng chính laø cuûa baûn thaân ta, vaø nhöõng nieàm vui ta coù theå
taïo ra cho baát cöù ai cuõng chính laø cho baûn thaân Hoa tra ùi vö ôøn thieàn
mình. Cuõng vì theá maø ta caûm thaáy töï mình cuõng Nhö ñaõ noùi, söï thöïc haønh thieàn quaùn mang vui khi ngöôøi khaùc coù ñöôïc nieàm vui. Chuùng ta ñeán cho chuùng ta söï an oån vaø nieàm vui soáng chaân cuõng deã daøng tha thöù vì trong loøng ta khoâng coøn thaät. Söï an laïc ñoù ñöôïc theå hieän cuï theå baèng coù nhöõng thaønh kieán vaø haän thuø, coá chaáp. Ta coù nhöõng chuyeån hoùa noäi taâm voâ cuøng saâu saéc, giuùp theå buoâng xaû taát caû maø khoâng caàn naém giöõ baát cöù cho chuùng ta tieáp caän vôùi cuoäc soáng haøng ngaøy, vôùi gì cho rieâng mình, bôûi vì ta khoâng coøn thaáy coù moät moïi ngöôøi vaø moïi vieäc moät caùch ñaày tænh taùo vaø caùi ta nhoû nhoi ñeå phaûi vun ñaép, baûo veä...

yeâu thöông.

Khi chuùng ta thaáy trong loøng mình ngaøy caøng Tueä giaùc ñaït ñöôïc baèng thieàn quaùn naûy sinh phaùt trieån nhöõng ñöùc tính nhö theá, chuùng ta bieát cuøng luùc vôùi loøng yeâu thöông, bôûi vì chuùng ta nhaän laø mình ñang ñi ñuùng höôùng treân con ñöôøng thieàn 144

145

Soáng thieàn

Hoa traùi vöôøn thieàn
taäp, bôûi vì ñoù chính laø nhöõng hoa traùi cuûa vöôøn thieàn.

Tuy raèng coù nhöõng möùc ñoä khaùc nhau qua thôøi gian thöïc haønh, nhöng söï an laïc maø baïn ñaït ñöôïc baèng thieàn quaùn khoâng bao giôø laø moät keát quaû höùa heïn trong töông lai. Neáu baïn hieåu ñuùng vaø laøm ñuùng, baïn phaûi coù ñöôïc söï an laïc ngay trong hieän taïi, ngay trong quaù trình thieàn quaùn cuûa baïn.

Cuoäc soáng döôùi aùnh saùng chaùnh nieäm bao giôø cuõng laø moät cuoäc soáng nhieäm maàu maø moãi moät söï vieäc duø nhoû nhoi ñeàu laø nguoàn vui baát taän cho chuùng ta. Chæ caàn baïn thaép leân ngoïn ñeøn chaùnh nieäm ñeå soi roïi vaøo cuoäc soáng, baïn seõ ñöôïc an laïc.

Hôn theá nöõa, söï an laïc chæ coù theå ñaït ñeán trong hieän taïi naøy hoaëc laø seõ khoâng bao giôø coù ñöôïc. Vì theá, khi baïn thöïc haønh thieàn quaùn vaø khoâng ñaït ñöôïc söï an oån vaø nieàm vui soáng, baïn caàn phaûi xem xeùt laïi ngay caùch hieåu vaø caùch laøm cuûa mình.

146

147
thay lôøi keát

Nhöng ñoäng cô maïnh meõ nhaát ñaõ thuùc ñaåy vieäc hình thaønh taäp saùch naøy chính laø nhöõng ñieàu thay lôøi keát
maét thaáy tai nghe cuûa baûn thaân taùc giaû. Qua nhieàu naêm laøm coâng vieäc giaûng daïy Anh ngöõ, ñöôïc Cho duø ñaõ phaân vaân löôõng löï raát laâu tröôùc thöôøng xuyeân tieáp xuùc vôùi lôùp treû, ngöôøi vieát ñaõ khi thöïc söï baét tay vaøo vieát taäp saùch naøy, toâi raát caûm nhaän ñöôïc noãi khaùt khao cuõng nhö nhu caàu vui möøng laø cuoái cuøng roài noù cuõng ñaõ ra ñôøi.

thieát yeáu cuûa caùc em veà moät höôùng ñi laønh maïnh Trình baøy moät vaán ñeà voán khoâng theå trình baøy trong cuoäc soáng. Taäp saùch naøy ra ñôøi nhö moät tình ñöôïc baèng ngoân ngöõ, toâi töï bieát nhöõng giôùi haïn caûm chaân thaønh göûi ñeán caùc em, neân noù chaéc chaén nhaát ñònh trong coâng vieäc cuûa mình. Hôn theá nöõa, khoâng traùnh khoûi ñöôïc ít nhieàu khieám khuyeát döôùi söï haïn cheá veà maët chuû quan nôi trình ñoä kieán thöùc maét nhìn cuûa caùc baäc toân tuùc, tröôûng thöôïng.

cuûa baûn thaân ngöôøi vieát cuõng laø moät ñieàu khoâng Ngöôøi vieát ghi laïi nhöõng doøng naøy laø ñeå thaønh theå phuû nhaän. Vì theá, toâi ñaõ khoâng sao traùnh khoûi thaät nhaän loãi cuøng caùc vò.

nhieàu laàn coù yù ñònh töø boû vieäc vieát ra taäp saùch, vì Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, nhöõng baøi giaûng coù phaàn naøo khoâng ñöôïc töï tin laém vaøo khaû naêng veà thieàn ñöôïc phoå bieán raát roäng raõi qua caùc hình dieãn ñaït cuûa chính mình.

thöùc thu baêng cuõng nhö in aán... Ñieàu naøy giuùp cho Tuy nhieân, söï thoâi thuùc maø toâi khoâng sao nhieàu ngöôøi bieát ñeán thieàn hôn, nhöng ñoàng thôøi cöôõng laïi ñöôïc laø nieàm mong öôùc ñöôïc chia seû cuõng coù moät vaøi taùc duïng khoâng hay cuûa noù. Thay nhöõng kinh nghieäm töï thaân cuûa mình vôùi nhöõng vì ñöôïc tieáp thu troïn veïn, coù trình töï hôïp lyù nhö taâm hoàn ñoàng caûm cuõng nhö mang laïi ñoâi chuùt lôïi trong moät khoùa hoïc, nhöõng ngöôøi chæ tình côø ñöôïc laïc cho nhöõng ngöôøi vöøa taäp teãnh tìm ñeán vôùi nghe moät vaøi ñoaïn baêng, hoaëc ñoïc qua moät vaøi baøi thieàn. Veà phaàn naøy, toâi laïi heát söùc töï tin vì bieát giaûng... – taát nhieân laø khoâng coù söï choïn loïc hôïp lyù raèng nhöõng kinh nghieäm baûn thaân laø khoâng ai

– seõ coù moät caùi nhìn raát meùo moù veà thieàn. Trong gioáng ai, vaø vieäc ñöôïc chia seû ñoâi ñieàu veà kinh caùc em treû tuoåi maø toâi ñaõ töøng tieáp xuùc, coù moät soá nghieäm cuûa ngöôøi khaùc khoâng bao giôø laø quaù thöøa khoâng ít rôi vaøo choã sai laàm cöïc kyø nghieâm troïng.

cho nhöõng ai muoán chuyeân taâm reøn luyeän.

Moät trong nhöõng sai laàm phoå bieán thöôøng gaëp 148

149

Soáng thieàn
thay lôøi keát
nhaát laø söï phaûn baùc caùc hình thöùc leã baùi, tu taäp chuùng ta giaûm nheï ñi côn khaùt chaùy boûng trong truyeàn thoáng trong khi noäi löïc baûn thaân chöa thöïc ngöôøi. Moät ñoâi ñieàu trình baøy ôû ñaây chaéc chaén laø söï ñaït ñöôïc gì caû!

khoâng coù tính caùch sieâu vieät hay toaøn dieän, nhöng chuùng ñöôïc ñöa ra vôùi tính caùch thieát thöïc, deã hieåu Ñeå phaù boû nhöõng nhaän thöùc sai laàm cuûa caùc vaø deã thöïc haønh. Phöông chaâm cuûa ngöôøi vieát laø coá em, roõ raøng laø khoâng gì baèng trình baøy vôùi caùc em gaéng – trong phaïm vi khaû naêng dieãn ñaït cuûa mình moät kieán thöùc coù tính caùch heä thoáng, deã hieåu, cho

– trình baøy duø raát ít nhöng haïn cheá nhöõng gì coù duø coù theå laø chöa ñöôïc ñaày ñuû troïn veïn. Ñoù cuõng laø theå daãn ñeán söï leäch laïc, sai laàm.

moät trong nhöõng suy nghó cuûa ngöôøi vieát khi hình thaønh taäp saùch naøy.

Vì theá, nhöõng hieåu bieát veà thieàn ñöôïc trình baøy ôû ñaây laø nhöõng gì maø ngöôøi vieát ñaõ töï thaân Thieàn nhö moät doøng suoái maùt, ngöôøi bôi loäi nhaän hieåu ñöôïc töø nhöõng ngöôøi ñi tröôùc vaø ñoái trong ñoù coù theå töï caûm nhaän ñöôïc söï maùt meû khoûe chieáu qua kinh nghieäm baûn thaân cuûa mình. Nhö khoaén maø khoâng ai khaùc coù theå moâ taû cho mình vaäy, ñieàu maø ngöôøi vieát thöïc söï mong muoán laø qua hieåu ñöôïc. Tuy nhieân, trong doøng suoái aáy cuõng coù taäp saùch naøy, moät ñoäc giaû vöøa môùi ñeán vôùi thieàn khoâng ít nhöõng ñaù ngaàm, vöïc xoaùy... maø chuùng ta cuõng coù theå nghieàn ngaãm ñeå töï mình theå nghieäm coù theå deã daøng gaëp phaûi hieåm nguy neáu nhö khoâng vaø thu haùi ñöôïc ít nhieàu nhöõng hoa traùi thaät söï bieát tröôùc ñeå ñeà phoøng, traùnh neù. Vì theá, moät vaøi trong vöôøn thieàn maø khoâng sôï laïc böôùc vaøo röøng kinh nghieäm cuûa ngöôøi ñi tröôùc truyeàn ñaït laïi bao raäm hieåm nguy, taêm toái.

giôø cuõng coù nhöõng giaù trò nhaát ñònh giuùp cho ngöôøi môùi ñeán vôùi thieàn coù theå traùnh ñöôïc nhieàu sai laàm, Thieàn khoâng phaûi laø moät moân hoïc mang tính vaáp vaùp.

caùch trang trí hoaëc ñeå laøm giaøu theâm cho kieán thöùc cuûa chuùng ta. Thieàn laø moät coâng cuï ñeå chuùng Taäp saùch naøy khoâng coù tham voïng – vaø chaéc ta söû duïng trong vieäc laøm ñeïp hôn cho ñôøi soáng chaén laø khoâng theå – trình baøy troïn veïn veà moät cuûa chính mình cuõng nhö moïi ngöôøi chung quanh.

chuû ñeà voán laø roäng lôùn vaø ñoøi hoûi söï coáng hieán cuûa Moät khi chuùng ta chöa thaáy ñöôïc nhöõng coâng naêng caû moät ñôøi ngöôøi ñeå coù theå thaät söï naém vöõng. Tuy thieát thöïc cuûa thieàn trong cuoäc soáng, thieàn seõ chöa nhieân, duø chæ moät nguïm nöôùc maùt cuõng coù theå giuùp 150

151

Soáng thieàn
thay lôøi keát
phaûi laø thieàn. Ngöôïc laïi, moät khi thieàn thöïc söï taám thaân “troùi gaø khoâng chaët” cuûa toâi phaûi caùng ñöôïc ñöa vaøo trong cuoäc soáng, nhöõng hoaøn caûnh ñaùng nhöõng coâng vieäc naëng neà cuûa vieäc khai phaù, khaéc nghieät seõ chæ caøng laøm phaùt huy taùc duïng cuûa troàng troït... quaû thaät khoâng deã daøng chuùt naøo.

thieàn thay vì laø ngaên trôû noù.

Thaät may maén thay, chính ñaây laïi laø giai ñoaïn toâi thöïc haønh thieàn taäp moät caùch tinh caàn nhaát. Vaø Vaøo nhöõng naêm cuoái cuûa thaäp nieân 1970, voán giôø ñaây nghó laïi, quaû thaät cuõng ít khi coù ñöôïc lieáng tri thöùc khoâng kieám noåi ngaøy ba böõa côm nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi töông töï neáu xeùt theo yù ñaïm baïc cho baûn thaân vaø gia ñình, toâi ñaõ laën loäi nghóa ñeå phaùt huy caùc taùc duïng cuûa vieäc taäp thieàn.

tìm ñeán moät vuøng hoang vu heûo laùnh ñeå phaù röøng laøm raãy. Khu saûn xuaát roäng hôn 2 heùc-ta cuûa toâi Trong gian nhaø ñôn sô döïng leân toaøn baèng naèm loït haún trong vuøng röøng raäm chöa khai phaù, nhöõng vaät lieäu töï kieám ñöôïc, toâi coù moät caên gaùc neân muoán tieáp xuùc vôùi “theá giôùi beân ngoaøi” toâi phaûi nhoû baèng nhöõng taám tre ñan gheùp treân nhöõng theo moät con ñöôøng moøn nhoû xuyeân röøng maø môùi thaân caây ñaø ñeå nguyeân khoâng baøo chuoát. ÔÛ vò trí khoaûng hôn 4 giôø chieàu ñaõ khoâng coøn ñuû aùnh saùng cao nhaát cuûa coät nhaø, gaàn saùt maùi, toâi treo moät maët trôøi. Löông thöïc toái thieåu ñöôïc “tieáp teá” qua töôïng Phaät nhoû baèng giaáy, vaø ñoâi maét hieàn töø cuûa con ñöôøng naøy moãi thaùng moät laàn vaø hoaøn toaøn ngaøi töø treân aáy nhìn xuoáng ngay taám saøn tre laø khoâng coù nhöõng thöù maø chuùng ta thöôøng goïi laø nôi toâi thieàn taäp moãi ngaøy vaø nieäm Phaät.

“nhu yeáu phaåm”. Ngöôøi haøng xoùm gaàn nhaát ôû caùch Maëc duø coâng vieäc trong ngaøy heát söùc cöïc nhoïc toâi 2 ki-loâ-meùt, vaø cuõng laø ngöôøi chuû gieáng nöôùc vaø vieäc aên uoáng thieáu thoán, kham khoå, toâi duy trì maø toâi caàn söû duïng trong nhöõng naêm ñaàu. Nhöõng ñöôïc söùc khoûe moät caùch kyø laï vaø töï mình luoân caûm ngaøy vaøo muøa möa, khi löôïng nöôùc möa höùng ñöôïc thaáy thanh thaûn, vui soáng. Nhöõng buoåi chieàu khi töø maùi nhaø ñuû ñeå söû duïng, coù khi trong caû thaùng maët trôøi xuoáng thaáp veà phía xa treân nhöõng raëng trôøi toâi khoâng nhìn thaáy boùng daùng cuûa baát cöù moät tre röøng coøn raäm raïp, toâi ngoài yeân tröôùc saân nhaø ai khaùc ngoaøi chính mình.

laëng ngaém ñeå caûm nhaän taát caû veû ñeïp traàm laéng Giai ñoaïn naøy ñaày gian khoå, thieáu thoán so vôùi cuûa thieân nhieân yeân tónh quanh mình vaø töï chieâm cuoäc soáng trong nhöõng naêm tröôùc ñoù. Hôn theá nöõa, nghieäm veà nhöõng kinh nghieäm baûn thaân. Chính 152

153

Soáng thieàn
thay lôøi keát
trong giai ñoaïn naøy maø toâi ñaõ caûm nhaän ñöôïc moät ñaõ gaët haùi ñöôïc qua kinh nghieäm töï thaân cuûa ñieàu saâu saéc: nhöõng tieän nghi vaät chaát duø coù theå
mình. Vaø cuõng thaønh thaät maø noùi, söï öu aùi maø caùc mang laïi cho chuùng ta söï thoaûi maùi deã chòu ñeán baïn daønh cho taäp saùch aáy ñaõ laø nguoàn ñoäng löïc ñaâu ñi chaêng nöõa, cuõng khoâng bao giôø coù theå laø thuùc ñaåy cho söï hình thaønh cuûa taäp saùch naøy.

tieàn ñeà quyeát ñònh cho moät taâm hoàn thaät söï an oån, Giôø ñaây, khi taäp saùch ñaõ vieát xong, coù theå laø thanh thaûn vaø vui soáng.

vaãn coøn coù nhöõng sai soùt nhaát ñònh, ngöôøi vieát vaãn Nhieàu naêm ñaõ troâi qua keå töø nhöõng ngaøy hy voïng laø noù coù theå mang laïi ñoâi chuùt lôïi laïc cho thaùng aáy, nhöõng kinh nghieäm taâm linh maø toâi nhöõng ai thöïc loøng muoán ñeán vôùi thieàn. Ñieàu cuoái thaät söï neám traûi ñaõ trôû thaønh haønh trang maø toâi cuøng muoán noùi ôû ñaây laø, duø ñöôïc trình baøy theo mang theo veà cuoäc soáng phoá thò. Moãi khi phaûi ñoái caùch naøo ñi nöõa thì nhöõng kieán giaûi veà thieàn vaãn maët vôùi nhöõng khoù khaên trong cuoäc soáng, toâi luoân chæ laø kieán giaûi. Mong raèng ngöôøi hoïc luoân ghi nhôù caûm thaáy moät söï vöõng chaõi vaø töï tin trong nhaän ñieàu aáy ñeå ñöøng baùm víu nôi ngoùn tay maø khoâng thöùc cuõng nhö trong öùng xöû. Duø töï bieát quaù trình nhìn thaáy ñöôïc maët traêng troøn saùng ñeïp treân baàu thöïc haønh cuûa mình chöa ñaùng keå vaøo ñaâu, nhöng trôøi trong xanh bao la.

kinh nghieäm baûn thaân cho toâi thaáy ñöôïc raèng ngöôøi ta coù theå nhaän ñöôïc nhöõng ích lôïi cuûa vieäc thieàn taäp ngay töø luùc khôûi ñaàu – nguïm nöôùc ñaàu

° ° °
tieân ñaõ coù taùc duïng giaûm nheï côn khaùt, cho duø vaãn laø chöa ñuû.

Caùch ñaây ít laâu, khi toâi cho xuaát baûn taäp saùch moûng nhan ñeà “Haïnh phuùc laø ñieàu coù thaät”, moät soá baïn beø thaân höõu ñaõ baøy toû söï ngaïc nhieân veà tính chaát “ñôn sô nhöng voâ cuøng saâu saéc” – xin laëp laïi nguyeân vaên – cuûa nhöõng gì toâi trình baøy trong ñoù.

Thaønh thaät maø noùi, ñoù cuõng chính laø nhöõng gì toâi 154

155

Soáng thieàn

MUÏC LUÏC
thay lôøi töïa..................................................... 5

CHÖÔNG I

CUOÄC SOÁNG NHIEÄM MAÀU .......................... 11

Thöû nhìn vaøo cuoäc soáng .............................. 11

Vaø quay laïi vôùi chính mình ........................ 14

Söï laéng ñoïng tö töôûng ................................. 17

Tænh thöùc vaø nhaän bieát ............................... 19

Tuy hai maø moät ........................................... 25

Saùng vaø toái ................................................... 30

Thaân taâm thöôøng an laïc ............................. 34

Thôøi gian vaø cuoäc soáng................................ 36

Soáng trong moãi vieäc laøm ............................. 39

Hieän thaân cuûa söï tænh thöùc......................... 42

Nhòp ñieäu cuûa cuoäc soáng.............................. 44

156

157

Soáng thieàn

MUÏC LUÏC

Ñieàu naøo quan troïng hôn ............................ 46

CHÖÔNG III

Thieàn ñeå tænh thöùc....................................... 54

TAÂM VAØ CAÛNH ............................................ 113

Chæ quaùn vaø ñònh tueä................................... 59

Taâm vaø ñoái töôïng cuûa taâm ........................ 113

Coâng phu thieàn taäp ..................................... 66

Ñaäp tan moïi khaùi nieäm............................. 122

Coâng aùn thieàn .............................................. 69

Thieàn quaùn vaø taâm töø bi ........................... 126

Tình thöông chaân thaät laø bình ñaúng ....... 129

CHÖÔNG II

Töï giaùc giaùc tha ......................................... 133

THÖÏC HAØNH THIEÀN QUAÙN ........................ 78

Moâi tröôøng toát ñeïp ...................................... 78

CHÖÔNG IV

Chaát lieäu cho ñôøi soáng ................................ 82

SOÁNG THIEÀN ............................................... 137

Chuû theå vaø ñoái töôïng................................... 86

Thieàn chính laø cuoäc soáng .......................... 137

Vöôït qua giôùi haïn ........................................ 87

Thôøi gian vaãn laø caàn thieát ........................ 140

Tri thöùc vaø tueä giaùc ..................................... 92

Ñoái töôïng thieàn quaùn ................................ 142

Hieåu vaø bieát ................................................. 98

Hoa traùi vöôøn thieàn................................... 144

Ai bieát? ....................................................... 102
thay lôøi keát................................................. 148

Ai laøm? ....................................................... 105

Bieát ñeå laøm gì? .......................................... 108

158

159