Ebook này được chế tạo với mục đích phi lợi nhuận, thuần túy là món quà mình dành để bày tỏ sự ngưỡng mộ và kính trọng đối với nhà văn Hồ Anh Thái. Mong rằng qua đây các bạn sẽ hiểu thêm, biết thêm về con người cũng như sự nghiệp của Hồ Anh Thái – một nhà văn có vị trí lớn trong văn học hiện đại Việt Nam ngày nay.

Ebook : Tuyển tập tryện ngắn

Tác giả : Hồ Anh Thái

Sưu tầm, giới thiệu và làm ebook : jackreacher1994

Nguồn : http://vi.wikipedia.org/wiki/ , http://evan.vnexpress.net/News/Home/ , http://www.tin247.com/ , http://vietbao.vn/ , http://www.thotre.com/luutru/index.php , http://my.opera.com/community/ , http://daibieunhandan.vn/default.aspx , vn thư quán , http://gsm.vn/content/ , http://www.thanhvinh.net/quantro

Ngày : 2 - 1 - 2011

Mục lục

I. Tác giả

II. Tác phẩm

1. Bãi tắm

2. Bốn khúc của một bản tình ca

3. Trời vẫn nắng suốt đêm

4. Cây hoàng lan hóa thành cây si

5. Tin thật lòng

6. Thi nhân

7. Sắp đặt

8. Chợ

9. Tiếng thở dài qua rừng kim tước

10. Hàng xóm ở Seattle

11. Phòng khách

12. Mây mưa mau tạnh

13. Hà Nội, con thuyền, phù sa

14. Đi khỏi thung lũng mới đến nhà

15. Bến Ôsin

16. Anh xe ôm một chặng đường

17. Báo

18. Chín Triệu, Ba Triệu, Hai Triệu và Bóng Rổ

19. Gương chiếu hậu, đô thị, mùi xoa

20. Món tái dê

21. Người đứng một chân

22. Những cuộc kiếm tìm

23. Nói bằng lời của mình

24. Rác và yêu

25. Sông cạn

26. Tờ khai visa

27. Trại cá sấu

28. Trắng trước đỏ sau

III. Dư luận

1.     Nhà văn Hồ Anh Thái yêu vẻ cô đơn của mình

2.     Hồ Anh Thái và những quan niệm về văn chương

3.     Nhà văn Hồ Anh Thái và nhân duyên với nước Ấn

4.     Hồ Anh Thái:‘Nhà văn đích thực phải tử tế’

5.     Một chiêm nghiệm ‘cõi người’ của Hồ Anh Thái

______________________

I. Tác giả

Hồ Anh Thái sinh ngày 18 tháng 10 năm 1960 tại Hà Nội. Nguyên quán ông ở Nghệ An. Ông theo học bậc Đại học ngành Quan hệ Quốc tế. Sau khi tốt nghiệp, ông tham gia viết báo và làm công tác ngoại giao ở nhiều quốc gia Âu- Mỹ, đặc biệt là Ấn Độ. Giỏi ngoại ngữ, ông là một nhà ngoại giao, nhà nghiên cứu Ấn Độ, giảng viên. Hiện nay ông là Tiến sĩ ngành Văn hóa phương Đông, công tác tại Bộ Ngoại giao Việt Nam.

Khởi nghiệp viết văn, Hồ Anh Thái nổi lên như một hiện tượng, với giọng văn trẻ trung, tươi mới, về đời sống thanh niên, sinh viên với những cuộc phiêu lưu, những khát khao khám phá đời sống. Những tác phẩm tiêu biểu của ông thời gian này được biết đến là "Trong sương hồng hiện ra", "Người và xe chạy dưới ánh trăng", "Người đàn bà trên đảo", truyện ngắn "Món tái dê", "Chàng trai ở bến đợi xe"...

Đầu những năm 1990, sau nhiều năm nghiên cứu và làm việc ở nhiều nước Âu - Mỹ, đặc biệt là 6 năm tại Ấn Độ, ông trở lại trên văn đàn với những chùm truyện ngắn độc đáo, hài hước mà thâm trầm về Ấn Độ: "Người đứng một chân", "Người Ấn", 'Tiếng thở dài qua rừng kim tước", "Cuộc đổi chác"...

Từ năm 2000, ông có những tác phẩm được đánh giá cao và gây tranh luận như "Cõi người rung chuông tận thế", "Tự sự 265 ngày", "Bốn lối vào nhà cười", "Mười lẻ một đêm"... Cũng trong năm 2000, ông được bầu là chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội.

Năm 2007, ông trở lại với đề tài Ấn Độ bằng tiểu thuyết "Đức Phật, nàng Savitri và tôi". Đây là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của văn học Việt Nam tái hiện chân dung Đức Phật thông qua một cốt truyện hấp dẫn, một văn phong giản dị, một đa cấu trúc có hiệu quả mở rộng chiều kích không gian và thời gian. Sách của ông thường được phát hành với số lượng lớn và đã được dịch ra hơn 10 ngôn ngữ, trong đó có tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Thụy Điển...

Các tác phẩm:

Chàng trai ở bến đợi xe (1985)

Phía sau vòm trời (1986)

Vẫn chưa tới mùa đông (1986)

Người và xe chạy dưới ánh trăng (1987)

Người đàn bà trên đảo (1988)

Những cuộc kiếm tìm (1988)

Mai phục trong đêm hè (1989)

Trong sương hồng hiện ra (1990)

Mảnh vỡ của đàn ông (1993)

Người đứng một chân (1995)

Lũ con hoang (1995)

Tiếng thở dài qua rừng kim tước (1998)

Họ trở thành nhân vật của tôi (2000)

Tự sự 265 ngày (2001)

Cõi người rung chuông tận thế (2002)

Bốn lối vào nhà cười (2005)

Đức Phật, nàng Sivitri và tôi

Mười lẻ một đêm (2006)

Namaskar! Xin chào Ấn Độ (2008)

Hướng nào Hà Nội cũng sông (2009)

Giải thưởng:

Giải thưởng truyện ngắn 1983-1984 của báo Văn nghệ (truyện Chàng trai ở bến đợi xe).

Giải thưởng văn xuôi 1986-1990. của Hội Nhà văn Việt Nam và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (tiểu thuyết Người và xe chạy dưới ánh trăng).

Giải thưởng văn học 1995 của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam (tập truyện ngắn Người đứng một chân).

Hồ Anh Thái đã góp phần tạo nên một động hình ngôn ngữ mới và giọng điệu văn xuôi khác hẳn so với văn xuôi 1945-1975. Thông điệp của Hồ Anh Thái mang đến không hiện ra lộ liễu mà toát lên từ tình thế, qua các biểu tượng thấm đầy chất ảo.

II. Tác phẩm

1. Bãi tắm

Cô ngồi giữa. Xung quanh cô là lũ trẻ con cái những người cùng cơ quan. Một lát sau thì lâu đài bằng cát ở giữa. Xung quanh là cô và lũ trẻ. Hì hục xây đắp bằng cát ẩm. Trên cát ẩm. Sóng biển ngấp nghé đe dọa xóa sạch thành quả của đám người ngây thơ. Cả cháu và cô sắp được bài triết học sơ khai đầu đời về lâu đài trên cát.

Cô đầu đời thật. Hai mươi tuổi vừa tốt nghiệp, cháu của một người quen của vợ của thủ trưởng của cơ quan, thủ trưởng cơ quan ở cái thế nhất thiết nên nhận. Con gái ngày nay không ai dạy nữ công gia chánh. Mỗi ngày một người trực phòng, chỉ việc đến sớm đun nước, pha trà cho cả phòng uống. Hôm nào phiên cô thì đến muộn, hồn nhiên: Cháu ngủ quên. Hồn nhiên khác: Cháu bị tắc đường. Hồn nhiên nữa, có đến sớm cũng không rửa chén đun nước: Cháu không uống chè, báo người ta viết uống chè hại tim đấy các anh các chị các chú các bác ạ.

Đầu giờ buổi sáng, cô huỳnh huỵch đôi giầy bánh mì xách túi đến rồi ra đứng chắn trước lối ra vào cửa mở toang, tận dụng làn gió trời thổi vào qua hành lang và luồng gió điều hòa nhiệt độ thốc từ trong ra. Nghiên cứu viên Một cảm thán: Chao ôi cơn gió cái. Nghiên cứu viên Hai bẻ vần: Cô kia mặc lụa Hà Đông, đứng ra trước gió tôi trông rõ ... rồi. Đến thế vẫn đứng nguyên trước cửa không hiểu gì. Hồn nhiên.

Khi cô vắng mặt trong phòng, nghiên cứu viên Hai gật gù, đúng là nhìn rất rõ, đùi đĩa tươm ra phết. Nghiên cứu viên Một vẫn cảm thán: Nhưng mà hôi lách cực kỳ. Nghiên cứu viên Ba lúc này mới nhảy vào giữa cuộc hội thảo: Ngày trước tớ cũng hôi lách, may mà tìm đúng thuốc. Cả phòng mười bốn người thì tám người buột miệng đồng thanh: Thuốc gì? Chỉ một câu mà làm những tám người phải tự thú lúc bình minh.

Kết thúc hội thảo người ta đi đến nghị quyết, từ này mùi hành tây ủng ủ trong đống rác nhiệt đới trước những cổng chợ được mã hóa thành thỏ lon (thỏ lon = hôi lách). Chữ thỏ lon hợp với một cô gái hồn nhiên hơn.
Rồi cô Thỏ Lon được bầu vào công đoàn. Ở cơ quan nào khác được bầu vào công đoàn là niềm vinh quang. Cô Thỏ Lon được bầu ở đây là để rèn luyện lao động và rèn luyện tính hồn nhiên. Cô rèn luyện bằng cách cửu vạn cho ông chánh và chị phó công đoàn. Đi công tác đường xa với thủ trưởng, cô nôn ọe rũ rượi trong xe hơi. Đến nơi thì anh lái xe đẹp giai phải nhảy vội đi thay quần áo vì bị cô nôn vào. Thủ trưởng thì phải mở cửa xe cho cô nhân viên, thủ trưởng phải đỡ cho nhân viên ra khỏi xe, thủ trưởng phải xách cặp xách dép cho nhân viên.
Thế rồi công đoàn tổ chức đi biển bốn ngày, đặc biệt khuyến khích đám mầm non trước khi vào năm học mới. Cô Thỏ Lon phải đối đi xe, nhưng không ai ủng hộ phương án của cô đi tàu hỏa. Đổi lại với hai mươi bốn con người trên xe phải chịu thua mình cô chịu hít bụi đường xa vì cô đòi mở cửa sổ tắt điều hòa.
Đến bãi tắm cô Thỏ Lon mới lấy lại được sinh khí công đoàn. Cô giật bằng được hai đứa con của Nghiên cứu viên Hai khỏi tay mẹ và bà ngoại của chúng. Bà già mặc áo tắm hoa cúc, tóc bạc phơ như ma nữ đầu bạc đành thả hai đứa trẻ ra, chuyển sang dắt tay bà con gái như một củ tam thất lùn chạy xuống giỡn sóng. Cô Thỏ Lon rồng rắn toàn bộ sáu đứa trẻ đi xây lâu đài trên cát, vẫn chưa thôi lẩm bẩm ra đến đây mà vẫn nhà nào riêng nhà ây thì tan cả công đoàn.

Nghiên cứu viên Hai nhìn theo vợ và mẹ vợ tâng tâng nhảy sóng, lại nhìn hai đứa con trong nhóm xây cát. Nháy mắt: Cô đúng, ra biển mà cứ mỗi nhà một cụm thì ở nhà mà cụm cho xong, còn gì là tập thể. Anh ta nói vậy nhưng không xuống tắm, vẩn vơ trên bãi tắm đầy người. Quần soóc cây dừa.

Quần soóc cây dừa ở bãi tắm là tiện nhất. Muốn tắm thì cứ thế mà nhúng, cần gì phải quần bơi. Không tắm thì cứ khô quần lang thang trên bãi biển. Rộng rãi mát mẻ, lại là quần chun dễ tụt. Chả khó khăn như quần soóc có cạp luồn dây lưng được.

Cũng vẫn quần soóc cây dừa, Nghiên cứu viên Hai quay về nhà nghỉ nhập vào nhóm tá lả. Nhóm này ra biển chỉ để tá lả, tá lả thay cho tắm biển, tá lả đến mức cứ một tiếng lại đi đổ gạt tàn một lần. Văn hóa may rủi có tá lả là đỉnh cao của một chặng tiếp sức từ chắn, tiến lên, ba cây, cho đến bây giờ là tá lả. Văn hóa bình dân bây giờ có tá lả là hình thức giải trí khắp nơi nơi. Mấy ngày ở biển, đám công chức tá lả suốt ngày tá lả thâu đêm. Mười hai giờ đêm còn bị vợ mò sang gọi về đi ngủ, Nghiên cứu viên Hai mắt vẫn không rời quân bài: Tạm ứng lúc trưa rồi, còn đòi gì nữa, về cho con nó ngủ đi. Vợ ngồi ám được hơn một tiếng không chịu nổi phải ngúng nguẩy bỏ về mách mẹ. Tất nhiên bà ma nữ đầu bạc, hay như ông con rể thường gọi là bà Bạch Cốt Tinh, cũng chỉ an ủi con gái đôi câu. Rồi bà lại chìm tiếp vào cơn mơ đang chụp ảnh trên bãi biển, chiếc áo tắm đã đổi sang màu hoa đào.

Mỗi ngày tắm biển hai lần, hai ngày là bốn lần, cộng thêm hai lần của ngày đầu và ngày cuối, tổng cộng là sáu lần. Sáu lần bà Bạch Cốt Tinh thay sáu cái áo, sáu màu sáu đi-dai khác nhau. Gã thợ ảnh bám theo bà ăn theo vào sáu lần áo tắm mười lăm kiểu ảnh. Gã cũng quần soóc cây dừa, áo phông Kiss Me đeo huy hiệu thương binh tróc sơn, gặp khách nào cũng bảo mình thuộc diện chính sách. Mấy bà bán quán thì bảo chính sách gì nó, nó có tiền sử động kinh, cả đời nó chẳng đi ra khỏi hiệu ảnh tầm nhìn xa trên mười ki lô mét, ảnh viện của nó ngay đằng sau cây dừa cụt ngọn kia kìa. Ảnh viện của gã có hai cái phông. Một là đứng che nón nghiêng nghiêng bên cây liễu Bờ Hồ, xa xa có Tháp Rùa đền Ngọc Sơn cầu Thê Húc. Một nữa ngồi ghế xích đu trước tòa lâu đài cột đá trắng Hy Lạp. Bao giờ giơ máy lên gã cũng hét như đại đội trưởng thúc quân xông lên quyết tử. Bà Bạch Cốt Tinh cũng bị gã thúc như thế. Hân hoan đi. Mơ màng đi. Âm u đi. Rồi gã cũng chẳng thèm đếm xỉa đến tuổi tác của bà, gã hét như thể với những cặp tình nhân vừa là tình cuối vừa là tình đầu. Đằm thắm đi. Lả lơi đi. Lãng mạn đi. Bà con gái thấy mẹ rộn ràng quá cầm lòng không được cũng chạy tới đòi chụp. Chụp riêng hẳn hoi một mình củ tam thất. Chỉ có một kiểu chụp chung cho mẹ khỏi phật lòng. Mọi rắc rối bắt đầu từ mấy kiểu ảnh này.

Cô Thỏ Lon và sáu đứa trẻ vẫn mải mê xây lâu đài trên cát. Trò chơi này cũng như đánh bạc, càng thua càng ham. Hôm sau ra bãi biển, thấy thành quả của mình đã bị sóng xóa sạch không còn một dấu vết, cô cháu lại hùng hục lao vào xây mới. Cô Thỏ Lon bắt đầu linh cảm rằng muốn được lòng công đoàn viên thì phải yêu con cái họ. Chuyến đi này của công đoàn mà tốt thì mới gây dựng được uy tín ban đầu cho cô.

Thằng con bé của Nghiên cứu viên Hai đang cắm những vỏ ốc trang trí cho lâu đài, bất chợt dừng tay. Nó mổ mổ con ốc giáo dài như một cái tẩu thuốc về phía ngực cô, thản nhiên đòi cho cháu sờ ti cô một cái. Thằng anh ngượng, mắng át, mày im đi. Thế là thằng bé sáu tuổi gào lên đòi sờ ti. Thằng anh đạp cho thằng em một cái, thanh minh, ngày nào cũng thế đấy, cứ năm giờ chiều là nó đòi sờ ti. Có hôm mẹ cháu bận, bà cháu đi đón thay, giữa đường nó cứ gào lên đòi, bà cháu cố đạp xe về nhà cho nhanh mà cũng chẳng được. Cuối cùng bà cháu đành phải xuống xe, che nón cho nó sờ ti mới thôi khóc. Thằng anh mới mười tuổi mà đã biết kể chuyện cho cô Thỏ Lon đỡ ngượng, khôn thế. Nhưng cô đỡ ngượng không có nghĩa là thằng em đỡ đòi. Nó dọa không chơi với cô nữa, nó sẽ bỏ đi tìm bà tìm mẹ để sờ. Nó không dọa, nó bỏ đi thật, chạy lao vào đám người chen chúc trên bãi. Cô Thỏ Lon phải chạy theo. Một lát sau hai cô cháu tung tăng trở lại. Cô Thỏ Lon thật khéo dỗ trẻ. Không tìm được bà và mẹ, nhưng thằng bé vui vẻ lắm.

Đến buổi chiều thứ ba thì hội xây nhà có nguy cơ tan rã. Củ tam thất băm bổ chay tới lôi xềnh xệch hai thằng con về. Chị ta nước mắt ngắn nước mắt dài đòi đi xe khách về Hà Nội ngay. Bà Bạch Cốt Tinh mới thay được năm cái áo tắm trong tổng số sáu áo, bà còn tiếc rẻ, bà tỉ tê mãi bà con gái mới nằm vật ra không dọa về nữa. Nhưng không cho hai đứa trẻ đi xây nhà ban ngày hát hò thiếu nhi buổi tối. Giờ ăn thì không ăn với cả đoàn. Không khéo chỉ một tay con mụ này mà công của công đoàn thành công cốc. Chánh phó công đoàn họp với cô Thỏ Lon, sau rốt cả ba người đến gặp củ tam thất. Người lớn giận dỗi gì nhau chúng tôi không cần biết, nhưng nên nhớ trong đoàn còn có trẻ con, chuyến đi này chủ yếu là cho trẻ con.

Bấy giờ củ tam thất mới sụt sùi kể chuyện. Chiều nay ở bãi tắm, gã thợ ảnh đem ảnh gã chụp buổi sách ra trả. Bà Bạch Cốt Tinh mừng rú, ảnh nào bà cũng đẹp hơn trẻ hơn. Củ tam thất thì càng xem ảnh càng tím tái cả người, chả còn chỗ nào mà tím tái hơn được nữa. Ảnh nào của chị ta cũng bị chụp hầu như ngược sáng, chỉ thấy một cái rễ cây bụ bẫm đen đen trên nền biển xanh lơ. Chị ta uất quá, dứt khoát không lấy ảnh, dứt khoát không trả tiền, mồm cứ nhai nhải ảnh xấu quá, xấu quá. Gã thợ ảnh uất hơn, ở thế cố cùng, gã quàng quạc. Mặt như mặt chó mà còn đòi ảnh đẹp. Câu này gã đã thành công rất nhiều lần với những cô gái trẻ dễ ngượng. Nhưng lần này không may cho gã. Nghiên cứu viên Hai không tắm nhưng đang loanh quanh gần đó, chen qua đám đông hiếu kỳ để xem thì hóa ra vợ mình. Một dịp tốt cho anh ta chứng tỏ tinh thần hiệp sĩ thấy sự bất bằng chẳng tha. Anh ta túm cổ áo gã thợ ảnh, chỉ dọa thôi, nhưng gã cứ leo lẻo, tao thuộc diện chính sách, tao bao nhiêu năm hy sinh xương máu, đừng động vào tao, tao mà lên cơn thì mày bỏ mẹ. Gã làm luôn. Gã trợn mắt lăn đùng ra cát, giẫy giẫy mấy cái, nhưng mồm khô khốc không sao sùi được tí bọt mép. Thấy không lên cơn động kinh được, gã lồm cồm bò dậy, đánh một đòn khác hẳn. Đừng tưởng tao đi chụp ảnh tao không biết gì, chúng mày xua vợ con ra biển, giả vờ lảng vảng ở gần rồi biến mất, chúng mày đi thuê phòng với mấy con mắt xanh mỏ đỏ một vài tiếng rồi quay lại. Cứ quần soóc cây dừa mà dễ tụt.

Phút chốc người ta quên bẵng gã thợ ảnh. Người ta tính ra có đến sáu mươi phần trăm đàn ông trên bãi tắm mặc quần soóc cây dừa hoặc kiểu dây chun như cây dừa. Củ tam thất rú lên khóc khi nhìn thấy rành rành hình vẽ trên cái quần chồng đang mặc. Lại nhớ anh ta hầu như bỏ mặc vợ đi tắm với mẹ vợ. Ba chị khác trong đoàn có chồng mặc cùng một loại quần soóc thì điềm đạm hơn, không khóc nấc lên, không giằng con về, không bỏ cơm chung với cả đoàn, nhưng sáng hôm sau ra tắm gỡ lần cuối thì cứ bắt chồng kè kè cầm tay cùng nhảy giỡn sóng. Nhảy tưng tưng mà mặt cứ nặng như đeo đá cho đến buổi chiều lên xe về Hà Nội.

Trên xe trở về chả ai nói gì với ai. Sáu lần tắm đã lấy hết sinh lực hào hứng. Bốn ngày tắm chung chơi chung ăn chung đã chán phè. Hiểu nhau hơn là nhờ những chuyến đi. Ngán nhau hơn cũng là vì những chuyến đi.

Các bà các chị dứt khoát đòi đóng cửa sổ bật điều hòa, không nhượng bộ như lượt đi nữa. Họ hiểu chỉ một mình cô Thỏ Lon chịu trận. Như thể bằng cách ấy họ đã trả đũa công đoàn bày ra chuyến đi này. Làm như công đoàn chỉ là cô Thỏ Lon. Làm như mọi chuyện rắc rối là từ cô Thỏ Lon mà ra cả.

Cô Thỏ Lon nôn ra một đống túi ni lông. Mắt lờ đờ, mí mắt sưng húp, tóc tai rũ rượi, cô lả lướt ngoẹo đầu nhắm mắt cho quên nỗi đường còn dài. Mấy đứa trẻ con bây giờ mới quay sang mời cô nước, vuốt tóc cho cô, bị mẹ chúng lườm nguýt. Thằng bé con nhà Nghiên cứu viên Hai nhìn ngực áo xộc xệch của cô Thỏ Lon rồi ngang nhiên tuyên bố: Con đã sờ ti cô Thỏ Lon rồi. Thằng anh hét lên: Mày im đi. Thằng em cáu kỉnh: Hai lần cơ. Em nói điêu em chết. Cô ấy cho mà. Củ tam thất giật thằng bé ngã ngửa sang ghế mình, phát vào đít nó mấy cái, hấm hứ lườm sang chồng: Con với cái, rõ rau nào sâu ấy.

Cả cháu cả cô đều khóc. Cháu khóc ré lên. Cô khóc âm thầm trong cơn say xe.

Bỗng rầm một cái. Chiếc xe đâm phải cái gì đó. Một vật cứng quật xuống nền đường, còn chiếc xe lạng sang bên phải, cắt xiên qua mép đường rồi mất thăng bằng. Rất từ từ nó nghiêng mình đặt sườn bên phải xuống bờ ruộng, lại đang đà lăn thêm cho nóc xe áp hẳn lên mặt ruộng, bốn bánh chổng lên trời.

Hai mươi bốn con người bị lắc xúc xắc trong xe. Sây sát nhẹ. Sưng phồng rất nhẹ. Đập vỡ cửa kính chui ra được hết. Chỉ có mỗi củ tam thất bị khung ghế đè lên chân cứ nằm kẹt trong xe mà gào. Chết tôi rồi. Cứu tôi với. Anh ơi anh đừng lấy vợ mới, anh nuôi lấy hai con. Nghiên cứu viên Hai mặt tái mét, chạy quẩn chạy quanh bên ngoài khung xe. Cứu vợ tôi. Xăng đang chảy kia kìa. Xe sắp nổ rồi.

Kêu lên thùng xăng sắp nổ thì rõ ràng anh ta thường xuyên nghiên cứu phim Mỹ. Số hành khách vừa chui ra cộng với đám thanh niên bên đường nhảy xuống ruộng, nâng cái khung xe lên từng chút một. Củ tam thất rút được cái chân ra, tưởng mất hóa ra chỉ bị kẹt phần mềm. Chị ta vồ lấy chồng, ôm chặt lấy chồng mà khóc, nhất định không bỏ ra nữa. Trong lúc ấy bà Bạch Cốt Tinh đã như một nữ tướng sắp xếp đám hành khách đứng thành một dây chuyển hết số hành lý từ trong xe lên mặt đường. Cô Thỏ Lon thì cứ ra khỏi xe là tỉnh, cô dẫn hết lũ trẻ con vào ngồi nhờ một căn nhà ven đường, cô cháu vạch áo nhau tìm xem có thương tích gì không.

Gần hai giờ sau cả đoàn đã ngồi trên một chiếc xe khách chạy tiếp về Hà Nội. Ông chủ tịch thị trấn đã xuống tận hiện trường, ông điều ngay chiếc xe khách đường dài này đưa đoàn về. Xe của đoàn vẫn nằm dưới ruộng chờ cẩu lên. Lái xe còn phải làm việc với cảnh sát giao thông. Ông lái mới mặt mũi hằm hằm, vừa lái vừa oang oang độc thoại: Cáu nắm rồi đây. Hận đời nắm rồi đây. Vừa mới ở Đà Nẵng ra tưởng được ngủ ngon một giấc thì cái não cha căng chú kiết dựng ngay dậy.

Ông ta vừa chạy đường dài về. Lại đang buồn ngủ. Cả xe thế là im re. Nhưng chỉ im được một lúc. Hóa ra xe mình đâm phải một thằng xe ôm. Nó từ đằng sau vượt lên, cứ nhùng nhằng mãi trước mũi xe mình, không chịu nhường đường. Rồi đáng lẽ tạt vào bên phải để nhường thì bất đồ nó tạt sang trái để sang đường. Xe mình đâm phải đít xe nó, ông lái tạt vào trong để cứu mạng nó nên mới lăn xuống ruộng đấy. Nghe đâu thằng ấy cũng là người thị trấn, vợ nó mới chết bệnh, thấy cái xe mấy chục người xuống ruộng, nó càng hoảng loạn, bỏ cả xe máy đấy chạy trốn. Mà tay xế cũng lạ, đổi hai mươi tư nhân mạng trên xe lấy một thằng xe ôm.

Chuyện trò cứ thế râm ran cả lên. Cứ như có phép thần, chẳng ai bị mất cái chân cái tay. Bấy giờ một chị mới nghĩ ra. Có cái Đền Cô thiêng lắm, hôm đi cả xe mình đều ngủ mê mệt lúc đi qua đền, không ai vào trình Cô, chắc cô phạt. Củ tam thất vội vàng mô phật rồi bảo chồng, thôi đúng rồi, lát nữa tới Đền Cô, chúng mình mua hương hoa rồi anh lên với em, chúng mình xin cô tha cho, cô giơ cao đánh sẽ. Thảo nào.

2. Bốn khúc của một bản tình ca

A - Chàng

Chàng vốn là một người làm nghề xoa đầu trẻ tại một trường sư phạm mà tới 95% học trò là nữ. Sau mười năm có vẻ lăn lộn với nghề (và cả với đám học trò thân yêu) mà chẳng thấy nên cơm nên cháo gì, vào một ngày đẹp trời chàng quyết định dứt áo ra đi tìm một chân trời mới. Số phận run rủi đã xô đẩy chàng tới một văn phòng báo chí có cái tên rất ấn tượng là “Chân trời lúc rạng đông” đến từ tận đất nước Phù tang, với chức danh được in trang trọng ngay chính giữa tấm cạc visit bằng tiếng Anh là “Press Servant”. Nhiều người cứ thắc mắc rằng tại sao một con người thông minh sáng láng như chàng lại chưa tìm đưọc người nâng khăn sửa túi trong số mười mấy khoá học trò mà chàng đã bỏ bao công sức vừa dạy vừa dỗ đó. Hay là chàng có vấn đề bệnh lý gì đó tế nhị mà các cô gái không dám gần? Hoàn toàn ngược lại.

Theo lời chàng tâm sự, trong một lần nhậu hơi quá chén, cái hành trang tình yêu của chàng cũng nặng ra phết, nói phải tội chứ nếu chàng xuất cảnh theo diện đoàn tụ gia đình “hụt” (nghe bảo một trong những cô học trò yêu của thầy đi xuất khẩu lao động sang Nga hiện vẫn đang đánh hàng chủ yếu là đồ lót từ Mát về các vùng quê xa xôi) thì chắc chắn phải thuê hẳn một công tai nơ loại 40 feets chiều cao mới chứa hết. Thế nhưng cái số chàng nó mạt, cứ muộn nhất là đến cuối năm học thầy lại đường thầy, trò đường trò. Cũng chẳng dám bận tâm lắm bởi “con chị nó đi, con dì nó lớn”, cứ mỗi năm chàng nhúp một cô. Xin phép được trích dẫn ra đây một vài mối tình để khỏi mang tiếng cho chàng là người điêu ngoa, ăn không nói có, một căn bệnh nghề nghiệp mà thiên hạ thường ác ý gán cho những người làm báo như chàng.

Mối tình thứ nhất đến khi lần đầu tiên chàng bước chân lên bục giảng. Cái giọng trầm, ấm áp và cài phong thái có vẻ phớt học trò của chàng khi dạy một bài thơ tình nổi tiếng của Đại Thi hào Puskin đã làm rung động trái tim khờ dại của một thôn nữ ngây thơ lần đầu tiên bước chân ra Thủ Đô. Suốt năm học đó, trong suốt các tiết học cô nàng chẳng làm được điều gì khác ngoài việc ngước cặp mắt đắm đuối nhìn thầy, đôi môi luôn mở trong tư thế sẵn sàng ăn vã từng “lời vàng ý ngọc” phát ra từ miệng thầy. Sự đam mê đến cuồng dại của cô học trò như tiếp thêm lửa cho những lời giảng của thầy, làm bùng lên tình yêu nghề nghiệp vốn đã rất dễ bén lửa của một thầy giáo mới ra trường, và kết quả là hầu như tiết nào thầy cũng bị cháy giáo án. Mối tình đầu bốc lửa đó bị dội một xô nước rửa bát, chuyện thường ngày ở khu nội trú sinh viên, vào một buổi chiều cuối năm tây. Hôm đó, cô nàng vào phòng thi vấn đáp, nói tiếng “lào” ra tiếng “ý”, bị đánh trượt, phải trở về quê làm nông nghiệp. Vài tháng sau, chắc vì vẫn chưa nguôi ngoai được cái kỷ niệm vừa giàu chất thơ vừa phũ phàng của mối tình đầu, nàng quyết định lấy quách một anh chồng làm nghề xe thồ. Nghe đâu bị ngược đãi kinh lắm: cứ trung bình một tuần một trận đòn, nửa tháng một lần bị dìm xuống ao, và một quý một lần bị quấn tóc treo lên xà nhà. Kể cũng tội, vì nàng chăm ơi là chăm: chăm làm, chăm ăn, chăm khuyên nhủ chồng, chăm răn dạy con cái, chăm góp ý với hàng xóm, và cả chăm đẻ nữa (thấy bảo hai vợ chồng đã có với nhau năm thằng cu cái hĩm rồi). Phải mỗi cái tính lơ đễnh: ai đời đang ngồi quấy cám lợn, hay nhồi bánh đúc vào diều vịt cho chồng thồ ra Hà Nội bán, thỉnh thoảng lại đần mặt ra, rồi bất thần ngâm vống lên mấy câu thơ (thầy đã đọc tặng khi nàng từ tận quê lên trường mời thầy về ăn cỗ cưới), làm thằng chồng cứ tưởng xỏ xiên gì nó, nó đánh cho.

Thương lắm! Xin được mạn phép thầy được đọc ra hai câu thơ đó ở đây để mọi người cùng phán xét cái bệnh ghen vô lý của một gã chồng thượng cẳng chân hạ cẳng tay:

Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm
Cầu cho em được người chồng như tôi đã yêu em

Mối tình thứ hai là với một cô nhà ở làng hoa Nhật Tân, có cái tính cách mạnh mẽ đặc thù của dân ngoại đê. Mến thầy, bằng cái giọng vừa năn nỉ, vừa nũng nịu, cô nằng nặc xin được đến nhà thầy học phù đạo vào buổi tối. Cứ sau mỗi buổi học (thường kết thúc vào gần mười giờ đêm), cô lại chơm chớp mắt thỏ thẻ nhờ thầy đưa về. Tuy lúc đầu hơi ngại, nhưng nghĩ thân gái hơ hớ như thế đi đêm trên đê một mình nói phải tội chứ ngộ nhỡ có thằng nào nó liều thì phí một đời hoa, mà mang tiếng cho mình, thầy cũng tặc lưỡi gật bừa. Những cuộc đi dạo dọc con đê của hai con người “già nhân ngãi non thầy trò” này đã không may bị gián đoạn vô thời hạn do một sự cố bất ngờ. Đó là vào một đêm tháng Củ Mật, trời không giăng không sao. Sau khi đưa cô học trò yêu về nhà, đang túc tắc vừa đạp xe vừa chóp chép cái dư vị ngọt như mật hoa, hít hít cái dư hương thơm như hương như hoa của nụ hôn chia tay (thời đó nụ hôn không bị pha trộn vị gây gây của thịt chó và mùi găn gắt của mắm tôm như bây giờ - chú thích của tác giả), thầy bỗng cảm thấy có một vật gì cứng đập đánh bốp một cái vào trán. Một giải sao băng bỗng phụt loé lên trước mắt thầy trước khi đưa thầy vào cõi vô thức. Khi tỉnh dậy, quờ quạng khắp nơi thì thấy đầu, cổ, chân tay vẫn còn đủ cả. Chí có cái xe “Sputnik”, chiếc đồng hồ “Raketa”, chiếc áo bay và đôi giày cô-xư-ghin, gia tài dành dụm suột một năm đi Nga của thầy, đã theo giải sao băng bay vào vũ trụ bao la. May mà chiếc quần xibata sờn do đã bị tích kê hai miếng ở mông là còn sót lại. “Thôi của đi thay người” - thầy tự an ủi. Thế rồi bước thấp bước cao, co ro cúm rúm, thầy quá bộ về nhà, vừa đi vừa hát, hát cho đỡ lạnh, hát cho đỡ sợ,

Đêm đông, ta lê bước chân không giầy trên đê
Có ai thấu tình cô lữ đêm đông lưng trần

Thầy phải nghỉ mất hai tuần để đi bệnh viện thẩm mỹ lại cái trán, nhưng dấu tích của chấn thương xương sọ thì vẫn còn lại đến tận bây giờ: phần tóc phải cạo khi giải phẫu đã không thể nào mọc lại được nữa.

Mối tình thứ ba là với cô gái thuộc một gia đình Hà Nội cổ, nền nếp, gia giáo. Sau hơn nửa năm quen nhau, cô mới nhận lời đi chơi công viên Thủ Lệ với thầy, và dứt khoát đòi được ngồi ở chiếc ghế đá đặt dưới cột đèn cao áp. Trong lúc thầy đang say sưa thổ lộ tình cảm, cô học trò cứ cúi gầm mặt xuống đất. Thầy hỏi gì cô cũng cứ im lặng, dứt khoát không ngẩng đầu lên thầy lấy làm lạ, bèn ngó thử xuống xem dưới chân có cái gì thu hút mạnh hơn cả giọng nói, nét mặt và cả đôi tay đang miệt mài bộc lộ tình cảm của mình. Thầy chợt choáng váng khi nhận ra rằng, trong khi vội vã đến điểm hẹn của tình yêu, thầy đã mang nhầm đôi bít tất rách, thò cả hai ngón chân cái ra ngoài. Vừa xấu hổ, vừa tự ái, thầy đứng bật dậy, phăm phăm ra lấy xe về một mình. Khi một người bạn đã nhiều lần trải qua những ca hiểu lầm kiểu này chân tình khuyên nhủ chàng thì chàng quát lên:

- Với tư cách cá nhân tôi có thể tha thứ được sự thiếu nghiêm túc đó, nhưng với tư cách một người thầy thì không đời nào. Không thể nào chấp nhận được cái thái độ thiếu tôn trọng đối với một nghề nghiệp cao quý như nghề của chúng ta. Đây thuộc về phạm trù quan điểm. Đấy rồi ông xem, còn tôi, còn ông, cô này mà trở thành một cô giáo tử tế thì tôi sẵn sàng nuốt chửng đôi bít tất hôm nọ.

- Ông dốt bỏ mẹ, chẳng hiểu tâm lý phụ nữ gì cả, anh bạn phá lên cười, thế mà cũng mang tiếng là kỹ sư tâm hồn. Người ta đường đường là con gái nhà lành, mới đi chơi lần đầu tiên mà ông tỏ tình bằng một dose mạnh như thế, bé sợ, không dám ngẩng lên nhìn cái mặt ông là phải. Tôi nói cho ông biết nhớ, không hạ đường huyết rồi ngất xỉu ngay tại chỗ là phúc tổ mấy đời nhà ông rồi đấy. Cô bạn của bé vừa mới mách nhỏ cho tôi là bé rất thích ông. Mà con gái là thích thì áo rách, quần rách họ cũng chấp nhận được chứ đừng kể đến bít tất rách như ông. Thôi đừng sĩ diện hão nữa, ông giáo Thứ, đến làm lành với bé đi. Nếu chưa mua bít tất, lấy bít tất mới của tôi mà xỏ. Hàng ngoại nhé Made in China hẳn hoi.

Nhưng không không là không, đấng quân tử nhất ngôn nay vẫn kiên quyết bảo lưu ý kiến của mình.

B - Nàng

Nàng, từng là một cô giáo nuôi dạy hổ, do chán chinh phục cái thế giới đầy những tiếng quậy khóc, la hét đơn ngữ, sặc cái mùi tanh đặc trưng của mồ hôi trẻ con pha lẫn mùi toa lét, đã tìm đến một nơi huyền ảo hơn với những tiếng ồn đa ngữ và mùi thơm của khói thuốc lá, cùng với một thách thức mới là chinh phục thế giới người nhớn. Cho đến thời điểm chàng xuất hiện, nàng cũng kịp nhét vội vào trong cái rương đựng của hồi môn mang về nhà chồng của mình vài ba cái bọc tương tư.

Anh chàng thứ nhất làm phù rể cho một đám cưới mà tình cờ nàng được mời làm phù dâu. Trong khi chú rể trao hoa, trao nhẫn và trao nụ hôn cho cô dâu, chàng phù rể cũng kịp trao cho nàng phù dâu mươi cái nhìn tình tứ, một tá nụ cười đầy ẩn ý, và thậm chí còn kịp dẫm vào chân nàng một cái. Họ cũng có dịp đi chơi với nhau dăm bảy lần trước khi chàng phải đi Sài Gòn công tác khoảng nửa năm.

Thấy nàng chạy chiếc xe 81 đời đầu đã lên tới cốt 3, lại còn bị lệch càng (do đâm vào vỉa hè khi nhận được lời tỏ tình một gã lái xe lam), anh chàng có nhã ý muốn cho nàng mượn chiếc xe Astrea chưa hết thời hạn rốt đa. Nàng từ chối, nhưng anh chàng cứ để xe lại ở cơ quan nàng, và gửi chìa khoá lại chỗ thường trực nhờ chuyển hộ. Lòng tự trọng của một người con gái không cho phép nàng dùng chiếc xe của một người con trai mà nàng chưa nhận lời chính thức, tuy trong lòng đã cảm thấy xốn xang. Chiếc xe có lẽ cứ đành phải nắm sưu tầm bụi giết thời gian ở nhà để xe cho tới khi anh chàng từ Sài Gòn ra, nếu như ba tháng sau ông thường trực không chìa ra cho nàng tờ invoice báo tiền gửi xe quý. Tính ra mỗi tháng nàng phải trả hơn 300 ngàn đồng (ở đây người ta tính tiền trông xe là 1 Mỹ một ngày đêm). Làm cho người nước ngoài cũng có cái khổ thế đấy! (Chứ không phải như ai vẫn tưởng bở?!) Phải công nhận cái nhà anh Xuân Diệu là hơi bị giỏi khi thốt lên:

Yêu là mất ở trong mình một tí
Vì mỗi khi yêu thì ví lại rơi...

Của đau con xót, xót cho cả mình, xót cho cả anh bạn ngày nào cũng tốn tiền điện thoại liên tỉnh gọi ra thúc giục, van nài dùng xe, nàng nhấc ngay phone gọi đến cơ quan anh chàng hỏi thăm địa chỉ nhà riêng, và thuê hẳn một chuyến taxi tải Thành Hưng chở chiếc kỷ vật của tình yêu mang trả. Kết cục câu chuyện tình theo cách đó làm cả hai sau này đều thấy hụt hẫng. Chỉ có cha mẹ chàng trai là mừng, mừng như bắt được của! Chả là khi con đi Sài Gòn, không thấy để xe ở nhà, gọi điện hỏi thì cu cậu cứ ấm a ấm ớ, hai cụ nghi ngay. Cụ bà tru tréo lên với cụ ông:

- Tôi biết ngay mà, cái thằng gà gô nhà mình lại phải lòng con phải gió nào rồi, hồn vía để trên mây, quên khoá xe để trộm nó lấy mất. Thảo nào, suốt một tuần thấy con về muộn, tôi hỏi thì nó cứ nhe nhởn ra cười. Hôm trước khi nó ra tầu, tôi cứ hỏi một đằng nó trả lời một nẻo, tôi đã thấy ngờ ngợ. Thật khổ cái thân già này, có mấy mẫu đất hương hoả ở quê bán tất cho con mua xe. Chúng con ăn ở xưa nay có đều tiếng gì đâu mà giời lại hại chúng con thế này, hở giời? Cái thằng ôn vật kia, mày mà vác cái mặt thớt của mày về thì mày biết tay bà!

Bỗng dưng hôm đó, có một cô mặt mũi nghiêm trang như chụp ảnh chứng minh thư đến hỏi đúng tên tuổi, địa chỉ con mình, lại đề nghị được xem hộ khẩu, và trước khi giao xe còn bảo làm giấy biên nhận ghi rõ các bộ phận dễ tháo như cốp, xi nhan, gương, mặt nạ, đồng hồ, hay ổ khoá điện vẫn đầy đủ, hai cụ đoán ngay ra nàng là cảnh sát hình sự ăn mặc cải trang. Có mấy cân khoai sọ và một hũ tương ở quê mang ra biếu, cụ bà cho hết vào cái bị cói, và dúi vào tay nàng bắt nhận cho bằng được. Cụ bà còn xin địa chỉ “để khi nào em nó đi công tác về, vợ chồng chúng tôi sẽ bảo ngay nó đến cám ơn và hậu tạ chị”. Nàng chỉ lí nhí từ chối, và leo lên xe đi thẳng.

- Các anh chị công an bây giờ tốt tốt là, thiên hạ họ nói thế nào ấy chứ, - hai cụ cứ tấm tắc khen mãi.
Ngay hôm đó cụ ông đã viết lời cảm ơn gửi cho Đài THTW và Đài THHN, và tận cả mấy báo của ngành công an nữa.

Anh chàng thứ hai là một thợ chuyên chữa máy photocopy. Khi lần đầu tiên đến chữa máy cho văn phòng nàng, uống có mỗi cốc sữa tươi do nàng pha mà anh chàng này đã như bị bỏ bùa mê, thuốc lú. Ai đời máy vừa chữa xong được ba ngày đã vội gọi điện hỏi xem đã hỏng lại chưa. Và từ đó cứ đều đặn mỗi tuần hai lần, vào thứ tư và thứ bảy, văn phòng đều nhận được lời hỏi thăm đầy tinh thần trách nhiệm về tình trạng sức khoẻ của chiếc máy photocopy. Vô phúc cho anh cu này là mấy lần sau gọi đến văn phòng đều gặp phải ông phân xã trưởng, một người đàn ông đầu tròn như quả bí ngô, tóc lơ thơ mấy sợi, mặt lúc nào cũng xị ra như bị, lại xa vợ đã lâu nên rất ghét nghe những chuyện trai gái tầm phào. Đến lần thứ ba trong vòng có mươi ngày mà phải trả lời cùng một câu hỏi, ông này đã gằn giọng xuống trong máy điện thoại:

- Anh hãy nhớ kỹ điều này: máy Nhật là siêu bền, chỉ có sức chịu đựng của người Nhật là có hạn thôi.

Nghe nói sau này mỗi khi máy có trục trặc cái nhà ông Nhật Sằng này lại đích thân vác máy đến cửa hàng để sửa.

Anh chàng thứ ba là một văn sĩ khá nổi tiếng, học cao biết rộng, viết lắm in nhiều, chỉ có mỗi cái tật nhỏ là không biết đi xe máy. Cứ mỗi lần đi chơi là nàng phải đèo, còn anh chàng ngồi sau ôm chặt lấy nàng chắc vì sợ ngã. Lúc đầu nàng cũng thấy chướng vì bị mọi người trêu chọc, nhưng anh chàng rất khéo vỗ về, nên nàng cũng đánh chữ “kệ” cho xong. Duy có một lần vào mùa mưa ở Hà Nội, xe bị ngập hết bánh, chết máy, nàng phải xuống đẩy bộ. Anh chàng văn sĩ đã không nhảy xuống đẩy giúp nàng thì thôi lại còn co chân lên ngồi xổm trên yên sau (chắc là sợ nước làm bung đế đôi giầy nàng vừa mua tặng). Sau khi đã an toạ ở vị thế mới, cảm hứng nghệ sĩ nổi lên, anh chàng vừa rung đầu gối đánh nhịp, vừa cất tiếng hát não nùng, xót xa cho những vất vả, gian truân mà nàng đang trải qua:

Hà Nội mùa này lắm những cơn mưa
Váy ngắn, giầy cao, chân em dầm trong nước lạnh
Mưa vẫn rơi rơi, ta bên nhau một chiều lướt thướt
Thật khổ em tôi, lặn lội cái thân cò...

Dân tình đi đường trông thấy nghịch cảnh đấy đã không nhịn được cười, lại nghe anh chàng ngẫu hứng hát thì đồng loạt vỗ tay, hò reo “bis, bis...”, ầm cả hai bên đường. Nàng chẳng nói chẳng rằng đẩy nghiêng xe một cái làm chàng văn sĩ ngã tùm xuống nước. Chàng ta phải hụp lặn ở cái bể bơi lưu động đó mất hơn nửa tiếng mới tìm thấy cái kính cận đã bị vỡ mất một mắt, và đến gần nửa đêm cũng lần mò về được tới nhà. Nghe bảo anh chàng ngã bệnh, nằm liệt giường mất gần một tháng, trong cơn mê sảng cứ hát đi hát lại điệp khúc về mưa. Con người cao thượng này chẳng những không giận gì nàng mà trái lại còn yêu tha thiết hơn, tuy nhiên từ đây chỉ là tình yêu đơn phương, vì chẳng bao giờ nàng còn đến đón chàng đi chơi nữa. Ngày nàng lên xe hoa, tuy không được mời nhưng dò biết được qua bạn bè nàng, bất chấp cái cảm giác nhức nhối của vết thương lòng đang ngày một há to miệng, chàng văn sĩ thuê hẳn một chuyến xe ôm khứ hồi, hiệu Angel đời chót, đến dự đám cưới. Sau khi cơm rượu no say, văn sĩ lừ lừ khiêng bộ mặt đưa đám tới gần bàn cô dâu chú rể chúc mừng hạnh phúc, và tất nhiên là không quên dúi vào tay nàng một chiếc phong bì. Sau tuần trăng mật, khi kiểm kê chiến lợi phẩm, nàng phát hiện ra trong chiếc phong bì đó thay vì tiền mừng là một mảnh giấy được cắt tỉa theo hình một trái tim đã te tua, trên đó ghi đôi dòng thơ:

Sông đã ra biển rồi, sao dòng vần thao thiết chảy
Em đã có chồng, sao tôi vẫn tương tư

Những mối tình như vậy đi qua đời nàng để lại một chút xao xuyến, bâng khuâng cộng với một tí ti hụt hẫng, nhưng không hề khiến nàng thất vọng, hay tìm đến làm bạn với seduxen. Thử một tí chơi cho biết, chứ nàng không thể quên được cái mục tiêu đã được khối óc, con tim và cái bản năng đàn bà của nàng thông qua với 66% phiếu thuận là tìm một tấm chồng cho ra tấm chồng, “bõ công trang điểm má hồng, môi son”! Câu hát ru của bà ngoại khi nàng còn bé vẫn còn như văng vẳng bên tai:

Tình như bát bún riêu cua
Trông qua đầy hụ, ba lùa hết ngay!

Ai đã từng ăn bún riêu cua hẳn không thể quên được cái bát có hình dáng đặc biệt dành riêng cho loại đặc sản vỉa hè truyền thống này, được gọi bằng một cái tên rất “mơi” là bát yêu! Đó là một cái bát có miệng loe to tướng, lòng hóp lại đột ngột. Trên cái miệng loe đó, người ta nhìn thấy đủ cả bảy sắc cầu vồng: sắc tím của tía tô, sắc xám của mắm tôm, sắc xanh của hành lá, sắc nâu của thịt cua, sắc đỏ của cà chua, sắc da cam của gạch cua và sắc vàng của váng mỡ, tất cả nỏi bật trên cái phông trắng mịn của sợi bún. Người chưa từng ăn bún riêu cứ ngỡ sẽ thoả mãn được cái dạ dày háu đói của mình khi nhìn thấy một bát bún riêu đầy đặn như vậy. Nhưng, chẳng phải nói ngoa, đúng ba lần dùng đũa lùa bún vào mồm là sạch sành sanh bát. Nàng đã ăn đến bát thứ ba mà vẫn chưa thấy bõ bèn gì. Đúng là các cụ nói phải, chẳng gì bằng cơm, phải có tí bụng mới khỏi sôi. Sau này chán cơm ăn bún thì lại đi một nhẽ!

Hà nội đêm trở gió

Chàng gặp nàng ở phòng thường trực một khu building cho các văn phòng nước ngoài thuê, khi ra đó lấy báo. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, linh tính đã mách bảo với chàng rằng Con Tàu Mùa Xuân của chàng sẽ đỗ hẳn ở cái ga thứ 13 này. Chàng là người có đạo nên không bao giờ dám cưỡng lại số mệnh. Vả lại, đã thấy mệt mỏi nên chàng không muốn kéo dài thời gian trên đường làm gì nữa.
Chàng mua ngay hai vé nghe nhạc giao hưởng thính phòng, cho vào hai chiếc phong bì, rồi cộp hai cái dấu “Kính Biếu” lên đó. Nhét một chiếc vào ngăn báo của mình, một chiếc bỏ vào ngăn báo của nàng, chàng chờ nàng xuống lấy báo, rồi làm như tình cờ, bước vào mở ngăn báo mình ra. Chàng reo lên khi mở phong bì:

- Ồ, tuyệt vời quá! Gửi mua mãi không được vé, hết hy vọng rồi lại nhận được vé mời. Chương trình này cực kỳ, toàn những bản nhạc nổi tiếng thế giới, - chàng giải thích cho ông thường trực lúc đó đang ngủ gà ngủ gật vì người thay ca đã quá ba tiếng rồi vẫn chưa chịu đến.

Nàng biết tỏng cái vở bắt quen của anh chàng, nhưng vẫn thấy hơi hiếu kỳ. Lần đầu tiên, nàng gặp một người chưa già lắm mà lại thích nhạc giao hưởng.

- Ừ, cứ để yên xem sao, - nàng mỉm cười.

Chiều thứ bảy đó, sau khi đá bóng xong, chàng từ chối đi uống bia với anh em đội bóng, phóng ngay về nhà tắm gội sạch sẽ. Chỉnh trang quần áo xong, xịt tí gôm lên đầu, xức tí nước hoa vào người, chàng đến Nhà Hát Lớn đợi từ sáu rưỡi, tuy buổi hoà nhạc bắt đầu từ 8 giờ. Chàng mua một bịch hạt bí, chọn một chỗ khuất đứng đợi. Vừa chờ đợi, chàng vừa lo nàng không đến, bởi nếu thế không tiến hành test được. Yêu đương gió thoảng thì thôi, chứ một khi đã quyết định xe duyên vợ chồng, ăn đời ở kiếp với nhau thì phải “tét tiếc” cho nó đàng hoàng.

Ai đã từng một lần đi nghe giao hưởng đều có thể rút ra một nhận xét này: trong cái tĩnh lặng rất có ý thức của phòng hoà nhạc, và trên cái nền rất du dương của những giai điệu cổ điển, người ta rất dễ buồn ngủ nếu không cảm thụ được loại hình âm nhạc bác học này. Theo ba rem mới của chàng, sau nhiều lần sửa đổi và bổ sung, nếu nàng có ngủ, vẫn có thể châm chước được. Đã từng là một người thầy, chàng đã quá hiểu sự què quặt của nền giáo dục nước nhà. Nhưng điều quan trọng là khi ngủ nàng không được ngáy; chàng là người rất thính tai, một tiếng hắt xì hơi của con thạch sùng cũng có thể làm chàng tỉnh giấc.

Tám giờ kém năm phút, nàng lững thững bước lên bậc cổng nhà hát. Thế là yên tâm, cái test có thể thực hiện được rồi.

Hai tiếng đồng hồ đã trôi qua, chắc độc giả cũng hồi hộp chẳng kém gì người viết, bởi vì nếu nàng không qua được cái test này thì chắc người viết phải vĩnh biệt độc giả ở đây. Rất may là mọi thứ đã trôi qua suôn sẻ, thậm chí nàng còn đạt điểm xuất sắc đến mức one-man jury, sau khi tranh luận một cách căng thẳng nhưng vẫn công tâm, đã đi đến thống nhất là nàng được miễn examination. Hôm đó, lần đầu tiên trong đời, nàng có người mời đi dạo dưới ánh trăng thơ mộng xứ Bavaria, xuôi thuyền theo dòng Đa nuýp, cưỡi lạc đà đi shopping ở Phiên chợ Ba tư..., và phóng xe đi ăn cháo cả quả ở Mai Hắc Đế!!!

Tuy chỉ đi nghe nhạc vào thứ bảy, nhưng thực ra tối nào họ cũng có thời gian ở bên nhau, vì bốn buổi một tuần, chàng luôn đến đón nàng lúc tan học ngoại ngữ, sau khi đi chơi tennis về. Hai tối còn lại chàng đến nhà nàng.

Cách đây một năm, nàng đã ghi danh theo học chương trình “Spoken English for tonight” (Tiếng Anh Nói Đêm Nay). Đây là chương trình tiếng Anh vào loại nổi tiếng nhất thế giới dưới góc độ tiện dụng. Nó tạo cho người học một tâm lý cực kỳ thoải mái và chủ động, tự mình cảm thấy khi nào đã đạt đủ trình độ thì xin thi lấy bằng. Chả thế mà có những người mới học có một nửa, thậm chí 1/3 khoá đã được cấp bằng loại ưu. Lại cũng có những người khác, số này ít hơn, học đi học lại tới bốn, năm khoá mà vẫn chưa được cấp bằng. Người ta cứ gọi tắt đó là chứng chỉ “Ai si em?” (ICM), chứ tên đầy đủ của nó là “The International Certificate of Multimedia”, dịch ra tiếng Việt nghĩa là “Chứng chỉ Quốc Tế về Truyền Thông Đa Phương Tiện”. Tệ cái thiên hạ cũng có lắm kẻ rỗi hơi cứ nghĩ xiên nghĩ xẹo, rồi đọc chệch ra thành “The Informal Certificate of Marriage”, tức là Giấy Đăng Ký Kết Hôn Không Chính Thức. Thành thử, đôi khi cũng có những ông bố, bà mẹ nhẹ dạ cả tin, nghe theo luận điệu tuyên truyền của những phần tử xấu, cấm con cái theo học những khoá này. Họ, vô hình trung, đã làm cản trở quá trình hội nhập của lớp trẻ ở Việt Nam. Nhưng mà thôi, ta hãy quên họ đi, hãy để cho lịch sử phán xét họ.

Đến nhà nàng chơi, chàng cảm thấy rất ngại hai ông bà già, người mà chàng đã thầm nhắm làm bố mẹ vợ, nên chẳng dám nói năng gì cả, ngoài hai câu chào lúc đến và lúc về. Ngồi không cũng vô duyên, chàng đành dán mắt vào chiếc TV 14 inches nội địa, màu chập chờn lúc có lúc không. Lâu lâu rồi cũng thành quen, chàng chăm chú theo dõi TV một cách thực sự. Đôi khi gặp những vấn đề hay hay, chàng còn lấy bút chì ra ghi chép để ngày hôm sau có tin cho sếp.

Sau hơn nửa năm, mẹ nàng gọi nàng vào bếp:
- Trong đám bạn bè con tới đây chơi, mẹ trông thấy có mỗi cái nhà bác này là ưng mắt mẹ. Trông đàng hoàng, tử tế lắm. Phải mỗi cái tội nghèo.
- Mẹ biết gì mà bảo người ta nghèo? - nàng hỏi lại.
- Thì mẹ thấy đến đây cứ chúi mũi vào cái vô tuyến, chẳng nói, chẳng rằng gì cả, mẹ biết ngay, - bà mẹ phân bua. - Thỉnh thoảng lại còn ghi ghi, chép chép nữa, con ạ. Đàn ông chịu khó học hành, phấn đấu như vậy là có phúc đấy, con ạ.
- Nhưng mà con với anh ấy đã có gì đâu mà mẹ cứ cuống lên, - nàng giẫy nẩy lên, mặt đỏ ửng.
- Cha bố nhà chị, tôi ngần này tuổi đầu, đã ba lần gả chồng cho các chị của chị, hai lần cưới vợ cho các anh của chị, tôi mà lại không đi guốc trong bụng chị à? Cứ nhìn cái vẻ mừng rỡ của chị khi anh ấy đến, rồi ánh mắt nuối tiếc của chị khi anh ấy về là tôi đoán được hết. Chả phải đợi chị thưa với tôi, - bà vừa nói vừa nheo nheo mắt nhìn cô con gái út.
- Mẹ này, - nàng nũng nịu gục đầu vào vai mẹ. - Anh ấy đã nói gì với con đâu.
- Thôi chả phải nói. Đàn ông nói in ít thôi. Bố chị ngày xưa cũng thế, - bà trầm ngâm nhớ lại, - Hồi đó, chúng tôi đâu có nhiều thời gian tìm hiểu như anh chị bây giờ. Người ta dẫn ông ấy đến nhà ông bà ngoại chị chơi để làm mối cho tôi. Ông ấy ngồi yên một lúc mà chẳng biết nói câu gì, hay tay cứ hết vặn vào rồi lại vặn ra. Bỗng nhiên, thấy cái điếu cày của ông ngoại chị để gần đó, ông ấy vồ lấy, vê thuốc, châm lửa rồi rít lên sòng sọc. Thấy vẫn chưa biết nói gì, ông ấy làm tiếp hai vê nữa, khói phả vả vào mắt tôi cay cay là. Xong vê thứ ba thì hình như ông ấy hơi say, lại đâm ra dạn. Ông ấy mồi tiếp một vê nữa, châm đóm rồi đưa điếu cho tôi: “Em thử đi, cái tăng điếu này hút đượm lắm!”. Tôi lúc đó chẳng nhịn được cười, ông ấy cũng cười. Rồi phải lòng nhau từ đấy. Chị xem, sống với nhau đã năm mươi năm rồi, có với nhau sáu mặt con, mà đã lần nào to tiếng với nhau đâu.

Bà ngừng một tí để nhấp ngụm nước rồi nói thêm:
- Chị với anh ấy bàn bạc với nhau liệu lúc nào tổ chức thì tuỳ, nhưng tôi nói trước là sang năm chị Kim Lâu không cưới được đâu nhá. Biết anh ấy nghèo, tôi cũng chẳng thách gì cho nó to tát cả, chỉ lo giúp tôi ít trầu cau, với cân chè Thái để chia cho hàng xóm, họ mạc là được. Cưới xong, nếu bên ấy chật, anh chị dọn về luôn đây mà ở cho vui, còn có cái vô tuyến cho anh ấy nghiên cứu tình hình.

Nàng vừa buồn cười vì mẹ “bé cái nhầm”, vừa vui vì thế là mẹ đồng ý. Nhưng mà tại sao chàng chẳng chịu nói gì cả? Hay là...

Chẳng có “hay là” gì cả, chàng cũng muốn nói lắm, nhưng chẳng biết nói thế nào. Những lời tỏ tình trước kia chàng đều cảm thấy không thể diễn tả được cảm xúc của chàng lúc này, cảm xúc của một người rất muốn lấy vợ. Chàng cứ băn khoăn suy nghĩ mãi, mà ngày Nhà Giáo Việt Nam, thời điểm chàng thấy thích hợp nhất để tỏ tình (vì chàng và nàng đều xuất thân từ nghề giáo), đang đến gần.
Sáng 20/11, chàng dậy từ 5 giờ sáng, ngồi vào bàn. Viết rồi lại vò đi, vứt sọt rác. Trong gần ba tiếng đồng hồ chàng đã làm hỏng tới 99 cái bưu thiếp. Còn chiếc cuối cùng, chàng đành viết bừa tâm trạng của mình lúc đó:

Mỗi thu đi đời anh lại băm thêm một nhát
Bởi băm nhiều nên nhát lắm em ơi (Năm nay chàng đã nhận nhát băm thứ bảy - Chú thích của tác giả)

Rồi quên cả rửa mặt, chàng phóng vội đến chỗ làm để kịp nhét chiếc phong bì vào ngăn thư báo trước khi nàng đến. Sáng hôm đó, chàng bị sếp phê bình vì điểm nhầm báo ngày hôm trước.

Trước khi ra về, chàng nhận được một bức FAX được gửi đi từ Bưu Điện Bờ Hồ, trên đó ghi vẻn vẹn có một câu: “Mẹ em bảo sang năm em Kim Lâu đấy!”.

Đám cưới của họ có rất nhiều người tham dự, ai cũng vui mừng trước hạnh phúc của họ, chỉ trừ có anh chàng văn sĩ mà ta đã có dịp đề cập ở phần trên. Hạnh phúc đến quá nhanh làm cả hai đều thấy ngỡ ngàng, không biết là mơ hay thật. Ngay sau đêm tân hôn, chàng phải ra hiệu đặt in tấm ảnh cưới theo cỡ người thật, thuê đóng khung, và treo lên tường, ngay bên trên giường cưới.

Kiểm kê xong tiền mừng, sau khi trừ đi các khoản đầu tư và trả nợ, chàng mua tặng bố mẹ vợ một chiếc Panasonic 21 inches, loại stereo đời mới nhất.

Hà Nội ơi, sông sênh mùa cưới đợi chờ,
Vẫn con đường Khâm Thiên ngày đó
Có đôi uyên ương đi dạo trời đêm.
Hồng hà ơi, ngực ai khe khẽ phập phồng,
Chàng trai ngượng ngùng dụi đầu vào thiếu nữ,
Tiếng yêu ngân vang trong trái tim nàng
Mộng mơ nay hẹn ước cùng mùa xuân.

Trời vẫn nắng suốt đêm
28/09/2010

3. Trời vẫn nắng suốt đêm

Đêm trắng Bắc Âu mà nằm ngủ trong phòng thì phí cả một đời. Bảo nhau thế. Các nhà văn đến dự Đại hội Nhà văn Quốc tế ở khu phố cổ Stockholm. Đi. Đi nào. Từng nhóm kéo nhau ra khỏi khách sạn, xuyên từ phố Vua Kungsgatan sang phố Nữ Hoàng Drottninggatan, rồi đi dọc theo đường phố ấy sang khu Hoàng cung.

Mười giờ đêm, trời sáng như ban ngày. Nắng vàng rực rỡ. Mười hai giờ đêm trời vẫn xanh và mây vẫn trắng. Thời giờ đã chuyển sang nửa đêm về sáng, không gian vẫn sáng bừng lên, cây lá xanh tươi nhuộm trong nắng. Trên chiếc cầu phía sau Hoàng cung, đám nhà văn ngoại quốc vẫn ngồi. Rì rầm chuyện trò. Chẳng lẽ suốt đêm trời nắng mãi như thế này, không có một lúc nào nắng dịu đi, trời sầm xuống một tí để chuyển giao sang một sớm mai của ngày mới?

Chị nhớ những đêm trắng đầu tiên của mình ở xứ Bắc Âu này. Chị là nhà văn châu Á, đâu đó giữa những sa mạc và vùng núi cằn khô sỏi đá, một nước cộng hòa nhưng quyền lực của giới tăng lữ ở đấy là vô hạn. Giới tăng lữ đã ra lệnh cấm cuốn tiểu thuyết của chị. Giáo chủ tuyên án tử hình, cho phép lấy đầu chị. Ai lấy đầu một nhà văn nữ? Bất cứ một tín đồ nào trong nước và ngoài nước, hành động như vậy là chứng tỏ đức tin. Nhưng mà các lực lượng thế tục ủng hộ chị. Các nước dân chủ ủng hộ chị. Ủng hộ, nhưng nước này vẫn nhìn ngó nước kia xem ai hành động. Mà các cuộc biểu tình bao vây nhà chị cứ tiếp diễn. Giờ thì người ta ném đá vỡ cửa kính, chất đầy bao cát quanh nhà chị như lập công sự vây người bên trong, còn ngày mai chẳng biết kẻ nào sẽ dùng dao dùng súng. Đúng lúc ấy thì đất nước Bắc Âu xa xôi chìa tay ra đỡ. Quyền cư trú được cấp. Nhanh. Kịp thời. Chị đi ra sân bay như buổi sáng đi đến công sở. Buổi sáng còn ở quê hương, buổi tối đã là công dân Thụy Điển. Hôm trước còn có người yêu, hôm sau đã một mình đơn độc.

Chúng tôi tản bộ trên chiếc cầu phía sau Hoàng cung, nhìn sang nhà hát thành phố rực rỡ trong ánh nắng lúc nửa đêm. Chị kể chuyện tôi nghe. Thực ra chuyện của chị thì báo chí thế giới đã ồn ã vài chục năm rồi. Đã nghe, đã biết, nhưng lúc mới gặp mặt, tôi có hơi sững người. Chị bảo chị là người Thụy Điển. Người Thụy Điển mà vẫn tóc đen da nâu. Hơi lạ. Cũng lạ như khi gặp người da đen da vàng bảo rằng họ là người Hà Lan người Pháp. Cái lạ sinh ra từ làn sóng nhập cư ồ ạt vào châu Âu mấy chục năm qua. Châu Âu đã thuộc địa hóa theo chiều ngược lại. Đời sống xã hội văn hóa cũng dần dần đậm tính da màu. Cũng đã nảy sinh bao nhiêu thói quen mới tập tục mới, những thứ vốn không phải châu Âu.

Như thế, chị đã thành người châu Âu. Chị không hề ngờ rằng khi viết một cuốn tiểu thuyết, mình coi như đã bắt đầu một cuộc sống tha hương, coi như bắt đầu nộp đơn để nhận quốc tịch châu Âu. Chị viết gì trong ấy? Vẫn tiếp tục cuộc đấu tranh cho nữ quyền mà một nữ luật sư thường làm ở ngoài đời. Bấy lâu chị vẫn thỉnh thoảng nhận cãi miễn phí cho những người phụ nữ thiệt thòi. Chị kể câu chuyện của những thiếu nữ nhà quê, ngay từ bé đã bị cắt âm vật theo tập quán tôn giáo. Phụ nữ là công dân loại hai. Phụ nữ là ô uế, và trạng thái cực cảm của họ là nỗi ô nhục cần phải xóa bỏ. Vậy. Phụ nữ chỉ là đồ vật trong gia đình, là cái máy đẻ cho chồng. Họ không có quyền đạt đến cực cảm. Thực tế là như vậy, nhưng ai cho phép một nhà văn, lại là nữ nhà văn, được viết như vậy. Là nhà văn, là luật sư thì cũng chỉ là đàn bà. Công dân loại hai. Công dân loại hai báng bổ quyền lực của chúa trời thì công dân loại hai phải mất mạng.

Đang từ xứ nóng, đến nơi cư trú mới, chị va ngay phải mùa đông buốt giá đầu tiên. Phương bắc sáu tháng trời xầm xì âm u, ánh ngày xám xịt từ mười giờ sáng đến ba giờ chiều. Từ tháng mười đến tháng tư năm sau. Không có việc thì chắc chẳng có ai ra khỏi nhà làm gì. Mùa đông đầu tiên lạnh giá nhưng lòng chị đang sôi sục. Những mùa đông sau, chị nguội dần đi thì trời có vẻ lạnh hơn. Công việc của chị là đi đọc sách trước công chúng và trao đổi với họ. Cuốn sách của chị đã dịch ra tiếng Anh và tiếng Thụy Điển. Nhiều thư viện, nhiều câu lạc bộ và trường học mời chị đến gặp gỡ độc giả. Những vấn đề xã hội trong cuốn sách. Những yếu tố cảm xúc. Những chi tiết gây thương cảm. Rồi khi động đến nghệ thuật văn chương thì hình như độc giả đều ngoại đạo. Phần lớn độc giả có mặt tại những buổi tiếp xúc nhà văn đều thế. Những câu hỏi cứ vẩn vơ xa lạ thế nào. Chị thường viết chuyện có thật hay chị thường bịa ra? Có ai gợi ý cho chị viết hay chị tự nghĩ ra? Ban ngày hay buổi tối thì chị viết hay hơn?

Suốt sáu tháng rét buốt âm u, chị ngồi nhà viết. Viết đến mức rỗng cả ra. Trong đầu dường như không còn chứa cái gì nữa. Người cứ trì ra. Không đi thăm ai và cũng chẳng ai đến thăm. Người ta cấp cho chị một cái nhà ở đồng quê. Lái xe đi cả chục cây số mới gặp một cái nhà khác. Chị nuôi mấy con bò. Sau mùa gặt đánh xe đi mua cỏ. Mua rơm khô. Những cuộn rơm được bó lại cuốn lại, trông như những cuộn giấy to tròn trong nhà in. Ở cố hương là cô luật sư. Ở đây là bà nông dân vắt sữa. Không đi thăm ai cũng chẳng ai đến thăm. Viết và vắt sữa. Vắt sữa và ăn. Càng lạnh càng ăn. Tăng trọng rất nhanh. Sáu mươi hai cân. Bảy mươi mốt. Bảy mươi chín. Tám mươi lăm. Một ngày giật mình thấy trọng lượng đã gần một tạ. Sự cách ly với bản quán, xứ lạnh và trọng lượng có liên quan với nhau. Dần dần những cuộc tiếp xúc độc giả ít dần đi. Người ta để cho chị trở lại cuộc sống bình thường. Phải bình thường, chứ lúc nào cũng khua động lên thì sống làm sao. Một số người cư trú chính trị thậm chí còn bị bỏ quên ngay khi đặt chân đến đất nước mới. Quên luôn. Đã xong việc, cưa đứt đục suốt là vậy.

Tiếng lanh canh loảng xoảng khí giới ở quê nhà cũng xa dần đi. Chị cũng ít nhận được tin tức từ người yêu cũ. Chị rời đất nước khi anh cũng hoảng loạn. Dính líu đến chị, chị bị án tử hình, anh cũng hoang mang sợ hãi. Vẫn thường khi, người ta nhằm bắn người này mà đạn lại lạc sang người bên cạnh. Nhưng anh không thể theo chị sang xứ lạnh, bỏ lại cha mẹ người thân. Anh không thể bỏ lại cái công ty luật mà anh và chị đã gây dựng. Em đi trước, ít năm nữa anh sang sau. Anh bảo. Hoặc ít năm nữa, tình hình đổi khác, em có thể quay về. Anh bảo. Một lời nói không thể nào thực hiện được. Án tử có hiệu lực vô thời hạn không ai xóa.

Một ngày chị có khách. Lạ. Xứ này đi mãi mới gặp một cái nhà. Chẳng ai đến thăm chị mà chị cũng không đi thăm ai. Lần này là một anh chàng bản xứ tóc vàng mắt xanh lái xe đến. Anh ta đã dự hai cuộc đọc sách của chị. Đã đọc cái tiểu thuyết ấy đến mức thuộc lòng một số đoạn. Anh ta đến đúng vào những đêm trắng, giữa mùa hè. Chị kéo kín hết rèm cửa sổ và tất cả các loại màn gió trong nhà. Sập những lá rèm nhựa xuống cho tối. Thế mà suốt đêm ánh sáng vẫn xuyên qua những lớp rèm. Cứ như ngủ giữa ban ngày. Người ốm mới phải nằm trên giường giữa ban ngày. Chị không quen ngủ khi cả căn phòng cứ sáng trưng lên như vậy. Chị mở toang cửa sổ ra, ngồi bên cửa sổ mà nhìn sang bên kia sông. Ba giờ sáng. Mặt trời vẫn đỏ ối phía trên cái tháp chuông nhà thờ bên kia sông.

Anh chàng kia cũng không ngủ. Cũng ngồi cùng chị nhìn đêm trắng. Nơi này gần cực bắc hơn, đêm trắng kéo dài một tháng. Thế là anh chàng rủ chị về thủ đô, nơi ấy dịch xuống phía nam, đêm trắng chỉ có khoảng hai tuần thôi. Cắt bớt cho chị nửa tháng lấy đêm làm ngày.

Nói là làm. Hai người lên ngay xe của anh chàng. Về ngay căn hộ của anh trong khu phố cổ Stockholm. Chị trốn đêm trắng bằng cái băng đen bịt mắt khi ngủ. Em không thể trốn mãi như thế này. Chàng trai bảo. Em nên về lại quê hương mình, ở đấy không có đêm trắng, em không phải trốn đêm trắng. Chị bảo, ở đây em chỉ là dân nhập cư. Anh bảo, đấy là lỗi của đất nước em. Chị bảo, em béo như thế này. Anh bảo, đấy là lỗi của đất nước anh.

Anh xui chị trở về nơi không có đêm trắng. Vừa mới dính vào nhau mà anh đã muốn đẩy chị ra hay sao? Không, chị đi thì anh cũng đi. Chị đi đâu thì anh theo đấy. Chị đã tình cờ chọn cuộc đời chiến sĩ. Mà người lính đích thực là người lính trực diện trên chiến trường, không phải là người lính cầm loa phóng thanh nói vóng từ xa. Thế là hai người lên đường về vùng Tây Á. Được phép cư trú ở một nước láng giềng. Chị vẫn chưa được cấp phép trở về quê hương. Tòa án vẫn tiếp tục duy trì lệnh cấm sách của chị. Án tử hình vẫn chưa xóa.

Đất nước láng giềng này theo tinh thần dân chủ bao dung và hòa hợp tôn giáo. Chị được phép đăng đàn diễn thuyết. Được đọc sách trước công chúng. Trong một cuộc tiếp xúc với độc giả, người của thế lực tôn giáo cực đoan giả dạng lọt vào khán phòng. Những câu hỏi khiêu khích. Những câu thóa mạ nguyền rủa. Phát triển lên thành những tiếng chửi rủa tục tằn và đả đảo. Đả đảo đả đảo đả đảo. Lực lượng khẩu hiệu biểu ngữ bấy giờ mới từ bên ngoài tràn vào. Những chồng sách của chị trở thành vũ khí cho đám người tấn công. Những cuốn sách bìa cứng tới tấp ném vào đầu chị. Ném. Ném. Ném. Khẩu hiệu biểu ngữ cầm tay đập xuống đầu chị. Đập. Đập. Đập. Như mưa. Chàng trai Bắc Âu phải lấy thân mình che đỡ. Anh trùm từ trên cao một mét chín xuống. Anh khuỳnh khoàng tay chân để bành trướng thân thể sang ngang che thêm cho chị. Bạn bè người đọc che đỡ thêm. Cứ thế anh dìu chị chạy thoát khỏi nơi hỗn chiến. Người chịu nhiều đòn đánh và bị thương nặng lại là anh. Bấy giờ anh mới xem lại lý thuyết đấu tranh của mình. Người lính đích thực không phải bao giờ cũng là người trực diện trên chiến trường. Ít ra thì cũng là trong cuộc đấu tranh này.

Họ lại quay về xứ sở đêm trắng. Đúng vào giữa mùa hè. Trên diễn đàn, Đại hội Nhà văn Quốc tế đang vinh danh một nữ văn sĩ châu Á. Tóc trắng như cước, có thêm chiếc đũa cầm tay nữa thì bà sẽ ra dáng một bà tiên. Bà chậm chạp bước ra giữa sân khấu, ngồi vào đúng chiếc ghế dành cho mình. Tôi nay đã bảy mươi tuổi và có nửa thế kỷ bị trục xuất khỏi quê hương. Vì sao tôi bị trục xuất ư? Người ta kết tội tôi viết những điều cấm kỵ về số phận đàn bà. Từ bao giờ vậy, thế giới này không coi những chuyện ấy là cấm kỵ với đàn ông, nhưng lại là cấm kỵ với đàn bà?

Chị nhìn bà chăm chăm và nghĩ, bảy mươi tuổi, mình có còn đủ cảm hứng mà ngồi trên cái ghế kia, trên cái sân khấu kia hay không?

Đúng lúc ấy một người ngồi dưới khán phòng đứng dậy, nhận cái micrô từ tay một người trong ban tổ chức. Cô ta cứ đứng nguyên tại chỗ mà nói: Thưa bà, cuộc đấu tranh nửa thế kỷ của bà chủ yếu là trên phương diện xã hội nói chung hay là ở đất nước bà nhập cư, hay là trên trang sách của bà? Nữ văn sĩ đưa bàn tay phải lên khum khum che phía trên cặp mắt nheo nheo: Ô ô, ai đang nói đấy? Cho tôi thấy mặt nào. Cô gái kia trở nên lúng túng, chỗ cô đứng khán phòng âm u, không có một luồng đèn pha nào chiếu vào. Nữ văn sĩ chậm chạp đứng dậy, lẫm chẫm bước mấy bước về phía trước, đến bên lề sân khấu: Ô ô, ai nói đấy? Xin lỗi, cho tôi thấy mặt đi, tôi không quen đối thoại mà không nhìn thấy mặt người nói.

Không quen đối thoại với người nói từ trong bóng tối nói ra. Như ma. Chị lại nghĩ, ngần ấy tuổi, mình chắc sẽ chỉ ngồi nhà yên thân, hay là vẫn đủ sinh lực mà xuất hiện trước đám đông như bà ấy?

Bây giờ thì chị ngồi đây, trò chuyện với chúng tôi, bên chiếc cầu dẫn vào cái cổng đá Hoàng Cung Môn. Đêm trắng. Giờ có về nhà, có kéo rèm thì chị cũng không thể che được ánh ngày lúc nửa đêm về sáng.

*
*    *

Chị bảo chị nhớ cái đêm trắng đầu tiên ngồi bên cửa sổ với chàng trai Bắc Âu.

Hai giờ sáng, chị hỏi anh mấy giờ mặt trời mới lặn?

Ba giờ sáng, chị hỏi mặt trời sắp lặn chưa? Mặt trời lúc ấy hình như vẫn giữ nguyên vị trí, phía trên cái tháp chuông nhà thờ bên kia sông.

Bốn giờ sáng chị hỏi lúc nào thì mặt trời xuống, tức là nó sẽ chìm khuất xuống dưới đám cây cối bên kia. Ít ra là nó phải xuống một lúc, trước khi lại mọc lên cho một ngày mới. Chị giơ bàn tay ra phía trước mặt, đưa ngón trỏ và ngón cái ra thành một gang tay, đo được một gang từ phía mặt trời xuống đến mặt sông. Lim dim chị ngả đầu lên vai anh.

Năm giờ sáng, chị giật mình ngồi thẳng dậy. Ơ ơ. Chị kêu lên. Ơ ơ ơ. Chị kêu lên một lần nữa. Mãi sau mới nói được. Ơ ơ, sao lại thế kia hả anh? Mặt trời không lặn xuống. Khoảng cách giữa nó với mặt sông vẫn là một gang tay. Nhưng lúc nãy nó ở ngay phía trên nhà thờ. Còn bây giờ nó trượt sang bên phải, treo như một quả bóng màu đỏ phía trên một lùm cây xanh.

Mặt trời .

4. Cây hoàng lan hóa thành cây si

Mẹ càng đến tuổi về hưu thì bao nhiêu duyên lặn vào đang lặn vào trong bong hết ra ngòai, thóang nhìn lại tưởng người đàn bà hồi xuân tuổi bốn mươi. Trong nhà xưa nay duy trì một không khí cực kỳ dân chủ. Như mọi gia đình không có trụ cột đàn ông. Em gái tôi thông thạo tiếng Anh bảo là mẹ charming & attractive, ngày càng hấp dẫn và quyến rũ. Mẹ bảo cô nịnh thế chứ nịnh nữa thì con cô cứ phải đi nhà trẻ cho nó cứng cáp, xã hội hóa cho nó từ bé đi, tôi chẳng làm vú em bế con cho cô đâu, không nghe dân gian người ta nói à, càng già càng dẻo càng dai, bế cháu kêu nặng cõng trai trèo tường.

Tôi thì không nịnh mẹ. Dứt khóat không. Đơn giản vì tôi chưa con, còn lâu mới lấy vợ. Tôi phòng không, ngang hàng với mẹ.

Một đời mẹ vất vả. Tôi chắc thế. Hăm hai tuổi lấy chồng, hăm lăm tuổi chồng mất. Sinh được hai anh em tôi. Gái một con trông mòn con mắt, gái hai con mòn axít. Muốn ở yên mà nuôi con cũng chẳng xong. Tem phiếu bao cấp gạo nước không đủ. Tường đông ong bướm bay về. Vo ve. Nhặng xị cả lên. Có hẳn mấy anh trai tơ, mê lăn mê lóc. Anh hung hãn nhất dọa không lấy tôi, tôi xin tý tiết cả đôi ta, thế là em thủ tiết mà tôi khí tiết. Anh yểu tướng nhất thì thức suốt ba đêm bên giường trông tôi sốt li bì, đến mức mẹ đã mến lòng gật đầu cho xong. Đàn ông dễ thành công bằng chiến thuật thương con ăn mòn lòng mẹ. Chàng trai tân sắp đạt được mục đích với góa phụ, chàng cúi xuống định hôn nàng thì món ăn quá nhiều tỏi hôm ấy hại chàng. Hồi đó chưa có sing-gum với cun-e như bây giờ. Bị mẹ từ chối, chàng quay ra đòi uống thuốc ngủ tự tử, chàng không hung hăng bặm trợn, chàng yếu đuối chọn cách chết êm.

Rồi chẳng chàng nào chết. Mấy chàng trai tân ngày ấy về sau cũng lấy vợ, không đẹp lắm, con cũng không khôn lắm, nhà cửa chẳng biết làm sao mà bây giờ đều rơi vào một khuôn công thức, thành một đám ngũ tuần chuyên gia đi hát karaoke đọat giải Bàn tay vàng. Tôi bình luận ngày ấy mẹ lấy họ chắc bây giờ khổ nữa. Mẹ cười, biết đâu họ lấy được mẹ, bây giờ họ nên người.

Phụ nữ đẹp, lại thêm họat bát, thường có chút tự tin hoang tưởng. Chút hoang tưởng ở người đẹp khiến họ dễ quên cay đắng. Nó cũng là một thứ nội gián của đàn ông ở ngay trong lòng đàn bà. Tấn công một pháo đài hoang tưởng chỉ cần ranh mãnh một chút, thậm chí pháo đài thất thủ mà mà vẫn không tự biết. Mẹ rốt cục thất thủ trước một người đàn ông ra dáng đàn ông. Một kiểu đàn ông bất cứ người đàn bà nào cũng mơ ước. Chàng đưa nàng vi vu đi đó đi đây. Chàng đưa đón anh em chúng tôi đi học, kèm cặp bài vở cho cả hai đứa. Sửa từ cái bếp dầu cho đến cái mái nhà mưa dột. Các lọai châu chấu ma, cào cào ma lượn lờ quanh nàng, chàng làm một bữa rượu mời tất. Mấy bồ âm mưu, mấy bồ dục vọng được dịp thổ lộ trút bỏ, rượu vào ôm nhau khóc bây giờ mày mới hiểu tao, bây giờ em mới hiểu anh. Xong rồi tan hết mỗi người một phương.

Chàng và nàng đang mặn nồng thì một hôm vợ chàng xồng xộc xông đến cơ quan nàng. Bà thợ dệt kiện tướng đứng mấy chục cái máy dệt, chẳng nói chẳng ràng, chồm vào cô kiều mảnh mai lả lướt, hai tay tát vun vút như thoi đưa. Đòn ghen kết thúc bằng một chưởng độc: bà vợ túm tóc nàng dúi xuống. Nàng cũng quờ quạng theo bản năng, túm được tóc tai đối phương. Hai cái đầu chúi xuống gần sát đất, hai cái phao câu chổng lên trời. Hai đối thủ trùng trục trong hội chọi trâu ở Đồ Sơn, ngoắc sừng ghìm đầu nhau xuống, biểu diễn miễn phí cho cả cơ quan nàng đứng xem.

Mọi cuộc đánh ghen đều kết thúc bằng sự can thiệp của đàn ông. Người can thiệp là một đồng nghiệp của nàng, biệt danh Đại dương, không phải vì yêu biển lớn mà có nghĩa là một con dê to. Ông dê to đi vòng ra sau cái phao câu đang chổng lên của bà Họan Thư, thò tay vào giữa hai chân bà ta, thành thạo làm động tác móc lốp. Bà kia trúng hiểm giật mình đánh thót, rú lên ối giời ơi thằng khốn nạn. Buông ngay tình địch ra. Ông Dê To đắc ý lắm với miếng võ cứu người đẹp. Ngày thường, ông Dê to vẫn bị coi là bệnh họan, các nữ đồng nghiệp ai cũng bị ông lợi dụng sờ mó, động chạm. Nhưng sau cú ngăn chặn có hiệu quả trận đánh ghen, ông Dê to được cánh đàn ông trong công ty học hỏi, nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm.

Những vết thâm tím trên mặt mẹ chưa kịp tan hết thì người tình của mẹ bị bắt. Chàng cho vợ uống một bát thuốc bắc sắc cùng bả chuột. Tất nhiên là chết đứ đừ. Chàng nàng bị điệu ra tòa. Nàng có nhân chứng, bằng chứng ngọai phạm. Nàng cũng chẳng biết tí gì về âm mưu thanh tóan vợ của chàng. Tuyệt nhiên không. Chàng một mình đi tù.

Nàng từ đấy thề độc, không bao giờ yêu đương lả lơi nữa.

Được gần hai chục năm cho đến bây giờ. Càng già càng duyên. Lại tường đông ong bướm bay về. Lại các ứng cử viên nô nức đến nhà. Đối tượng của mẹ toàn mầm non công ty nghĩa trang hoàn vũ, đa số là hội viên bể bơi người cao tuổi, sân vận động tình nghĩa. Các bậc phụ huynh càng cao tuổi, càng kiễng chân tươi duyên, rướn cổ tình tứ, gồng mình lãng mạn. Mẹ xiêu lòng, thầm xóa bỏ lời nguyền. Tôi cũng xiêu lòng theo, con chăm cha không bằng bà chăm ông, con chăm mẹ không bằng ông ké chăm bà già. Tôi gật đầu bật đèn xanh. Từ nay mẹ được phép mở cuộc kén rể. Trong khuôn viên gia đình có cây hoàng lan từ thời ông ngọai tôi. Tôi đặt dưới gốc cây bộ bàn ghế mây kiểu Louis XIV.
Địa điểm: dưới gốc hoàng lan
Thời gian: một ngày cuối tháng
Đối tượng: mỗi tháng một người
Nội dung: chuyện đời tôi
Tên chương trình: chân dung cuối tháng

Mỗi đối tượng được mời đều phải theo quy định kể chuyện đời mình trước. mẹ có nhiệm vụ lắng nghe truyền đạt lại cho tôi.

Câu chuyện thứ nhất …

Chân dung thứ nhất,

Ông tên là A. Tên thật. Không phải tôi sợ phiền viết tắt. Tên ông như một tiếng reo ngạc nhiên bất ngờ vỡ lẽ. Sáu mươi hai tuổi. Ly dị vợ. Con cái đều đã có gia đình không tróc nã gì ông. Nghĩa là nếu mẹ về theo ông thì con cái ông không đứa nào đến ăn theo, quấy phá, đòi chia tài sản vân vâ. Chân dung A đến đấy là hết. Đơn giản.

Nhưng ngay tối hôm đó, mẹ vừa kể chuyện xong cho tôi biết cái chân dung đầu tiên thì ông A gọi điện. Đã khuya. Hai mẹ con tôi nháy nhau, cầu hôn gì mà vội vàng thế, đánh nhanh thắng nhanh thế. Mẹ hỏi có chuyện gì vậy anh? Tôi nhận thấy ngay từ cái nhìn đầu tiên rằng cô và tôi có cùng chung quan điểm hòai bão lý tưởng, cùng chung sở thích, chung gu, chung thú vui. Em đâu dám. Không, tôi nói thật, có cái này tôi viết nhờ cảm hứng sau buổi gặp gỡ duyên số chiều nay, tôi đọc cô nghe. Thôi anh ơi, tâm trạng em lúc này chưa sẵn sàng đọc thơ, anh để cho khi khác.

Không gì uy hiếp mẹ bằng dọa đọc thơ cho bà nghe. Mấy ông nhà thơ bạn mẹ hai giờ sáng gọi điện thọai, tôi vừa làm bài thơ trong cơn xuất thần, tôi đọc nhé. Mẹ gà gật ôm máy ừ hứ à há như Tây. Mọi thứ thơ lang thang trong vườn cảm xúc, có thể nổ máy bất kỳ từ đâu, có thể dừng lại hái hoa bắt bướm ở bất kỳ đâu cũng được. Mẹ mơ màng chìm đắm một lát, giật mình tỉnh dậy, xong rồi hả anh. Xong rồi, bây giờ để tôi đọc cô nghe bài này, bài này hay hơn bài trước. Hết bài thứ hai, ông bảo còn bài nữa, bài này mới thật là hay. Bài thứ tư ông bảo hay một cách độc đáo. Bài thứ năm thì tuyệt đỉnh. Bài thứ sáu thì tuyệt vời. Cứ thế, ông tranh thủ xuất bản miệng. Một thời gian sau xuất bản phôtôcopi, tự trình bày vẽ minh họa chim lá cá gái. Công đọan cuối cùng là bỏ ra năm bảy triệu in thành tập, vừa biếu vừa cho cũng đắt hàng. Một người làm quan cả họ được nhờ, một người làm thơ cả họ bơ phờ. Mẹ dặn tôi hễ thấy mấy ông thơ gọi điện đến thì phải nói mẹ vắng nhà. Mẹ dạy tôi nói dối kể từ ngày ấy.

Bây giờ nghe ông A đòi đọc, mẹ hoảng lắm. Ông A bị từ chối phũ phàng thì hung hẳn lên. Ông dám nói những lời một người ngày đầu ra mắt chưa dám nói. Cô điên à, thơ thẩn đồng nát nào ở đây, thơ nào so sánh được. Mẹ giật mình. Tò mò nổi lên. Thế là ông chớp thời cơ đọc luôn.

Bản kiến nghị dài của một con người tâm huyết luôn ưu tư trước tình hình đất nước gửi lãnh đạo Đảng và chính phủ. Ông chê tất, chẳng còn gì mà không chê, từ quản lý kinh tế cho đến quản lý đô thị, từ truyền hình văn hóa tầm thường bình dân cho đến giáo dục tùy tiện, từ y tế không nhân cho đến giao thông hốn lọan nhân chi chít. Mẹ ôm cái điện thọai không dây chạy khắp nhà một lúc, vừa nghe vừa bật bếp ga hâm lại đồ ăn cho tôi đi học tại chức bằng hai về muộn, sau vướng víu quá, mẹ đưa phắt điện thọai cho tôi nghe tiếp. Tôi áp ống tay vào nghe, cũng chạy khắp nhà, việc mình mình làm. Lúc này đã sang chương phê phán lối sống tiêu thụ thiếu lý tưởng của thanh niên thời đại. Tôi mà không làm xong bài tập trên màn hình vi tính hôm nay thì ngày mai tôi cũng xa rời lý tưởng. Thế mà thỉnh thỏang cũng phải đệm thêm mấy âm thanh như thể mẹ đang nghe. Định ừ hứ giọng bass nam trầm mới giật mình nhớ ra, phải đổi giọng à há cho ra vẻ soprano nữ cao.

Một tháng liền ông đến luôn luôn. Ôm theo một cặp giấy tờ những kiến nghị tâm huyết. Xuất trình cho mẹ những giấy biên nhận của các cơ quan chức năng hứa sẽ nghiên cứu trả lời. Trước khi ra về, ông tặng mẹ một cái chén uống trà ma-de-in Ý Đại lợi. Sao không tặng cả bộ mà chỉ tặng một chiếc? Mẹ tự giải thích là chàng muốn nàng chỉ uống trà một mình mà vò võ đợi chàng.

Vài ngày sau, ông lại đến. Lần này là đơn kiện ông thứ trường cơ quan ông. Bốn năm trước ông đã biết tay này lợi dụng chức quyền đưa một đống bà con đồng hương vào bộ, tay này ôm gọn cô trà nước tạp vụ, tay này có biểu hiện vọng ngọai diễn biến hòa bình, nhưng lúc ấy ông mũ ni che tai mồm lẩm nhẩm mình còn hai năm nữa hạ cánh an toàn. Sợ người ta moi ra mình khai bớt tuổi trì hõan về hưu. Bây giờ cái dằm cũ trong da thịt mới nhức nhối, tái phát. Bây giờ ông mới thực sự là chiến sĩ đấu tranh cho công lý. Hăng hái, dồn dập, bền bỉ, mạnh mẽ, không khoan nhượng. Trước khi ra về, ông tặng thêm một cái chén uống trà. Mẹ giải thích đấy là ông muốn nàng chỉ được phép uống trà với con trai nàng.

Đến cái chén thứ ba thì mẹ bảo chàng gửi gắm thông điệp mong muốn được trở thành thành viên thứ ba trong gia đình ngồi uống trà cùng với mẹ con tôi. Lần này ông xuất trình một đơn kiện nữa. Nghe nói cả cơ quan đang tang gia bối rối như đưa đám, lao đao lảo đảo như xơi quả nốc ao.

Mẹ con tôi chờ đến cái chén thứ tư. Nhưng ông không đến mà gọi điện. Trong đống giấy tờ hôm qua tôi để lại nhà cô có cái thư kiến nghị bổ sung, hôm nay cô cầm lên đưa cho tay vụ trưởng chuyển giúp tôi. Đêm qua tôi thức cả đêm thảo kiến nghị mới, bây giờ đau đầu quá không đi được. Cực chẳng đã, mẹ đi chuyển thư theo lời ông. Nhận là em gái chuyển thư giúp anh.

Ông vụ trường nhận thư, chân tình bảo, chị là em gái chị nên khuyên anh ấy. về hưu rồi ờ nhà nghỉ ngơi cho nó khỏe, chơi với cháu, đi dưỡng sinh, đi du lịch. Thiếu gì việc làm, mò đến cơ quan cũ làm gì. Anh em tiếp chuyện được vài hôm là sợ, thóang thấy bóng ông A là bỏ chạy hết như chạy giặc. Đùn đẩy nhau ra tiếp. Không phải tiếp mà phải hầu. Hầu chuyện. Toàn dạy bảo với chê bai thời thế. Cơ quan họp, ông cũng nhảy vào họp cùng,thủ trưởng mới nói một, ông là thủ trưởng cũ đế vào hai ba, ông không còn là vua nhưng cứ làm thái thượng hoàng bố vua.
Nhờ chị nói với anh ấy, giả sử không có chuyện gì làm, buồn chân buồn tay thì yêu đi. Già yêu mới đằm thắm, sẽ không còn hậm hực tức tối nữa.

Nói đến chuyện yêu đúng là đề tài ưa thích của mẹ. Mẹ long lanh ngôn ngữ đưa đẩy một lát thì chợt nhận ra cái chén trà đang cầm trên tay giống một cái gì đó. Súyt nữa nông nổi đường đột kêu nhà em cũng có ba cái giống hệt như thế này. Kịp nhớ ra người ta bảo gái đẹp không biết giữ mồm. Mẹ trầm ngâm uốn luỡi bảy lần rồi mới khen cái chén đẹp thật. Ông vụ trưởng bảo cơ quan có cả bộ sáu chiếc, một cán bộ đi Ý, công tác mang về, gần đây rơi vỡ mất đi đâu mất ba chiếc. Mẹ ngậm tăm im thin thít rồi chào ra về.

Nếu câu chuyện tiến diễn biết đâu nhà tôi sẽ có đủ bộ chén. Thói tắt mắt Kiều Trinh, kều được cái gì là kều được của ông A sẽ làm lợi cho người đẹp ngũ tuần. Nhưng mẹ đã mệt với đống giấy tờ bề bộn của ông. Lại cũng gần hết tháng thứ nhất. Giờ thì ông phải nhường chỗ cho chân dung cuối tháng thứ hai….

Ông đại tá về hưu…

Chân dung cuối tháng thứ hai…

Ông tên là Bê. Tên thật. Không phải tôi sợ phiền viết tắt. Đại tá về hưu. Vợ chết. Hai đứa con, đứa học phổ thông, đứa học đại học năm thứ ba. Nghe thế, tôi đã bảo mẹ không đủ lực chăm nom ăn học cho chúng nó đâu, cũng không thể theo được cho đến khi dựng vợ gả chồng cho chúng nó. Đấy là chưa kể ông ấy chết trước, chúng nó đòi nhà đuổi mẹ ra đường.

Lính tráng, má văn công, mông bộ đội, thấy cô văn công đong đưa lẳng lơ bao giờ cũng rạo rực hơn một cô hát nghiêm trang. Một nữ văn nghệ sĩ lúng liếng đưa đẩy họat ngôn một tý là đọat giải của lính. Thành ra mẹ lọt ngay vào tầm ngắm ông chỉ huy của lính.

Hôm đầu theo đúng quy định trần thuật chuyện đời tôi. Hôm thứ hai ông kể chuyện tình yêu của lính, tranh thủ tạt qua nhà ba ngày lấy được vợ, ở với vợ một đêm cũng có con. Lính thì đái vào gốc chuối, chuối phải chửa. Kể xong lại bảo biết hát, ngày xưa đọat giải trung đoàn. Hát quan họ luyến láy ới a, đàn ông hát quan họ lại còn nhắm mắt, lắc người, trai lơ đĩ thế nào. Bướm lượn là bướm ối a nó bay. Mẹ buộc miệng sao hát bậy thế. Ông phật ý không hát nữa, có thế em đã kêu bậy, em làm người nhà của lính thế nào được.

Lần thứ ba ông đến sinh nhật mẹ. Tôi đứng bên cửa sổ tầng hai nhìn xuống đường thấy ông đi xe máy tới. Ngồi xe máy hai chân khùynh khoàng, bẻ tõe ra hai bên đón gió muôn phương. Hai ống quần pho màu quân phục, kéo xếch lên tận đầu gối, hở một đọan bắp chân, trước khi cổ chân mất hút vào trong đôi bít tất cũng màu quân phục. Đến gần nhà tôi, ông xuống xe dựng chân chống xuống rồi quay lưng ra đường, người ốp sát vào gốc cây. A, ngày xưa lính trẻ đái gốc chuối, bây giờ suy thận, đi thăm người yêu tiểu tiện gốc xà cừ. Xin đố bạn đọc khi quay lại trên người ông có thêm vật gì? Nghe đố, sao cũng có người bảo tôi sắp sửa nói bậy. Thực sự là ông đứng ốp vào gốc cây để không có ai nhìn thấy ông thắt cà vạt trước khi vào nhà người đẹp. Một cái cà vạt màu xanh lá cây thẫm.

Ông vào nhà, bê hộp bánh ga tô to như cái quả đi ăn hỏi cho ai. Cái bánh ga tô trang trí các lọai dây leo khá là diêm dúa. Thằng con đứa em gái tôi trèo lên để đánh vần dòng chữ sô cô la trên chiếc bánh. Mừng sinh nhật, 1949- 2002. Nó hỏi hai con số này là gì hả bà? Con vẹt ghi âm trong tay nó léo nhéo theo, hai con số này là gì hả bà? Mẹ ré lên sao lại ghi số má giống năm sinh, năm mất thế này? Năm sinh của em là 1950 chứ? Anh tặng thêm cho em một tuổi, anh chỉ muốn em già. Con vẹt léo nhéo, anh chỉ muốn em già, anh chỉ muốn em già. Ông Bê tặc lưỡi, hàng bánh chúng nó nhầm đấy. Mẹ đối đáp, anh phải bảo nó chứ. Con vẹt lại eo éo, anh phải bảo nó chứ, anh phải bảo nó chứ.

Ông Bê chỉ còn biết nhìn con vẹt máy trừng trừng.

Hôm sau mẹ theo ông đi sinh họat Hội EM YÊU CHIẾN SĨ. Nghe tên tưởng Đội đoàn Thanh thiếu nhi. Đến nơi mới thấy toàn em gái ngấp nghé tuổi lục tuần, toàn văn công về hưu. Đầu tiên đồng diễn thể dục. Một em gái quay sang bảo mẹ, con kia nó xoay được bàn tay quanh cổ tay, rồi khóac rộng ra sau lưng là phải thôi, ngày xưa nó là diễn viên múa, báu bở gì một lũ đào già kép ế. Rồi em quay sang chỉ em gái bộ áo nâu sồng nhà chùa, đang hô một hai ba sang sảng, giọng nó lanh lảnh chuông đồng vì ngày xưa nó là diễn viên ca, thất tình chán đời nó đi tu, các sư ưu ái, các vãi căm hờn. Hờn ghen vì giọng nó thâm niên luyện thanh mấy chục năm, bây giờ đọc kinh, giảng kinh, phát âm nhả chữ điêu luyện truyền cảm. Nó vẫn đi tu nhưng không bỏ buổi sinh họat nào của EM YÊU CHIẾN SĨ. Đi tu rồi mà vẫn tham như mõ, nó giữ tiền quỹ hội, đi thăm hội viên ốm, mua cam táo hai chục nó khai ba chục.

Tiết lộ đầu ngọn cuối ngành các lọai lý lịch đàn bà xong, em gái này chuyển sang đề tài thế giới đàn ông. Em chỉ đúng ông Bê cho lên thớt đầu tiên, vô tư không biết chàng là người dẫn mẹ đến đây. Ở quê, anh chàng tên là Nguyễn Họan, tên đặt theo cái nghề gia truyền của gia đình, có biệt tài tịnh thân, biến tất cả các lọai lợn thành họan quan công công, đồng cô ái này ái nọ. Nghề vận vào thân, đẻ mãi không được mụn con trai chống gậy, phải cầu tự xin con giời, bây giờ con giai lớn rồi vẫn phấp phỏng, giời thương giời để, giời không thương giời xin lại bất cứ lúc nào. Nhưng chàng đâu có theo nghề gia đình, đến bây giờ bà mẹ chàng vẫn trách chàng không nối nghiệp gia đình.

Mới đây chàng về quê, bà mẹ chín mươi tư tuổi bảo chàng, con ơi làm thượng thọ đi, tuổi mụ năm nay sáu chín rồi, con vay một tuổi mà làm, mẹ cho con lợn một tạ mà làm. Chàng lễ phép kính thưa mẹ, mẹ còn đó con làm thượng thọ hàng xóm bảo con chơi trèo bất hiếu. Con vay một tuổi thì đầy thất tuần nhưng con vẫn thỉnh giảng trường bồi dưỡng, nhiều gái non vẫn tay bắt mặt mừng nhờ con hướng dẫn tốt nghiệp, nhiều giai non giai già viết bài phê bình bảo vệ giá trị chú Tễu đồng ruộng truyền thống.

Kể đến đây, em gái chuyển sang giọng, một phần kín, chín phần hở, này tớ nói cho ấy biết, chàng này toàn chọn con xinh rồi mới hướng dẫn luận văn, ngồi cạnh nữ sinh, tai bốc bải tưng tưng như gảy đàn, ban đầu bốc tay, sau bốc linh tinh một số thứ. Chả làm được gì nữa đâu, chỉ mở ra rồi lại đậy vào, thì thế, nhưng vẫn muốn nhìn xem trong nồi có gì cho bõ công.

Sau đồng diễn thể dục kiếm côn quyền là thi bơi. Sau thi bơi là thi chạy. Sau thi chạy là đốt lửa trại. Tất cả các em mặc quân phục tựa vào nhau, đung đưa như lúa mà hát. Em đi lên rừng cây xanh mở lối, em đi lên núi núi ngả cúi đầu, em đi bắc những nhịp cầu.

Nhưng họat động sau đó của hội, mẹ không biết nữa, đã hết tháng thứ hai...

Rồi cây hoàng lan, có biến thành cây si?

Chân dung cuối tháng lần này là ông Xê. Tên thật, không phải tôi sợ phiền viết tắt. Vợ bỏ đi làm ăn với ở Đông Âu với đứa con trai cũng đã hơn mười năm.

Hôm đầu ông đến, cứ đứng mãi bên gốc cây hoàng lan. Cái cây có tội tình gì đâu, chỉ vì ông cứ si tình đứng mãi như vậy, mời ngồi mấy lần vẫn đứng, mà cây hoàng lan hóa thành cây si. Si thật. Mái tóc nhuộm, tóc đen nhánh đáng ngờ như thế gọi là mốt đảo ngói. Rốt cuộc, ông cũng ngồi. Đèo thêm một câu rất triết học: đời tôi đâu có thiếu chỗ ngồi, chỉ thiếu một chỗ đứng.

Một câu nói như vậy có thể khiến khối kẻ ngu ngơ nửa mừng nửa lo.

Ông kể hơn ba chục năm nhà ông đã trải qua mấy lần bị kiểm tra hành chính. Tư thương buôn bán vàng bạc. Có lần vừa mới bê mâm cơm lên thì công an tới, ông nhanh trí trút hết chỗ vàng bạc vào nồi canh. Cơm xới cho mỗi người một bát rồi vùi đồ trang sức xuống đáy nồi. Người ta sục sạo khắp nơi, đào cả vườn lên mà không tìm được gì. Lần khác, ông ném được mấy túi tài sản xuống cái hồ gần đó. Lần khác, vợ ông mang đồ đi tẩu tán. Ngày ấy, Hà nội chưa có xe máy, bà đã sở hữu một cái xe tay ga 103 của Pháp. Nữ anh hùng xa lộ phóng xe vèo vèo qua cầu Long Biên. Báo đăng hẳn hoi câu chuyện phá án: thấy thị ích xì i dét chạy ra khỏi nhà, trinh sát ta bí mật bám theo. Y thị (đại từ nhân xưng báo công an hay dùng) đi ngoắt ngoéo cố tình cắt đuôi, nhưng vỏ quýt dày có móng tay nhọn. Sang đến bên kia cầu, y thị rẽ vào ba nhà quen biết, nhà biếu cân cam, nhà gói bánh, gói mứt tết. Tất cả chỉ là động tác giả. Tại điểm cuối cùng y thị bị bắt với đầy đủ tang vật trị giá hàng trăm cây vàng... ông bảo mỗi lần như vậy là chết nửa con người, sau đó phải gượng dậy, tập đi đứng, tập làm ăn lại từ đầu. Sang thời làm ăn được khuyến khích mở cửa, vợ con ông hồi sinh kéo nhau đi nước ngoài. Ba đứa ở trong nước đều đã có gia đình, mỗi đứa cho ông một cái nhà và vốn liếng làm ăn. Số tiền còn lại đủ cho ông sống đời vui hạnh phúc lên tiên.

Tôi thiếu là thiếu một chỗ đứng trong tim em. Ông nói nốt cái vế sau. Nói năng kiểu ấy thanh niên ngày nay đều ngượng mồm, chỉ có ông mới xuất khẩu ra thành khẩu được. Mẹ xem ra bắt đầu ngả nghiêng. Một đời mẹ lận đận quá rồi, bây giờ sáng suốt nhất là lấy chồng giàu một tý. Yêu đương gì cái tuổi này nữa, chẳng qua dựa vào nhau khi tắt lửa tối đèn, khi hắt hơi sổ mũi. Tôi cảnh cáo, mẹ tính toán khéo thế mà lấy phải ông đang khỏe như vâm bỗng quay qua nằm liệt giường, có mà hầu ông đến chết. Mẹ bảo người ta mà kỹ tính người ta chẳng lấy mình làm vợ, có câu đố rồi đấy thôi, con gì ăn ít nói nhiều, mau già lâu chết miệng kêu tiền tiền? Đàn ông đang yên lành, báu bở gì tự dưng rước một con như vậy.

Lấy ông thì mẹ được nhờ. Đi thăm con cháu phải có quà mới ra người bà người mẹ đàng hoàng. Muốn đàng hoàng phải nhờ chồng giàu. Muốn yên tâm tuổi già ốm đau bệnh viện phải nhờ chồng giàu. Muốn thuê người giúp việc chăm nom người ốm cũng phải chồng giàu.

Nhưng ông có giàu thật không nhỉ? Ba đứa con ông đứa nào cũng bảo bố cháu còn nhiều tiền lắm. Vẫn còn vàng chôn dưới nền nhà. Vẫn còn vàng kiểm tra giấu trong đệm xa lông. Vẫn còn vàng giấu trong thân cây cổ thụ ngòai vườn. Ba đứa con đều mê mẹ, mê lăn mê lóc. Cô về với bố cháu đi, chúng cháu không đến quấy phá, ám quẻ gì đâu, không đòi chia của cải gì đâu. Hay cô ngại gần họ hàng nhà cháu phiền phức thì hai cụ dắt nhau vào Sài gòn mua nhà mà ở trong ấy.

Mẹ không muốn đi xa. Chàng nàng dắt díu nhau đi mua căn hộ đảo Linh Đàm. Đi đăng ký. Tôi bảo đăng ký làm gì, các cụ thích nhau thì về ở với nhau, ai nói sao. Mẹ không chịu. Đi du lịch, vào khách sạn, chúng nó nhìn mình cứ như trốn vợ trốn chồng, như bọn thuê phòng choai choai lần đầu thuê phòng thử mùi trái cấm.

Nhà mua rồi, đăng ký rồi. Về ở với nhau rồi. Lúc này mẹ mới nghe người ta nói giữ vàng trong nhà độc lắm. Thằng con ông ở BaLan lái xe chở hàng bị xe khách tông phải, bây giờ liệt nửa người, đẹp giai như tượng, chưa vợ, chưa biết mùi đời mà phải chung thân ngồi xe đẩy. Bà mẹ phải kè kè bên đấy, bà cạch mặt ông không bao giờ về nữa. Một đứa con gái ông, ba lần đẻ ra quái thai, đêm nào cũng thấy một thằng bé người Tàu mặc bộ đồ trắng ngồi ở đầu giường. Nó bảo cô ta phải chuyển tiệm vàng ra khỏi nhà rồi mới đẻ được.

Mẹ có sợ cũng chẳng kịp. Mẹ đã vượt qua tuyến phòng thủ, chẳng còn đường rút. Nhà tôi, ông Xê không đến trồng cây si nữa thì cây hoàng lan trở lại là cây hoàng lan như dạo trước ...

...

Tôi cứ tưởng chương trình chân dung cuối tháng đã hạ màn được rồi. Được nửa năm thì mẹ quay về. Ở Linh Đàm chỉ có căn hộ ba phòng trống không. Bảo ông Xê đi mua sắm đồ đạc, ông chỉ ừ hữ lảng tráng. Giục ông đào vàng lên, moi vàng trong nệm xa lông ra, móc vàng trên cây cổ thụ ông chỉ cuời sằng sặc. Sao cô lại đi nghe mồm lũ trẻ ranh ấy, mấy lần khám nhà chỉ có tôi đương đầu, chúng nó lại vanh vách biết hơn tôi à?

Rồi bao nhiêu uất hận tuôn ra bằng hết. Ngày trước, có lần công an đến, ông phải cạy mồm lũ trẻ ra, bắt mỗi đứa nuốt một cái nhẫn. Mỗi đứa phải hực hực mấy cái mới nuốt nổi. Nuốt được rồi thì con mình phất phơ đi lại trong nhà như ma vàng, mặt đần như ngỗng ỉa, đờ đẫn, lơ ngơ, người trong suốt nhìn qua được. Bị khám nhà xong, ông bắt lũ con ngồi dàn ngang đại tiện trước mặt mình, gẩy tung tóe cả lên mà chẳng tìm lại được nhẫn vàng. Ôi trời đất ơi, vàng đã tan vào máu con mình, từ đó con mình mà mình chẳng nhận ra được nữa. Cả tiệm vàng lũ con bàn nhau khoáng sạch, tráo vào đó bằng hàng mỹ ký mạ vàng. Mãi đến lần khách đến mua đem quẳng lại đồ rởm có hẳn hoi con dấu tiệm vàng, ông giật mình xem lại mới biết tất cả đã bị đánh tráo bằng hết. Bà mẹ là đầu trò, lũ con tiểu yêu thi hành. Cũng chẳng phải con ông gian dối, ma vàng làm cả đấy. Bây giờ xong hết rồi, chúng nó mưu mẹo bẩy ông ra khỏi nhà, xóa sạch dấu vết, ông là dấu vết cuối cùng, chúng nó trở về với cõi âm.

Mẹ khóc sụt sùi cho một số phận éo le, có đầy hỉ nộ ai lạc, lại được mạ thêm màu liêu trai ma mị. Một câu chuyện cải lương có thể lấy được nước mắt nhưng không ngăn được mẹ đùng đùng đòi tôi giúp mẹ đi làm thủ tục ly dị. Hơi thở nặng mùi khiếp lên được, ghê hơn cả chàng trai tân ăn tỏi nặng mùi ngày xưa. Sau chuyến đi này, mẹ sẽ phục thù đi tìm cho bằng được một tay giàu có thật sự, một nhà tài phiệt thời đổi mới có thể đi karaoke ôm ấp gái non nhưng về nhà vẫn cần một bàn tay chăm chút hiểu biết.

Nhưng rồi mọi sự đảo lộn hết. Lần này người đến vườn nhà tôi là một người cũ. Chính là chàng. Kẻ một mình đi tù vì tội đầu độc vợ ngày xưa. Chàng sáu mươi rồi. Đi tù về vóc dáng vẫn vạm vỡ điềm đạm như ngày nào. Người như thế thì không thể nào đầu độc vợ. Bà Họan Thư ghen quá, điên quá, nghĩ ra cách hại mình, hại chồng. Bà cho bả chuột vào niêu thuốc bắc, kêu mệt, đòi chồng rót thuốc, bê bát đến, cầm bát cho bà uống. Dấu tay ông còn đó, trên niêu thuốc bắc, trên bát thuốc. Nhiều người biết ông vô tội nhưng chứng cứ chống lại ông.

Chàng trở về vào dịp áp Tết. Mẹ con tôi mất hết Tết vì chàng ngã bệnh ngay. Viêm phổi cấp. Mẹ quẳng hết mọi thứ. Đâm bổ vào bệnh viện. Một mình mẹ đi đi về về từ hai đầu, nhà và bệnh viện. Đêm đêm thức trắng ngồi trông bên giường bệnh. Đến cả tôi cũng bị cuốn vào. Thỉnh thỏang, người về từ ký ức, từ cõi sống chết giành giựt, lại mở mắt. Cái nhìn như hỏi, em có tin ngày xưa tôi không thể là người làm việc ấy? Nàng nắm tay chàng, nắm tay như vậy thì dù chàng có ở gần cõi chết lắm rồi, cũng phải cố chống chọi mà tìm về.

Tôi không dám nhìn hai người.
Tự hỏi chẳng lẽ mai kia chàng trở về thì cây hoàng lan trong vườn nhà lại phải hóa thành cây si vĩnh viễn mãi sao?

5. Tin thật lòng

Khéo chọn ngày. Thứ sáu. Cuối tuần. Sôi động cả Hãng liên doanh bảy mươi phần trăm vốn Ta ba mươi phần trăm vốn Tây. Tổng giám đốc ta đích thân chọn ngày phong trạng.

Nô nức thi cử cả tháng nay rồi. Sĩ tử phải dưới tuổi ba mươi, làm việc cho tổng công ty NOCO từ năm năm trở lên. Chín công ty con, công ty nào cũng gửi lên lều chõng gần chục cử nhân. Năm nào cũng chừng ấy người đi thi. Chọn ra được ba vị Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa. Kỳ thi vì thế mà gọi là Thi Trạng. Thoạt đầu ban giám đốc có ý kiến phong người đỗ đầu là tiến sĩ. Một cơn sấm động phản kháng. Không. Quyết liệt không. Không đánh đồng danh hiệu trạng của ta với cái học vị ai nghe cũng ngờ vực. Thời buổi tiến sĩ như lợn con, mà toàn là lợn đất, lợn ống tiền, va đập vào nền nhà thực tế là vỡ tan toàn xu lẻ.

Trạng của ta vinh danh đích thực. Phải làm hai bài luận, mỗi bài ngồi mòn màn hình vi tính ba tiếng đồng hồ. Thi tiếng Anh Toefl. Thi chỉ số thông minh IQ. Cuối cùng là vấn đáp mặt đối mặt với tổng giám đốc Ta và phó tổng giám đốc Tây. Xem thế, nặng về thi kiểu Tây, câu hỏi theo kiểu trắc nghiệm, cho sẵn mấy câu trả lời, chỉ việc đánh dấu chữ V vào câu trả lời đúng, chớ quen tay đánh dấu gạch chéo X theo kiểu an nam. Nhưng viết tiểu luận tiếng Việt là rất ta, rất dân tộc. Người Việt bà nhà quê không biết chữ cũng bẻ vần thành thơ hơn cả người thơ chuyên nghiệp.Làm quân nhân, nghị sĩ, doanh nhân, nhà khoa học tự nhiên vẫn còn mang theo một bầu chất thơ lai láng. Một tổng công ty dinh dưỡng và công nghệ và phần mềm tin học và buôn bán vật liệu công nghiệp mà còn mở cuộc thi trạng. Kỳ thi quan trọng ở hai bài tiểu luận. Bạn hãy khoa học viễn tưởng science fiction tổng công ty vào năm 2010. Bạn hãy khoa học viễn tưởng Hà Nội đúng vào năm ấy, 1000 năm Thăng Long. Chính xác là một kỳ thi quan văn.

Vậy thì lễ phong trạng cũng phải đúng kiểu quan văn.Cổng vào công ty hai bên trụ lớn hai con rồng cao bốn mét đặt làm ở Hàng Mã. Lối vào công ty như lối dẫn vào triều, chăng đèn kết hoa màu mè sặc sỡ. Đèn lồng Tàu phong cách Chợ Lớn. Đèn lồng Nhật phong cách Hội An. Đèn dầu Hoa Kỳ trên hàng rào men theo vườn thượng uyển, tim đèn leo lét bóng điện quả nhót. Bấm đúng giờ lành, một cỗ xe song mã chở ba vị tân khoa vào triều. Hai con ngựa thuê của rạp xiếc như hai con chó, oằn lưng rướn người kéo cỗ xe khung sắt loè loẹt lê đến trước cửa chính vào tổng công ty. Trạng nguyên là nữ. Mũ cánh chuồn, áo gấm trạng màu đỏ mượn bên đoàn cải lương. Lùng thùng như gái giả trai đi thi thời phong kiến. Trạng xúng xính xênh xang áo mũ đi lên giữa hai hàng ghế hội trường.Trợ lý tổng ghé vào tai sếp vua ngồi trên ngai giữa sân khấu: áo mũ trạng là của đàn ông.Để cho đàn bà làm uế tạp áo mũ quan trạng, tổ tiên các cụ quở anh ạ. Vua giật thót, sao cậu không nói sớm, bây giờ bảo nó tụt ra, thay áo dài nữ vào có kịp không?

Vừa lúc bài Lưu Thủy - Kim Tiền tấu lên tưng bừng. Tràn ngập âm nhạc cung đình. Các nhạc công chèo trải chiếu ngồi trong hậu trường rộn ràng khởi động sáo nhị nguyệt bầu tam thập lục trống phách. Cờ phướn hai bên hội trường buông xuống lả lơi. Cả một nghìn quần thần trong hội trường đứng dậy, ghế đập bình bịch. Giám đốc tổ chức áo mũ quan văn le te bước ra đọc chiếu của sếp. Mặt căng thẳng gân guốc như người phát ngôn, chỉ sợ đọc sai một chữ học thuộc lòng. Chiểu theo kết quả thi đình, sắc phong danh hiệu Trạng Nguyên NOCO khoá Mậu Thìn cho thị. Ban cho Trạng Thị áo quần hia mũ và bản sắc phong, kèm 3 trăm vạn tiền mặt cùng một suất học bổng trị giá 3 phẩy 2 thiên Mỹ kim.

Bốn dây pháo hai mét nổ liên hồi. Pháo cấm ngoài xã hội, không cấm trong vương quốc của ta. Côngphetti kiểu Tây lấp lánh thả xuống như bụi. Ba vị tân khoa nhận sắc vua ban, bước đến sụp lạy bàn thờ tổ tiên chính giữa sân khấu. Lư hương trầm đồ giả cổ Trung Quốc nghi ngút. Đâu đâu cũng đồ Trung Quốc, không thì đồ giả Tây của Trung Quốc. Phó giám đốc Tây cũng áo dài gấm đội mũ cánh chuồn làm quan tể tướng, điệu bộ như bò đội nón. Tể tướng Tây cũng phải làm đúng lễ chắp hai tay ngang mày trước vua, rồi sụp lạy trước bàn thờ vinh quy bái tổ. Tổng giám đốc mặt mày nở nang hể hả, trong vương quốc này mày chỉ như sứ thần ngoại quốc, mày cũng phải theo quốc sỉ quốc thể mà quỳ mà lạy mà khấn mà vái. Trạng Thị đã được phong. Giờ đến lúc trạng gắn viên gạch lưu danh trên sân tổng công ty. Đúng kiểu gắn sao lưu danh đào kép điện ảnh trên đường phố Hollywood. Đã có bốn trạng được gắn gạch trước Trạng Thị. Trạng 1 áp tai phải vào miếng thạch cao ướt. Trạng 2 dí cái mũi tẹt của mình vào. Trạng 3 áp vào đó bàn tay trái. Trạng 4 là bàn chân phải. Tay nọ chân kia như xưởng chân tay giả quốc phòng. Lần này Trạng Thị con gái hiện đại vô ý vô tứ bước qua viên thạch cao ướt. Truyền thuyết Thánh Gióng cho kiểu con gái hớ hênh bước qua như thế sao cũng mang thai với thần thánh. Nào có bước qua mà thôi, trạng thị lại còn tự giẫm guốc cao gót vào cái áo gấm trạng rồi ngã phệt xuống đất. Bảng nhãn Thám hoa đi hai bên tức tốc galăng xốc thị lên. Cũng không lên hẳn. Bản tính những người thích đùa, họ xốc thị lên một chút rồi đặt phịch thị ngồi bệt lên viên thạch cao ướt. Sáng tạo bất ngờ.Lưu danh khoảnh khắc lịch sử bất ngờ. Trạng nguyên 5 lưu dấu bằng hai múi mông đít nhòn nhọn.

Trạng nguyên nhọ đít quay vào hội trường. Trên sân khấu, ngai vàng và bàn thờ vinh quy bái tổ đã bị dẹp. Cảnh triều đình bây giờ phải nhường sân khấu cho ba nghệ sĩ hài chuyên nghiệp. Hài lên ngôi. Nghệ sĩ hài chỉ một lần lên truyền hình đã có quyền trở thành gương mặt của công chúng. Ngày hội cơ quan xí nghiệp, mời nghệ sĩ hài. Tân gia, mời nghệ sĩ hài. Sinh nhật đứa con gái bảy tuổi, mời nghệ sĩ hài. Phong bì tư gia có khi lên đến dăm ba triệu cho mỗi nghệ sĩ. Tiểu phẩm trò cười, hận cười, nuốt nước bọt mà cười là món mồi không thể thiếu cho mỗi cuộc nhậu tụ tập tiệc tùng.

Bây giờ nó cũng là món khai vị. Sau tiểu phẩm mới đến chương trình chính thức của viện hàn lâm nghệ thuật tổng công ty NOCO. Ba nghệ sĩ hài nhờn mặt truyền hình nhăn nhở làm một tiểu phẩm vòng tránh thai bao cao su Viagra và tất cả các thể loại liên quan đến đẻ đái. Thằng cu lọt lòng mẹ không khóc mà cười sằng sặc như bước vào nhà cười. Cách giải thích cũng mang tính phụ khoa. Chắc chắn trên sân khấu nhà hát thanh niên khán giả đã cười đau bụng. Nhưng đây là vương quốc NOCO. Cả ngàn thần dân bất chấp phép lịch sự xã giao gào toáng lên. Thôi. Thôi. Vào đi. Người ta chỉ nóng ruột chờ cây nhà lá vườn. Trong vương quốc của ta, chỉ có sản phẩm của ta mới là văn nghệ đích thực. Phản ứng của thần dân trúng ý tổng giám đốc. Ông đã chọn cái tiểu phẩm dở nhất của nhóm nghệ sĩ để cho nghệ thuật chuyên nghiệp phải trở nên lố bịch thảm hại bên cạnh vở diễn của tổng công ty. Ta cứ cho khắp nơi ca hát. Ta chỉ đầu tư động viên khuyến khích văn nghệ quần chúng. Trong công ty của ông, chị em cứ Jingle Bells, không đan len không thêu ren em cứ làm nhà văn, hầu như chị em rỗi chân rỗi tay là viết văn. Nghề văn phải trở nên tầm thường. Các cuộc thi văn nghệ tổ chức liên miên. Nghệ thuật phải trở nên tầm thường. Nghệ thuật phải bị nhiễu, bị lẫn lộn nhem nhuốc trong cái nồi lẩu hầm bà lằng hổ lốn tạp pí lù. Đến lúc ấy cứ thử hỏi thần dân của ta mà xem, công chúng nào cũng thấy cây nhà lá vườn vừa miệng hơn. Nghệ thuật chỉ là thứ ăn thêm ăn nếm của chúng ta mà có kẻ phải mất cả cuộc đời để theo đuổi chuyên nghiệp.Quả thế. Bừng bừng cả lên. Vở ca kịch Kiều tôn vinh truyền thống văn chương dân tộc. Chào mừng Trạng Thị tân khoa. Sân khấu mở ra cảnh kinh thành. Đằng sau cái cổng Ô Quan Chưởng thấp thoáng trên nền trời tháp Epphen của Pháp, tân cổ dao duyên với Bigben của Anh, thấp thoáng cả bóng ma tòa tháp đôi Mã Nhật Tân. Một kinh thành người chỉ lăm le ăn sống nuốt tươi người. Cả bầy mọi rợ cởi trần đóng khố mũ lông chim xăm trổ vằn vện như thổ dân rừng rậm Amadôn. Chúng lảng vảng săn mồi xung quanh Thúy Kiều. Nàng đơn độc đi giữa phố phường, nàng hát điệu One way ticket. ở nhà quê mới ra em ở nhà quê mới ra, nhìn que kem bốc hơi em tưởng que kem nó sôi ù ú u. Bọn thổ dân rừng rậm Amadôn đồng ca: Vâng tôi nhà quê, vâng tôi nhà quê, xin anh đừng chê, vâng tôi nhà quê đ. biết gì đâu. Khán giả vỗ tay rầm rầm khen cái chữ viết tắt sáng tạo bất ngờ.

Kinh thành đầy cạm bẫy. Bầy dã thú Amadôn bắt Kiều tống vào nhà thổ mụ Tú Bà. Kiều hiện nguyên hình là một cave ăn quà như mỏ khoét. Nàng hát vang với mẹ Tú Bà: Mẹ thịt ngan đi! Mẹ thịt ngan đi! Cho con xin đôi cánh mơ màng, cho con xin mẹ ăn phao câu, cho con xin chén nốt cái đầu, cho con xin cả cái mình ngan. Nàng vang ca thống thiết thế, gu ẩm thực của nàng hóa ra gần gũi với chị em thời thượng hôm nay. Thịt ngan.Kiều mấy lần phản kháng đại náo lầu xanh: Hôm qua em đốt nhà, mẹ đánh em gần chết ớ ơ.Hôm nay mẹ đi xa, một mình em đốt tiếp. Con gà kêu chiêm chiếp, con chó kêu gầu gầu,con mèo kêu như thét, em với nhà đen thui.

Thói tham lam đào mỏ còn bị bóc trần khi Kiều lấy Từ Hải. Viên tướng vai năm tấc rộng thân mười thước cao do phó tổng giám đốc Tây đóng. Kiều lấy chồng Tây. Thế mới lý giải nổi thói đào mỏ như đào hầm từ lúc tóc còn xanh. Ông Tây Từ Hải lúc ấy phải rống lên hát. Tất nhiên là hát pờlâybéc đớp tiếng từ băng cát xét mặt trời dịu êm. Làm người tình mà không lúng liếng, thà làm bà vợ còn hơn. Làm bà vợ mà không chu đáo, thà làm nàng hầu còn hơn. Hỡi em, em bây giờ là của nợ của anh đó. Hỡi em, hỡi em, em hiện hình một mụ nhà quê - tham tàn. Kết thúc màn ly hôn đẩy ông Tây Từ Hải ra chiến trường, Thúy Kiều được mười vạn đô và một xe hơi.

Kết cục của kẻ đào mỏ ở sông Tiền Đường. Mấy dải lụa xanh nổi sóng. Những con ma cà rồng nanh dài nhỏ máu loe loét xuống ngực đứng làm dàn đồng ca bên tả. Thổ dân Amadôn bôi nhọ nồi đầy người làm dàn đồng ca bên hữu. Theo kiểu dàn đồng ca bi kịch Hy Lạp. Thúy Kiều áo choàng hoen ố bước ra cầu xin trời đất. Dàn đồng ca rên rỉ. Em ơi nghe chăng nhạc réo rắt, trong muôn xe tang, trong muôn cánh hoa, trong muôn điếu văn ngọt ngào lời yêu thương. Sau mỗi điếu văn là một người chết trương.

Hú hét. Gào thét. Ghế bật thình thình. Kích động cực độ. Bravô. Hoan hô. Hoan hô viện hàn lâm nghệ thuật NOCO. Đám văn nghệ sĩ chuyên nghiệp ngồi tại chỗ giơ cao bảng điểm. Chín phẩy năm. Tất nhiên nghệ thuật không bao giờ có điểm mười toàn bích. Chín phẩy năm. Nắm phải chin. Sao giám khảo nào cũng thích chín phẩy năm nhỉ? Phóng viên báo tổng công ty phỏng vấn tại chỗ mấy nghệ sĩ nhà văn có mặt. Nhóm nghệ sĩ hài chuyên nghiệp lu mờ thảm hại. Cả ba nghệ sĩ tranh nhau phát biểu. Tự biên tự diễn mà như các bạn chúng tôi mất nghiệp. Tự biên tự diễn mà như các bạn, cánh chuyên nghiệp chúng tôi phải gọi bằng cụ. Đây là đáy lòng chúng tôi nói. Đây là con tim chúng tôi nói. Các bạn đã làm cho cả nền nghệ thuật chuyên nghiệp của chúng ta phải hổ thẹn, phải khóc thét lên vì thua kém.Tổng giám đốc vua vỗ đùi bành bạch tự thưởng. Thấy chưa, chuyên nghiệp chúng nó không khen ai bao giờ mà bây giờ phải cay đắng thừa nhận. Hãnh diện. Hãnh tiến. Kiêu kỳ. Làm chủ cả trang oép trên intơnẹt còn được thì cái gì cũng là chuyện vặt, cái gì cũng nhỏ như con thỏ trên đồng cỏ. Cái gì cũng phải lôi ra mà đùa mà nhờn cho nó hết cả nghiêm nghị đạo mạo đi. Trợ lý té nước theo mưa, thế hệ trẻ công ty bây giờ nhiều đứa thiên tài đích thực anh ạ. Tính tếu táo bày trò mô phỏng xuyên tạc bài hát được định nghĩa là thiên tài. Phó tổng giám đốc Tây phấn son còn choen choét bị lây cái kích động nói giọng an nam, chuyên nghiệp Bờrốtuây ở Mỹ cũng chỉ thế này mà thôi.

…

Vở diễn kết thúc năm giờ chiều. Hai xe buýt Hàn Quốc bốc toàn bộ tám chục viện sĩ hàn lâm văn học NOCO đi về một bãi biển phía nam. Sau văn nghệ là trại sáng tác của cánh văn học. Khéo chọn ngày. Rằm tháng bảy. Trăng rải ánh lân tinh lên mặt sóng. Cả thị trấn bãi biển vừa nô nức bán hàng vừa cúng rằm xá tội vong nhân. Xá tội cho tất cả những gì chúng con làm. Chị em karaoke túa ra túm tụm trước những cửa tiệm, ao ước nhìn hai cái xe đổ xuống bao nhiêu là khách,hàng nhìn khách, khách nhìn hàng. Đúng như trong cái hoạt cảnh ở công ty ban chiều. Đám cave hướng vào các văn sĩ thi sĩ công ty mà hát đồng ca. Đàn ông nó tiến thì mình giật lùi, đàn ông nó lùi thì mình giật tiền. Bốn chàng đô con nhất đoàn té ra là thi sĩ cả bốn. Bốn thi sĩ to vần vật nghe đám cave hát thì ré lên cười sướng. Đốt một đống lửa ngoài bãi biển. Mang theo mấy chai rượu và mực nướng. Rủ nhau từng tốp văn sĩ quây quần. Đám cave không lại gần, chỉ dám đứng xa mà trông ngóng.

Gã là nhà văn chuyên nghiệp được tổng công ty mời góp ý cho cánh nhà văn của họ. Buổi sáng, xe đến đón gã. Bước ra một nàng đẹp như tiên, bé tí xíu như con sên sển sền sên mày lên công chúa mày múa tao xem. Nàng phủ đầu ngay, anh sẽ thấy trại sáng tác văn học chúng em đúng là một trại cá sấu của anh. Nhưng được cái văn chương làm cho cá sấu chúng em có vẻ đẹp tâm hồn. Quả thật. Học thức gã đã chứng kiến trong lễ phong trạng. Tài năng gã đã thấy trong vở ca kịch. Tâm hồn thì bây giờ đang dần dần phát lộ e ấp.

Bốn chàng thi sĩ, hình hài đô con mà thơ rất ướt. Hơi một tí thì khóc trong thơ. Hơi một tí thì cho tôi hôn cái này, cho tôi yêu cái nọ, cho tôi cầm cái ấy, cho tôi nắm cái kia. Của em. Trên thân thể em. Nhưng mà toàn là những cảm xúc thanh cao trong trẻo nguyên vẹn. Nhìn thanh niên trẻ trung đẹp giai khỏe khoắn tự giới thiệu là nhà thơ, không bao giờ gã xua được cảm giác ái ngại. Hình hài ấy phong độ ấy mà thơ ca thì phí một đời trai. Gã chưa kịp nói cảm tưởng của mình thì cánh văn xuôi công ty đã xúm vào bình đểu. Các ông quên tổng công ty mình tên là NOCO, Nô là anh Nô, Cô đây là Thị Mầu, đúng phong cách thơ Nô Cô phải là thơ nô thơ đú. Bao giờ chả vậy. Thơ âm tính. Văn xuôi dương tính. Nhỏ nhen lặt vặt tầm thường ghen ghét đố kỵ. Văn xuôi bao giờ chả chê thơ. Làm nghề bình thường không nổi phải đi làm thơ. Làm thơ thất bại đổi sang làm văn. Làm văn thất bại đổi sang làm phê bình. Làm phê bình thất bại đi giảng văn. Cứ thế vòng tuần hoàn bất tận trở về điểm làm người bình thường. Một chu trình lành làm gáo vỡ làm muôi, cái gì cũng dùng được. Ghen ghét đố kỵ xúc xiểm là phải. Bốn thi sĩ đô vật đọc xong thơ, thoả mãn dục vọng xuất bản miệng, bỏ đi dọc bờ biển rồi mất hút. Xong phần thanh cao họ rủ nhau đi đọc thơ cho tôi hôn cho tôi xin với đàn em gái đang mong chờ trong các tiệm karaoke. Chỉ còn lại cánh văn xuôi với các nữ thi sĩ. Gã thoáng nghĩ đến câu cô Tiên Sên ban sáng về trại cá sấu. Trăng làm dịu đi những nét trên mặt các nữ sĩ, nhưng không phải là cô Tiên Sên không có lý. Đàn bà con gái không đan len không thêu ren không chuyên cần nữ công gia chánh mà đắm đuối viết văn hoạt động xã hội, dám bảo khoản chồng có đủ bốn C: chậm, chê, chết, chạy. Đến giờ gã mới nhận ra cô Trạng Thị. Thì ra cô không chỉ có học vấn mà còn là nhà văn xuôi. Lễ phong trạng cô lùng thùng áo mũ giả trai. Bây giờ cô là trai thật. Bụng dán vào lưng. Một thứ văn xuôi lép kẹp cá mắm. Cô kể gã nghe tóm tắt nội dung cái truyện ngắn ngày mai cô sẽ đọc trước trại. Cái đoạn nàng chết trên bãi biển đêm trăng cô nên chọn giọng đọc nào. Thật khô khốc lạnh lẽo. Thật ai oán bi thương. Hay ngân nga như tiếng chuông nhà thờ? Gã tránh trả lời thẳng bằng câu các cụ nhà ta bảo hồng nhan bạc mệnh. Tài hoa cũng bạc mệnh. Cô co rúm cái cơ thể trước sau như một thật thà bảo cô rất sợ bạc mệnh trước khi kịp cống hiến thật nhiều cho nhân loại.

Hóa ra cô cũng nhẹ dạ, thực bụng tin là mình hồng nhan, thực bụng tin là mình tài hoa. Nhẹ dạ như cả tổng công ty thực bụng tin vào câu của mấy nghệ sĩ hài ban chiều. Đúng lúc chuông nhà thờ vang động trong thị trấn. Lúc nãy xe họ đã đi vòng quanh thị trấn đếm được gần chục cái nhà thờ. Có cả nhà thờ bình dân mái tôn, tất nhiên nhà thờ mái tôn không có tranh tường và tranh vòm mái. Quãng đường men xứ đạo thỉnh thoảng lại gặp một dòng chữ lớn trên tường. Danh ngôn: Ai tin ta sẽ sống đời đời.
Hãy thương họ, họ đâu có biết việc họ làm.

Trạng Thị vẫn co rúm người thực lòng tin rằng mình bạc mệnh. Bây giờ cả chuông lớn chuông bé, nhà thờ mái vòm nhà thờ mái tôn cũng đều đồng loạt vang động.

6. Thi nhân

Chẳng gì ngài cũng là đại quan trông coi việc học hành trong triều. Trông coi sự học trên khắp tiểu vương quốc này. Còn như cái con bé con mới nứt mắt ra kia - đấy là nói trộm vía công chúa Pariyan – vài cuốn kinh Vệ Đà, dăm ba chữ nghĩa học đường, mới thế đã huyễn tưởng, ngỡ mình là thần học vấn Sarasvati giáng trần. Đến dự lễ kén rể toàn các vương tôn công tử học rộng tài cao cả đấy, các trang nam nhi tuấn kiệt cả đấy. Người này công chúa chê là ngốc. Người nọ công chúa bĩu môi, tri thức chỉ bằng hạt đậu. Người khác thì cù lần, trì độn, tầm thường.
Thôi thì phải đến lượt ngài hiện diện. Ngài là thầy của tất cả những chàng trai giỏi giang kinh sử mà vô duyên trước nàng công chúa trẻ ranh quá quắt. Thượng thư bộ học, một chức quan như thế mà tuổi mới xấp xỉ tứ tuần. Mà chưa một lần lấy vợ. Liệu công chúa kiếm được một tấm chồng nào hơn? Thế mà thấy ngài tiến ra ngỏ lời, công chúa ré lên. Lũ hoạn quan cũng hé hé cười theo.

- Ngài thượng thư – Công chúa bảo - Sự học của ngài như sông như bể, chẳng có kinh sách nào mà ngài chẳng làu thông, chẳng có điều gì mà ngài chẳng biết. Vậy ta đồ rằng ngài biết rõ trên đầu mình có bao nhiêu sợi tóc.
Lũ hoạn quan cười hé hé. Cả triều đình ré lên. Không biết điều mà ngậm mồm lại, đám vương tôn công tử của thượng thư cũng cười ré lên. Ghê thay thói a dua của người đời. Con bé này rõ ràng muốn ám chỉ cái đầu hói của viên đại quan còn trẻ.
- Thưa công chúa – Viên thượng thư nén giận - Chắc là số tóc trên đầu tôi còn xa mới bằng số kinh sách trong đầu tôi.
- Thế thì ta khuyên ngài nên sớm gặp quan thái y. Ông ấy sẽ cho ngài một thứ thuốc. Tóc ngài sẽ mọc nhiều hơn. Còn sách trong đầu ngài sẽ vơi đi.
Viên thượng thư chỉ chút nữa đã ném trả công chúa một câu đích đáng, một đòn mà trí tuệ sắc sảo đàn bà phải chết hẳn. Song ngài kịp kìm chế. Người quân tử không trả thù bằng sự khoái khẩu.
Đại lễ kén chồng coi như tan. Lũ hoạn quan và bọn nịnh thần ca tụng thiên tài của công chúa. Đám vương tôn công tử vừa thất bại trong cuộc đấu khẩu với công chúa thì quay ra phụ hoạ bọn hoạn quan.
Viên thượng thư phi ngựa ra khỏi kinh thành. Ngài chỉ dừng lại khi đã ra tới thảo nguyên và gặp một đàn cừu chắn ngang đường. Đàn cừu vô chủ. Ngài xuống ngựa, tản bộ về phía những lùm cổ thụ nương nhờ bóng mát. Chân ngài giẫm lên một mớ xống áo của ai đó. Để ý kỹ thì thấy bên cạnh cây sáo trúc là một bộ quần áo mục đồng. Bên cạnh bộ quần áo mục đồng là một tấm sari đàn bà. Rồi phải tới lúc này từ bụi cây gần đó mới phát ra những âm thanh như tiếng người mà không ra tiếng người. Tiếng đàn ông rên ư ử như một con chó què. Tiếng đàn bà như tiếng mèo gào động đực. Viên thượng thư định quát lên cho hai cái thân người trần trụi kia buông nhau ra. Không, không được, sử thi Mahabharata đã dạy rằng kẻ nào phá hoại cuộc ái ân của con người và cầm thú, kẻ ấy sẽ chết đúng lúc hắn đang ái ân.
Đợi cho hai kẻ nọ mệt lả, viên thượng thư mới đánh tiếng. Chúng vùng ngay dậy. Chúng lao về phía để xống áo. Nhưng vội thụp ngay xuống khi thấy y áo đang bị viên thượng thư giẫm lên. Tay che. Chân khép. Những gì cần che đậy đã được che đậy hết. Chúng ngồi co ro khúm núm. Gã trai luôn mồm van xin quan tha tội. Đứa con gái thì lẻo bẻo:
- không phải tại con, thưa quan lớn. Nó vồ lấy con trước. Nó dằn con ra. Nó lột sari của con. Nó…
Rõ là miệng lưỡi đàn bà. Xoen xoét. Lem lém. Cặp mắt thì vẫn tiếc rẻ đong đưa lúng liếng với gã trai. Ôi trời, một gã trai như thế. Đấy là gương mặt hào hoa tuyệt đẹp của thần Rama. Đấy là cơ thể cường tráng vô địch của thần sức mạnh Bhima. Viên thượng thư linh cảm đây chính là con mồi cần săn tìm. Ngài cúi nhặt tấm sari ném cho đứa con gái. Nó quấn vội quấn vàng. Nó thừa cơ hót vào tai gã trai một lời hẹn: “Chiều nay nữa, chàng nhớ nhé”. Rồi nó vái lạy quan. Rồi nó con cón chạy đi.
Viên thượng thư vẫn giẫm lên xống áo của gã mục đồng. Ngài ra lệnh cho gã đứng dậy.
Gã trai lóng ngóng đứng dậy trong tư thế khoả thân hoàn toàn. Một con đực lý tưởng. Trách nào mà đứa con gái kia cứ hau háu lăn xả vào như thế. Chỉ đến lúc này viên thượng thư mới bước tránh sang bên cho gã trai chồm tới chộp lấy xống áo. Có đủ quần áo trên người, trông gã cao quí tuyệt vời, gã thật sự đánh bại các vương tôn công tử, các trang nam nhi trong cả tiểu vương quốc này.
Viên thượng thư chỉ cây sáo:
- Thổi sáo ta nghe.
Tiếng sáo mê hoặc. Không phải là tiếng sáo thần linh. Không là tiếng sáo địa ngục. Những âm thanh quyến rũ của một trí tuệ uyên bác.
Sẵn bút nghiên bên người, đại quan chìa cho gã mục đồng:
- Ngươi chép lại cho ta lời thơ của bài ca ấy.
- Thưa quan lớn, con không biết chữ.
Tạo hoá trớ trêu chưa, vẻ đẹp ấy, sức vóc ấy, trí tuệ tài năng ấy dồn trút cả cho một kẻ mù chữ. Kẻ có chữ thì thiếu cả bằng ấy thứ.
- Rõ rồi! - Mắt đại quan loé lên một tia sáng đanh lạnh – Nhà ngươi đứng dậy theo ta. Cầm theo cây sáo. Đàn cừu thì bỏ lại. Chủ nó khắc sẽ lùa về.
Đại quan đưa gã trai về kinh thành. Giấu kín gã trong tư dinh để dạy. Dạy tất cả những gì làm cho gã có cái vẻ của một công tử cao sang. Chỉ trừ dạy chữ. Chữ nghĩa ở trong đầu, ai thấy? Vẻ phong lưu mới làm loá mắt người đời. Đêm đêm viên quan đầu triều trông coi việc giáo dục thả gã trai đi với lũ kỹ nữ vô giáo dục. Việc ấy không dạy được. Gã mục đồng dù sao cũng là một con đực.
Rồi cũng đến ngày ngài cho gã con trai ăn vận như một trang hào kiệt phong nhã, xúi y vào triều ra mắt nàng công chúa. Chỉ dặn y: không được nói năng gì cả. Bí quyết của thắng lợi trận này là không được mở miệng.
Công chúa choáng váng trước vẻ đẹp khác thường của chàng trai. Nàng run rẩy. Ngất ngây. Mê cuồng. Trong trạng thái ấy mà vẫn phải cưỡng lại, gồng lên để tỏ vẻ giỏi giang, tinh tường, sắc sảo.
- Chàng có biết ta nghĩ gì về vẻ đẹp của chàng không?
Anh chàng đẹp trai lặng yên, không trả lời. Sự yên lặng khiến cho vẻ đẹp thêm sâu sắc, thêm điềm tĩnh, thêm tự tin. Chẳng lẽ cứ đứng ì ra mãi không nói năng trước cả triều đình, chàng trai bối rối nhìn xuống bàn chân đang di di trên mặt đất.
- Tuyệt vời! – Công chúa rên lên – Đây là câu trả lời hay nhất xưa nay. Chàng coi ngoại hình chỉ là phù vân, chỉ là cát bụi.
Lũ hoạn quan và bọn nịnh thần khi ấy mới ồ lên, tấm tắc khen vuốt đuôi.
Sự im lặng của chàng trai lại là câu trả lời xuất sắc cho câu hỏi thứ hai của công chúa: “Chàng nghĩ gì về sự khâm phục mà thiên hạ dành cho trí tuệ uyên thâm của chàng?”. Chàng trai chỉ cười. Nụ cười đủ làm ngả nghiêng tất thảy đàn bà con gái trong kinh thành. Vẫn nhớ lời dặn phải giữ mồm giữ miệng, chàng rút cây sáo mục đồng giắt ở lưng ra, sẵn sàng hầu công chúa một khúc nhạc bình dân.
- Cừ lắm - Lại chính công chúa rú lên như bị nhập đồng – Chàng nói rằng sự khâm phục và tán tụng của người đời chỉ như tiếng sáo. Tiếng sáo thì tan vào hư vô, không thấy được, không nắm bắt được.
Viên thượng thư muốn xây ngay một lâu đài lớn, rồi vào trong lâu đài ấy mà cười cho hả. Số phận tình duyên của công chúa đã được định đoạt. Nàng sẽ phải lên giường tân hôn với một gã mục đồng mù chữ.
Ở trên giường, chàng trai vẫn giữ miệng. Người ta có thể im lặng sâu sắc ở nơi đấu khẩu đấu trí, lẽ nào lại cũng hoàn toàn im lặng sâu sắc trên giường tân hôn? Công chúa sinh nghi, cứ gặng hỏi. Gã trai càng đề phòng, càng không nói. Quán tính phóng đãng mục đồng làm gã nôn nóng. Công chúa thì đòi gã phải nói rõ lai lịch cao quí mới được vào cuộc mây mưa. Thế thì phải mặc cả như ở nơi kẻ chợ.
- Ta sẽ nói, nhưng là nói sau cuộc ái ân lần đầu – Gã bảo.
Công chúa không phải tay vừa. Dòng suối nguồn đang thong dong trôi, chưa kịp đến bên ghềnh đá để đổ xuống thành thác. Công chúa khéo *** chặn ngang bằng một câu hỏi. Gã trai cuống quít khai tuột cái tung tích mục đồng để liều thân quăng mình xuống dòng thác kia.
Điếng người vì bị lừa, công chúa đùng đùng hắt gã sang bên, xô gã bay ra khỏi giường, nhảy xuống theo đạp vào mặt gã, đánh đuổi gã như một con chó ghẻ ra khỏi cung.
Gã mục đồng lặng lẽ đi khỏi kinh thành trong một đêm không trăng sao. Lủi thủi. Ê chề. Cuộc ái ân duy nhất với người ngọc mới mấp mé bên ghềnh thác làm gã chỉ muốn chết. Gã đến trước một ngôi đền thờ thần Kali, cầu nguyện nữ thần hãy đưa gã đi. Gì chứ thêm một mạng người thì chắc thần Kali sẵn lòng. Chỉ là thêm một cái sọ người vào chuỗi tràng hạt xương sọ trên cổ nữ thần thôi mà.
Cầu nguyện xong, gã trai trèo lên cây đa cạnh đền, kiếm chỗ nằm ngủ trên một chạc cây. Gã làm một cái thòng lọng, chui đầu vào. Đầu dây kia gã buộc vào cành cây. Trong giấc ngủ đêm, chỉ cần giật mình rơi xuống thì thân xác gã sẽ lủng lẳng còn lại ở cây đa. Hồn phách gã sẽ đi theo nữ thần Kali.
Nhưng gã không chết được. Thần Kali chưa cho gã chết. Sáng ra gã thấy mình vẫn nằm trên chạc cây chênh vênh. Không hề giật mình. Không hề rơi xuống. Thế mà trong giấc mơ gã đã bay lượng, nhào lộn, đã chói mắt trước vầng hào quang của nữ thần Thi Ca và Học Vấn. Gã đã vọt lên cao trong cơn xuất thần thành thơ. Gã trèo xuống cảm tạ thần Kali. từ nay gã là Kalidasa. Kalidasa là “kẻ nô lệ của thần Kali”.

Chẳng gì ngài cũng Trong kinh thành xuất hiện một thi sĩ lang thang. Chỉ một bài thơ mà thi sĩ Kalidasa tiếng tăm nổi như cồn. Bài thơ về một con suối nhỏ, nhỏ thôi, ban đầu dường như chưa rõ ra hình hài một con suối. Nó len lách trên núi cao, càng xa nguồn càng hừng hực khát khao. Con suối lao nhanh về phía đỉnh thác, chỉ chút nữa thôi là nó sẽ trào lên, sẽ đổ xuống oà thành dòng thác lớn. Nhưng nó đã bị nắn dòng, bị chặn lại… Bài thơ nhanh chóng được dân chúng thủ đô truyền tụng, bình tán với nhau.
Sau rốt bài thơ cũng đến tai công chúa. Đám ca nữ vô tình dùng nó mà hát lên trong các cuộc vui nơi triều đình. Công chúa cho đòi thi sĩ Kalidasa vào cung. Lần trước nàng mê mẩn lú lẫn vì vẻ đẹp của gã mục đồng. Lần này nàng kinh hoàng vì chính gã mục đồng ấy đã biến thành một nhà thơ như thế. Cũng ra vẻ một người yêu chuộng thi ca, cũng ra vẻ một người bao dung các thi sĩ, công chúa đòi Kalidasa có bài thơ nào hay thì đọc cho nghe.
Thi sĩ ứng tác liền. Một vở kịch thơ mà muôn đời sau còn ca tụng. Chuyện nàng Sakuntala trao thân cho nhà vua trẻ nàng gặp trong rừng, rồi nhận từ đức vua một chiếc nhẫn làm tin cho ngày tái ngộ. Nhà vua rời cánh rừng trở về kinh đô, Sakuntala thì tương tư ngẩn ngơ, sầu muộn. Sầu muộn đến mức không nghe tiếng hỏi xin nước uống của một giáo sĩ đi ngang qua nhà. Giáo sĩ tức giận nguyền rủa rằng Sakuntala sẽ bị người tình quên cho đến khi nào tìm lại được vật kỷ niệm. Rồi trên đường về kinh đô gặp nhà vua, Sakuntala đánh rơi chiếc nhẫn xuống lòng suối. Không có nhẫn, nhà vua không nhớ ra nàng. Vua không nhớ thì Sakuntala đành tủi nhục quay về rừng. Nàng sinh con trong tuyệt vọng. Một ngày kia có một ngư dân đem dâng vua con cá to mới đánh được. Trong bụng cá có chiếc nhẫn vua đã tặng Sakuntala. Trời ơi, ta nhớ ra rồi, hãy mau đưa ta quay lại cánh rừng ấy. Ta sẽ gặp lại Sakuntala…
Cũng phải tới lần này công chúa mới thực sự phát hiện ra rằng vẻ mặt tuấn tú của Kalidasa còn được thần linh phú cho ánh sáng rạng của tài năng.
- Phải chăng người muốn nói – công chúa lập cập hỏi trong chút hi vọng vớt vát - sẽ có ngày ta nhận ra chân giá trị của tài năng, rằng ta sẽ nhớ lại những gì chúng ta từng có?
Một người tự cho là học vấn thâm sâu như công chúa mà lại hỏi một câu như thế.
Kalidasa cả cười:
- Thưa công chúa, giữa người với tôi nào đã có gì. Có chăng là tôi trách giáo sĩ kia, tự tôn tự phong là hiền triết, thế mà đang tâm nguyền rủa một kẻ sơ suất chỉ vì yêu, gây long đong lận đận cho những kiếp người.
Công chúa tím mặt. Cả triều đình đều thấy rõ ràng trong cuộc đấu này, Kalidasa vừa ghi điểm.
- Thôi thì số phận chẳng sắp đặt – Công chúa xuống một nước – Ta với ngươi chẳng còn cơ hội chung sống. Ta phong cho ngươi làm thi sĩ của triều đình.
- Làm thế không được, thưa công chúa. Gã mục đồng đã chết bên đền thờ nữ thần Kali. Nhà thơ Kalidasa ra đời đúng vào đêm hôm ấy. Chính công chúa là người khai sinh cho thi sĩ. Vậy ta xin tôn xưng người là mẹ, từ nay người là thân mẫu của ta.
Lũ a dua nhiều khi không hiểu ý chủ. Chúng cười lên hé hé, cứ như thể công chúa lấy làm sung sướng lắm vì được tôn làm mẹ thi sĩ. Công chúa hiểu ngay lập tức là nàng đã bị đánh bại lần thứ hai. Nàng nghiến răng đứng phắt dậy:
- Hỡi thi sĩ, ngươi xúc phạm một người đàn bà thì ngươi cũng sẽ chết vì tay một người đàn bà cho mà xem.
Giá mà không kịp nén giận, công chúa đã xuống lệnh chém đầu Kalidasa. Song le họ là vợ chồng có các thần linh chứng giám. Chồng chết thì vợ cũng phải lên giàn hoả táng để bị thiêu theo thi thể chồng. Chết cùng ai chứ chết cùng với gã nhà thơ đẹp trai và đểu giả thì lúc này là một sự ô nhục.
Kalidasa bỏ xứ Benares mà đi. Lang thang và đọc thơ. Nghiệp chướng ngàn đời của lũ thi nhân chỉ có thế. Ai bao dung thì ghé lại. Đọc thơ để trả ơn. Ai khinh ghét cũng sán lại. Đọc thơ để cảm hoá, để châm chọc, để thanh toán. Tất cả đều bằng thơ.
Ngày nọ một lái buôn giong đoàn thương thuyền từ đảo Sinhala đến, trang trọng chuyển lời mời Kalidasa thăm đảo quốc của nhà vua Kumardasa. Hoá ra ông vua đảo quốc Sinhala đã nghe tiếng thi nhân từ lâu. Thuộc đến từng câu từng chữ lạ. Từng cách ngắt câu chuyển đoạn đến từng nhịp điệu thanh âm. Nhà vua say thơ nên cả đảo quốc say thơ. Từ đứa bé lên năm lên bảy đã là thần đồng, đã biết bẻ vần nhoay nhoáy thành thơ.
Ừ thì đi. Một khi đức vua đã ưu ái. Một khi đức vua đã có lòng thành. Mấy ngày lênh đênh trên biển đủ cho cánh lái buôn và thuỷ thủ kể tường tận về ba kỳ quan của đảo quốc Sinhala. Kỳ quan thứ nhất chính là hòn đảo này. Kỳ quan thứ hai là đức vua. Kỳ quan thứ ba là đàn bà Sinhala. Mà đứng đầu trong đám đàn bà Sinhala là kỹ nữ Parema. Đấy là một kỹ nữ thượng lưu, đủ màu cầm kỳ thi hoạ, hay chữ và giỏi dẫn dụ đàn ông. Tán tụng đến nỗi khi đoàn tàu buôn cập cảng Sinhala, nhà thơ không vội đi yết kiến đức vua mà đổi ý, tìm tới lầu của nàng Parema trước.
Thật là danh bất hư truyền. Nàng Parema đôi môi mọng như nho chín và cặp mắt búp sen. Nàng Parema khéo dụ cho vị khách chơi chạy đua hết từ cuộc tình này sang cuộc tình khác. Xen kẽ giữa các cuộc chơi, nàng vui miệng ngâm lên hai câu thơ đức vua mới ra cho dân chúng hoạ. Nàng không biết du khách lạ mặt là thi sĩ Kalidasa danh tiếng vang lừng qua mấy biển. Nàng cũng không nói cho khách biết rằng nhà vua hứa thưởng mười vạn đồng tiền vàng cho ai hoạ được hai câu thơ này:
Hoa sen nở từ búp sen
Người đời nói, ta chửa xem lần nào
- Thơ nàng đấy ư? Quả đúng là giọng thơ kỹ nữ.
Nhà vua có máu thi sĩ hẳn vui khi nghe được câu khen tặng này.
Cơn xuất thần vụt đến trước khi thi nhân tan hoà thành cơn thác lũ. Kalidasa đặt môi lên cặp mắt búp sen của kỹ nữ, đọc hai câu hoạ lại:
Giai nhân hỡi lạ lùng sao
Mắt nàng búp nở ngạt ngào thành sen
Đến lượt Parema sướng run người. Nàng định giá được ngay đó là hai câu thơ trị giá mười vạn đồng tiền vàng. Mười vạn đồng tiền vàng đủ thay đổi mười lần cuộc đời kỹ nữ của nàng.
Người khách kia thì không định giá được thơ mình. Thi nhân chẳng màng đến tiền bạc. Miễn là có nơi để trú, có rượu để say và có giai nhân ôm ấp, vỗ về. Đủ bằng ấy thứ thì chết cũng cam lòng. Kỹ nữ chuốc thêm rượu cho Kalidasa để vắt kiệt chàng lần nữa. Lần nữa. Lại lần nữa. Hình như Kalidasa có linh cảm được cái chết. Nhưng thi nhân sinh ra làm người vượt thác. Lao xuống thác này lại tiếp ngọn thác nữa. Thi nhân chẳng dừng được. Rượu ấy. Giai nhân ấy. Cả những vần thơ xướng hoạ ấy! Mà Kalidasa đã hơn người dễ cả chục lần.
Sáng ra thì rượu và hoan lạc đã biến thi nhân thành cái xác không hồn. Đúng hơn là giai nhân Parema đã chủ bụng hoá kiếp cho chàng để giành quyền tác giả của hai câu thơ mười vạn đồng vàng. Nàng sai gia nhân khiêng người chết đặt trước cửa nhà để trưng khoe công trạng. Mỗi tử thi của khách làng chơi là một vòng nguyệt quế vinh quang trên đầu kỹ nữ đảo này. Đây là vòng nguyệt quế thứ ba của Parema. Lần đầu là một ông vua láng giềng được vua chủ nhà đem nàng Parema ra chiêu đãi. Lần thứ hai là tướng cướp Vikaram chỉ vì thách đố với đồng đảng mà rời rừng xanh để tới đây với nàng. Lần thứ ba này là một thi sĩ.
Ba tử thi. Đủ bộ ba vòng nguyệt quế. Parema trở thành kỹ nữ oanh liệt nhất dưới gầm trời này.
Đợi cho sáng hẳn, Parema hối hả chạy vào triều. Đã có thơ hoạ xứng đáng, thưa đức vua. Thơ này con mới nghĩ được đêm qua. Khi ấy khuya quá rồi, không thì con đã mang ngay thơ tới. Người thì có thơ để thưởng thức. Con thì được lĩnh mười vạn đồng vàng.
Câu thơ xướng được đọc lên.
Câu thơ hoạ được đọc lên.
Sóng thần có cuốn trôi cả đảo quốc Sinhala cũng không làm cho nhà vua rùng mình kinh hoàng như thế.
- Trời ơi – Nhà vua bật lên nức nở - Thề có thần sáng tạo Brahma, thề có thần bảo vệ Visnu, thề có thần huỷ diệt Siva, thề trước tất cả thần linh trời đất…
Nhà vua nghẹn giọng, mãi sau mới nói tiếp được:
- Đây chính là thơ của Kalidasa.
Kỹ nữ lăn đùng ra. Bất tỉnh.
- Kalidasa đâu? – Nhà vua gào lên khi kỹ nữ tỉnh lại – Mi đã giết thi nhân rồi phải không?
Parema phủ phục trước sân rồng, dập đầu nhận tội.
Vua tức khắc đòi xa giá đưa ngay đến trước lầu kỹ nữ. Không kịp rồi, hình hài Kalidasa vẫn nguyên vẹn còn đó. Chỉ gương mặt là đã mờ mờ sương khói phảng phất hương hoa. Không ai nhìn rõ mặt thi sĩ để mà tả lại cho dân chúng đảo quốc được biết. Thi nhân ôi, ta vẫn hằng mong gặp mặt một lần, giờ thì thơ đã đến mà người chẳng đến.
Vua truyền lệnh làm quốc tang.
Người trở về triều. Kỹ nữ vẫn phủ phục trước sân rồng chờ tuyên án. Tội giết thi nhân cầm chắc chọn lấy một trong những hình phạt khủng khiếp nhất: Chặt đầu. Tùng xẻo. Ném xuống biển cho cá mập quần nhau.
Kỹ nữ chờ. Cả triều đình chờ. Nhà vua đang ở trong cung. Người sẽ bước ra để tuyên án.
Lâu sau, viên thái y được vời vào cung. Đức vua nằm thảnh thơi với một nụ cười nhợt nhạt. Vua bảo rằng người vừa được hội ngộ với thi nhân. Giây lát sau không ai nhìn thấy gương mặt nhà vua nữa. Dù thi thể người vẫn còn nguyên đấy.
Tin bay về kinh đô Benares. Kalidasa chết rồi. Thi nhân chết rồi. Chết vì tay kỹ nữ Parema. Lời nguyền rủa ngày trước của công chúa đã ứng nghiệm với thi nhân.
- Thi nhân ư? – Viên thượng thư cả cười – Nó chỉ là một gã mục đồng trần truồng được ta dựng thành thi nhân mà thôi.
- Thi nhân ư? – Công chúa nhếch mép – Đó chỉ là một thằng đực rựa giẻ cùi tốt mã miệng câm như hến được ta dựng thành thi nhân mà thôi.
Chắc hẳn muôn đời sau họ, thi nhân vẫn là như thế.
Chắc hẳn muôn đời sau họ, những người tạo ra thi nhân vẫn là như thế.

7. Sắp đặt

Một tấm ảnh.
Một lọ thuốc viên.
Một túi du lịch mác Samsonite.
Một bộ quần áo treo trong tủ.

Người khách trọ phòng số 37 chỉ bày ra có bằng ấy thứ. Mười giờ sáng cô dọn phòng mở cửa vào thì ông khách đã đi vắng. Đàn ông. Bộ quần áo treo trên mắc trong tủ xác nhận. Quần dài khoảng 1,1m. Áo sơ mi cỡ 42. Một người đàn ông cao ráo tầm thước. Căn phòng thoáng một hương vị đàn ông.

Tấm ảnh đen trắng chắc phải chụp từ hơn hai chục năm trước. Hồ Tây. Bờ bên kia xa tít như trong eo biển, không phải toen hoẻn ao làng bờ kè như bây giờ. Một đôi trai gái dáng vẻ sinh viên. Chàng đặt tay lên vai nàng, đặt hờ, những ngón tay chỉ hơi lấp ló trên mép vai, vừa cố chứng tỏ tình thân vừa như ngượng ngùng sắp rụt tay lại. Nàng thì e thẹn như muốn đứng tránh khỏi chàng. Bạn bè. Thậm chí là người yêu. Nhưng dứt khoát không phải vợ chồng.

Tấm ảnh đặt trên cái tủ con phía đầu giường, ngay chân cây đèn đứng đọc sách ban đêm. Cô phục vụ bật đèn. Hai gương mặt thanh niên sáng bừng lên. Nàng đầy sức sống, hai lúm đồng tiền phơn phớt đủ làm duyên mà chưa đến mức điệu. Chàng mắt ướt, thoang thoáng nét âu sầu.

Bên cạnh tấm ảnh là lọ thuốc, lắc nghe lốp cốp những viên là viên. Trên lọ thuốc toàn là chữ lạ, chẳng biết thuốc gì.

Chiếc túi du lịch bỏ trên một cái ghế xa lông. Một cái băng dính của Hãng hàng không móc quanh tay cầm, có ghi mã số và tuyến đường Hồ Chí Minh - Hà Nội. Cô phục vụ chỉ nhấc nó lên để lau mặt ghế. Miệng túi khóa kéo. Im ỉm.

Vẫn mấy thứ trên.
Thêm cái quần lót phơi trong phòng tắm.
Một bộ kim tiêm.
Hai ống Insulin chưa dùng.

Cô phục vụ phòng thoạt trông thấy bộ kim tiêm thì giật mình. Rồi cô trấn tĩnh. Không phải ma túy. Người đàn ông mắc bệnh tiểu đường. Mà bộ kim tiêm trông cũng ngon, không phải thứ kim tiêm vứt đầy bờ bụi ven bờ Hồ Tây ngay bên ngoài khách sạn.

Tấm ảnh đổ ngang bên chân đèn. Thành ra đôi trai gái nằm ngả người bên nhau, cái thế chênh vênh nghiêng ngửa. Nàng ở trên. Chàng ở dưới. Cô phục vụ dựng lại tấm ảnh. Đôi mắt ướt thoáng vẻ âu sầu của người đàn ông bắt đầu khiến cô lục trong gương mặt những người bạn trai. Hình như cũng có một anh chàng cô thích có đôi mắt ấy.

Cô lại giật mình một cái nữa. Chợt nhớ ra. Chiều hôm qua, lúc hết ca, cô sắp sửa ra về thì chạm một người đàn bà đang bước vào khách sạn. Gương mặt quen quen. Cô chỉ kịp nghĩ đó là một khách trọ. Rồi quên. Bây giờ nhìn tấm ảnh mới nhớ người đàn bà hôm qua có hai lúm đồng tiền phơn phớt. Chính là cô gái trong tấm ảnh này. Hôm qua chị ta đến thăm người khách trọ.

Trong sọt rác có hai ống thủy tinh Insulin đã bẻ cổ. Ba cái bao cao su đã dùng. Cô phục vụ đem sọt rác đổ vào thùng rác lớn rồi mang đi.

Buổi tối cô kiếm thêm việc nấn ná ở lại muộn một chút để rình xem mặt người đàn ông. May mắn thì cô sẽ được thấy cả người đàn bà. Rất có thể hôm nay chị ta sẽ lại đến thăm người đàn ông. Nhưng rồi cô phải về mà chẳng gặp được ai cả.

Tấm ảnh úp sấp xuống mặt bàn, phơi lộ mấy con số viết bằng bút bi: 2-5-1982.
Hai ống Insulin đã bẻ cổ.
Hai cái bao cao su đã dùng.
Tất cả đều trong sọt rác.
Góc phòng tắm có một đống tro đen kịt vẫn còn lưu hình những tờ giấy quăn queo.

Cô phục vụ xối nước cho đống tro trôi đi. Còn một vài mẩu giấy chưa cháy hết. Mẩu từ bức thư cũ, nét chữ con gái viết bằng mực tím nhòe nhạt, hình như có chữ hiểu chữ nhớ. Mẩu hóa đơn chứng từ, đôi ba con số chẳng nói lên điều gì. Cô gái nhặt những mẩu giấy cháy dở bỏ vào sọt rác để mang đi đổ.

Lọ thuốc, bộ ống kim tiêm, cái quần lót hôm qua phơi trong phòng tắm, bộ quần áo treo trong tủ gương... tất cả đều biến mất. Phải hiểu là tất cả đã được thu dọn vào trong cái túi du lịch kéo khóa im ỉm kia. Phải hiểu là người khách sắp ra đi. Phải suy luận là ông ta sắp trở lại Sài Gòn.

Dọn dẹp xong, cô phục vụ ngắm nghía lại người con trai trong tấm ảnh. Phải thầm thú nhận là cô đã mê anh chàng đẹp trai này. Cô dựng lại tấm ảnh cho ngay ngắn ở chân đèn rồi mới khóa cửa đi ra.

Giữa trưa. Chính ngọ. Giờ Hà Bá đi bắt người ở nơi sông nước. Phía ngoài Hồ Tây có tiếng người lao xao, tiếng chân chạy rầm rập. Tiếng kêu có người chết đuối. Lâu lâu nơi hồ nước lại có một vụ. Mấy cô tổ buồng đang làm việc không dám chạy ra xem, chỉ ngó đầu qua cửa sổ hành lang nhìn ra. Những tán cây che khuất chẳng thấy được gì. Đành hỏi vóng xuống xem ai chết, chết lâu chưa, chết sấp hay chết ngửa. Mỗi người nói một phách. Láo nháo một lúc thì cũng chẳng biết là còn sống thật hay đã chết hẳn. Chỉ biết người chết là đàn ông.

Cháu biết chú. Cô phục vụ thầm nói với người đàn ông. Như là ông ta đang đứng trong phòng trước mặt cô.
Làm sao cháu có thể biết một người chưa bao giờ thấy mặt.
Cháu biết chú. Bao lâu nay cháu vẫn nhìn thấy chú.
Thế thì người đàn ông chỉ biết cười. Người Việt có được cái cười để thoát ra khỏi mọi tình thế lưỡng nan.
Cô phục vụ tim đập thình thình. Lạ quá. Linh cảm tai họa đang ở đâu đó rất gần. Có cái gì xui khiến cô chạy trở lại phòng 37, mở khóa vào phòng. Chiếc túi du lịch vẫn nằm ở chỗ cũ, chắc là mọi thứ đã được xếp gọn hết vào trong ấy. Tấm ảnh bay xuống bên sườn tủ. Cô phục vụ vội nhặt lên và đến lúc này cô mới thấy trên mặt tủ, cạnh chân đèn có một tờ giấy. Nét chữ bút kim. Hai dòng.

Không ai có tội.
Tôi tự quyết định số phận của mình.
Dòng thứ ba là chữ ký
Dòng thứ tư là tên đầy đủ của người đàn ông.

Người đàn bà.
Cô dọn phòng.
Một đống vỏ gối vải trải giường vừa thay ra.

Ngày hôm sau. Cô dọn phòng ôm một đống vỏ gối vải trải giường xuống sân trước khách sạn, định đưa sang cho tổ giặt là. Đúng lúc người đàn bà đi vào. Người đàn bà hai lúm đồng tiền phơn phớt. Cô đã nhìn chị ta không biết bao nhiêu lần trong tấm ảnh. Chỉ cần bước qua lề tấm ảnh là từ thiếu nữ chị ta hóa thành người đàn bà này. Rõ ràng người đàn bà không biết chuyện gì xảy ra với người khách ở phòng 37 từ hôm qua.

Cô phục vụ thương cả đôi trai gái trong ảnh. Cô không muốn người đàn bà đi vào sảnh lễ tân xin gặp người đàn ông rồi mới biết chuyện. Cô mời người đàn bà ra hẳn ngoài cổng. Kể. Chuyện đã hết. Hết rồi. Cô về đi, nếu muốn thì cô đi tìm chú ấy ở đâu đó. Cô mà vào khách sạn, công an đến hỏi han tỉ mỉ, ồn ào lên mà chẳng để làm gì.

Cháu biết cô. Cô dọn phòng chỉ nói ngắn gọn.
Thế ư. Cảm ơn cháu. Người đàn bà mắt khô khốc nói mà hình như không hiểu mình nói gì.

Cháu biết cô. Cô dọn phòng nhắc lại khi người đàn bà đã đi khuất.
Trong ví cô dọn phòng có tấm ảnh đôi trai gái ngày xưa. Lúc chạy đi báo cho chủ khách sạn về tờ giấy ở phòng 37, cô đã giấu đi tấm ảnh cho riêng mình. Không hiểu vì sao.

Cánh cửa phòng 37 có dán giấy niêm phong.
Một người đàn bà giọng Nam.
Ba chiếc mùi xoa trong xắc tay.
Chủ khách sạn.
Cô dọn phòng.

Ngay buổi chiều, giám đốc khách sạn bảo cô dọn phòng cầm chìa khóa lên mở phòng 37. Đi cùng có giám đốc và một người đàn bà vừa bay từ Sài Gòn ra. Họ bóc niêm phong, mở cửa vào phòng, bàn giao cái túi du lịch cho người đàn bà. Chị ta luôn miệng tội quá tội quá. Nước mắt rơi lã chã. Định đưa mùi xoa lên chấm nước mắt thì mới thấy là nó đã ướt sũng, bèn mở cái xắc lấy cái mùi xoa khác. Cô phục vụ để ý thấy trong xắc còn có một cái mùi xoa nữa.

Tờ giấy niêm phong được bóc đi, vết hồ được cạo được lau sạch, phòng 37 lại sẵn sàng chờ người đến thuê phòng.

Một tấm ảnh.
Một lọ thuốc viên.
Một túi du lịch mác Samsonite.
Hai bộ quần áo treo trong tủ.

Nửa năm sau. Cô dọn phòng mở cửa bước vào phòng 36. Giật mình. Vẫn là chiếc túi du lịch ngày trước dù cái băng dính của Hãng hàng không đã được bóc đi. Hai bộ quần áo treo trong tủ lại có đúng bộ dạo trước, cô nhớ rõ cỡ áo và chiều dài chiếc quần. Lọ thuốc lắc nghe lốp cốp những viên là viên. Trên lọ thuốc toàn là chữ lạ, chẳng biết thuốc gì.

Cô dọn phòng không tin vào mắt mình. Tấm ảnh đặt ở chân đèn xác nhận. Vẫn là đôi trai gái ngày xưa, nhưng trong ảnh còn có thêm ba người bạn trai. Ba người này tinh nghịch giữ tay giữ vai đôi trai gái đang cố vùng ra, buộc họ phải đứng sát vào nhau để chụp ảnh. Chính là chàng trai mắt ướt. Chính là cô gái hai lúm đồng tiền phơn phớt.

Cháu biết chú. Cô phục vụ thầm nói với người đàn ông. Như là ông ta đang đứng trong phòng trước mặt cô.
Làm sao cháu có thể biết một người chưa bao giờ thấy mặt.
Cháu biết chú. Bao lâu nay cháu vẫn nhìn thấy chú.
Thế thì người đàn ông chỉ biết cười. Người Việt có được cái cười để thoát ra khỏi mọi tình thế lưỡng nan.

Hôm nay cô phục vụ sẽ lấy cớ ở nhà cô mọi người đi về quê hết rồi, cô ngại về nhà một mình, cô xin làm thêm ca để nán lại đây. Cô sẽ chờ cho đến khi nhìn thấy được mặt người đàn ông, lần trước ở phòng 37 lần này ở phòng 36. Cô sẽ không ngần ngại mà ra mặt nói chuyện với người đàn ông. Cháu biết chú.

Họa sĩ chơi trò sắp đặt installation sẽ nhắc tác giả câu chuyện này: ông bỏ quên bộ kim tiêm và những ống thuốc tiểu đường, ông quên tấm ảnh còn trong ví của cô dọn phòng.

Chắc là tôi còn quên vài thứ nữa, quên vài nhân vật nữa. Trò sắp đặt bao giờ cũng có những vật liệu chất liệu biến đi vô tăm tích. Thậm chí cả họa sĩ cũng biến.

8. Chợ

Bệnh viện. Ngủ gà ngủ gật như khoá họp thường niên, sêmina, hội thảo quốc tế và khu vực. Lơ mơ gà gật ngủ ngồi trông người bệnh. Khi nào người nằm giãy giụa thì mở mắt, trói lại chân tay cho chặt. Khi nào máy rú lên thì chạy đi gọi bác sĩ. Khi nào y tá đi hút đườm thì thêm một tay giữ cái khăn, xoẹt một cái xoẹt hai cái thì nhăn mặt đau đớn hơn cả người bệnh.

Chính lúc ấy tôi nhìn lên thấy gã. Đúng hơn là tôi nghe gã xuýt xoa trước, ôi khổ thân bác quá. Gã đang nhìn chòng chọc xuống cái hình nhân quằn quại run giật sau mỗi cú xoẹt xoẹt hút đườm đau rát. Gã ngồi xổm ôm gối thu lu, đúng kiểu người Việt ra đến nước ngoài rồi vẫn ngồi. Chồm hổm cả một dây tư thế đi cầu đại tiện trên quảng trường, công viên, ga xe điện ngầm. Tư thế đệ nhất khoái ngồi xổm thượng lên cả xí bệt văn minh. 15 năm ở Đức rồi vẫn ko thay đổi thế ngồi. ko thay đổi giọng nói khê khê lổn nhổn bán sơn địa. Yêu quê hương qua từng âm tiết nhỏ, ai gọi thân sinh là bủ, tôi êm đềm nghe em nói trên xe.

Mà trên xe thật. Gã ngồi đúng tư thế ấy trên xe khách Tây Bắc về Hà Nội. Cô hành khách ngồi bên hỏi anh cũng về HN hả anh. Gã bảo ừ anh về Hà Nội. Nếu dừng ở đó thì câu trả lời đúng nội dung đúng nghi thức, hỏi A thì trả lời A. Nhưng quê ta hỏi A thì sẽ được câu trả lời ABCD, thậm chí cả EGHI cho đến hết bảng chữ cái. Thế là gã trả lời ừ anh về Hà Nội, có thằng em đang học tại chức tháng này tập trung ở trường nó bảo anh lên chơi HN cho vui, anh đi Đức 15 năm, tháng nào cũng gửi tiền về cho nó, nó khoe đang đại học, hoá ra về thì thấy nó đang tại chức, dốt chuyên tu ngu tại chức, thôi thì méo mó có hơn ko, như thế là nó cũng có chí tiến thủ chờ đề bạt. Đến đây hết bảng chữ cái tiếng Việt, gã có thể chuyển sang bảng chữ cái tiếng Đức, nhưng cô gái chặng ngang bằng một cái kẹo cao su chìa ra mời. Ko anh ko ăn, em cứ tự nhiên. Chối xong lại nhớ đến cái đoạn quảng cáo tivi, trai gái chĩa mồm vào mặt nhau mà nói, kẻ đối thoại phải phẩy tay xua bớt uế khí vì ko chịu ăn kẹo. Thế là nhận kẹo. Thế là nhai chóp chép. Kể tiếp. Cô gái đồng hành chỉ việc thỉnh thoảng mồi một câu ngắn, hỏi một thì được trả lời hai ba, dấn thêm tí nữa đến bốn năm sáu, rướn tí nữa đến mười. Bao nhiêu năm lao động châu Âu vẫn thật thà có gì nói nấy, bao nhiêu năm vẫn yêu quê hương nguyên vẹn thổ âm thổ ngữ, vẫn sắc tố da nước mặn đồng chua, vẫn thế ngồi rung rinh mấy nhịp cầu tre. Nơi quê nhà là anh chăn vịt thì sang xứ người vận là anh chăn vịt. Nơi quê nhà chăn trâu cắt cỏ, anh xe ôm chợ người buôn nước bọt chỉ trỏ thì đến gầm trời choáng lộn nào đắp cả vàng lên người hàng chục năm vẫn còn đó rưa rứa xêm xêm.

Gã bảo, em ko ngờ người ác mà có người đẹp thế. Trông như sinh viên. Da trắng má hồng mắt bồ câu hoang dã. Cô ấy mời em cái kẹo, một ngụm nước trong chai Lavi, thế là em lăn quay. Ngả lưng ra ghế há hốc mồm mê man. Thực ra em bay lên trần xe chất lượng cao thấp tèm em nhìn xuống thấy nó thản nhiên lục túi em lấy 12 triệu cộng cái đồng hồ Đức cộng vài thứ quà linh tinh cho họ hàng. Em hô hoán lên. Mấy hành khách ngồi gần cửa sổ mở cửa ra phẩy tay xua một con ruồi tưởng tượng vo ve bay lạc vào trong xe máy lạnh. Em bay vút lên hét vào tai bác tài, bác ta thò ngón út dài ngoáy lỗ tai gẩy ra một cục ráy tai. Xe đến bến, hành khách xuống hết, em vẫn mê man giấc mộng bá vương.

Em ko ngờ người đẹp thế mà ác thế. Trông như sinh viên. Có cặp sách hẳn hoi. Ngọt ngào lắm. Tí nữa thì em đời đã thiên thu. Bây giờ em thấy nó vẫn đang ôm cặp sách lảng vảng ở bến xe kia kìa, anh hô hoán bắt nó hộ em với.

Gã hơn tôi fải đến chục tuổi, mặt già hơn cả bố tôi, mà cứ xưng là em. Người Bắc lạ thế. Khó mà xưng hô với nhau theo kiểu công dân được. Gặp nhau lần đầu chẳng cần biết tên tuổi cứ xưng em với bất kì ai. Gọi nhau trên điện thoại giao dịch, nào có biết người ta mà cứ ton ton xưng em. Nhưng cứ thử quệt xe vào em, thử nhỡ mồm nhỡ tay với em một cái mà xem, em sẽ nhảy lên thành bố mình ngay.

Gã hỏi hình như trong hôn mê em la hét ghê lắm phải ko? Tôi bảo anh cứ như lợn thọc tiết. Ôi giời, em làm phiền ông quá, chắc làm ông ko ngủ được. Gã ái ngại thực lòng vì gây ô nhiễm âm thanh cho ông người bệnh của tôi, cho cả phòng cấp cứu. Rồi gã mời tôi khi nào gã khỏi về thăm gã ở xã ấy huyện ấy tỉnh ấy, dân ở đấy ko ăn kẹo cao su ko uống Lavi, hai tháng nữa gã mới trở sang Đức, nếu tôi có dịp sang thì tìm gã ở khu ấy quận ấy thành phố ấy. Đời này được mấy người như gã. Đến chết vẫn ko hết ngô nghê tin người.

…

Cùng lúc gã trai ở góc phòng vặn vẹo quăng quật trên giường. Máy đo huyết áp tim mạch của gã rú rít. Giường gã nằm chỉ là một cái băng ca có bánh xe, người ta mới đẩy vào, cho nằm luôn trên băng ca mạ kền sáng loáng. Gã như hổ rứt xích. Bánh xe cứ trượt đi, băng ca xoay vẹo vọ. Cô người nhà cố giữ cái băng ca cho khỏi đổ. Tôi phải chạy tới giúp. Phải công nhận gã điển trai, sống mũi thẳng tuyệt đẹp. Một con đực lúc thường tốn gái, tội nợ gì chỉ vì tình uống 50 viên thuốc ngủ. Tình hiện hình qua đứa con gái đứng cạnh gã lúc này: một mắt thâm tím, vành mắt rách máu đóng vẩy. Trước khi bỏ về nhà làm một giấc ngàn thu, gã quai vào mặt nàng hai quả búa tạ.

Tôi fải cố giúp cô kia xoay người gã lại cho ngay ngắn. Cô tua lại cái bài trên chợ báo chí sáng nay rằng gã uống nhầm thuốc. Chả nhẽ tôi tua lại cái băng văn phòng tôi sáng nay rằng nó là thương nhân nhìn đâu cũng thấy tiền, ko gì qua được mắt nó, lại những 37 tuổi đầu, nó ko thèm cho ai uống nhầm thuốc thì thôi. Chỉ nghĩ vậy đã nghe tiếng khoái trá trên đầu.

Tôi thì bao giờ cũng ngưỡng mộ những kẻ tự tử. Họ còn có lương tâm, còn liêm sỉ, còn trọng danh dự. Chí ít còn là kẻ lãng mạn cuối cùng như gã. Gã có một thằng bạn hàng chí cốt, bố người Tàu, mẹ người Mĩ còn nó sinh ra ở Pháp. Một mình nó mang trên người cả ba châu lục. Ko chỉ là bạn hàng, thằng ấy còn là bạn chơi. Hai đứa cắp nhau đi châu Á châu Âu châu Mĩ. Làm. Ăn. Chơi. Chơi mãi, cô thư kí của gã kết thằng kia. Quấn nhau tin nhau đến nỗi đi đâu cũng ba, có khi ở khách sạn nước ngoài ba đứa nằm một giường, thằng hợp chủng nhân nằm giữa, gã một bên và con kia một bên. Thằng nằm giữa ko sợ gã thò tay qua người nó như trong chuyện tiếu lâm châu Âu. Tin nhau yêu nhau đến nỗi vài ba năm nay thằng kia ko sang làm ăn thì gã và cô thư kí nằm chung giường, cũng chẳng có ý dành một chỗ cho thằng kia nằm nữa. Yêu nhau kết nhau đến nỗi cô người yêu đòi cưới. Cưới thì sẵn sàng. Nhưng đến thế gã bắt đầu đắn đo. Ngập ngừng. Ngại ngần. Cô người yêu sẽ thành vợ gã. Vợ gã ngày nào cũng biết đến tận cùng. Vợ gã cũng đã biết đến tận cùng của thằng bạn gã ... Gã đọc thấy phép so sánh của người gã muốn cưới. Gã lảng gã lờ gã lơ gã ngây ngô gã trì hoãn. Nhưng mà gã đau. Nhưng mà nàng khóc. Nước mắt đàn bà làm gã nhụt chí, gã chỉ muốn lấy quách nàng đi. Gã quay sang hận thằng kia.

Ngày nào cũng nước mắt. Ngày nào cũng xung đột. Đỉnh cao. Gã hận thằng bạn làm ăn bạn chơi ngày trước. Hận chính gã. Hận con kia. Gã đấm vào mặt con kia hai cái, bỏ về nhà. Tay đau, mà cảm thấy mặt cũng đau. Tìm rượu. Rồi tìm năm mươi viên thuốc ngủ.

...

Tôi gặp lại gã ở một cái chợ khác. Phần lớn đàn ông gặp nhau ở đấy. Những bãi bia ngổn ngang chi chít trên bản đồ các đô thị. Ngành nào cũng có thể lụn bại trừ sản xuất bia. Bia như thác đổ xuống đầu thị dân. Ném theo thác lũ ngôn từ phong phú tươi mởn sinh động. Rửa sạch giải toả đôi ba nỗi niềm. Tặng thêm miễn phí mấy cái tiểu đường tim mạch gan thận gút ghiếc. Sá gì. Bác sĩ cấm nhưng bác sĩ có khi cũng theo ta ra bãi bia, bia hơi Hà Nội ai cưỡng được. Mọi khó khăn khúc mắc được giải quyết ở đấy. Mọi xung đột được giải quyết hoặc khởi lên ở đấy. Mọi hợp đồng thoả thuận văn bản ghi nhớ được kí ở đấy.

Ba vại bia rồi, tôi đi vào toa-lét. Cái máng dẫn nước tiểu lát gạch men trắng bong, dốc dần xuống, nước trôi triền miên vệ sinh lịch sự. Có một gã vào theo ngay. Gã đứng ở đầu nguồn, một dòng nước hùng dũng nam tính trôi xuống phía tôi ở hạ lưu dòng chảy. Cả hai đi ra gần như cùng lúc. Tôi đưa mắt sang ngang. Nhận ra gã. Gương mặt điển trai ấy, cái sống mũi thẳng tuyệt đẹp ấy.

Gã thú vị nghe tôi giải thích vì sao tôi biết gã. Gã đang ngồi uống bia với thằng bạn ba lục địa mới trở sang làm ăn. Làm. Ăn. Chơi nữa. Rốt cục gã chẳng lấy người gã yêu. Tỉnh dậy sau năm chục viên thuốc ngủ, gã thấy đời cái gì cũng nghiêm trọng mà cái gì cũng nhẹ nhàng. Yêu thì cứ để thế mãi cho nó đẹp, sao lại mưu toan huỷ diệt nó bằng hôn nhân? Hôn nhân rồi nằm bên A so sánh với bên B rách việc. Dạo này lại như trước, duy trì một giường ba người bạn, gã một bên và con kia một bên, bên cạnh cả A và B thì chẳng ai buồn so sánh nữa, mà thằng nằm giữa cũng chả ngại thằng nằm bên thò tay qua người mình...

9. Tiếng thở dài qua rừng kim tước

Mười sáu tuổi Nilam đã làm cho lũ trai làng ngả nghiêng, đi đường thì sa chân xuống ruộng, đi cạnh hồ thì sảy chân xuống hồ. Có đứa còn mang sáo đến thổi, thổi mà ngồi dưới gốc cây bồ đề tít tắp đằng xa, đến tai người đẹp thì chỉ còn là tiếng dế kêu hoang vắng.

Sau mùa mưa, nhờ có người quen đến xin giúp, cha mẹ gửi Nilam lên thủ phủ học nghề hộ lý. Cô và một cô gái khác thuê chung một căn phòng nhỏ của một bà chủ trọ đầy ý thức giữ gìn gia phong nếp nhà. Người như bà ta mỗi khi nhận đủ tiền thuê nhà thì lập tức trở thành viên cảnh sát mặc váy, thậm chí thành một mái gà xù lông xoè cánh che chở cho lũ vịt con ấp hộ mà chỉ sểnh ra là bị quạ và chuột tha đi mất.

Cạnh phòng hai cô là hai chú sinh viên trường tổng hợp. Lạ gì cái thứ con trai như thế, ở nhà trước mặt cha mẹ thì mặt gằm xuống, con gái đi qua trước mặt cũng chẳng dám nhìn, nhưng trọ học xa nhà thì như một lũ hổ đói sổng chuồng. Cả hai gã giống nhau là đều có một ánh mắt lục lọi. Khác nhau là một gã chỉ lục lọi nhìn Nilam, gã kia thì cái nhìn lục soát cả hai cô. Cô bạn gái tố váo với viên cảnh sát mặc váy. Bà ta tức tốc gõ cửa một phòng trọ, vừa gõ vừa gọi một người nào đó tên là Ravi. Chàng Ravi mở cửa đi ra. Mắt sâu, râu quai nón, mỗi bước đi là một bước tự tin. Bà chủ giao cho Ravi việc để mắt trông chừng hai gã tổng hợp và hành động kịp thời khi cần. Thế là thành một cái dây: Hai gã kia nhòm ngó hai cô. Ravi canh chừng hai gã, bà chủ thì bao quát tất cả. Cuối tháng bà xua hai gã đi nơi khác và lấy lại phòng trọ.

Một sáng chủ nhật Ravi cho Nilam đi xem phim Mỹ. Cùng lúc cô phạm hai điều răn. Con gái quê không được phép có bạn trai trước khi lấy chồng, càng không được đi cùng bạn trai đến nơi công cộng. Con gái quê cũng không được xem phim Âu Mỹ. Nilam trước đây chỉ xem toàn phim Ấn Độ, có nhảy nhót ca hát, có những người hùng đi báo thù và giải thoát cho người đẹp. Phim Mỹ này thì người hùng chẳng ra người hùng, cũng chẳng có nhảy nhót hát hò í ới mà lại nhiều pha trần trụi ghê người. Nilam run rẩy bấu chặt tay vào vai Ravi lúc nào chẳng rõ. Anh điềm tĩnh gỡ tay cô ra, nắm chặt hồi lâu cho tới khi Nilam thật bình tâm mới nhẹ nhàng trả tay cô về chỗ cũ.

Chủ nhật sau không phim Mỹ cũng chẳng phim Ấn Độ. Hai người đi dạo trong khu vườn kim tước rậm rạp như rừng. Đang mùa hoa. Những chùm hoa kim tước rủ xuống như những chùm nho vàng tươi trong suốt, cả một vườn kim tước bừng sáng xoã ra như mái tóc vàng của người đẹp ngủ trong rừng. Ravi đột nhiên ghé sát lại, má áp vào má Nilam. Cô nhắm nghiền mắt, môi mím chặt, sợ tái người cái cảnh môi bập vào môi trong phim Mỹ. Nhưng Ravi chỉ để cho chóp mũi chạm vào chóp mũi Nilam, rồi hai cái chóp mũi Ấn Độ, hai tác phẩm tuyệt đẹp của tạo hoá cứ thế mà trườn lên nhau, cái này trơn trượt trên đường cao thanh tú của sống mũi của người kia. Vào chính lúc mũi của hai người gần như bắt cùng một nhịp thở, thì Ravi bỗng rung giật toàn thân và bật người ngồi thẳng dậy. Họ tựa vào nhau như hai con sóc đất gặp mưa cho tới khi qua cơn run rẩy.

Tối đến, cô bạn gái chợt hỏi xem Nilam có coi Ravi là chàng trai tốt và người tốt có được phép đến khi vực đèn đỏ không. Khu vực đèn đỏ là thế nào? Cô bạn ghé tai giải thích một câu làm Nilam rùng mình. Đó là nơi những đứa con gái bị bắt cóc từ Nepal sang, hoặc gái quê được dỗ ngon dỗ ngọt là sẽ có việc làm ở thành phố, rút cục phải bán thân nuôi chủ chứa. Chiều nay chính mắt cô thấy Ravi đi vào một nhà chứa, cách nơi họ ở mấy dãy phố. Nilam nhẩm tính và nhận ra rằng nếu thực sự Ravi tới đó thì anh đã tới sau lúc hai người chia tay.

Cô bạn không muốn để Nilam coi mình là kẻ tiêu ngoa dựng chuyện. Một buổi tối, cô ta từ đâu xồng xộc chạy về phòng, lôi tuột Nilam lao ra phố. Hai cô gái len lén bám theo sau Ravi, lẩn quất quanh co qua những đường phố tối. Đến trước ngôi nhà mờ mờ đèn đỏ có mấy cô gái Nepal đang chờ khách, Ravi rẽ vào.

Nilam trở về, ngồi chờ Ravi trước cổng nhà. Chờ hơn một giờ, thời gian đủ để ứa hết nước mắt tới mức khi Ravi bước vào cổng thì mắt Nilam đã trở nên khô khốc. Ravi, anh đi đâu về? Ravi là người không thích nói dối, nên chỉ sững lại trước giọng nói ngàn ngạt và âm sắc quá lạnh lùng, và khi Nilam nói rằng cô biết rất rõ anh vừa từ đâu ra thì Ravi tin ngay rằng mình có lỗi. Một chàng trai Ấn đứng đắn là người trong cơn yêu vẫn biết giữ gìn sự trinh trắng cho người mình yêu. Đó là lời giải thích hợp lý đối với một cô gái Ấn Độ mặc dù không thể chấp nhận được.

Sáng hôm ấy Nilam chuẩn bị tới bệnh viện thực tập thì bố mẹ từ quê lên. Nilam được phép thu xếp đồ đạc trong vòng nửa giờ để ra tàu về quê lấy chồng. Chú rể là Raja, không ai khác ngoài cái anh chàng dạo trước mang sáo đến thổi mà không dám đứng gần nhà, âm thanh xa xôi như tiếng dễ kêu trên đồng bãi. Thực ra bố mẹ Nilam đã chọn Raja từ lâu, nhưng mãi tới nay mới tạm lo được khoản hồi môn trị giá 60.000 rupi nhà trai thách cưới. Đấy là khoản hồi môn phải chăng nhất ở làng mặc dù gia đình Nilam cũng phải bòn vét tới hạt lúa mì dự trữ cuối cùng để lo cho đủ. Lý do này khiến nhà gái chẳng thể trì hoãn để bỏ lỡ. Chậm một vài năm nữa thì không thể cưới chồng cho Nilam với giá ấy.

Cứ ào ào như nước tràn qua đập. Thôi thì bỏ hết, bỏ cả lớp y tá, chỉ cần bà chủ trọ biết là đủ. Ravi thì ở trường đến chiều mới về. Chỉ mới cách đây mấy hôm, Nilam đã bắt anh phải thề trước thần tình yêu Kama và thần lửa Agni rằng sẽ không bao giờ mò tới khu vực đèn đỏ. Làm như vậy mà vẫn phải giữ trinh tiết cho người mình yêu là một việc quá đỗi khó khăn, nhưng Ravi đã thề. Thần Kama chứng giám cho tình yêu của anh. Và thần Agni sẽ nổi lửa hoả thiêu Ravi nếu anh không giữ được lời thề.

Nhưng từ đây Nilam không còn là của anh nữa, cô muốn nhắn anh rút lại lời thề. Nhắn cho trai qua bà chủ thì không một cô gái nào dám làm.

Lễ cưới được tổ chức tằn tiện trong ba ngày. Các cuộc tế lễ của ngày đầu tiên đều xuôi xẻ thuận chiều. Raja sướng phát cuồng, rủ bạn bè ra chân đồi, chui vào bụi uống hết hai chai rượu dấm dúi mua giấu các vị phụ huynh. Ngồi trên lưng con ngựa trắng đến nhà gái để làm lễ thề nguyền trước thần lửa. Raja hát rống lên trong nước mắt chan hòa. Anh em bằng hữu tháp tùng có thể nhảy múa hát hò tuỳ thích, chú rể thì không. Lại càng không được để rơi nước mắt. Người ta lôi Raja xuống, lau sạch nước mắt, trang điểm lại, nhưng anh ta vẫn hat ra rả đến mức có người định lấy giẻ nhét vào mồm, sợ nhà gái biết được. Rồi Raja nhất định không chịu leo trở lên lưng ngựa mà lao vào giữa đám bạn bè, nhảy múa cười hát như đi dự lễ cưới của một người khác.

Tin bay tới nhà gái. Kẻ được kén làm rể hoá ra là một tên rượu chè be bét. Hắn lại còn không chịu leo lên lưng ngựa, khác nào hắn tự chối bỏ quyền được làm chú rể. Đám rước chú rể bị yêu cầu dừng lại giữa đường. Đại diện nhà gái đùng đùng kéo sang nhà trai, hùng hồn tuyên bố rằng Raja là một kẻ không được chấp thuận trong quan hệ thông gia. Phía nhà trai như bị sét đánh, dúm dó cả lại trong nhục nhã ê chề. Thôi thì rõ ràng là lỗi ở con trai chúng tôi, nhưng huỷ bỏ một đám cưới thì làm sao cứu vớt được danh dự ho gia đình này, mong nhà bên ấy độ lượng suy xét lại. Giờ thì chúng tôi sẵn lòng chỉ nhận 55.000 rupi.

Bớt được năm ngàn để nhận một món hàng kém phẩm chất như thế thì đến lượt nhà gái bị ô danh. Cứ xem hàng may sẵn ê hề ngoài chợ kia, lỗi mốt một cái là bị hạ giá năm mươi, sáu mươi phần trăm, thậm chí giảm tới tám mươi phần trăm mà có ma nào thèm nhìn tới.

Cơ quan đầu não của nhà trai hoàn toàn bị tê liệt, nhưng hình như cái ngọ ngoạy của một ngón tay đã cứu được cái cơ thể gần chết cả mười phần. Amar, thằng em con chú của Raja, ghé tai ông bác thì thầm, từng lời như liều thuốc hồi sinh tưới vào cái tử thi xám ngoét của ông. Rồi cứ như kẻ bị nhập đồng, nghe được câu nào ông để cho nó văng ra cửa miệng câu ấy. Thằng Raja nó đốn mạt, chúng tôi xin nhận lại cháu để dạy trong nhà, nhưng nó còn hai đứa em trai, mười tám đôi mươi cả, thêm thằng Amar nữa là ba. Xin nhà bên ấy chọn cho một đứa làm rể để đổi lấy thằng Raja, và chúng tôi chỉ xin lấy 50.000 rupi hồi môn.

Thôi cũng đành. Thầy tử vi lập tức được gọi đến kẻ kẻ vẽ vẽ. Ban đầu dường như Nilam hợp với cả ba ứng cử viên loại hai kia. Đến phép cuối cùng thì cung Song Ngư của Nilam loại bỏ không thương tiếc hai chú em ruột của Raja, mà chỉ còn hợp với cung Tranh Nữ của Amar. Cái thằng Amar tẩm ngẩm tầm ngầm, ai cũng bảo là hiền lành, đột nhiên thành cái đầu của cả họ, rồi nhảy lên lưng con bạch mã cứu vớt thanh danh cho cả họ.

Nilam về làm dâu nhà Amar. Con chú con bác sống chung một nhà nên cô không sao tránh mặt Raja. Ngày nào Raja cũng mang sáo ra thổi, giờ thì tiếng sáo rất gần, ở ngay trong nhà, thật là phẫn, thật là não nùng đến mức Nilam phải nhân lúc vắng người nói với Raja rằng nếu anh cứ thổi sáo như thế một tháng nữa thì cô sẽ phát điên lên mất. Raja không nói gì, lẳng lặng bỏ ra ngồi bên miếu thờ Siva cách xa nhà, tiếng sáo chỉ còn vo ve như tiếng muỗi.

Cưới nhau gần một tuần, Nilam vẫn còn là gái trinh. Nhà không dành phòng riêng cho cặp vợ chồng mới cưới, nếp nhà trong những gia đình như thế buộc đàn ông ngủ ở phòng đàn ông, đàn bà ngủ bên phòng đàn bà. Nilam ngủ cùng với mẹ chồng và hai cô em chồng đã bắt đầu hấm hứ xét nét. Một hôm hai đứa em đã ra đồng thu hoạch hạt cải, nhà chỉ có Nilam và bà mẹ chồng, thì giữa buổi sáng Amar đột nhiên bỏ cửa hàng tạp hoá về nhà, kêu nhức đầu, rồi vào phòng đàn ông đóng cửa lại. Nhìn căn nhà vắng, bà mẹ hiểu thời cơ đã đến, bèn bảo Nilam đun nóng một cốc sữa tươi bê vào cho chồng. Amar không hề nhức đầu. Anh ta cuống cuồng khoá trái cửa, ừng ực uống cốc sữa nóng, rồi sùng sục vồ lấy Nilam, vồ trượt mấy lần như vồ một con gà trên cái sân rộng. Không có môi chầm bập lấy môi như trong phim Mỹ. Cũng chẳng có cử chỉ dịu dàng chạm mũi như của Ravi. Chỉ có tiếng sáo của Raja rên xiết ngoài xa.

Tháng ngày cứ trôi, đàn ông cứ ngủ trong phòng đàn ông, đàn bà cứ ngủ phòng đàn bà, Nilam cứ thỉnh thoảng ê chề trên chiếc giường đàn ông, bất động như một xác người bị đâm chết. Bao giờ cũng vào buổi sáng, sau một cái đưa mắt đầy âm mưu của hai mẹ con Amar, sau một cốc sữa tươi tồng tộc vào miệng Amar, được xem như một liều tăng lực cho người đàn ông. Tiếng sáo của Raja thì ngày càng lãng đãng phiêu diêu như một tiếng say, mặc dù anh chẳng khi nào động đến rượu nữa.

10. Hàng xóm ở Seattle

Bên kia hồ là Đại học Tổng hợp Washington. Tôi thuê một căn nhà gỗ bập bềnh mặt nước bờ hồ bên này. Kiểu nhà của Tom Hanks ai cũng đã thấy trong phim. Không phải nhà đóng cọc trên mặt nước mà nổi trên một hệ thống phao. Cảm giác dập dềnh trên nước hầu như không cảm thấy. Chỉ khi nào có một con tàu trắng đi qua, hướng về phía cây cầu đang mở tách làm đôi, hai nửa cầu chĩa lên trời chênh chếch hình nón, chỉ khi ấy căn nhà mới chênh chao nhè nhẹ. Sống quen trong ngôi nhà kiểu đó, người ta bỏ thói quen rót rượu rót nước theo lối ăn ở bát nước đầy.

Trong đám hàng xóm, tôi chỉ đôi khi nói chuyện với Jane. Nhà chị ở ngay sau lưng nhà tôi, trụ trên nền đất bờ hồ chứ không ở trên mặt nước. Hôm ấy trước cửa nhà chị ùn lên một đống cành thông bị nghiền vụn, xe hàng xóm qua lại phải lựa lối khó khăn. Chị vừa thuê công ty đô thị đến tỉa bớt mấy cành thông mọc ngang chọc vào mái nhà. Người ta chặt cành xong, cho vào máy nghiền vụn cả cành cả lá, trút một đống bên ngoài hàng rào rồi bỏ đi. Jane xắn tay áo mang một cái xẻng ra quần quật xúc đám vụn thông hất qua hàng rào vào trong sân nhà mình, vừa xúc vừa luôn miệng xin lỗi những chiếc xe chầm chậm trườn qua. Cả một đống lớn, một mình chị xúc cũng mất nửa ngày. Tính an nam không ai nhờ cũng giúp, tôi xách một cái xẻng chạy ra xúc hộ cho nhanh. Jane vẫy tay, ồ không tôi không phải là người tàn tật.

Hơi bị sượng. Thì kệ, còn đủ chân đủ tay cứ việc làm một mình. Ở đây người ta không thích nhờ vả nhau. Tôi đã bị một lần trong phòng giảng viên. Giáo sư chung phòng cũng là người nghiên cứu văn hóa phương Đông, anh đang in thì máy in kêu tít tít báo hết giấy. Tôi ngồi gần thếp giấy trắng, vừa mới với tay định nhấc hộ thếp giấy chuyển sang thì anh đã vội vàng đứng dậy tự đi lấy. Ồ không, tôi không phải là người tàn tật.

Ban đầu hơi bị bất ngờ. Bên châu Âu trên xe buýt vẫn nhường phụ nữ ngồi. Bên đây dạo mới đến nhường ghế, nhường xong nhìn những bộ mặt phẳng lặng xung quanh chẳng ai nhường, cũng chẳng biết những cái mặt lạnh ấy đang nghĩ gì, rồi lại tự thấy mình giống một Don Juan, một Casanova quá đát.

Bến xe buýt gần nhà, thỉnh thoảng tôi vẫn thấy một thiếu phụ đi cùng thằng bé chừng hai tuổi. Người mẹ xách túi to bước lên xe trước. Thằng bé tí hon tuổi ấy ở ta còn phải bế ẵm nâng trứng hứng hoa, cậu quý tử Mỹ ở đây phải tự mang ba lô trên lưng, chẳng được mẹ bế chẳng được dắt tay, tự leo lên hai bậc cửa mà theo mẹ vào trong xe. Những người đi sau cũng kiên nhẫn đứng chờ trước cửa xe, không ai chìa tay giúp thằng bé leo lên cho nhanh.

Nhưng rồi cũng đến lúc Jane phải nhờ đến hàng xóm. Gặp chị trong siêu thị gần nhà, tay trái bị gãy treo trước ngực, còn mỗi tay phải mà tay xách nách mang một đống túi to túi nhỏ. Tôi đẩy giúp chị cái xe chở hàng về nhà, hai người vừa đi vừa chuyện trò. Chị bị ngã khi bước xuống mấy bậc tam cấp trơn nhẫy nước mưa. Xứ Seattle bên bờ Thái Bình Dương quanh năm trời mưa. Jane than thở về trời đất chứ không kêu than thân phận phụ nữ ở một mình của chị.

Jane cũng từng có một gia đình đầy đủ. Người chồng cũ đã chia tay, không chịu được mùi gia súc gia cầm, cái mùi ám vào chị từ nơi chăn nuôi ở công ty về đến nhà. Hai đứa con trai đều đã thành niên, đều đang học đại học, đang thuê nhà ở nơi khác. Thằng lớn sau lễ sinh nhật mười tám tuổi tự động thu dọn ra đi. Thằng bé có chút nũng nịu con út thì cứ nấn ná xem chừng muốn trì hoãn, muốn gần mẹ thêm ít lâu nữa. Thế là một hôm chị phải đối thoại thẳng thắn, mẹ có thể làm gì cho con bây giờ? Không có gì đâu mẹ ạ, con vẫn chưa tìm được cái phòng ưng ý để thuê. Chị bảo không có gì ưng ý được ngay từ đầu trên thế gian này.

Cậu con trai quay ra hỏi mẹ có biết vì sao người ta thống kê được rằng nước Mỹ có nhiều người thuận tay trái viết tay trái? Rồi trả lời luôn, vì cha mẹ tôn trọng tính độc lập của con mà không chịu uốn nắn. Rồi nói, con cũng yêu tính độc lập nhưng con vẫn muốn gần mẹ thêm để được uốn nắn. Chị thở dài, mẹ cũng không muốn xa con, nhưng mẹ đã nuôi con đến mười tám tuổi, con vào được đại học rồi, mẹ đã xong nghĩa vụ. Con có nấn ná ở lại thì con cũng không theo mẹ suốt đời được, tất cả chúng ta đều phải chia tay nhau ở cuối đường. Đường đời ấy.

Jane gãy tay. Hai cậu con trai có đảo qua nhà chốc lát rồi lại đi việc của họ. Chẳng ai ở lại. Hai ngày đầu tôi cho chị đi nhờ xe đến công sở, buổi chiều chị tự đi xe buýt trở về. Ở nhà có ba con mèo phải lo. Có cả con mèo già nuôi đã mười hai năm, bây giờ lông rụng nham nhở, béo ục ịch như một nữ nghệ sĩ chảy sệ hói đầu, nhưng vẫn kiêu hãnh leo lên xa lông tưởng mình ái ố yêu kiều. Tôi thù con mèo này nhất, nó rải lông khắp trên thảm trên ghế ngồi trên xa lông. Tôi chỉ ngồi trên xa lông nhà Jane một lát, về nhà mới phát hiện ra bộ đồ đen của mình toàn lông mèo. Giũ áo chẳng sạch. Chả lẽ ngồi mà nhặt từng cái lông mèo. Cuối cùng phải ra hiệu thuốc mua một thứ băng dính, loại băng trong mỹ viện dán lên tay quý bà quý cô rồi xé xoạc một cái, lông tay trụi bằng hết. Chỉ có cuộn băng dính này mới giúp tôi thanh toán được đám lông mèo già.

Jane gọi ba con mèo là con, là bồ, là kid là darling là honey. Đặt cho chúng những cái tên mỹ miều con trai con gái. Chị chụp ảnh mèo, treo ảnh chúng trong mấy căn phòng. Toàn kiểu mèo ảnh viện, mèo thắt nơ, mèo đeo chuỗi hạt. Chuông cửa là một cái đầu mèo. Bát đĩa có hình mèo. Khăn ăn tranh mèo. Cái thớt gỗ chặt cá hình mèo. Sọt rác cũng hình mèo nốt.

Lạ một nỗi Jane lại là chuyên gia nuôi dạy gia cầm. Đối tác của chị là các vườn quốc gia, vườn bách thú, các nhà hoạt động môi trường. Chị bay đi bay về châu Âu châu Á, ở đâu có một cái tàu chở dầu làm tràn dầu xuống biển là người ta gọi chị. Có lần chị lên cả Bắc Cực cứu đàn chim cánh cụt đang thoi thóp vì dầu.

Về nhà nhớ chim. Đi làm xa nhớ mèo. Jane là người trung gian giữa hai đối thủ khó đội trời chung. Giống như chị đứng giữa tôi và con mèo già hoang tưởng. Ngồi nhà mấy ngày ôm cái tay gãy chị thở than thương đàn bồ nông đàn thiên nga đàn ngỗng Canada phải để cho người khác chăm chút. Chúng tôi ngồi chênh chao trước thềm nhà tôi, vào đúng giờ cây cầu trên hồ Union mở cho một đoàn thuyền buồm thong dong đi qua.

Trông chúng như một đàn thiên nga trắng. Chị bảo. Bà hàng xóm xế bên nhà chị lấp ló trong khoảnh vườn ngó xuống hồ, thấy chúng tôi bèn thụt ngay vào. Bà ấy giống một con bồ nông. Tôi bảo.

Bà già ấy hầu như không mấy khi ló mặt ra. Cũng có thể bà chỉ không ra mặt mỗi khi chúng tôi đi qua mà thôi. Mọi người đi làm hết bà mới ra hong nắng, ngắm hồ ngắm thuyền. Bà cũng chẳng phải người độc thân. Ba người con đi làm ăn ở những bang khác. Dịp lễ Tạ Ơn, lễ Giáng Sinh chẳng ai về, chỉ gọi điện thoại thăm mẹ. Chẳng ai làm phiền ai.

Jane thì có làm bận đến mẹ chút ít. Bà già bảy mươi tám tuổi phải lái xe từ bang Oregon lên, đi mấy trăm dặm đường đỡ đần cho con trong mấy ngày đầu, chăm nuôi một đống mèo và dọn dẹp nhà cửa. Hai cậu con trai thì chỉ việc hàng ngày gọi điện hỏi thăm mẹ. Bà già khoát tay âu yếm, nhà tôi có gien thích mèo, Jane có ba con, tôi chỉ có hai thôi, nhưng thế cũng là đủ, không thì nhà vắng vẻ lắm.

Ngày hôm ấy tôi đi xe buýt đến trường. Thiếu phụ và đứa con trai hai tuổi cũng đang chờ ở bến xe. Trước họ là một bà già ngồi trên xe lăn đang chờ người lái xe điều khiển cho bậc thềm đặc biệt hạ xuống, nâng cả người cả xe lăn lên, đưa vào trong xe. Đúng lúc bậc thềm hạ xuống, thằng bé dợm chân định bước lên trước. Chờ đấy. Thiếu phụ thình lình nặng lời làm thằng bé rụt ngay lại. Hiếm khi thấy một thiếu phụ đỏ mặt mất bình tĩnh như vậy ở nơi công cộng. Chờ cho bà già và chiếc xe lăn được nâng vào hẳn trong xe, thiếu phụ mới hạ giọng với thằng bé, không nhường đường cho người tàn tật là vô đạo đức. Rồi bước lên xe luôn. Thằng bé gằm mặt bò lên mấy bậc cửa vào theo.

Ở trường, anh bạn giáo sư văn hóa phương Đông sắp lên lớp. Vạt áo sơ mi bên trong thò ra khỏi áo khoác ngoài theo kiểu mớ ba mớ bảy. Tôi ra hiệu cho anh thấy. Anh cười thích thú, cậu như mẹ tớ ấy nhỉ.

Ở đây không ai nhắc nhở ai, không ai xoi mói bình phẩm ai ăn mặc kiểu gì màu gì gu gì. Chỉ có mẹ mới nhắc con chuyện ấy.

* * *

Thế mà cũng có ngày tôi gặp lại Jane. Chị sang cùng một đoàn làm phim tài liệu của Pháp. Phim quay ròng rã bốn năm ở tất cả các châu lục, thậm chí lên cả Bắc Cực. Bộ phim về những chuyến bay xuyên lục địa của những đàn chim di trú. Đoàn làm phim thuê đàn thiên nga của Jane và chị phải đi cùng với chúng. Đoàn thiên nga trong hành trình vạn dặm bay về phương Nam, ghé qua Việt Nam, bay trên trời xanh nước xanh hồ Ba Bể, bay trên non xanh thảm lúa xanh Tam Cốc Bích Động, bay trên hồ nước thảm cỏ Đồng Mô.

Một ngày ở Đồng Mô, Jane giới thiệu tôi với đàn thiên nga của chị. Các con ơi, đây là người này tên là thế này từng là hàng xóm của mẹ ở Seattle, khi ấy các con bé bỏng hơn bây giờ các con chưa biết anh ấy. Mẹ Thiên Nga vuốt ve bá cổ thiên nga tôi thấy không khác mấy cái cổ ngỗng. Đến giờ tập ghi hình, Mẹ Thiên Nga dắt cả đàn xuống bến. Một cái xuồng máy tốc độ cao chờ sẵn. Lăm lăm máy quay phim chuyên dụng quay trên máy bay trên xuồng cao tốc. Đàn thiên nga khệnh khạng đi xuống dốc, dáng đi lạch bạch tiếng kêu khàn khàn thô kệch như một lũ ngỗng ao nhà.

Nhưng khi chúng vẫy cánh bay lên thì ngỗng chỉ là ngỗng mà thiên nga cứ là thiên nga. Jane vỗ tay cao giọng gọi, bay lên nào các con. Cả một rừng cánh trắng nhất loạt xòe ra cất cao lên trôi êm dịu trong không trung. Xuồng máy tám mươi cây số giờ bám theo sau chúng, ống kính ghi trọn cả những rung động dập dờn của từng sợi lông trắng muốt. Cả tháng trời mỗi ngày hai lần tập, mỗi lần bốn chuyến bay. Xuồng máy khi bám theo sau đàn thiên nga khi vượt lên trước để chúng bay theo. Tốc độ cao như vậy, chúng lướt gió vun vút cứ thanh thoát cứ thong dong huyền ảo trên mặt hồ.

Lần tập thứ ba, xuồng bám theo chúng đến bờ hồ bên kia thì hai con thiên nga quá trớn lao đi mất hút vào một xóm nhỏ. Những con nhớ đường quay về đỗ xuống bến lạch bạch như ngỗng đi lên, kêu xao xác như mấy bà nhà quê mách lẻo. Jane tái mét. Cả đoàn nhốn nháo. Tất cả tức tốc lấy xe phóng vào làng. Sục sạo khắp mấy xóm phía bên kia hồ. Lao xao khắp làng cả buổi chiều mà thiên nga vẫn biệt tích.

Mãi. Tuyệt vọng. Hoảng loạn. Mỗi con thiên nga mấy ngàn đô. Mỗi con thiên nga là một đứa con của Jane. Rốt cục một thằng bé mách nghe thấy bên nhà hàng xóm có tiếng kêu quàng quạc. Xông đến ngay. Hai vợ chồng đều còn trẻ mà đều điếc lác. Cười ngơ ngẩn. Chúng em biết đâu, có nghe ai hỏi han gì đâu, cái gì, thiên tai à, thiên nga à, chả có thiên nga nào sất, có hai con ngỗng lạc vào vườn, chúng em trói bỏ trong chuồng lợn, định mai mang ra chợ ai mua thì bán.

Thiên nga bị trói lăn lóc trong chuồng lợn be bét phân lợn trông còn thảm hơn ngỗng. Jane lao vào cởi trói, tắm rửa cho chúng, ôm ấp chúng khóc ròng. Các con ơi, sao đến nông nỗi này, không tìm được các con, mẹ chết mất, mẹ xin lỗi, cho mẹ xin.

Người cười người khóc. Tất cả đều được giải tỏa. Định đi thì có mấy thanh niên xóm bộ dạng hút hít xin đểu chặn xe lại. Chưa đi được. Cô chú ấy điếc nhưng tôi là cháu tôi thính mắt thính tai, cô chú tôi đã trả hai con thiên tai thì các vị phải lại quả đền bù mấy ngọn mùng tơi gãy. Rồi đại diện chính quyền xã cũng có mặt. Thỏa thuận xong. Hai trăm đô.

Buổi tối cả đoàn bên lửa trại, người Pháp người Mỹ người Canada gốc Hoa. Jane kể về bà già hàng xóm ở Seattle. Cả tuần liền chị để ý không thấy bà ra khỏi nhà. Đến bấm chuông cửa hỏi xem có cần giúp gì không thì chẳng ai mở cửa. Chị sợ bà ốm đau tai nạn trong nhà không ai biết. Sau rốt, Jane phải gọi điện cho cảnh sát. Người ta ập cửa sổ chui vào, phát hiện ra bà già thoi thóp trên giường. Chậm một ngày thì bà đi.

Nhưng điều Jane biết sau đó mới làm chị day dứt. Trong tủ lạnh của bà già không còn một tí thực phẩm nào. Bà đã dọn sạch mọi thứ. Bà lại còn mặc chiếc áo cưới trước khi lên giường lặng lẽ tuyệt thực. Có nghĩa là bà chủ động vào cuộc hành trình vĩnh viễn. Thế mà chị lại báo cảnh sát. Mai đây bà được cứu sống, bà trở về, Jane làm sao nhìn mặt bà cho được.

Đúng lúc chị tìm được hợp đồng làm phim này. Ba con mèo gửi về cho bà mẹ già ở Oregon, trả lương chăm nuôi hàng tháng cho bà. Chị sang Việt Nam rồi còn đi nhiều nơi nữa.

Jane khoe cậu con út quý tử giờ đã biết thông cảm với mẹ. Gần đây cậu viết trong thiếp mừng Giáng Sinh, nhờ mẹ mà con vững vàng biết tự lập. Cậu mua tặng mẹ một con mèo. Nó làm mẹ luôn nhớ đến con, nó là con luôn ở bên mẹ.

Thế mà chị phải rứt ruột xa chúng. Đi thế này nhớ lắm, nhớ cả ba con, à quên cả bốn con mèo ấy.

11. Phòng khách

Phòng khách của tôi là trường đại học của tôi. Nói thế lại có người bảo biết học thì đâu chả là trường đại học. Quán nước chè năm xu ngày xưa của các nghệ sĩ ngày trước. Vũ trường đêm màu hồng của đám trẻ bây giờ. Cái bờ nước ven hồ Tây, trẻ con bà già nhem nhuốc lội bì bõm, thò tay qua hàng rào, chạm tay ướt vào những cặp đê mê trong cà phê vườn mà xin vỏ lon bia lon cô ca. Đấy cũng là trường đại học.

Trường sở thật sự thì chay tịnh. Dạy chay. Học chay. Ngủ chay gật gù giữa hai ợ kiến thức. Tôi học đến năm thứ ba viết văn bất thành cú. Thầy khen tuyệt vời số dách năm bờ oăn. Thầy đều là thỉnh giảng của trường. Thầy đều là thực khách thường xuyên phòng khách nhà tôi. Bố tôi mời các thầy cốc tay tiệc đứng tiệc ngồi. Bàn tròn bàn vuông. Chia tay đại sứ cũ đón đại sứ mới. Giới trí thức thủ đô có dịp gặp giới ngoại giao, tiền đề cho những lời mời đến sứ quán dự chiêu đãi quốc khánh, sinh nhật quốc vương, sinh nhật nữ hoàng. Giới thầy bà rầm rập tiến vào trong cờ hoa nghênh đón bao ngày mỏi mắt chờ trông của đám ngoại giao nước ngoài ở Hà Nội. Phòng khách nhà tôi thành phòng chờ, tiền trạm, trạm trung chuyển, trung tâm đảm bảo tư cách, trung tâm dịch vụ chắp nối.

Đang nói chuyện tôi mới học đến năm thứ ba. Chính xác là hai rưỡi. Học đến đó tôi mới biết mình học nhầm sang môn khảo cổ học. Được dạy cách khai quật nhẩn nha dây dưa cho tới khi tốt nghiệp chắc mới thôi. Văn học dân gian, văn chương cổ điển, trung đại, cận đại, văn chương đầu thế kỷ hai mươi, văn học hiện đại. Chỉ trừ văn chương đương đại. Thói đời người đã chết là người khá nhất trong nhà. Một tư tưởng đã xanh cỏ đáng giá hơn những điều mang trong đầu một người còn biết thắp hương. Người đã chết được khai quật, mở ván, mông má, được soi chiếu, giám định, xác định niên đại. Lật sấp lật ngửa. Dựng lên hạ xuống. Tua đi tua lại. Quay nhanh quay chậm cắt lát chồng hình.

Đến đó tôi mới biết mình sẽ thành nhà khảo cổ. Ở phòng khách các thầy vẫn bền bỉ khen ngợi trình độ học lực của con trai ông chủ tiệc. Nhưng tôi biết ngành khảo cổ xứ này còn chỗ cho mình. Tất cả đã được phân bổ chỉ tiêu chia bôi mảnh ruộng ba sào. Di sản văn hoá trống đồng có vẻ đã cạn. Thánh địa Mỹ Sơn được di sản văn hoá thế giới coi như đã tới đỉnh khảo cổ văn hoá Chàm. Thành cổ Hà Nội bắt đầu lộ thiên vội đến ngàn năm Thăng Long không thể chờ tôi là người đầu tiên phát hiện.

Tôi tự ý rời trường, theo một thầy dạy võ. Văn chả được thì võ.

***

Thì võ vậy. Võ sư do bạn bè dẫn mối. Mặt xương xương khả ái. Tôi không chịu được đàn ông một đống mặt một đống bụng. Võ sư chững chạc cân đối. Chỉ mỗi tội chiều cao 1 mét 55. Đàn ông 1,55 mét là lùn lắm. Dắt cái xe máy đi là không rõ người dắt xe hay xe dắt người. Buổi tập đầu tiên tôi nhìn xuống thầy từ tầm cao 1 mét 80, cao lớn thẳng thớm như thế tôi chẳng cần võ Tàu võ Tây, thầy võ nghệ cao cường cũng đố làm cho tôi cúi đầu xuống được. Tôi thách mãi thầy cũng chiều. Thầy đi qua đi lại trước pho tượng mét tám nhất quyết đứng thẳng rồi thình lình tung một quả đấm vào bụng tôi. Tôi hoảng hồn, vội gập người đẩy cái bụng thụt ra phía sau, thế là chỉ chớp mắt thầy vỗ đùi vút lên như một con chim sẻ, đậu vào cổ tôi, hai đùi kẹp chặt vít xuống lăn lóc sóng soài.

Từ phút ấy tôi mới thực hiểu người đời nhất lé nhì lùn. Tất nhiên vế trước vẫn còn giữ trong ngoặc đơn bảo lưu.

Tôi theo võ sư được vài năm. Võ sư thêm vào phòng khách bố tôi một thực khách. Đóng bộ vào trông anh nhỏ bé xa lạ giữa đám giáo sư văn giẫm chân lên khảo cổ. Những cặp kính lão loạn viễn cận không nhìn ra bắp thịt cuồn cuộn chảy ngầm bên trong trang phục. Ông giáo sư uống nốt ly vang đỏ, bỏ cái ly vào túi áo vét mà nói một cách đầy tự tin rằng võ nghệ quá lắm chỉ đánh được dăm ba người, văn chương đánh được dăm bảy vạn người. Tôi thực hiểu thái độ võ sư khi anh lễ phép đáp rằng quả đúng thế. Tôi cười cười phụ hoạ. Nhưng kẻ quan sát nấp kín trong người tôi đã đánh tín hiệu cho võ sư, võ sư ngay lập tức thọc tay vào túi áo vét giáo sư, lôi ra cái ly pha lê Pháp trả lại bàn rồi gạt tay một cái. Cả đống ly chén bát đĩa tới tấp khắp phòng , Tề Thiên Đại Thánh đang ra tay đại náo thiên cung.

Tất nhiên chuyện tương tự như thế không hề xảy ra. Tôi chỉ tách mình ra khỏi mình một chút mà thôi. Một bó chỉ ngũ sắc thỉnh thoảng rút ra một sợi. Lúc trước tôi rút ra một sợi tôi bỏ học ở năm thứ ba. Một sợi tôi thấy võ sư đại náo đám học giả. Kẻ rút sợi là tôi sẽ còn thỉnh thoảng rút nữa.

Võ sư nhã nhặn. Tôi cũng nhã nhặn. Sự nhã nhặn giả dối này không phải là tôi. Hình như linh cảm xúi tôi hãy ngậm miệng chờ thời. Thành ra cái ly pha lê theo ông giáo sư về làm con nuôi. Bộ ly tan đàn chỉ còn lại năm. Chúng theo bố tôi về trong một chuyến đi Pháp. Ông đang lang thang trong siêu thị, thình lình chuông báo động còi báo động inh ỏi rền rĩ. Hai gã trai gốc Á vừa chạy thoát khỏi cửa, ôm hai túi đồ như ôm con chạy. Kể từ phút ấy, tất cả những người gốc Á đầu đen mũi tẹt còn lại trong siêu thị đều mang bộ mặt kẻ cắp. Cái nôi văn minh của loài người đã gửi sang châu Âu rặt những kẻ mắt một mí đưa đẩy gian xảo, ngứa ngáy tắt mắt giữa choáng váng đèn vàng châu Âu. Bố tôi không định mua gì, nhưng tình thế đã đến lúc ông không thể không mua một cái gì. Hộp cốc pha lê ông ôm qua cửa hôm ấy giống như đứa bé mà người ta bắt buộc phải có nếu muốn xuống xuồng ưu tiên đàn bà trẻ em rời khỏi tàu Titanic. Hộp cốc là cái thẻ an ninh, là một tấm biển đảm bảo trước ngực, một lời thanh minh : Không phải tôi.

Trở lại mối thâm tình gắn bó tôi và võ sư. Mối tình thân có truyền thống từ những chiến binh cổ đại. Những người trẻ với nhau khoẻ với nhau tập tành với nhau, nếu cần thì xả thân vì nhau. Môi trường của những người trai không có bóng thê nhi khi bức bách thì tự xử lý. Việc học võ tôi không thắc mắc gì. Năng lượng trẻ trai phải được giải toả, không bằng phép tinh thần thì phải bằng cái quần quật thể chất. Tôi không quan tâm đến chuyện đánh dăm ba người hay dăm ba vạn người.

Cho tới một ngày.

Quãng đường vắng. Đèn đêm đồng loã tắt hết. thình lình mấy con tôm rồ máy xông ra từ một ngõ tối. Một con vọt lên đánh võng chặn đằng trước. Hai con nướng chả ép giò hai bên. Hai con đằng sau băm băm xóc ốc. Một mũi dao lành lạnh bên sườn. Một giọng nói ngọt ngào dỗ dành anh giai cho mượn con xe. Tôi làm theo ngay. Tôi dừng xe. Xuống xe. Trao xe. Trong đầu vẫn nhớ mình có võ, võ hơi bị được hẳn hoi. Mắt vẫn thấy ở phía trước, bên kia đường một trạm xăng còn sáng đèn, một nhân viên bơm xăng rất có thể trở thành đồng minh.

Bây giờ ngồi nghĩ lại mới hiểu lúc đó tôi phản ứng như một độc giả trung thành của báo an ninh. An toàn cá nhân được thấm nhuần triệt để. Võ nghệ chủ động thì đánh được dăm ba người, khi bị động thì không đánh nổi một người. Năm năm võ Tàu bảy năm võ Tây không bằng võ củ đậu bay. Đấy là chưa kể đồng bọn trấn lột còn ẩn nấp bên đường.

Một thằng tức thì nhảy lên ngựa lên con dem của tôi. Nó thành thạo thoáng nhìn kim đồng hồ đo xăng rồi quay hỏi xin anh giai cái chìa khoá mở hộp. Thằng chó chết tinh mắt thấy xăng đã cạn, ổ khoá xe tôi đã thay bằng ổ khoá tròn, hộp xe vẫn dùng chìa cũ. Tôi lục túi quần đưa nốt cái chìa khoá hộp. Cả bọn kềnh càng nghênh ngang tiến vào trạm xăng dềnh dàng đổ đầy một bình.

Đến thế tôi chỉ muốn có một que diêm để búng vào vòi xăng. Cũng phải đến thế tôi mới mong đêm nay lũ khốn này sẽ lao vào một cuộc đua xe tan đầu nát mặt

Võ sư chia buồn về cái xe. Lại bảo tôi phản ứng thế là đúng, người giỏi võ không bao giờ dụng võ. Tôi không nghi ngờ triết lý này. Chỉ nghĩ cớ gì anh vẫn còn dạy võ, cớ gì tôi vẫn còn học võ. Triết lý thế chẳng hoá ra người không có võ mới là kẻ được trục lợi từ người có võ.

Tôi lẳng lặng bỏ võ sư. Tinh thần chiến binh, tinh thần hiệp sĩ cáo chung ở cuối thế kỉ hai mươi thực ra là quá muộn.

***

Tôi trở lại phòng khách. Thầy dạy võ không bao giờ trở lại phòng khách nữa. Thầy cư xử như một giáo sư thỉnh giảng tự trọng, mãn khóa rồi thì không lảng vảng, ve vãn làm gì.Các giáo sư văn chuyên gia phân tích xác ướp vẫn cầm ly cốc tay lượn vè vè khắp phòng tìm đầu ra ngoại quốc. Thêm mấy nhà dính líu đến lịch sử, máy tính, doanh nhân mới đoạt giải sao xanh. Một ông dụ tôi về với lịch sử. Tôi đã chán cái đời lang thang dở dang từ văn sang võ, gợn nghĩ có lẽ đến lúc neo đậu bến quê, tôi mỉm cười. Mỉm cười ở đây được hiểu là thôi thì nhắm mắt đưa chân. Ông sử đầu bù răng bựa tức thì có ngay vẻ mặt của người đang đồng hành với lịch sử.

Hội thảo chọn một ngành nghề cho tôi đang sôi nổi thì một âm thanh khiếm nhã thoát ra từ dưới chỗ ngồi của ông sử. Bíp một cái. Xa lông các phòng khách bây giờ có mốt bọc đồ giả da, bóng lộn trơn nhẫy và hay có hiệu quả âm thanh phụ. Bíp một cái bủm một cái bỉm một cái là chuyện thường. Rắm rởm nhiều nên lỡ có cái thứ thiệt cũng khó phân biệt. Kêu to đích thị là thùng rỗng, rắm kêu cũng như chó sủa thì không cắn, vô hại. Biết thế, tôi vẫn làm ra vẻ hơi giật mình theo kiểu tôi nghe thấy rồi đấy. Mấy vị ngồi cạnh ông sử mặt buồn ngây ngô theo lối vô can, vội vàng đưa cái nhìn sang phía ông theo kiểu tôi cũng nghe thấy từ phía ấy. Một biến thái của kiểu chối cãi không phải tôi.

Ông sử đã lường trước được sự phản bội hấp tấp của đám khách sang trọng trong một phòng khách sang trọng. Miện vẫn thao thao kể chuyện tiếu lâm “lịch sử là cái thằng cha nào mà nó bắt chúng ta gồng gánh cái sứ mệnh hao người tốn của đến thế”, miệng kể chuyện, ông đánh mông thuần thục một thao tác trượt, trượt theo kiểu nhúc nhắc bên phải một cái bên trái một cái rồi trượt sát sạt trên bề mặt giả da. Bíp. Bủm bỉm. Bủm bỉm. Những ai vừa mới thoáng nghi ngờ thì bây giờ vỡ lẽ. Chỉ tại cái xa lông. Bủm bỉm. Bủm bỉm. Bíp. Bíp.

***

Đến chỗ này, để tiếp tục, tôi xin phép chưa rút thêm một sợi chỉ. Mà chỉ là lật lên một lá bài hồi ức.

Ông sử không xa lạ với gia đình tôi. Ngày bà vợ ông, nay đà quá cố, đi dự hội thảo ở Mỹ, tôi mang gửi bà cầm sang cho bố tôi một cuốn sách. Hình như là một cuốn thuộc loại ngủ đi em mộng bình thường. Nước Mỹ thường xuyên mất ngủ ở Seattle cần nhiều cuốn sách như vậy. Bà vợ ông trưng bày ở phòng khách cái va li mở toang của mình, đồ lề được sắp xếp sao cho dễ thấy nhất ở bên trên là đồ lót và chiếc lược giắt đầy tóc. Mấy người ôm bọc lớn bọc nhỏ vây quanh bà, định tranh thủ gửi không cước cho chồng con em cháu bạn. Bà vẩy tay về phía cái va li chật cứng bảo còn chỗ đâu mà đút, nếu còn chỗ thì chị cho các em đút chứ chị tiếc gì. Đám người không còn chỗ đút rút lui ê chề. Chỉ còn lại mình tôi. Tôi chìa ra cuốn sách như liều an thần cho nước Mỹ. Lại điệp khúc còn chỗ thì cô cho cháu đút ngay. Ông sử phụ hoạ : Còn một chỗ nhỏ cũng cho đút. Bà vợ bảo sao mãi hôm nay mới gửi. Ông sử: Sao mãi hôm nay muộn thế mới gửi. Bà sử : Thanh niên mà thế à. Ông sử: Thanh niên mà chậm chạp thế à.

Bà quăng ra một câu, ông đớp lấy, rắc thêm một tính từ làm gia vị. Ông sử bên cạnh vợ theo kiểu bảo vệ tiếp cận sẵn sàng lấy thân mình chồm lên đón đạn thay thân chủ. Nhâu nhâu nói leo đến mức chủ cũng bực mình. Bà sử bất chợt quát chồng, thôi đi anh, rồi bảo đưa cô xem. Bà nâng cuốn sách trên tay như cân nhắc trọng lượng kích cỡ, xoa xoa bóp bóp vuốt vuốt một lát thì gật gù thôi đành, bỏ tọt vào va li. Rốt cục bà vẫn còn chỗ để đút.

Ông bà là một đôi sam quấn quýt hiếm thấy. Chỉ có những chuyến xuất ngoại của bà mới tách được họ ra. Ông nghiên cứu viết sách giảng dạy lịch sử nước Mỹ và lịch sử Ai Cập là những nơi ông chưa bao giờ đặt chân tới. Thứ ngôn ngữ tệ hại của những vùng đất ấy ông cũng không sử dụng được. Bà đi Mỹ dự hội thảo tơ tằm, bà có việc của bà, nhưng riêng tư thì như một kiều bù trừ cho chồng, một kiểu báo hận chồng đền nợ nước.

Ông thì nhìn bà ngưỡng vọng, bà như ước mơ đau đáu một đời vật vã ngược dòng lịch sử của ông. Bà bốn lăm ông năm chín, bà váy ngắn ông quần bò, đi đâu cũng ríu rít cốm non như liên đội phổ thông cơ sở. Đùng một cái bà có khối u trong não, bà đi rất nhanh. Ông quay cuồng dứt tóc gào khóc như một bà nhà quê chết đời chồng thứ ba. Khóc cho cả ba lần dồn góp. Khóc cho chứng tỏ đến lần thứ ba vẫn không chai sạn nỗi đau. Khóc cho em nghe em thấu em hỡi em hời. Khóc cho em hiểu lòng anh em ơ ơ hờ.

Xin đừng phạt vi cảnh tôi vì giữa nơi công cộng đã miêu tả nỗi đau người khác bằng nụ cười nên nhịn. Người có bộ mặt đau khổ nhất trong đám tang hôm ấy là sếp của bà sử, ông vụ trưởng kiêm trưởng ban lễ tang đọc điếu văn cũng phải bấm bụng nén cười. Tôi phải kể lể một chút như vậy để dễ hình dung hơn việc tám tháng sau ông sử cưới vợ, vợ Mỹ. Chỉ có tám tháng. Như thế ông chỉ chờ cho vợ chết để lấy vợ mới.

Từ ấy trong tôi bừng bừng kết luận vợ chết mà khóc như cha chết, khóc ơ hờ ơ hời, đánh đu lên cả quan tài làm quan tài suýt đổ, hai người con trai mười tám đôi mươi phải xông tới giật bố ra xốc nách lôi đi, khóc như thế chỉ tổ càng chóng đi lấy vợ mới. Đàn ông nhiều nước mắt và trường giọng nỉ non luôn luôn cần có vợ làm chỗ dựa, mất chỗ dựa này thì phải mau mau dựa sang chỗ khác.

Phòng khách vẫn lớp lớp người đến lớp lớp người đi. Mỗi lớp là một học kỳ chuyên tu tại chức của tôi. Một tiệc ngồi là học kỳ ba tháng có bài kiểm tra. Một tiệc đứng là học kỳ sáu tháng có tiểu luận. Tiệc trà tiệc cốc tay là bài kiểm tra giữa giờ linh tinh không kể. Tôi quen dần chả thấy phải gắng công khổ sở gì cho lắm. ta sinh ra ở một đất nước thơ ca. Ta có dân ta hầu như ai cũng biết ghép vần thành thơ, ho ra thơ thở ra văn hắt hơi ra tiểu luận.

Lại những bóng người cầm ly rượu di chuyển khắp phòng tìm đầu ra đối tác bạn đồng nghiệp. Rượu đổ chỗ này. Đĩa vỡ chỗ kia. Cả đống giấy ăn vò nhàu ném hết xuống gầm bàn gầm ghế, thói quen Dao Chỉ khó bỏ. Tất cả vì một cái nền văn học, sử học, khoa học nhân văn, khoa học com piu tơ bình dân gọi là tin học, luật học, khoa học quản trị kinh doanh. Tôi đi dạo trong rừng khoa học lòng hoang mang chưa thấy ánh đèn le lói ngôi nhà phía xa để xin trú nhờ qua đêm.

Bộ pha lê Pháp có thói quen thay thầy đổi chủ. Chẳng bao lâu một chiếc lại bỏ đi, theo về nhà ông sử. Tôi nhìn thấy ông bỏ cái ly vừa uống cạn vào túi quần, sửa sang kéo vạt áo vét che cái cục cồm cộm lềnh lệch. Chỉ khi khách khứa tan hết rồi, tôi mới chỉ cho bố thấy bộ cốc chỉ còn lại bốn chiếc. Bố như đã biết tỏng từ lâu gạt đi ngay thôi con ạ, người ta nghèo. giọng ông đầy cảm thương. Hễ có một nhân vật đáng kính sơ suất để lọt ra tiếng bíp trên xa lông, ông lại như giật mình nhìn về phía ấy, kiểu nhìn không buông tha, kiểu nhìn đòi được giải thích cho kỳ được. Tôi giống bố ở điểm này. Đám thực khách khốn khổ cứ phải giấy giụa trên xa lông, trằn mông trượt khu gây ra những âm thanh nhân tạo chứng tỏ không phải tôi. Bủm bỉm bủm bỉm. Bíp. bíp.

Thôi con ạ, người ta nghèo. trong mắt người đời ông sử không còn nghèo nữa. Lấy Mỹ cơ mà. Phòng khách nhà tôi là nơi hai đối tượng tình yêu gặp nhau, tiếng sét ái tình nổ ra ngay từ cái nhìn đầu tiên. Em là người Mỹ nhưng em tên là Hồng. Yêu nhất là cái chữ nhưng ấy, ông bảo. Chỉ là một chữ mà lịch sử phải đi hơn một trăm năm kể từ sứ thần Bùi Viện. một chữ nhưng nối giữa hai mệnh đề như nhịp cầu hoà giải.

Đến đoạn này thì tôi cho biết ông sử và cô Mỹ Rose Hồng đang gỡ bí cho câu chuyện từ đầu tới giờ thiếu tình yêu. Truyện không có yêu đương tươi mát ma nó đọc. Vậy thì để tỏ lòng biết ơn, nào ta hãy cùng đồng thanh nhắc lại lời cô. Em là người Mỹ nhưng em tên là Hồng. Một hai ba. Giọng phải hơi chơn chớt ngọng nghịu như ca sĩ Nam hát giọng Bắc. Em là người Mỹ nhưng em tên là Hồng. Một hai ba.

Cô Hồng học tiếng Việt ở Cali, một thứ tiếng Việt Hà Nội đầu những năm năm mươi thế kỷ hai mươi, sau thành giọng Bắc di cư, rồi tung tẩy một phần tư thế kỷ ở nắng gió Cali mà bây giờ thành ra một giọng chấp chới nửa ba nửa bốn như giọng Thanh. Cô Mỹ theo Việt Nam học, rất thích giai thoại lịch sử Lê Lai liều mình cứu chúa, cho nên vừa gặp ông sử là cô Mỹ mê ngay, mê cái sự liều mình của ông dạy sử Mỹ mà chưa hề đến nước Mỹ, mê sự khảng khái trí thức – nói chuyện với người Mỹ chỉ nói bằng tiếng Việt và chỉ tiếng Việt mà thôi.

Cô Mỹ đã qua ba đời tình với người gốc Việt. Cô xanh rờn bảo những bồ ấy không còn là người Việt nữa, mặc dù vẫn đầu đen mũi tẹt. Cô đã lên sân khấu cộng đồng thưa thớt dăm bảy chục người mà hát dân ca bà rằng bà rí, chồng gì mà chồng bé. Cô Mỹ cao mét bảy tám, mấy anh bạn trai chỉ đến tai, người Việt lại bảo chồng thấp vợ cao như đôi đũa lệch so sao cho vừa. Đó là thời kỳ cô Mỹ đi làm phiên dịch ở một bệnh viện cho người Việt. Bệnh nhân là những người Việt ban đêm là nhà văn, nhạc sĩ, nghệ sĩ, ban ngày thành đạt trong nghề thợ mộc, thợ may, thợ nề, thợ làm đầu, đánh máy vi tính... như cầy nhà lá vườn của cộng đồng. Một co bé mười bốn tuổi khai bệnh rằng cô nghi trong người có u. Cô Mỹ dịch thế nào mà bác sĩ chuyển co bé sang khám phụ khoa vì hiểu rằng cô bé có chửa. Về sau cô Mỹ thanh minh rằng ở đồng bằng Bắc Bộ u là mẹ, cô tưởng cô bé kia dùng tiếng lóng thử thách kho từ vựng của nữ nông thôn.

Em là người Mỹ nhưng tên em là Hồng. Chỉ một câu Tây mắm tôm làm ông sử choáng váng xây xẩm đến rần rật khắp người. Hình như hễ dính dáng đến sử học là có tính dâm dật, người ta dính cái vô độ truyền nhiễm từ các triều đại đế vương. ông sử cắp ngay cô Mỹ đi điền dã thực địa những nơi mỗi nắm đất là một pho lịch sử. Ông đưa cô Mỹ về quê. Cả làng mừng cho ông vợ chết tám tháng nay đã có người nâng khăn sửa túi. Cả làng lượn quanh cầu ao mỗi sáng cô Mỹ theo đất lề quê thói ra ngồi cầu tõm tụt quần thả mồi nuôi cá. Cả đàn cá đói hung dữ sùng sục quằn quẫy bên dưới, cô Mỹ chấp tất, cô cứ kiên cường rung rinh trên mấy nhịp cầu tre.

Tôi đã có lần nói phòng khách nhà tôi là trạm chuyển tiếp. Ai đến đó cũng ao ước có ngày được lọt qua màng lọc, lên tới phòng khách chiêu đãi của những đại sứ quán ở Hà Nội. Phòng chiêu đãi sứ quán, những đại sảnh, những banquet hall ở khách sạn sang trọng mới là cái đích vinh quang. Hoạt động tíu tít quanh năm ở những nơi này tạo nên loại người chuyên môn đi ăn tiệc. Người Á Đông coi miếng ăn là miếng nhục, để sỉ nhục được tức thị miếng ăn là to, tôn vinh cho ngồi mâm trên, chưa đến tầm thì mâm dưới, không có tầm thì ăn xó ăn niêu. Được mời đến ăn, mà Tây mời, thì cũng đáng tất bật ngược xuôi để vận động gợi ý giới thiệu tiến cử.

Bố tôi dắt tôi qua nhiều phòng chiêu đãi như vậy. Hình như ông có ý cho tôi trải nghiệm thực tế giao tiếp lễ tân để dần dà làm chủ phòng khách gia đình, để dẫn dụ đưa đẩy mối manh giữa tầng lớp chuyên gia ăn tiệc mới hình thành. Lực lượng này cũng non trẻ hãnh diện như lực lượng tư sản dân tộc, như cánh giàu xổi nouveau riche mới hình thành từ sau tám sáu.

Những bậc những nhà là thực khách thường xuyên ở phòng khách nhà tôi lần này thấy mặt trăm phần trăm ở phòng tiệc sứ quán. Một tỷ lệ đỗ đáng thèm ước cho tất cả các trường học. Ông sử tung tăng khoác tay vợ mới đi vào. Đám thực khách bản xứ phũ phàng xé toạc hai người ra làm đôi. Cô Mỹ bị quây chặt để thử thách trình độ đối đáp tiếng Việt. Ông sử bị bỏ rơi đi vẩn vơ qua rừng ly cốc cà phê.

Em là người Mỹ nhưng tên em là Hồng. Cô Mỹ được tán thưởng, tiếng Việt của cô càng uốn éo luyến láy vô tội vạ như ca sĩ Ánh Tiết. Kiểu người như cô thường không thể lấy đàn ông Âu - Mỹ. Đều thế cả những người theo mốt nhìn sang phương Đông, cải sang một cái đạo châu Á, bỏ cái dìa phuốc sét chuyển sang ăn đũa ăn bốc ngồi bệt ngồi quỳ. Họ trống vắng lạnh lùng trong xã hội của chính mình như những người bất bình thường. Không dưng chẳng có lý gì họ như thay máu, chuyển sang vật vã quay cuồng mê mẩn một nền văn hoá không thuộc về máu thịt của họ. Cô Mỹ bây giờ còn nói cười rổn rảng suồng sã hơn cả một người châu Á thường gây mất trật tự ở nơi công cộng. Sau làn áo mỏng hai hòn bi nâu thâm đội lên như thách thức. Cái cooc xê vốn dĩ thực hiện công lý một cách rất nhân văn : Trấn áp những kẻ bành trướng, nâng đỡ những kẻ sa sút, che chở những kẻ nhỏ nhoi. Cô Mỹ hôm nay ăn mặc rất thiếu tính nhân văn.

Ông sử vẫn một mình trầm tư cầm những cái ly đẹp lên ngắm nghía. Ông sắp sang Mỹ ít lâu ra mắt gia đình vợ. Môn lịch sử nước Mỹ không giúp ông đến Mỹ được, rốt cục chỉ người vợ Mỹ mới giúp được ông. Sắp sang cái nước Mỹ đến cái vỉa hè cũng lát bằng vàng rồi, ông sử vẫn không sao thản nhiên mà đi qua những chiếc ly ngoại. Rồi mối quan tâm chuyển sang bộ dao thìa dĩa bằng bạc. Tôi đến gần ông bình phẩm những vật bằng bạc chính cống. Tôi than phiền về sự sơ suất của chủ tiệc, một tài sản như thế này mà không có camêra bảo vệ trong phòng tiệc, không có cả máy báo động kim loại.

Tôi đã nhầm. Ông sử cũng tin tôi mà nhầm theo. Tàn bữa tiệc, ông chuếnh choáng khoác tay cô Mỹ ra cửa thì được bảo vệ sứ quán mời đi qua máy kiểm tra. Máy kêu reng reng có kim loại. Cô Mỹ tháo cái kiềng vàng tây ra, ông tháo đồng hồ ra, bỏ chùm chìa khoá ra. Máy vẫn kêu. Ông há mồm chỉ mấy cái răng vàng. Người ta không đếm xỉa đến răng vàng mà tìm thấy trong túi áo ông hai cái thìa bằng bạc. Trong ví đeo bên hông cô Mỹ thì một thìa ba dĩa cũng bằng bạc. Cả hai lúc ấy mới tỉnh rượu, ra sức phẫn nộ mà rằng có kẻ đã bỏ bộ đồ bạc vào túi của họ.

Cái sứ quán nọ đã lật lọng một giai đoạn kiểm tra. Người ta thông thường chỉ đặt máy dò khi khách đến. Như vậy mới là bảo vệ an ninh. Họ lại đặt máy dò khi khách đi. Như vậy là chỉ nhằm bảo vệ tài sản cho chính họ.

***

Từ dạo ấy bố tôi không tổ chức chiêu đãi nữa. Việc của ông đã xong. Toàn bộ khách của ông được ông un trồng bón lót nuôi dưỡng nay đã được sang tên chuyển tiếp cho các sứ quán. Đám thực khách ăn mòn bát đĩa nhà tôi cũng một đi không trở lại. Họ đang tất bật vận động gây cảm tình ở những phòng khách mới. Trong số họ rồi sẽ nhiều người đi thỉnh giảng tham quan hội thảo ở nước ngoài. Mọi con đường đều dẫn tới Rôma. Biết đâu tỉ lệ đỗ sẽ là trăm phần trăm.

Họ đi để đỗ, còn tôi ở lại đây dở dang đại học, tôi lại đỗ hàm thụ những khoá học phòng khách.

Một buổi tối chỉ có hai bố con làm cuộc tổng kiểm kê trong phòng khách. Bố tôi nhắc cái chuyện cái máy kiểm tra ngược đời ở sứ quán nọ. Bố tôi biết cả chuyện tôi thừa rõ sứ quán sẽ kiểm tra mọi người lúc ra về nhưng tôi cố tình không báo cho ông sử biết, tôi còn cố tình mời mọc bộ đồ bằng bạc với ông ta. Không có gì qua được mắt bố tôi. bây giờ cũng vậy. Bố tôi xua tay kiểm kê mà làm gì. Chắc chắn không còn bộ đồ ăn nào nguyên vẹn. Tôi cứ tính đếm một lúc mới thấy bố tôi nói đúng. Tất cả đều ly tán lưu lạc tan đàn xẻ nghé.

Cuối cùng là bộ ly pha lê Pháp, sáu chiếc còn một. Có lẽ hôm nào đó tôi sẽ đóng gói gửi nốt đến nhà ông sử cho nó khỏi lạc đàn.

Bố tôi cứ thâm trầm ngồi nhìn tôi bần thần tính đếm. Từ chỗ ông ngồi vang lên một tiếng bíp. Chẳng bao giờ kèm theo những âm thanh bủm bỉm bủm bỉm. Một người chủ tự tin như ông chẳng bao giờ thèm dùng hiệu quả âm thanh phụ để thanh minh. Ai mà biết đồ rởm hay đồ thật.

12.Mây mưa mau tạnh

Tôi lên Đoài Nạ Gọi là lên nghe cứ tưởng xa, thực ra chỉ cách Hà Nội bốn mươi cây số đường bộ. Nhưng cũng đúng là lên thật, Đoài Na là một cái hồ rộng trên một vùng núi không cao lắm, nhiệt độ bao giờ cũng có quyền thấp hơn ở Hà Nội vài ba độ C. Cái hồ trên núi thành ra nơi sơn thủy hữu tình cho dân Hà Nội kéo nhau lên, vừa giải trí cho cá nhân vừa đáp ứng chủ trương giãn dân đô thị. Anh bạn tôi đã xây một khách sạn. Rồi khách sạn chuyển thành nhà nghỉ. Khách sạn và nhà nghỉ là hai khái niệm khác nhau, ai chẳng biết. Anh còn định dẫn dụ tôi dính dáng vào vài ba cái nhà nghỉ anh đang mở thêm. Vài ba còn là ít, Đoài Na là thành phố vệ tinh của Hà Nội, dân đô thị đang ùn ùn đổ tới. Anh hứa cho tôi mượn một căn phòng hướng ra mặt hồ lãng đãng sương giăng lơ thơ thông ba lá. Anh thích thế, thích chơi đẹp với dân làm văn chương làm khoa học.

Thế là tôi lên Đoài Nạ Lần đầu tiên. Bốn chục cây số và lần đầu tiên. Ngang dọc khắp nơi trong nam ngoài bắc, nhưng lần đầu qua quãng đường hai giờ xe máỵ Phải mất hai giờ, có mấy cái dốc văng xuống thì người tan đằng người xe tan đằng xe.

Anh bạn mở cho tôi vào căn phòng dành riêng, đúng là nhìn ra hồ sương giăng như khói, đúng là nhìn ra một triền thông bao bọc quanh hồ. Rồi anh có bạn tới bàn chuyện làm ăn, anh để tôi lại tự do với căn phòng và tự ý thăm thú cả vùng Đoài Na một ngày cho biết.

Tôi ngồi bên cửa sổ chưa được bao lâu thì một đôi trai gái loạng choạng đi quạ Loạng choạng vì bốn chân cứ dịch chuyển những bước ngắn, hai thân người cứ díu vào nhau, hai cặp môi cứ dính bết vào nhau như dán keo con voị Rốt cục, khi chúng lọt vào giữa khung cửa sổ thì keo con voi rã rời quá đát, gã trai háu đói nhả môi đứa con gái ra, quay lại và thấy tôi bên ô cửạ Gã cười láu lỉnh. Chú cũng lên đây thuê phòng phải không, đã lùa được em nào tàn bạo chưa, chưa à, để cháu giúp, không cần à, thế thì sang phòng cháu uống rượu, rượu tàn bạo.

Gã trai tên là Bảo, quen miệng nói câu nào cũng đệm hai tiếng tàn bạo, mà thành tên là Bạọ Tôi từ chối để cho gã tự nhiên, nhưng gã xưng xưng nói “phòng cháu” rất tự nhiên, nằng nặc mời tôi sang uống rượu tàn bạo rất tự nhiên. Thì uống vậy, uống xong thì tôi sẽ đi để cho gã tự nhiên dán keo con voi.

Bạo và cô bạn gái tên gọi Bi Bi (chắc chả phải tên thật, tên chúng nó gọi nhau) đã mua sẵn đồ ăn nguộị Gã trổ tài pha vodka với nước cà chua thành rượu Bloody Mary, một thứ rượu tôi cũng thích. Gã gọi người phục vụ mang thêm vào cho ba cái cốc tọ Cô phục vụ khuềnh khoàng đi vào, trút cả khay cả chén lên mặt bàn, vỡ tan cái cốc Bloody Mary đã pha sẵn. Thứ dung dịch màu đỏ sền sệt bắn tóe lên chiếc váy màu kem của Bi Bị Một vệt đỏ loang rộng ở đúng vào nơi tế nhị nhất.

Tôi kịp giữ tay thằng Bạo trước khi nó giáng cho đứa con gái kia một cái tát. Tao cho một mồi “lửa thiêu quán trọ” thì chủ tớ nhà mày phải đăng ký địa chỉ từ thiện mà ngửa tay ăn xin. Hoảng hồn vì suýt bị đánh, đứa con gái ôm mặt khóc, đôi bàn tay gái quê to múp như quả phật thủ. Tay ấy chỉ để thay vải trải giường thay áo gối và giặt giũ sau khi khách thuê phòng theo giờ đã ra đị Tay ấy bưng bê đồ ăn làm sao được.

Cô gái vẫn đứng khóc. Còn cách nào hơn? Chửi mắng loại người như vậy mãi cũng bằng thừa, thằng Bạo quay lại quát Bi Bị Cởi váy rạ Bi Bi đưa mắt nhìn tôi như cầu cứụ Cởi váy ra, bắt nó giặt đền. Em gột tạm cũng được. Không việc gì phải tạm bợ, bắt cả lò chúng nó giặt là, từ giờ đến chiều sẽ có đồ mặc lại.

Đến thế thì tôi phải nghĩ ra cớ để đị Lòng dạ nào ngồi uống một cốc Bloody Mary khác, trong khi chiếc váy loang màu đỏ cứ đập vào mắt. Đi đi cho cô ta cởi bỏ bộ đồ khó chịu cho kịp giặt là, cho kịp chiều tối quay về Hà Nội.

Tôi đi lang thang ven hồ. Đã gần trưa, những cặp những đôi bắt đầu ngày nghỉ ở đây bằng cuộc dạo gót bên hồ bây giờ đã sơ tán bằng hết về các nhà nghỉ. ở đó gã đàn ông chỉ cần chìa ra cái bằng lái xe máy là cả đôi vào phòng, không cần chứng minh giá thú của thế giới động vật cổ xưạ Phóng xe bốn chục dặm đường, leo lên mấy cái dốc để mà đi dạo một mình như tôi lúc này thì đúng là một thứ lãng mạn ngu lâụ Ở chỗ cho thuê xe đạp nước và thuyền đôi vắng thảm vắng hạị Có đúng một đôi hâm hấp đang lục cục trật trẹo với mái chèo trên hồ nắng. Có đúng một đôi nữa chắc cũng dở hơi đang vờn vã đuổi nhau qua các gốc câỵ Có đúng hai đôi không hơn không kém. Hai đôi Romeo và Juliet cuối mùa đang ố á ối ái té nước vào nhau, đang vụng về đuổi chộp nhau, nhưng công đoạn cuối cùng chắc chắn là kết thúc trong các phòng nghỉ trọ đằng kiạ Anh bạn tôi cũng đã nói rằng ba cái nhà thuyền ba cái đu quay ba cái trò chơi điện tử bày ra cho có chuyện, thực ra cứ tự động mà dẹp tiệm. Dân Hà Nội bây giờ chẳng có ai đạo đức giả lên đây để mà tản bộ, để mà bơi thuyền chơi đu chơi điện tử. Phóng xe lên là phóng thẳng vào phòng ngủ, từ choai choai chíp chíp cho đến sồn sồn trốn vợ trốn chồng, từ tám giờ sáng đến năm giờ chiều là bội thực tình yêu, đường trở về xuống dốc cứ phơi phới tương lai.

Tôi chả bội thực tình yêu, chả nước non gì với cái phòng cho nhà văn ngồi viết mà cứ lũ lượt kéo qua cửa sổ từng đôi từng đôi ư ử chút chít. Thế mà phải gần sáu giờ chiều tôi mới dứt được bữa rượu của ông chủ để ra về. Như có phép lạ, đường vắng ngắt, tất cả các cặp đực cái đồng loạt xoá sổ khỏi nhà nghỉ và con đường rừng.

Xuống lưng chừng một con dốc, tôi thấy Bi Bị Cô ta không nhận ra tôi, cứ vẫy tay rối rít như vẫy một gã xe ôm. Bên cạnh cô ta có một gã xe ôm thật, gã đang loay hoay với chiếc xe máy trên cái khoảnh đất dành cho người xuống dốc hỏng phanh, cứ tạt ngang vào khoảnh đất ấy thì dừng được xe và thoát được tai nạn. Tôi dừng xe lại ngay trước mặt, Bi Bi mới nhận ra, mắt long lanh nước. Chú ơi, suýt nữa thì cháu tan xác dưới vực sâu rồị Thằng Bạo đâu mà phải đi xe ôm? Cứ tưởng oà lên khóc thì mặt Bi Bi rắn đanh lạị Anh ấy bảo đi mua bao thuốc, cháu yên tâm ngủ thiếp đi, tỉnh dậy, xuống phòng tiếp tân hỏi thì hoá ra anh ấy đã thanh toán tiền phòng và biến từ lâu.

Tôi đưa Bi Bi đi, bỏ lại anh chàng xe ôm đang lục cục sửa bộ phanh. Trên đầu những đám mây đen lừ lừ mọng nước. Đi hết quãng đường đèo dốc, vừa chớm vào quốc lộ thì như có cả một thác nước ập xuống. Chúng tôi lao ngay vào một tiệm giải khát bên đường. Đôi ba món tóc dính bết vào trán vào thái dương và xù lên chỗ đỉnh đầu, trông Bi Bi rũ rượi như chim sẻ gặp mưạ Chiếc váy màu kem bị nhăn nhúm một khoảng ở ngực. Vừa bắt gặp cái nhìn của tôi vào chỗ đó, Bi Bi vội giải thích rằng Bạo buộc cô tụt váy ra ngay lập tức để con bé nọ đem đi giặt là. Trước khi rời nhà nghỉ, Bi Bi gọi điện cho người ta mang trả váy thì váy đã bị là cháy ngực. Chả lẽ lại cởi váy ra lần nữa đôi co đền bồi ở đó cho đến đêm.

Chúng tôi ngồi uống một thứ nước dừa nhạt thếch cho qua cơn mưạ Tấm váy nhăn nhúm khoảng ngực cứ phơi lộ trước mặt mà tôi lại chỉ quen nhìn thẳng, không quen lảng nhìn đi nơi khác. Tôi có cảm tưởng cái vết loang đỏ vẫn chưa gột sạch. Những nhà nghỉ kiểu ấy chỉ quen giặt là áo gối vải trải giường, ai dám liều mình gửi vào đấy một bộ váy áo sang trọng để cho nó tàn tạ như thế này.

Cơn mưa cho thời gian. ánh mắt chỉ biết nhìn thẳng của tôi cho sự tin cậỵ Bi Bi kể rằng cô ta quen cháu của chú (thằng Bạo không phải cháu tôi, nó là con trai một anh bạn) vào một ngày khủng khiếp. Hôm ấy cô đang trên đường tới lớp học tiếng Pháp thì bất chợt nhận ra vẫn là hai gã trâu mộng bám theo từ buổi sáng. Hai thằng đều đầu đinh quần soóc, đều lừng lững cỡ mét tám, đều đi trên hai con tôm (Custom Bikes) kềnh càng. Chỉ có khác một thằng may ô đen một thằng may ô đỏ, một thằng kính đen nước cống đêm trăng một thằng kính xanh nhớt nước Hồ Gươm. Buổi sáng chúng bám theo Bi Bi đến tận văn phòng của cô. Buổi trưa chúng kè kè theo đến tận quán cơm bụi, chờ ở đâu đó, rồi áp giải trở lại văn phòng, giữa đường thình lình chúng rồ ga phóng vọt lên, choé một cái chẹt lòi ruột một con chó Nhật chạy ngang đường. Đến chiều thì chúng ép hai bên hộ tống cô sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu.

Bi Bi hoảng quá, cho xe đi chậm lại rồi tạt vào một tiệm giải khát, mong cho hai gã xã hội đen chờ không nổi phải bỏ đị Một người con trai vào theo ngaỵ Anh chàng này còn cao to hơn hai gã nọ, đi một cái xe máy còn to hơn xe chúng, nhưng không may ô đen may ô đỏ kính đen kính xanh, gương mặt cũng dễ tin hơn. Anh ta đàng hoàng ngồi xuống cùng bàn với Bi Bi, cũng uống chanh muối, như hai người quen biết đã hẹn hò. Uống hết cốc chanh muối thì Bi Bi được biết hết ngọn ngành. Người thanh niên tình cờ nghe được chuyện của hai gã kia khi chúng đang nhậụ Chúng được thuê theo dõi để tạt axit Bi Bi. Ai thuê thì anh không biết.

Vậy là Bi Bi quen Bạọ Cô phải bám lấy anh vì chẳng có ai khác để bám. Gã bạn trai của cô nghe chuyện thì hung hăng nói giọng run run rằng phải đi báo công an, rồi lặn không sủi tăm, chẳng thấy gã bén mảng tới lần nào nữạ Hôm ấy Bạo phải kèm xe cho Bi Bi về tận nhà, những ngày sau anh đón cô ở đầu phố, chở đi làm đi học, rồi đi bơi thuyền đi xem hát. Hai gã kính nước hồ kính nước cống cũng dần dần lảng mất, nghe đâu Bạo đã nói với chúng rằng đất rừng nào có chúa sơn lâm ấy.

Dù sao đi với Bạo cũng thật yên tâm. Cho đến hôm naỵ Bạo đúng là chúa sơn lâm hoành hành trên lãnh địa chủ quyền của mình. Chuyện anh định tát cô gái phục vụ là có thể hiểu được, cũng có thể hiểu được chuyện anh quát Bi Bi tụt váy bắt chúng giặt là, chuyện suốt một ngày anh vần vò năm lần bảy lượt như một con hổ đóị Nhưng không sao hiểu nổi việc anh lặng lẽ biến đi trước, bỏ mặc Bi Bi ở lại một mình. Thế là hết. Bi Bi nói một câu khô khốc. Bên ngoài cũng đã khô. Cơn mưa rào cũng đã tạnh được một lát. Tôi an ủi cô ta rằng chắc có chuyện hiểu lầm gì đó và mọi chuyện chưa hẳn đã hết. Nhưng thâm tâm tôi nghĩ đã hết thật và hết cũng phảị Cái gọi là tình yêu bốn chục cây số như thế, quần đảo cả một ngày trời trong phòng trọ như thế thường cuốn theo chiều gió với chuyện xác thịt. Chính vì thế mà tôi thấy Bi Bi trở nên phù phiếm hồn nhiên khi cô xuống xe trước cửa nhà mình và vớt vát nhờ tôi nói với Bạo rằng cô không giận anh ta, cô vẫn yêu anh ta, cô vẫn chờ cú điện thoại giải thích của anh ta.

Tôi đến thẳng nhà Bạo ngaỵ Nó cười ha há, lại còn vặc tôi đã chở Bi Bi về Hà Nộị Nó chủ ý cho con bé hôm nay phải đi xe ôm về, lẽ ra phải bắt nó chờ gã xe ôm sửa cho được phanh, mà sửa được phanh rồi đường rừng vắng như thế thì xe ôm nó cũng xơi táị Chú tưởng chúng mày yêu nhaủ Có mà yêu cá trong niêu cho mèo tiêu một bữạ Chú có biết hai thằng trâu mộng may ô đen may ô đỏ ấy chui ở đâu ra không? Bạn cháu cả đấy, hai thằng hiền khô, làm quái gì có axit với lưỡi dao cạo, vũ khí của chúng nó chỉ có trên răng dưới cát tút.

Điện thoại di động bỏ trên mặt bàn reọ Bạo bấm nghe nói cười toe toét, thế à, sắp đến rồi à, phụ tùng dụng cụ chu đáo rồi à, chúc vui vẻ nhé. Nó tắt máy, rồi chợt như có chút ngẩn ngơ. Cái ngẩn ngơ chuyển sang đăm chiêụ Rồi trầm giọng kể.

Bảo không gặp maỵ Nó và hai thằng bạn vừa tốt nghiệp được nhận vào một cơ quan bộ. Sau một năm hai thằng kia được ký hợp đồng dài hạn. Một mình Bạo rớt lạị Thế mà Bạo đạt điểm cao nhất cả ba đứa trong cuộc thi sát hạch, cũng năng nổ được việc hơn. Chẳng qua chuyện bắt đầu từ hôm lão Phụng vụ phó bị hóc khóa toilet, gào thét la hét trong đó gần một giờ đồng hồ mà đám nhân viên văn phòng chân yếu tay mềm không sao giải thoát cho lão được. Phải đến khi Bạo xuất hiện và ra tay, cái tay thành thạo các loại cấu tạo động cơ và cấu tạo cơ thể. Phụng đầm đìa mồ hôi thoát khỏi phòng biệt giam. Bạo đã không được một lời cảm ơn thì chớ, theo cái lý sự âm ỉ của lão Phụng thì kẻ dễ mở chính là kẻ dễ khoá. Lão càng nghi ngờ và căm Bạo khi trong cơ quan lan truyền cái biệt danh về một lão Phụng thủ cựu “ỉa không được mà cứ ôm lấy cái chuồng xí.” Lão đâm ghét một thằng thanh niên không biết nhũn nhặn che đậy thế thủ - những đức tính công chức mà lão phải thực hành gần ba chục năm naỵ Bạo hồn nhiên bộc lộ có người yêu ở Huế - Phụng lập tức dựng chuyện ngày nào nó cũng dùng điện thoại cơ quan nói chuyện đường dài trăng hoạ Bạo sây sát chân tay vì ngã khi đang sửa mái nhà - Phụng tức khắc dựng chuyện nó tham gia một đội đua xe máy cảm tử. Khi đã chấp nhặt thì chuyện bé xé ra tọ Trong các cuộc họp đầu não cơ chế ba mặt bốn mặt, Phụng là người quyết liệt phản đối việc tuyển dụng Bạo, bất kể quy chế kiểm tra sát hạch. Rồi chính lão tuyên bố cho Bạo đội nón ra đi.

Phụng có võ của Phụng thì Bạo có võ của Bạọ Có cao thủ thì phải có cao nhân. Bạo đã lần mò biết được gia cảnh của Phụng. Phụng có một đứa con gáị Đứa con gái ấy là Bi Bi.

Chúng chóng vánh cặp đôi với nhaụ Bi Bi không biết cơ quan bố mình từng có một gã trai tên là Đắc Bảọ Phụng không biết con gái mình mới có một vệ sĩ tên là Bạọ Hà Nội bằng bàn tay mà Hà Nội cũng là cả một thế giớị Thế giới ấy có cả những người không cùng ngôn ngữ, có cả những tình cảm được dàn xếp sắp đặt. Gọi là sắp đặt, nhưng kè kè quen hơi bén tiếng một thời gian thì thú thực Bạo cũng thấy thương. Bạo đã tự nhủ hay là bỏ mồi chạy lấy người, bịt mũi một cái lặn không sủi tăm, coi như người hành tinh khác đến thăm chớp nhoáng rồi mất hút cùng đĩa baỵ Bạo đã định thế nếu Bi Bi không tỏ ra đoan chính khi tranh cãi về chữ trinh, cái thứ mà một kẻ sành sỏi như Bạo cảm thấy là cô ta không có. Bi Bi xưng xưng dè bỉu những gã đàn ông phong tình nhăng nhít, những người đàn bà uế tạp dễ dãi, những con người giả dối vô đạo.

Tới mức ấy thì Bạo quyết đưa Bi Bi lên Đoài Nạ Nếu quả thực cô ta trinh trắng thì Bạo sẽ đưa đi đến nơi về đến chốn, biết đâu cái sự dan díu có lòng thương sẽ chuyển dần thành yêụ Nhưng mà mỏ dầu khí ở nơi thềm lục địa đã có kẻ tới khai thác từ lâu, chẳng kiêu sa báu bở gì đâụ Bạo đã phát hiện ra và ném thẳng vào mặt Bi Bi những lời như thế. Nó thầm quyết định để cho con bé phải về Hà Nội bằng chuyến xe ôm cuối ngày.

Bạo nói rằng như vậy vẫn chưa tàn bạo, một thằng bạn nó đã từng cho một con phải dốc sạch vốn liếng trả tiền khách sạn cơ.

Thấp thoáng trong đầu tôi hình ảnh Bi Bi với chiếc váy loang lổ vết đỏ, rồi lại nhăn nhúm một khoảng ngực. Chắc giờ này con bé đang tuyệt vọng ngồi nhà và vẫn chưa hiểu nổi vì sao sự thể lại đến nỗi như thế. Như hiểu được ý nghĩ của tôi, thằng Bạo bật cười khanh khách. Chú có muốn nói chuyện với cô cháu gái Bi Bi bây giờ không? Ở nhà ư, chú nhầm rồi, bây giờ nó có cuộc hẹn với một thằng bạn cháu ở cà phê vườn. Thằng này vừa mới bắt đầu được cháu sang tay kể từ tối nay. Bi Bi đang được thằng kia an ủi vuốt ve trong một lô biệt lập. Nó đang được thằng kia hứa hẹn sẽ bắt cháu nộp phạt. Vũ khí của thằng kia bây giờ cũng chỉ là trên răng dưới cát tút. Con bé đang nằm trong tay thằng kia ở một nơi xa lạ mà chú gọi đến thì mới thật là tàn bạọ Bạo bấm một số điện thoại di động. Hình như ở đầu đằng kia đôi trai gái đang đê mê bỗng giật thót vì chuông reo. Thằng Bạo a lô a lô tao đây, cho ông chú tao nói chuyện với cháu gái một chút, rồi chìa ống nghe cho tôi kèm theo cái nháy mắt.

Nhưng có chuyện gì mà nói nữa ?

13. Hà Nội, con thuyền, phù sa

Đôi khi tôi tự hỏi cái ngày Lý Công Uẩn đến vùng bờ bãi phù sa ven sông Hồng, thấy những ráng mây vàng như một con rồng bay vút lên, chính ngày đầu tiên ấy ông đã ngắm con rồng Thăng Long trên mình ngựa hay trên thuyền?
Hình như một con thuyền có lẽ hợp hơn với người đầu tiên đến chọn đất xây dựng nên Thăng Long. Không loại trừ sự tô vẽ của người đời rằng ông ngồi hùng dũng trên một thớt voi hoặc một con ngựa chiến. Nhưng dải đất phù sa nâu đỏ ven dòng sông cũng đỏ đòi người đến khám phá ra nó phải cưỡi trên một con thuyền đè trên đầu sóng. Những hồ nước khắp trên đất Thăng Long cũng muốn rằng người đầu tiên đến đây phải có một con thuyền. Phải là thuyền cơ. Mãi đến thời Hồ Quý Ly, như nhà văn Nguyễn Xuân Khánh miêu tả, cả vùng Thăng Long vẫn còn mênh mông hồ nước. Phương tiện phổ biến và an toàn vẫn là thuyền. Những con thuyền chập chờn luồn lách trong sương, qua lau sậy, mang chở trên đó bao nhiêu nỗi niềm, cả những mưu đồ bá vương.

Phải là thuyền. Sông dài bãi rộng. Trên bến dưới thuyền. Chài lưới. Canh tác lúa nước. Buôn bán vùng kẻ chợ. Người ấy cảnh ấy kéo dài ra đến một nghìn năm, đến bây giờ. Người bây giờ ngồi mà hình dung cứ tự đoan chắc với mình rằng Lý Công Uẩn ngày đầu đến đây bằng thuyền.
Chắc là thế. Bằng thuyền.

***

Có lần tôi ngồi nghe chuyện nhà văn Tô Hoài, cũng là một nhà Hà Nội học trực nghiệm đáng tin cậy. Nhân chuyện người Hà Nội gốc, ông nói rằng hiếm có lắm, Hà Nội gốc họa chăng chỉ có mấy anh chàng đánh cá ven sông Tô Lịch.

Ừ nhỉ, ngay như nhà văn Tô Hoài đấy thôi. Ông vẫn được coi là một nhà văn hiếm hoi người Hà Nội còn lại với chúng ta từ đầu thế kỷ trước, nhưng mà trước năm 1945 vùng Nghĩa Đô quê ngoại ông hằng đi về vẫn còn thuộc tỉnh Hà Đông. Hà Nội khi ấy chỉ là một mảnh bé xíu của nội thành Hà Nội bây giờ.

Hà Nội gốc bây giờ tạm chấp nhận tiêu chuẩn có ba đời sinh ra ở Hà Nội. Ông nội tôi sinh ra ở đây, cha tôi sinh ra ở nơi đây, và tôi nữa sinh ra ở nơi đây. Thế thì tôi là người Hà Nội, cho dù những năm chiến tranh ly tán, cha mẹ tôi có phải bỏ Hà Nội dắt dìu nhau đi kháng chiến chống Pháp, cho dù những năm chống Mỹ có phải bồng bế tôi đi sơ tán về miền quê. Cho dù gốc gác tôi ở Nghệ An, Quảng Bình, Thừa Thiên, hay từ những tỉnh đồng bằng Bắc bộ không xa. Hay từ những nơi thật xa Nam bộ.
Nghe thế thì hiểu rằng Hà Nội gốc ba đời ở móng chân vẫn còn giắt bùn sông Hồng. Đầu thế kỷ XX vùng phố cổ bây giờ nước sông Hồng vẫn còn mấp mé liếm vào bến đỗ, rồi theo thời gian mới dùng dằng rút dần ra xa. Người Hà Nội gốc khi ấy vẫn phải làm nghề chài lưới. Bà buôn vẫn phi lăn xả xuống bến lội bùn lấy hàng lên. Ông đồ ông ký sao cũng có lúc phải lội nước lên thuyền hoặc lội qua bãi sông ngập nước mà về nhà. Hà Nội gốc mà móng chân vẫn giắt bùn là như vậy. Lá ngọc cành vàng, danh gia vọng tộc thật là một huyễn tưởng mong manh.

Thế thì người Hà Nội là những ai? Cũng như mọi thủ đô trên thế giới này thôi. Chưa đến London cứ tưởng người London nói tiếng Anh theo "kiểu thủ đô" rất chuẩn. Chưa đến Paris cứ tưởng người Paris chỉ toàn người sinh trưởng ở thủ đô hoa lệ. Những đô thị ở nước Mỹ thì khỏi nói, New York, Chicago, San Francisco, Los Angeles... Tất cả đều là những tụ điểm tập hợp dân tứ chiếng hay người tứ xứ cũng vậy. Khó mà tìm ra ở họ một mẫu số chung.
Hà Nội có lẽ cũng vậy thôi. Gốc gác ba đời ít ỏi đã nói ở trên. Đa số người Hà Nội bây giờ là "ngoại kiều". Những Thanh kiều, Nghệ kiều từ miền Trung ra. Từ Hải Phòng, Nam Định, Hải Dương, Thái Bình lên. Từ phưng Nam tập kết đến. Tinh hoa gốc rễ hun đúc ở đây. Tinh hoa từ mọi miền mang tới, giao kết hợp chủng mà tạo nên người Hà Nội. Lâu dần cứ cái gì thanh lịch, hào hoa, cao nhã, tinh tế... thì mặc nhiên đều được coi là của người Hà Nội. Chẳng cần phi rạch ròi phân định "của tôi trả tôi" làm gì.

Người Hà Nội là người sống trên dải đất ven sông Hồng. Người Hà Nội cũng là người Việt tới tận từng phân vuông vậy.

***

Những nơi đô thị như Paris, London, New York là nơi quần cư của người tứ xứ. Tiếng Anh tiếng Pháp đại trà ở những nơi đó khó mà coi là khuôn vàng thước ngọc. Hà Nội thì sao? Xu hướng đô thị hóa và quản lý đô thị khá lỏng lẻo mấy chục năm qua cũng đang làm tiếng Hà Nội có phần nào hỗn độn. Như giao thông. Như nếp sống bày bừa làng xã đang biến Hà Nội thành một cái làng có đường phố, sự quá ti về số lượng người không điều tiết sớm, một ngày nào đó người ra vào thành phố hàng ngày cũng bị hạn chế như phải đăng ký xe máy hôm nay vậy.

Còn nhớ đầu những năm 1980 người ta nhận thấy hiện tượng này: những người líu lo "Hà Lội thanh nịch và lên thơ" thuộc hai loại: hoặc là dân ngoại thành, hoặc là dân chợ giời. Các chàng các nàng chíp chíp kiu kiu trong vòng bán kính mười kilômét tính từ Bờ Hồ, ban ngày cấy lúa trồng rau trồng hoa, tối đến huỳnh huỵch đạp xe đến vũ trường, cứ dép lê mũ cối mà đăngxinh. Vừa đăngxinh vừa bô bô một thứ tiếng Hà Nội đố nhau xem đó là nờ cao hay nờ nùn.

Nhưng tại sao lại là dân chợ giời nữa? Đám thanh niên chúng tôi hồi ấy tự giải thích thế này: đa số dân chợ giời cũng từ các miền quê mới đổ tới. Ngay cả dân gốc gác vài đời định cư ở chợ giời cũng quen dần lời ăn tiếng nói kiểu này. Một người khách mang hàng vào chợ là một con mồi. Cả một toán người ùa tới quây con mồi vào giữa, mồm năm miệng mười, mua tranh bán cướp. Những kẻ trả giá dìm giá ấy chỉ là "chân gỗ", có nhiệm vụ uy hiếp cho con mồi hoang mang nhụt chí. Rốt cục chỉ có một kẻ chủ mưu đứng ra mua giá hời. Đám "chân gỗ" hầu như đều cố tình phạm lỗi phát âm elờ enờ, gây cảm tưởng quê kệch chất phác. Bao nhiêu người đã đứng khóc giữa chợ giời vì cái thứ tiếng "hà lội" quê mùa ngớ ngẩn ấy.

Nhưng bây giờ, liệu có thể coi là Hà Nội đang tràn ngập cái thứ tiếng mà cách đây vài ba chục năm còn là tiếng ngoại thành, tiếng chợ giời?
Nói như thế không có nghĩa là ca sĩ ngày nay không còn luyện thanh phát âm nhả chữ theo giọng Hà Nội. Tiếng Hà Nội vẫn còn đó. Hồn Việt tiếng Việt vẫn phi nương vào giọng phát âm Hà Nội để biểu đạt âm thanh ở mức đẹp nhất. Một thứ tiếng trong trẻo, nhẹ nhõm, nhẹ đến mức phạm luật phát âm, người nghe khó phân biệt xờ với sờ, chờ với trờ - "xắt xon chung hiếu", "chương chình xản xuất". Nhưng cái nhẹ nhõm khiếm khuyết vẫn được yêu, như người ta yêu cái dịu dàng có phần yếu đuối của thiếu nữ. Các diễn viên thanh nhạc mọi miền khi hát lên vẫn hát bằng tiếng Hà Nội. Hai tiếng "Hà Nội" phát ra đẹp nhất có lẽ là từ giọng soprano Lê Dung khi chị hát Hướng về Hà Nội của Hoàng Dương. Sinh thời Lê Dung nói với đồng nghiệp: "Tôi không phải là người Hà Nội, chúng ta đây cũng hiếm có ai gốc Hà Nội, nhưng hai tiếng Hà Nội khi hát lên thì nhất thiết phải sang phải đẹp".
Đâu phải ai cũng nghĩ được và làm được như vậy. Ca sĩ đằng trong nếu không nỗ lực một cách có ý thức thì phát âm vẫn ngòng ngọng, chơn chớt, như Tây nói tiếng ta, như "Tây Annam nói tiếng Annam". Khán giả không sành thì lấy làm thích thú cái giọng phát âm ngồ ngộ "như Tây". Đến lượt một số ca sĩ sinh trưởng Hà Nội có sẵn giọng nói trời cho, ảo vọng ăn khách xui họ cũng nắn tiếng méo giọng theo kiểu ca sĩ Nam hát giọng Bắc. Nghe họ hát mà có cảm giác bị pha tiếng. Sự báng bổ xúc phạm nhất còn không bằng pha tiếng kia mà.
Còn nữa, có một vị chức sắc lên tivi nói: "Hôm nay tôi hoan nghênh các i-em làm xanh sạch đi-ẹp chi-o thành phố". Tiếng địa phương mang vào Hà Nội thì tiếng nào cũng nặng, nhưng nghe một nhà quản lý ở Thủ đô "yêu quê hương qua từng âm tiết nhỏ" như thế, lại ưu tư: giá mà điều chỉnh từ cái nho nhỏ như phát âm cho dân dễ nghe hơn? Một chính khách đúng nghĩa còn là một diễn viên, một nhà hùng biện. Nhập gia tùy tục thì đâu có sợ tự làm mất gốc.

Tiếng Hà Nội không ngừng phát triển, như mọi sinh ngữ, sinh âm khác. Tiếng Hà Nội 1954, tiếng Hà Nội 1975. Hai thứ tiếng ấy vào đến phưng Nam có bảo tồn đến mấy cũng không trụ vững được trước sức xâm nhập của môi trường và sự phát triển của ngôn ngữ. Lạ. Người Nam bộ tập kết ra Bắc hai mươi mốt năm ít thấy pha tiếng, nhưng người Bắc vào Nam dăm bảy năm tiếng đã cưng cứng khê khê như giọng Thanh. Lạ nữa. Tiếng Hà Nội 54 vào Nam rồi du cư sang Tây sang Mỹ, xa cách thế càng quyết tâm bảo lưu bảo tồn bảo thủ. Đi khỏi Hà Nội 1954, rời khỏi Sài Gòn 1975, ngôn ngữ sống trong lòng đôi ba người như một tiêu bản sống chia rẽ chiến tuyến. Một người phiên dịch trong cộng đồng mở miệng nói: Ngôi nhà này hiện đại nhỉ. Bị chấn chỉnh ngay: Đấy là nói giọng Cộng, phải nói là: Tòa Binđinh tân kỳ nhỉ. Nói sông núi đẹp tươi thì bị chỉnh thành ngôn ngữ của nửa thế kỷ trước: Non sông cẩm tú... Cố níu giữ tính chiến tuyến và giai cấp của ngôn ngữ. Còn giọng, nhiều ông bà già Việt Kiều đến bây giờ vẫn còn nói giọng 1954. Nghe lạ. Buồn cười. Quê quê thế nào. Tên cụ là Dư, chắc thế, cứ nhất quyết đòi viết đúng trong văn bản là Rư, phát âm cũng rung bần bật cả lưỡi lên, R-R-R-Ư, ngày xưa nhà cụ ở phố Thợ Ruộm, chứ không phải Thợ Nhuộm. Nhà văn Tô Hoài mỉm cười: Tiếng Hà Nội ngày xưa đấy. Vậy ư? Nhưng tiếng Hà Nội bây giờ khác rồi: tròn, sáng, trong, vang, sang, nhẹ. Lại vẫn nhà văn Tô Hoài: Nhưng hơi điệu.

***

Điệu. Có lẽ vì véo von ngữ điệu. Lại nhẹ nữa. Ô hay nhỉ, tiếng nói càng phát triển lại càng nhẹ nhõm đi, nhưng thời đại thì ngày càng vạm vỡ, xô bồ. Cái ăn Hà Nội trong văn Vũ Bằng, Thạch Lam thanh cảnh tinh tế là vậy, nhưng bây giờ... Đến cả các nàng nói giọng nhẹ nhàng yểu điệu cũng đã có văn hóa ẩm thực khác.

Món ăn Hà Nội thời nay có lẽ cũng là sản phẩm của một thứ "hợp chủng thị". Đã dậy mùi sặc sỡ như Trung. Đã nhiều gừng nhiều ớt như Nam. Đã nhiều sả như Thái, ngọt như Tàu, gây gây như Ý... Chuyện ở trên, các ca sĩ Hà Nội cố uốn giọng phát âm như ca sĩ Nam hát giọng Bắc. Chuyện ở đây, ẩm thực mọi miền được tiếp thu dễ dàng. Cả hai chuyện đều cho thấy người Hà Nội thật cởi mở, thật dễ tiếp thu những gì ở bên ngoài mình.
Miếng ngon Hà Nội vẫn còn đó. Nhưng đời sống đô thị chuyển vần tốc độ chóng mặt, thức ăn khó mà chỉ dành cho thiểu số người ngâm nga nhấm nháp bên lề dòng chảy. Ăn uống cũng nhanh lên, mạnh lên, hùng hục, quần quật. Nhiều sáng kiến ẩm thực cho phù hợp thế sự. Bát phở thời bao cấp không phải ai cũng có tiền mà ăn mỗi tháng một lần, đến độ trí thức không còn nhớ định nghĩa "phở là gì?". Vào quán phở chỉ ăn thuần phở thôi cũng đã là một sự kiện. Đôi ba kẻ phe phẩy, giàu có nhờ buôn bán, gọi thêm vào bát phở quả trứng gà chần, thứ nhất để tăng lượng prôtit bổ béo, thứ hai để chứng minh đẳng cấp có tiền. Bát phở đẳng cấp cứ thế mấy chục năm, giờ thành món quen vị quen miệng. Phở trứng. Người sành ăn thì không sao quen được cái thứ phở giàu xổi tanh tanh ấy. Phở không chịu dừng lại, mấy bà bán phở còn sáng kiến thả những viên thịt vào bát phở gà phở bò thành phở tổng hợp, phở mọc. Phở còn đi xa hơn, sang cộng đồng người Việt ở Âu Mỹ. Món ăn Âu ăn Thái vào Việt Nam phải điều chỉnh thế nào cho vừa miệng dân ta thì phở Việt Nam ở Paris ở Cali cũng phải cải biên như thế. Khối lượng cũng phải tăng lên ngồn ngộn trong những cái bát to như cái chậu. Phở ăn nóng cho đến thìa nước dùng cuối cùng là điều không thể thực hiện được.

Các chàng các nàng yểu điệu bây giờ ăn rau sống là ăn cả cây húng cây kinh giới um tùm sum suê. Xà lách rau diếp món chính thì ít. Rau thơm ăn hương ăn hoa thì thành món chính rậm rạp. Trong ẩm thực giá trị cũng bị đảo ngược, bị "đánh tráo khái niệm" như cách lập ngôn trong phê bình văn học thời thượng. Ẩm thực thịt vịt thịt ngan cưỡi lên cả đám giỗ đám cưới. Ban đầu nó được các cô Ôsin giúp việc "thế nào cũng được" hồn nhiên mua bán nấu nướng bày lên. Dần dần nó được các ông bà chủ nhà "để yên xem sao" quen mắt quen miệng. Lâu lâu sau nó được người Hà Nội "nhẹ dạ dễ dãi" chính thức cho gia nhập văn hóa ẩm thực thủ đô.
Nói thế biết thế, nhưng miếng ngon Hà Nội vẫn còn. Trong những người sành, thanh tao. Hiếm lắm. Nhưng hồn cốt văn hóa bao giờ cũng được bảo tồn nhờ một số ít. Dường như vậy.

***

Gia phong trong những nhà số ít ấy giờ đây ngẫm lại thực ra lại mang tính toàn cầu. Trọng trung hiếu lễ nghĩa. Biết lắng nghe người đối thoại, biết đàm phán và biết thuyết phục. Không thuyết phục được thì khôn khéo biết để cho đối tượng ra đi trong danh dự. Ăn thanh tao, mặc thanh lịch, bước đi dáng đứng thanh nhã. Chữ thanh thường làm đầu. Bao giờ xử sự cũng tự nhiên, tự nhiên như người Hà Nội. Thoải mái. Tự tin. Không thích kẻ thu mình. Ăn uống không xô bồ hấp tấp nhưng cũng không cảnh vẻ kiểu cách. Bát cơm bát phở phải ăn bằng hết, không được bỏ thừa một chút làm phép. Chúng tôi ngày ấy được giáo dục bằng chữ thanh, vào đời làm ăn là ổn ngay. Ra nước ngoài bỡ ngỡ chưa biết rõ tập quán địa phương, chỉ việc xử sự như cha ông dạy bảo là hòa nhập tự tin được ngay. Không bị sốc văn hóa. Không bị mặc cảm mình vụng về quê mùa.

Chữ thanh đôi khi hiểu thái quá mà thành ra sáo ra sĩ. Sĩ diện. Thời bao cấp có nhà buôn gian bán lận, cơm gà cá gỏi nhưng rổ rác phải phủ rau lên trên để che xương cá xương gà, sợ hàng xóm dị nghị. Mốt kín đáo. Thời trước nữa thì trái lại, có giai thoại người Hà Nội nghèo, trước khi mang sọt rác ra đổ nơi công cộng lại phải phủ lên trên đôi ba cái vỏ trứng. Ra điều ta không nghèo. Mốt sĩ.

Người bốn phương tụ về, chỉ mượn cái bãi đất sông Hồng mà làm nên Hà Nội. Người ở đâu về đây lâu rồi cũng dần dần ra người dễ chan hòa, khoáng đạt. Trong cả nếp nghĩ. Trong cả nếp sống. Dễ. Thảng hoặc dễ đến mức không kiên quyết bảo vệ điều mình tin. Nhiều khi dễ, gặp cái gì hơi khó là lảng là chuồn. Thật êm. Dễ thì xơi khó thì lặn một hơi. Nam chuồn Hà lủi Thái thì bay. Hà ở đây là chỉ người Hà Nội.

Nhưng dễ bên này dao động sang phía bên kia quả lắc thành ra khó. Người khó thì thật là quyết liệt. Thời tiết khí hậu không ôn hòa bình ổn như phương Nam. Nóng đến điên người mà rét có thể chết người. Cư dân chịu tác động khí hậu ấy địa lý ấy nên cũng không sôi nổi ồn ào dễ dãi như người phưng Nam. Cái kiểu tuẫn tiết của người anh hùng miền Trung trong thành Hà Nội là đúng kiểu Hà Nội. Ôm bom ba càng quyết tử cho tổ quốc quyết sinh dường như cũng là cách chết thật là Hà Nội. Chết vì tình cũng phải là kiểu lá ngọc cành vàng, là kiểu chết tương tư Tố Tâm tiểu thuyết. Trong văn chương cái quyết liệt Hà Nội dễ thấy trong khí phách Nguyễn Trãi. Trong chua xót tận cùng Nguyễn Du. Trong cay chua vẻ ngoài khao khát bên trong Hồ Xuân Hương. Những người nhắc tên dường như chứng minh cho một giả thiết dân gian: người Hà Nội thành danh đều phải là kết tinh văn hóa mọi miền; người tứ xứ, người khu Tư khu Năm muốn thành danh đều phải xa quê mà đến với Hà Nội. Như thời nay người muốn làm ăn đều phải quy về đầu mối Sài Gòn. Hà Nội nữa.

***

Tôi có lần ra giữa sông Hồng dự một đám tang đặc biệt. Của một nhà thơ. Đặc biệt. Vì mong muốn cuối cùng của người quá cố là sau khi hỏa táng, di hài ông được thả xuống sông Hồng. Hình như mong muốn ấy chỉ có ở một con người thật lãng mạn. Tôi chắc là ông cũng đã biết nhiều về Phật giáo, Hindu giáo và văn minh Ấn Độ. Người Ấn từ thượng cổ gắn với những dòng sông lớn. Họ gọi đó là sông thiêng. Sinh ra được rửa tội trong dòng sông thiêng là may mắn lớn. Cả đời người một lần tắm nước sông thiêng là được giải thoát. Chết đi thì tro than nhất thiết phải về với sông. Về với sông tức là về với sông cha đất mẹ.

Chắc là ông nhà thơ đất Việt kia cũng an nghỉ với giấc mơ lần cuối cùng phiêu du trên dòng sông Cái màu đỏ. Tôi tuổi tứ tuần vương vấn mãi từ chuyến tiễn đưa trên sông Hồng hôm ấy. Không có ai được dự đám tang mình. Nhưng dường như tôi đang tiễn đưa chính mình trong hành trình cuối cùng của mình. Giống như thế. Con cháu tôi sẽ mang cái bình gốm ấy trên tay ra bờ sông Hồng. Nhúm tro ấy sẽ tan hòa trong dòng nước. Cũng có thể là một con thuyền giấy sẽ chở nhúm tro tàn ấy trôi một quãng sông Hồng. Chiếc thuyền giấy sẽ rơi vào một xoáy nước, bị dìm đắm, kết cục tất nhiên cho bất cứ một con thuyền nào hôm nay vẫn còn thong dong trên sông. Chính ở chỗ chiếc thuyền giấy buông mình đầu hàng số phận, tôi sẽ li ti lắng xuống cho một lớp phù sa sẽ tôn lên thành bờ bãi mới. Cũng có thể vào bụng cá, cá thì cũng lại về với sông cha đất mẹ.

Người mê tín bảo đừng có hỏa táng. Nóng lắm. Gọi hồn không được. Hồn nào về được cũng đều kêu nóng lắm. Chẳng hóa ra niềm tin tâm linh của người Ấn là sai, họ chẳng có một linh hồn nào còn lại từ đống tro tàn hỏa táng hay sao? Chẳng hóa ra những người được mai táng gọi hồn lên không có ai kêu dưới ba thước đất nằm rất lạnh? Bị cả triệu triệu sâu bọ côn trùng quấy quả? Giấc ngủ ngàn thu có cả cá trê bẹp đầu sùng sục xông vào?

Người Hà Nội bây giờ có mê tín hơn xưa? Tiền cho vàng mã khói hương ngày một ngày rằm đã thành một ngăn dành riêng trong vỏ não? Người Hà Nội ấy khó quen với việc rải tro xương xuống sông Hồng. Thì cũng phải dành lại một phần mộ, một chỗ nho nhỏ cho con cháu tưởng nhớ. Như thể không có một nấm đất con con thì đời sau sẽ không còn ký ức. Thì chẳng lẽ lại đem tro đi rải xuống sông, chết là xóa sạch mọi dấu vết? Như thể còn nhìn thấy một tấm bia thì người chết vẫn còn.
Không, người có danh lẫn người vô danh khi đến thế giới này đều chỉ là đứa hài nhi vô danh. Vậy khi ra đi cũng nên vô danh như hài nhi của một vòng đầu thai mới. Cái gì còn lại đều là cái khó nhìn thấy. Chẳng phải cứ tượng đài bia đá là còn.
Tôi lại vẫn nghĩ rằng hành trình cuối cùng của Lý Công Uẩn cũng là trên một con thuyền. Sau đó là dòng sông Hồng. Sau đó là phù sa.

14. Đi khỏi thung lũng mới đến nhà

Khi nhũ mẫu đưa cho bà quản trị trưởng chiếc quần lót của nữ thần đồng trinh thì cả hai bà đều hiểu rằng, một cái gì rất trọng đại đang đến với cung điện này. Vài giờ sau tin tức đã sang đến hoàng cung. Tới khoảng năm giờ chiều, tờ Thời báo buổi chiều đã đập vào mắt người đọc một tiêu đề lớn: Nữ thần Đồng Trinh có kinh nguyệt - Sự chấm dứt một giai thoại thần quyền.

Dân chúng thủ đô xôn xao trước cái tin họ chờ đợi từ lâu. Nữ thần Đồng Trinh đã mười bốn tuổi còn gì. Tuổi ấy mới dậy thì là chậm. Con gái xứ này mười một tuổi đã có thể sinh con đầu lòng. Biết vậy, người ta đã đi tuyển mộ rất công phu mới được một nữ thần thay thế. Nữ thần này có ba tuổi. Chờ đợi mất hơn hai năm, bây giờ mới tới lúc được phong thần.

Cựu nữ thần bị coi là uế tạp, đã mất thiêng lập tức bị đưa ra khỏi cung điện. Từ nay người ta gọi cô ta bằng tên tục là Sabana. Những ngày vừa qua ở Sabana có những biểu hiện không bình thường. Trong lễ rước đón mùa mưa, xa giá của nhà vua và cả hoàng tộc, xa giá của Nữ Thần Đồng Trinh diễu qua tất cả các đường phố của thủ đô để cho dân chúng chiêm ngưỡng và chào mừng. Thế mà bất chợt Nữ Thần Đồng Trinh bật khóc thút thít. Đấy là một điềm gở. Rồi Nữ Thần nằng nặc đòi một lon coca-cola bày bán trong cửa hiệu bên đường. Thêm một điềm gở nữa. Vua và cả hoàng tộc vẫn thường xuyên xài hàng viện trợ. Nhưng Nữ Thần Đồng Trinh mà dùng hàng ngoại thì đó là một sự báng bổ. Làm sao khác được, Nữ Thần đã bị dẫn dệu nửa ngày trời qua các đường phố hầm hập vì nắng nóng, nồng nặc hơi người và inh tai nhức óc vì tiếng reo hò. Nữ Thần ngây ngấy sốt. Nữ Thần lả đi. Chỉ đến lúc được nhũ mẫu đổ cho chút nước chết tiệt có hơi ga, Nữ Thần mới lờ đờ ngồi thẳng dậy trên xa giá.

Suốt một tuần Nữ Thần hâm hấp sốt. Lả lướt như một cây sậy. Cả cung điện tấp nập chuẩn bị lễ phong trao cho Nữ Thần mới. Nữ Thần Đồng Trinh là siêu phàm. Người chỉ được là Nữ Thần chừng nào người không bị chảy máu. Trước Sabana, một Nữ Thần Đồng Trinh đã bị phế truất ở tuổi lên sáu vì lúc chạy chơi trong cung, tay vướng vào một chiếc đinh toạc máu. Nữ Thần tiền nhiệm khác thì bị rụng một chiếc răng ở tuổi lên tám. Cũng bị chảy máu.

Sabana làm thần được lâu hơn cả. Tận cho đến tuổi dậy thì.

Mà bắt đầu tương đối sớm. Lúc bốn tuổi. Người ta phát hiện ra con bé xinh xắn không một khuyết tật, không một vết thẹo, không một lần biết khóc, ở tận đầu bên kia của thung lũng. Cả thủ đô nằm gọn trong một thung lũng. Một bức thành núi non vây tròn xung quanh. Có đến hơn chín mươi phần trăm dân số suốt đời quẩn quanh trong thung lũng, sinh con đẻ cái trong thung lũng, rồi cũng chết luôn trong cái thung lũng như một cái chảo rang. Chưa một lần họ vượt núi để ra khỏi thung lũng, ra với thế giới bên ngoài. Thì thần thánh cũng tự tìm lấy trong thung lũng mà phong lên. Tìm mãi mới được hai chục đứa bé. Vòng loại đầu tiên. Lũ trẻ từ ba đến bảy tuổi này bị bỏ vào một căn phòng lúc nửa đêm. Cả phòng chỉ leo lét một ngọn nến. Ẩm thấp. Ngột ngạt. Từng đứa một phòng. Nó vừa đi được một bước thì đá phải một vật lông lá kềnh càng. Hóa ra một cái đầu trâu mới chặt, máu me còn be bét, cặp mắt thô lố trợn tròn. Khắp phòng là những cái đầu trâu, đầu dê, đầu cừu. Trong những vũng máu nhớp nháp trơn chuộc.

Có con bé ngất xỉu.

Có con bé gào khóc, chạy lung tung, vấp ngã, tay cào cấu dứt tóc lăn lộn như hóa dại.

Đa số chỉ đơn giản là rú lên, gọi mẹ.

Chỉ như vậy là bị loại. Cuối cùng còn lại bốn con bé gan dạ và lì lợm nhất. Sabana thậm chí còn cưỡi lên một cái đầu trâu, nhún nhún như chơi ngựa gỗ.

Sang vòng thứ hai. Lại từng đứa được đẩy vào một căn phòng. Vào đi, và hãy chọn lấy một bộ váy áo đẹp nhất. Căn phòng này sặc mùi bụi lưu cữu. Tranh tối tranh sáng.

Ba con bé, hí hửng ôm ra ba bộ sari mới tinh.

Đến lượt Sabana. Con bé khệ nệ bên ra một chiếc áo choàng phủ đầy bụi đã bạc nhiều. Nó thích những đường thêu đã sờn ở đó. Chiếc áo chính là của nữ thần Daneju, kiếp trước của các Nữ Thần Đồng Trinh. Người ta mới làm lễ mượn áo của thần, đưa từ đền thờ Daneju về, bỏ lẫn vào hàng chục bộ váy áo trong phòng.

Bà quản trị trưởng, bà nhũ mẫu và toàn bộ ban quản lý cung điện cùng đám kẻ ăn người làm đồng loạt sụp xuống. Cả một trận mưa hoa dội xuống đầu Sabana. Đã tìm được Nữ Thần Đồng Trinh.

Sabana trị vì trong cung Thần Nữ được những mười năm.

…

Nữ Thần bị truất phế không còn cha mẹ. Chỉ có một người anh ở quê, chả bao giờ ngó ngàng tới em gái. Chỉ liên tục viết thư lên cho bà quản trị trưởng, đòi chu cấp cho gia đình còn bốn đứa em dại. Bà nhũ mẫu không thể đưa Sabana về quê. Bà là nhũ mẫu chuyên nghiệp. Một đời bà đã nuôi chín, mười đời Thần Nữ. Bà lại đang bận túi bụi với Nữ Thần Đồng Trinh mới.

Một bà cung nữ được lệnh tra ? Sabana về quê. Bà ta dắt tay Sabana ra bến xe. Y áo tư trang và những tặng vật quý đã được gửi về quê từ trước theo một chuyến xe tốc hành. Hành lý mang theo chỉ là một chiếc túi nhỏ. Bà cung nữ bảo Sabana đứng cạnh một xe khách, trông coi chiếc túi cho cẩn thận. Phần bà ta thì ngác ngơ đi tìm phòng bán vé.

- Lên đi, xe chạy mất bây giờ.

Một người trên xe quát xuống. Chiếc xe ngay cạnh bắt đầu chuyển bánh.

Mấy cánh tay chìa ra từ chỗ cửa lên xe. Thế là Sabana cuống quít chìa tay để cho họ kéo lên.

Chiếc xe đủ khách lao nhanh ra khỏi bến.

Sau mười năm Sabana mới lại đi xe khách. Thần Nữ đi đâu cũng bằng kiệu, bằng cáng, hoặc bằng xe ngựa. Chỉ khi bị truất phế mới phải trở về phương tiện động cơ của thời đại máy móc. Sabana ngồi cạnh một người đàn bà đồ sộ. Khuôn mặt phèn phẹt, chi chít những nốt ruồi to tướng như hạt đỗ đen. Đấy là một kiểu tú bà hiện đại. Nhìn thoáng Sabana, mụ ta biết đây là một con mồi dễ bẫy.

- Cháu về đâu ?

Mụ uốn éo cái giọng, chúm chím cái miệng mà hỏi.

- Làng Choti hả ? Cô cũng về đấy. Cứ đi với cô.

Mụ bảo.

Xe này đâu có về làng Choti. Xe sẽ cắt ngang thung lũng, đi về phía Ấn Độ. Mụ tú bà vừa kéo được một mẻ lưới nặng. Ở làng ven đô, mụ đã ngon ngọt làm cho dân làng tin rằng mụ là người của một nhà máy dệt bên Ấn Độ sang đây tuyển công nhân. Người ta mừng quýnh, gửi gắm vào tay mụ ba cô gái. Lại còn nhờ mụ lần sau tìm giúp việc cho mấy cô nữa. Ba cô đi tìm vùng đất hứa đang ngồi trước mụ một hàng ghế. Tất nhiên mụ sẽ bán cả ba cô cho nhà chứa ở Ấn Độ. Mỗi cô năm ngàn rupi. Cả Sabana, mụ được thêm năm ngàn rupi nữa. Vậy nên mụ chẳng tiếc gì mà không dám chi tám chục rupi tiền vé cho Sabana, khi người soát vé đến hỏi.

Xe đi được nửa ngày thì tới một trạm kiểm soát. Kiểm soát trước khi ra khỏi thung lũng để vượt đèo sang Ấn Độ. Mụ tú gom cả bốn cô hai chục ngàn rupi thành một mớ, bắt đi sau mụ. Mụ cười cợt lúng liếng với mấy viên cảnh sát. Năm "dì cháu" vừa mới bước qua trạm kiểm soát, định leo lên xe, thì một thanh niên cao lớn nhảy phốc tới.

- Này bà kia.

Chàng trai giật mạnh tay mụ làm mụ suýt ngã ngửa.

Định thần, mụ nhận ra chàng trai. Mụ giằng ra định chạy lên xe. Chạy sao được với một chàng trai như thế. Mụ định hô hoán vu vạ. Chàng trai ấp cả bàn tay to tướng lấp mồm mụ. Mụ vùng vẫy. Chàng trai xốc con mụ đồ sộ lên vai, phăm phăm bước lại trụ sở kiểm soát. Anh ném mụ đánh rầm xuống chiếc ghế băng trong trạm và tường trình sự việc.

Thì ra mới tháng trước con mụ tú bà này mò đến làng anh. Anh là Govinda. Làng anh ở bên kia thung lũng. Mụ định dắt mấy cô gái làng đi xin việc ở Ấn Độ. Nhưng mụ bị phát giác ngay lập tức. Dân làng đã trói mụ lại, định ném đá cho chết. Tội ấy ở làng anh có thể xơi một nhát kiếm bay đầu. Govinda đã xin tha cho mụ đi. Thế mà mụ vẫn chứng nào tật ấy.

Mụ tú bà tru tréo lên. Govinda lại dùng tay lấp mồm mụ lại. Lại xốc mụ lên vai trong chớp mắt. Trước cửa trạm có một vũng lầy. Anh lẳng ngay cái đống thịt trên vai xuống đó. Mụ tú bà ngoi ngóp trong vũng bùn nhầy nhụa khai khắm. Bốn xung quanh tóa ra một trận cười.

Ba cô gái kia biết đường về làng. Người ta chỉ cho các cô ra bến xe để về.

- Em không về với họ sao ?

Govinda hỏi, khi thấy Sabana vẫn đứng lại, ngơ ngác nhìn quanh.

- Em về làng Choti.

- Ồ ,thế thì em phải đi ngược hẳn lại. Phải quay trở về thủ đô, rồi mới có xe đi về làng em.

Govinda hóa ra cũng đi về thủ đô. Từ đó, Govinda sẽ đưa cô lên xe đàng hoàng để về quê. Sau đấy thì anh mới đi đường anh.

Càng gần tới thủ đô, đường càng chen chúc xe tải. Xe tải túa ra ở đâu mà nhiều thế. Xe toàn chở người. Các loại cờ, các loại khẩu hiệu, biểu ngữ sặc sỡ rợp trời. Người trên xe thì gào thét khua khoắng như được chở đi xem hội.

- Có biểu tình lớn rồi - Govinda lẩm bẩm - Anh thì chẳng ngại, chứ em thì khéo chết chẹt ở đây mất.

Đến trung tâm thành phố, xe không sao nhích lên được nữa. Hành khách bỏ xe, cố lách cho nhanh ra khỏi biển người, tránh tai bay vạ gió. Govinda dắt Sabana chen qua quảng trường. Ra được khỏi quảng trường rồi tính sau.

Thình lình thấy loạt đạn chỉ thiên nổ đùng đùng trên đầu.

Biển người phình ra, òa ra, vỡ tung ra ở một góc quảng trường. Những lá cờ, những khẩu hiệu, những biểu ngữ giật mình rơi đâu cả. Người ta xô nhau chạy. Đạp lên những biểu ngữ khẩu hiệu mà chạy. Đạp lên những người ngã mà chạy. Chạy ồ ạt về cái góc quảng trường chưa bị chắn bởi hàng rào cảnh sát.

Sabana bị giật tung khỏi tay Govinda. Bị cuốn theo dòng người tháo chạy. Chiếc túi xách rơi mất từ lúc nào. Sau vài cái chớp mắt thì biển người cũng biến mất. Chỉ còn có cô và thưa thớt vài chục người chạy xung quanh. Toán người đang lao đầu về phía một đơn vị cảnh sát dàn hàng ngang. Trong tay họ là dùi cui, là lá chắn, là gậy mây. Và cả súng.

Toán người sững lại. Rồi nhận ra là đã cùng đường, cả toán người lại lăn xả vào đám cảnh sát. Thật là như trứng chọi đá.

Sabana bị quất một dùi cui vào vai.

Tỉnh ra, cô thấy mình bị lôi sê sết trên mặt đường. Bị nhấc bổng. Bị ném vào một thùng xe. Cửa đóng sập lại. Xe lao vút đi. Chốc lát sau đã bị đẩy vào một phòng giam kím bưng.

Không phải là phòng. Đúng là một dãy nhà giam dài hun hút. Mỗi một ô ngăn nhồi được ít nhất năm chục người. Bị xô dúi dụi vào đám người đã ngồi trong đó từ bao giờ, Sabana vừa lóp ngóp bò dậy thì một người đàn bà đã túm lấy hỏi:

- Cánh hữu hay Liên minh Tự do ?

- Cánh hữu là gì ? Liên minh Tự do là gì ?

Sabana hoảng hồn hỏi lại.

Lập tức một toán người ở phía trong nhảy xổ ra: "Đả đảo Cánh hữụ" Lập tức toán của người đàn bà cũng chồm dậy: "Đả đảo Liên minh Tự do."

- Không, cháu không phải là Cánh hữu - Sabana run rẩy - Cháu không là Liên minh Tự do.

- Thế thì thuộc mặt trận Tiên phong chúng tôi.

Nhóm thứ ba thét lên.

- Thế thì thuộc Mặt trận Nhân dân chúng tôi.

Nhóm thứ tư gào lên.

Tức thì cả hai nhóm nọ hô dậy đất: "Đả đảo Mặt trận Tiên phong. Đả đảo Mặt trận Nhân dân."

Bị dồn vào chân tường, Sabana phải thét lên. Như nhiều lần thét trong cung Thần Nữ:

- Ta là Nữ Thần Đồng Trinh Sabana đây.

Tất cả chựng lại giây lát. Họ mù chữ, nhưng ai cũng đã từng nhìn thấy ảnh Nữ Thần Đồng Trinh treo ở nơi công cộng. Ngờ ngợ. Nhưng rồi tất cả lại trào lên:

- Cách mạng đả đảo vua chúa, đả đảo thần linh.

Họ xúm lại giằng giật Sabana. Cô khóc òa, xua tay chối. Nhóm này đấm. Nhóm kia tát. Nhóm khác vặn tay, giật tóc, xô cho ngã dúi. Xong rồi họ lao vào nhau, hô khẩu hiệu. Đánh đấm nhau túi bụi. Cho tới lúc mệt phờ. Mỗi kẻ ngã vật ra một nơi. Chảy máu. Tóc bị giật đứt. Áo quần tả tơi.

Thế mà tất cả họ đều là đàn ba..

Thế mà té ra họ chẳng thuộc cánh nào cả.

Người ta mang xe đến làng này, ném cho một mớ khẩu hiệu và cờ. Bảo: "Ủng hô. Cánh hữu nhé." Vậy là tất cả lên xe. Người ta đến làng khác. Bảo: "Ủng hộ Mặt trận Tiên phong nhé." Cũng lên xe. Cũng đi. Tất nhiên là mỗi đầu người đã được phát hai chục rupi và hai hộp đựng suất ăn trưa ăn tối. Coi như được một chuyến đi chơi thủ đô không mất tiền.

Cuộc đấu khẩu và đấu cả tứ chi của đám đàn bà lại nổ ra, khi họ hồi sức. Cứ thế suốt đêm, Sabana đã khôn hồn trốn vào một góc xem đánh nhau. Đánh nhau và hô khẩu hiệu. Cứ như là ở trong này họ đánh gục được nhau thì ngoài kia cuộc cách mạng do lãnh tụ của họ tiến hành sẽ thắng lợi.

Cảnh sát quá quen xử lý những cuộc cách mạng kiểu này. Sáng ra, tất cả bị nhét vào những thùng xe tải bọc lưới sắt. Ra khỏi thủ đô, họ thả đám biểu tình xuống. Biết đi biểu tình thì cũng biết đường về.

Sabana lẩn thoát được khỏi tay những mụ đàn ba đêm qua. Lâu sau, con đường vãn người, Sabana tuyệt vọng ngồi lại bên đường. Biết đâu là đường quay lại thành phố.

Một bóng người đến bên cạnh: - Sabana đây rồi. Từ sáng tới giờ anh đi qua đi lại chỗ này hàng chục lần để tìm em.

Govinda! Govinda đúng là cứu tinh của cô.

Thì ra Govinda cũng bị bắt nhốt trong cùng dãy nhà tạm giam ấy. Trong khu trại nam. Người ta cũng hỏi anh thuộc cánh nào, đảng nào, sau rốt thì họ cũng lao vào đánh nhau và bỏ quên anh. Tất nhiên họ không thể bắt nạt một chàng trai kiên cường vạm vỡ như đã bắt nạt Sabana.

- Thôi để anh đưa em về tận làng. Ai mà biết được có cuộc cách mạng nào nữa hay không.

Trên chuyến xe đi về miền tây thung lũng, Sabana muốn làm cho Govinda ngạc nhiên bằng điều tiết lộ rằng cô chính là Nữ Thần Đồng Trinh.

- Anh không biết Nữ Thần Đồng Trinh là gì. Ở quê anh không thờ thần linh nào cả.

- Vậy chắc là anh không sợ em ?

- Sao anh lại phải sợ em ? Anh hơn em mười tuổi. Anh to lớn thế này. Và em đáng yêu như thế kia cơ mà.

Hai người về tới nhà Sabana. Căn nhà cao nhất làng. Lòe loẹt phô trương ở ngay đầu làng. Ông anh Sanjay của Sabana nay là một anh chàng hăm lăm tuổi. Chẳng còn dấu tích gì của người anh hồn nhiên ngày xưa. Mười năm qua, anh ta lo xây cái nhà, lo lấy vợ và nuôi bốn đứa em. Nhờ tất cả vào bổng lộc của cô em gái Thần Nữ gửi về. Vận may đã biến anh ta thành một gã trai lúc nào cũng sợ mất nhà mất của. Sanjay hoảng hồn như thể Thần Chết Yama giả dạng Sabana bước vào.

- Có ai gặp em trên đường không ? Có ai nhìn thấy em bước vào nhà không ?

Sanjay đảo mắt nhìn quanh, lắp bắp hỏi.

- Không có ai cả.

Govinda trả lời thay Sabana.

Sanjay tức thì nắm vạt áo sari phủ kín cả đầu cả mặt Sabana, rồi đẩy cô đi vội. Đi với anh ngay. Nhỡ có ai nhìn thấy em thì em sẽ chết già xó cửa mà không lấy được chồng. Cả làng đều biết em là Nữ Thần Đồng Trinh. Không một đứa trai làng nào dám lấy em làm vợ. Người ta tin rằng chồng của Thần Nữ sẽ chết non. Chết bất đắc kỳ tử.

Ra khỏi làng khá xa, Sanjay mới đứng lại:

- Nhận được tài sản của em gửi về, nhận được cả tin em sẽ trở về, anh đã nhờ sẵn một bà ở làng bên đưa em sang Ấn Độ. Bà ấy hứa sẽ kiếm cho em việc làm ở một nhà máy dệt bên ấy. Có công ăn việc làm rồi, bà ấy sẽ lo cho em một tấm chồng.

Govinda bừng bừng tức giận:

- Thôi đi, tôi biết những con mụ kiểu ấy. Tôi biết những công ăn việc làm kiểu ấy.

Govinda kể. Sabana kể. Chuyện mụ tú bà suýt mang cô đi. Sanjay cứng đờ ra. Đến như vậy, anh ta chẳng còn biết làm gì với đứa em gái tội nợ đột ngột trở về.

- Tôi mang Sabana về cho anh. Đâu có biết lại làm cho anh khổ sở thêm như vậy.

Govinda lên tiếng. Nhưng chẳng có ai biết nói gì thêm nữa.

- Cô ấy đã về đây cùng với tôi. Thôi thì hãy để cô ấy ra đi với tôi.

Sanjay thở phào. Sabana rưng rưng nước mắt.

- Làng tôi ở bên kia thung lũng. Làng Vasant. Khi nào muốn, anh có thể sang đón cô ấy về.

Sabana òa khóc, gục đầu vào ngực Govinda:

- Anh không sợ vì em đã từng là Nữ Thần Đồng Trinh hay sao ?

- Anh đã nói rồi. Ở quê anh không có thần linh để sợ.

…

Tôi đã gặp đôi trai gái ấy. Khi họ đã thành vợ thành chồng.

Lạ lùng thật, cách họ một dãy núi, ở phía bên kia là cái thung lũng quê hương của Sabana. Trong cái thung lũng như lòng chảo, núi non vây tròn quây gọn xung quanh, con người ở đấy chẳng bao giờ biết đường chân trời là cái gì. Ngước mắt nhìn lên chỉ thấy núi xám xịt. Trong cái thung lũng chật hẹp quẩn quanh ấy có đủ các cuộc biểu tình lớn biểu tình nhỏ. Có đủ các nhà chứa lớn nhà chứa nhỏ. Có các Nữ Thần Đồng Trinh mới được phong thần, thay thế cựu nữ thần thất sủng vì bị chảy máu.

Thế mà chỉ vượt qua bức thành núi non, ra khỏi thung lũng, sang hẳn bên kia núi là đến một đồng bãi phì nhiêu. Ở đó có đường chân trời.

Ở đó có hai người yêu nhau. Làm ăn mà yêu nhau.

15. Bến Ôsin

Cô đầu tiên xin cứ gọi là cô Nhất, mốt phim truyền hình Trung Quốc nhiều tập thì cả nhà gọi cô là Lâm Nhất Nhất. Nhất vừa mới đến một buổi sáng đã nghe huỳnh huỵch bôm bốp từ phòng ăn sang phòng khách, vợ và con gái anh tái xanh tái mét chạy dúi vào phòng ngủ.

Nhất theo vào ngay, miệng cười đắc thắng, tay giơ cao đuôi con chuột vừa bị cô đánh hộc máu ra đằng mõm chìa cả răng. Phải xua mãi Nhất mới chịu ra. Lát sau nhác thấy một con chuột chạy men theo chân tường, cô lại đuổi nó tơi bời chạy ra khỏi bếp men theo lan can lên cầu thang. Lại bài cũ, cô rút phắt cái dép cầm tay ném một phát ăn ngay. Con chuột quay lơ ngất xỉu. Con thứ ba bị cô đá một phát không còn biết trời đất là gì ngay trong phòng khách. Một buổi sáng đi tong ba mạng chuột. Rồi Nhất vừa nấu cơm vừa kể ngày bé đi chăn trâu cô nổi tiếng là tay sát chuột. Hun được một ổ chuột đồng, vơ một ít rơm rạ cỏ khô nổi lửa lên là được bữa thơm lừng ấm bụng. Nhưng đây là chuột thành phố, chuột thành phố độc hại không ăn được, một ổ dịch hạch đấy. Cô rành rẽ thế.

Đến được vài ngày, cô dặn cả nhà hễ bạn cô gọi đến thì phải nói đây là Xí nghiệp bánh kẹo Hà Nội. Cô đã nói với mọi người rằng lên Hà Nội làm công nhân. Một hôm đi chợ, cô gặp một con bé người làng mang gà lên bán đang tỉ tê trò chuyện với mấy bà hàng ngày vẫn bán rau cho cô. Cô bảo mày về làng mà nói thấy tao đi chợ thế này, tao cấu đầu rút ruột mày vứt vào nồi canh. Báu bở gì cái nghề đi ở. Bà nội cô ngày trước cũng ở cho nhà anh. Lúc bà bằng tuổi cô bây giờ. Làm quản gia tay hòm chìa khóa, được tin cẩn như người nhà. Toàn quốc kháng chiến, ông bà cha mẹ anh đưa nhau ra vùng Việt Bắc kháng chiến, còn một hộp đồ nữ trang và những đồ quý sót lại trong nhà, bà cho vào thúng gánh về quê, về sau hòa bình bà gánh lên hoàn chủ, không suy chuyển mảy may. Nhất kể lại. Kể xong cô bình, cũng là một thứ trung thành theo kiểu nô bộc nô tài. Hôm khác lại bảo cách mạng đưa bà cháu từ thân phận thằng ở con sen lên địa vị làm chủ, có thời bà cháu còn làm đội trưởng sản xuất. Thế mà hôm cháu đi bà cháu lại mừng. Ra đây có cô chú chăm nom bà cháu yên tâm lắm, chứ ở nhà làm cái mảnh ruộng bằng viên gạch, lấy gì mà đút mồm.

Tình nghĩa cũ hai nhà. Anh chị định nuôi Nhất dăm ba năm rồi cho cô đi học may có cái nghề mà lấy chồng. Làm Ôsin mới được vài tháng cô đòi đổi ngược quy trình: học may trước, vừa học vừa làm. Thế là học may. Về nhà trải báo cũ ra đo đo cắt cắt. Nhưng không quên nấu nướng. Bảo rau gì nấu với thịt gì, cá gì cho gia vị gì, rau thơm gì, cô tiếp thu nhanh làm đúng ngay. Không lẫn. Tuy nhiên thỉnh thoảng cô lại chế tác ra những món cải tiến. Làm phở đã rất ổn, cô lại còn cho thêm những viên mọc vào. Anh đi nhìn ngó thì hóa ra không phải một mình cô nghĩ ra, các cô Ôsin đã cho gần hết cả Hà Nội ăn phở mọc. Rau sống cô mua về, rau muống chẻ là món chính thì ít, rau thơm là món ăn hương ăn hoa thì lại thành món chính, ăn cả cây. Lại đi nhìn ngó thì hóa ra cả Hà Nội thanh lịch bây giờ ăn cả cây rau húng rau kinh giới um tùm sum suê. Ẩm thực Ôsin thịt vịt thịt ngan cưỡi hẳn lên đám giỗ đám cưới. Tự chế mãi, một hôm Nhất xoay ra bảo cô chú mua cho cháu quyển sách dạy nấu đặc sản, cháu làm đặc sản cho cả nhà ăn. Mua sách về. Cho thực hành. Vợ anh khen, con bé này mai ngày về quê lấy chồng không muốn làm ruộng mở quán cơm bụi đắt hàng đấy. Nhất bảo cháu xin thưa lại hai điều: Một, những đứa như cháu đổi đời ra phố rồi, đố mà quay về quê được. Hai, mở hàng cơm củi lửa dầu mỡ nhem nhuốc, không sang. Vợ anh hỏi thế nào thì sang. Nhất chỉ tay lên bức tranh phiên bản treo ở phòng khách: sang là như cô tiểu thư kia kìa.

Một bức danh họa châu Âu. Một cô gái áo váy tươm tất, mái tóc rẽ ngôi còn in đường lược, hai tay nâng cái khay trên có một cốc nước không hề sóng sánh, chân thì đang khoan thai bước đi. Nhất gọi cô gái trong tranh là cô tiểu thư. Nhất học hết lớp dạy cắt may. Thực hành hết quyển sách dạy nấu ăn. Một hôm cô xin phép ra đi. Người ta nhận cô vào một xí nghiệp may mặc liên doanh. Mấy chị em công nhân thuê chung một chỗ ở. Vợ anh tiếc con bé nấu ăn ngon. Tiếc cái công đào tạo. Anh bảo tiếc gì. Nó như con cháu trong nhà. Hôm cô đi, cô còn rút dép đập chết được một con chuột nữa.

***

Cô thứ hai cứ coi như tên Nhị, Khuất Nhị Nhị. Theo mốt phim truyền hình Trung Quốc nhiều tập, bốn cô lần lượt đến đỗ tạm bợ vào cái bến Ôsin này đã và sẽ là Lâm Nhất Nhất, Khuất Nhị Nhị, Lý Tam Tam, Đàm Tứ Tứ, có thể sẽ có một cô thập thò ngấp nghé ở cuối truyện mang tên Ngũ Nương Nương.

Cô Nhị, tiếng Việt nhằng nhịt đại từ nhân xưng phân cấp ngôi thứ thì phải gọi bằng chị, chị Nhị xấp xỉ tứ tuần ở quê mấp mé lên bà ngoại. Chồng chết, ba đứa con gửi lại nhà mình. Nhị đi ở nhà người. Kêu chị nấu canh nhạt, hôm sau nồi canh mặn chát muối iốt cho cả nhà phát triển trí tuệ. Kêu mặn thì hôm sau chị cho ăn nhạt trở lại. Cứ như thế cho đến khi cả nhà đều biết sợ, không kêu nữa. Khen nồi canh cua rau rút khoai sọ ngon, ngon à, Nhị cho ăn canh khoai sọ ba ngày liền đến mức con bé nhìn thấy khoai sọ thì bảo là khoai đầu lâu. Nhị mê mẩn những bộ váy áo của vợ anh. Con bé đi học về sớm thấy Nhị mở nhạc Thái Lan tưng bừng giậm giật, khoác trên người dăm ba bộ cánh của vợ anh, giày cao gót cũng của vợ anh, đi một vòng lại kéo vạt áo một cái, nghiêng mình như người mẫu trên sàn diễn. Đi qua một vòng Nhị cởi một bộ trút xuống dưới chân. Đi lại một vòng Nhị cởi bộ nữa. Dăm ba lần cởi như lột vỏ hành. Sắp sửa lột đến phần áo tắm thì con bé về. Nhị nhìn mấy bộ xống áo xõa xượi trên nền nhà thở dài với con bé, thật là kẻ ăn không hết người lần chẳng ra.

Lần sau không phải con gái mà là anh bắt gặp. Nhị mặc cái váy ngủ màu kem của vợ anh, nằm trên giường ngủ của vợ chồng anh. Em nằm chờ anh đấy. Anh xem bộ này em mặc dứt khoát đẹp hơn cảnh sát mặc váy của anh. Anh lờ đi như không nghe thấy gì, bỏ ra ngoài. Hôm sau anh khen nhà cửa dọn dẹp trang hoàng đẹp mắt. Nhị lúng liếng đung đưa cặp mắt, em làm được thế là nhờ có tình yêu. Phải bảo vợ gặp nói chuyện riêng với Nhị. Vâng, em cũng định nói chuyện riêng với chị từ lâu. Chị cầm tù anh ấy làm gì. Chị hãy buông tha cho anh ấy. Cô đã xem cho em rất kỹ, cô bói bài tây, cô giúp em viết sớ gieo quẻ, cô xem tay cho em, xem tướng mặt, vạch cả mắt em ra mà xem, cô bảo chỉ cần em kiên trì là muốn gì được nấy. Bây giờ em chỉ muốn anh ấy mà thôi. Cô điên à? Chị đừng hét lên như thế, em còn có thể hét to hơn chị nhiều. Hai vợ chồng bảo nhau cho Nhị nghỉ. Chờ thêm vài ngày nữa để tìm một con bé khác. Nhưng ngay ngày hôm sau Nhị chủ động bảo cho em thôi việc, em sang làm cho nhà bác Nhỡ đối diện nhà mình, em sẽ ở đó chờ cho tới ngày anh được chị tha bổng, bao lâu em cũng chờ. Từ hôm đó, hễ anh chở chị trên cùng một xe, lại thấy ánh mắt hàng phố thương cảm một cặp vợ chồng cầm tù lẫn nhau mà không buông được nhau ra. Thời gian ở với anh chị, Nhị đã kịp lân la truyền tin trong mạng lưới Ôsin khắp dãy phố, mạng lưới Ôsin truyền sang mạng lưới các bà nội trợ, các ông về hưu, truyền vào những bữa cơm gia đình đủ mặt mọi thế hệ.

***

Rút kinh nghiệm. Không đến trung tâm dịch vụ việc làm tìm người nhiều tuổi nữa. Cứ trẻ con mà hay. Cháu của người quen của bạn. Họ về quê bắt một xâu ba bốn đứa, chia cho mỗi nhà một đứa. Lý Tam Tam không còn là trẻ con nữa. Mười bảy tuổi rồi. Ở quê cũng là tuổi đã cuống lên đua đòi chúng bạn lấy chồng. Buổi tối ăn uống rửa bát đĩa xong, không thấy Tam đâu, vợ anh cuống lên sợ nó lạ nước lạ cái bị mẹ mìn bắt sang Trung Quốc. Tất tả đi tìm thì thấy đang đứng nói chuyện với mấy chú thợ ở căn nhà đang xây. Giai trứng cá gái má hồng. Mồm miệng tung hứng đối đáp. Mắt đung đưa. Ngồi xem phim truyền hình nhiều tập hễ thấy trai gái cầm tay kề vai áp má là mắt nhìn đắm đuối mồm xuýt xoa như ăn me ăn sấu.
Mê giai biểu hiện ra tính lú lẫn. Không tập trung được vào một việc gì. Để cháy nồi cá. Vặn nhầm nút điều chỉnh làm cháy cái nồi cơm điện gần hai triệu bạc. Bảo đi mua thịt thì mua ốc. Bảo chạy ra mua gừng luộc ốc thì mua riềng. Nhà cửa cứ lộn xộn rối tinh cả lên vì cái quên quên nhớ nhớ của Tam. Ngày thường đã thế, chủ nhật đòi cho cháu đi thăm người cùng quê. Chủ nhật nào cũng đòi đi. Hôm nào không đi được thì ngồi khóc. Giời ơi, sao cháu khổ thế này. Người ta được đi học đi chơi, cháu phải làm con ở.
Một hôm Tam lại hờ khóc ai oán. Chắc lại không được đi chơi. Anh hỏi vợ, chị bảo chơi cho lắm bây giờ ngồi khóc, cái bụng lùm lùm kia gần bốn tháng rồi, hỏi của đứa nào nhất định không nói. Khó xử. Nhỡ mà hàng xóm biết, một mất mười ngờ. Anh vẫn được tiếng là đẹp giai nhất nhà. Còn lại trong nhà tất cả đều là nữ: vợ, con gái, bà mẹ già thỉnh thoảng đến chơi. Gia súc cũng đều là giống cái: một con chó và một con mèo. Gọi cho bố Tam ở quê ra. Bố nó bảo bác đi với em nói chuyện với thằng ấy. Chú thợ xây. Bây giờ mày tính thế nào? Chả thế nào cả, mê giai cho lắm thì nó chết. Mày chài nó thì mày phải giải quyết chứ. Chả biết ai chài ai. Chúng mày không định lấy nhau à? Lấy nhau? Tôi ở trong cái nhà đang xây dở với một lũ đàn ông thế này, lấy là lấy thế nào? Mày không sợ tao kiện à, nó là con gái vị thành niên? Tôi cũng vị thành niên đây, còn lâu mới đủ mười tám tuổi, tôi cũng đi kiện. Một thằng trong đám thợ xây hát đế bài cha cha cha. Buông tôi ra vì tôi đã già rồi mà. Tôi không buông vì tôi cũng già bằng bà.
Bố con nó khăn gói về quê. Tam mếu máo van nài vợ anh, cô xin bố cháu cho cháu ở lại. Về quê đi qua sông bố cháu dìm cháu chết. Con sông ấy nhiều người dìm chết nhau lắm rồi.

***

Con thuyền đi được chứ cái bến không đi được. Có thuyền nào lại tính chuyện ăn đời ở kiếp trung thành với bến nào. Theo thứ tự thì bây giờ là Đàm Tứ Tứ. Không đàn đúm. Không sểnh ra là lẻn khỏi nhà. Không mấy khi mở mồm, có lẽ vì giọng nó nặng quá, lại khê như giọng bà già. Mặt trắng bệch. Mắt mờ sương đơ đơ man man. Bê bát canh từ bếp vào phòng ăn bao giờ cũng bê nghiêng, té xuống đất nửa bát. Nhìn thế biết thần kinh nó có vấn đề. Vợ anh đã bắt đầu chán cái việc làm thầy Ôsin. Cô nào cũng bảo ban cẩn thận việc nữ công gia chánh, vừa mới hơi tiến bộ thì ra đi. Chán chả buồn nói. Mặc kệ Tứ muốn làm gì thì làm. Thế là ai cũng sợ ăn cơm nhà. Công dung ngôn hạnh phải rèn phải học. Nữ công gia chánh phải học. Ẩm thực không biết ăn thì sao biết làm. Nghề giúp việc châu Âu có hàng trăm năm truyền thống. Nghề giúp việc ở đây có tới nửa thế kỷ đứt đoạn. Vào bữa Tứ ngồi gắp thức ăn như giả vờ. Gẩy gẩy gót gót. Sơ sài một bát đứng dậy. Cứ sợ nó ăn ít không làm được. Nhưng cơm nguội bữa trưa thừa trong nồi đến bữa tối chả thấy đâu. Nồi thịt đủ ăn ba bữa, mới ăn bữa trưa, bữa tối đã không còn. Mua một bát tào phớ bê vào phải húp một hơi làm phép mà quên mất vệt tào phớ trắng lem nhem quanh mép. Càng thế ngồi vào bàn ăn lại càng như thể không muốn ăn. Dần dần bắt đầu nhận ra đồ đạc trong nhà hao hụt lạ lùng. Mất lọ nước hoa thỏi son cái gương cái lược. Ba chục cái bát sứ Nhật mua được vài tháng chỉ còn mười hai cái. Mùa đông đến lôi quần áo rét ra mặc thì thiếu hết cả quần cha áo mẹ váy con. Có hôm thấy cả một cuộn tiền giấu dưới gầm tủ lạnh. Hỏi. Tứ trả lời tiền ấy của người cùng quê hôm qua đến gửi mua thuốc. Vừa may có cô Nhất đến chơi. Cô bây giờ đã ra dáng cô thợ may, áo váy đã biết chọn kiểu dáng, biết chọn màu. Nghe vợ anh than thở mất đồ, Nhất nói để cháu bảo nó. Cô rút cái dép đi trong nhà ra cầm tay, đảo mắt nghiêng tai nghe ngóng. Thình lình cô chồm tới cúi người đập đánh chát. Mày chết này. Chết thật. Một con chuột quay lơ chân cầu thang. Nhất quay sang quát Tứ, nhặt con chuột lên. Tứ loay hoay định tìm một tờ báo lót tay. Nhất quát, nhặt bằng tay, đừng có học đòi tiểu thư. Tứ hoảng quá vội dùng tay xách đuôi con chuột lên. Nhất lấy một cái đĩa sạch đặt trên mặt bàn, hất hàm, bỏ nó vào đĩa. Hai cô ngồi đối mặt. Giữa là con chuột chết trên cái đĩa. Chưa chết hẳn. Cứ một lát nó lại co rúm hai chân trước, cái bụng rụng lông rung bần bật. Nhất quát bây giờ mày khai hết tao nghe. Nhất bắt nó hai tay cầm cái đĩa con chuột chết mà xưng tội. Tứ ồng ộc nôn thốc nôn tháo. Tồng tộc khai bằng hết. Quần bò áo len áo da cho hết vào túi ni lông, sáu giờ chiều xách ra cùng với túi rác. Túi rác bỏ vào thùng rác. Túi đồ thì gửi con bé Ôsin nhà bên. Vài bữa đóng gói một lần ra bưu điện gửi về quê. Thìa đĩa bát mang ra chợ bán rẻ. Sự thành khẩn quá mức có khi gây xúc động. Nhất giật lấy cái đĩa con chuột chết từ tay Tứ đem đổ sọt rác. Mày ngu lắm, giở trò gian dối với người cho mày nương tựa. Mày thích ở đây nhà cao cửa rộng, mưa không tới mặt nắng không tới đầu, ăn trắng mặc trơn, hay là thích về quê mò cua bắt ốc cấy một sào lúa mỗi năm chỉ đủ gạo ăn ba tháng. Nhất đổi giọng dạy dỗ. Đừng tưởng người thành phố tiền bạc vứt đầy mặt bàn, quần áo lèn chặt tủ là người ta hớ hênh. Bẫy cả đấy. Người ta để đấy mời mọc, thử xem mình thật thà đến mức nào, thực ra người ta tính đếm cả rồi. Dạy dỗ chán, Nhất hạ giọng thân tình. Thôi vấp ngã thì đứng dậy. Bà nội chị bảo đói thì khó sạch rách thì khó thơm cho nên ngày xưa các cụ mới phải dạy đói cho sạch rách cho thơm. Giấy rách phải giữ lấy lề. Phải đàng hoàng để người thành phố người ta không coi thường mình. Ví dụ, vào bữa thì đừng có hùng hục vục mặt vào mà ăn, ra vẻ khảnh ăn càng tốt. Vắng mặt người ta tha hồ mày ăn nếm ăn thêm. Nếm lúc nấu và thêm sau bữa chính. Lọt sàng xuống nia đi đâu mà thiệt. Dạy xong được con Tứ, Nhất sang cười đắc thắng với vợ chồng anh. Khen cô dạo này nhanh nhẹn hoạt bát, cô bảo cháu bị đuổi khỏi xí nghiệp may mặc liên doanh rồi. Ông chủ ngoại quốc bắt công nhân làm ngày mười hai tiếng không cho nghỉ thứ bảy chủ nhật, bắt công nhân xếp hàng giữa nắng chào vợ ông ấy, dàn hàng ngang như đội danh dự chào nguyên thủ quốc gia. Mụ này hàng ngày đến nhà máy ăn trưa với ông chủ vào lúc chính ngọ. Cháu vẽ tranh biếm họa dán báo tường nhà máy. Cháu sang các phân xưởng tuyên truyền đấu tranh chống áp bức bất công. Thế là cháu bị đuổi. Nhất giở cái túi du lịch cô mang theo, đem khoe mấy tập giấy, mỗi tập gói trong một cái túi ni lông như gói tiền vàng mã. Đây là tranh biếm họa phô tô cóp pi thành nhiều bản. Đây là tập truyền đơn. Đây là quần áo và đồ dùng của cháu, cô chú cho cháu gửi nhờ cháu đi hoạt động ít hôm. Cháu đã xin được sang một công ty tư nhân. Rồi cháu sẽ quay lại thanh toán lão chủ ngoại quốc. Vợ anh đùa bảo Nhất cho con Tứ đi theo kiếm việc làm. Nhất lắc đầu, con này cháu dạy là dạy thế thôi, còn u mê chán, không bao giờ giác ngộ được đâu, không bao giờ vươn lên địa vị người chủ được đâu. Quần chúng của cháu toàn là những người giác ngộ giai cấp, toàn là những người con ưu tú của giai cấp. Vợ anh khen cô xinh ra. Nhất bảo chưa xinh đâu, bao giờ cháu phải được như cô tiểu thư kia kìa. Tay chỉ vào bức tranh cô gái ở trên tường. Cô đi rồi. Anh không kịp nói cho cô biết đấy không phải là cô tiểu thư. Đấy là bức tranh Cô đầy tớ. Chân cô đang bước đi mà cái khay trên tay có một cốc nước không hề nghiêng chao. Điều đó chứng tỏ cô thạo việc, ngôn ngữ ngày nay gọi là giỏi chuyên môn. Trang phục tươm tất, mái tóc còn in đường lược. Điều đó chứng tỏ cô có ý thức tự trọng và biết giữ uy tín nghề nghiệp. Một cô đầy tớ thế kỷ mười chín bên châu Âu. Không phải là cô tiểu thư.

16. Anh xe ôm một chặng đường núi

Mùa xuân. Cô phóng viên trẻ nhớ trong sách nào đó nói mùa này Tây Bắc có hoa ban. Thế là sáng sớm vừa ở Hà Nội, chiều tối cô đã đứng bên đường một thị trấn Tây Bắc. Làm việc qua loa với thị trấn xong rồi, cô tìm một chiếc xe ôm về thị xã. Gặp ngay được anh xe ôm trông chẳng giống xe ôm tí nào. Xe thong dong đi đến không có vẻ gì là muốn bắt khách. Mũ cũng không phải mũ bảo hiểm hoặc mũ cối. Một cái mũ nhựa như quả dưa, khía sọc, loại mũ ở nước ngoài người ta đội đua xe đạp. Anh xe ôm có vẻ nhiều chất khoai tây hơn khoai ta lịch sự cho cô ngồi lên xe, sửa sang lại cái mũ quả dưa rồi mới nổ máy phóng đi. Chặng đường dài gần ba chục cây số, câu đầu tiên anh hỏi là em từ đâu đến? Hà Nội anh ạ.

- Ồ không sao…

Anh xe ôm kêu lên như thể Hà Nội là cái gì đó rất khó nói, lỡ nói ra rồi thì cũng đừng ngại. Anh nói thêm, Hà Nội tốt chứ em.

Dạo đi xuất khẩu lao động ở Tiệp về, ai cũng bảo anh về Hà Nội dễ kiếm ăn, nhưng anh ôm cả cục tiền về đây. Người Việt thành công cũng nghĩ về quê mà bại cũng nghĩ về quê. Ở xứ người anh có cái xe tải chở hàng, ngày nào cũng rong ruổi trên từng cây số, có đêm đến nơi giao hàng xong lại quay xe năm trăm cây số về ngay. Cướp đường trấn lột cũng nhiều mà anh chưa hề dính. Cô bồ Tiệp nơm nớp hỏi anh có vũ khí gì mang theo mà anh không biết sợ? Mận hỏi thì đào xin thưa, anh chỉ là lính trơn, vũ khí của anh trên răng dưới súng, cái khẩu súng mọi đàn ông đều có. Thoát được cái nơi bon chen phải làm dân ngụ cư ấy, về Hà Nội lại toàn người là người không có chỗ cho cỏ mọc. Anh vái, chạy thẳng một mạch về miền rừng. Xây một cái nhà cao bốn tầng. Ba đứa con, mỗi đứa một trăm năm mươi triệu gửi ngân hang lo ăn học. Họ hàng nội ngoại mỗi người tí lộc. Vợ thì anh không đàn ông thường tình ngày thường đánh vợ ngày tám tháng ba mua bó hoa năm chục nghìn, vợ anh thì ngày tết ngày lễ anh chẳng tặng hoa, cứ tặng hoa súng với hoa đồng tiền, cười phe phé chẳng bao giờ chán chồng.

Cô phóng viên ngồi sau thầm tự nhủ ngôn ngữ của anh hơi bị nhiều từ bình dân, nhiều tiếng lóng, có những tiếng lóng khó hiểu, tổng biên tập chắc sẽ đòi chú thích hoặc gạch bỏ nhiều. Chắc sẽ không thể bê nguyên xi như thế được, cô sẽ sửa lại và cho chúng một ngôn ngữ trung tính hơn.

Anh xe ôm hỏi cô làm nghề gì, Em là giáo viên. Thế là anh lại vội vàng kêu lên:

- Ô không sao…

Như thể giáo viên là một cái nghề rất khó nói, lỡ nói ra rồi thì cũng đừng lấy thế làm ngại. Ngừng một lát anh nói thêm, giáo viên tốt chứ em.

Cô bắt đầu nhập vai. Cô nói lương giáo viên thấp lắm anh ơi. Đô thị cái gì cũng đắt đỏ. Anh xe ôm xuýt xoa khổ than em, giáo viên trên này không đến nỗi thế. Lương cơ bản cộng phụ cấp miền núi cộng tất tật đã năm trăm. Em có tiếng Anh chứ gì, thế thì nhất, về đây dạy thêm đều đều một lớp năm chục đứa, mỗi đứa bỏ rẻ năm chục một tháng. Thu nhập mỗi tháng hơn ba triệu, hơn lương giám đốc sở giáo dục. Em về đây đi, anh xin việc cho.

Anh quen biết nhiều trong ngành giáo dục. Xuất khẩu lao động về, anh xin được việc làm ở sở, chú họ anh là giám đốc. Cháu vi vu tay lái lụa đưa chú đi xuống huyện xuống xã, lên cả Hà Nội họp hành với Bộ. Bây giờ anh đi xe ôm uống bia hơi bù cho ngày ấy đi xe hơi uống bia ôm. Bao nhiêu thầy bao nhiêu chuyên viên bộ chuyên viên sở trong xe anh. Bao nhiêu ý tưởng bao nhiêu kế hoạch bao nhiêu dự án rút tiền ra bàn bạc trong xe anh. Anh vô tình biết nhiều quá. Loại biết nhiều như thế giết không được mà để cho sống nhơn nhơn cũng chẳng xong. Thế là ông chú về hưu chưa kịp nhận sổ hưu thì cũng xoẹt một cái ông phó lên làm sếp mới đá anh vào tổ chờ. Thanh niên tứ tuần như anh vào tổ chờ như ngỗng vươn cổ chờ ai bảo gì thì làm, chờ sái cổ cũng chẳng ai bảo làm gì? Anh vái. Về trông hàng tạp hóa cho cô vợ lúc nào cũng cười phe phé, vô tư và duyên dáng (gọi tắt là vô duyên, những lúc âu yến với nàng anh vẫn thường gọi tắt). Nàng bảo anh cứ ở nhà mà chơi, em nuôi. Ngồi nhà suốt ngày nhìn thiếu nữ tứ tuần, vô tư và duyên dáng còn hơn xem phim kinh dị. Kể ra mua lấy một cái xe hơi đi chở cái này cái kia thì cũng kiếm tiền được. Nhưng anh cần tiền chứ không say tiền, kiếm tiền ở nơi đất khách đủ nguồn vốn ác mộng cho cả đời rồi. Bây giờ cho anh nghỉ chơi. Nhưng không chơi ở nhà. Làm xe ôm không nhằm mục đích kiếm tiền là một cách chơi, giao du với đủ hạng người, cũng là một cách hòa nhập hoạt động xã hội. Em xem, có ông xe ôm nào chơi con xì tít hai trăm rưởi xê xê, giá bằng cả chiếc xe hơi, lại ở miền rừng thế này không?

Cô lại thầm nghĩ tòa soạn sẽ không tin được chuyện này. Lái xe hơi không nổi phải quay ra xe ôm mà vẫn còn nói phét.

Hoa ban có lẽ chỉ còn trong sách vở. Con đường lên dốc xuống đèo hai bên là những dãy núi trọc lốc trơ cả đá xám đá màu sắt gỉ. Cây to một tí trên sườn núi còn chả có, bói đâu ra hoa ban. Cây chặt hết rồi gỗ bán hết rồi. Còn vạt rừng nào thì đốt rẫy làm cái nương con con bằng bàn tay đối luôn cả vạt rừng. Mấy bắp ngô mấy bao gạo nương đổi lấy cả một sườn núi lớn cháy rụi. Đấy là miệng anh xe ôm nói chứ cô chắc chả bao giờ dám tự ý viết ra giấy.

Anh kể dạo anh làm lái xe cho sở, nghe các thầy các giáo sư các chuyên gia giáo dục bàn nhiều đề tài nghiên cứu cấp nhà nước cấp bộ, nghe nhiều quá đâm ra kích thích tư duy. Thế là một ngày đẹp trời tầm nhìn xa trên mười kilômét, anh đến đặt trên bàn ông giám đốc mới một bản đề cương.

Đề tài: Thử tìm hiểu tính cách người Việt thông qua những biểu hiện và cách xử lý khi tham gia giao thông để từ đó tìm một xu hướng cho giáo dục nhân cách và hành vi.

Chủ nhiệm: Tên ông giám đốc sở mới nhậm chức, thay ông chú anh.

Chủ biên: Tên anh.

Hội đồng thực hiện đề tài: Tên năm cán bộ sở hay dùng xe anh.

Cấp quản lý đề tài: cấp bộ, ít ra là cấp sở anh.

Em thấy đấy, chỉ cần nhìn dân mình đi trên đường đã thấy ngay tính tùy tiện và cảm tính. Thích đâu rẽ đấy thích đâu quẹo đấy, xoẹt một cái ngay trước mũi xe mình, không có một dấu hiệu nào là họ sẽ rẽ. Ngay cả xe hơi trườn từng tí chỗ đặc xe mà cũng lạng lách uốn éo, một cái xe quay ngang là cả một đoàn xe tắc lại. Cần rẽ bên phải mà vẫn không ép sát vào lề đường bên phải từ xa, cứ ngênh ngang giữa đường đến sát ngã tư mới ngoặt, chặn ngang cả bao nhiêu xe.

Nhìn một người điều khiển cái xe máy là hiểu tính cách họ. Anh chán thành phố chạy về miền rừng này có phần vì ra đường thấy những cái mặt ngồi trên xe máy cứ ngu ngu. Băm bổ lao như mất trí. Lạng lách cướp đường theo kiểu láu cá ăn người, ăn được tí nào hay tí ấy. Lanh chanh lật bật le te chèn ngang chèn dọc, nhường gì thì nhường chứ chứ nhất định không nhường đường, tránh nhau duy nhất một kiểu chơi trèo chặn đầu, lao vụt qua là nhất định phải cho người đi sau ăn nước bùn. Nhìn trên đường là biết hiếm có người sang trọng đàng hoàng. Hỏi có nước văn minh nào xe máy là phương tiện chủ lực? Đi đến gần ngã tư, xe hơi cắt ngang trước mặt, lẽ thường là phải dừng chờ xe qua hẳn. Đằng này, không. Xe máy cứ uốn một vòng méo xẹo ra sau đuôi xe hơi, nhìn thế là thấy một kiểu dân luồng lách uốn lượn không ngay thẳng. Đang đi một tà áo dài cuốn vào xe đứt cái roạt hở cả lưng hở cả cạp quần xịp cao hơn cạp quần dài. Đang đi hoảng hốt thất thần phanh đánh két, cả mấy xe sau phanh theo, có người đổ xe lông lốc, chỉ vì một cái mũ bay xuống đường. Xưa nay có áo nào mũ nào thiết kế để mà đi xe máy? Bay một cái mũ thì thôi, từ từ mà đỗ lại, có khi ngu xuẩn đường đột phản ứng đổi cái mũ lấy mạng người. Như vậy nói người ta thiếu lý tính có gì oan? Nhân nói chuyện cái mũ, em thấy có đàn ông đại trà một kiểu mũ chóp tròn bó lấy đầu, lưỡi trai dài ngoằng, mặt đã ngắn đã tròn lại càng phồng lên phính ra. Cái mũ ấy có một hiệu quả là biến tất cả mặt đàn ông sang hèn trông thế nào cũng ra mặt xe ôm. Anh là xe ôm thật nhưng anh đâu giống họ. Cái mũ này thửa từ bên kia để những khi thư giãn đi xe đạp, bây giờ đội lên là khác hẳn đội nồi cơm điện đội mũ cối đội mũ…xe ôm. Xe ôm cũng có đẳng cấp, cũng năm bảy loại xe ôm. Chẳng cần nói cũng biết số phận cái đề tài nghiên cứu cấp bộ của anh ra sao rồi. Ông giám đốc này ngày trước là phó của chú anh, muốn lật ông chú từ lâu không được, nay ông chú về hưu bèn quay ra xử lý anh. Vậy là cả sở ồn ào chuyện thằng lái xe hoang tưởng chủ biên đề tài cấp bộ. Lão đá anh sang tổ chờ, có thời gian mà đi hội thảo đi tìm giải pháp với bác sĩ tâm thần. Cả sở xôn xao nghi nghi hoặc hoặc. Có người bảo các giáo sư cả đời nghiên cứu không nghĩ ra nổi cái đề tài như của anh nên ghen ghét đố kỵ. Người lại bảo anh bị vô hiệu hóa vì biết quá nhiều uẩn khúc nguồn cơn thuộc loại lưu hành nội bộ. Chỉ có thiếu nữ tứ tuần vô tư và duyên dáng của anh vẫn cười phe phé. Nàng biết anh chỉ có trên răng dưới súng. Nàng biết anh không tâm thần, cũng không hề có ý định phanh phui một bí mật nào. Chỉ nàng biết là đủ.

Thỉnh thoảng từ trên cao thả xuống ngang đường một dải sương mỏng. Tan ngay. Như khói thuốc. Lâu lâu mới có một cái xe vượt qua hoặc đi ngược lại. Chiều bàng bạc. Vẫn núi với núi trơ sườn đá lạnh. Chẳng thấy hoa ban đâu. Một cái xe Minxkơ từ đằng sau lanh chanh vượt lên lật bật lao xuống dốc. Đằng sau chở hai bà Mông lịch bịch hai cái gùi đập vào hông xe. Anh xe ôm bỏ một tay chỉ cái xe đang lao xuống phía dưới. Đường đèo dốc lấy được tiền người ta là đi như không biết chết. Kẹp chả hai người như thế còn là ít, có đứa kẹp ba mà cứ lao phăm phăm. Bọn ấy chán cơm thèm đất thích ăn chuối xanh. Đang cười toé loe vụt một cái lên bàn thờ ngửi hương trầm buôn hoa quả như không.

Nói vậy. Nhưng có lần anh đã phải kẹp chả hai nhân mạng. Ba chứ không phải hai. Cũng chiều chiều như thế này. Một cô đau đẻ đứng mãi bên đường không vẫy được ô tô. Xe máy cũng chẳng có. Vớ được cái xe ôm xịn của anh, cả bà mẹ lẫn cô con gái rối rít leo lên. Cô chửa ngồi giữa bà mẹ ngồi sau. Cô chửa ngồi một bên bà mẹ ngồi hai bên. Anh bảo bà mẹ ép vừa vừa thôi, bà chịu ngồi chật một tí, ép mãi cháu nó phọt ra vượt mức trước thời hạn giữa đường. Anh người đàng hoàng không kẹp chả bao giờ. Nhưng ở đâu cũng phải theo đất lề quê thói. Ở cái nơi không ai đàng hoàng thì anh không thể đàng hoàng một mình được.

Lần kẹp chả thứ hai mới năm ngoái. Một con mẹ phóng xe vèo vèo qua tạt vào mặt mình một luồng ubê Thái. Anh nhạy với mùi ubê vì ngày trước lái xe chở mấy mẹ toàn dùng ubê đểu. Đang lẩm bẩm chửi con ubê Thái thèm ăn chuối xanh thì bên đường hai ông cảnh sát thường phục lao ra bắt chở cả hai ông đuổi theo con kia. Con mẹ đúng là anh hùng xa lộ, lên đèo xuống dốc nhiều lúc làm anh chóng cả mặt. Anh đã cầu Chúa cầu Phật cầu cả Đức Ala, có ai cầu hết, phen này con không chỉ làm chết mình con, còn làm chết cả hai ông đang thi hành công vụ. Bỗng rầm một cái, không phải anh chết mà con kia đâm sầm vào vách đá. Cái xe tan tành. Con ấy lăn mấy vòng rồi đứng dậy như một tay đua xe tốc độ cao chuyên nghiệp. Hai ông cảnh sát nhảy xuống, một ông thành thạo bật cốp lôi ra cái bọc ma túy, một ông đòi xích tay nò. Nó kéo khóa quần thò tay vào trong như lần tìm bọc tiền, lần mãi lần mãi trong ấy mà chẳng moi được gì. Lại còn đong đưa cười nói như không bảo hai anh vào trong bụi kia em có chuyện riêng muốn nói. Hai ông đờ người đưa mắt nhìn anh, thế là con kia nói luôn em mời cả anh nữa vào luôn một thể. Hai ông thường phục lúc ấy mới tỉnh ra quát lên đòi xử lý nó ngay tại chỗ khỏi đi xa lôi thôi. Lại còn rút súng ra. Thế là con ma túy sụp xuống vừa lạy vừa khóc em còn mẹ già con dại. Vừa khóc vừa quay sang bảo anh cũng quỳ xuống mà lạy hai ông thường phục nữa, chúng mình sẽ cùng chết ở đây mất. Đường vắng thế này, các ông ấy thủ tiêu em, thủ tiêu cả anh luôn rồi lấy cái bọc. Lạy sống các ông ấy đi anh.

Hai ông thường phục phì cười. Bắt cả con ấy lên ngồi xe anh. Kỷ lục xe ôm thế giới đáng đưa vào ghinét. Kẹp chả ba người. Cộng một cái bọc.

Ngay sau lưng anh là một ông thường phục. Con ma túy ngồi giữa. Ông thường phục kia ngồi sau cùng. Đi được một lát thì anh cảm thấy con kia đang thò tay sờ nắn cái ông ngồi sau lưng anh. Hai mươi cây số về thị xã dài vô tận. Đầu óc anh cứ ám ảnh phỏng đoán tay nó có đủ dài để với lên sờ nắn vào cái chỗ bất khả kháng của mình không ? Còn cái ông ngồi sau cùng, hai tay ông ấy đang để vào đâu ?

Thâm niên làm xế hơi bị dài, anh nghiệm thấy lái xe thằng cha nào cũng đào hoa bẻm mép. Lái tàu lái lợn lái xe, ca ba lái ấy đừng nghe lái nào. Cũng nghiệm thấy nữa, lái xe thằng nào lắm vợ đời chẳng ra gì. Một thằng đi đâu có vợ đó, vợ nào cũng đẻ, chẳng vợ nào biết vợ nào, chẳng con nào biết con nào, tự nhiên bốn chín tuổi chui đầu vào gầm xe, đang sửa thì xe trôi ngược xuống đầu bẹp như cái bánh đa, chết mà chẳng thấy vợ nào với con nào. Một thằng đã hai vợ còn chài thêm con Ôsin của xếp làm vợ ba, hôm rước dâu hai mụ vợ kia đưa con đến, mấy mẹ con trèo lên ngồi lên nóc cái xe con kết hoa, thế là dâu rể tức mình dắt tay nhau đi bộ. Lão ấy bây giờ có ba thằng con tuổi từ mười sáu đến hai mươi đều dính hút hít, ba thằng mét tám nằm dài như ba cái mộ thuyền giữa nhà. Một thằng nữa gặp phải con vợ nào cũng đẻ, bây giờ thân tàn ma dại nhà rách vách nát, mười mấy đứa con chẳng đứa nào học xong phổ thông.

Cô phóng viên phỏng đoán anh xe ôm sắp sửa nói về gia đình yên ấm của mình. Y như rằng. Một đứa con gái đã vào đại học sư phạm. Thiếu nữ bốn mươi vô tư duyên dáng đã phải về Hà Nội mua một căn hộ ở để theo dõi con. Thời buổi này con cái thả lỏng ra là vũ trường thuốc lắc sinh nhật hút hít. Hai thằng con trai nhờ giời học giỏi, nhưng anh vẫn quản chặt mốt đầu óc quần áo giày dép. Tiền nong chi tiêu phải giải thích được mục đích nguồn gốc lý do. Bất chợt anh xe ôm cho xe đi chậm lại. Phía trước một cái xe Minxkơ dựng bên đường. Một người nằm thẳng cẳng bên cạnh. Hai bà Mông ngồi bên một gốc cây. Đến gần thì hóa ra ông xe ôm nằm ngủ li bì nồng nặc mùi rượu. Nó say quá rồi, đến đây không đi được nữa à, cho nó ngủ, hết rượu là dậy đi thôi. Chờ mãi được không, sắp tối rồi, không ngồi thêu được nữa đâu ? Đúng là hai bà đang thản nhiên giở đồ ra thêu những tấm thổ cẩm bán cho Tây. Có cái đèn pin Trung Quốc mà. Một cái đèn pin chả thêu được. Thì có hai cái đèn pin Trung Quốc mà.

Anh xe ôm lại đưa cô phóng viên đi. Cô đã bảo anh cho hai bà kia đi cùng, kẹp chả cũng được, anh lại lập kỷ lục một lần nữa. Hai bà lắc đầu quầy quậy, mình đi thì ai trông xe cho nó à, nó lấy được của mình hai chục thì nó mất cái xe à. Về đến thị xã. Cô phóng viên thầm tính hóa ra gần ba chục cây số với anh xe ơm chuyện trò thì nhiều mà chẳng dùng được vào bài báo nào. Một kiểu người phú quý giật lùi, đang ở Tây thì về ta, ở Hà Nội không được thì lui về miền rừng, từ lái xe hơi phải xuống lái xe ôm, từ ngành giáo dục phải ra thất nghiệp. Liệu thực sự có kiểu người như thế không nhỉ ? Chính anh ta cũng bảo đừng tin mồm các loại lại. Lại còn mời cô có thời gian đến nhà anh chơi, đến đấy hỏi thì cả phố biết anh, cứ hỏi anh lái xe làm đề tài nghiên cứu cấp bộ là người ta chỉ ngay.

Chả biết cái phố đấy có số nhà ấy thật hay không ?

Cô xuống xe, đưa tiền trả anh. Tiện mồm than một câu Tây Bắc gì mà chẳng thấy hoa ban.

- Ô không sao…

Anh xe ôm kêu lên như thể cô vừa lỡ lời. Rồi anh hạ giọng an ủi, muốn có hoa ban thì sẽ có hoa ban chứ sao.

17. Báo

Sao chúng mình không cùng nhau ra một tờ báo nhỉ. Một câu buông bất chợt vào giữa hội. Rộn ràng hẳn. Hội ăn nhậu chị em, nhân sự gồm mấy chị và một em. Mấy chị đều ăn nên làm ra, buôn bán từ bất động sản cho đến đánh hàng xuyên quốc gia, mỗi người mấy nhà nội thành kèm mấy miếng đất ngoại thành ngoại tỉnh. Một em trai chưa đến tuổi tam thập nhi lập, thuộc diện sống bằng thừa kế, cha mẹ ki cóp cho cọp con xơi, lên đời xe máy từ uyn đến a còng, lên đời xe hơi từ Tô sang Pho sang Métxìđẹt. Thanh niên sành điệu từ đầu đến chân toàn hàng hiệu, phụ tùng trên người ước tính cả chục cây vàng, chân đi giày da đen lại mang tất trắng. Lấp ló cổ chân trắng phớ như chân sản phụ.

Khoan vội nói chuyện chị em xuất thần nổi hứng rủ nhau đi làm báo. Báo chí là chủ đề dềnh dàng trong toàn bộ trước tác này. Xin tuần tự bắt đầu từ chuyện họ là hội ăn nhậu. Ăn cho đến không còn gì mà không ăn nữa. Đám nouveaux riche nhà giàu mới phất ban đầu gắng gượng ăn Âu, gắng mãi chuyển sang ăn Á, cố ăn Ấn dần qua Nhật bật về Tàu, cuối cùng cáo chết quay đầu về nơi đặc sản đồng quê An nam. Miến ngan, bún cua, bún đậu mắm tôm thực sự khoái khẩu. Người châu Á ăn sạch những con hai chân, bốn chân, nhiều chân kềnh càng như cua đến không chân như sâu rắn, các loại bọ xít cào cào chẩu chấu biết bay cho đến chuột rết không biết bay. Xơi hết.

Từ thực phẩm xác thân sang thực phẩm làm hồn. Xơi đến báo cả chị lẫn em đều thực sự hào hứng. Em trai duy nhất trong nhóm bảo em quen một chị nhà văn đang sáng chói văn đàn, chị này đứng sau rất nhiều tờ báo. Bốc điện thoại gọi ngay. Chi nhà văn đủng đỉnh đi đến. Cằn nhằn buổi chiều đang ngồi viết tiểu thuyết, đang cho nhân vật chửi thằng cò đất thì em gọi. Sà ngay xuống bên nồi nước dùng bún ốc. Tờ báo coi như hoài thai bên nồi nước dùng nghi ngút mùi gừng mùi sả sực nức.

Chị nhà văn bảo chị thường trực có thái độ ngần ngại trước báo chí. Phản ứng đầu tiên của chị là can thằng em đứng đâm đầu làm báo. Bên phương Tây người ta bảo muốn giết ai thì xui người đó bỏ tiền ra làm báo. Mỗi năm có hàng trăm tờ báo chết yểu cùng lúc hàng trăm tờ báo mới mở ra thiêu thân tự lao mình vào lửa. Bên ta báo phát hành nhiều nống số lượng lên nhiều hơn nữa, báo phát hành ít thì xít ra nhiều. Để xin được quảng cáo. Phát hành được một vài ngàn bản cũng vẫn ra báo, thu nhập nhân viên mỗi tháng trăm ngàn cũng còn hơn không, lừa được thằng quảng cáo nào thì lửa lấy tiền nuôi nhau. Nhưng mấy chị một em hăng máu lên rồi, sẵn sàng mất cả một cái nhà để chơi báo. Chơi. Ôkê, thì chơi.

Tài chính là chuyện hàng đầu coi như đã yên tâm. Mấy chị một em ai cũng có thể lo được mỗi kì nguyệt san mấy trang quảng cáo. Công ty của chính mình, của cha mẹ anh chị em mình. Các ngân hàng xí nghiệp của người thân thiết hoặc của đối tác. Đều đều mỗi tháng mươi cái quáng cáo là đủ tiền in báo. Nhưng nói chuyện sẵn sàng bán nhà chỉ là để yên tâm mà chơi xông vào trưởng văn trận báo thì phải có quyết tâm làm ăn có lãi. Lãi không chỉ vì mình hám tiền, lãi vì báo mình bán được, bán được tức là có người đọc, có người đọc thì mới có động cơ có cảm hứng để tiếp tục. Ai đủ can đảm đứng hét to mãi vào một bãi trống, không tiếng vọng?

Tính đến đây tức là phải lo việc phát hành. Chị nhà văn đôn đáo dẫn mấy chị một em đi gặp trùm phát hành. Một nhà báo quyền thế, trong tay có tập đoàn cả đường dây phát hành trong nam ngoài bắc. Ông từng từ chối chức tổng biên tập một tờ báo, ông chỉ thích đứng đằng sau tất cả mà điều khiển tất cả. Ôkê, ông bảo êkíp làm báo này khiến tôi tin tưởng.

Báo ra đời bên một nồi nước ốc. Sau này chị nhà văn bảo đấy là tín hiệu buộc ta phải cưỡng lại, báo chí quyết không được quyền nhạt. Trong văn chương báo chí, trăm thứ tội đều tha thứ được, hãnh tiến quê mùa dốt nát, trắng trợn trâng tráo đểu giả, uỷ mị cải lương lạc thời đều tha thứ được. Nhạt thì không. Nhạt nhẽo bị kết tội đóng đinh câu rút vĩnh viễn, ném đá triền miên, thả bè trôi sông đời đời. Chị nhà văn bảo nội dung sẽ còn phải bàn nhiều, sinh ra con thì trước tiên hãy đặt tên cho con đã. Đừng đặt những cái tên kép, tam tứ ngũ ngôn, không ấn tượng. Cứ trần một chữ mà choáng. Mới. Tức là không cũ không quá đát không lạc hậu. Trẻ. Tức là không già không nhăn nheo không thủ cựu, nhưng cái tên này bị nhiều nơi xài quá rồi sống. Tức là không chết không ươn không thối. Chơi. Tức là không tất bật bươn chải bần tiện vương vấn sự đời. Chơi. Là phong lưu là tiêu xài là nghệ thuật thưởng thức là cái đích của mọi cái đích ở kiếp người. Chơi.

Chơi được chọn.

Tạp chí Chơi. Chị nhà văn cung kính mời đến một nhà thơ lão luyện trong làng báo. Ông về hưu đã lâu, chẳng thiếu tiền, ông chỉ cần được làm báo cho đỡ nhớ nghề, cho có cảm giác không bị gạt ra bên lề đời sống. Từ lão tướng cầm chòm này mà ra một êkíp làm báo thành thục. Toàn là những cây bút viết chuyên mục, nhuận bút bảy chữ số. Họ bắt đầu lập ra đề án. Chơi là tạp chí văn hóa văn nghệ lối sống. Lần đầu tiên xứ ta có một tạp chí toàn diện theo kiểu Pari Mát hoặc Niu Oóckờ và hơn thế nữa. Mọi vấn đề đều có ở đó, từ văn hóa văn nghệ cho đến lịch sử đến khoa học và kinh tế thế giới, tử xu thế thời đại cho đến lối sống, cái ăn mặc cái ở cái làm cái giải trí cổ kim đông tây, tức là tất cả những gì tạo nên con người và xã hội, không có một giới hạn nào. Chỉ trừ chính trị nhà nước và tôn giáo. Báo chí như thế là bổ ích và an toàn. Các mảng nội dung được phân công ngay. Nhà phê bình A giữ mảng Văn học, chém cho đẹp vào, văn chương chữ nghĩa đang trên đà biến thành câu lạc bộ phường xã. Nhà báo B giữ phần Truyền hình Điện ảnh. Không, lâu nay tôi vẫn thường làm các mục trả lời bạn đọc, trả lời quê quê tếu tếu. Thì quê quê tếu tếu mới đúng là truyền hình điện ảnh, B giữ mảng ấy là phải rồi. Tiến sĩ C, thạc sĩ D, cử nhân E lo phần Khoa học và Kinh tế thế giới. Dịch giả G làm chuyên mục Chữ S to tướng trên hành tinh nhỏ bé. Một tay chơi nức tiếng bạn của nhà thơ thì cho giữ mục Chơi, chưa hề viết bao bao giờ thì bây giờ viết, chơi được thì viết được. Chơi rụng rời thì viết rơi rụng.

Họ muốn mời thêm những cây bút thời thượng như Lâm Thị Hoan Hỉ hay Hai Cắc Cớ viết chuyên mục nhưng nhà thơ trưởng lão bác ngay. Ông ghét các cây bút nổi tiếng, họ cũ mòn rất nhanh. Ta đây còn nổi tiếng gấp vạn lần. Không cần. Người chưa viết bao giờ như tay chơi kia làm sao cho hắn viết được thì ra ngay cái lạ. Sướng hơn.

Mấy chị một em lo phần trị sự phát hành. Mấy chị chạy quảng cáo tổ chức phát hành, thằng em làm chủ nhiệm báo. Mấy chị một em lâu nay đầu tư vào khách sạn nhà hàng, khi nào muốn làm giàu văn hóa thì nhập phim Mỹ, phim Trương Nghệ Mưu, Trần Khải Ca, khi nào muốn gia ân cho phim Việt Nam thì mua quyền phát hành bộ phim chiếu một ngày rồi đứt. Bây giờ đang rục rịch ra báo thì có ngay một ông bạn tài phiệt đầu tư cho bộ phim nội hóa mang tên Của lạ mời cả bộ sậu đến họp báo. Ông tài phiệt cứ tưởng cái phong bì cho nhà báo là to, ông đi xa hơn dạy các nhà báo cách viết sao cho ngọt cho khán giả kéo đến chiếu cố phim nội. Ôi giời dạy khỉ đu cây. Cuộc họp báo đầu tiên của cả bộ sậu kết thúc bằng một liều thuốc ngủ tại cái rạp mênh mông mang tên Thung sâu vắng lặng.

Nhân sự xem thế đã dần dần hình thành. Nhà thơ trưởng lão và chị nhà văn gọi đến một nhà báo trẻ làm thư kí tòa soạn thường trực bên cạnh chú em chủ nhiệm báo. Thư kí tòa soạn như một thứ cửu vạn cho cả tổng biên tập trên và ban biên tập dưới. Phải có sức mạnh cơ bắp. Chị nhà văn giới thiệu dăm ba ứng cử viên, người nào chị cũng chú thích là thanh niên to cao, đến mức trưởng lão phải vặn lại cô chọn thư kí tòa soạn hay cô đi mua thịt. Cuối cùng thư kí tòa soạn được chọn cao to đen tươi, cao mét tám nặng bảy mươi sáu cân. Chàng chọn khoa báo chí vì báo chí đang thịnh, nghe đâu là quyền lực thứ tư, đất nước có gần sáu trăm tờ báo viết kiểu gì cũng chẳng lo không xin được việc. Qua cầu qua phà đến cơ sở chìa thẻ nhà báo là khối kẻ hãi hùng.

Một đồng nghiệp xui chàng chuyển sang viết kinh tế, xuân hạ thu đông tứ kì các nhà máy xí nghiệp công ty doanh nhân tự ý cống nộp, coi như đóng thuế báo chí để cho yên thân. Nhà báo không cần thiên tài vào nghề dăm năm đã có quyền hóa phép ra đất xây nhà. Dịp Tết lại các doanh nhân vây ra cái quảng cáo, mấy chóp bu làm báo bội thu, còn lại cái móng tay đến nhà báo cũng đủ xơi tạm, đến ông nhà văn cộng tác còn lại hạt mảy hạt tấm lót dạ. Chàng chí khí máu mê văn nghệ, trót dại chưa nghiên cứu kinh tế như người bị bắt nạt trót dại chưa học võ, chàng vững vàng kiên định với văn nghệ, chàng bèn chuyển sang đầu quân cho báo này.

Ngày đầu đến văn phòng, chàng thư kí chìa ngay ra một bài báo cho mục Du lịch, bài báo giải thích vẻ lừ đừ như chuột phải thuốc của chàng. Chuyến đi lên miền núi Thái Nguyên, gần một giờ chiều mới đến uỷ ban huyện. Một ông cán bộ văn phòng xin lỗi đoàn lên đột ngột không kịp chuẩn bị cơm nước: mời đoàn ra quán dùng tạm. Cơm dọn ra chàng ăn một bát thấy hai thái dương buôn buốt nghẹn ngào buồn nôn. Chàng chống đũa nhìn mâm cơm đắm đuối. Lại còn hỏi xin quả ớt may ra xơi thêm được bát nữa. Chủ quán bảo vùng này không trồng ớt cũng không nhập ớt nơi khác về. Cơm nước xong đoàn lên xe đi tiếp vào bản. Mấy nhà báo đi cùng kêu ngột ngạt nóng bức lột hết xống áo ra chỉ còn may ô. Lái xe thì kêu buồn ngủ không cưỡng nổi, cố chạy thêm hai chục cây số rồi rúc xe vào dưới bóng cây gục xuống lịm đi. Sau buổi chiều tất cả đều váng vất nghẹn ngào, buổi tối về đến thành phố, kể chuyện ăn trưa ở vùng nọ, dân địa phương ai cũng tròn mắt. Dám ăn cơm ở đó cơ à? Chúng tôi người ở đây mà đi công tác về đấy cũng phải mang thức ăn theo, có chết đói cũng không dám ăn cơm hàng cháo chợ. Một ông cán bộ thành phố tổ chức cưới vợ cho con ở đấy, mời quan khách trên tỉnh về phải mời cả công an đứng vòng trong vòng ngoài các bàn ăn. Dân vùng ấy có kẻ bỏ bùa, tán bột từ lõi cây, và nhớt sâu, phơi sương hạ thổ mấy lần, mỗi năm bắt lấy một nhân mạng lớ ngớ đi lạc vào vùng. Nhân mạng ấy sẽ làm ma nhà họ, trông nhà, trông nương rẫy cho họ, bảo toàn sinh mạng cho họ không bị người hành giời vật. Bùa của họ ăn vào có người ba ngày chết ngay. Không chết ngay thì thành kén trong bụng một tháng sau mới chết. Có ớt ăn vào thì giải độc bùa ấy nhưng cả vùng đó bói không ra một quả ớt.

Mọi triệu chứng thông tin trùng khớp. Chàng thư kí tòa soạn muốn đưa bài vào mục Giữa đường thấy chuyện. Chàng chất vấn chính quyền huyện xã, nếu không có thì phải chính thức xua tan những lời đồn đại về bùa, ngải, nếu có thì phải cho biết họ đã có biện pháp xử lí ra sao.

Chàng thư kí không thuộc diện chết sau ba ngày. Như vậy chàng mất thêm một tháng phấp phỏng chờ bùa độc làm kén trong người. Một tháng chàng lừ đừ ngồi trong văn phòng đúng triệu chứng say thuốc. Văn phòng là nhà của chàng chủ nhiệm báo, một phòng xịn trong khách sạn của gia đình. Điện thoại kéo vào văn phòng không hiểu sao toàn người gọi đến nói chán chê mới biết nhầm máy. Chàng thư kí tòa soạn trực cái điện thoại ấy. Reng reng reng. A lô anh Tèo đấy à? Thư kí xẵng giọng: Tèo thua đề bán nhà này cho tôi rồi. Chết, thua nhiều không anh. Tám trăm triệu. Anh có biết anh Tèo chuyển đi đâu không. Trốn rồi. Thằng Tí nhà anh ấy đi đâu. Cũng trốn hết rồi, ở lại có chết cả lũ. Dập máy.

Tạp chí có đủ bộ sậu từ chủ nhiệm sang tổng biên tập đến thư kí tòa soạn. Đó là nhân sự thực tế, nhưng muốn xuất bản được phải đi tìm một cơ quan chủ quản, phải là phụ trương cuối tháng của một tờ báo có giấy phép. Phụ trương báo Người đô thị còn đang bỏ trống. Đúng ra là nó đã từng do một ông đầu nậu làm theo kiểu chơi thử, làm được một năm thì hết hơi sập tiệm. Sau đó một bà nhà văn cấp quận lao vào. Thiếu ảnh bà xông vào các cuộc họp, gí máy tự động vào mặt các quan chức văn nghệ mà chụp. Thiếu truyện bà in truyện ngắn của bà. Thiếu thơ bà in thơ của bà. Trang âm nhạc bà thầu ca khúc của bà luôn. Còn trống mấy trang nữa bà in kịch bán phim tài liệu của bà lấp đầy chỗ trống. Báo Tết tổng biên tập còn không dám cho đăng ảnh của mình, sợ mang tiếng hâm hoắng, thế vào bà in ảnh bà to như lãnh tụ cùng lời chúc mừng năm mới. Trình bày bà làm lấy nốt. Tờ báo như tập san độc quyền của các ngành thuỷ lợi thuỷ nông đường sông đường mía. Cũng một năm thì thở hắt ra.

Báo như thế là đã có dớp. Không hết hơi thì cũng dẹp tiệm. Cái chính là nó đã mất tên đã chết trong lòng độc giả từ lâu, không nên chơi trò xác ướp trở lại. Mọi người quay sang báo Ngày đẹp. Phụ trương Chơi của báo Ngày đẹp, nghe ngon tai. Nhưng Ngày đẹp lâu nay chỉ in được 1.000 bản vừa bán vừa cho, chủ thầu trước thua lỗ bỏ trốn sang Đông Âu mang theo nợ nần truyền kiếp. Tai tiếng ấy có đáng cho bộ sậu những nhà báo hàng đầu như ta ghề vai vào đi tỉếp chặng đường đứt gánh? Rốt cục toàn những người cấp tiến cởi mở với nhau, ngại ngần dẹp sang bên, ta chọn báo Ngày đẹp. Toàn bộ Ngày đẹp do một ông phó tổng tung hoành tổng biên tập và tòa soạn không ai biết làm báo, chẳng qua cơ quan chủ quản bổ nhiệm thì phải làm. Ông phó tổng có thực quyền. Ông sốt sắng. Ông động viên ông nhiệt tình hợp tác cho tạp chí Chơi về làm dưới vòm ông.

Bộ sậu Chơi được mời đến nhà ông tổng biên tập Ngày đẹp. Ăn lươn nướng ống bương kiểu Nghệ An. Lươn nướng chui hết ra khỏi ống bương thì ông tổng mới oang oang nói như nói vào nơi không người rằng phó tổng Ngày đẹp đã qua mặt ông, lâu nay ông vẫn xử sự theo kiểu nhà có con gái bị trêu ghẹo là để yên xem sao. Người ta khinh ông không biết làm báo ông cũng để yên xem sao. Người ta định ra một tờ báo mới không báo cáo ông cũng để yên xem sao. Bọ cứ để yên xem các chú còn kéo con gái bọ đi đến đâu nữa.

Bậc trưởng lão nghề báo và bộ sậu Chơi đã xơi hết lươn. Ra về mặt thì yên mà trong lòng lươn quằn quại. Một cô nhà báo ãngti ghen ghét với bộ sậu ở lại kích ông tổng. Chú dẹp bọn này là phải. Chúng nó đã tai tiếng với trên với dưới từ lâu. Chúng nó có tài phiệt đứng sau, cậy trường lực, chúng nó gây hấn nội dung, ba bữa người ta dẹp. Nếu không dẹp được âm binh nổi loạn, Chơi là báo non tuổi hơn Ngày đẹp báo mẹ thì cũng phiền chú. Dẹp.

Thời hạn án treo một tháng chưa hết, chàng thư kí Chơi ngày ngày ngồi ôm bàn trực điện thoại. Chờ bùa ngải làm kén. Chờ chết làm ma cho một miền rừng. Ngày ngày ra vào phấp phỏng. Bứt rứt. Tức tối. Ngồi chờ mãi như thế ai mà chịu nổi, chàng lừ lừ lên đường ra quần đảo đông bắc viết thêm bài du kí. Một tay xe ôm chở chàng đi trên con đường xuyên đảo. Thao tác kiểu gai hướng dẫn viên du lịch anh xe ôm chở thư kí vào làng, chỉ hai cái giếng cổ dưới chân núi. Đúng lúc một đám con gái đang tắm tiên dưới suối thấy động chạy toé bốn phương tám hướng. Cứ nồng nỗng thế mà chạy, hai bàn tay úp mặt chứ không che hai điểm trên một điểm dưới. Họ cho rằng con người chỗ ấy ai cũng như ai, chỉ có cái mặt lộ ra mới phải ngượng. Tay xe ôm bảo đấy là giếng Long Nhãn mắt rồng, có từ ngày xửa ngày xưa. Con gái làng này chỉ ăn nước giếng ấy mà đẹp nổi tiếng, đẹp nhất quần đảo. Từ ngày có đường ống nước, nước máy vào tận nhà, người ta ngứa tay thế nào lấp giếng đi. Thế là hai chục năm qua làng thành trại cá sấu, con gái làng mắt lồi răng vổ. Cả làng sợ quá phải khơi lại giếng, nước càng trong leo lẻo mà chẳng ai dám lấy về dùng. Thư kí thử phản biện, cậu nói thế nào ấy chứ. Thật mà, em thề, vợ em cũng người xã này. Vợ cậu làm sao? Vợ em cũng vổ. Vổ cũng có duyên đấy. Anh nói thế nào, em tưởng răng khểnh mới có duyên chứ?

Đi cơ sở, chàng chỉ thích lân la với những nhân vật như thế. Chán người, chàng chỉ thích viết về thiên nhiên du lịch sinh thái lịch sử. Theo đường công tác chính thức, phải chìa thẻ nhà báo, lòng cứ tê tê vì đọc được ý nghĩ trong đầu người địa phương: nhà báo à, chắc lại đến xin quảng cáo hoặc moi móc nã tiền; nhà văn à, vừa mới có mấy ông nhà văn chả thấy nổi tiếng bao giở đến bình văn bình thơ xin phong bì nặng.

Chàng thư kí về lại văn phòng. Lại điện thoại nhầm số. Gọi đến cho người ta mà lại quát hỏi a lô ai đấy. Thư kí lạnh tanh: Đội tra tấn xét hỏi hình sự số Năm đây. Một lát lại reng reng a lô chị Cậy đấy à. Thư kí: Chị Cậy chết rồi. Ôi, em vừa gặp chị ấy sáng nay mà. Chết lúc chiều rồi. Em đang chờ chị ấy mang hàng đến, khách đang chờ. Thế thì xuống âm phủ mà chờ.

Mấy người ngồi quanh ai cũng lắc đầu. Điện thoại bưu chính viễn thông độc quyền thế đấy. Thư kí tòa soạn nói năng thế đấy. Trông vẫn chưa ra một tòa soạn báo.

Cuối cùng xin được giấy phép ở báo Tiếng vọng. Cái tên hơi hoài cổ. Bù lại báo con tên Chơi nghe rất hậu hiện đại, rất mốt.

Thư kí lao vào làm ngày làm đêm. Dựng trang với họa sĩ trình bày. Gào thét các ban bệ nộp bài. Nhà phê bình bỏ đi kinh doanh công ty nước ngoài vứt mảng Văn học lại cho một nhà thơ trẻ đang thất nghiệp. Thơ chàng chết yểu năm chàng hai mươi tuổi. Uất ức Làng văn không xếp chàng vào chiếu nào. Căm hờn. Chàng chủ trương trang văn học chỉ có tiểu khí xỏ xiên đánh đấm tất cả những kẻ thành đạt. Chàng kí đủ mọi bút danh nấp trong bụi rậm mà vãi đạn ra. Làm sao cho báo mình số nào cánh văn nghệ sĩ cũng phải thấp thỏm liếc qua một cái, xem họ có bị lên thớt hay không. Chỉ có chàng nộp bài hăng hái sớm nhất. Các trang khác thì thư kí hò như hò đò, vò đầu bứt tai như ngứa gầu ngứa chấy. Chàng đề nghị chủ nhiệm trói buộc các trưởng trang bằng cách kí hợp đồng trả thù lao để họ không biến được. Chị nhà văn thấy bộ sậu bắt đầu khởi động được chị bèn lẳng lặng rút về viết tiếp tiểu thuyết, không biết thằng cò bất động sản trong bản thảo của chị còn lươn lẹo những mánh lới gì nữa. Ai cũng bảo vui thì làm báo thôi chứ không muốn nhận tiền ràng buộc. Không ràng buộc. Vậy thì lấy ai nộp bài bây giờ? Ông trưởng lão bảo chính vì thế ông không thích mời các cây bút nổi danh hoặc nhà văn nhà thơ. Ông chỉ thích nhà báo thuần tuý. Họ không có sự nghiệp nào khác ngoài làm báo, họ sẽ không tạt ngang tạt ngửa khơi khơi amatơ, họ chỉ duy nhất tâm niệm làm báo mà thôi.

Đang nước sôi lửa bỏng thì được tiếp hai ông nhà thơ. Ông đi xe hơi của con trai đến, đũng quần ướt đẫm khai mù, răng lợi xiên xẹo mắt đầy lá hành nhánh tỏi. Ông bảo chưa bao giờ ông sáng tác sung sức như bây giờ. Ông đưa thư kí một chùm mười bài thơ bảo đăng cho nhà thơ lớn. Ông thơ thứ hai không danh không tiếng, một đời ngơ ngẩn mất hồn vì thơ. Nhà ông xập xệ bão sập, ông chui vào lôi được cái tập bản thảo ra bỏ đi luôn. Đến nhà bạn ngồi làm thơ. Vợ con ông nhếch nhác bồng bế nhau về nhà ngoại ở nhờ mấy năm coi như không có ông. Sau này vợ buôn bán giàu phổng lên. Thằng con ba mươi tuổi thì có hẳn công ty riêng. Ông thơ mò về xin tiền vợ in tuyển tập thơ. Bà vợ bảo là căm thơ. Ông xin tiền con trai. Chàng doanh nhân bảo bố muốn gì con cũng chiều nhưng in thơ thì không. Con hận thơ. Thơ của bố suýt nữa làm mẹ con con đi ăn mày. Thế mà ông vẫn in được tập thơ, con không cho tiền thì lấy trộm tiền của con, mỗi tập tiền rút ruột vài tờ 100 nghìn, con trai nghi ngờ đuổi việc mấy đời thủ quỹ. Thế mà còn kể lại cho tòa soạn nghe. Thế mà cứ ra vẻ quân sư tha thiết khuyên tạp chí Chơi mở trang thơ, in thơ của ông mở hàng. Việt Nam là đất nước thơ ca, báo chí không in thơ là giết đi một lượng lớn độc giả tiềm tàng.

Điện thoại gọi đến reng reng reng. Chả biết người ta có nhầm không mà thư kí nhấc ống nghe lên nói ngay, không, không nhận thơ đâu, thơ ca thời này bốc mùi lắm. Dập máy luôn.

Báo ra. Cuốn tạp chí cầm nặng tay cũng sặc sỡ bìa người mẫu trong nước và nước ngoài. Mấy đêm liền thư kí cùng trưởng lão làm ngày làm đêm, hai ba giờ sáng lăn ra ngủ trên bàn làm việc dưới nền nhà. Báo đưa phát hành vào các sạp báo, những sạp nhỏ chỉ xin nhận ba cuốn bán thử, hết sẽ lấy nữa, nhỡ bán không được tối lại khiêng về nặng gãy lưng em. Thư kí qua các sạp báo đánh mắt liếc vào sản phẩm của mình nằm tênh hênh thiếu nữ ngủ ngày theo kiểu thiếu nữ vô hồn, vô tư và hồn nhiên. Cẩn thận liếc thêm một cái xem sạp báo có dán áp phích quảng cáo Chơi hay không.

Về văn phòng vừa lúc có chuông điện thoại. Thư kí vui vẻ cầm ống nghe đúng bài bản: Tòa soạn báo Chơi xin nghe. Đầu tiên bên kia xối xả một tràng. Báo cái đầu bờ bố mày đây này. Chúng mày bảo chị Cậy chết làm suốt một buổi chiều bố mày chạy đi khắp nhà xác bệnh viện tìm. Rồi bố mày sẽ cho báo chúng mày không còn chỗ mà chôn.

Ngẩn ngơ một lúc sau mới nhớ ra hiểu ra. Trong một ngày vui thế này ai còn nhớ chuyện nhấm nhẳng của những ngày hoang mang chưa biết bùa bả có làm kén trong bụng hay không. Chiều cả bọn kéo nhau đi bún ốc. Trùng hợp thế nào, ngày báo hoài thai cũng đã bún ốc. Lại thấy chàng chủ nhiệm báo cười cười khi mọi người nhắc chuyện hôm nay có thằng mô mở hàng gọi đỉện thoại chửi báo. Chủ nhiệm lại còn nháy mắt hỏi thư kí có thấy giọng thằng chửi quen quen. Bỏ cha giọng ấy quen thật. Hay chính là chủ nhiệm chửi đểu chửi đùa? Bọn tài phiệt bị khinh thường nhân văn đôi khi không từ cơ hội để xỏ xiên cánh chữ nghĩa. Mà đúng là lúc ấy tay chủ nhiệm không có trong văn phòng. Hay chính là hắn?

18. Chín Triệu, Ba Triệu, Hai Triệu và Bóng Rổ

Ba cô gái. Vừa mới hết năm thứ nhất khoa diễn viên thì họ nhận được vai. Thực ra người ta chỉ chọn một cô để giao vai chính. Nhưng cô này không chịu đi đóng phim nếu hai cô bạn không có vai diễn. Ở vào hoàn cảnh khác thì người ta bái bai cô em, chúng anh không có chế độ ăn theo, chúng anh không bán vé kèm trẻ em, bao nhiêu siêu sao đang trông đợi chúng anh mỏi mòn ra kia. Nhưng đây là phim hợp tác. Với Việt kiều. Ông Việt kiều trả tiền để làm phim về mối tình thời trai trẻ của ông. Cô gái chính là hình bóng người yêu của ông bốn mươi lăm năm trước. Người yêu đã rủ ông cùng trốn ra vùng kháng chiến nhưng ông không đi. Thế là đôi người đôi ngả. Người thành Việt kiều yêu nước. Người thành cán bộ cách mạng lão thành.

Ông Việt kiều đồng ý cho thêm vào bộ phim hồi ký hai cô bạn gái của người yêu. Người yêu được trả chín triệu. Hai cô bạn, một cô ba triệu, một cô hai triệu. Cả ba cô sẽ trở thành những diễn viên nổi tiếng, ta chẳng nên gọi tên thật của họ ra làm gì. Cứ đơn giản gọi họ là Chín Triệu, Ba Triệu, Hai Triệu, mặc dù dùng tiền nong để đặt tên nhân vật đâu có hay gì.

Ba cô rủ nhau ra đảo Cát Bình trước. Năm ngày nữa đoàn phim mới tới. Năm ngày đủ cho họ đi tắm biển, đi dạo chơi và làm quen với khung cảnh họ sẽ phải xuất hiện. Chính ở đây họ đã gặp Bóng Rổ. Các cô đặt tên cho người đàn ông là Bóng Rổ vì anh ta cao lớn, dáng vẻ như một vận động viên bóng rổ. Anh là con rể của một cán bộ cấp cao, ta chẳng nên gọi tên thật của anh ra làm gì. Cứ đơn giản gọi anh là Bóng Rổ. Mà thực ra anh cũng đã mất tên từ lâu, từ khi bị cái bóng của ông bố vợ phủ lấp lên. Ở đâu người ta cũng trịnh trọng giới thiệu anh là con rể ông Y, thế là đủ, họ không cần giới thiệu học vị nghề nghiệp chức vụ của một gã X vô danh vô nghĩa.

Trên bãi biển chỉ có một người đàn ông. Đấy là trong mắt ba cô gái mười tám. Thực ra bãi tắm khá đông người. Nhưng người đàn ông nổi bật vóc dáng ngoại cỡ, gương mặt phảng phất buồn và cặp mắt nâu xa xăm hướng nội. Anh ta chỉ xuống biển tắm một lát, rồi lên ngồi một mình bên chiếc bàn ở chỗ khuất. Ba cô đi qua vẫy tay cười với anh. Anh ta cười đáp. Gương mặt đẹp méo xệch đi vì nụ cười lịch sự đáp lễ.

Vẻ mặt hắn đầy âm mưu như đang tính chuyện vượt biển sau một vụ án. Ba Triệu nói. Hắn giống một kẻ thành đạt rửng mỡ vừa bị một đòn suy sụp. Hai Triệu nói. Hình như cả hai cậu đều đúng, mà hình như không. Chín Triệu nói. Cả ba cô đều nói. Cả ba cô đều phân tích tâm lý nhân vật theo lý thuyết. Chưa cô nào có người yêu.

Chẳng rõ cô nào đầu tiên nghĩ ra cái trò ấy. Họ sẽ dàn dựng một vở kịch tình yêu với Bóng Rổ. Ít ra cũng biết được anh ta thuộc loại nào trong mấy loại người nêu trên. Thì cứ coi đây là một tiểu phẩm bài tập mà ba cô vẫn cùng làm với nhau ở trường. Chín Triệu là nhân vật nữ chính. Ba Triệu là trợ lý đạo diễn. Hai Triệu là đạo diễn. Vẫn thường như vậy, kẻ kém giá nhất vẫn thường chỉ đạo kẻ đắt giá thực hành diễn xuất. Các cô họ nhà Triệu có năm ngày để dàn dựng tiểu phẩm. Trên thực tế có thể coi màn kịch kết thúc sau bốn ngày.

Ngày thứ nhất.

Thời gian: Từ 3 giờ đến 6 giờ chiều. Địa điểm: Bên bãi tắm, chỗ chiếc bàn ở góc khuất. Sau sáu giờ, Chín Triệu kể lại toàn bộ câu chuyện với hội đồng các tác giả kịch bản và đạo diễn.

“Anh ấy bảo rằng tôi gấp đôi tuổi em. Mình hỏi sao anh biết. Bóng Rổ nói em kể vừa mới hết năm thứ nhất Tổng Hợp, tức là em chừng mười tám tuổi. Tôi ba mươi sáu tuổi, tức là tôi gấp đôi tuổi em…”.

- Vừa mới mở màn đã bóc mẽ tuổi tác nhau ra thì diễn kịch tình yêu làm sao được nữa. Hai Triệu lắc đầu chê.

“Bây giờ anh ấy rất sợ tình yêu, anh ấy luôn chạy trốn tình yêu”. - Giọng tà lưa của mẹ mìn ái tình đấy. Ba Triệu bảo. - Không đúng, như mình đây này, mình cũng luôn chạy trốn tình yêu.

Chín Triệu phản đối, rồi kể tiếp. Bóng Rổ nói anh vừa mắc một sai lầm nghiêm trọng. Chín Triệu không tiện hỏi sai lầm gì. Anh cũng không nói, mà chuyển sang kể chuyện tình yêu tuổi mười tám của mình. Anh yêu cô bạn gái cùng tuổi cùng lớp ở trường đại học. Họ yêu nhau thắm thiết sáu năm, quãng thời gian xưa nay hiếm trong thời buổi tốc độ này. Rồi họ lấy nhau, có một con gái năm nay mười một tuổi. Cũng cần phải biết rằng vợ Bóng Rổ là con gái của ông Y lừng danh.

- A, hắn ta là một tay đào mỏ - Ba Triệu đắc thắng reo lên - Yêu cha mà lấy con. Đào mỏ sẽ chết vì sập hầm lò con ơi.

Không đúng, Bóng Rổ khi yêu nào có biết người yêu là con nhà cán bộ hay bình dân. Bạn bè và những người xung quanh cũng xì xào đàm tiếu. Nhưng anh đâu có lỗi vì người yêu sinh ra trong một gia đình như thế. Người yêu của anh cũng đâu có lỗi. Mặc dù cũng phải thừa nhận rằng nhờ rơi vào vòng ân sủng của gia đình ông Y mà mọi việc đều êm xuôi ở cơ quan của anh, ở những cơ quan anh đến liên hệ công tác.

- Vợ anh ta có đẹp không nhỉ? Hai Triệu băn khoăn buông một câu hỏi trống không.

- Những gã điển trai thường hay sa lưới của những đứa con gái xấu xí. Ba Triệu nhận xét. Cô là người duy lý và tỉnh táo hơn cả. Xinh đẹp, giàu có, danh tiếng, thế lực là những thứ ông trời ban nhỏ giọt cho con người, mỗi người chỉ được đúng một giọt, rất công bằng, chẳng ai hơn ai. Kẻ nào chẳng may đớp được hai ba giọt khác thì phải trả giá theo kiểu ăn trước trả sau, rất thảm khốc. Từ kết luận này của Ba Triệu thì dứt khoát con ông to không đẹp. Vợ Bóng Rổ không đẹp. Đấy là điều Chín Triệu phải xác minh ở màn thứ hai.

Ngày thứ hai.

Thời gian: Buổi sáng từ 6 giờ 30 đến 8 giờ 30. Địa điểm: Bên bãi tắm. Hai diễn viên phụ giỡn sóng ngoài xa. Buổi chiều từ 2 giờ 30 đến 5 giờ 45. Địa điểm: Ngồi bên cầu tàu, nhìn ra vịnh biển.

Hóa ra là vợ Bóng Rổ đẹp mê hồn. Anh đưa cho Chín Triệu xem tấm ảnh vợ gài trong cuốn sổ nhỏ ở túi áo ngực.

- Có thể chỉ là chị ta ăn ảnh. Có thể chỉ là chị ta mông má tân trang quá nhiều - Ba Triệu phỏng đoán rồi khẳng định - Đàn ông thông minh thì không bao giờ lấy vợ đẹp.

- Như cậu nói thì hoặc là anh ta ngốc ngếch, hoặc là thực sự chị ta không đẹp? Hai Triệu hỏi lại.

Chín Triệu không tham gia cuộc tranh cãi. Rốt cuộc cô đã biết được và kể lại cho hai bạn nghe về sai lầm của Bóng Rổ. Vợ anh đi học ở Pháp. Được một thời gian, ông bố vợ định gửi nốt Bóng Rổ sang Pháp, nhưng anh từ chối. Anh đã nghe khá nhiều lời đồn đại và không muốn mang tiếng nấp bóng nhà vợ. Anh đi công tác biệt phái ở miền Nam. Anh gặp một người đàn bà có những nét giống vợ mình. Anh yêu người đàn bà giống vợ mình.

- Đi với người khác mà vẫn cảm thấy như đang đi với vợ. Đấy là tâm lý tự lừa dối mình để xua đi mặc cảm tội lỗi. Ba Triệu nói.

Anh nghĩ sao nếu vợ anh ở bên kia cũng tìm được một người đàn ông nhang nhác giống anh? Chín Triệu hỏi. Bóng Rổ buồn bã gật đầu. Một vài người bạn cũng hỏi anh điều đó. Nhưng anh hoàn toàn tin tưởng. Vợ anh không phải loại người đi tìm nguồn vui tạm bợ. Chị thích những giá trị bền vững. Thỉnh thoảng vào ban đêm anh gọi điện thoại cho vợ. Sung sướng cực độ dù chỉ là gửi một cái hôn gió qua điện thoại.

- Mình tin rằng con mụ kia cũng chẳng chịu thua kém để một mình chồng ngồi nhà ăn chả ăn nem như thế. Có vợ mà cho đi Tây, như rim không khoá để ngay Bờ Hồ. Ba Triệu bảo.

- Đừng có nghĩ về con người cay nghiệt như vậy. Chín Triệu nhắc.

Ba Triệu nghi ngờ nhìn bạn. Xem ra cô nàng diễn viên - điệp viên này đã bắt đầu bị đối tượng hấp dẫn. Cô ta sẽ quên vai trò đang đóng của mình để mê muội nhập thân vào nhân vật. Hai Triệu ủng hộ lối diễn xuất nhập thân hết mình, có như vậy mới chân thực, mới không gây cảm tưởng giả tạo. Stanilavsky đã chủ trương như thế. Nhưng Ba Triệu theo trường phái Bertolt Brecht. Một lần Brecht đến nghĩa trang, thấy hai nấm mồ cạnh nhau, một tấm bia ghi Nơi đây an nghỉ một diễn viên đích thực, tấm bia thứ hai ghi Nơi đây an nghỉ một khán giả đích thực. Hỏi mới biết trong một buổi diễn, một khán giả thình lình đứng bật dậy, rút súng bắn chết nhân vật vô lại trên sân khấu. Ngay lập tức ông ta nhận ra mình nhầm, bèn quay súng tự sát. Brecht bảo hãy thay dòng chữ trên bia mộ thành Nơi đây an nghỉ một diễn viên tồi nhất, và mộ kia: Nơi đây an nghỉ một khán giả tồi nhất. Brecht cho rằng nhập vai đến mấy thì cũng phải để một khoảng gián cách, để cho diễn viên và người xem đồng thời xúc động mà vẫn tỉnh táo ý thức được rằng họ đang diễn kịch và xem kịch.

- Chớ dại mà mê muội theo nhân vật mình đang đóng. Ba Triệu nhắc nhở Chín Triệu.

Ngày thứ ba.

Thời gian: Suốt buổi sáng. Địa điểm: Hang Tùng Cau. Chín Triệu và Bóng Rổ tách ra đi riêng với nhau. Hai cô bạn gái loanh quanh bên bờ vịnh chờ điệp viên trở về. Bóng Rổ đang bận rộn với công việc biệt phái và người đàn bà trông giống vợ anh ở Sài Gòn, thì người vợ pháp lý lặng lẽ từ Paris về Hà Nội. Chị ta vội vã bán nhà, vội vã phân tán tài sản, vội vã tuyên bố ly thân. Chị ta không biết gì về người đàn bà giống mình ở Sài Gòn. Lý do ly dị chỉ là không hợp về mọi mặt. Lý do thực sự lại là một gã điển trai cùng du học và cùng phiêu lưu tình ái. Gã này đã húc thẳng vào chị ta sau một lần đánh cuộc với đám bạn bè đàn ông. Gã đang bị kỷ luật vì những lý do tài chính không minh bạch. Gã sẽ bị gọi về nước. Công danh sẽ đứt gánh giữa đường. Chỉ có người cha của chị ta mới cứu được gã. Gã lao sầm sầm vào chị như một cái máy xúc. Chị bị húc đổ ngay, như thể đến bây giờ mới khám phá ra một tình yêu đích thực. Chị lao ngay về Hà Nội như thực hiện một cuộc tập kích chiến lược bằng hàng không. Chị tập kích cho tan tành căn nhà và mái ấm gia đình vun vén bấy lâu. Chị tập kích vào người cha để ông phải hứa sẽ đưa tay cứu vớt gã nhân tình sẽ cưới chị. Sau trận không tập, chị lao vút trở lại Paris. Cặp tình nhân chờ đợi mỏi mòn để cuối cùng nhận được quyết định của ông bố. Ông sẽ không cứu bất cứ kẻ nào dính líu vào vụ này. Ngắn gọn. Chắc nịch.

Gã nhân tình thoang chốc trở mặt. Trong cơn điên khùng, gã thẳng tay đánh đập chị ta. Gã định bỏ trốn nhưng không thoát. Chị ta cứ lăn lóc đòi bỏ học để theo gã bị dẫn độ về nước. Đến lúc ấy, Bóng Rổ mới biết chuyện. Anh gọi điện sang cho vợ. Em hãy quên hết mọi chuyện đi, anh tha thứ cho em. Tôi không quên, tôi cứ nhớ, anh là cái thá gì mà tha thứ cho tôi, người ta muốn hại anh ấy, muốn biến anh ấy thành kẻ ăn mày, thế thì tôi sẽ đi theo anh ấy làm một con ăn mày cho xứng đôi. Bóng Rổ không ngờ người yêu dịu dàng e lệ ngày xưa, người vợ khôn khéo nhẫn nại ngày nay thoắt xù lông một con sư tử cái mà gầm lên như thế. Chị ta bỏ học, về nước để nhằng nhẵng bám theo gã nọ, để bị gã đánh đuổi, để rồ dại theo gã đi khắp nơi khiếu nại cái quyết định kỷ luật. Hai năm trời Bóng Rổ kiên trì dỗ dành người vợ đang tự huỷ hoại thành thân tàn ma dại. Không một lời nào lọt tai chị ta nữa. Mới rồi, Bóng Rổ đành phải ký vào cái đơn ly dị. Ký xong, anh bỏ ra đây. Ký xong, anh nghĩ rằng mình đã sai lầm. Anh vẫn tin vào bản tính có thể cảm hoá của con người.

- Anh ta sẽ tuyệt vọng thôi. Mụ vợ sẽ như thiêu thân lao vào lửa, cho đến khi nào bị thiêu cháy hoàn toàn. Hai Triệu nói.

- Anh ấy thật đáng thương. Chín Triệu lẩm bẩm như nói với mình.

- Đừng có thương cảm vớ vẩn. Hãy nhớ đến Brecht, hãy tự ý thức rằng cậu đang đóng một vai kịch. Ba Triệu nghiêm giọng.

Chín Triệu biến theo cùng Bóng Rổ suốt cả buổi chiều. Tám giờ tối thì Hai Triệu không dám bảo vệ quan điểm diễn xuất phải hoàn toàn nhập vai được nữa. Hai cô gái đâm bổ ra bãi tắm. Đêm không trăng. Gốc dừa, gốc phi lao, bờ bụi nào cũng có từng đôi từng đôi nằm ngồi ngả nghiêng. Con này liều thật. Con này gớm thật. Thằng cha Bóng Rổ tàu nhanh thật. Các cô xuýt xoa, các cô làu bàu, rồi các cô gọi, cũng chẳng dám gọi to, chỉ gọi thì thầm. Chín Triệu ơi, Chín Triệu ơi. Tất nhiên các cô gọi tên thật của Chín Triệu cơ, nhưng ta đã thoả thuận từ trước là không viết tên thật của bất cứ một nhân vật nào trong câu chuyện này.

Hai cô nản chí quay về, đã thấy Chín Triệu ngồi trong phòng. Gương mặt hoàn toàn phẳng lặng. Như vậy có nghĩa là cô đang diễn một bộ mặt phẳng lặng. Cô lảng tránh câu hỏi của hai người bạn và nói rằng suốt cả buổi chiều nay suốt cả buổi tối nay không có một chuyện gì đáng để kể lại. Ra vậy, đó là một lớp kịch chỉ lưu hành hội bộ mà không được công diễn.

Ngày thứ tư.

Sáng sớm có tiếng tàu thuỷ hù lên ngoài bến. Trầm đục thở than. Chín Triệu vùng dậy, chạy tới bên cửa sổ nhìn ra ngoài cảng. Con tàu dùng dằng đi dưới trời mưa như trút và mặt biển nghi ngút bốc hơi.

- Anh ấy đi rồi. Chín Triệu thẫn thờ lẩm bẩm. - Chẳng nhẽ màn hạ ở đây? Đạo diễn Hai Triệu có vẻ băn khoăn với một cái kết như vậy.

Con tàu mờ nhoà trên mặt biển trắng mờ sương khói.

Thốt nhiên, cả ba cô gái thấy Bóng Rổ che một chiếc ô xanh thẫm chạy qua sân. Anh chạy dọc theo hành lang, về phía căn phòng của ba cô. Chín Triệu vội mở cửa, chạy ù ra sau nhà, đứng dưới mái hiên.

Hai cô gái niềm nở mời Bóng Rổ vào phòng. Chín Triệu bỏ đi, tức là nó không muốn gặp anh. Anh có cần nhắn gì, cứ nói với chúng em.

- Bỏ đi? À, cô ấy có lý do để lảng tránh. Có lẽ cũng vì lý do đó mà tôi phải hoãn chuyến tàu ngày hôm nay. Tôi chưa đi được, vì phải nói với cô ấy một điều…

Bóng Rổ rất thông cảm với cơn sốc hiện nay của Chín Triệu. Một ông già Việt kiều mới đây tìm về gặp lại mẹ cô để biết rằng bà mẹ đã mất cách đây ba năm. Ông bảo cô giống hệt người mẹ gần nửa thế kỷ trước. Thì ra bà mẹ cuối đời nghiện ngập của cô cũng đã có một thời thanh xuân đầy sự kiện. Sự xuất hiện của ông Việt kiều khơi lại nỗi đau chưa nguôi của cô về người mẹ…

Ba Triệu nhếch mép. Hai Triệu thầm xuýt xoa trong lòng, cô bạn gái quả đã nhập vai hết mình. Hai Triệu rụt rè lên tiếng:

- Thế này, anh Bóng Rổ ạ… - Cô gọi tôi là Bóng Rổ? - Vâng, chả là chúng em thấy anh giống một vận động viên bóng rổ. - Bóng Rổ cũng được, tuỳ các cô. Nhưng tôi thích chơi tennis và đi bơi. Còn nghề của tôi là sản xuất bút chì.

Khó mà hình dung một người đàn ông cao lớn như thế lại loay hoay tỉ mẩn với những chiếc bút chì nhỏ xíu.

- Anh Bóng Rổ, chúng em xin lỗi về chuyện này. Ba đứa chúng em là diễn viên. Đây chỉ là màn kịch chúng em tập dượt cho bộ phim khởi quay vào ngày mai. Sáng mai anh sẽ thấy đoàn làm phim của chúng em tới. Mong anh thứ lỗi. Hai Triệu thu hết can đảm nói liền một hơi.

- Diễn kịch ư? Đóng phim ư?

Bóng Rổ ngồi lặng đi. Bất chợt anh bật lên phản ứng. Nhưng chuyện mẹ cô ấy say rượu, khoá trái cửa để hoả thiêu căn nhà, hoả thiêu cả hai mẹ con thì không thể là kịch. Bà mẹ chết cháy. Cô ấy được hàng xóm cứu ra. Lưng cô vẫn còn một vết sẹo bỏng khá lớn. Điều này thì Bóng Rổ biết rõ.

Hai Triệu sững sờ đưa mắt nhìn Ba Triệu.

- Tôi đã định đi chuyến tàu sáng nay, nhưng chợt hiểu không thể lẳng lặng ra đi như thế được. Tôi muốn quay lại nói rằng tôi đi không phải vì hoảng sợ cái sẹo trên lưng cô ấy. Anh thở một hơi thật dài rồi mới nói tiếp.

- Cũng nhờ nhắn với cô ấy rằng đừng vì mặc cảm cái sẹo mà lẩn tránh bạn trai có thiện ý. Bóng Rổ lại đi dưới trời mưa trở về khách sạn của anh. Hai cô bạn gái vòng ra sau nhà, đến bên Chín Triệu đang thẫn thờ đếm những hạt mưa giọt trướcban công. Ba Triệu bất đồ tốc vạt áo sau của Chín Triệu lên.

Một tảng sẹo chằng chéo trên lưng như chiếc lá bàng đỏ. Hai cô bạn run rẩy lặng câm. Học với nhau một năm nay mà các cô không biết gì về bạn. Chẳng biết nói sao, các cô quay ra trách trời trách đất đang yên lành nắng đẹp bỗng sụt sùi tuôn xuống một trận mưa. Mưa gió thế này quay phim làm sao được. Sáng mai đoàn làm phim đến, các cô sẽ tranh thủ đạo diễn xem ông bỏ phiếu cho phe nào, phe Stanilavsky hay phe Brecht. Cái con bé Chín Triệu vừa Stanilavsky vừa Brecht thì đang khổ sở thế này. Để rồi xem, các cô sẽ đấu tranh với đạo diễn để bỏ phắt cái cảnh Chín Triệu phải mặc bộ đồ tắm hai mảnh đi trên bãi biển. Nửa thế kỷ trước trên bãi tắm Việt Nam bói đâu ra bộ đồ tắm hai mảnh cơ chứ.

19. Gương chiếu hậu, đồ thị, mùi xoa

Ai cũng có lúc gặp đèn vàng ở chỗ đường cắt. Ngã ba ngã tư ngã năm ngã sáu… Ta sắp sửa chạm đến vạch đường người đi bộ thì đèn vàng tắt, chuyển sang đèn đỏ.

Vận tốc ấy, quán tính ấy, chỉ còn cách là lỡ đà mà lao tiếp qua cả cái ngã tư đã trở thành mênh mông.

Lúc đó ngã tư bỗng chốc thành cái cửa xả lũ, cả chùm xe máy ào qua, cơ hội cuối cho những con cá tranh cướp thời gian vượt vũ môn. Cuộc đua nước rút. Bao nhiêu cá chép hóa rồng. Cũng bao nhiêu cá chép thành đống xương trắng.

Nhưng cũng có nhiều người chấp hành nghiêm chỉnh. Đèn vàng. Dừng. Đúng luật giao thông. Mấy con cá cuối cùng hối hả lao vụt qua, lạng lách rất nghệ mà lao lên vượt qua. Mấy con khác thì phanh xe ken két. Suýt nữa đâm đít người chấp hành nghiêm chỉnh. Làm người nghiêm chỉnh thời buổi này cũng rợn. Phải tự xác định mình có thể trở thành nạn nhân của bất cứ một vụ đâm đít nào. Bùm một cái, huỵch một cái, hự một cái. Xong. Bẹp cái chắn bùn, vỡ cái đèn hậu, cả cái xe bị đẩy thốc lên cán vào vạch bộ hành.

Anh gặp tai nạn đúng như vậy.

Xe máy đang lao vùn vụt, bất chợt anh nhận ra cô gái ấy. Cô ấy. Ấy tức là không tên. Nào anh có biết tên tuổi cô đâu, đôi khi đi qua cái ngã tư này anh nhìn thấy cô. Khá nổi bật, nổi bật nên nhớ. Anh nhớ cả cái gương chiếu hậu bên trái của xe cô. Một vết nứt trên mặt gương, nứt hình dích dắc như một đường đồ thị. Đồ thị. Thông thường anh phóng xe tốc độ nhanh hơn. Đột nhiên từ phía sau, anh nhận ra cô nhờ cái hình dích dắc trên mặt gương. Anh giảm tốc độ, dùng dằng đi sau cô một lát, dùng dằng cho đến ngã tư. Đèn đỏ, cô dừng lại thì anh cũng dừng lại, ngay bên cạnh, đưa mắt nhìn sang một lát, cái nhận diện đủ cho một ngày phấn chấn. Đèn xanh, cô vượt qua ngã tư đi thẳng thì anh cũng vượt cũng đi thẳng. Sắp đến chỗ rẽ vào văn phòng của anh, lúc ấy anh mới vượt lên liếc sang một cái tạm biệt.

Lần này họ gặp đèn vàng. Đèn vàng giai đoạn cuối. Đã có mấy người dừng lại trước vạch bộ hành. Anh và cô mà cũng như họ, cũng dừng lại và ép vào phía lề đường chắc đã không xảy ra chuyện. Nhưng họ đang đi chính giữa luồng đường, không tạt vào trong được nữa. Cô dừng xe trước, thả một chân xuống. Anh dừng theo luôn. Mắt bắt đầu đưa nhẹ sang phía cô. Thình lình. Một xe máy rú ga lách qua bên cạnh rồi lao vút lên. Chạy đi. Một tiếng thét quăng lại. Bao giờ chẳng có những thằng điên như thế, nó chẳng coi tính mạng nó là cái gì.

Chỉ mới kịp thoáng nghĩ trong đầu. Bùm. Không ai kịp hiểu chuyện gì. Nói theo lối dân dã thì không biết chuyện gì, mở mắt ra đã thấy mình ở thế giới bên kia. Anh chỉ thấy một cái gì rất mạnh rất dữ tợn đâm sầm vào đuôi xe mình. Một cú bay lên rồi rơi ngay xuống. Tối sầm. Mở mắt ra đã thấy mình nằm dưới gầm một cái xe tải.

Không phải chỉ một mình anh. Cô cũng nằm dưới đó. Một cú va đập choáng váng, phải mấy giây sau hai người mới nhận ra nhau. Cô nhận ra trước. Môi cô nhếch lên như một nụ cười. Người Việt hay cười. Ngã một cái cũng cười, không phải cười vô duyên mà cười cái hoàn cảnh trớ trêu của mình, cười chữa ngượng. Hình như anh cũng nhếch miệng cười đáp. Nhưng ngay tức khắc anh nhận ra tình cảnh nguy hiểm của cả hai người.

Anh đang nằm ngay trước mũi xe, đầu lọt vào dưới gầm, hai chân vẫn còn ở ngoài, một con nhái mới bị rắn nuốt, chân vẫn chìa ra giẫy giụa. Vị trí ấy, nếu cái xe có tiến lên nữa thì anh vẫn nằm lọt giữa gầm xe. Nhưng cô thì đã lọt hẳn vào trong gầm xe tải, thế nằm không hề gọn. Ngã thế nào, đầu cô lại vật sang bên, kề ngay vào phía sau bánh trước. Cái đầu như tì vào bánh xe cao su tìm một điểm tựa. Cô hơi nhấc đầu dậy, cái nhấc đầu yếu ớt, mới gượng lên được lại đổ xuống. Cô vẫn còn choáng.

Đám người bên lề đường hét lên, gào lên, tay khua tay vẫy ra hiệu cho gã lái xe. Gã thò đầu ra ngoài cửa xem họ ra hiệu cái gì. Đi đi đi. Lên lên lên. Lôi người ra. Gã không hiểu xe đâm người rồi mà đi đi đi lên lên lên là nghĩa làm sao. Mặt gã ngơ ngác. Đám người bên đường cũng chỉ biết hét. Chân chôn cứng tại chỗ. Không ai nhào đến lôi hai người ở dưới gầm xe ra.

Đi đi đi. Lên lên lên. Người ta thét chỉ dẫn cho gã lái xe phải tiến lên trước. Nhích lên một tí thì anh lọt vào giữa gầm xe, không sao. Bánh xe sẽ nhích ra xa đầu cô, sẽ an toàn hơn. Nếu không thì xe phải đứng yên. Cô có đủ thời gian hồi sức để nhấc cái đầu lên, bò ra khỏi gầm xe. Nhưng mà gã lái xe hiểu sai ý. Gã cài số cho xe lùi lại.

Anh cũng hét lên. Không thành tiếng. Cái bánh xe quay một vòng ngược thì toàn bộ thân người anh đã ra khỏi gầm xe, anh ở tư thế nằm ngay trước mũi xe theo kiểu biểu tình chặn xe. Anh còn thoáng thấy phía bên kia cái thân thể không đầu là chiếc xe máy văng bên đường. Vẫn nguyên cái vết nứt trên gương chiếu hậu.

Suốt bao nhiêu năm trời anh thót tim khi bất chợt nhìn thấy ở đâu đó một cái gương chiếu hậu có vết nứt. Anh hoảng hồn trước những đường đồ thị dích dắc như vết nứt. Anh rờn rợn mỗi lần mình là người đầu tiên dừng xe trước vạch đèn đỏ. Bao giờ dừng xe anh cũng ép vào bên phải, sát lề đường. Đứa nào điên cứ việc chạy nước rút cứ việc rầm rập mà lao qua vượt đèn đỏ.

Hình như anh cũng trở nên đơ đơ man man. Người nào từng ở dưới gầm xe chui ra, có sống mà không dở người cũng lạ. Thỉnh thoảng trong đầu lại lởn vởn hiện về cái ý nghĩ, giá mà hôm ấy cô gái không bị choáng quá lâu, cô kịp bò ra khỏi gầm xe. Giá mà gã lái xe không hiểu nhầm, đáng lẽ đứng yên hoặc nhích lên một chút thì gã lùi xe lại nghiến lên đầu cô. Giá mà. Giá mà mãi thì anh lại phải chép miệng. Số phận.

Cũng là số phận khi một người bạn gọi anh ra quán bia. Sự sắp đặt của tạo hóa. Anh bạn than thở có thằng em là hung thần trên từng cây số. Thằng này cứ lên xe máy là đâm. Người ta không đâm nó thì nó cũng đâm người ta. Nó thậm chí đâm cả ô tô, ô tô càng tránh nó càng đuổi đâm cho bằng được. Nó nghiện va quệt đâm đụng gây tai nạn. Nó đi xe máy trên quốc lộ, đâm gẫy chân một thằng bé mười hai tuổi đi qua đường. Cả làng đổ ra bắt đền. Thì đền. Nhưng gia đình thằng bé bảo nó là lao động chính, phải đền theo chế độ lao động chính. Đền mười triệu. Không xong, mỗi năm vài lần người nhà thằng bé lại tìm đến, tiền thuốc thang, tiền sửa nhà, tiền cho em gái nó đi mẫu giáo. Kiểu này rồi còn phải tiền cưới vợ cho nó, tiền hưu trí nữa là coi như phụng dưỡng một đời.

Anh bạn rủ anh đi uống bia là để hỏi xem anh có quen công an giúp giải quyết một vụ mới nhất. Cũng là thằng em có hung tinh chiếu mạng. Anh ta bấm máy gọi thêm một người nữa đến bàn nhậu. Một gã được giới thiệu là lái xe, gã tự kể gã quen biết nhiều. Vụ mới hả anh, đâm đụng gì mà phải đền những mười sáu triệu? Gẫy cả tay cả chân à, bó bột cho đến khi lành lặn cũng không phải đền mức ấy. Mười sáu triệu là một nghìn đô. Mười sáu triệu là bằng đền một mạng người.

Gã khạc. Lúng búng xin lỗi. Lúng búng vì gã vẫn ngậm thứ gã khạc trong mồm mà không nhổ ra. Gã lục túi quần. Mồm lúng búng tay lục lọi. Rồi gã rút trong túi quần ra một cái khăn mùi xoa. Gã cẩn thận mở cái khăn, nhổ vào đó, tỉ mỉ gấp cái khăn lại cho vào túi quần. Gã không bao giờ nhổ xuống đất. Gã bảo thế. Không phải em có ý thức giữ vệ sinh chung mà em ghê ghê khi thấy cái thứ trong mồm mình rơi ra lấm đất. Đang lái xe mà phải khạc nhổ, gã cũng không hạ kính nhổ toẹt ra ngoài. Trong xe gã bao giờ cũng có dăm ba cái khăn mùi xoa. Dần dà gã thành người sưu tập khăn mùi xoa. Các kiểu các cỡ. Các loại hoa văn. Các loại quốc tịch các loại ma-ze-in. Ai đi công tác nước ngoài gã chỉ dặn quà cho gã là khăn mùi xoa xứ ấy.

Cô bồ của gã đi làm ăn ở Tiệp về, bây giờ gọi là Cộng hòa Séc, mang tặng khăn mùi xoa Tiệp một thời được ưa chuộng. Chàng nàng rủ nhau đi du lịch đường trường. Nàng cầm lái, nàng không lái mà chỉ ngồi nhìn đường thì nàng sẽ say xe. Một đoạn quốc lộ Năm, có thằng dặt dẹo đi xe đạp cắt vội qua đường. Nàng lái cũng nghệ. Đạp phanh đúng tiêu chuẩn, khi mũi xe chạm vào thằng kia thì cũng vừa lao hết đà. Có nghĩa là cú đâm khá nhẹ. Cái xe đạp văng sang bên đường. Thằng kia bị hất lên mui xe, cả thân người quăng ngang, đập vào lớp kính chắn ngay trước mặt chàng và nàng. Rồi nó bật ra, bay xuống đường. Không khác gì phim Mỹ. Nàng bật cửa chạy ra ngay. Nắn khắp người không gẫy một cái xương, nhà quê ăn nhiều cua đồng lắm canxi, xương ấy đến khi cải táng vẫn không giòn không xốp. Thằng nọ chỉ xây xát nhẹ. Cô bồ đạp thêm cho nó một cái, mẹ mày, định hại bố mày à, bố mày Việt kiều yêu nước chỉ định về thương nhớ quê hương một tí rồi đi, tí sém nữa bố mày chết oan vì một thằng cua đồng như mày. Đạp thêm một cái nữa. Nhưng rồi thương, ném cho một trăm đồng giúp thằng nọ qua cơn choáng rồi phắn thẳng.

Bài học. Hễ đâm là xuống đánh phủ đầu ngay. Chưa biết nặng nhẹ thế nào, hót ngay lên xe ôm hoặc lên xe mình, chạy thẳng đến bệnh viện gần nhất. Ném vào bệnh viện thì mình nhận nạn nhân là người nhà, rồi biến.

Anh bạn than phiền, thằng em anh thì ngu lâu hơn thế. Đâm xong mà không chạy kịp, để cho mấy con mẹ mồm năm miệng mười chạy ra nhận nó là cháu gọi tôi bằng dì bằng cô bằng thím. Mấy thằng nghiện xin đểu chạy ra nhận nó là cháu là em là anh. Giải tán vụ việc rồi, mấy thím mấy anh ấy lại xúm vào chia chiến lợi phẩm với thằng nạn nhân. Biết thế nhưng thằng đần không biết xuống tay xử lý ngay từ đầu.

Mười sáu triệu vừa đúng là số tiền đền một nhân mạng. Gã lái xe bảo. Chẳng có ai đâm đụng mà đền bằng ấy tiền. Có thằng lái dày kinh nghiệm đâm phải người mà chưa chết, nó còn lùi xe lại đâm cho chết hẳn. Chết hẳn chỉ phải đền mười sáu triệu. Để sống, đền lay lắt cả đời, số tiền đền còn là mênh mông vô biên.

Gã nói đến đấy thì dừng lại khạc một cái. Khạc xong gã ngậm mồm như ngẫm nghĩ rất lâu. Gã âm ỉ thưởng thức khoái cảm được định đoạt số phận cho cái vật ở trong mồm. Rốt cục, gã lại chọn cái mùi xoa.

Anh sợ những cái mùi xoa. Mãi về sau này vẫn sợ. Rồi không biết cái cuộc đời dài ngoẵng ở đằng trước còn bổ sung thêm những gì vào cái danh mục nỗi sợ của anh?

20. Món tái dê

Rốt cuộc Hốt đã mua được một cái ti-vi, mà lại là ti-vi màu hẳn hoi.Một buổi tối, hai thằng nhóc đã kéo nhau đến nhà ông bà ngoại. Vợ Hốt thì đến nhà bà chủ nhiệm khách sạn Bần Tộc. Không biết ở khách sạn có chuyện gì mà mấy hôm naycô ta cứ thì thụt nhỏ to với bà chủ nhiệm? Giữa cái lúc cần làm ngay này, hẳn các vị đang tìm cách che chắn? Chỉ còn lại một mình, Hốt mở ti-vi rồi với bừa một quyển truyện trinh thám, mắt đọc lơ mơ tai nghe bập bõm. Anh rời mắt khỏi mấy dòng chữ lúc màn ảnh chuyển sang chương trình giới thiệu mốt. Mấy cô người mẫu nghiệp dư rõ ràng là không giữ được vẻ tự nhiên, khớp chân khớp tay lỏng lẻo, dáng đi trật trẹo như nhưng con rối làm bằng ống đót. Đi cuối cùng là một cô quảng cáo cho bộ đồ tắm hai mảnh.Cô ta lúng liếng cặp mắt một cách vụng về, cô ta quay trước, cô ta quay sau… Đột ngột xảy ra một sự kiện chưa từng thấy trên màn ảnh truyền hình: Cô người mẫu đưa tay giật phắt cái cooc-xê trên ngực, ném xuống dưới chân, rồi quay một vòng. Hốt hét lên một tiếng, như đánh động cho cô ta biết đây không phải là buồng tắm, nhưng không kịp. Cô kia đã làm một động tác tuột mạnh xuống dưới. Một pha khoả thân hoàn toàn.

Không hiểu cảnh ấy diễn ra bao lâu, và bao lâu Hốt chết lặng đi trong căn phòng vắng lặng? Khi định thần, Hốt chỉ thấy trên màn ảnh những cái bóng mờ mờ, không ra hình người cũng chẳng ra hình thú. Điện tụt xuống tới mức chưa từng thấy.

Sáng hôm sau, giữa lúc mọi người trong cơ quan đang trao đổi những tin tức lượm lặt được từ ngoài đường, Hốt làm như vô tình buông một câu:

- Chương trình vô tuyến hôm qua khêu gợi đấy chứ?

- Dở hơi - Một anh chàng toang toác vào mặt Hốt - Hễ đến cảnh hôn nhau là lướt ống kính lên cây cối, nhà cửa, tàu bè để che chắn. Phim ấy chỉ chiếu trong câu lạc bộ hưu trí hoặc cán bộ quản lý mới ăn khách.

- Bậy nào - Ông giám đốc Diên vừa bước vào phòng, vội lên tiếng - Chúng tớ lại chỉ thích loại phim cởi mở, có gì cởi hết ra, mở hết ra. Trải đời rồi, vững vàng rồi, có xem loại phim cởi mở cũng chẳng hư được - ông đổi giọng nghiêm nghị, đe anh chàng vừa mới nói - Còn các cậu cứ liều liệu, buông lỏng mình là dễ sa ngã lắm.

Sau rốt, Hốt biết rằng cả ông giám đốc, cả đám nhân viên trong phòng đều không được xem chương trình anh chứng kiến tối qua, mặc dù họ đều ôm lấy cái ti-vi, đều bị nhồi cho một bộ phim ấm ớ, như lũ gà bị nhồi cơm cục trước khi đem bán.

Chương trình mấy buổi tối sau đều rất đứng đắn. Mà như thế là biết điều. Có lẽ nào bố mẹ và con cái cùng ngồi xem một chương trình quảng cáo thân thể?

Nhưng Hốt chẳng phải hoang mang, nghi hoặc lâu. Những buổi tối vợ con đi vắng, một mình ngồi trong căn phòng tối om, Hốt lại được xem cái chương trình kia trên màn ảnh lờ mờ. Thậm chí còn có cả một bộ phim con heo với những pha gay cấn nhất. Bây giờ thì rõ rồi, chỉ khi nào có một mình Hốt ở nhà thì mới có những bộ phim nọ.

Nghe Hốt thì thào kể lại, thủ trưởng Diên nửa tin nửa ngờ.

- Thật thế à? - Ông nở một nụ cười dễ dãi - Các cậu mà sa vào món ấy thì chẳng anh nào khá được. Dù sao… tớ vẫn phải kiểm tra xem thực hư ra sao.

Hốt cho hai đứa con đi xem phim, rồi tìm cách xua vợ đi nốt. Thủ trưởng Diên đến, thế là chỉ có hai thầy trò ngồi trước cái ti-vi mờ ảo vì điện yếu.

Mê đi vì bộ phim con heo, mãi sau Hốt mới quay sang xem thái độ ông Diên thế nào: Trong chiếc xalông không còn ông giám đốc nữa, mà là một con dê đang ngồi, hai chân trước khoanh trước ngực, hai chân sau vẫn rung rung, giậm giật theo tiếng nhạc. Hốt hét lên một tiếng, vùng chạy ra phía cửa.

- Cậu làm sao thế? - Con dê ngước cặp kính lên nhìn Hốt, hỏi giọng nghiêm trang.

Vẻ mặt nó rất giống thủ trưởng Diên. ở nơi cổ lấp lánh chiếc dây chuyền vàng ông vẫn đeo mọi ngày, ở cổ chân trước bên trái vẫn là chiếc đồng hồ Ô- ri-ăng. Chỉ có khác là nốt sần với mấy sợi lông lơ thơ ở cằm ông bây giờ đã thay bằng một bộ râu dê quặp vào. Thay cho bộ quần áo, khắp người con dê phủ một bộ lông dày, vạt đen vạt trắng.

- Sao thủ trưởng lại đến nông nỗi này? - Hốt đã hơi tĩnh trí.

- Tôi làm sao?

- Thủ trưởng hoá thành dê chứ sao.

- Tôi mà lại hoá thành dê? Cậu chỉ láo!

Hốt đưa cho ông ta cái gương. Trái với anh tưởng, con dê không quá sợ hãi. Nó soi mãi, giơ cả chân tay lên để xem bộ móng guốc, vẻ đau đớn âm thầm, nhưng vẫn giữ được sự điềm tĩnh.

- Thế là hỏng cả một đời tôi - Con dê trả lại cái gương, buồn bã nói - Nhưng vấn đề là không dược để chuyện riêng tư ảnh hưởng đến công việc chung. Ngày mai bên Vật liệu xây dựng sẽ đến Xí nghiệp ta làm việc. Cậu là trưởng phòng kế hoạch, cậu tiếp khách hộ tôi. Gắng tìm một lý do về việc tôi vắng mặt.

- Nhưng tôi biết nói thế nào với vợ thủ trưởng?

- Đừng ngắt lời tôi. Cậu hãy bảo là tôi được bộ trưởng gọi lên làm việc gấp trong đêm nay để sáng mai bay váo miền Nam.

- Thủ trưởng định ẩn náu ở nhà tôi sao?

- Hẵng tạm thế ít ngày. Cậu kiếm cho tôi chỗ nào kín đáo một chút, nhanh lên.

Cực chẳng đã, Hốt phải dắt con dê ra cái chuồng lợn sau nhà. Trước đây vợ anh thường mang thức ăn thừa ở khách sạn về, món gì ngon thì người ăn, món gì hơi kém phẩm chất thì để nuôi lợn. Gần đây không khí cơ quan căng thẳng, không còn dám mang gì về nhà nữa, vợ anh bán hết lợn đi. Cái chuồg vẫn bỏ không.

Chiều hôm sau, Hốt về nhà sớm hơn mọi ngày. Con dê tưởng rằng buổi trưa Hốt phải về cho nó ăn. Càng chờ, lại càng mất hút. cho nên nó không bình tĩnh nổi khi Hốt ló đầu vào.

- Cậu quyết bỏ đói tôi đấy hả? - Con dê rít lên the thé - Tôi gần kiệt sức rồi đây.

- Tôi còn phải đi chăn thủ trưởng hay sao? Vườn nhà tôi cũng chẳng có đủ cỏ cho ông ăn đâu. Con dê ngước cặp mắt kinh ngạc nhìn Hốt qua cặp kính lão:

- Tớ ăn cỏ ấy à? Cậu đùa kiểu gì thế? Thôi nhé, cậu dọn cho tớ món gà mái tơ tần hạt sen, món lòng gà xào dứa, một ít giá sống, và cho một ly rượu ngâm tắc kè…

- Những món ấy thì mời thủ trưởng về nhà, quý phu nhân sẽ nấu hầu ông - Hốt trề môi,rồi đổi giọng nhẹ nhàng - Thôi được, em sẽ mua cho thủ trưởng xơi. Nhưng mà…

Hốt cho con dê biết rằng trong cuộc tiếp đại diện ngành Vật liệu xây dựng, anh ta đã đề nghị họ cấp thêm một ít gạch, ngói, xi măng “để sửa chữa nhà trẻ xí nghiệp”, thực ra là để anh ta dùng riêng.

- Không được - Con dê chồm đứng lên trên hai chân sau và vung mạnh một chân trước - Không thể lấy tài sản của tập thể làm giàu cho một cá nhân.

- Cho tôi, hay là cho thủ trưởng? Ông đang kêu đói cơ mà?

- Đừng có lợi dụng lúc tôi sa cơ mà bắt chẹt.

Hốt bỏ đói con dê suốt đêm ấy. Con dê gần như đứng không vững, nhưng khôg dám be be ầm ĩ để kêu cứu. Đừng có dại mà la lối cho vợ Hốt biết. Vào tay con mẹ chuyên gia nấu đặc sản ấy thì cái thân ông chỉ làm được mấy đĩa tái dê. Chịu không nổi, sáng hôm sau con dê chấp nhận diều kiện của Hốt. Anh ta đưa cho nó mấy chứng từ đã viết sẵn, kê trên một cái thùng gỗ thông. Con dê cầm bút, đăm chiêu một lúc mới ký, chỉ vì một miếng ăn!

- Nhục nhã quá, chỉ vi một miếng ăn!

- Làm gì mà chẳng vì miếng ăn, thưa thủ trưởng?

Cầm cái hoá đơn hợp pháp trong tay, Hốt vắt óc nghĩ xem lần sau nếu bắt con dê nhịn đói thì sẽ đòi hỏi ở nó những gì.

Nhưng Hốt chưa kịp thực hiện ý đồ mới thì một buổi sáng, bà Toán, vợ ông Diên, xồng xộc đến nhà:

- Cậu lừa cả cơ quan rằng ông ấy đi công tác miền Nam, nhưng không úm nổi con này đâu. Tôi gặp anh bộ trưởng rồi, chẳng có công tác đột xuất nào hết. Biết mà, lại lén đi theo con nào, rồi bàn nhau đánh lừa tôi.

Đang tuôn một tràng xối xả, bà Toán chợt đóng khoá hãm, quay nhìn bộ mặt thản nhiên của Hốt. Bất ngờ bà đọc được ở đó vẻ lạnh tanh của một kẻ sát nhân. Bà ta phát hoảng, nhưng thói to tiếng trịch thượng vẫn theo quán tính, những điều đang nghĩ tuồn tuột ra cửa miệng:

- Hay là cậu đã giết chồng tôi, chặt làm mấy khúc,rồi vứt vào chuồng lợn? Chết tôi rồi, ông ấy đeo đồng hồ, dây chuyền và kính gọng vàng…

Nhắc đến mấy vật dụng đắt tiền, lòng tham và nỗi tiếc của làm bà Toán trở nên liều mạng. Bà quay ngoắt người, phăm phăm lao ra sau nhà, về phía chuồng lợn.

Thoạt đầu bà ta không thấy gì trong cái chuồng nát. Lúc đã quen với ánh sáng mờ mờ trong góc chuồng, bà chăm chăm nhìn con dê một hồi lâu, rồi bất chợt rùng mình.

- Ông đấy ư? - Bà xót xa hỏi - Ông phải sống trong chuồng suốt từ hôm đó hay sao?

Con dê không trả lời, buồn bã cúi gục đầu như nhận lỗi. Bà Toán thấy trên mình nó vẫn còn đủ các báu vật.

- Chị nhận ra anh ấy sao? - Hốt sửng sốt hỏi.

- Sao lại không? - Thấy đã có thể tin được Hốt, bà Toán đổi giọng tâm tình - Tôi đã thấy ông ấy như thế này, ngay từ khi ông ấy đến xin cưới tôi làm vợ. Bố mẹ và anh chị tôi xuýt xoa rằng anh ta đẹp trai, rằng mới hơn ba mươi đã là phó giám đốc. Còn tôi, tôi chỉ thấy bước vào nhà là một con dê dạn dĩ, không biết sợ người, với chòm râu quằm quặp. Nhưng khi đó tôi đã ba mươi tuổi, đã quá muộn mằn. Hơn hai chục năm chung sống, tôi luôn nhìn thấy ông ấy như bây giờ, như trong cái chuồng lợn này.

Cả ba im lặng một hồi lâu. Cuối cùng Hốt lên tiếng:

- Bây giờ chị tính thế nào?

- Chú cho tôi gửi ông ấy ở đây một thời gian. ở nhà tôi không có chỗ mà nuôi, lại đang có khách nhà quê. Tôi sẽ cung cấp đầy đủ thực phẩm và trả công cho chú.

Buổi tối đón chồng về, bà Toán mang đến một cái bao tải. Họ cho con dê vào bao, buộc sau pooc-ba-ga, để bà Toán chở. Ở nhà mình, con dê lại có phòng riêng, có bàn làm việc. Bà Toán chuẩn bị khá chu đáo cho bữa tiệc đón chồng. Có rượu sâm banh và những món ăn ưa thích của ông. Sau một ly rượu, mắt con dê nhèm nước, nó nghẹn ngào nói:

- Từ hôm nọ đến giờ tôi vẫn hy vọng nhưng bây giờ thì hết thật rồi. Hai người hãy phát ra cái tin tôi đã đi công tác về, nhưng sức khoẻ suy sụp, không thể tiếp tục công tác được. Còn bà, chuẩn bị làm thủ tục về hưu cho tôi.

- Đã phải làm cái thân con dê thì nghĩa lý gì cái chuyện hưu trí - Hốt buột miệng nói.

- Nói thế không được. Cả một cuộc đời công tác êm đẹp, thì nay cũng phải rút lui một cách đàng hoàng.

- Tôi hiểu ý ông - Bà vợ chen vào - Phải bịa ra một chứng bệnh lây nào đó, buộc phải cách ly, để không ai dám đến kiểm tra. Phải rồi, tôi sẽ báo cáo với tổ chức cơ quan là ông bị SIDA.

Con dê nhảy dựng lên:

- Bà bôi nhọ danh dự của tôi. Suốt một đời trong sáng, bỗng nhiên phải về hưu vì một cái bệnh ô uế như thế sao?

Cuối cùng Hốt và bà Toán cũng thuyết phục được con dê chấp nhận lý do là đang được điều trị cách ly bệnh viêm gan siêu vi trùng cộng thêm lao phổi. Với lý do đó họ sẽ chạy thủ tục về hưu cho ông ta.

Hốt về nhà trong trạng thái chuếnh choáng. Đến gần cửa nhà, anh mới nhớ tối nay hai đứa trẻ đi sinh hoạt đội ở phường. Chỉ có vợ anh ở nhà. Bất chợt anh thắc mắc khi chỉ có một mình, cô ta sẽ xem loại phim gì từ cái ti-vi “như ý”?

Hốt ghé mắt nhìn qua khe cửa.

Điện rất yếu. Căn phòng xanh lét vì ánh sáng phát ra từ màn huỳnh quang. Hốt căng mắt nhìn mãi mới thấy trên màn ảnh là một người đàn ông duyên dáng đang quay trước quay sau biểu diễn mốt quần áo. Đột ngột, vẫn gã đàn ông ấy, nhưng trên người không một mảnh vải che.

Hốt đấm cửa như điên. Lao cả người vào cửa. Vợ anh ra mở cửa rất nhanh, cũng chẳng thèm tắt ti-vi. Trên màn ảnh vẫn tay đàn ông nọ, vẫn quay trước quay sau để trưng diện bộ quần áo rất mốt.

Tất nhiên sự thay cảnh như thế không lừa được Hốt.

- Coi chừng - Hốt gườm gườm nhìn vợ - Đã có kẻ xem loại phim ấy mà biến thành dê rồi đấy.

Cô vợ thản nhiên quay lại, ngồi xuống ghế, nói đủng đỉnh:

- Người ta chỉ nói vật này “biến thành” vật khác. Anh nói nhầm rồi, không có cái gì lại “biến thành” chính nó.

Hốt đứng như trời trồng một lúc mới hiểu ý vợ:

- Cô muốn nói rằng con người cũng như loại dê?

- Không phải “như” mà chính là loài dê. Đến mức này tôi chẳng cần giấu anh làm gì. Từ rất lâu rồi tôi đã thấy xung quanh mình là cả một xã hội loại dê. Dê trong nhà, ngoài phố. dê đi xe đạp, dê đi honđa, thậm chí dê ngồi cả trong xe toyota nữa…

- Thế mà cô chẳng bao giờ nói?

- Nếu tôi nói ra, tôi sẽ bi người ta tống vào trại điên Bò Đứng ngay lập tức. Với dê đực, tôi gọi là bác, là chú, là anh, là em. Với dê cái, tôi gọi là cô, là chị. Còn với lũ dê ngày nào cũng được chở từ ngoại thành vào bán cho khách sạn lại là chuyện khác. Tôi chọc tiết một con, thấy vẻ mặt nó giống hệt lão giám đốc công ty không ký quyết định cho tôi đi tham quan ở Pháp. Tôi lột da và pha thịt một con, giống con mụ tổ chức không tiếp nhận em tôi vào cơ quan. Tôi làm món tái dê từ thịt của cái thằng dê cụ phó chủ nhiệm khách sạn…

Hốt rùng mình. Anh định hỏi thêm rằng, có phải cô ta luôn cảm thấy phải chung chăn gối với một con dê, nhưng kịp kìm lại. Người ta còn hạnh phúc được, chính là khi không bắt nhau phải thừa nhận một sự thật là cả hai đều hiểu rõ.

Chuyện ông Diên đột ngột mắc bệnh hiểm nghèo, phải xin về hưu, dần dần chẳng mấy ai nhớ tới.

Nghe đâu có lần bà hàng xóm thấy cửa mở, bèn bước vào, nhưng không thấy bà Toán ở nhà. Bà ta đi vào phòng trong, thấy một con dê đeo kính đang ngồi viết bên bàn. Trên mặt bàn là một chồng giấy dày, có chữ hồi ký to tướng, viết theo kiểu chữ in. Bà ta hoảng hồn chạy sang nhà hàng xóm, kể vung kể vãi, kể đến mức bị người ta tống vào trại điên Bò Đứng…

Sau giờ làm việc, vợ Hốt lại mang từ khách sạn về rất nhiều thức ăn thừa. Có cả những món dê mà Hốt thích ăn. Nhưng ngày nào Hốt cũng cẩn thận đọc mục tin buồn trên báo. Chỉ đến khi chắc rằng bà Toán chưa phát tang và vì thế chưa bán ông Diên cho khách sạn Bần Tộc, Hốt mới yên tâm ăn món tái dê.

21. Người đứng một chân

Tên anh là Ananda. Ananda là niềm vui, là hy vọng.Một buổi sáng Ananda đến gặp viên giám đốc của cái nhà máy ở đầu làng anh, xin ông ta cấp cho một triệu rupi. Một triệu rupi là số tiền đủ xây một ngôi đền lớn kiến trúc độc đáo, đủ khiến cho khách du lịch đàn đàn lũ lũ phải dừng chân viếng thăm, chứ không như từ trước tới nay họ hờ hững phóng xe qua như qua một vùng đất hoang. Viên giám đốc trẻ, cũng trẻ cỡ tuổi Ananda, từ chối thẳng thừng. Triệu triệu ngôi đền trên cái đất ấn Độ thừa thần thánh mà thiếu người sung túc này vẫn chưa đủ hay sao? Anh ta sẽ đóng góp một phần nhỏ bé (nhỏ bé thực sự chứ không phải theo kiểu nói khiêm tốn) vào quỹ từ thiện nhằm mục đích làm cho dân làng khá giả hơn lên, còn chuyện đền điếc thì dứt khoát là không.

Ananda bị lấy lá lót tay dắt ngay ra cửa. Anh không thể về làng vì đã trót quả quyết với các già làng, thậm chí đã hăng lên mà thề có thần lửa Agni rằng nếu không xin được cho làng một triệu rupi thì xem như anh đã gửi mình cho thần lửa ở bãi hoả táng ngoài bờ sông.

Buổi tối, xe đưa viên giám đốc trở về nhà trong thị trấn. Con đường từ cổng nhà máy ra đến đường quốc lộ chỉ dài chừng tám trăm mét. Trên con đường đó, cách cổng nhà máy một quãng ngắn, họ thấy một người đàn ông đứng giữa đường, chân trái co lên, trọng lượng toàn thân dồn vào chân phải, tư thế của thần Siva trong điệu múa làm rung chuyển vũ trụ. Viên giám đốc cùng người bảo vệ mở cửa xe bước ra.

- Vẫn là anh đấy ư? Anh làm gì ở đây?

- Tôi cần một triệu rupi.

Gương mặt Ananda đầy vẻ thánh thiện và ma giáo. Viên giám đốc muốn nhổ toẹt vào cái thánh thiện và kính nể cái vẻ ma giáo. Anh ta phẩy tay ra hiệu cho người bảo vệ và lái xe. Hai người này bế bổng Ananda lên đặt sang vệ đường. ở chỗ đó Ananda vẫn đứng một chân, lặng phắc như một pho tượng thực sự. Chỉ đến khi xe của viên giám đốc phóng qua rồi khuất dạng, Ananda mới thả nốt chân kia xuống, lặng lẽ đi về nhà.

Từ đó, sáng sáng Ananda lại ra đứng chỗ ấy, đứng bằng một chân, khi chân phải lúc chân trái, trước khi xe đưa viên giám đốc đến nhà máy; và tối tối khi xe giám đốc đã đi khuất trên con đường quốc lộ, anh mới trở về nhà, ăn bữa cơm đạm bạc duy nhất trong ngày rồi nghỉ qua đêm. Gia tài cha mẹ để lại cho anh là căn nhà này. Và một hiệu đồ khô nhỏ nay đã được giao cho một người bạn trông nom hộ. Dân làng không mấy tin tưởng rằng Ananda có thể xin được tiền, nhưng họ coi việc anh đứng một chân trước cổng nhà máy như một bài thực hành yoga mà Ananda vẫn luyện bấy lâu nay.

Thực ra chẳng phải dân làng không tin. Mọi việc đều có thể và đều không thể. Giám đốc nhà máy cũng không phải người xấu. Anh ta là con một người Bà La Môn ở chính làng này, đẳng cấp cao và sự giàu sang đã đưa họ sang tận xứ Ăng-lê. Trở lại cố hương, họ đã xây dựng cái nhà máy sản xuất các sản phẩm chất dẻo này. Để chứng minh cho thiện ý của mình đối với người làng, viên giám đốc đã tổ chức một chiến dịch rầm rộ, phát không cho mỗi gia đình một hộp sản phẩm mới của nhà máy, mỗi hộp gồm mười cái bao cao su tránh thai. Anh ta đứng trên lễ đài, ngón tay trỏ thọc một cách không thương tiếc vào cái vật quái quỷ nọ, miệng liến thoắng hướng dẫn cách sử dụng. Cứ như lời anh ta thì cái khổ của dân mình là ở chỗ một người đàn ông mỗi tháng trung bình chỉ dùng có một bao, mà lẽ ra phải dùng tám bao cơ. Con cháu đầy đàn không phải là phúc lộc, mà là tai hoạ, là nghèo đói. Để kết thúc buổi lễ quảng cáo mặt hàng, anh ta hô to khẩu hiệu: Nếu bạn muốn may mắn - Mỗi tuần một phát bắn. “Bắn!”. Lũ trẻ ranh gào theo. Chúng hiểu câu khẩu hiệu chỉ đơn thuần theo nghĩa quân sự và súng đạn. Giám đốc vừa đi khuất thì người ta cũng quên tiệt những lời anh ta nói. Còn những chiếc bao cao su? Người ta không tọng vào đó cái của nợ như đã được hướng dẫn, mà tọng vào một luồng hơi. Bóng bay bay trắng xoá khắp làng, nổ đùng đùng như pháo.

Làng nghèo vẫn hoàn nghèo. Vô danh vẫn hoàn vô danh. Những chiếc xe du lịch sang trọng vẫn ngày ngày nối đuôi nhau chạy trên đường quốc lộ, thẳng hướng sang những vùng bên. ở đó có một khu thành cổ chạy dài mấy chục dặm trên đỉnh núi, xa hơn chút nữa là toà lâu đài của một bà hoàng nức tiếng suốt mười thế kỷ qua. Ananda cứ đứng một chân trước cổng nhà máy mà nhìn theo từng đoàn xe du lịch lao qua trên đường quốc lộ phía xa. Chúng không một chút đoái hoài đến làng anh. Dưới bãi sông dân làng độc có một nghề làm thợ giặt, họ ra sức quật những bộ đồ sũng nước của khách hàng vào những tảng đá, như thể mục đích của họ không phải là giặt giũ, mà là đập cho kỳ nát đá mới thôi.

Ananda thấy hết những chuyện xảy ra ở dưới bãi sông. Ban ngày đám thợ giặt than vãn và chí chóe với nhau. Các gã đàn ông chỉ thừa dịp lúi húi sau mông mấy mụ đàn bà, váy áo tốc ngược cả lên, đang chổng mông quật những tấm vải trải giường vào phiến đá. Ban đêm, bờ sông thành nơi vụng trộm của lũ trai gái. Chính mắt Ananda đã thấy Asa, cái cô bé cùng làng mà sinh thời bố mẹ đã dấm cho anh, cái cô Asa ấy đã dắt díu nhau đi với một gã trai mới lớn. Chúng chui vào một bụi cây cách chỗ anh đứng không xa, rồi cứ buông tuồng thả cho những âm thanh vô sỉ lọt đến tai Ananda. Ananda bây giờ cũng coi như một vật vô tri, như một cái cây cụt ngọn bên bờ sông mà thôi.

Có một kẻ không coi Ananda như một vật vô tri. Đó là con kền kền đậu trên ngọn cây Asok bên bờ sông. Loài chim xấu vía này có tấm thân đen đủi và thô lậu như một con gà tây, dáng vẻ đăm chiêu như một triết gia và cái đầu trụi lông trọc lốc chay tịnh. Thực ra ban đầu con kền kền tưởng Ananda sắp chết, và nó cứ đợi mãi, tạm lót dạ bằng những xác chuột xác rắn, chờ ngày ngả một bữa đại tiệc trên thi thể Ananda. Chắc là nó đã đếm từng ngày. Chắc là chỉ có nó mới nhớ được đã mấy mùa trôi qua trong chờ đợi, trong đói khát như thế.

Một buổi trưa không gian bỗng rừng rực lên. Một cái màng nâu đỏ bao phủ lên nhà cửa, cây cối, lên mọi vật. Rồi bão bụi. Những trận mưa gió cát mù mịt từ sa mạc thổi về. Gió cát phóng rào rào trên bãi sông. Cát ập vào mắt vào mũi những người thợ giặt chưa kịp tìm chỗ trú làm cho họ ho sặc sụa. Viên thư ký vừa đóng tất cả các cửa sổ cửa chính thì được lệnh của giám đốc gọi xe cho ông ta đi ngay.

- Thưa ông bão đang mạnh, ít nhất nửa giờ nữa mới tan.

- Gọi xe cho tôi - Giám đốc nhắc lại mệnh lệnh.

Chiếc xe trườn ra khỏi cổng, chính nó cũng hoang mang về chuyến đi bất thường này. Người lái xe hầu như cho xe đi theo quán tính. Nhoáng nhoàng một cái, một cú phanh gấp làm tất cả chúi về đằng trước. Hú hồn, xe dừng lại trước pho tượng sống chỉ gang tấc. Lỗi tại người lái xe không nhìn thấy đường và yên tâm rằng Ananda không còn đứng đó mà đã chạy đi trú bão. Theo thói quen, bảo vệ và lái xe định mở cửa chạy ra, bê bổng con người kia lên, đặt sang bên đường. Nhưng giám đốc ra hiệu ngăn lại.

- Thế là đủ.

Chiếc xe quay trở lại nhà máy. Viên giám đốc đã biết được điều cần biết.

Trận chạm trán trong mù mịt bão lốc đã gợi ý cho người lái xe một trò đùa, trò đùa ấy đã gây ra tai nạn vào ngày hôm sau. Một mình một xe, người lái xe đã mở hết tốc lực, lao thẳng vào cái pho tượng sống đứng giữa đường kia, tin rằng trước một cỗ xe điên cuồng lao vùn vụt như thế thì thần Siva chính hiệu cũng phải hạ nốt chân kia xuống mà ôm đầu chạy dạt. Đám thợ giặt dưới bãi sông rú lên trước một tai nạn nhỡn tiền không có gì tránh được. Chỉ còn một chớp mắt nữa thì tay lái xe cảm thấy rằng con người kia sẽ không bỏ chạy. Anh ta lúc này mới hoàn toàn mất tự tin, vội đánh mạnh tay lái sang vệ đường. Chiếc xe nhảy chồm lên trên những gò đống, rùng mình dữ dội, rồi bật ngửa, bánh xe quay tít trên một cái khung xe bẹp dúm.

Người ta lôi ra được tay lái xe như một mớ giẻ rách. Anh ta được chữa chạy, nhưng thân tàn ma dại. Từ đó đều đặn vào những ngày lễ, người làng thấy một kẻ lưng còng, chột mắt đi đứng tập tễnh đến đặt dưới chân Ananda một đĩa hoa do anh ta tự trồng và mấy đồng rupi. Theo chân kẻ tàn tật đó dần dà đến cả những người hiếu kỳ vây quanh Ananda.

Giám đốc cho làm một đoạn đường trước cổng nhà máy. Con đường từ nay không chạy thẳng vào chỗ Ananda đứng, mà lượn sang bên một chút. Tiền chi cho việc làm đường mới chỉ bằng một phần ngàn của một triệu rupi. Thế là chấm dứt cái cảnh ngày mấy lần phải ra khỏi xe để bê cái vật chướng ngại kia đặt sang bên đường.

Ananda hiểu rằng bây giờ mới bắt đầu cuộc thi với thời gian, giám đốc và anh đều là hai kẻ chạy đua không biết mệt mỏi.

Đêm ấy Ananda đứng lại trên đường rất muộn vì chưa thấy xe giám đốc ra khỏi nhà máy. Bóng một người con gái đến sát bên anh. Gương mặt rất quen nhưng dường như của một thời xa xưa nào.

- Asa đấy ư? - Cuối cùng Ananda đã nhớ ra.

- Không, em không phải là Asa. Em là Gita, con gái của mẹ Asa.

Trước mặt Ananda lúc này là kết quả những đêm vụng trộm của nàng Asa mà anh đã chứng kiến. Gita kể rằng khi ấy mẹ nàng không có đủ hồi môn để lấy chồng, đành ở vậy nuôi con trong tủi nhục. Nay đến lượt Gita, bạn bè nàng đều đã lần lượt quệt lên đường ngôi giữa đỉnh đầu một vệt son đỏ, nhưng nàng cũng không có hồi môn, lại mang thêm cả nỗi nhục của mẹ. Nàng ôm choàng lấy Ananda, kéo tay anh, hối hả giục anh đi về nhà, thề nguyện sống cùng anh cho tới khi thần chết Yama tới bắt họ đi.

- Nàng bao nhiêu tuổi rồi? - Ananda hỏi và thả nốt chân kia xuống, tạo một thế vững chãi mà ôm nàng.

- Em mười sáu.

Thế kia ư? Nhưng Ananda đã lạc bước vào một thế giới khác, không còn biết đến thời gian và chuyện vật đổi sao dời.

- Về đi anh, hãy quẳng vào xó cái lão giám đốc cùng với nhà máy của lão. Đền đài mà làm gì. Làng ta vô danh thì cứ mãi mãi vô danh, có sao đâu.

Lời giục giã của Gita nhắc Ananda nhớ đến việc đang làm. Anh lại co một chân lên và đẩy nhẹ nàng ra:

- Không, anh phải chờ giám đốc.

- Lão về từ lâu rồi. Em thấy lão ngồi trong xe của một ông chuyên gia ngoại quốc.

Sự việc này rõ ràng Ananda đã bỏ sót.

- Thế thì anh sẽ chờ ở đây cho đến sáng mai, khi lão quay lại.

- Anh chờ đến hết đời hay sao?

- Không đến hết đời, chỉ đến khi nhận được một triệu rupi.

Những đêm sau đó, Gita thường đến nhà khi Ananda từ bãi sông trở về. Nhưng cuộc sống chung êm ấm với một người đàn bà cũng không giữ được Ananda khỏi việc sáng sáng ra đứng trước cổng nhà máy và tối tối trở về. Gita vẫn hy vọng. Dù có thế nào đi nữa, nàng sẽ cho anh một đứa con, và cùng với đứa trẻ đó, một gia đình sẽ được tạo dựng.

Việc tính toán của Gita tỏ ra là quá sớm. Một buổi, Andanda thấy nàng trong đám thợ giặt rầm rập kéo qua chỗ anh đứng, tới trước cổng nhà máy. Họ sụp xuống, hất cát bụi lên đầu, vò tai dứt tóc mà kêu khóc hoảng loạn. Rồi điên cuồng gào thét. Rồi ném tất cả những gì vớ được vào nhà máy. Rồi hô lên tất cả những lời lẽ vừa mới đẩy lên đầu lưỡi. Chất thải do gặp sự cố trong khâu xử lý đã đổ ra sông, làm cho những ai uống phải hoàn toàn bị triệt sản. Lần trước sản phẩm tránh thai của nhà máy chưa được Uỷ ban kế hoạch hoá gia đình cấp bằng khen, thì lần này chất phế thải của nó phải được cấp hai bằng khen mới xứng. Vụ kiện tụng ồn ào dây dưa mãi. Cuối cùng đám thợ giặt cũng nhận được một số tiền còm cõi bồi thường. Khoản tiền bồi thường cho Gita không đủ thành một món hồi môn cho nàng đi lấy chồng.

Sau vụ hầu kiện lê thê và mệt mỏi, một buổi sáng ông giám đốc tha thẩn tản bộ bên bờ sông, bất chợt nảy ra ý đồ giải quyết nốt cái vụ việc vẫn đứng một chân sờ sờ ra kia cho trọn cả gói. Ông ta đến trước mặt Ananda, nhã nhặn đưa ra một đề nghị nhượng bộ.

- Ông hãy nhận 10.000 rupi. Số tiền ấy bằng tiền bồi thường cho năm người thợ giặt bị triệt sản.

- Nhưng để xây đền tôi cần gấp một trăm lần số tiền đó.

Đàn kiến di chuyển trước trận mưa, chạy thành một dòng đen lấm tấm từ chân lên tới cổ Ananda. Anh vẫn đứng yên. Mắt đăm đăm nhìn về phía trước. Viên giám đốc quay nhìn theo, thấy một đống trắng hếu trên những gò đống phía xa.

- Cái gì vậy?

- Bộ xương con kền kền. Nó đã đợi để nhìn thấy cái chết của tôi. Giờ thì nó đã phải bỏ cuộc.

Tên anh là Ananda. Ananda là niềm vui, là hy vọng.

* * *

Đầu năm 1990, tôi có dịp đi qua làng Khusi. Lúc người hướng dẫn du lịch bảo cho xe dừng lại, tôi tưởng sắp được dẫn đi xem một thắng cảnh quan trọng nào đó. Nhưng tôi được đưa đến bên một đám đông mà thoạt đầu tưởng như người ta đang vây quanh một người thổi kèn dụ rắn. Thì ra đám khách du lịch đang xúm quanh một người đàn ông đứng bằng một chân, nghe nói đã đứng như thế từ lâu lắm, nhưng chỉ mãi gần đây mới trở thành kỳ quan duy nhất của làng Khusi, mới hấp dẫn được cặp mắt hiếu kỳ của khách du lịch. Tôi tìm được một chỗ đứng trước mặt ông ta, lập tức được ông ta bắt chuyện bằng câu hỏi tôi là người nước nào.

- Việt Nam ư? - Ông ta lặp lại, kéo dài từng âm tiết như thể lục lại trong trí nhớ. Lát sau, ông mới hỏi tiếp - Việt Nam nào? Bắc hay là Nam Việt Nam.

- Việt Nam thống nhất đã được mười lăm năm rồi.

Tôi đáp và nhìn vào mắt ông. Đấy là cặp mắt của một người không định giá được khoảng cách thời gian, không bị tác động bởi những được mất ở cuộc đời này.

- Chúc mừng anh - Cuối cùng ông ta cũng nói được một câu như thế.

- Chúc ông thành công - Tôi nói và giã từ.

Gần hai năm sau tôi mới lại đi qua vùng ấy. Trong giấc ngủ lơ mơ, tôi mang máng biết xe dừng lại, và giọng người lái xe cất lên:

- Đã đến Khusi.

- Có gì đáng xem đâu mà dừng lại - Tôi uể oải nói mà vẫn không mở mắt.

- Sao lại không? - Người bạn đường bên cạnh nói như reo lên - Hãy nhìn kìa.

Tôi mở choàng mắt. ở lối rẽ từ đường cái vào cổng nhà máy đã mọc lên một ngôi đền đồ sộ, ngọn tháp hình chóp cao dễ đến ba chục mét.

Trong đền có bốn trăm bốn mươi tư cái cột bằng đá cẩm thạch được chạm khắc tinh xảo mà không có lấy hai cột đá với hình trang trí trùng lặp. Đã biết câu chuyện về Ananda, tôi nghĩ rằng rốt cuộc ông ta đã thành công trong việc lấy tiền từ túi viên giám đốc nọ.

- Vậy ông ta có ở trong ban quản lý ngôi đền này không? - Tôi hỏi - Cái ông Ananda ấy?

- Ananda nào cơ? - Anh chàng hướng dẫn viên mới vào nghề hỏi lại. Rồi bất chợt anh ta nhận ra sai sót nghiêm trọng của mình do thiếu kinh nghiệm. Chỉ chút nữa là không biết cách làm quà cho khách du lịch bằng một giai thoại về Ananda.

Hoá ra là một buổi chiều, sau cơn bão ghê người, viên giám đốc cho xe ra khỏi nhà máy và thấy Ananda nằm co quắp ở nơi ông ta vẫn đứng lâu nay. Mới đầu giám đốc không tin rằng cái xác lạnh cứng rúm dó ấy là của Ananda. Bao nhiêu năm nay chỉ thấy ông ta trong tư thế đứng, mà là đứng một chân.

Kể từ đó, thỉnh thoảng người ta thấy viên giám đốc tha thẩn quanh chỗ Ananda vẫn đứng ngày xưa. Có lúc ông ta khom người loay hoay như tìm kiếm dấu một bàn chân ở nơi chính xác là chỗ Ananda đã đứng. Có lúc hình như ông ta đã co thử một chân lên theo kiểu đứng của Ananda. Có lúc chỉ đơn giản là ông ta đứng yên, mắt nhìn xuống đôi bàn chân mình. Và rất đột ngột, ông dốc tiền ra xây một ngôi đền ở ngay chỗ ấy.

Ở lối vào, thay cho bức phù điêu thần khỉ Hanuman tay cầm chuỳ đứng bảo vệ ngôi đền, ông giám đốc cho đắp nổi hình thần Siva, một chân co một chân chống, đang quay tít trong vũ điệu làm rung chuyển vũ trụ. Khách du lịch có chỗ dừng chân mà chụp ảnh. Làng Khusi nhờ kỳ quan đó mà nổi tiếng. Dân làng nhờ đó mà có nơi lui tới để cầu nguyện. Đám đàn bà bị chất thải của nhà máy làm cho vô sinh có nơi để mà đặt tay lên tượng Linga, tượng dương vật của thần Siva, mà cầu tự. Và trong đám người đều đặn tới có một kẻ chột mắt, lưng còng, đi đứng lẩy bẩy với một đĩa hoa cúc vạn thọ vàng rờ rợ, mùi hương tê tái lạ lùng.

New Delhi, 5-1992

22. Những cuộc kiếm tìm

Trong lúc ngồi đợi đến lượt, chúng tôi bàn nhau sẽ thuê một chiếc thuyền đôi và một chiếc thuyền ba người. Phiền một nỗi là có thể đã hết thuyền ba. Cô người yêu của Hùng lật mấy cái chứng minh thư để thuê thuyền trong tay, rồi bất chợt kêu to:- Tại sao đến giờ chúng mình vẫn không chịu tìm cho anh Kim một cô bạn gái nhỉ?

Chẳng khác gì một giọt dầu rơi vào tổ kiến lửa. Cả bốn cặp mắt cùng lúc đổ dồn vào tôi, và một cuộc bàn cãi tóa ra. Rồi bỗng nhiên anh chàng Thước sáng mắt, phát vào đùi thật mạnh:

- Phải rồi, có một đám rất hợp với Kim. Cũng là trí thức, lại rất “con nhà”. Thế nào, Hạnh sẽ giới thiệu Kim với cô bạn Li chứ? - Vừa hỏi, Thước vừa sỗ sàng ghé sát vào bên má Hạnh như định hôn. Cô liền ý tứ né sang bên cạnh.

Hùng và cô người yêu ồn ào tán thưởng. Thế là Hạnh phải vui vẻ gật đầu. Đã gặp Thước đi với Hạnh đến lần thứ ba, lúc này tôi vẫn lấy làm lạ. Thước có cặp môi bóng mỡ trên bộ mặt tròn căng, trông rất xôi thịt. Mới có hơn một năm quen nhau, tôi đã không nhớ nổi Thước thay người yêu năm hay sáu lần. Với cô nào, Thước cũng không ngần ngại ôm eo, vuốt tóc và hôn phớt ngay trước mặt bạn bè. Không hiểu sao một cô gái đoan trang và chín chắn như Hạnh lại yêu Thước? Chưa lần nào tôi thấy Hạnh để cho Thước cư xử một cách trơ trẽn với cô.

Lúc này cũng vậy, sau khi nhích tránh Thước, và hồ hởi tán thành cái nghị quyết bất thường giúp đỡ những người độc thân, Hạnh nhẹ nhàng xách túi đứng dậy:

- Em phải về trước. Hôm nay em đi làm từ sáng sớm, nên bây giờ rất sốt ruột, không biết nhà cửa thế nào…

Mặc cho Thước hấp tấp đi theo thuyết phục, Hạnh dứt khoát lấy xe đạp ra về. Cô có vẻ tất bật như một người có con mọn.

Sáng chủ nhật, tôi cùng Hạnh đến chơi nhà “đối tượng”. Thực ra tôi không thuộc loại người chẳng thiết gì chuyện yêu đương như một vài đứa bạn tô vẽ. Dạo học phổ thông và những năm học đại học ở nước ngoài, cũng có vài cô bạn gái để ý đến tôi, và tôi cũng thấy xao xuyến. Nhưng rốt cục chúng tôi không đi quá ranh giới của sự cảm tình. Tôi lại chìm đắm vào những con số, những công thức toán học. Nhà thơ bị Nàng Thơ bỏ bùa mê thuốc lú thế nào, thì tôi cũng bị “Nàng Toán Học” quyến rũ đến mê mẩn như thế. Tôi có cảm tưởng mình không thể yêu ai hơn, mặc dù theo sự hình dung của tôi “Nàng Toán Học” là người luống tuổi, khô khan và khó chiều. Tham gia một vài cuộc vui, chuyện trò với cô này cô kia, và đùa trêu một chút… chẳng qua là nhằm thay đổi không khí, và chính là để cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của những giờ phút sống với “Nàng Toán Học” đầy sức cám dỗ nọ. Tuy nhiên càng ngày tôi càng nhận thấy sự thiếu hụt của mình. Ban đầu chỉ có lác đác vài đứa bạn cũ xây dựng gia đình. Dần dần tôi mới thấy xung quanh mình chẳng ai mà không có đôi. Khi biết Hùng sắp cưới, tôi càng thấm thía rằng lấy vợ lấy chồng là cái bệnh đua đòi khó chữa nhất của con người. Bạn bè gửi thiếp mời đến, thân mật mời “hai bạn”. Tôi bật cười. Gặp nhau ở ngoài đường, chúng nó ngạc nhiên: - Cậu đi một mình thôi à? - Chả lẽ lại đi bằng hai mình? Tôi đánh trống lảng bằng cách hỏi lại. Rồi những cuộc chơi như buổi đua thuyền chiều hôm qua, tôi cảm thấy mình thành một nhân vật rất vô duyên bên cạnh hai cặp người yêu ấy. Chính vì tôi thừa ra mới gây khó khăn vì phải thuê thuyền đôi, thuyền ba…

Vẫn thường nghĩ rằng ai cũng nên tự làm lấy mọi việc, tôi không hề tin vào sự thành công của việc mai mối, giới thiệu. Tuy thế tôi đã chấp nhận ý kiến của mấy người bạn, tạm thời bớt nặng lòng với “Nàng Toán Học” một thời gian, để tìm kiếm và khám phá thứ tình cảm bấy lâu mình sao nhãng.

Hạnh dẫn tôi vào biệt thự hai tầng, có một cái sân lát gạch rợp bóng cây. Đang đi dưới giàn hoa giấy mầu tím dẫn tới mấy bậc thang lên thềm, tôi thấy một cô gái xinh xắn đứng bên cửa sổ. Nhìn thấy chúng tôi, cô vội đưa cặp mắt mơ màng lên ngọn cây muỗm trước nhà, làm như không thấy có khách. Tôi và Hạnh đã đứng trước cửa, cô gái vẫn xoay lưng về phía chúng tôi, như đang tìm kiếm cái gì trên vòm lá muỗm.

- Li! - Hạnh cất tiếng gọi - Tiểu thư Ê Li ra đón khách nào.

Cô gái giật mình một cái rất kịch trước khi quay lại, rồi mở tròn cặp mắt to, tỏ ý mừng rỡ thái quá:

- úi giời thế á? Li đang mải nhìn đôi vành khuyên trên cây muỗm. Hai con chim xinh lắm, trông yêu ơi là yêu. Hạnh nhìn này, cái đơ-retx mặc trong nhà này có vừa không? Ba Li mới mua khi về qua Thái Lan đấy.

Li cố tình không nhìn thấy tôi, chắc để tôi phải lên tiếng chào trước. Thảo nào Hùng và Thước đã bảo tôi rằng “đối tượng” là sinh viên tiếng Anh, là con gái yêu chiều của ông tổng giám đốc một công ty, nên kiêu hãnh lắm. Cô ta đang cưa sừng làm nghé! Tôi chỉ nghĩ vậy khi nhìn gương mặt chừng hăm mốt hăm hai tuổi của Li, tương phản với kiểu nói năng, quay trước quay sau khoe cái váy dài như một cô bé mười lăm tuổi. Hạnh khen cái váy đẹp, và giới thiệu tôi đang đứng cạnh tấm mành ni-lông sặc sỡ. Li lại giật mình thêm một cái nữa, và phải sau khi tôi cất lời chào, Li mới xuýt xoa:

- úi giời, Li vô ý quá, mời anh Kim vào trong nhà. ấy, anh đi đôi hài vải vào kẻo buốt chân. Hôm nay trận gió mùa đông bắc đầu tiên tràn về đấy.

Tôi bước trên nền nhà không phải bằng gạch, mà là một lớp nhựa kẻ ô đỏ và trắng, trông như gạch hoa. Tưởng đâu không phải ở Hà Nội, tôi đang sống trong không khí một phòng khách nước ngoài.

- Anh Kim và Hạnh uống một chút rượu săm-pa-nơ cho ấm người. Thời đại này mà tốt nghiệp Lô-mô-nô-xốp, lại công tác ở viện khoa học như anh Kim thì đắc dụng quá rồi. à, dạo ở Mốt-xcâu anh có thấy con gái Nga mặc áo da không? Ba đi công tác ở Pari, mua cho Li một cái áo da mầu huyết dụ. Chưa kịp mặc, mẹ đã bảo: - Bán ngay cái áo đi, rồi mua loại áo khác. Tuần trước mẹ thấy một thằng trấn lột bị bắt cũng mặc áo da đấy.

Hạnh đưa mắt nhìn tôi, mỉm cười, không rõ châm biếm hay làm dịu, nhắc nhở tôi đừng lộ vẻ phản ứng. Tuy nhiên tôi cảm thấy đặc biệt bị hấp dẫn. Lúc này tôi không có cái hào hứng của một người muốn tiếp cận và tìm hiểu một “đối tượng”, mà chỉ muốn nghiên cứu và tìm cách thể hiện bằng cặp mắt của một họa sĩ vẽ biếm họa.

- ở bên ấy, anh Kim hay xem phim, chắc cũng biết Nga có nhiều diễn viên kiệt xuất? Tsu-si-na, hay Prô-klô-va phải nói là mê hồn! Những diễn viên Pháp, ý cũng ghê. Tuần trước Li xem phim Sự phán quyết, thích cái vai Giăng Ga-banh và Xô-phi-a Lo-ren tưởng phát điên được.

Bây giờ tôi thực sự khẳng định cái điều lúc nãy mới lờ mờ cảm thấy. Li luôn luôn tạo ra một đôi mắt mơ màng, vô tội của Prô-klô-va trong phim Duy nhất. Còn lúc ngước lên nhìn tôi, chờ câu chào của khách, là với cặp mắt sắc sảo và hơi hoang dã của Tsu-si-na trong phim Ô-lê-xi-a. Rất may tôi là người thích phim ảnh và đã xem mấy phim ấy. Nhưng đáng tiếc là Li đã không trở thành diễn viên, nhất là diễn viên cải lương.

- Anh Kim chắc không thích ca nhạc lắm nhỉ? Li lại được hưởng cái gien âm nhạc của ba. Ba Li kể rằng dạo trước ba mê mẩn bản Thư gửi nàng Ê-li của Bê-thô-ven, đến mức đã đặt tên cho con gái là Nguyễn Thị Ê Li đấy.

Trên đường tới nhà Li, Hạnh đã kể cho tôi nghe nguồn gốc cái tên ngoại quốc của cô bạn thời phổ thông. Cho nên nghe Li kể lại một cách trơn tru, tôi có cảm tưởng cô đã phải nói với những người mới quen chuyện này không biết bao nhiêu lần.

Đột ngột, như người tỉnh mộng, Li quẳng cả Bê-thô-ven, Xô-phi-a Lo-ren, lẫn Tsu-si-na vào một xó, cuống cuồng đứng dậy:

- Anh Kim và Hạnh ra ngoài sân, Li cho xem cái này. Yêu lắm cơ.

Hai người khách vừa bị biến thành thính giả từ lúc bước chân vào nhà, lúc này lại tất tưởi theo chân chủ nhà ra khoảng sân sau. Dưới gốc một cây xà cừ là một cái chuồng sắt nhốt một con gà tới ba cân. Tôi nhìn con gà, băn khoăn liệu có phải cái “yêu lắm” đây hay không, thì Li gọi:

- Chỗ này cơ, anh Kim. Chíp chíp kiu kiu, các em xinh xắn ơi. Hạnh nhìn này, đây là Na-ta-sa, đây là Ma-tin-đơ, đây là ăng-toa-net.

Tôi bấm bụng vừa kịp, nếu không một luồng hơi đã phụt qua miệng thành tiếng cười. Tên của ba cô gái xinh đẹp đã được đặt cho ba con vịt mới nở, trông như ba túm tơ vàng óng. Quả là trông dễ thương thật! Nhưng đặt cho chúng những cái tên như thế chắc chỉ có Li làm. Cô tỏ vẻ yêu mấy con vịt con, tay làm ra bộ vuốt ve, nhưng còn xa mới dám chạm vào lông chúng. Hễ con nào xoay người, cái đuôi cong xuýt chạm vào bàn tay trắng trẻo của Li là cô hoảng hốt rụt tay lại, không giấu được vẻ ghê sợ vì mất vệ sinh. Thế mà Li vẫn kiên nhẫn trình diễn màn yêu gia cầm trong khoảng mười lăm phút. Cô cho biết ba “cô em” này do một ông chú mới đem cho.

Đang chuyện trò tíu tít, thình lình Li thốt lên khi xem đồng hồ tay:

- úi giời, đã gần mười giờ. Buổi sáng trước khi đi, ba dặn Li nói với mẹ làm thịt con gà. Vậy mà mẹ vẫn chưa về. Thế này thì muộn mất.

Hạnh sốt sắng:

- Để mình và anh Kim làm cho. Li nấu nước sôi đi.

- Phải đấy! - Li sung sướng reo lên - Li không dám nhìn gà bị cắt tiết đâu, thương ơi là thương.

Li bắc ấm nước, rồi ngồi im re trong bếp. Bắt con gà ra khỏi chuồng, Hạnh bảo tôi giữ chân và cánh nó, rồi thành thạo vặt lông cổ và cắt tiết. Khi đã dúi đầu con gà vào trong cánh, bỏ vào chậu, chờ nước sôi, tôi hỏi vọng vào bếp, giọng châm biếm:

- Con gà này chắc tên là Giên E-rơ đấy nhỉ?

- úi giời thế á? à, có tên đấy, nhưng Li quên mất rồi - Li nói vóng ra, giọng vô tư. Lẽ nào một cô gái rất yêu “các em gà vịt” như Li lại nói một cách thản nhiên như thế về một con gà từng có tên, nay bị cắt tiết?

Mổ xong con gà và làm sạch sẽ đâu đấy, chúng tôi đặt vào trong chạn bát để mẹ Li về nấu nướng. Hạnh và tôi bước vào phòng khách đã thấy Li ngồi đợi sẵn. Tôi bỗng trở nên linh hoạt, nên quyết định không để cho Li dẫn chúng tôi vào những câu chuyện lan man, mà lái cô ta theo hướng mình muốn:

- Li có thích thịt gà không?

- Li không ăn được thịt lợn, nên thích thịt gà lắm. Tất nhiên là thịt gà xé phay, bóp với hoa chuối hoặc giá đỗ, cho thêm nhiều tiêu, nhiều dấm và rau thơm vào…

Ngay từ lúc mới gặp, tôi đã không cần tranh thủ cảm tình của Li như người ta thường cư xử với các đối tượng. Tôi đã hơi sốt ruột vì phải làm người nghe quá lâu cho một diễn giả độc tài, và đành chịu nhìn ngắm, lắng nghe để phân tích và đánh giá một con người. Li muốn làm một diễn viên, và trên thực tế đã có phong cách của một nghệ sĩ biểu diễn. Nhưng với một nghệ sĩ, một tính cách khác lạ thôi chưa đủ, cần phải ném tính cách ấy vào một tình huống thử thách.

- Li sắp được ăn thịt gà xé phay của con Giên ấy đấy - Tôi nói giọng độc ác.

- úi giời thương quá! - Li buồn rầu nói.

- Chắc Li chưa nhìn thấy người ta làm thịt gà bao giờ? - Không để cho Li kịp gật đầu, hoặc nhăn mặt ngăn lại, tôi nói tiếp một cách hào hứng - Vậy thì Li nên biết. Đầu tiên phải dứt một túm lông cổ, rồi kề dao vào khoảng da cổ đỏ au với những lỗ chân lông bị tấy lên của nó, đưa một nhát thật ngọt…

- úi giời thế á? Khủng khiếp thật! - Li đưa tay bưng mặt.

Một lát cô bỏ tay xuống, tưởng rằng tôi sẽ buông tha khi nhìn thấy vẻ yếu đuối ấy. Nhưng cô tiểu thư khuê các đừng vội mừng!

- Tới đó chưa thể gọi là biết làm gà. Người ta phải nhúng nó vào nước sôi, vặt lông, tuốt móng và mỏ rồi mới mổ bụng. Cũng có thể mổ bằng cách từ từ moi lòng ruột, tim gan và mề ra…

- úi giời, sát sinh! Ghê rợn quá! - Li giẫy lên trên ghế như bị tra tấn.

Tất nhiên tôi sẽ không bao giờ xử sự nghiệt ngã như thế với một cô gái yếu đuối. Nhưng tôi dám đánh cuộc rằng cô tiểu thư ngoại quốc này đã hơn một lần nhìn thấy người ta cắt tiết gà, và chỉ chốc nữa, cô ta sẽ thỏa mãn nhấm nháp những miếng thịt gà xé phay. Chẳng qua Li chỉ tỏ vẻ yếu ướt, và tưởng rằng khi làm bộ như thế mình sẽ trở nên tốt đẹp và hấp dẫn hơn trước mặt mọi người. Lúc Hạnh kéo tay tôi, như nhắc nhở không nên đi quá đà, tôi liền chủ động đứng dậy, chấm dứt cuộc gặp gỡ.

- Em không ngờ anh Kim lại quyết liệt như thế! Em hơi sợ đấy - Đi đã xa nhà Li, Hạnh mới nói, vừa như đồng tình vừa như trách. Tôi nhìn nét mặt thành thực của Hạnh, và cảm thấy ân hận như đã làm tổn thương đến cô:

- Tôi xin lỗi. Nhưng Hạnh thông cảm, cuộc gặp gỡ đầu tiên với Li cũng là lần cuối cùng. Tôi không thích.

- Em cũng đoán thế. Chỉ vì anh Hùng và anh Thước nhiệt tình quá, nên ban đầu em nghĩ: Biết đâu hai người có thể hợp tính nhau?

Tiễn Hạnh về tới cửa, tôi mới nghĩ ra rằng chưa đến thăm nhà cô bao giờ. Vậy là tôi quyết định sẽ vào cho biết sinh hoạt gia đình “bà mối”. Một cậu con trai chừng mười bảy tuổi đón Hạnh ở cửa với một câu thông báo:

- Sáng nay không có dầu. Người ta bảo may ra buổi chiều mới có dầu bán.

Hạnh gật đầu:

- Thôi được, để chiều chị đi mua. Toàn đã học bài chưa?

- Em xách can về là chui ngay vào bếp, thì giờ đâu?

- Để đấy chị nấu cơm, em học đi, cả chiều và tối chắc mới hết bài.

Hạnh nhanh nhảu cắt đặt như một người mẹ, rồi vội chạy xuống bếp, vì có tiếng nước trào xèo xèo.

- À, chị Hạnh ơi, anh Thắng mới về lúc nãy, bảo là bận ôn thi nên chủ nhật này không ở nhà được. Nghe nói mẹ ốm, anh ấy mang về mấy lạng đường tiêu chuẩn, để chị mang vào Thanh Xuân cho mẹ.

Một lát sau, tôi hướng dẫn xong cho Toàn cách giải một bài hình học khá hóc búa. Cậu ta vỗ vỗ đầu vẻ thích chí:

- Có vậy chứ! Em vớ được anh khác nào đang khát cháy cổ lại được cốc nước đá.

Và Toàn vui chuyện kể về gia đình mình. Người cha hy sinh ở miền nam năm 1971. Khi đó Toàn bé nhất, chưa đầy ba tuổi. Chị Hạnh là con đầu lòng cũng mới lên tám. Người mẹ ở vậy nuôi con được thêm chín năm, rồi mới đi bước nữa, chuyển đến nhà chồng ở Thanh Xuân. Ba chị em sống bằng tiền lương công nhân Xí nghiệp bánh kẹo của Hạnh và tiền tuất ít ỏi của bố. Cuộc sống khá chật vật, nên lúc Thắng đỗ vào Đại học Bách khoa, cậu ta xin ở nội trú để giảm bớt gánh nặng cho chị. Tạm thời phải như vậy, chờ đến khi tốt nghiệp, có việc làm, lại quay về sống với chị và em. Hạnh mỗi ngày thêm vất vả, vì gần đây mẹ và em bé hay ốm đau. Ông bố dượng là người đuểnh đoảng, nên cô phải lui tới săn sóc mẹ. Nghe Toàn kể, tôi cảm thấy mình thật vô duyên vì đã lấy mất của Hạnh một buổi sáng. Cô có cả một núi việc phải làm. Trên đường về, tôi băn khoăn mãi, không hiểu sao một cô gái như Hạnh lại gần gũi một gã trai nhí nhắng như Thước?

Được biết cú mai mối đầu tiên không thành, Thước, Hùng, và cô người yêu cuống lên như thể chính họ đã lỡ làng. Những người tự cho mình là hạnh phúc thường không hiểu người khác tưởng mọi người đều thua thiệt so với mình. Ba người bạn tôi cũng thế, nên tỏ ra thương hại tôi. Họ nhíu mày nhăn trán một lúc, và người tìm ra lần này là Hùng:

- Đám này thì khỏi chê, “thành phần cơ bản” đấy nhé. Cậu biết cư xử sẽ được chiều hơn một ông Phật sống.

Đó là Lánh, bạn của cô người yêu Hùng. Nhưng khi được giao nhiệm vụ đưa tôi đến nhà Lánh, cô bạn Hùng giẫy lên như bị lửa phụt vào người:

- Em còn phải đi tìm mua một đôi xăng-đan gót nhọn. Với lại em và Lánh đang giận nhau!

Mặc dù Hạnh không thích làm tiếp công việc ông tơ bà nguyệt này, và tôi cũng không muốn làm phiền cô nữa, nhưng cuối cùng Hạnh phải nhận “trọng trách” vì lý do cả nhóm đưa ra: Hạnh ở gần nhà Lánh.

Tôi không phải loại người chẳng biết nói năng gì với một cô bạn gái mới quen. Cho nên Lánh và tôi chuyện trò được một lát, Hạnh đứng dậy, xin phép ra về. Lánh có gương mặt khá xinh. Thân hình rất phù hợp với sự hình dung thông thường về một cô mậu dịch viên bán thịt: chắc khỏe và hơi bệ vệ. Lánh kể có lần cô đi làm lúc ba giờ sáng, qua trước công viên thì bị hai gã thanh niên chặn trước mũi xe, lè nhè cất giọng tục tằn. Ngay lập tức, Lánh vươn người rút phắt con dao bầu từ chiếc làn mây treo trên ghi đông, hoa một vòng như múa kiếm. Hai gã kia ôm đầu chạy dạt, và Lánh vun vút phóng xe qua.

Xen giữa lời kể của Lánh là tiếng cười vạm vỡ và phóng khoáng. Tôi thực sự bị cuốn hút, không phải vì hình thức của cô, mà bởi sự mới lạ của một kiểu người tôi ít gặp. Đang cười vui, thì ông bố Lánh sầm sầm chạy vào:

- Này chàng trai, ra phụ bác một tay.

Tôi và Lánh theo ông ra khoảnh đất sau nhà. Bên cạnh mấy tấm gỗ mới xẻ, một anh chàng trạc tuổi tôi đang hí hoáy chêm chêm gõ gõ cái bào gỗ. Lánh nói với tôi đó là Bảo, người yêu của chị gái cô. Anh chàng Bảo vẫn không ngẩng lên, kiên trì làm việc với cung cách của một kẻ phục dịch cần mẫn, đang muốn tranh thủ cảm tình của ông chủ.

- Bác phải chuyển nốt đám gỗ để làm lại cái nhà. Hai chàng trai bào giúp mấy tấm gỗ này nhá. Nhà chỉ có hai cô gái rượu, động đến việc cưa đục là chịu.

Cứ gì các cô gái rượu, một đấng nam nhi như tôi cũng chưa hề sờ tới cái bào! Còn may, vì tôi đã đứng xem ông phó mộc cạnh nhà bào gỗ mấy lần. Đợi ông bố Lánh lật đật đi khỏi, tôi cầm cái bào lên, cũng ra vẻ săm soi nhìn ngó. Các chi tiết của công cụ lao động đơn giản này dường như vẫn ở đúng chỗ. Thấy ông anh rể tương lai của Lánh ném sang mình một cái nhìn khinh khỉnh như nhìn một đối thủ sức vóc chẳng được mấy nả, tôi điên tiết mắm môi mắm lợi đưa mấy đường bào. Lạ quá, có nhát xớt trên mặt gỗ, không đứt một cái xơ. Nhát khác như cắm phập vào tấm gỗ. Lánh bật cười giật lấy cái bào, rồi đẩy tôi sang bên cạnh:

- Nhìn em làm đây này- Cô đưa mấy đường bào ngọt xớt - trí thức các anh phải cho tập trung vào trại cải tạo lao động dăm bảy năm mới khá lên được.

Tôi rụng rời vì hiểu đằng sau câu nói chen lẫn tiếng cười ấy là ý nghĩ thật của Lánh. Anh chàng Bảo cười phụ họa, hàm răng trắng lóe trên gương mặt tối. Anh ta đã xơi gọn hai tấm, sắp bào tấm thứ ba. Cứ cười đi, bây giờ ra cho một bài toán lớp bảy, bắt làm, thì cắn bút khóc đến đêm! Tôi tức tối nhìn anh ta một lần nữa, và bỗng nhiên thấy những gã xun xoe lấy lòng thân phụ các cô gái đáng ghét quá chừng. Vì vậy, khi Lánh buông cái bào, tôi cũng đứng dậy luôn, nói giọng rẻ rúng:

- Đây không phải là công việc của anh.

Tôi không hề coi thường lao động chân tay. Sau khi bố mẹ qua đời vì một trận bom cuối năm bảy hai, để nuôi em, chị gái tôi đã từng phải cầm chổi quét rác, về sau mới chuyển vào một xí nghiệp may mặc. Những năm học phổ thông tôi cũng đi bán bánh mì ở phố này chợ khác. Chẳng qua ghét Bảo nên nói vậy.

Hai ngày sau, lúc tôi đang nghĩ về Hạnh, nhận ra sự tần tảo của cô rất giống với chị gái tôi, thì Lánh chủ động đến rủ tôi đi xem triển lãm Vân Hồ. Với cô, tôi chưa cảm thấy mến, chỉ thích cái hoạt bát rất đàn ông ở một người con gái. Sau khi xem hết các gian triển lãm, chúng tôi đến quầy bán hàng tiêu dùng. Lánh nhìn ngắm một lúc lâu, rồi bất chợt reo to:

- Cái dây chìa khóa xinh quá! Anh Kim bảo họ cho xem thử đi.

Đó là cái vòng chìa khóa, có móc một chiếc gương nhỏ xíu hình mỏ neo. Vì đông người mua, tôi phải chen vào đề nghị cô bán hàng cho xem một chiếc, rồi đưa cho Lánh đứng ở sau lưng. Vừa cầm lấy cái vòng, Lánh lại đòi:

- Cái khung mầu đỏ trông quê quá, anh mượn thêm cái mầu khác đi.

Lánh loay hoay xem đi xem lại khá lâu, vẫn không quyết nổi sẽ mua cái mầu gì. Khách đến mua ngày càng đông, toàn những xoong nồi, phích nước, quần áo, đáng tiền gấp trăm lần cái dây chìa khóa. Thế mà cô bán hàng vẫn phải kiên nhẫn đợi Lánh chọn cho được một cái vòng có chiếc gương mỏ neo. Tôi cảm thấy tai mình nóng như bị hun, chắc nó đang đỏ dần lên, nên bực mình nói với cô bán hàng:

- Chị cho mua mỗi mầu năm chiếc.

Tôi trả tiền, rồi vốc một nắm các mầu đi vùn vụt ra cửa. Lánh hấp tấp chạy theo, trật guốc mấy lần. Tôi bước vào một hiệu giải khát trước nhà triển lãm, gọi hai ly cà phê đen, rồi thả cái vốc gương mỏ neo lên mặt bàn trước mặt Lánh:

- Bây giờ Lánh có thể ngồi chọn đến tối cũng được - Trên đường đi ra, tôi tưởng mình sẽ nổi cơn thịnh nộ, song lúc này lại nói năng rất từ tốn - Lánh cũng là mậu dịch viên mà không thông cảm với người bán hàng khi đông khách. Sẽ ra sao nếu có những người mua dai dẳng như thế đòi Lánh đổi cho miếng thịt?

- Em mắng cho vào mặt ấy chứ! - Lánh đốp ngay, chẳng rõ cô khiêu khích tôi, hay nói thật. Có lẽ đến lúc này mới hiểu thái độ cáu kỉnh của tôi khi rời quầy hàng, Lánh đẩy cả hai cốc cà phê về phía tôi.

- Em không khát.

Làm như không nhận thấy vẻ tự ái của Lánh, tôi điềm nhiên ngồi nhấm nháp hết hai ly cà phê. Sau đó, thấy Lánh không động đến một cái vòng chìa khóa nào, tôi vơ cả nắm bỏ túi quần. Cả hai lặng lẽ ra về. Tôi mang mấy cái vòng mỏ neo đến, tặng Hạnh một cái, và bảo thằng Toàn:

- Anh cho phép Toàn đem tặng những cô bạn nào em thích.

Lánh làm lành một cách đơn giản. Mấy hôm sau, cô đến lấy phiếu thực phẩm của hai chị em tôi rồi mua cho một miếng thịt sấn thật ngon. Trách nào đám bạn tôi bảo chọn vợ phải xét “thành phần cơ bản” xem có làm nghề lương thực, thực phẩm và rau quả… hay không. Tôi chẳng thích sự giúp đỡ mang tính chất thực phẩm như vậy, nhưng không tỏ ý phản ứng. Có lẽ tiếp tục duy trì một quan hệ bình thường, để được quan sát và tìm hiểu tâm lý kiểu người như Lánh cũng là điều hay? Lời lẽ đưa đẩy được một lát, bỗng nhiên Lánh nhìn khắp người tôi, ái ngại:

- Anh Kim phải chăm tập thể thao vào. Anh khí gầy và hơi thấp bé nhẹ cân đấy.

Thôi chết, Lánh bắt đầu nhìn tôi bằng cặp mắt của một cô bán thịt! Cô đã quen với ý nghĩ cái gì hơn về cân lạng dứt khoát phải đáng tiền hơn cái hụt cân. Lánh kết thân với tôi, muốn cho tôi đáng giá hơn trước mặt bạn bè cô. Giá trị của tôi sẽ được nâng lên, tỷ lệ thuận với sự tăng lên của chiều cao và cân nặng. Của đáng tội sáng nào tôi cũng đi bơi, nhưng không vượt quá chiều cao một mét sáu lăm, và cũng không cải biến nổi cái dáng người gầy mỏng. Lánh hẹn tôi: “Buổi tối nay anh đi bộ đến nhà em”. Chẳng rõ cô sẽ phát hiện thêm ở tôi những điểm nào chưa hoàn thiện?

Buổi tối, theo yêu cầu của Lánh, tôi đèo cô đến chơi nhà một cô bạn cũ. Khi quay về đến cửa nhà Lánh, cô nhận lấy cái xe từ tay tôi, và nói:

- Từ nay buối tổi anh đi bộ đến nhà em, rồi chúng mình đi chơi. Còn lúc anh trở về nhà thì phải chạy bộ. Anh chạy đi.

- Chạy đi đâu? Và để làm gì? - Tôi ngơ ngác.

Lánh nói giọng đáo để:

- Chạy cho khỏe người lên, chả hơn cứ bé nhỏ đỏ đầu, lả lướt đến nỗi “tình tình gió bay” như thế à?

Tôi kinh hoàng vì đã chơi nhầm với một bà huấn luyện viên chạy việt dã. Phản ứng đầu tiên của tôi là định bướng bỉnh quay ngoắt đi, song kịp nén xuống. Chưa một cô bạn gái nào của tôi có biện pháp lạ lùng như vậy, nên tôi định bụng để yên xem sự thể tới đâu. Vả lại dù sao tôi vẫn là một đấng mày râu, đừng vội tỏ ra thua kém phái yếu (yếu mà như Lánh thì vô khối người được nhờ!) Thế là tôi co cẳng chạy một mạch đến đầu phố, và rẽ sang phải. Bây giờ thì Lánh chịu, không tài nào nhìn thấy tôi chạy hay đi bộ nữa. Tôi sung sướng như vừa thoát được một tai họa, chầm chậm đi bộ trên vỉa hè. Cả tai mũi họng đều được thở một lúc.

Thình lình tiếng Lánh cất lên như lệnh vỡ:

- ái chà, bắt được quả tang nhớ. Chạy tiếp đi, anh Kim.

Lánh phóng xe tới. Còn khiếp đảm hơn một kẻ vi phạm luật, sợ bị bắt và sợ bị phạt vi cảnh, tôi lại lồng tới trước. Đáng ngượng thật, mất cảnh giác đến mức để cho Lánh phát hiện ra cái ranh vặt của mình.

Tối hôm ấy, Lánh giám sát tôi về đến tận nhà.

Phải chạy hơn ba cây số vào một đêm gió rét, đầu tôi đau nhức. Suốt đêm đó, tôi ho khúc khắc như một con cóc cụ. Sốt lâm râm. Sáng dậy, trước khi đi làm, chị tôi cặp nhiệt độ, thấy ba chín độ hai. Trời ơi, ma xui quỷ khiến thế nào, tôi lại gặp một cô gái ghê gớm làm vậy. Chưa phải là người yêu mà đã đe nẹt điều khiển tôi như một bà gia sư. Tôi tự xỉ vả mình, vì hiếu kỳ muốn tìm hiểu cá tính cô ta mà phải chịu hứng cái hậu quả này. Bây giờ thì phải kiên quyết dứt bỏ. Nghĩ tới Hạnh, tôi lại cảm thấy ấm lòng. Nếu không có được người yêu như Hạnh, tôi sẽ dành chọn thời gian cho “Nàng Toán Học” khô khan của mình. Nhất định không tìm kiếm gì nữa.

Tôi phải nghỉ ốm gần một tuần. Trong mấy ngày đó, tôi nằm im re trên gác xép, bảo chị tôi trước khi đi làm cứ khóa cửa như không có người ở nhà. Nếu chị tôi có nhà, Lánh hỏi, nhớ bảo tôi bận đi công tác. Một buổi, chị tôi lúi húi dưới bếp, tôi đang nằm dưới nhà cho thoáng, bất chợt có tiếng gõ cửa. Tôi kinh hoàng vùng dậy, vớ lấy cái chăn, chạy tuốt lên gác xép. Tưởng Lánh đến, hóa ra là Hạnh. Cô xách cái cặp lồng nhỏ.

- Nghe nói anh ốm, em mang tới cho anh bát canh miến.

Tôi cảm động nhìn Hạnh. Cũng vẻ dịu dàng ấy, sự chăm chỉ lo toan ấy. Hạnh giống chị tôi quá chừng. Vì lo vun vén cho em, đã hai mươi tám tuổi, chị tôi vẫn bàn với anh người yêu lui ngày cưới lại. Nhìn Hạnh, tôi bỗng tỉnh thức một điều: Nên tự làm lấy mọi việc nhà, và dứt khoát giục chị tôi đi xây dựng gia đình riêng.

- Lánh hỏi, biết anh ốm, nó bảo tối nay sẽ đến thăm anh đấy.

- Không, không! - Tôi khiếp sợ kêu to, như thể Lánh sắp bước vào đến nơi - Sẽ không bao giờ cả.

Hạnh mỉm cười hiền hậu:

- Em cũng đoán vậy, anh không hợp với họ. Rồi anh có thể tự tìm được, đâu cần phải mối manh giới thiệu.

Trong việc này Hạnh cũng có những ý nghĩ tự tin như tôi. Không thể ngờ rằng cô có thể chịu được khi đi cùng với một người như Thước. Vừa nghĩ thế, tôi đã buột mồm nói ra.

- Chưa bao giờ em chịu được anh Thước - Hạnh lắc đầu, rồi hạ giọng tâm tình - Anh ấy là người không biết ý. Giữa lúc em đang bận việc nhà, hoặc tranh thủ học ôn, anh ấy lại đến, viện mọi lý do để rủ em đi chơi. Em nể và phải xuôi theo cũng là có nguyên cớ. Chả là lần ấy em đi đến chợ Giảng Võ thì bị mấy thằng quần thụng áo bay giật mất cái mũ vải. Em chưa biết kêu ai, và chẳng biết làm gì. Anh Thước đang làm đường ở gần đấy liền lao theo mấy thằng kia. Bị anh ấy giần cho một trận, chúng nó vứt cái mũ lại, bỏ chạy. Nhưng anh ấy cũng bị toạc da vai, máu chảy nhiều. Em đưa anh ấy về nhà băng bó, và từ đó anh ấy hay lui tới. Em biết ơn anh Thước, nhưng không phải là tình yêu. Bởi tính tình không thể dung hòa được. Phải mất ba năm vất vả em mới học hết lớp mười bổ túc, bây giờ được nhà máy đồng ý cho đi học đại học tại chức. Vậy mà thấy em học, anh ấy vặn cong quyển Vật lý và bảo: - Có hứa cho anh nhà lầu xe hơi mà bắt anh đọc hết quyển này, anh cũng xin vái đủ ba vái. Mới tuần trước, anh ấy ôm vai em ngay trước mặt đám bạn bè. Em vùng ra, thì anh ấy nói: - Hạnh cứ hỏi mấy thằng bạn anh xem chúng nó gọi bồ chúng là gì? Thực chất người yêu cũng gọi là vợ là chồng được, thời mới nó thế… Em ghê quá, bỏ về ngay. Sự cả nể cũng có giới hạn. Cần phải dứt khoát, phải không anh?

Tôi bật đứng dậy, cảm thấy khỏe khoắn trở lại. Nếu không làm chủ được mình, tôi đã nhảy chồm lên mà kêu to như Ac-si-met khi ông tìm ra lực đẩy của chất lỏng: ” -Ơ-rê-ca! Tìm ra rồi! Tôi đã thấy rồi”.

Tôi khỏe ngay. Và bắt đầu từ tối hôm sau, tôi đến chỉ dẫn cho Hạnh và thằng Toàn cách giải những bài Toán, bài Lý khó. Mùa hè tới, cả hai chị em sẽ cùng thi đại học. Rồi một tối thứ bảy, tôi ngập ngừng nói với Hạnh:

- Biết Hạnh vẫn thường vào Thanh Xuân đỡ đần cho mẹ và em đang ốm, nên ngày mai tôi định đi cùng. Chẳng rõ Hạnh có đồng ý không?

- Sao anh lại nghĩ là em không bằng lòng? - Hạnh hỏi lại, giọng nhỏ dần, cô bối rối không dám nhìn tôi.

Sáng hôm sau, tôi đèo Hạnh đi. Đây là tôi tự nguyện, không phải bị giám sát như những lần chạy việt dã ban đêm nọ.

23. Nói bằng lời của mình

Cậu ta ào đến bên tôi :

-Cho mình ngồi đây với nhé.

Tôi gật đầu mỉm cười, nụ cười của những người lần đầu tiên gặp nhau trong giảng đường đại học.

Chúng tôi đang chờ giáo viên, một thầy giáo dạy nội quy khóa học nhưng suốt mấy ngày đầu đã thu phục hết thảy học sinh bởi những câu chuyện dí dỏm và sinh động. Đang hồi hộp chờ đợi, vả lại ngồi giữa bao nhiêu bạn bè mới lạ, tôi không để ý đến cậu ta cho lắm.

-Mình có một đứa bạn, trông giống cậu ghê gớm – đột nhiên cậu bạn mới lên tiếng. Thì ra cậu ta ngắm tôi từ nãy đến giớ - Nhưng mà cậu bạn mình cực kỳ lém. Cái quần màu xám của cậu ấy chằng chịt những dòng chữ. Ở chỗ này cậu ta nắn nót kẻ câu thơ : Anh chỉ có một tình yêu duy nhất… chỗ kia thì : Làm sao định nghĩa được tình yêu. Chữ cậu ấy đẹp lắm, nhìn xa cứ tưởng như quần hoa vậy…

Cặp mắt người bạn mới lộ rõ cái ý muốn được thấy chúng tôi cười. Thân – người duy nhất học cùng tôi ở trường phổ thông – khẽ huých tôi, mắt nhìn anh bạn mới chằm chằm thiếu thiện cảm.

-Mình là Long, Phan Thăng Long – Giới thiệu xong, cậu ta đã lấy bút phóng ra khuôn mặt một cô gái đẹp trên lòng bàn tay. Mấy người bạn mới trầm trồ thán phục, vội chìa tay cho cậu ta vẽ vào. Long vui vẻ vẽ luôn, và tiếp tục câu chuyện

– Một lần mình cùng cậu ấy đang trên tàu điện, bất chợt cậu ấy vụt đứng dậy, tay phải đưa lên lắc một vật tưởng tượng, mồm liến thoắng : « Chị đi tàu nhanh anh đi tàu chậm cô bác đi tàu trung bình nếu thấy khó ở trong mình tức là cần phải mua thuốc cảm… Thứ thuốc này chẳng phải pha chế ở Tây không phải ở ta cũng chẳng phải thuốc ma thuốc quỷ nhưng chữa bách bệch tứ thời nếu có mua thì xùy tiền mua ngay thôi kẻo tý nữa hết sạch lại phí của ». Mọi người trên tàu cười ồ lên vì trong tay cậu ấy có thuốc gì đâu mà bán, còn mình được một trận ngượng chín người.

Câu chuyện của Long không làm chúng tôi khoái, thậm chí Thân còn khó chịu. Mặc dù vậy đứa nào cũng hể hả vì được một cô gái đẹp trên lòng bàn tay. Cô nào cũng mỉm cười theo kiểu người đã quen đứng trước máy ảnh, cặp mắt to, hàng mi nặng, sẫm buồn. Sau này khi đã thân nhau, có lần tôi bảo Long rằng tôi biết một số người cũng giống như Long, làm quen với bạn mới thường hay kể những chuyện cười nhạt nhẽo và quá đáng hơn, cả chuyện tục.

-Mình tưởng rằng như vậy dễ làm quen với nhau hơn, tuổi trẻ mà… - Long lúng túng nói – Chứ thực ra mình cũng không thích những chuyện kiểu đó lắm.

Chỉ hơn một tuần sau khi bắt đầu vào học, chẳng còn một góc nào trong trường mà chúng tôi chưa lần đến, kể cả phòng y tế, một ngôi nhà ngói nhỏ đứng biệt lập ở góc trường, ngập giữa bóng cây. Tất nhiên phải có lý do khiến những chàng sinh viên khỏe mạnh quan tâm đến cái phòng y tế nhỏ bé ấy : Ở đó có một cô gái trẻ đẹp vừa tốt nghiệp y tá. Ngày ngày cô ta xách một cái túi nhựa đỏ chói đi qua sân trường, dáng nhàn hạ, có phần lững thững, trong khi chúng tôi cười phá lên ở hành lang tầng hai. Bởi vì Long đang bắt chước cái dáng người thẳng thớm của cô y tá, có cường điệu chút ít, khi đi trên sân trường, lúc mở cửa phòng làm việc, tỉa tót trước cái gương… Long có biệt tài bắt chước những hành vi mình nhìn thấy. Cả bọn từng phục lăn và cười rầm lên khi cậu ta bắt chước điệu bộ vừa đàn vừa hát của một ca sĩ nổi tiếng.

Hôm ấy nhóm chúng tôi đang đi trong sân trường thì Long lên cơn đau bụng dữ dội. Cậu ta ôm bụng, mặt méo xệch đi vì đau. Chẳng còn nghĩ được gần xa, chúng tôi hoảng hốt đưa Long lên phòng y tế. Khỏi phải nói cô y tá trẻ hoảng đến mức nào. Vừa thấy Long oằn người vì đau đớn, mặt cô ta đã tái mét, chạy ra chạy vô trông thảm hại đến mức cả nhóm con trai động lòng thương. Cô ta lập bập hỏi Long :

-Anh… anh đau ở đâu ?

-Ở đây – Long phều phào, tay khoanh một vòng tròn rộng hết cả phần bụng, rồi lại oằn ọai trước một cơn đau mới.

Khuôn mặt cô y tá tái đi trông càng thương, càng đẹp. Cô ta luống cuống chạy lại mở tủ thuốc, nhưng chẳng lấy được gì, rồi lại chạy đến trước mặt bọn tôi, run run nói, chẳng biết là nói với ai :

-Để em… Ôi, các anh… Có lẽ em phải…

Long giãy nãy lên :

-Ối đừng… đừng tiêm… tiêm tôi chết mất… đau quá…

Cô y tá đã dân dấn nước mắt. Có lẽ đây là trường hợp nguy kịch đầu tiên mà cô phải xử trí từ khi tốt nghiệp.

-Thôi, để em đưa thuốc giảm đau cho anh uống vậy.

Long run rẩy cầm mấy viên thuốc và cốc nước cô y tá đưa cho, rồi lập cập đánh rơi. Cả thuốc cả nước đổ tóe ra nền nhà.

Cuối cùng theo quyết định của cô ta, ba đứa chúng tôi đặt Long vào một cái cáng, khiêng ra trước cửa phòng y tế.

-Khéo mà… ruột thừa… Để em đi gọi anh Bảy đánh xe đưa anh ấy đến bệnh viện – Cô ta nói hụt hơi, rồi hấp tấp chạy về phía ga ra, hấp tấp mà dáng vẫn thẳng đơ, nhàn nhã.

Long đang méo mặt nằm ngửa trên cáng, bỗng vùng ngay dậy :

-Chuồn thôi, nhanh lên.

Chúng tôi đớ người ra. Vừa kịp hiểu, cả bọn ba chân bốn cẳng chạy ào qua sân trường, nấp sau một bức tường thấp.

Cô y tá tất tả chạy về. Thấy cái cáng chỏng trơ trước cửa, chẳng kịp suy nghĩ, cô đâm bổ vào trong nhà. Một lát cô lại quày quả chạy ra, hết nhìn cái cáng, lại ngó khắp sân trường, mặt ngẩn ra.

Lúc ấy cả bọn mới cười phá lên ở đằng sau bức tường. Tuy là tiếng cười bạn bè, nhưng đứa nào cũng muốn cười thật to, thật trội hơn để người đẹp chỉ nghe thấy tiếng cười của mình thôi. Cô y tá hơi nhệch môi định cười theo, rồi bỗng nhiên, cứ đứng trước cửa như thế, cô ta òa lên khóc như trẻ con.

Tất nhiên sau đó chúng tôi phải xin lỗi cô ta, và hết lời trách móc Long.

-Mình tưởng các cậu thích cái trò đó lắm… Muốn đùa cô ấy chút thôi – Long lúng túng phân bua.

Thân gay gắt vặn lại, giọng như có một chút cay nghiệt :

-Thế còn cậu ? Cậu không thích những trò tếu như vậy sao ?

Long nhắm mắt lại :

-Không, mình không thích.

Thân cười nhạt, bỏ đi. Nhưng tôi thì hiểu. Long đã nói chân thành.

Một hôm Long đến nhà tôi. Hai đứa đang chuyện trò rất rôm rả, chợt có một cô bạn của tôi đến chơi. Nhìn thoáng qua cũng biết cặp mắt tò mò của Long đang háo hức muốn biết « chuyện thật giữa hai người », nhưng cậu ta lại vội vã đứng lên – như trong tiểu thuyết – « để cho chàng và nàng tự nhiên ». Chỉ lát sau đã nghe tiếng Long gào thét cổ vũ, miệng dồn trống « tùng tùng » và tiếng hai đứa em tôi reo hò, giậm thình thình trên gác. Vừa hỏi thăm cô bạn cũ được vài câu… tôi đã giật mình nhận thấy thay vào tiếng hò reo lúc nãy là tiếng cãi nhau, tiếng kêu khóc của hai thằng em. Tiếng mẹ tôi quát hỏi và hai đứa trả lời là anh Long xui đánh nhau xem đứa nào khỏe hơn. Long cũng quên luôn cả cái lịch sự tiểu thuyết lúc nãy. Cậu ta ủ dột từ trên gác bước xuống, dáng vẻ thất bại thảm hại :

-Vậy mà trong sách tâm lý trẻ em lại nói rằng cách nhanh nhất để làm quen là mình phải biết chơi những trò chơi của chúng. Toàn là bịa hết – Long nói kiểu như muốn xin lỗi.

Trong lớp gần như chỉ có tôi hiểu trong con người Long có một tình cảm đúng hơn tất cả những biểu hiện bên ngoài và thông cảm nhiều với Long. Lúc này kịch câm đang là một nghệ thuật mới mẻ nên rất hấp dẫn. Tôi thực sự ngạc nhiên khi chỉ có hai đứa ngồi ở nhà, Long chợt bảo :

-Mình sẽ làm cho cậu xem vài tiểu phẩm kịch câm, được không ?

Và cậu ta đứng dậy diễn luôn.

Trước mặt tôi là một ông bác sĩ cao gầy, vai vuông vức như một hình người trong tranh khắc gỗ. Ở cái tiểu phẩm ấy của Long, tôi được thấy một nhà phẫu thuật không chỉ hiểu chuyên môn mà còn biết mổ xẻ để tìm đúng và cắt bỏ những phần xấu xa trong cơ thể bệnh nhân, niềm vui của ông là được tiễn một con người lành mạnh về thể xác và tâm hồn ra viện. Những câu nói không phải bằng lời được Long nói ra một cách thật mềm mại uyển chuyển. Nhiều lúc tôi tưởng như Long không có xương. Cái dáng người dây của cậu trong bộ môn mới mẻ này lại hóa ra được việc. Không kìm được, tôi vùng dậy ôm chặt lấy đôi vai Long mà reo to :

-Tuyệt lắm. Cậu không trở thành diễn viên kịch câm thật là điều đáng tiếc.

Tôi nhìn vào mắt Long. Chẳng lẽ đó lại là cặp mắt của một người mà người ta vẫn cho là có những câu nói và hành động ngô nghê sao ? Người ta nói nhiều, nhưng đã có ai nhìn vào mắt Long, đã có ai xem Long diễn kịch câm đâu.

Từ khi chúng tôi vào trường đã có hai khóa tốt nghiệp, vậy là đã hai năm trôi qua. Long đã phần nào xóa bỏ được ấn tượng sai lệch của mọi người qua việc tích cực tham gia văn nghệ. Kịch câm làm cho Long nổi tiếng trong trường.

Buổi sáng đầu tiên của một năm học mới. Vừa hết tiết học thứ ba, Long đã vọt ra khỏi lớp, nhảy ba bậc một xuống cầu thang. Tôi theo sau, chạy dọc hành lang.

-Anh Ký – Tiếng một người con gái gọi.

Hai đứa chúng tôi vội đứng lại. Nhận ra một cô gái dong dỏng, tôi vui sướng reo lên :

-Kìa, Lam.

Cô gái không giấu nổi niềm vui gặp lại người quen cũ, má đỏ hồng lên :

-Vâng, em là Diệp Lam, em anh Vĩnh bạn anh đây. Anh còn nhớ em ạ ?

Tôi hạ giọng thân mật để Lam tự nhiên hơn :

-Sao lại không nhớ. Ngày xưa tôi đến khổ vì những cái tên cô đặt cho. Sách vở của tôi Vĩnh mượn về, tên mình là Bùi Việt Ký rành rành ra đó, cô toàn chữa lại là « Vịt Ký » và « anh Ký cóp »…

Lam hơi nghiêng mặt, cười lặng lẽ và hiền lành. Cô ta xinh thật, ngày xưa mình đã từng nói với thằng Vĩnh như vậy mà. Tôi thoáng nhìn Long, cậu ta đứng im, mặt có vẻ lạnh lùng kiêu kì, nhưng cặp mắt nhìn Lam lại đầy thiện cảm.

-Thật không ngờ đấy, anh cũng học ở đây. Em đang buồn vì chả gặp một bạn cũ nào cả. Chắc anh học đến năm thứ năm rồi đấy nhỉ ?

Tôi lắc đầu :

-Anh đi bộ đội hơn hai năm, rồi được về học ở đây. Mới năm thứ ba thôi.

Lam nói nhỏ, mắt hơi ươn ướt :

-Từ dạo anh Vĩnh đi bộ đội, rồi hi sinh khi tháo gỡ mìn ở Sông Bé, em chẳng còn biết đi đâu nữa. Trước kia nhà có một anh một em, đi chơi hay đi xem phim em chỉ đi với anh ấy thôi. Có lần anh Vĩnh phải đến trường để họp, em cứ đòi theo, vì tưởng anh ấy đi xem. Anh ấy vừa cười vừa mắng : « -Mày cứ nhằng nhẵng theo như thế thì tao còn biết đi với người yêu lúc nào nữa ? » Em nói ngay : « - Thì anh cứ rủ chị ấy đi cùng chúng mình… »

Lúc này Lam quay nhìn ra sân trường, nét mặt ngơ ngác, không được tự nhiên. Cô đang cố ghìm giữ những giọt nước mắt.

-Nhà chỉ có mẹ em và em thôi, anh đến chơi nhé. Anh còn hay đi xem phim như ngày xưa nữa không ? Cho em đi xem với. Em đến lạc hậu với phim ảnh mất.

Tôi thấy cặp mắt Long rưng rưng thông cảm, môi mấp máy như muốn nói điều gì. Chắc là Long định nói những lời xúc động chân thành. Tôi chờ đợi câu nói của Long, hi vọng Lam sẽ có cảm tình với cậu ta.

-Buồn cười thật đấy… Chỉ có đi xem với anh… Lạ quá…

Long nói gì thế ? Sao mặt Long cứ thuỗn ra như vậy ? Sao Long không mỉm cười ? Mỉm cười, mặt cậu ta sẽ sáng bừng lên, trông rất đáng yêu. Nhưng Long không cười. Nói xong mấy câu lộn xộn đó, cậu ta đứng ì ra, trông thật ngô nghê.

Lam ngước đôi mắt lạnh lùng nhìn anh chàng đẹp trai, cao lêu đêu, trông như một chân dung khắc gỗ. Cái nhìn nghiêm khắc của cô cho tôi biết rằng cô ta không ưa Long. Tôi vội đứng sát vào người Long, che đi cái bàn tay trái đang xòe ra : trên tay có hình một cô gái cậu ta mới vẽ lúc nãy.

-Sao lại buồn cười, hả anh ? – Lam nhìn Long, nhưng tránh đôi mắt. Cô muốn dò hỏi theo kiểu của một cô gái ngây thơ.

-Thế này Lam nhé – Tôi vội nói chen vào – Anh xin lỗi vì lâu nay chẳng giúp Lam được gì. Ngay hôm nay thôi anh sẽ mua vé xem phim « Bản xônát bên hồ » và như anh Vĩnh dạo trước, anh sẽ đưa em cùng đi Còn giới thiệu với em, đây là anh Phan Thăng Long, diễn viên kịch câm của trường. Tối ngày kia anh ấy sẽ biểu diễn trong chương trình chào đón khóa mới của các em đấy. Anh Long đối với anh cũng như anh và anh Vĩnh dạo trước ấy mà…

Buổi tối trên đường từ rạp chiếu phim trở về, Long bỗng chen vào một câu khi tôi đang hỏi Lam về gia đình cô hiện nay :

-Mình đã xem bộ phim này hai lần, lần nào cũng thấy bần thần thế nào ấy. Hệt như không phải đang sống ở đây nữa.

Tôi hiểu cái mà Long định nói, nhưng vẫn chờ câu giải thích của cậu ta cho Lam. Nhưng Long im lặng, mơ màng.

Vẻ không hài lòng, Lam nhìn Long một cái rất nhanh :

-Vậy hả anh ? Em lại thấy cuộc sống trở nên thật tỉnh táo và đẹp đẽ.

Tôi liền đỡ lời :

-Ý Long định nói là…

-Về đến nhà rồi, các anh vào nhà em chơi một lát – Lam reo khẽ và xuống xe.

Tôi xua tay :

-Để lúc khác, bọn anh phải về thôi.

-Anh Ký về nhé – Lam cười với tôi và gật đầu chào Long, đôi mắt hơi lạnh. Cô đưa rất nhanh cái nhìn qua khuôn mặt Long như xem một bức chân dung đơn điệu, rồi dắt xe vào trong nhà.

Lam là cô gái đầu tiên mà Long phải lúng túng. Cặp mắt cậu ta như cố cưỡng lại những tia sáng đang rực lên, che giấu nó.

Đêm liên hoan văn nghệ chào mừng khóa học mới bắt đầu bằng một dàn đồng ca có tới năm chục người. Không hiểu vì hồi hộp hay vì bận hóa trang cho Long mà tôi cảm thấy bài hát loạc choạc quá chừng. Kẻ quấy quá cặp lông mày cho Long, tôi liếc nhìn Lam đang đứng đợi ở cửa phòng, và nói như hụt hơi :

-Bình tĩnh Long nhé. Hãy cho Lam biết cậu là người như thế nào. Diễn thật hay vào đấy. Bọn mình đứng ở phía bên trái hội trường, gần thôi.

Tôi giật mạnh tóc Long rồi kéo Lam chạy dọc hành lang. Cô ta chạy theo tôi như chạy theo sau một người anh ruột, không chút ngượng ngùng. Chúng tôi đi vào bên trái hội trường. Không có ghế ngồi nên phải đứng xem. Càng hay, tôi đang muốn như thế.

Long kia rồi, Cậu ta hồng hào và tươi tắn trên sân khấu rực rỡ ánh đèn. Làm một vài động tác ước lệ uyển chuyển và thanh thoát, biểu diễn tư thế một người đi xe đạp, Long nẩy lên khi xe qua chỗ xóc và nghiêng người đi khi tới đường rẽ. Long ngơ ngác mất một chút, động tác hơi nghiêng về bên trái như tìm kiếm. Nhận ra chúng tôi, Long cười, Chỉ có những người bạn thân mới hiểu nụ cười đó. Tôi thấy Lam mỉm cười đáp lại, ánh mắt ấm áp.

Tiểu phẩm Long đang diễn rất đơn giản. Một người đi xe đạp ngang qua một đường phố có đám cháy. Anh ta lia cái xe vào hè đường, rồi chạy tới bên đám đông đang bất lực chạy ra chạy vào. Trong lúc mắt vẫn dõi lên trên gác, anh bị mọi người xô bạt đi, lọang chọang. Chỗ này động tác của Long điêu luyện chẳng kém những diễn viên chuyên nghiệp. Và như sực tỉnh, người thanh niên vùng tới, xông vào cửa lên cầu thang. Lửa táp vào mặt anh nóng bừng. Anh chỉ dừng lại một giây, rồi quay lại, tìm chỗ trèo lên gác. Anh cứ tụt xuống, trèo lên, bám vào những móc sắt, những chỗ tường lở. Một tình cảm sâu lắng và đẹp đẽ nâng anh lên cao, một hình bóng thân yêu từ trên cao vẫy gọi. Sức mạnh kỳ diệu đó đã khiến anh thành công : Tìm thấy một em bé trong vòng lửa, bế em băng qua nơi nguy hiểm…

Lam bước lên trước mấy bước, mắt vẫn rọi sáng về phía Long, Như thể trước mặt Long có một cánh cửa mở toang ra và gió mát ào vào hồn cô. Người con gái bấy lâu sống trong những đau khổ riêng tư đã tìm thấy một tấm lòng đồng cảm, một ánh sáng mới. Khi kết thúc, Long giơ tay vẫy về phía chúng tôi – bên trái – vẫy vẫy một hồi, rồi mới khoát rộng tay sang bên phải. Lam bước thêm một bước nữa về phía trước. Cô bỗng hiểu mình đang ở đâu, nên vội lùi lại, nắm chặt tay tôi :

- Đi ra đi anh, đón anh Long ở bên kia kìa.

Lại như lúc nãy, hai chúng tôi hối hả chạy dọc hành lang, chả nghĩ đến chuyện xem những tiết mục sau. Chúng tôi mở toang cửa căn phòng nhỏ, dùng làm phòng hóa trang, thì thấy Long nhảy phốc từ cửa sổ vào.

- Ôi, anh diễn hay quá, anh nói được nhiều quá.

- Nói ? – Tôi sững sờ vì Lam cũng nghĩ như mình.

- Vâng, những tiếng nói không dùng đến lời – Lam nhắc lại.

Long cười hồ hởi :

- Chưa hoàn toàn tốt đâu. Cái đoạn bám tường trèo lên mình hồi hộp, nên động tác hơi hấp tấp. Lẽ ra phải thế này cơ – Long làm một vài động tác dứt khoát.

- Em cũng nghĩ như thế - Lam sung sướng reo lên – Nhưng nói chung không hề gì phải không anh ? Mai Chủ Nhật, thế nào anh Ký cũng đến nhà em chơi, cả anh nữa nhé.

Long mỉm cười nhận lời. Cậu ta hơi bối rối, mặt sáng bừng lên.

Lam nhiu nhíu mày, gương mặt cô trông càng ngây thơ và đẹp hơn :

- Nhưng mà em không hiểu cái tình cảm tốt đẹp tiếp thêm sức mạnh cho anh lên cao ấy cụ thể là tình cảm gì ? – Cô ngẩng lên nhìn Long, nhưng vẫn tránh đôi mắt – Gì vậy anh ?

Long cười rất tự nhiên :

- Mình đã nói rồi.

Sau khi đưa Lam về nhà, Long trở nên bâng khuâng. Cậu ta đạp xe mải miết trên suốt quãng đường khá dài.

- Khi trèo lên cao, mình đã thấy gương mặt Lam – Đến khi dừng lại trước cửa nhà tôi, Long mới nói nho nhỏ - Đúng hơn là mình đã cụ thể hóa cái sức mạnh tinh thần ấy bằng hình ảnh của Lam. Cô ấy nhìn mình từ trên cao lửa cháy, cặp mắt buồn và nghiêm nghị…

Khỏi phải nói tôi vui sướng như thế nào. Vỗ mạnh vào vai Long, tôi lên giọng kẻ cả:

- Hãy chấm dứt đi những chuyện vu vơ của cậu, từ nay phải biết nói thật với nó, Lam ấy mà. Và hãy gọi mình bằng anh đi là vừa.

Long cười, có cái phập phồng chất phác của một tình cảm non trẻ:

- Có phải mình không muốn nói thật đâu. Nhưng có những chuyện mà dùng đến lời nói lại hóa ra thô thiển thế nào ấy.

Ngày Chủ Nhật, tôi sắp xếp cho hai người đi với nhau một buổi sáng. Vẻ nhiệt thành của Long sau buổi biểu diễn tối hôm qua như đã biến mất. Lam cũng nhận ra lúc này Long chỉ là anh chàng của hôm đầu tiên gặp gỡ. Họ im lặng suốt, như hai người mới gặp.

- Lam thích anh nói chuyện gì bây giờ? – Long hỏi một cách khó khăn, vì đáng lẽ cậu ta phải nói câu mà cặp mắt đang nói: “- Sao Lam cứ im lặng thế?… Lam đẹp quá.”

- Anh cứ nói điều anh muốn nói – Lam trả lời rất tự nhiên, và lấy làm lạ, sao Long lại có thể hỏi một câu như thế? Cô không thể bụôc mình phải nhận rằng đây là con người của buổi tối hôm trước.

Họ lại lặng im, mải miết đạp xe bên nhau. Sắp vượt qua đường rào, Long bỗng thấy hai cái hàng rào sắt rùng rùng tiến ra chắn đường. Cậu ta hấp tấp, lách qua barrier, vọt sang bên kia đường tàu, yên trí rằng Lam cũng bám theo, hệt như tôi vẫn làm. Nhưng Lam đã dừng lại ở phía bên này.

Đoàn tàu sầm sầm lao qua ngay trước mặt. Lòng Lam như cũng rung theo, vừa bực và ngượng, vừa thương hại, và muốn cười. Khi dòng người đã tản hết, Lam thấy Long đạp xe trở lại, rồi vội vòng sang, đến bên cô. Vẻ mặt anh ta ngơ ngách thế nào ấy, Long muốn nói một câu xin lỗi, nhưng khi mở miệng thì lại thế này:

- Hai cái hàng rào sắt… nói chung là… chẳng là cái gì cả….

Khi nghe chính miệng Long kể lại, tôi gần như phát điên lên vì câu nói ngớ ngẩn. Còn Lam, lúc ấy cô ta cười lên một tiếng khô khan và hoang dã (cô ta không cười như thế bao giờ) và nhìn Long, một cái nhìn cao vời, nhưng vẫn tránh cặp mắt của cậu ta.

- Mình biết, cô ấy chẳng ưa mình đâu – Long nói rầu rầu – Lúc ấy Lam đã nhìn mình mà cười… Thôi, chẳng cần.

Tôi nghiêm khắc ra lệnh:

- Đưa tay trái cho mình xem nào.

Long mỉm cười buồn bã:

- Bói à? – Cậu ta từ từ chìa tay ra.

Tôi cáu tiết:

- Bói cái gì. Đây này – Tôi chỉ khuôn mặt một cô gái cậu ta mới vẽ trên lòng bàn tay – Từ nay cậu cho những bộ mặt này nghỉ đi nhé.

Ai chứ Long thì tôi hiểu quá. Cậu ta hay vẽ, nhất là chân dung các cô gái đẹp, lên giấy, lên bàn tay mình và mấy đứa bạn. Những khuôn mặt ấy hàng ngày thay nhau hiện lên trước mắt Long, khiến cậu ta ảo tưởng đang sống giữa những gương mặt đẹp hơn nhiều so với những cô gái ngoài đời.

Đầu năm sau, Lam đã là sinh viên năm thứ hai, trường tôi lại tổ chức một hội diễn lớn. Lần này cũng như một vài lần biểu diễn nho nhỏ trước đó, chúng tôi lại đứng phía bên trái hội trường xem Long diễn. Long vẫn giữ dáng đi uyển chuyển hơi nghiêng mặt về bên trái, nhưng chẳng còn ai thắc mắc. Đã quá quen thuộc, vả lại có lẽ mọi người tự giải thích rằng đó là phong cách của cậu ta. Khi Long bắt đầu xuất hiện, mặt nghiêng nhìn và cười với hai chúng tôi, thì Lam bỗng nói:

- Em có cảm tưởng anh ấy rất giàu có trên sân khấu, nhưng lúc đi bên nhau thì lại chẳng có gì cả - Cô tấm tức, như tiếc điều gì.

Tôi cười:

- Gớm thật thôi, nó yêu cô đấy.

Lam có vẻ xúc động. Cô cố nén và gắng nói giọng thản nhiên:

- Anh ấy nói với anh à?

- Không, tôi biết.

- Nhưng em có biết đâu – Lam cười nhẹ. Tôi hiểu cô định nói: “Anh ấy phải tự nói lấy chứ”.

Tôi lại sắp xếp cho hai người gặp nhau vào một ngày sau đó. Chính Lam cũng rất muốn như vậy. Nhưng lần này để những điều tương tự như chuyện qua đường tàu trước kia không xảy ra, tôi khuyên Long nên đến chơi trong một ngôi chùa khá lớn ở gần trường. Vừa vắng vẻ, vừa mát, tha hồ nói chuyện hay. Long vui sướng chấp nhận. Vì quá lo không hiểu Long sẽ ăn nói ra sao và tưởng như không có mình thì mọi chuyện sẽ hỏng hết. tôi hồi hộp ngồi sau gian chái của chùa, bí mật theo dõi bạn.

Không đến nỗi có quá nhiều thời gian chết. Cả hai người đều cố nói nhiều hơn, ai cũng cố, nên toàn chuyện vu vơ và thiếu tự nhiên. Vẻ mặt Long chẳng tươi hơn được chút nào, mặc dù đôi mắt vẫn sáng bừng, say đắm.

- Tại sao Lam chưa đến nhà anh bao giờ nhỉ? – Long vừa hỏi vừa đặt tay lên lưng con ngựa đá khá to trong vườn chùa. Tôi giẫy lên khi nghe thấy câu này. Như vậy tức là Long định nói: “- Khi nào rỗi, Lam hãy đến nhà anh chơi” – Nhà anh có một con vẹt đẹp lắm, nói rất hay. Nó…

Lam so vai sợ hãi:

- Không, không. Em không thích vẹt và sáo nói tiếng người… Em thích chim họa mi, chim sâu, hay chim sẻ cũng được. Chúng nó hót…

Lam đẹp lắm, chắc là Long thầm nghĩ như vậy, em có biết anh yêu em ngay từ lần đầu tiên anh nhìn thấy em? Giá như sau này chuyện của chúng mình mà thành… Ánh mắt Long nói lên tất cả những điều ấy, nhưng Lam không chịu nhìn vào hai tấm gương trong suốt đó. Và Long chỉ nói được một câu lộn xộn:

- Buồn cười quá, không tưởng tượng được trong ba chúng ta (tính cả tôi đang nấp gần đó nữa) ai sẽ có vợ có chồng trước nhỉ?

Mặt đỏ hồng lên, Lam kêu thảng thốt:

- Khiếp. Anh cứ lo xa. Sao anh chẳng bao giờ nói chuyện gì cả?

Long đứng ngây ra như tay phù thủy đã tung hết pháp thuật. Quên cả giữ ý tứ, cậu ta ngồi phắt lên lưng con ngựa đá, tròn mắt nhìn Lam:

- Anh mà không bao giờ nói chuyện?

- Vâng, trừ lúc anh diễn kịch câm trên sân khấu. Chỉ có lúc ấy anh mới nói được nhiều.

Lửa tắt trong ánh mắt Lam. Cậu ta nhìn Lam như một người xa lạ.

Thế là Lam vùng vằng đi như chạy về phía tôi đang nấp. Hỏng quá, sao Long không giữ cô ấy lại? Tôi không còn thời gian nghĩ lâu, liền cắm cổ chạy như ma đuổi, đâm sầm về phía Lam.

- Ô kìa – Tôi vờ ngạc nhiên – Mình đi tìm hai bạn mãi. Lối sau chùa có tiếng răng rắc như xương vỡ ấy, lại âm u quá!

Lam đưa tay gỡ một đám mạng nhện trên đầu tôi. Chắc đã hiểu bộ dạng của tôi, cô mỉm cười lành lạnh:

- Hôm nay trông anh nói giống anh Long thế. Chúng ta về thôi.

Sau khi Lam tốt nghiệp, cô ta nói với tôi : « Em sắp lấy chồng ». Mà lấy ai cơ chứ, chính anh chàng Thân học cùng lớp chúng tôi dạo trước. Từ dạo chuyện giữa Long và Lam không thành, tôi loáng thoáng được biết Lam và Thân gặp nhau. Họ đến với nhau một cách nhanh chóng. Tôi giận Lam, giận cả Long, rồi đành tặc lưỡi.

Còn Long, sau khi tốt nghiệp Long được giữ lại trường cùng với tôi, và vẫn giữ nguyên cái dáng hơi nghiêng mặt về bên trái mỗi khi biểu diễn. Những gương mặt con gái xinh đẹp vẫn được vẽ ra trong lòng bàn tay. Và tôi vẫn thường bắt gặp trong đôi mắt mơ màng của Long những tia sáng tươi vui kín đáo.

10.1978

24. Rác và yêu

Rất nhiều khi, cái tính đồng bóng của Vợ làm hỏng hết mọi thứ. Mà lại làm hỏng tất cả những gì chính chị đã công phu tạo dựng.Như đêm nay. Bao nhiêu công phu ngâm tẩm trong bồn tắm để tạo một hương vị quyến rũ trên thân thể. Bao nhiêu công phu đốt lên một đĩa dầu hương liệu, đặt trên một ngọn nến thơm, làm cho không gian thơm ngát mùi hoa hồng. Một lọ hoa tươi trên mặt bàn. Hai cây nến không tỏa khói đen đang lung linh góc phòng. Một đĩa nhạc toàn những bài dạ khúc tuyển chọn.

Tất cả những công phu có tính toán ấy là dành cho Chồng. Để huy động cảm xúc của anh. Để lôi kéo anh thăng thiên tình cảm. Và Vợ đã đạt được hiệu quả mong muốn. Chồng vòng tay qua lưng Vợ, kéo chị lại gần. Cái kiểu người ta kéo một kiện hàng lại gần chuẩn bị mà đập hộp. Kiện hàng tự thả lỏng trước đôi tay khám phá, hứa hẹn sẽ đem đến những tiếng trầm trồ.

Nhưng…

Kiện hàng bất đồ nhảy dựng lên trên giường. Từ vai trò một vật vô tri là kiện hàng, Vợ tức khắc trở lại bản năng ngày thường. Thành một người đàn bà nhạy cảm với tất cả các loại mùi. Cặp mắt lóe sáng. Con ngươi đưa sang phải. Sang trái. Rồi lại sang phải. Cái mũi chun chun hít hít. Chĩa sang phải. Sang trái. Rồi lại sang phải. Ngón tay trỏ chỉ chỉ mổ mổ như xác định vị trí. Sang phải. Sang trái. Rồi lại sang phải.

- Có một con chuột chết trong nhà này.

Vợ lẩm bẩm.

- Có một con chuột chết trong nhà này.

Vợ lầm rầm lặp lại điệp khúc cầu nguyện.

- Em chỉ tưởng tượng.

Chồng phản đối. Cái kiểu tức tối của người đi câu vừa tuột mất con cá to, mà vì một sự ngẫu nhiên vớ vẩn.

Nhưng cá to mấy thì cũng mất rồi. Vợ quên phắt mọi công phu chuẩn bị suốt cả buổi tối nay là để làm gì. Chị đẩy phắt chồng ra khỏi giường. Cả Vợ cả Chồng lật cái giường lên tìm kiếm. Đèn pin soi vào mọi ngóc ngách tối nhất. Lục cục mở những ngăn kéo, những hộp, những hòm. Cuối cùng, cái mùi chuột chết chỉ phảng phất nhưng cũng đủ dẫn lối cho chị tìm đến. Chị rú lên. Đây rồi. Con chuột nhắt nằm chết ngay đằng sau cái đầu CD đang chơi một xê-lec-xi-ông dạ khúc tuyển chọn. Khoảng cách rất gần đĩa dầu thơm đang tỏa hương, mùi hoa hồng. Con chuột mới chết khoảng bảy giờ tối nay, đến mười giờ đêm bắt đầu phân hủy, bốc mùi, thì chính xác vào lúc ấy, luồng khí ẵm mùi đầu tiên đưa đến mũi Vợ. Phát hiện ngay. Không một giây chậm trễ. Con chuột chết vì chỗ bả chuột Chồng mua về lẳng vào góc nhà. Mấy hạt gạo tẩm độc màu đỏ. Quảng cáo nói rằng chuột ăn phải sẽ lao ra chỗ sáng mà chết, không cần tìm, chỉ việc nhặt. Thực tế bao giờ cũng ngược với quảng cáo.

Người Việt ai giỏi món gì được gọi là trạng món ấy. Chồng đặt cho Vợ cái biệt danh Trạng Hít. Mùi gì ở đâu cũng đánh hơi ra. Chồng xách cái giỏ rác xuống tầng một, ra tận góc khu tập thể, đổ vào xe rác. Lên nhà, vào bếp rửa cái sọt rác, thế là chu đáo chứ còn gì nữa. Ấy thế. Sau giờ ăn tối, Trạng Hít bắt đầu chun mũi, cái kiểu chun mũi mỗi khi đánh hơi ra mùi lạ. Có mùi chanh ủng. Dứt khoát anh đã để sót rác. Anh đổ không hết. Còn một cái vỏ chanh ở đâu đó. Chồng tin vào sự mẫn cán đổ rác và sự sạch sẽ chi li của mình. Dám chắc là Trạng Hít chỉ tưởng tượng ra mà thôi. Trạng Hít trổ hết cả chuyên môn Sơ-lôc-Hôm ra mà rằng chanh này rất lạ, không phải là thứ chanh nhà mình vẫn thường ăn, mà là loại chanh lai chấp, vỏ vàng, to như quả cam. Đến thế thì Trạng Hít đã đạt đến độ huyễn tưởng. Trong nhà này xưa nay không ai ăn thứ chanh ấy.

Nào thì đánh cuộc. Nếu Trạng Hít thua, chị sẽ phải đi đổ rác cho chồng một tuần liền, cứ sáu giờ chiều hằng ngày xách sọt xuống mà đổ. Nếu Chồng thua, anh vẫn sẽ tiếp tục giữ chân chuyên gia đổ rác, đồng thời kiêm trọng trách rửa bát buổi tối, một tuần.

Tất nhiên là Chồng thua.

Sục tung toàn bộ nhà bếp lên, không thể nào tìm thấy một vật thể lạ. Khi Chồng đã yên trí mình sẽ được một tuần miễn nhiệm đổ rác thì Trạng Hít rú lên. Đây rồi. Chị đắc thắng lật ngược cái sọt rác lên. Dưới đáy sọt nhựa có dính một cái vỏ chanh. Loại chanh họ chấp, vỏ vàng, to như quả cam. Một mẩu từ quả chanh được cắt làm tám, đã vắt kiệt. Chồng lúc ấy mới nhớ, sau khi đổ rác vào thùng rác công cộng, anh có đặt cái sọt xuống một gốc cây, tranh thủ vươn vai thể dục mấy cái giữa không gian thoáng rộng. Trạng Hít thì cằn nhằn, anh chỉ có mỗi việc đổ rác mà cũng không xong.

Cuộc sống của anh bị tiếng kẻng đổ rác ám. Như ma ám. Cứ khoảng sáu giờ chiều, tiếng leng keng vang lên từ dưới đường là anh chồm dậy vồ lấy cái sọt, đâm đầu chạy xuống cầu thang. Tất nhiên là trước đó đã phải chuẩn bị thu dọn gọn gàng. Xốc lại túi rác. San túi phồng sang túi xẹp. San túi to sang túi nhỏ. Không được để rơi để vãi. Sót lại một tí là Trạng Hít sùng sục suốt đêm. Cằn nhằn kèo nhèo. Rác hiện diện như một nhân vật chính trong cuộc sống của họ. Tiếng leng keng đổ rác luẩn quẩn vào trong cả những giấc mơ của anh.

Nhưng cũng có một lần Trạng Hít hầu như thất bại. Thất bại theo nghĩa chị đánh hơi được mùi mà không biết mùi từ đâu ra. Không tìm ra nguồn gốc nguyên nhân lý do. Buổi tối chị lảng vảng quanh người anh. Anh đang ngồi trước cái máy tính. Suốt ngày ngồi máy tính cơ quan, tối về nhà lại máy tính. Nghiện. Một thứ ma túy mới. Khó cai nghiện. Trạng Hít vè vè đúng kiểu máy bay do thám xung quanh mục tiêu. Lại gì nữa đấy? Anh dọn giọng đe. Anh ngại sắp vì một cái mùi hoang tưởng ấm ớ mà Trạng Hít làm cả nhà náo loạn suốt đêm. Trạng Hít không trả lời, toàn bộ tâm trí tập trung vào bộ ngửi bộ hít. Mũi bắt rất nhạy một cái mùi lơ lửng trong không gian. Mùi ấy chỉ bám nhẹ trên cơ thể Chồng rồi nhè nhẹ phát xạ ra xung quanh. Trạng Hít lừ lừ tiến lại gần đối tượng. Lẩm bẩm. Vô lý. Không có lẽ. Thình lình Trạng Hít cầm cánh tay phải của chồng hất ngược lên. Rồi hất cả cánh tay trái lên. Giơ tay hàng. Chồng giơ cả hai tay. Vợ ngửi cả hai nách. Không. Chắc chắn là không. Xưa nay Chồng không hôi nách. Hơn thế, cả hai nách bao giờ cũng có sự trợ giúp của nước hoa lăn deodorant. Không thể có mùi. Không bao giờ có mùi.

Một bí ẩn không bao giờ khám phá được.

Hay là Trạng Hít đã lẩm cẩm rồi? Nhạy cảm với mùi. Luẩn quẩn với mùi. Ám ảnh vì mùi. Sùng sục lên vì mùi. Rốt cục thành lẩm cẩm vì mùi?

Thêm một bằng chứng nữa. Chồng đi công tác miền Trung năm ngày. Năm ngày Trạng Hít phải tự tay mang giỏ rác xuống đổ. Đổ rác xong, theo cầu thang đi trở lên căn hộ nhà mình. Chỉ có thế mà hai lần đi nhầm nhà. Hai lần đi nhầm ấy, chị xăm xăm đi lên, đi kiểu gì mà khi giật mình nhận ra thì thấy đã lên đến tầng ba. Nhà ở tầng hai mà trèo lên tận tầng ba. Cả hai lần đều thấy mình đã đứng trước đúng một chỗ: căn hộ 315. Tổng bằng 9. Tất cả các trò chơi may rủi chắc đều ưa số này. Trạng Hít ngẩn người trước cánh cửa một lúc lâu, săm soi nhìn con số trên cánh cửa. Như một thám tử dày dạn tìm đến nơi và để mất dấu, mất dấu mà vẫn đầy nghi ngờ.

Nhưng tại sao chị có thể đi nhầm như vậy được? Nhầm những hai lần. Hình như cả hai lần chị không xác định vị trí bằng tiêu chuẩn không gian, màu sắc, ánh sáng… Chị đã đi theo một cái mùi nào đó. Nhưng nếu xác định vị trí nhà mình bằng mùi, thì chị đã sai. Sai nghiêm trọng.

Chắc chắn khi Chồng đi công tác về, chị sẽ không kể cho anh biết sai lầm này. Uy tín của Trạng Hít sẽ sa sút đáng kể.

Thực ra Trạng Hít không hề nhầm trước cái mùi giống như mùi hôi nách. Lý do của điều này sẽ phải được kể tuần tự.

Mỗi ngày một lần, khoảng sau sáu giờ chiều, Chồng phải mang rác xuống góc khu tập thể mà đổ. Keng keng keng keng. Kẻng. Tập quán từ thời nhà ăn tập thể ăn cơm theo kẻng, doanh trại tập tành theo kẻng, thậm chí báo động báo yên trong phường trong xóm cũng theo kẻng. Keng keng keng keng. Chồng vồ lấy cái rổ rác mà chạy. Chậm chân thì phải chạy việt dã mà đuổi theo xe rác. Chậm chân cũng chẳng được. Anh chỉ chậm một phút thì Trạng Hít đã rú lên. Xe rác. Xe rác kìa. Có hôm xe rác đi như ma lướt gió, anh phải đuổi theo cả cây số, đứt hơi.

Chính vào cái hôm phải đuổi theo cái xe trôi như xe ma, anh đang chạy bỗng phát hiện ra có bạn chạy tiếp sức. Đúng ra là chị ta đang chạy phía trước, giày thể thao, áo phông quần soóc thể thao, cứ như đã lường trước tình huống này, đi đổ rác tức là chạy việt dã. Anh thì quần đùi áo may ô ba lỗ, đúng kiểu đường đột từ trong nhà chạy tốc ra. Dấn lên mấy bước thì đuổi kịp chị. Một người đàn bà nhan sắc. Trong bóng chiều chập choạng mà vẫn nhận ra tức là nhan sắc có thật. Phía trước, chiếc xe rác cứ trôi thoăn thoắt theo kiểu giận dỗi người tình. Người công nhân vệ sinh đẩy xe rác, bỗng nhiên lên cơn, muốn dằn dỗi trả thù cho sự thua thiệt của mình. Mặc cảm. Người đời xông xênh quần sạch áo thơm, lên xe xuống ngựa, ào ào nô nức chen lấn sấn sổ. Thế là người đẩy xe rác cũng cương lên, cũng khuỳnh khoàng ra, đẩy có cái xe rác mà dền dứ, dùng dằng, qua đường thì không qua hẳn, cứ nghênh nghêng ngang ngang như vừa đi vừa chắn lối. Y như rằng. Chỉ một cái xe rác sang đường mà làm ùn tắc cả một quãng đường.

Đúng lúc cả anh và chị đuổi đến bên lề đường. Cái xe rác thì đang ở chính giữa đường làm tròn nhiệm vụ gây ách tắc. Hai người đứng sững lại như trước mặt là dòng sông. Như là họ bị rượt đuổi, không còn lối thoát, chỉ còn một lối là dòng sông. Nhảy xuống sông hay đứng lại trên bờ thì cũng cần một giây đắn đo. Rất nhanh. Anh giật lấy cái túi ni-lông đựng rác trong tay chị, rồi cảm tử lao xuống.

Phải nói đấy là một hành động anh hùng trong mắt chị.

Nhưng không một hành động anh hùng nào dễ dàng. Anh trút được sọt rác của mình vào trong xe rác, anh quẳng cái túi ni-lông của chị vào theo. Đúng lúc ấy thì cái túi bục ra, toàn bộ chỗ rác vỡ tung, tóe loe xuống đường. Người công nhân vệ sinh vẫn đứng gườm gườm nhìn đám xe cộ ùn tắc. Nhìn như nhìn một lũ mọi rợ cố tình vây quanh xe rác của chị ta. Nhìn theo kiểu tao chỉ tạm làm việc này một thời gian thôi, tao sắp kiếm được việc khác sạch sẽ thơm tho, tao sẽ phắn. Cả một cái túi ni-lông vừa tung tóe xuống đường mà cũng chỉ đứng nhìn. Thế thì anh phải nhanh. Cái chổi và cái hót rác đặt ngang thành xe, đúng cách sẵn sàng quét vào mặt những đứa nào vô ý đi gần xe rác. Anh giật lấy cả hai thứ, vung tay quét và hót, một loáng thì dọn sạch.

Khi anh chạy ngược trở lại và nhảy lên vỉa hè, anh có dáng vẻ của người vừa lao xuống dòng nước lũ và quả cảm cứu người. Trời đã bắt đầu tối. Hai người đi ngược trở lại, đi chậm rãi, vì câu chuyện của họ mới bắt đầu. Chị phàn nàn, một tinh thần không chuyên nghiệp bao trùm cả xứ này. Nhân viên bán hàng siêu thị, nhân viên nhà hàng cũng gườm gườm nhìn khách theo kiểu, chẳng qua là đây không may mắn, đây chỉ làm tạm ở đây một thời gian rồi đây biến. Ai cũng nghĩ là công việc của mình đang làm không xứng. Khắp nơi, từ nông dân đến người thợ đến kỹ sư lập trình đến doanh nhân đến quản lý. Ta xứng với chỗ cao hơn sạch hơn, ngon hơn, thơm hơn. Tỏ ra yên tâm với công việc tức là mình hèn mình đụt, mình thấp kém.

- Một tinh thần không chuyên nghiệp đang bao trùm.

Chị nhắc lại.

Anh gật gù. Ô, nhan sắc lại đi kèm trí tuệ. Anh thêm, rằng tinh thần nghiệp dư ấy có cả trong khoa học trong văn học, trong kỹ thuật trong nghệ thuật, trong kinh tế trong kinh doanh. Một bộ phim, đạo diễn thì vốn là nhà biên kịch, diễn viên thì vốn là họa sĩ và nhạc sĩ, họa sĩ biểu diễn làm thiết kế mỹ thuật, họa sĩ đồ họa làm phục trang. Ai cũng tay ngang. Kể cả người chuyên nghiệp thì bất cứ sản phẩm nào chỉ mới đạt điểm năm điểm sáu đã tự bằng lòng, coi như điểm mười. Ngày trước các cụ bảo chín bỏ làm mười, giờ thì năm cũng đã bỏ làm mười. Sản phẩm nào mà chả nghiệp dư, dang dở.

Đến lượt chị gật gù về anh. Ô, tinh thần quả cảm lại đi kèm trí tuệ.

Gái ham tài giai ham sắc. Bập vào nhau luôn. Đó chính là cái hôm Trạng Hít tìm mãi mới phát hiện ra cái vỏ chanh dính bẹt dưới đáy sọt. Chồng đã đặt cái sọt xuống giữa đường để quét hót chỗ rác vương vãi.

Chỉ qua mấy lần đi đổ rác mà cảm mà mến. Từ ấy cứ sắp đến giờ đổ rác là Chồng lại ngong ngóng chờ. Keng keng keng keng. Anh nán lại một chút, tính đúng thời gian cho chị hàng xóm từ tầng ba chạy xuống. Tính đúng thời gian cho cái xe rác ngúng nguẩy đi xa xa ra một chút. Rồi lúc ấy anh mới xách sọt rác ra khỏi nhà. Quãng đường dài ra thì coi như mua giờ, thêm được chút thời gian chuyện trò. Một hôm đổ rác trở về, cùng đi lên, thấy cầu thang vắng tanh, anh liều thân cùng Chị Hàng Xóm đi tuốt lên nhà chị. Hôm ấy chị đang làm món nộm hành tây. Quả chanh to như quả cam vàng như quả chấp, chị vắt vào nộm. Hai người lại tiếp tục dòng luận đàm theo phong cách lý luận khi đi đổ rác. Cũng thuộc họ chanh, thế mà sinh ra bao nhiêu cái tên cam quít bòng bưởi thanh trà. Cũng thuộc họ chanh, thế mà to hơn vàng hơn thì gọi quả chấp. Thảo nào, mọi tranh chấp trên thế gian này đều có vị chua chát.

Hôm ấy về nhà, Chồng bị Trạng Hít lượn lờ xung quanh tìm mùi hôi nách. Món nộm của Chị Hàng Xóm có hành tây. Chồng đã lượn lờ trong căn bếp nhà chị ta. Rác hành tây ủ trong khí hậu nhiệt đới, đến khi bốc mùi sẽ thành ra thứ mùi phải khử bằng nước hoa lăn nách.

Như mọi mối tình, hai con người đi đổ rác cũng phải nghĩ đến chuyện đỉnh điểm. Không đi tìm nhà nghỉ. Đã sẵn có căn hộ của Chị Hàng Xóm. Thậm thụt chớp nhoáng mãi. Cứ thiêu thiếu tiêng tiếc. Một hôm Chồng soạn sửa đầy đủ lý do với cơ quan và với vợ, rồi đi công tác miền Trung. Năm ngày. Miền Trung của anh là ở trên tầng ba. Năm ngày sẽ ở lì trong căn hộ ấy. Ăn uống có bội thực thì yêu cũng bội thực. Có một lúc tơi bời bơ phờ, họ nằm yên luận đàm về Trạng Hít. Anh tiết lộ với người tình rằng vợ mình có khả năng đánh hơi đặc biệt. Hít. Hít. Chỉ hít mà lần ra mọi việc. Đùa, biết đâu có ngày chị ta lần mò được lên đây.

Phỉ thui cái mồm. Chàng với nàng nằm trong nhà, không biết chẳng hề là chuyện đùa, lúc ấy đúng là Trạng Hít đang bần thần trước cửa. Phòng 315. Hai ngày liền đổ rác xong, Trạng Hít theo quán tính mà đi luôn lên tầng ba, đến trước căn phòng này mới nhận ra mình nhầm. Ngẩn ngơ. Giờ đây kể lại chuyện, ta mới rõ trạng thái bần thần ngẩn ngơ của Trạng Hít từ đâu mà ra. Có thể là chị vô tình bắt được hơi chồng, lần theo dấu hơi người và thấy nó tan biến ở trước cửa phòng 315. Cũng có thể chị nhận ra mùi hành tây ủng quen quen, cái mùi đã một lần ám vào thân thể chồng chị, giờ nó dẫn lối cho chị đi lên tầng ba. Đến nơi rồi thì không hiểu vì sao mình lại lên đây.

Đằng sau cánh cửa phòng 315, liền năm ngày Chồng không phải chầu chực chờ kẻng. Keng keng keng keng. Căn hộ tầng ba kín mít, anh không nghe tiếng kẻng. Chị Hàng Xóm căn giờ hằng ngày mà mang rác xuống đổ. Chị lại luận về chuyện vỏ quít dày có móng tay nhọn. Tất cả các thể loại đánh hơi đều bó tay khi gặp phải loại chanh vàng to tướng của chị. Cắt đôi quả chanh to đùng, vừa bóp vừa vẩy khắp căn bếp, mùi gì cũng tan. Cần xóa dấu vết ở đâu, chỉ việc vẩy chanh vào đấy.

Nhưng hai người không biết định mệnh đã sắp đặt một cuộc tự thú. Không cần Trạng Hít đánh hơi dò tìm. Không cần tai mắt nhân dân tiến bộ phát hiện trình báo. Không cần thám tử tư và những cái bẫy công phu. Một tinh thần không chuyên nghiệp bao trùm toàn xứ. Mối tình nghiệp dư trong tương quan với xe rác nghiệp dư. Sai lầm của người tình nghiệp dư là hôm ấy chị ta lại mở toang cửa sổ sau mấy ngày đóng kín. Chính là qua cửa sổ ấy, tiếng kẻng xe rác tràn vào. Keng keng keng keng. Bất ngờ. Mấy ngày qua không nghe thấy. Giờ thì nó nhói lên. Keng keng keng keng. Tiếng kẻng có thể dựng một người đang nằm đứng phắt dậy. Trời ơi, sao hôm nay anh không hề sẵn sàng. Nó sẽ đi mất. Giỏ rác đâu rồi? Giỏ rác?

Đang nằm thiêm thiếp anh giật bắn. Vùng dậy. Tung cửa chạy tuốt ra hành lang. Vồ lấy cái túi rác buộc gọn gàng để sẵn trước cửa phòng. Nhảy một bước hai bậc xuống cầu thang, va phải một người từ tầng hai chạy ra. Người kia ngã lăn quay. Anh vội vàng đỡ người ấy dậy, không nhìn người ta mà nhìn cái giỏ rác của người ấy lăn lông lốc xuống những bậc cầu thang. Vừa lăn vừa xổ ra những thứ rác quen quen.

Chính là cái sọt rác của nhà anh.

Lúc này Chồng mới nhìn lại người vừa được anh đỡ dậy. Đó chính là Trạng Hít. Đó là Vợ.

- Anh đi công tác về bao giờ?

Trạng Hít hét lên.

Trên người Chồng chỉ có chiếc áo may ô ba lỗ và cái quần đùi, chỗ cần phồng thì phồng chỗ cần xẹp thì xẹp, đúng kiểu ăn mặc ở nhà.

- Đi đổ rác cho con nào?

Chị hiểu ra rất nhanh.

Cơn ghen tuông Hoạn Thư làm cho người ta thiếu tỉnh táo. Trạng Hít lẽ ra phải lần ngay theo dấu hơi người hơi rác mà thông thốc lao lên phòng 315. Đằng này, chị lôi tuột Chồng vào nhà. Gầm rít. Công tác ở đâu mà quần đùi may ô thế này? Sơ-mi đâu, quần dài đâu, ca-táp đâu? Hỏi đến thế thì mới nhớ ra cần phải đi tìm. Mở cửa phòng chạy ra thì thấy phụ tùng dụng cụ đã để ngay trước cửa. Quần dài, sơ-mi, ca táp. Đủ cả. Ai đặt trả vào đấy? Không lẽ nhà này có ma?

Trạng Hít chun chun mũi. Hít hít vài lượt. Hướng này. Chị ta chỉ ngón trỏ lên trên, chân chạy phăm phăm lên tầng ba. Lần theo mùi hơi của chồng. Mong manh. Tan loãng. Thêm mùi hành tây. Càng lên cao càng nhòe càng nhạt. Nhưng mùi càng chập chờn biến hiện càng kích thích truy tìm.

Chị lao hẳn lên, đặt bước đầu tiên lên nền tầng ba.

Toàn bộ hơi người hơi hành biến mất. Vô tăm tích. Một luồng hơi đậm đặc, áp đảo, bao trùm, khống chế toàn bộ không gian. Một mùi ngào ngạt, tươi mát, tinh khôi. Khắp hành lang tầng ba, khắp các cửa phòng đều tỏa ra mùi ấy, không riêng một phòng nào. Chanh. Loại chanh lai chấp, to như quả cam, da vàng ươm, tươi mới, không giống với bất cứ một thứ mùi quít chanh cam bưởi nào. Trước một thứ mùi tràn ngập không gian như thế, người ta chỉ có thể hít ngửi, thưởng thức, chứ không thể nào đánh hơi được nữa.

25. Sông cạn

Manju không nộp mạng. Cả thân hình thiếu phụ quay tròn. Quay tít. Hướng về phía giàn thiêu. Tấm sari gỡ ra thoăn thoắt. Dứt ra khỏi người nàng. Một tòa thiên nhiên ngọc ngà vụt thoát ra khỏi tấm sari. Một bóng trắng hồng bay vào giàn lửa.

Đêm cuối cùng.

Những giờ khắc cuối cùng cạn dần theo đĩa đèn dầu. Cả kinh thành đã chọn sáng sớm ngày mai là thời điểm thất thủ.

Thất thủ. Toàn bộ tướng lĩnh binh sĩ, toàn bộ đàn ông trong thành sẽ mở cổng thành xông ra quyết tử. Toàn bộ phụ nữ và trẻ em trong thành sẽ nhảy vào giàn thiêu. Một cuộc tự sát tập thể.

Jauhar. Đấy là cuộc tự sát tập thể của những người đàn bà khi cha chồng anh em trai của họ không giữ được thành. Kẻ thù giết sạch những dũng sĩ và tiến vào trong thành. Nhưng thành quách sẽ không còn một bóng đàn bà trẻ em. Chỉ có những giàn thiêu cực lớn khói lửa ngút trời.

Jauhar. Phụ nữ của giới dũng sĩ Rajput tuân thủ chế độ một vợ một chồng. Chồng chết thì vợ góa chết theo trên giàn hỏa táng để bảo toàn phẩm hạnh. Đấy cũng là cách giảm bớt gánh nặng cho cộng đồng. Cộng đồng sẽ không phải khó khăn phiền phức với những người góa phụ còn trẻ mà không đi bước nữa. Đó là chưa kể họ có thể rơi vào tay quân thù.

Thành Chittor ở gần sa mạc miền tây Ấn Độ. Ba lần thành bị thất thủ. Ba lần đàn ông bị tàn sát tập thể. Ba lần đàn bà tự sát tập thể. Đẳng cấp dũng sĩ Rajput quyết tử trong chiến trận chứ không chịu bị bắt làm tù binh. Một khi họ chết thì đàn bà chỉ chọn cách chết theo như ta đã biết. Lần thứ nhất là năm 1303. Lần thứ hai năm 1535. Lần thứ ba 1568.

Chuyện đang kể là lần bi thảm nhất. Năm 1535.

Nàng Manju đi dựng giàn thiêu suốt ngày hôm ấy. Toàn bộ đám đàn bà và trẻ em đi dựng giàn thiêu. Thêm mấy đại đội dũng sĩ đến hỗ trợ. Giàn thiêu dựng quanh hồ nước chu vi hơn một cây số. Tất cả gỗ cây gỗ súc gỗ tấm trong thành. Tất cả đồ gỗ trong thành. Giường tủ bàn ghế cửa chính cửa sổ. Khuân ra tháo ra dỡ ra. Mang ra đến giàn thiêu thì được chặt được bẻ được xếp lại. Giàn cao hơn mặt đất gần một mét, có bậc gỗ để leo lên. Dài hai mươi mét. Rộng mười mét. Có cả trăm cái giàn thiêu như thế vây quanh hồ nước. Sẵn sàng.

Manju trở về nhà đã gần mười giờ đêm. Nàng mở rương quần áo tìm trang phục cho mình ngày mai. Nàng chọn tấm sari màu trắng. Phụ nữ Ấn Độ mặc màu trắng trong đám tang chồng. Ngày mai toàn bộ phụ nữ trẻ em đều mặc màu trắng. Nàng tìm tấm áo choàng cho chồng. Ngày mai toàn bộ tướng sĩ đều mặc áo choàng màu vàng nghệ. Màu biểu tượng trí dũng và hy sinh của các dũng sĩ Rajput. Màu tượng trưng cho lửa, lửa lại hỏa thiêu tất cả những gì ô uế. Màu vàng vì vậy là sự trong sạch kiêu hùng.

Không ai ngờ tấm áo choàng của đàn ông trong nhà, chỉ dùng vào những dịp lễ trọng, giờ lại phải lôi ra từ đáy rương sửa soạn cho lần xả thân cuối cùng. Đàn bà trong tất cả các nhà đêm nay đều đang lấy áo choàng ra. Áo của cha của chồng của chú của bác của anh của em. Áo màu lửa. Ngày mai những tấm áo này sẽ nhuộm máu. Lửa và máu.

Đã muộn. Nhưng Manju không được nghỉ. Đêm nay kinh thành nào có ai được nghỉ. Manju giở tấm áo choàng ra thì mới nhớ. Cái miếng rách trên lưng áo chồng, nàng đã định vá lại ngay từ ngày ấy, thế mà nàng đã quên. Giờ thì miếng rách vẫn còn đấy trong ánh đèn leo lét.

Không tìm thấy kim chỉ. Chắc là hộp kim chỉ lăn lóc đâu đấy sau một ngày khuân vác đồ gỗ và giật tung những cánh cửa. Mười chín tuổi, mới lấy chồng hai năm, chưa con cái, nàng không phải bận rộn vá may như những người đàn bà khác. Kim chỉ lâu rồi nàng cũng không nhớ nó ở chỗ nào.

- Trong nhà có kim chỉ không?

Nàng qua nhà chị hàng xóm thì thầm. Bên ấy đàn ông cũng lên hết vọng gác mặt thành. Chồng nàng cũng lên vọng gác rồi. Chàng chỉ huy đại đội của mình đêm nay canh gác, đề phòng kẻ thù bên ngoài thành tấn công bất ngờ trước buổi sáng. Thành thất thủ theo đúng giờ chủ động của các dũng sĩ. Thành không chịu thất thủ vì bị tấn công bất ngờ.

Chị hàng xóm thận trọng tìm khắp nhà. Không gây tiếng động. Ba đứa trẻ nhà chị mệt mỏi đã thiếp đi. Ngày hôm nay chúng theo người lớn đi dựng giàn thiêu. Nhưng chúng không biết ngày mai mình phải chết. Người lớn nói dối chúng giàn thiêu để cúng tế. Mệt mỏi làm chúng ngả người là ngủ ngay. Giấc ngủ như mọi đêm. Mẹ chúng thì vẫn loay hoay lục tìm kim chỉ trong nhà. Không tìm thấy.

- Trong nhà có kim chỉ không?

Manju lại chạy sang nhà khác.

Cô hàng xóm lấy chồng mới được một năm. Bụng mang dạ chửa. Cô đang áp chảo mấy cái bánh bột mì chappati và nấu bát xúp đậu xanh. Bữa ăn cuối cùng. Lát nữa chồng cô sẽ ghé về chốc lát. Tất cả đều đang đói. Thành bị vây hãm hơn một tháng rồi. Vũ khí cạn kiệt. Lương thực cạn kiệt. Lý do nhà vua ra lệnh chọn ngày mai thất thủ. Còn tinh thần đủ cho dũng sĩ Rajput chiến đấu hàng năm trời.

Cô hàng xóm bụng chửa cũng không tìm thấy gì trong nhà.

Manju đi sang nhà khác.

Đêm đầy sao. Khí lạnh từ sa mạc tràn sang bao bọc cả kinh thành trên đỉnh núi.

Thành. Đứng ở chân núi giờ này ngước mắt nhìn lên thành Chittor, ta sẽ tin đây chính là Vạn Lý Trường Thành ở Trung Quốc. Những bức tường thành chạy ngoằn ngoèo từ núi này sang núi khác. Như là bất tận. Lửa lập lòe những vọng gác trên tường thành. Như là bình thường.

Kẻ thù bên ngoài thành biết là bên trong đã nguy khốn lắm rồi, nhưng không biết rằng trong thành đã chọn sáng ngày mai.

Manju không lên mặt thành. Chồng nàng ở trên ấy, nhưng đêm khuya thế này khó tìm, ảnh hưởng đến quân lệnh quân luật. Nàng biết dù thế nào từ giờ đến sáng chồng nàng cũng về nhà để lấy tấm áo choàng. Tất cả đàn ông sẽ về nhà để lấy áo choàng.

Áo choàng. Một vết rách. Sau đám cưới kéo dài hơn một tuần, thông thường cô dâu chú rể đều kiệt sức. Các loại lễ nghi. Các thủ tục phải làm. Các nhân vật khác nhau phải tiếp. Tập tục. Kết thúc một tuần đám cưới, dâu rể đều hao mòn, có người đứng không vững. Manju và Ravi thì không. Họ quất ngựa chạy dọc theo tường thành xuống núi. Họ lao ra khỏi thành hướng về phía sa mạc. Cát vàng đến tận chân trời. Một dòng sông thiêng cổ đại đã lạc lối vào sa mạc này rồi hoàn toàn biến mất.

Sông Sarasvati. Chỉ còn lưu lại trong những truyền thuyết. Chỉ còn lại cái tên. Sarasvati là tên vợ Thần Sáng Tạo Brahma. Nữ Thần Tri Thức, Nữ Thần Thơ Ca Nhạc Họa. Các bậc trí giả thờ thần. Các tài tử văn nhân thờ thần. Ai muốn con cái có học thì thờ thần. Người ta lấy tên thần đặt cho con gái mình.

Cặp vợ chồng mới cưới dừng ngựa trong một ốc đảo. Cái nóng mặt trời lúc này sánh sao được cái nóng của chính họ. Lại nữa, ốc đảo có cây xanh cũng dịu mát. Hai người hy vọng tìm ra dấu tích của dòng sông ngu ngơ lạc lối vào sa mạc. Sông đã thành sông cạn. Sông cạn đã hoàn toàn mất tích. Hàng nghìn năm rồi còn gì. Có khi nó đang nằm im dưới ốc đảo này, dưới cát kia, dưới đám xương rồng kia. Nữ Thần Tri Thức đang im lặng khuất mặt, như tri thức đích thực hiếm khi ồn ào lộ diện phô trương.

Họ đã nằm xuống bên cạnh đám xương rồng từ lúc nào. Cả một hàng rào xương rồng bỗng trở nên cao hơn tầm nằm của hai người, che khuất họ trong lòng ốc đảo. Lúc này thì cả một dòng sông ào ạt trào dâng.

Đi tìm một dòng sông đã mất. Kỷ niệm không bao giờ quên trong đời cặp vợ chồng. Chỉ có một sự cố. Tấm áo choàng dũng sĩ của Ravi bị gai xương rồng cào rách một miếng. Cơn cuồng hoan bên đám xương rồng gây ra vết rách.

Manju ân hận đã quên suốt hai năm nay không vá lại áo cho chồng. Lại phải đúng vào cái đêm cuối cùng này số phận bắt nàng nhận ra lỗi của mình.

Nàng quay về nhà thì thấy Ravi đã về từ lúc nào.

Vợ chồng son. Ưu thế là vào lúc nửa đêm như thế này họ có thể cùng ra khỏi nhà mà không vướng bận. Đi. Lần này thành đang bị vây hãm, không thể quất ngựa ra khỏi thành được. Nhưng vẫn biết bên ngoài thành kia là mênh mông tự do. Mênh mông sa mạc. Hai người có thể cảm thấy sa mạc trong khí lạnh từ đó tràn về. Cảm thấy sa mạc trong mùi cát. Và một con sông nằm lặng lẽ dưới tầng tầng lớp lớp cát và cát.

Cặp vợ chồng đổ xuống trong một vườn cây gần chợ. Chốn tấp nập ban ngày bây giờ không một bóng người. Dưới một gốc cây vô ưu cổ thụ. Đêm cuối cùng. Không biết có phải là đêm ân ái cuối cùng của các cặp vợ chồng hay không. Tranh thủ một lần cuối. Những dũng sĩ luân phiên cắt nhau trực, tranh thủ ghé về nhà. Những người vợ đêm ấy không ngủ. Tất cả đều ngồi chờ chồng về. Ám ảnh về cái chết tập thể ngày mai liệu có đem lại cho họ hưng phấn vào lúc này hay không.

Manju bật lên một tiếng kêu. Nàng vẫn thường bật lên một tiếng vào lúc ấy. Lần này cũng là tiếng bật ra từ cực cảm. Nhưng lời lẽ thì như buột mồm. Như bị ám ảnh.

- Trong thành đêm nay không nhà nào có kim chỉ.

Buột miệng. Rồi nàng nhắc cho chồng nhớ về tấm áo choàng bị rách. Nhưng họ không còn nhiều thời gian nữa. Không thể chạy qua tất cả các nhà hỏi xin kim chỉ. Không thể quấy rầy tất cả những cặp vợ chồng tráng sĩ. Người ta đang ở bên nhau những giờ phút cuối cùng.

Sáng tinh mơ hai vợ chồng chia tay. Ravi trở lại với đại đội của chàng đang tập hợp trong cổng thành. Manju đi qua các nhà đôn đốc những người đàn bà gọi con cái dậy. Từng đoàn người trang phục màu trắng đi ra phía hồ. Đông người mà rất yên lặng. Như là họ đi viếng một đám tang của ai khác. Các giàn thiêu được chia theo phường theo cụm theo tổ. Những gia đình hàng xóm láng giềng chung nhau một giàn thiêu. Tự lo lấy gỗ lấy dầu lấy lửa cho giàn thiêu của mình.

Manju được phân công đứng quan sát trên tháp cao và đánh tín hiệu nổi lửa.

Đúng giờ. Không còn một tia hy vọng sẽ lật ngược thế trận. Không một hy vọng vào phép lạ che chở của Thần Bảo vệ Vishnu. Không có một điều lành nào bất ngờ đến vào phút cuối. Vị tiểu vương ra lệnh quyết tử. Chính ngài ngồi trên một con tuấn mã dẫn đầu. Vị tể tướng cùng bao nhiêu tướng lĩnh của ngài đều dẫn đầu. Tất cả hơn ba vạn binh lính. Tất cả đều áo choàng màu vàng nghệ.

Một tiếng súng thần công nổ vang. Hiệu lệnh cho đoàn tướng lĩnh. Cổng thành lừng lững mở ra nhanh chưa từng thấy. Người ta đã tra dầu vào các bản lề và chuẩn bị chu đáo từ hôm trước. Cánh cửa nặng cả tấn mở như được giật phắt ra.

Một tiếng gầm của đoàn quân quyết tử. Hơn ba vạn người trên lưng ngựa lao từ trong thành ra. Cuộc huyết chiến mặt giáp mặt với đoàn quân Hồi giáo của vua Bahadur Shah. Từ trên tháp cao, Manju thấy những dũng sĩ áo choàng lửa lao ra khỏi thành, nhanh chóng lan ra tỏa ra tràn ra phình ra. Trùm lấp lên đội hình địch. Một dòng sông màu vàng.

Binh khí va nhau. Gào thét. Tên bay vun vút. Những ngọn giáo xé gió cắm phập vào mục tiêu. Những nhát chém nhát xả. Cho đến khi không còn thấy dòng sông màu vàng nữa. Nó đã bị lực lượng quân thù đông gấp bội xẻ nhỏ ra, làm cho tan tác. Vương vãi khắp bãi chiến trường.

Giờ mới đến lúc của đám đàn bà đang chờ đợi trên những giàn thiêu. Giờ mới thực sự tuyệt vọng. Cánh đàn ông của họ đã chết hết ngoài kia. Không còn ai bảo vệ họ nữa. Từ trên tháp cao, Manju giơ hai tay lên cao. Sẵn sàng chưa. Chị hàng xóm ở bên dưới giơ cao một tay ra hiệu lại. Chúng tôi đã sẵn sàng. Manju quật nhanh hai tay xuống. Hiệu lệnh nổi lửa.

Những người đàn bà được phân công trực bên cạnh giàn thiêu lập tức vồ lấy những thùng dầu đặt sẵn ở cạnh đó. Họ vừa chạy quanh giàn thiêu vừa xối dầu vào những súc gỗ. Dầu tích trữ từ các kho nhiên liệu đã được đưa hết ra. Thứ bơ tinh khiết cất từ sữa, vốn dùng để đốt đèn cúng tế trong các nghi lễ thiêng.

Dội hết dầu thì họ châm lửa. Manju nhìn thấy chị hàng xóm bịt mắt bịt mũi hai đứa nhỏ đứng cạnh. Hình như có đứa khóc ngằn ngặt ho sặc sụa vì lửa khói. Những người đàn bà lập tức bịt mồm lũ trẻ và giữ chặt không cho chúng làm rối loạn đội hình. Trên giàn thiêu cũng phải trật tự. Bản thân những người đàn bà thì nhắm mắt lẩm nhẩm cầu nguyện. Cũng có thể là những câu mantra thần chú. Tiếng lầm rầm nổi lên lan ra. Chỉ chốc lát đã vang vọng khắp quanh hồ nước. Vang khắp thành.

Manju rời tháp cao chạy xuống. Nàng thoáng thấy từ bên ngoài bắt đầu có những toán binh lính địch phi ngựa lao vào trong thành. Nàng chạy xuống đến chân tường thành thì cũng là lúc một tiểu đội kỵ binh đang phi về phía giàn thiêu. Nàng vén cao tấm sari cho nó khỏi quấn vào chân mà chạy. Chạy và vấp ngã. Nàng phải chết trên giàn thiêu. Lửa sẽ hủy diệt và tiêu tan mọi uế tạp và ô nhục của cõi trần. Lửa thanh lọc cho con người. Nàng không thể chết vì những bàn tay nhơ bẩn. Nàng chạy. Vấp. Ngã. Rồi chồm dậy chạy tiếp.

Một kỵ binh lướt nhẹ tới áp sát nàng. Chỉ còn dăm bước chân nữa là đến giàn lửa. Gã kỵ binh cúi xuống túm được mép sari vắt trên vai Manju. Nàng vẫn chạy. Sáu mét vải quấn quanh người nàng gỡ dần ra trong khi nàng vừa chạy vừa quay như một con quay. Đám lính tráng xâm lăng đã thành công như vậy với nhiều đàn bà con gái bị chúng tóm được. Túm chặt lấy mép sari mà kéo. Tấm sari gỡ dần ra cho đến lúc hết sáu mét vải, người đàn bà rơi vào thế hầu như khỏa thân. Phản ứng tự nhiên của họ là phải chạy ngược trở lại. Ngược trở lại tức là tự nộp mạng.

Manju không nộp mạng. Cả thân hình thiếu phụ quay tròn. Quay tít. Hướng về phía giàn thiêu. Tấm sari gỡ ra thoăn thoắt. Dứt ra khỏi người nàng. Một tòa thiên nhiên ngọc ngà vụt thoát ra khỏi tấm sari. Một bóng trắng hồng bay vào giàn lửa.

Kịp lúc con ngựa hí lên hoảng loạn, tung bổng hai vó trước dựng đứng lên. Nó bị bức tường lửa hất ngược trở lại.

Năm 1535 ông vua Bahadur Shah từ vùng Gujarat đến vây hãm thành Chittor cho đến khi quân trong thành phải chịu thất thủ. Thảm họa lớn nhất trong lịch sử xảy ra với những dũng sĩ đẳng cấp Rajput. 32.000 dũng sĩ mở cổng thành lao ra cảm tử, trong khi 13.000 phụ nữ và trẻ em tự sát trên một giàn thiêu tập thể.

Trên bãi chiến trường bên ngoài tường thành, viên tướng của vua Bahadur phi ngựa lướt qua những cánh quân Rajput nằm la liệt trong vũng máu. Khí hậu sa mạc ngay từ sáng sớm đã nắng nồng. Máu vừa đổ ra đã tanh. Từng đàn kền kền khổng lồ đã bay lượn đen đặc sửa soạn đáp xuống. Từng đàn quạ lượn lờ chờ đợi bay ở trên cao. Viên tướng nhìn thấy Ravi. Chàng trúng một mũi giáo từ phía trước ngực, xuyên thấu ra sau lưng. Chàng ngã từ trên ngựa xuống trong tư thế ngồi gập về trước, như đang ôm lấy cây giáo. Lạ nhỉ, viên tướng nghĩ, mũi giáo xuyên qua chỗ này nhưng lại xé rách áo ở chỗ khác.

Thì đúng là như vậy. Mũi giáo xuyên qua lưng chàng Ravi, ngay bên cạnh cái vết rách khiến đêm qua cặp vợ chồng phải bận tâm.

Nhưng bây giờ nó chẳng còn nghĩa lý gì.

26. Tờ khai visa

Cửa ngõ vào nước Mỹ nắng chang chang. Nắng mật ong vàng. Không phải là cái cửa ngõ bằng vàng, cái Kim Môn, cái Golden Gate cửa ngõ miền Tây nước Mỹ. Đây là tôi nói cái cửa ngõ số 7 Láng Hạ ở Hà Nội. Nhiều hôm tôi đi qua, bảy rưỡi sáng đã lác đác một cái hàng đuôi thỏ, chín giờ thì um tùm sum suê một cái hàng đuôi chồn đuôi cáo. Một cái phất trần quét bụi vỉa hè trước sứ quán sạch như lau như ly. Một hàng người của uỷ ban môi trường hay công ty vệ sinh? Cổng sứ quán không phải là rộng mở. Ri rỉ từng người một qua đó mà vào phòng chờ. Thông cảm, cơ quan ngoại giao đang chờ cơi nới thêm, cái phòng chờ diện tích cũng có hạn, không thể một lần mở cửa cho cả hàng người trước cửa ồng ộc tuôn vào. Đến khoảng mười giờ thì cái phất trần gần như trụi lông hết. Tất cả đã vào được hết phòng chờ để khoá sổ.

Xuân hạ thu đông bốn mùa tôi đi qua Láng Hạ vào những giờ ấy, thấy cái hàng người phất trần ấy co giãn ngắn dài theo giờ. Có tới hàng trăm cái cửa ngõ vào nước Mỹ kiểu ấy trên thế giới này. Thời tiết khác nhau ở các mùa, các vùng địa lý. Nhưng tôi chỉ có một ấn tượng là cửa ngõ nước Mỹ nóng như rang vỉa hè. Rồi có một ngày không phải đi qua nữa, tôi đứng vào cái hàng người tự quản trật tự, lịch sự. Tôi có nhu cầu đi Mỹ. Tôi rút một tờ khai visa trong cái hộc gỗ giống như một cái hộp thư treo trên tường rào sứ quán. Đến nơi này mọi người trở thành một khuôn chu đáo cẩn thận, không ai mượn bút của ai như ở bưu điện, như ở nơi xin biển số xe. Người nào suốt một đêm qua bồn chồn mất ngủ chờ sáng, sơ sểnh đến mức phải mở mồm hỏi mượn bút thì lập tức bị nhìn như đến nhầm bến xe đi Mù Căng Chải.

Tám giờ sáng. Mặt trời nhiệt đới quét i ốt lên gáy tôi, đè sấp cái bóng tôi dọc theo hàng người, đè lên bóng của bốn người nhanh chân xếp hàng phía trước. Ông Số Một cỡ tứ tuần vốn đi quét cái vỉa hè này đã nhiều, giờ ông đã có kinh nhiệm, ông đến sớm, đứng ngay đầu hàng. Ông đi Mỹ lần này là lần thứ ba. Làm một thương vụ. Đối tác Mỹ. Thương vụ, đối tác, Mỹ, những ngôn từ rạo rực hy vọngcủa thời đại thị trường khống chế tất cả. Chuyến trước ông ôm về mấy chục pho tượng thần tự do mua ở New York. Làm quà. Cánh đồng nghiệp, những kẻ không dặn mua tất mua găng son phấn nước hoa chính hiệu, những kẻ lãng mạn nhất trong đám công chức thì lãng mạn cũng đồng phục, đồng loạt dặn ông mua tượng thần tự do. Cao 9,5 inch hay là 24 cm. Giá 16 đô. Mà phải mua ở chân tượng đài Phật. Viên lễ tân của công ty đối tác cười bảo anh ta sinh ra ở New York nhưng chưa bao giờ thăm tượng thần tự do. Mà sao người tứ xứ đến đây cứ thích xem tượng thần tự do? Một cái tượng đài ngạo mạn trơ trẽn dửng dưng nhìn xuống đám nô lệ da đen bị đem bán ở chợ người ngay trước mặt, nhìn xuống đám di dân đói khát khai báo ở sở di trú trên đảo Ellis. Ông Số Một giật mình nhìn lại anh chàng lễ tân. Mỹ xịn, Mỹ trắng mà cũng có người giác ngộ chính trị gớm nhỉ. Thang máy đưa du khách đi trong ruột tượng, một đàn kiến ngứa râm ran từ bàn chân lên đến cổ. Hai mươi tầng cơ à, đến đâu rồi nhỉ sao lại tối như cái tiền đồ của chị Dậu thế này, lúc nào ngang qua chỗ ấy thì bảo cho tôi nhòm một cái. Qua lâu rồi, chỗ này ngang tầm hai trái tuyết lê của bà rồi, có đưa tay ra thì nhớ rụt vào cho nhanh kẻo mang tội quấy nhiễu tình dục. Đến thế thì viên lễ tân Mỹ xịn cũng phải bật cười chia sẻ. Ôi tiếu lâm công chức trên thế giới này, đâu cũng vậy.

Ông Số Một khai lem lém một chốc đã xong ba mươi lăm điều trong tờ khai. Nước Mỹ với ông không còn là chỗ xa lạ. Đùa được. Những ba mươi lăm mục rậm rì phức tạp phải khai. Nước Mỹ hoảng hốt lo sợ đám di dân bất hợp pháp cư trú bất hợp pháp nên bày ra cái tờ khai dài ngoằng ngoẵng này. Có nhiều nước Châu Âu phát triển hẳn hoi văn minh hẳn hoi mà tờ khai visa chỉ có dăm ba mục bằng cái bưu ảnh, họ chẳng sợ gì ai. Đằng này làm như ai xin thị thực cũng đều tìm cách dây dưa ở lại. Nhầm rồi nhé. Ông chơi khăm cho biết. Đáng lẽ viết No thì ông sổ chữ Never ở mục 22: Đương đơn có ý định tìm việc làm ở Hoà Kỳ không? Never. Không bao giờ. Mục 23 cũng thế: Đương đơn có ý định đi học ở Hoa Kỳ không? Never. Không bao giờ.

Tủm tỉm mãi tự cười hai chữ Never, lấy tờ khai làm mũ che nắng một lúc lâu, ông Số Một mới được gọi vào phòng đợi. Tôi vào trước nhé, hỡi đồng bào, lần sau nếu còn đi Mỹ thì nhớ đến sớm. Nắng nhiệt đới thế này có người chết đấy. Xếp hàng như thế này không chỉ có xê en ích hát CNXH mới là cả ngày xếp hàng như tuyên truyền nhảm đâu, ở nước Mỹ đồng bào cũng phải xếp hàng ở nhà băng, ở trung tâm xin tiền bảo hiểm, thậm trí xếp hàng cả trong khách sạn chỉ để hỏi lễ tân có ai nhắn gì khi tôi vắng mặt không. Đồng bào nhớ xếp hàng ngay ngắn nếu không muốn bị nhìn chòng chọc như Tarzan mới ở rừng về. Mặt trời nhích dần lên cao. Cái bóng của tôi cũng rút ngắn dần, đè lên bà Số Hai bây giờ thành người đứng đầu. Ngày xưa bà Man Nương nằm ngủ trước thềm chùa, một vị cao tăng chỉ vô ý bước qua người bà để vào bên trong chùa mà làm cho bà Man Nương mang thai, màn kịch đem con bỏ trước chùa diễn ra hệt như trong chuyện Thị Mầu đem trả con cho Thị Kính đi tu mà chẳng thoát. Không phải là tôi bịa ra chuyện này, nói có sách, vị cao tăng ấy tên là Tì Ni Đa Lưu Chi, tôi hỏi nhà văn Hồ Anh Thái bạn của bố tôi được hẳn hoi cái tên nhà sư đọc theo tiếng Phạn là Vinitaruci. Chỉ có cao tăng mới bước qua người mà làm cho người đàn bà con gái mãn nguyện khai hoa, thời bây giờ tư duy duy vật có thách vàng thì bóng tôi đè lên bà Số Hai, bà đi thử nước bọt 50C Hàng Bài thì kết quả chỉ là cạn tuyến nước bọt. Yên tâm đi. Bà sợ một tôi còn sợ mười. Tôi còn bị bóng của mấy chục người cuối hàng mượn ánh mặt trời mà đè lên tôi giúi giụi chống đống như kiểu tạp giao quần giao cơ.

Bà Số Hai hoang mang nhất ở ô số 7. Bà phải tạm bỏ qua, khai cho hết tất cả những ô khác rồi mới quay lại ngập ngừng ô số 7. Cái ô khỉ gió này ám ảnh bà qua suốt 28 ô còn lại. Vốn tiếng Anh trung tâm ngoại ngữ ban đêm nhiều lần chốn học của bà bây giờ quay cuồng quanh ba chữ:

Sex: Male/Female Sex thì rõ ràng người ta muốn bà khai rõ chuyện tình dục, không dưng hỏi chuyện tình dục, chắc là để ngăn ngừa chuyện chung chạ bừa bãi trên đất nước bạn. Còn Male/Female là Giống đực/Giống cái, chuyện tế nhị mà bám sát hỏi gì mà ráo riết thế, lại còn phải khai báo sinh hoạt với đối tượng nào. Vậy thì bà đây giống phượng giống công, danh gia vọng tộc, lá ngọc cành vàng, bà quyết liệt hạ bút vào Sex: No. Không. Bậy bạ không, dứt khoát không. Triệt để không. Giống đực cũng không mà giống cái cũng không. Không bất cứ một đối tượng nào.

Tôi đã đọc một chi tiết tương tự như thế này trong một tác phẩm của nhà văn Hồ Anh Thái, chắc đấy là chuyện bịa, là tưởng tượng là hư cấu. Còn đây là chuyện thật, biết được là nhờ xếp hàng ở cửa ngõ nước Mỹ, nhờ cái nắng chang chang đổ bóng tôi đè lên bà Số Hai, chẳng gây hậu quả gì, nhưng đọc được những điều thầm kín trong đầu bà ta.

Khai xong mục số 7 cũng là mục hóc búa nhất. Số Hai thở phào đưa mắt ra sau bắt quả tang cô Số Ba đang lén nhìn lên tờ khai của bà. Số Ba thảng thốt ôi chị ơi sao chị lại khai không vào mục giới tính, sao lại không cả vào chỗ đàn ông và đàn bà. Thôi chết tôi rồi cô ơi, tẩy xoá người ta có chấp nhận không hay là mình khai tờ khác chẳng biết có đủ thời gian hay không. Thôi chị lấy thêm một tờ vào trong ấy mà khai lại, trong ấy có điều hoà nhiệt độ mát, chứ không nổi lửa lên em như thế này.

Cô Số Ba hay còn gọi là cô nổi lửa lên em thoạt nhìn mặt đã thấy lửa thấy bếp thấy nồi niêu bát đĩa. Hai con ốc nhồi thao láo trên một cái đĩa tây. Một anh chàng người Mỹ nghiên cứu văn hoá Việt Nam, mê văn hoá ẩm thực Việt Nam, mê luôn cái đĩa tây ấy. Chuyện của cô rất nhạt, nhạt như nước ốc, nước ốc gọi bằng cụ. Chuyện ấy báo nào đăng thì phải kêu gọi sự khoan dung và thiện chí của độc giả, không thì chỉ có nước ném báo vào các nhà cho không. Số Ba đi dậy tiếng Việt cho người nước ngoài ở Hà Nội, gặp nhà nghiên cứu người Mỹ, anh chàng này cứ lăn vào đòi cưới. Thế là cưới. Thế là đưa nhau về Mỹ.

Tôi đã nói ở trên là chuyện rất nhạt. Đúng mốt báo chí thì cô Số Ba phải là người mòn chân ở các vũ trường, cô phải đong đưa lúng liếng với anh chàng ngoại quốc, phải tự giới thiệu mình thuộc diện nhà gia giáo, cô thường xuyên đi nhảy chỉ vì nghề nghiệp giáo viên vũ ba lê. Anh chàng ngoại quốc phải thuộc diện mê đắm văn minh phương Đông, cứ mũi tẹt da vàng là đẹp. Anh ta phải cắn câu. Anh ta phải đưa cô nàng về Mỹ. Về thành phố của tượng thần tự do rồi, cô nàng mới bye bye honey đi theo một gã nhà giàu.

Chuyện không đi theo hướng ấy thì phải thu hút độc giả bằng cách để họ về đến nước Mỹ mới lộ ra rằng gã nọ chẳng phải nhà nghiên cứu văn minh phương Đông gì sất. Gã thuộc đường dây buôn bán phụ nữ và trẻ em xuyên quốc gia. Cô Số Ba phải tan tành một kiếp hồng nhan phải làm nàng Kiều chìm nổi năm mươi bang nước Mỹ.

Chuyện đời thực bao giờ cũng nhạt nhẽo. Đám cưới cô ở Hà Nội chẳng to hơn những đám cưới ta lấy ta. Ông bố cô cứ đòi ông con rể người Mỹ phải khăn đóng áo dài, rể Việt Nam com lê ca vát cũng được nhưng rể ngoại rứt khoát phải nhập gia tuỳ tục ngay từ bước đầu tiên cho nó quen đi. Nhưng chủ trương đồng hoá của ông cọc cạch vì bên nhà giai cứ sồn sồn Âu phục từ Mỹ sang hân hoan như khám phá ra một El Dorado mới. Cũng cái đám nồng nhiệt ấy lại về Mỹ làm một cái lễ cưới nho nhỏ ở nhà thờ. Cô chị chồng là diễn viên Broadway cứ xuýt xoa em đẹp lắm, em ăn đứt con bé vai chính Miss SaiGon ở nhà hát chị, tạo hoá sao rộng rãi với phụ nữ Á Đông đến thế.

Chuyện sẽ hấp dẫn hơn nếu Số Ba bị nhà chồng kỳ thị chủng tộc, kỳ thị màu da. Chí ít cũng phải để cho cô day dứt có một ông chồng bị hội chứng Việt Nam như phim Trời và Đất. Đằng này chẳng có gì khác thường xảy ra. Một cuộc sống đơn điệu bằng lặng. Ở cái trường chồng cô được nhận vào dạy văn hoá Việt Nam, Số Ba đang đi học, học để hoà nhập kiếm việc làm. Bằng lặng thế cô mới về nghỉ hè khóc với mẹ cho đỡ nhớ rồi hôm nay lại sắm sửa trở sang với chồng cho đỡ nhớ.

Cũng về cho đỡ nhớ là Số Bốn. Suy cho cùng quê hương là nơi ta về cho đỡ nhớ, rồi ta lại ra đi. Đã có một tiên đề chưa chứng minh là người sinh ra ở khu tư khu năm muốn thành đạt sự nghiệp phải đi ra đất khác. Hy vọng cái thuyết sai lầm ấy không áp dụng với những ai điền vào mục 5 sinh quán là Việt Nam. Những Little Sài Gòn Little Hà Nội đầy rẫy những người lao động chân tay thu nhập thấp, những người đã đánh đổi địa vị trí thức chủ nhân ông mà họ sẵn có ở trong nước. Cái cộng đồng tha hương này nhìn những người du học như Số Bốn có chút ghen tị. Anh chàng Số Bốn cỡ ngang tuổi tôi, năm mười tám tuổi chàng sang Đông Âu, chuyến du học vét trước khi cả một hệ thống chuyển đổi sang cơ chế thị trường. Học đến năm thứ ba ở nước Tiệp thì chàng cảm thấy ranh giới châu Âu đã nới rộng sang phía nước Mỹ. Những tinh hoa trong đám lưu học sinh Việt Nam đều ráo riết tìm nguồn tài trợ từ phía tây bán cầu. Cuối cùng Số Bốn xin được học bổng sang Mỹ học. Nhờ năng lực. Nhờ táo bạo. Táo bạo như trọng âm vùng biển Thái Bình đột nhập vào thứ tiếng Anh chàng đang nói. Bảy năm ở Mỹ, ba năm trước đó ở Tiệp, thấm thoắt mười năm chàng mới trở về thăm quê. Mười năm một khúc đoạn trường. Máy vi tính bàn học thì sử dụng ở giảng đường ở thư viện. Căn phòng bốn mét vuông dưới tầng hầm như chuồng cọp Côn Đảo trên đất Mỹ. Chàng chỉ cho phép mình được thuê một chỗ ngủ qua đêm như thế. Phòng thuê ở khu Mỹ đen rẻ hơn ở những nơi khác. Ngày cũng như đêm một lũ choai choai túm tụm đầu đường cuối đường chích choác đánh lộn. Chúng đã mấy lần gầm ghè thấy chàng mũi tẹt da vàng chẳng giống ai, chúng tụ bạ gây hấn xin đểu từ điếu thuốc. Chàng phóng to tấm ảnh chàng đang tập karate thời còn ở quê nhà, đem dán trước chuồng cọp. Lũ choai đen tin ngay. Từ đó chúng niềm nở chào chàng từ xa. Lý Tiểu Long, Thành Long, Lý Liên Kiệt tạo ra huyền thoại mỗi người Á Đông là một võ sư.

Nay Số Bốn đã chuyển về thuê phòng trong khu vực trường. Vẫn là phòng biệt giam cấm cố nhưng an ninh không phải lo. Cha mẹ chàng cũng đã chuyển được từ một làng chài Thái Bình về xây nhà ở thủ đô. Một cuộc đổi đời thực sự nhờ bảy năm chàng nếm mật nằm gai trên đất Mỹ, mỗi năm chàng gửi cho cha mẹ số tiền tiết kiệm Ba ngàn đô. Lo cho người thân xong rồi, bây giờ chàng lo cho mình. Lần này chàng về báo cáo với cha mẹ rằng chàng đã đính hôn với một cô cũng nghiên cứu sinh người Hà Nội cũng đang ở bên ấy với chàng. Mục 32 trong tờ khai. Có người nào trong những thành phần sau đây ở Hoa Kỳ không, chàng khoanh tròn đánh dấu vào mục Hôn thê. Với đối tượng khác thì nước Mỹ có thể lo ngại, có thân nhân ở Mỹ tức là có khả năng đối tượng sẽ tìm cách ở lại cư trú. Nhưng chàng nghiên cứu luật pháp Mỹ chán ra rồi. Chàng đang làm tiến sĩ. Vợ chàng đang làm thạc sĩ. Họ lấy nhau và sinh con ở Mỹ, đứa con đương nhiên có quốc tịch Mỹ theo nguyên tắc sinh quán jus soli. Vợ chồng chàng sẽ đương nhiên được ở lại chăm sóc cho tới khi con đến tuổi trưởng thành. Tất nhiên là nếu trước đó chàng không có ý định ta về ta tắm ao ta. Chàng đang cần thêm một thời gian làm việc ở nước Mỹ, tích cóp thêm, sau khi có được mảnh bằng. Ở quê chàng, biển đang lấn dần làng chài, không chừng rồi có lúc cũng phải bỏ đi tìm nơi cư trú. Bạn bè đồng lứa với chàng thì hăm tám ba mươi đã bị bệnh cột sống, đi đứng khó khăn. bệnh của nghề chài lưới. Bà thím dắt đến thằng con mười bảy tuổi, khóc mếu máo bảo chàng con lo giúp cho em nó lên Hà Nội ăn học, ở lại đi biển thì mười năm nữa nó đến bị bệnh cột sống như trai làng mất thôi. Chàng biết một ngàn đô ngay lúc này sẽ đổi đời gã trai đang đứng trước mặt. Đấy cũng là một lý do chàng phải dây dưa kéo dài thời gian trên đất Mỹ dầu chẳng thích thú gì. Ngoại kiều trên đất Mỹ vừa hàng tháng đi lĩnh tiền trợ cấp của Mỹ, vừa chạy tới chạy lui vào cho được quốc tịch Mỹ, lại vừa nhem nhẻm chửi Mỹ đấy thôi.

Số Bốn được gọi vào, anh ta tự tin trườn ra khỏi cái bóng của tôi. Theo kiểu trao cờ luân lưu thì bây giờ tôi là người số một. Bóng tôi đổ xiên xiên xuống phía trước, phủ lên hai viên gạch vỉa hè, vừa đủ khoảng cách cho một người đứng gọn trong cái bóng râm đó. Người hiện ra trong bóng này hình như là đứng đầu hàng người ngày hôm qua. Anh chàng thuộc diện ra đi có trật tự ODP, người cha thuộc diện làm việc cho chính quyền Sài Gòn cũ đã sang Mỹ từ trước rồi bảo lãnh cho cả nhà sang sau. Cha mẹ tái hợp ở một làng đánh cá Texas. Bốn chị em thuê một căn hộ bình dân ở Cali, theo kiểu Mỹ hàng tháng chia đều tiền thuê nhà làm bốn phần ai trả phần nấy. Cơm tối cũng chả còn ai lo được cho ai như ở quê nhà, kẻ ăn ngoài đường người ăn ở trường, người mua thức ăn bỏ hộp mang về nhà mà nhấm nháp. anh chàng học Hoá, tối buồn rủ một cô bạn gốc Phi Líp Pin cùng lớp đi casino, chơi cho không còn một trò gì trong sòng mà không chơi nữa. Đang chơi phé đói bụng thì ra quầy lấy đồ ăn miễn phí, ăn Âu, ăn Á gì cũng có, thâu đêm. Quay roulette mãi chán thì sang bar nhạc sống, nhiều hôm có cả ban nhạc Việt theo kiểu hải ngoại by night. Thua baccarat nhiều, nản quá định bỏ, ra ngồi đọc tờ báo của sòng bài, thấy ảnh của bao nhiêu người thắng trận đỏ đen những đêm trước, chủng tộc nào cũng có người thắng màu da nào cũng có người hốt bạc, có cả mấy người gốc Việt chớp mắt lên đời. Có gương sáng có nguồn động viên, lại lao Năm giờ sáng chàng và nàng liểng xiểng lui quân, về căn phòng trọ độc thân của nàng, giờ này về khu bình dân của chàng chắc chắn làm mồi cho lũ nhọ. Nàng Phi đã ngáp nhưng còn gỡ gạc thử mơi rằng nàng đã biết Âu da trắng Mỹ da trắng Phi da đen, đã biết Nhật vàng Hoa vàng, chỉ Việt Nam là nàng chưa biết. Chàng ngáp còn to hơn nàng mà bảo một đêm nay thôi chàng thua 11 ngàn đô trong thẻ tín dụng, đang chưa biết tìm công việc gì vào những mùa hè tới để trả nợ. Đề tài thua bạc nhắc cho nàng giật mình, đêm nay nàng thua tới 13 ngàn đô. Thế là xẹp hết cái rừng rực muốn biết người Việt da vàng. Lát sau thì nàng ngáy rất to trên giường và chàng ngáy to không kém dưới tấm thảm, như một đôi bạn cùng giới ở chung phòng.

Tôi hỏi tên người hiện ra ở khoảng diện tích hai viên gạch vỉa hè đang bị cái bóng của tôi trùm lên. Anh chàng nháy mắt cười. Ở Việt Nam thì tên là Phúc, tuần trước chở xe máy đưa bồ cũ đi chơi đường Sài Gòn, bị một cha xe ôm đâm phải, bồ cũ bị trấn thương sọ não vẫn đang cấp cứu bệnh viện, Phúc thì đến ngày phải về Mỹ, đành giũ áo ra đi để lại một vết thương chưa lành. Vài năm nữa Mỹ sẽ có lãnh sự quán ở Sài Gòn, nay thì chưa cho nên Phúc phải ra Hà Nội thế này đây. Mà tiện thì nói, sang bên ấy hỏi tên Phúc không ai biết đâu. Cái tên mình sao kỳ, dân Mỹ phát âm méo cả mồm mà không ra, cứ gọi là phắc. Phát âm thành phắc là bậy lắm đó. Phúc tức mình đặt tên Mỹ là Frank. Cứ hỏi Frank nghe. Franklin đó. Benjamin Franklin thì cả nước Mỹ phải nhớ tới mỗi khi cầm tờ 100 đô thấy hình ông ta. Đặt tên Franklin, không phải Phúc mơ ước sau này được in hình lên tờ 1triệu đô đâu nghe, mà là sở hữu 1triệu tờ in hình Franklin.

Đến đây thì vừa đúng lúc tôi được gọi vào bên trong lãnh thổ nước Mỹ ở Láng Hạ. Anh chàng Frank cũng biến ngay ra đứng khỏi cái bóng của tôi.

Cửa ngõ nước Mỹ vẫn còn một cái cửa từ phải qua. Ai đi qua đấy mà mang trong người những vật bằng kim loại, cái cửa sẽ ré lên theo kiểu phát giác một kẻ giả gái trà trộn vào câu lạc bộ thơ nữ. Tôi tháo đồng hồ tay, tháo kính râm đưa gửi viên bảo vệ người Việt rồi tự tin đi qua cái cửa từ. Thế mà nó vẫn ré lên. Lần này là một tiếng ré đắc thắng làm kinh hoàng bất cứ ai mới lần đầu ngấp nghé đi Mỹ đang phấp phỏng lo chẳng biết có được chấp thuận hay không. Tôi quên, còn một chùm chìa khoá trong túi quần. Thời buổi ai ra khỏi nhà cũng phải đóng mở vài ba cánh cửa.

Trước cửa từ là lục soát túi xách ba lô ví đầm. Ở một số sân bay nước ngoài, an ninh cửa khẩu để cho khách tự tháo dỡ đồ xách tay ra cho họ giám sát. Đây thì không, viên bảo vệ tự tay lục cái cặp của tôi. Ba ngăn. Giấy tờ, sách bút, một cái băng video chốc nữa đem đi trả. PhimMỹ. Trên thế giới này còn chỗ nào mà không có phim Mỹ dạy cách sống dạy ước mơ. Còn một ngăn phụ cũng không thoát được con mắt nghề nghiệp của viên bảo vệ. Anh ta kéo phăng cái phéc mơ tuya. Đến đó tôi mới nhớ trong ngăn phụ ấy còn một cái bao cao su Trust sót lại từ một chùm ba cái. Ít ra cũng là một bằng chứng về một người rất thận trọng trong quan hệ, người ấy khó có thể là kẻ vận chuyển trái phép HIV vào nước Mỹ.

Phòng đợi mới chỉ có mấy người. Lát nữa thôi phòng sẽ nêm chặt đến mức một số người phải đứng. Người ngồi ngồi tụng bài kinh tiếng Anh tí nữa trả lời nhân viên lãnh sự sao cho trôi chảy. Người đứng đứng đổi chân theo kiểu cò lả cũng đang ôn bài để chiều nay bốn giờ quay lại trả lời phỏng vấn sao cho không đến nỗi ông nói gà bà nói vịt. Tôi thì yên tâm đi, thực khách ngoại giao của bố tôi thu xếp cả rồi, đến đây chỉ và vấn đề thủ tục. Chỉ việc khai có vào mục 23 đương đơn có ý định đi học ở Hoa Kỳ không, kèm theo mẫu đơn I-20. Khai xong rồi thì chỉ còn việc ngồi ghế chờ phòng máy lạnh, chằm chằm nhìn vào mục 34 để mà chơi. Có bị bệnh truyền nhiễm, tâm thần hay nghiện ma tuý không? Có bị bắt bị kết án tù không? Có buôn bán ma tuý làm ca ve không? Có gian lận tìm cách lấy visa giúp người khác không? Có bị trục xuất khỏi Hoa Kỳ trong vòng 5 năm qua không? Có vào Hoa Kỳ để làm hàng lậu, làm phiến loạn hay hoạt động khủng bố không? Có hoạt động phân biệt chủng tộc, tín ngưỡng, gốc gác, chính trị hay phạm tội diệt chủng không?

Đến đây xin dành cho người chót lỡ làng nãy giờ nghe chuyện của tôi. Ở địa vị quý độc giả, quý độc giả sẽ không hay là có? Ai dại gì mà có vào mấy câu hỏi theo kiểu chưa hỏi đã biết chắc câu trả lời như vậy. Người ta trong sạch cho đến khi nào bị phát hiện ra tội lỗi. Vậy thì ta hẵng cứ làm người trong sạch, đừng để sơ xuất vì ba cái câu hỏi kiểu ấy.

Tất nhiên tôi không tuốt: Bảy không. Tin vào bảy câu hỏi ấy thì hoá ra sống ở Mỹ và vào được nước Mỹ toàn là những con người trong sạch, nước Mỹ đã là mô hình kiểu mẫu, là thiên đường trên cái hành tinh bấn loạn này rồi. Nhưng hình như đấy chỉ là những câu hỏi mang tính trắc nghiệm, người ta hỏi cho có hỏi, hỏi xem đối tượng thành khẩn đến mức độ nào mà thôi.

Tôi nộp xong hộ chiếu, tờ khai, đơn I-20 và giấy tờ liên quan. Tất nhiên cả khoản lệ phí thị thực không nhỏ. Tôi đi qua cái cửa từ trở ra, gật đầu chào viên bảo vệ đã biết trong ngăn phụ chiếc cặp của tôi còn có một cái bao cao su chưa dùng. Thế là ra khỏi lãnh thổ nước Mỹ để chiều nay bốn giờ quay lại. Một ngày hai lần đến nước Mỹ. Tôi sẽ tham khảo ý kiến nhà văn Hồ Anh Thái xem có nên lấy câu này đặt làm tên cho bài viết tản mạn của một kẻ đứng chờ trước cửa ngõ nước Mỹ.

Hai năm sau, tôi vẫn đang học ở Mỹ, nghe đâu trước sứ quán Mỹ ở Láng Hạ không còn những hàng người đội nắng đội mưa vào nước Mỹ nữa. Sứ quán đã làm xong việc phát triển trụ sở mở rộng và cơi nới có phép. Nghe đâu bây giờ ngân hàng lớn bậc nhất nước Mỹ Citibank lĩnh vị trí cửa ngõ nước Mỹ, ngân hàng nhận giấy tờ hộ chiếu và tiền visa rồi cho một cái giấy hẹn khách đến phòng lãnh sự phố Ngọc Khánh. Sứ quán Láng Hạ đã làm xong sứ mệnh buổi đầu. Nhưng nhà văn Hồ Anh Thái bảo rằng nếu đứng ngả bóng trên cái vỉa hè Láng Hạ ấy vẫn thấy tôi, tôi hiện lên trong cái bóng ngả khoảng diện tích hai hòn gạch lát hè, tôi đang đứng điền vào tờ khai visa. Chắc có người bảo nhà văn bịa. Nhưng tôi tin. Mà không phải chỉ một mình tôi đứng đó, nếu có một cái bóng dài vừa đủ, người ta sẽ thấy hiện lên cả ngàn lượt người rồng rắn trên cái vỉa hè ấy cho mà xem.

27. Trại cá sấu

Cần phải sòng phẳng ngay từ đầu rằng trước tác này không có gì liên quan đến thế giới động vật. Phải nói toẹt ra mất lòng trước được lòng sau, cơ quan nào có nhiều nữ nhân viên xấu, nhà ai có nhiều con gái xấu, thì đấy… cái cụm từ đập vào mắt bạn đọc ngay trên tiêu đề: Trại Cá Sấu.

Lối nói này ban đầu thịnh hành trong đám thị dân Hà Nội, rồi sau lan ra cả đằng ngoài, rồi sau lan vào cả đằng trong, lan vương vãi theo cả kiều bào xa tổ quốc. Thời điểm cao trào, một nhân vật phụ trong truyện này còn phát biểu: “Bảo với chúng nó nhá, chúng nó cặp nhiệt độ nhau thì phải kiếm chỗ cho bất khuất, đừng có Nghĩa Lộ quá trước mắt bà, bà Lũng Cú lên, bà thịt băm cho mấy nhát thì anh ả đứt phựt dây đàn”. Lối nói ấy cho phép tính từ chuyển hóa thành động từ danh từ, danh từ riêng chỉ một vùng đất có thể biến thành động từ tính từ, chính tả phát âm có thể bị khinh mười lăm phút.

Đọc đến đây, sao cũng có nhà biên tập hạ bút phê viết thế này là hỏng, chọn đối tượng để viết thế này là sai lầm ngay từ đầu. Viết về cái xấu xin hãy chọn cái xấu về tâm hồn về nhân cách, bằng không an toàn nhất là cứ viết về cái đẹp, nếu thiếu cái đẹp nội dung thì ít ra vớt vát bằng vẻ đẹp bên ngoài.

Không, xin được cắn rơm cắn cỏ trình bày với nhà biên tập kiêm nhà phê bình: xung quanh chuyện xấu đẹp, lâu nay mới chỉ thấy người ta viết về ba loại đối tượng:

1- Người đẹp về tâm hồn, và 2- Người đẹp về hình thức, và 3- Người xấu về tâm hồn.

Đến đó là chấm hết. Bộ tứ bình thiếu mất một chiếc. Vế thứ tư hầu như bị phớt lờ. Bị phớt lờ tức là để im lặng cho nó rơi vào lãng quên, một thứ silent treatment. Bị phớt lờ cũng tức là gây tò mò gây thu hút kích động khám phá. Văn chương chỉ chịu viết về ba đối tượng đã được lên khung ấy là thứ văn chương không theo kịp đời sống mất rồi. Ai cũng phải công nhận ngày nay bao nhiêu người đẹp đều đã đeo khẩu trang bằng hết: trong bệnh viện thì họ là bác sĩ y tá hộ lý hoặc bệnh nhân đường hô hấp, ngoài đường thì họ là những nàng thích khách bịt mặt phóng xe máy cảm tử. Chỉ còn lại những người xấu với nhau không đeo khẩu trang trơ mắt ếch nhìn nhau. Đấy, người xấu là đa số áp đảo khắp nơi mà văn học không chịu dành cho họ một mnh đất cắm dùi, văn học cứ lờ họ đi, càng thêm kích thích tò mò. Người soạn trước tác này phải thú nhận mình thiếu bản lĩnh, không vượt lên được thói hiếu kỳ tầm thường, cứ bị hút vào bị kéo lê theo cái đề tài các bậc cao thủ văn chương đã ngồi xổm lên. Thôi thì xin phép. Thôi thì vô phép. Xin được bắt đầu:

Năm thứ hai thế kỷ hai mươi mốt ở vùng kia có một trại cá sấu.

Nói rằng cả hai nàng xấu tức là đã nôm na hóa một khái niệm. Hàng phố láng giềng thường bảo hai nàng đẹp giai như bố. Chính xác tuyệt vời. Ngôn ngữ bình dân ấy xứng đáng đưa lên cân tiểu li và bày bán từng chỉ từng lượng.

Nhưng cũng không thể tả chân theo kiểu ông Nam Cao, một nhà văn táo tợn đối diện với cái xấu ngoại hình của đàn bà: “Cái mặt của thị thực là một sự mỉa mai của hóa công: nó ngắn đến nỗi người ta có thể tưởng bề ngang hơn bề dài “. Văn chương thị dân ngày nay không ai viết thế. Giọng văn phải được chèn được kê được chêm được đệm như đã trình bày ở trên. Hai nàng nhân vật chính của tôi phải được tả là một mắt nhìn núi Đôi một mắt nhìn sông Nhị, một thân hình rắn giả lươn một thân hình cá trắm lai cá chép trứng, một khuôn mặt sủi cảo một khuôn mặt mưng mưng thủ lợn thiu, răng cửa đi nước đại răng hàm đi nước kiệu. Thôi, nói tóm, hai nàng xấu, nói từ đầu rồi, đay mãi làm gì. Cái xấu ngoại hình là tội của tạo hóa, tội của mười hai bà mụ thợ thủ công mỹ nghệ kém tay nghề, tội của ông bố đẹp giai cứ muốn con gái mình cũng đẹp giai theo.

Cả hai cá sấu đều đã ngoài băm, băm đã vài ba nhát. Cá Sấu 1 an phận, đi làm thì chớ, về nhà ở tịt trong nhà sống chung với ảo tưởng hồi mười tám đôi mươi mình cũng tươi ngon như ai. Cá Sấu 2 hùng hục lao ra ngoài hoạt động xã hội theo mốt mấy bà sồn sồn tứ tuần ngũ tuần lục tuần. Chiều tối mốt phó Đoan đi đánh ten nít. Sáng sớm mốt tiên nữ hạ thủy đến bể bơi. Bể bơi nước biếc đong đưa cái mình xà rắn giả lươn, tròng trành con mắt núi Đôi sông Nhị. Phô trương mời chào đồ ăn sẵn như thế thì ở nơi nào cũng có thực khách. Đàn ông thích đồ ăn sẵn. Cơm nóng sốt, cơm nguội, hơi hẩm một tí, hơi ôi một tí, hơi thiu một tí mà sẵn mà dễ thì cũng xong, chén tuốt.

Nãy giờ xem ra tác giả này thù đàn bà, nhân vật đàn bà nào của gã cũng xấu cũng mưu mô ti tiện cạm bẫy, không thì cũng hoang tưởng thần bí. Xin quý độc giả kiên nhẫn đọc tiếp, nhân vật đàn ông ở đây cũng chẳng kém, thậm chí còn xấu hơn.

Người đàn ông bên bể bơi xơi ngon Cá Sấu 2 là một họa sĩ. Họa sĩ đến bể bơi, có mà chuyện lạ? Đã có một kết luận chưa được kiểm chứng rằng họa sĩ nhem nhuốc màu nước màu dầu đất sét thạch cao là kẻ thù không đội trời chung các loại nước, trừ nước có nồng độ cồn. Nhưng cam đoan không dám bịa tí nào, bể bơi mấy hôm ấy có một họa sĩ hạ cố tìm đến, chàng đi tìm một người mẫu cho công trình sắp tới. Mục tiêu ban đầu chỉ là người mẫu, nhưng mà nàng dễ quá nhưng mà nàng sẵn quá, Họa Sĩ đưa Cá Sấu 2 về xưởng họa ngả bàn đèn trước, ngả xong thì cặp làm bồ. Họa Sĩ thấy cái mình xà của nàng là đẹp, nhất dáng nhì da thứ ba mới đến mặt. Mặt đẹp da đẹp dáng đẹp Họa Sĩ có nhiều rồi, cô bồ mới tuần trước đá đểu Họa Sĩ là một người mẫu kiêm hoa hậu kiêm emxi dẫn chưng trình. Bây giờ vồ được Cá Sấu 2 họa sĩ đắc thắng ngầm đã báo oán được con bồ cũ, cho nó thấy tắt đèn thì cao ốc cũng như nhà cấp bốn, cho nó thấy khoảng cách từ cái đẹp đến cái xấu chỉ có một li, cho nó thấy cá sấu chứ không phải nó sẽ nổi tiếng sẽ đi vào lịch sử hội họa.

Hôm gặp nhau lần đầu ở bể bơi, Họa sĩ khen cái phom Cá Sấu 2, mỗi lời khen là một cục nước bọt bắn tóe ra trúng đâu thì trúng. Một cục thong thả tìm chỗ đậu trên má Cá Sấu 2. Nàng vờ như má mình mất cảm giác, vờ không biết trên má có UFO vật bay lạ chưa được xác định. Nhưng bản tính Họa Sĩ thẳng thắn phũ phàng, chàng thản nhiên lấy mu bàn tay quệt ngang lau sạch má cho nàng. Lát sau cục nữa. Lại lau. Cục nữa. Lại lau. Nàng ngấm ngầm hãnh diện mình được chàng cư xử âu yếm.

Ngay tối hôm ấy cả đôi đưa nhau tới một quán sinh viên. Thủa karaoke còn là mốt, Họa Sĩ đã đi tiên phong. Karaoke là tổng hợp của nhiều ngành nghệ thuật, có âm nhạc, có lời thơ, có điện ảnh truyền hình giao duyên, Họa Sĩ đắm chìm trong đó là dễ hiểu. Nhưng bây giờ sành điệu là phải cầm micrô hát trước khách hàng. Họa Sĩ có vẻ đã sành điệu quán này, chàng giật phắt micrô từ tay emxi băm băm bước ra. áo thổ cẩm Mèo không biết là màu chàm hay màu đen. Nước da thâm không phải vì sắc tố da mà thâm màu lười tắm. Giọng ngầu. Hát bài Giết người yêu. Giết người yêu giết người yêu. Càng thêm chứng tỏ là ta yêu nhiều. Giết người yêu giết người yêu. Càng thêm chứng tỏ là con ấy điêu. Nước bọt phun như sương muối. Khán giả rú rít. Lại đi. Lại đi.

Đọc lên thấy Họa Sĩ có vẻ ngầu. Nếu bạn đọc có cảm giác ấy thật thì đó là lỗi của người viết. Thực sự Họa Sĩ thấp bé như cái dải khoai héo, khung người xộc xệch, đi đứng xiêu vẹo chỉ có chân phải giẫm vào chân trái mà tự ngã, chẳng cần đồng nghiệp đểu đẩy xô ngáng khoèo xin bát cơm nguội. Người thế mà đã xong đời vợ thứ tư, mỗi vợ đẻ một đứa, mỗi vợ khi chia tay đều đã trở thành họa sĩ. Chàng có biệt tài biến tất cả những người đàn bà từng lên giường với chàng thành họa sĩ cho dù trước đó họ là cô bán phở, cô kế toán, cô y tá, cô Ôsin.

Đồ thị xuôi xẻ như vậy thì tương lai của Cá Sấu 2 sẽ ở chân trời hội họa. Hội họa thời nay đồng nghĩa khá giả, có tiền mua biệt thự thời Pháp nội thành, dăm ba miếng đất khu công nghệ cao, một vài quả đồi Sóc Sơn đặt vào đôi ba nếp nhà sàn. Tranh nghệ thuật bán được thì bán không bán được úp tường để đấy chờ sự phán xét của công chúng và thời gian là hai thứ bùa hộ mệnh cuối cùng của kẻ bất tài. Trong khi ngồi chờ ta vẽ tranh trang trí dễ nhìn dễ bán cho Tây, yếu hơn tí nữa ta vẽ tranh tân gia, tranh ghelơri bờ hồ, tranh xúvơnia. Kiểu gì cũng bán được. Hình họa kém ta trốn vào trừu tượng nguệch ngoạc mù mờ nhìn lâu thấy đẹp. Trừu tượng mãi không ăn thua thì ta trốn sang sắp đặt installation, trốn sang hội họa biểu diễn performance art. Mỗi lần trốn là một lần thu hoạch.

Lần thu hoạch này Họa Sĩ xin được cái tài trợ của quỹ Tô quỹ Pho quỹ Philíp, ba bốn cái quỹ xúm vào đánh hôi mới đủ cho chàng làm một cái giao duyên sắp đặt và biểu diễn. Mượn bối cảnh vườn bách thảo. Những tấm xô vi màn băng bó quanh các gốc cây. Mực đỏ đổ choe choét lên xô trắng. Đấy là thiên nhiên đang bị thương đang đổ máu, hãy cứu lấy thiên nhiên. Thời nay phụ nữ đã có Kôtếch Oai Xóptina luôn luôn giúp bạn tự tin, thời xưa chưa xa thì không tự tin bằng, chỉ có vi màn. Ai vào xem triển lãm của Họa Sĩ nhìn xô trắng mực đỏ cũng tăng nỗi hoài niệm về một thời thiếu tự tin. Nhìn sang gốc cây bên kia, Họa Sĩ và Cá Sấu 2 mỗi người chỉ độc cái khố, trát bùn từ mặt xuống chân, ôm nhau quấn cuộn trong một vũng bùn như hai con cá tát ao thoi thóp giãy đành đạch. Lại còn âm nhạc nữa, mấy cái loa thùng treo trên cây, một bài hát sáng tác riêng cho sô này thất thanh: Bạn có nghe môi trường khóc môi trường cười? Bạn có nghe môi trường khóc môi trường cười? Còn ngoặc thêm điệp khúc: Hi hô hì hồ. Hi hô hì hồ. Như hành khúc bảy chú lùn.

Cá Sấu 2 đang nhem nhuốc ngoi ngóp trong vũng bùn thì được ông đạo diễn điện ảnh tới xem mời đi đóng phim luôn. Vai Mỵ Nương.

Mỵ Nương của Trương Chi? Giao cho một cô cá sấu vai diễn mơ ước của bao nhiêu thế hệ mỹ nhân? Ngày xưa có bao nhiêu mỹ nhân đều chạy hết lên màn ảnh. Bây giờ có bao nhiêu mỹ nhân đều bỏ màn ảnh chạy ngược trở lại ngoài đời, ra đến ngoài đời rồi thì khẩu trang bịt mặt tránh ô nhiễm môi trường. Mười cô Hàn Quốc gặp trên đường chỉ có hai cô đẹp, trong hai cô ấy chỉ một cô có quyền lên phim. Mười cô Việt Nam gặp trên đường chỉ có hai cô xấu, trong hai cô ấy thì cô kém tài hơn lên phim. Các đạo diễn bạn của Họa Sĩ bảo: Quan niệm cái đẹp thời nay không chỉ khác trước mà là cả một cuộc cách mạng.

Ông Đạo Diễn muốn làm cuộc cách mạng bắt đầu từ phim Trương Chi. Người đời bảo anh Trưng Chi thậm xấu, trong phim ông Trương Chi đẹp giai ngời ngời. Người đời bảo anh ta hát thì thậm hay, trong phim ông Trương Chi hát như dở hơi. Người ta bảo nàng Mỵ Nương con quan xinh đẹp tót vời, đã thế thì ông chọn ngay một cô cá sấu. Người ta bảo chuyện Trương Chi đâu như ở xứ bắc, đã thế ông cắp ngay Cá Sấu 2 vào Sài Gòn làm phim.

Kịch bản viết Mỵ Nương chèo thuyền thúng đi tìm Trương Chi. Cả đoàn ra đến bờ sông thiết kế mỹ thuật và phó đạo diễn mới bảo vùng này không có thuyền thúng. Đạo diễn gầm lên chết cha tôi rồi, tư tưởng của người ta nhân văn của người ta là ở cái thuyền thúng ấy, nó tròn đầy nó viên mãn nó đối nghịch với tâm trạng chưa thỏa mãn của Mỵ Nương. Nhưng bây giờ muốn có thuyền thúng từ miền Trung gửi vào thì phải chờ hai ngày, đội giá lên mấy triệu, nếu bốc cả đoàn đi ngay ra ngoài Trung thì đội giá lên cũng bằng ấy triệu. Thôi thà mấy triệu ấy để lại chia bôi chủ nhiệm và đạo diễn thêm được vài lượt em út. Không có thuyền thúng đi tìm một cái thuyền nan. Thuyền nan cũng không có. Thôi thuê ngay cái xuồng máy kia kìa, tháo cục máy ra cho có vẻ thủ công. Chủ xuồng đòi ngày công hai trăm ngàn. Chả dại thuê xuồng mà làm hao hụt thu nhập. Cuối cùng phi mượn mấy cây nứa tháo ra từ một bè cá cho Mỵ Nương đứng lên giả vờ làm bè chèo đi.

Mỵ Nương lóng ngóng chèo một lúc cũng xong, cũng gặp được Trương Chi trên bến sông. Chàng bỏ chạy. Nàng đuổi cật lực. Phó đạo diễn hô Trương Chi chạy chậm thôi ra khỏi khuôn hình bây giờ. Người chạy đã không được phép chạy nhanh thì người đuổi cũng phải gìm tốc độ đuổi như giả vờ.

Giả vờ mãi rốt cục chàng và nàng cũng gặp được nhau. Mỵ Nương giáng cho Trương Chi một cái tát uất giận. Trương Chi choáng óc chửi giọng Nam bộ đờ má sao dám tát thiệt, giả bộ thôi nghe, tao đập cho bể sọ đó. Mỵ Nương sợ ngay, hai đúp sau chỉ dám tát như phủi bụi trên má chàng, động tác hệt như Họa Sĩ chùi nước bọt trên mặt Cá Sấu 2.

Xong. Cá Sấu 2 đi vòng ra sau máy, thấy Đạo Diễn ngồi bên màn hình monitơ đang để cho một cô vầy vò mái tóc sáu mươi hai tuổi đen nhức đáng ngờ. ủa ông già kỳ này tính chuyện vô Sài Gòn hẳn đó à? Sài Gòn hổng phải nghĩa trang văn nghệ sĩ đâu nghe mà anh chị nào về hưu chấm dứt sự nghiệp cũng chuyển vô Sài Gòn. Một anh giai sáu mươi hai để cho một con hăm lăm nói với mình giọng ấy thì rõ ràng anh đã trót ngả bàn đèn nó trên cái giường tuyển diễn viên của anh rồi. Đạo Diễn lả lơi đấu hót với nó, hổng phải nghĩa trang mà là lò luyện thi, người ta về hưu người ta vô đây chuyển sang dạy học cho các lò luyện thi diễn viên điện ảnh triển vọng. Miệng nói, hai bàn tay đạo diễn chu du trên người con kia theo kiểu muốn đặt tay vào đâu thì đặt. Con kia cũng ngả người theo kiểu muốn làm gì thì làm. Giống hệt tư thế Cá Sấu tối hôm trước trong phòng Đạo Diễn. Thế là Cá Sấu đi vòng sang lạnh lùng tát hai cái vào mặt con kia. Tát thiệt. Hổng phải giả vờ cóng róng trầy trật như đóng phim. Này thì nghĩa trang. Này thì lò luyện thi.

Cái đẹp du hành qua nghệ thuật và còn ở lại. Hình như một danh nhân đã nói vậy. Nếu không bỏ quên mất một nửa cặp phạm trù thì cũng có thể nói cái xấu du hành qua nghệ thuật và còn ở lại. Vốn liếng nghệ thuật còn lại của Cá Sấu 2 là một bộ phim. Vốn liếng còn lại là hai ca khúc sáng tác cho riêng nàng, một là Bạn có nghe môi trường khóc môi trường cười, một là bài hát cho phim Trương Chi, ca sĩ lạm dụng luyến láy, hát một nốt thành bảy nốt, hát theo lối rất mất vệ sinh môi trường Anh Trương Chi anh đừng đi anh đừng đi í ì… ị. Xong phim thì Cá Sấu 2 đã có cả một đám bạn bè văn nghệ mang cả về nhà cho cô chị trổ tài nấu nướng. Bây giờ xin được chuyển sang nhân vật cô chị này.

Người đẹp có cái đáng yêu là hoang tưởng về trí tuệ của mình. Các cô cá sấu cũng vậy, cô nào cũng là một bồ hoang tưởng. Mình không đẹp nhưng duyên thầm, cô nào sau một hồi tuyệt vọng ngắm mình trong gương đều đi đến một kết luận như thế. Hoang tưởng là vũ khí hiệu quả tiêu diệt cái nghiệt ngã của thực tại. Người đẹp người xấu đều nghiện hoang tưởng như nghiện tiền bạc danh tiếng địa vị, chí ít cũng như nghiện rượu nghiện thuốc nghiện giai nhân. Cá sấu 1 thường hội thảo với chị em cơ quan rằng đàn ông trong ngõ phố nhà nàng mười thằng thì cả mười là con yêu râu xanh. Chúng lượn lờ chúng lòng vòng chúng ám quẻ chúng huýt sáo trước cửa sổ phòng nàng. Nàng mà ra khỏi nhà một bước là chúng nhìn chằm chằm hai điểm trên một điểm dưới, chúng nhìn như lột vỏ bóc tem. Mỗi lần người nhà đi vắng lâu, một mình ở nhà nàng đều rơi vào tình trạng trần trụi giữa bầy sói. Chị em cơ quan nghe nàng nói vậy thì biết vậy, gái già băm mấy nhát lại cá sấu thế kia, đã cá sấu lại đắm chìm trong tiểu thuyết là cái thứ xui người ta nuôi dưỡng ảo tưởng.

Đọc sách mãi sinh ra cái bệnh cứ như mình quen hết tác giả. Chị em khen cái áo len mới của nàng trông rất trang nhã, nàng khoe ngay là áo của Bảo Ninh đem tặng. Nàng chìa ra cái ví đầm Gucci khoe ví của Nguyễn Quang Thiều tặng. Nàng mua táo Mỹ đem đến cho chị em ăn bảo táo Hồ Anh Thái hôm qua đi Mỹ mang về. Chị em lại cười thầm, Bảo Ninh Nguyễn Quang Thiều còn nghe được chứ Hồ Anh Thái bọ không ăn của ai thì thôi, ai mà ăn được gì của bọ.

Hồn nhiên vô tư vậy mà có ông thầy bói bảo năm nay nàng hạn lớn, người hư hại nặng. Âu sầu được mấy hôm. Rồi đâu lại hoàn đấy, lại hân hoan yêu cái đời hết anh này đến anh kia tặng quà. Nàng ghé vào nơi bán đồ hiệu chọn một cái đồng hồ thật sành điệu, định bụng đến nói xa xôi với chị em rằng hôm qua anh Nguyễn Huy Thiệp đến chi anh ấy mới có một khoản nhuận bút thật lớn. Mua xong đồng hồ ra thì cái xe máy đã tan vào cõi vô cùng. Mất xe, thế mà phản ứng đầu tiên là nàng suýt nữa hét lên sung sướng. Thế là cái xe tịch chứ không phải nàng tịch. Của đi thay người.

Nhưng mất cái xe cũng là hạn lớn. Hạn bao giờ cũng dễ đẩy người ta lui vào cõi huyền bí tâm linh. Gã đồng cô bạn của người quen gặp ở quán bún ốc bảo chị phải xoay hướng bàn thờ đi, xoay xong là châu về hợp phố, bao nhiêu đồ đánh mất ùn ùn kéo về tìm chủ cũ cho mà xem. Cá Sấu 1 đưa cho Đồng Cô một triệu mua hộ bàn thờ mới, thêm sáu trăm nghìn mua hộ đồ thờ.

Câu trước nói chuyện lập bàn thờ, câu sau Đồng Cô bảo em có buổi lên đồng hôm nay em đến muộn mất, chị đi với em. Cá Sấu 1 như bị ốp đồng đi theo ngay. Ngang qua Bờ Hồ, Đồng Cô lẻo bẻo người ta vừa bỏ dự án xây thêm ở đây ba cái WC Uôncúp hệ thống ngầm, không thì từ nay cứ đi ba trăm mét lại có quyền tháo nước trong lòng em ra một cái, thôi chết nói chuyện nhà vệ sinh là em lại sắp tiểu luận, chị dựng xe chờ em vào thử chất lượng cái Uôncúp cũ. Nàng sợ cái cảnh phải đứng trông hai chiếc xe trước nhà vệ sinh bảo thôi đi đến nơi rồi hẵng tiểu luận.

Đồng Cô vừa đến nơi, mấy ông bà cung văn hớt hải chạy ra bảo sao đến muộn thế khách ngồi chờ ướt cả đít ra rồi kia kìa. Gã đâm sầm vào trong, khoác lên người một tấm hoàng bào, thắt ngang lưng một cái khăn nhiễu hoa lý, đội lên đầu một cái khăn xếp tía, tay cầm hai thanh kiếm như hai cái que khụng khiệng bước ra. Các cung văn ồ cả lên úi giời úi giời rồi trào lên hát. Chả mấy khi cậu Hoàng Bơ xe loan giá ngự về đồng. Bên tả có pháp sư dâng câu phú. Bên hữu có các pháp sư thanh đồng chuốc rượu hầu dâng. Gã Đồng Cô vụt một cái thành cậu Hoàng Bơ ông hoàng tử chết trẻ nhảy thách lên quay cuồng theo tiếng trống tiếng mõ. Cả điện thờ như cũng lắc lư ngất ngư theo, cũng lung lay lúc lắc theo. Các cung văn réo rắt Giăng thanh gió mát tràn trề là tràn trề. Cậu Hoàng B lên ngựa. Cậu Hoàng Bơ ngả ngựa. Cậu cầm chén rượu. Các cung văn nỉ non Chuốc chén rượu đào hội quần tiên chuốc chén rượu đào. Cậu hớp chén rượu, mắt cậu lờ đờ, mặt cậu chan chan mồ hôi, điệu bộ cậu thẫn thờ ẻo lả. Rồi bất thần cậu lại nhảy tót lên như lên lưng ngựa, lại rung lại lắc lại bốp bốp chát chát phi nước kiệu. Các cung văn nài nỉ rên rỉ Cung văn hát hay quá cậu ban tài phát lộc cho cung văn rồi cậu hẵng đi nào. Từ trên lưng ngựa cậu bất thần rung giật toàn thân, một dòng nước sè sè mở vòi chảy ra từ phía dưới cái thắt lưng hoa lý. Khai mù. Cá Sấu 1 tỉnh ngay khỏi cơn mê muội trong điện thờ, lại còn nghĩ thằng này ăn mặn. Ăn hại nữa.

Quả nhiên. Đồng Cô cầm một triệu sáu ra đi không bao giờ trở lại. Gọi điện đến nhà chả bao giờ gặp. Tìm đến tận nhà, người nhà nó bảo chị biết nó ở đâu bảo hộ tôi, chúng tôi cũng đang muốn gặp nó. Mấy tháng trời tự nhiên thành nặc nô đi đòi nợ mà chẳng đòi được. Xem ra chỉ có ông thầy bói là nói thật, năm nay không chết thì cũng tiền mất tật mang, đã đành hân hoan của đi thay người, tìm đến thánh thần xin thì thánh thần cũng cầm tiền đi nốt không cho lập bàn thờ. Thế thì còn biết tin ai?

Ngơ ngác. Hoang mang. Thần sầu một mình. Đúng lúc ấy cô em sồn sồn dẫn về mấy chàng nghệ sĩ. Căn nhà hai chị em thoáng chốc tràn đầy nghệ thuật, tất cả như một nhà, tất cả nhào trộn hết vào nhau. Tưng bừng thâu đêm suốt sáng, chén rượu cuộc cờ, đánh chắn đánh phỏm, lúc đêm hôm tắt đèn người phòng bên này đi nhầm sờ soạng sang phòng bên kia. Đôi ba ngày lại có cuộc xích mích dù kết cục bao giờ cũng có thỏa hiệp, bông hoa này là của chung. Xích mích tăng huyết áp lên thành mâu thuẫn khi Cá Sấu 2 nhìn thấy Họa Sĩ vừa nói chuyện với chị mình vừa đưa tay lau cục nước bọt đậu trên mặt chị. Thêm cục nữa. Lại lau. Cục nữa. Lại lau. Mâu thuẫn tăng huyết áp lên thành xung đột: chỉ một tháng sau nàng rụng rời thấy chị mình dựng giá vẽ rồi bôi màu lên đó. Cô chị đã thành họa sĩ. Nàng đã cướp sớm mất cái tương lai mỹ thuật của cô em mà đúng lý ra cô em đã lên giường với họa sĩ trước thì phải trở thành họa sĩ trước.

Nghe không xuôi. Lý thuyết chiếm hữu thực tế, kẻ nào chiếm đất trước kẻ ấy có quyền canh tác trước, khó vận dụng vào trường hợp này. Mọi cái xấu đều có quyền bình đẳng trước nghệ thuật. Đã là cá sấu thì 2 hay 1, 1 hay 2 đều chỉ mang một ý nghĩa.

Xung đột trong trại cá sấu được những ba nghệ sĩ xúm vào giải quyết. Họ tự thấy phải có trách nhiệm vì cái tội họ hay nhầm 2 thành 1, 1 thành 2 trong những lúc bài bạc khuya sớm. Giải tỏa. Giảm căng thẳng. Lọt sàng xuống nia, chẳng ai lời chẳng ai lỗ vụ này. Chàng Nhạc Sĩ hóa ra lại có tài hơn họa sĩ trong chuyện xem tướng mặt. Chàng sẽ đưa cả hai nàng đi mỹ viện của thằng bạn, mỗi nàng sửa sang tí chút là đẹp tưng bừng, lại giải được hạn. Cá Sấu 1 có cái mũi giải ngân, tiền bạc có bao nhiêu cũng mất, chỉ cần cơi nới cái mũi hẹp là trong nhà sẽ thành đảo giấu vàng. Cá Sấu 2 chỉ cần đắp môi bồi mắt láng mặt căng tai là thành tuyệt thế giai nhân. Chi phí Nhạc Sĩ chịu tất, chàng vừa bán được năm ca khúc cho phim truyền hình, ba cho kịch, hai cho chương trình thời trang. Khi cần sẽ có viện trợ không hoàn lại của Họa Sĩ và Đạo Diễn.

Mỹ viện. La liệt các nàng ngồi chờ tháo băng, băng keo trắng dán đầy mặt, băng viền quanh mắt, băng trên chỏm mũi, băng nâng dưới cằm. ùn ùn các nàng mới đến xếp hàng, tháo khẩu trang bịt mặt ra đứng chờ. Ôi trời, các mỹ nhân đi trên đường bịt kín mặt gợi nhiều phỏng đoán gợi nhiều ao ước, tháo khăn ra mới biết còn thua đám cá sấu không bịt khăn.

Khung cảnh ấy chỉ có chủ mỹ viện mới chịu được. Gã này giọng eo éo bẹt chẹt, dáng đi uốn lượn bạch xà, tay mềm như bún vuốt ve trên người trên mặt các nàng. Như vuốt ve gỗ đá. Đàn ông làm những nghề thường xuyên động chạm vuốt ve đàn bà phần nhiều đều chung tình trạng ấy. Nghề múa, nghề đỡ đẻ, nghề trang điểm, làm đầu, nghề phẫu thuật thẩm mỹ. Họ mà còn biết mơn trớn rung động thì họ đã ăn dày của tạo hóa.

Phòng xử lý vang động tiếng kêu khóc rên xiết của các sinh linh. Cá Sấu 2 mổ mắt. Đôn môi. Hai cánh tay đầy lông mỗi lần rửa tay lại vằn vện chân hổ bây giờ được dán băng keo mỏng như lụa. Chủ mỹ viện phũ phàng xé băng keo xoạc một cái, lông tay đi bằng hết. Sang phần hàn xì răng hàm mặt, que hàn khói tỏa mịt mù mùi bún chả quá lửa. Nàng tru lên từng hồi sói con nghe tiếng gọi nơi hoang dã. Nước mắt nước mũi giàn giụa.

Cá Sấu 1 bình tĩnh hơn nhiều. Cái mũi giải ngân chia tay nhé từ đây. Mấy cô ngồi chờ đến lượt hoang mang bảo nhau nghe đâu có người nâng mũi về không chịu kiêng cữ theo chỉ dẫn, đến khi tháo băng thì mũi đổ như cột điện đổ, để lại hai cái lỗ, hai khoảng trống không gì bù đắp nổi. Cá Sấu 1 cho ra ngoài tai hết. Cắn răng cho một tương lai nhiều tài lộc, một tương lai tuyệt thế giai nhân.

Thôi xong. Đến đây vừa lúc phải biết điều mà dừng bút. Nhà biên tập bảo gã viết ai cũng xấu. Đàn bà xấu. Đàn ông xấu. Một nửa đàn ông là đàn bà cũng xấu. Loại cây bút ấy lần sau chỉ còn một cách cứu vãn là đi viết phim thế giới động vật. May ra. Nhưng độc giả mình chưa quen hết truyện mà không có kết cục, vậy xin viết thêm vài dòng kết thúc vụ hai cô cá sấu đi mỹ viện. Hôm tháo băng, cả chủ thể lẫn khách thể ai ai cũng hồi hộp. Chủ mỹ viện hồi hộp, chưa bao giờ gã dồn hết tâm huyết và tài năng như hai ca này, gã chắc mẩm đây là kiệt tác của đời gã, xong đây đóng cửa phủi tay ngồi hưởng vinh quang đến hết đời cũng cam lòng. Ba nghệ sĩ hồi hộp, tiền nhuận bút đổ hết vào đây cho một canh bạc nghệ thuật lấy cá sấu làm đối tượng đầu tiên trên hết và duy nhất. Hai nàng cá sấu hồi hộp thế nào thì khỏi nói, hai nàng đã được dành quá nhiều số chữ trong trước tác này.

Tháo băng. Hệ thống Lumière et Son âm thanh và ánh sáng kiểu Pháp rực rỡ chói lói. Ghế xoay tròn, nâng lên cao các thế nghiêng ngửa. Hệ thống gương sáu mặt soi rõ đối tượng hình học không gian.

Nói thì bảo là bịa, nhưng nhân chứng vẫn còn đấy, báo chí đưa tin vẫn còn đấy: Xong mỹ viện, Cá Sấu 2 đã biến thành Cá Sấu 1, Cá Sấu 1 thành Cá Sấu 2.

Hai nàng cá sấu và ba chàng nghệ sĩ kiểu gì cũng dàn xếp được. Chỉ lo cho người đọc thiên truyện này. Nếu quý độc gia có đọc lại từ đầu thì xin đánh số lại cho hai nàng cá sấu. 1 là 2 và 2 là 1. Nhớ nhé, kẻo nhầm.

28. Trắng trước đỏ sau

Hình dung màu sắc của cô mấy ngày ấy chỉ có trắng và đỏ. Trắng. Đỏ. Theo đúng thứ tự, trắng và đỏ. Trắng trước. Đỏ sau.
Cô đi lễ. Vào đền thờ, ngồi chắp tay cầu nguyện trước Thần Bảo Vệ Vishnu. Pho tượng Vishnu trong hiện thân Krishna, trang phục sặc sỡ, nhưng nhiều nhất vẫn là màu đỏ. Đĩa lễ vật dâng cúng có mấy loại hoa quả, một tràng hoa nhài, một tràng cúc vạn thọ. Hoa thiêng. Hoa nhài trắng. Hoa cúc vạn thọ vàng. Cúc vạn thọ vàng thẫm ngả sang màu đỏ, thì cứ coi là màu đỏ. Cô muốn quy nó về màu đỏ. Hoa trắng và hoa đỏ.
Rồi cô hướng sang tượng Sarasvati, nữ thần Trí Tuệ. Trang phục trắng, ngồi trên một bông sen trắng. Cô cầu nguyện.
Trắng. Xứ này coi màu trắng là tổng hòa của bảy màu khác nhau. Màu trắng vì vậy tiếp nhận tính thiêng liêng của cả bảy màu. Các vị thần nổi bật đều có màu trắng trên trang phục. Người đàn bà theo đạo Hindu thì mặc đồ trắng trong đám tang chồng.
Cô mang đĩa lộc cúng tế, đi bộ về nhà. Ở ngã tư, đèn vàng bật sáng mấy giây rồi chuyển đèn đỏ. Xe dừng hết cả lại, nhường đường cho xe cộ theo hướng đi ngang trước mặt. Cô cũng đứng lại, nghĩ, vàng trước đỏ sau. Đèn giao thông không ai sử dụng màu trắng. Bây giờ thì cô thầm quy ước vàng là trắng. Trắng trước, đỏ sau.
Cô treo tràng hoa nhài và cúc vạn thọ lên hai cái đinh phía sau cánh cửa, rồi mang đĩa hoa quả sang cho con bé ở phòng bên cạnh. Đến thuê nhà mấy tháng trời, mỗi lần đi lễ về, cô đều mang lộc cho con gái bà chủ nhà. Con bé đang ngồi giữa cả đống bi đổ tung tóe ra nền nhà. Hàng trăm viên bi thủy tinh đủ màu sắc. Một nữ thần tí hon nổi bồng bềnh trên mặt biển, giữa những trái bóng muôn màu.
Con bé rủ cô ngồi xệp xuống nền nhà cùng chơi.
- Cho chị chọn trước. Chị lấy màu nào?
Cô im lặng nhặt những hòn bi, để riêng ra một bên.
- Em cũng thích màu đỏ và màu trắng. Nhưng em còn thích màu xanh dương nữa.
Con bé reo lên. Nó lau chau nhặt thêm những viên màu xanh nước biển bỏ vào bên cạnh.
- Không, chị chỉ chọn hai màu thôi, trắng và đỏ.
Cô dứt khoát gạt những hòn bi của con bé ra.
Hai người chơi trò nhặt thóc, như trong một cổ tích. Đàn chim xuống giúp người nhặt thóc ra thóc, gạo ra gạo. Đây thì nhặt riêng ra những viên bi màu đỏ và màu trắng. Những màu khác thì dồn hết lại, bỏ vào một cái hộp đồ chơi to tướng.
Trên tivi đang phát bản tin của đài truyền hình toàn Ấn Độ về ngày bầu cử đầu tiên. Hôm nay. Còn ngày mai, chủ tịch đảng Quốc Đại Rajiv Gandhi sẽ về Madras diễn thuyết trước quần chúng, chuẩn bị cho cuộc bầu cử ở đây.
- Chị nhận trước đi, chị bên đỏ hay bên trắng?
Con bé nhắc. Cô đang mải nhìn cái màn hình tivi. Hơi giật mình, dân chúng không mấy quan tâm những chuyện như vậy, xem làm gì.
- Chị nhận bên đỏ.
Hai người bắt đầu chọn màu cho bên mình. Đỏ ra đỏ. Trắng ra trắng. Con bé vun những viên màu trắng về phía nó, chăm chú nhìn đống bi theo kiểu một vị tướng nhìn những chiến binh mũ trắng trước khi xung trận.
- Em đi trước đi.
Cô bảo.
- Sao chị lại nhường em? Sao chị không đi trước? Anh trai em thì bao giờ cũng tranh phần đi trước.
- Vì chị là chị, chị không phải là anh của em.
- Chị có anh trai không? Anh ấy có tranh phần của chị không?
Cô hơi thừ người ra. Có không nhỉ? Có chứ, những hai người anh trai. Họ có bao giờ bắt nạt hoặc tranh chấp với cô hay không? Ngay lập tức thì không thể nhớ ra. Mọi thứ đều mờ nhòa, kể cả gương mặt họ.
Truyền hình đang nói về xung đột ở vùng đông bắc xứ Sri Lanka. Du kích người Tamil bên ấy đòi thành lập một nhà nước riêng rẽ, đòi ly khai và gây xung đột với quân chính phủ. Lực lượng gìn giữ hòa bình Ấn Độ được gửi sang bảo vệ quyền lợi cộng đồng người Tamil, nhưng lại bị chính du kích người Tamil quay lại tấn công. Hận thù lại chĩa mũi nhọn vào Ấn Độ. Những người Tamil chủ trương ly khai bên ấy thề sẽ trả thù “nước mẹ” Ấn Độ. Mấy năm qua, trai tráng Tamil bị cuốn vào cuộc chiến, có nhà cả mấy anh em đi chiến đấu, cả mấy anh em đều chết. Tang tóc khắp nơi...
- Chị đừng xem tivi nữa.
Con bé xoay người, bấm nút điều khiển từ xa, tắt cái tivi.
- Chị gái em cũng hay tranh phần của em. Ngày mai trường cho nghỉ, đi chào mừng ông Rajiv Gandhi đến diễn thuyết, chị ấy cũng tranh phần đi, bắt em ở nhà.
- Em đừng có đến đấy.
Cô nhăn mặt ghê sợ. Trẻ con, chúng nó biết gì. Chỉ là đi xem mặt ông cựu thủ tướng trẻ và đẹp trai. Nếu không thì cũng là một ngày được nghỉ học, được đi chơi, được phát nước ngọt và bánh mì.
- Nhớ nhé, trẻ con đừng có đi mít tinh.
Cô nhắc lại.
Cô vẫn nhớ một giai thoại về chính ông thủ tướng này. Khi Rajiv Gandhi lên chín tuổi, bị ngã gãy tay, người mẹ là Indira Gandhi đã bảo con: đời con, rồi sẽ còn nhiều lần vấp ngã, nhiều lần đau đớn hơn là gãy tay nữa. Người dạy con câu ấy sau này hai lần làm thủ tướng, rồi bị ám sát. Người con ngày ấy bây giờ rất có thể sắp làm thủ tướng lần thứ hai.
Cô bảo con bé:
- Bây giờ thì em đi trước đi.
- Không, em nhường chị đi trước - Con bé vẫn tỏ vẻ rộng rãi.
- Không được. Màu trắng phải đi trước.
Con bé không nhận. Nó vẫn muốn nhường.
Cô phải nói dối:
- Các thần đã quy ước như vậy. Trắng trước, đỏ sau.
Rồi phải nói thêm:
- Nếu em muốn đi sau thì phải đổi bên. Em phải chuyển sang màu đỏ.
Con bé chấp nhận đổi bên. Hôm nay nó trở nên hào phóng đột xuất, và muốn bày tỏ thiện cảm đặc biệt với cô. Nó chỉ thích nhường cô. Nó nhấc tấm sari đứng dậy, đúng kiểu nữ hoàng maharani của một vị tiểu vương thời trước. Nó khoan thai bước, ba bước chân là cả một một chặng tam cấp của nữ hoàng bước lên ngai. Nó đi sang phía cô, trong khi cô phải nhổm dậy, chuyển sang ngồi bên phía nó.
Bây giờ thì cô trắng, nó đỏ. Trắng được đi trước, theo đúng quy ước của cô.
Một cuộc bắn phá từ trắng sang đỏ. Một cuộc phản công từ đỏ ngược trở về trắng. Trắng bắn đỏ. Đỏ bắn trắng. Chiến trường toàn màu trắng tang tóc. Chiến trường toàn màu đỏ của máu. Đấy là cô nghĩ. Con bé kia chỉ thấy trắng đỏ hòa hợp, những màu đẹp và thiêng. Thiêng vì trên y phục các thần bao giờ cũng có hai màu này, rồi mới đến các màu khác phối hợp.
Rốt cuộc thì màu trắng đã thắng. Cô bị hao hụt khá nhiều đám quân lính mũ đỏ của mình. Trong khi kiểm quân, số lượng mũ trắng của con bé áp đảo. Nó hể hả vui mừng. Nó đã hào phóng xử sự cho ra mặt một nữ hoàng, nhưng đối phương vẫn thua cuộc.
- Ngày mai có thể chị sẽ gỡ lại được. Mai chị lại sang chơi nữa nhé.
Con bé tỏ vẻ cảm thông.
- Mai chị không thể sang được.
Cô lắc đầu, rồi lại lấy làm tiếc là mình đã nói ra như vậy.
Ngày hôm sau, chính là ngày 21-5-1991. Chủ tịch đảng Quốc Đại Rajiv Gandhi đến bang Tamil Nadu vào ngày bầu cử thứ hai trên toàn quốc. Ông có cuộc gặp gỡ quần chúng ở huyện Sriperumbudur, cách thủ phủ Madras khoảng 40 cây số. Vị cựu thủ tướng 47 tuổi tin tưởng rằng lần này mình sẽ trở lại ghế thủ tướng, một lần nữa. Khi ông đến gần lễ đài thì một đám đông quần chúng hân hoan vây lấy ông, bày tỏ tình cảm. Một cô gái còn cúi xuống chạm tay vào bàn chân của ông, tỏ lòng kính trọng theo kiểu Hindu. Một tiếng nổ dữ dội. Rajiv Gandhi gục xuống không toàn thây.
Con bé ngồi trước màn hình, nước mắt lã chã chảy xuống gò má từ bao giờ. Nó khóc vì sự ghê rợn. Nó khóc vì thương ông cựu thủ tướng mà nó thấy là rất đẹp trai. Nó chạy sang gõ cửa phòng cô gái thuê nhà, có thể cô chưa biết tin.
Người ta sớm xác định được danh tính của kẻ đánh bom liều chết. Đó là một cô gái người Tamil ở Sri Lanka, vượt biển xâm nhập vào Ấn Độ để đánh bom trả thù. Cô ta có hai người anh trai bị chết trong lúc giao tranh với lực lượng gìn giữ hòa bình Ấn Độ. Thuốc nổ được quấn quanh người, bên ngoài phủ tấm sari màu đỏ rực che khuất tất cả. Kẻ đánh bom liều chết hai tay nâng một tràng hoa đến dâng cho Rajiv Gandhi, choàng lên cổ ông. Khi ấy, một tay cô ta lần bên sườn, bấm nút khởi động pin, nút màu trắng. Cô ta cúi xuống kính cẩn chạm tay vào bàn chân ông, đồng thời bấm nút thứ hai, màu đỏ. Nút trắng trước. Nút đỏ sau.
Con bé đẩy cửa bước vào phòng của cô gái. Không có cô trong phòng. Phía trong cánh cửa, nó thấy hai tràng hoa hôm qua cô đi lễ mang về. Móc trên hai chiếc đinh. Từ trái sang phải, tràng hoa nhài rồi đến tràng hoa cúc vạn thọ. Hoa nhài trắng. Hoa cúc vạn thọ thẫm đỏ. Trắng trước. Đỏ sau.
Đỏ. Màu đỏ là màu thiêng nhất, hay được dùng nhất trong những dịp cầu phúc lành như hội hè, cưới xin, ngày sinh... Trong lễ cúng, người ta tung bột màu đỏ lên những pho tượng thần. Phụ nữ thường quệt lên đường ngôi mái tóc một vệt son đỏ, dấu hiệu đã có chồng. Có hai lần người đàn bà vận y phục đỏ: một lần trong đám cưới, và lần cuối, khi đã chết và được đưa ra bãi hỏa táng.
Con bé nhớ hôm qua, lúc cô ra về, nó hẹn:
- Ngày mai chị lại sang chơi nữa nhé.
Cô lắc đầu:
- Mai chị không thể sang được.
Ngừng rất ngắn, nó lại cố hẹn:
- Rồi chị em mình sẽ gặp nhau nữa chứ?
Cô bảo:
- Chắc chắn. Rồi tất cả chúng ta sẽ gặp lại nhau.

III. Dư luận

Nhà văn Hồ Anh Thái yêu vẻ cô đơn của mình

Người đàn ông này không thuộc về bất cứ đám đông nào. Và dường như anh không có thú vui nhậu nhẹt của đàn ông. Có người nói anh yêu vẻ cô đơn đẹp đẽ của mình. Anh như một hòn đá chìm trong lòng suối sâu, phải ngắm rất lâu ngày nước lặng mới gặp. Nhưng chỉ cần mỗi tác phẩm mới của anh xuất hiện, ngay lập tức có những dư luận trái chiều.

Người khen cũng nhiều, kẻ chê cũng lắm. Nhưng tuyệt nhiên không có những lời nổi đoá hay thanh minh. Im lặng sống. Im lặng viết. Một mình. Chỉ có những con chữ xôn xao...

Đầu năm 2008, Hồ Anh Thái trả lời tạp chí Văn hóa Phật giáo: "Khi mới đến Ấn Độ, tôi vẫn còn nóng tính lắm. Ỷ mình có chân lý, nhiều khi không chịu ai, đấu tranh với xung quanh, từ sếp cho đến ông lái xe trong cơ quan. Việc không chạy thì "trị" cả người bản xứ cho đến khi việc được làm đúng mới thôi.

Người Ấn rất tốt nhịn, cộng với ý thức đẳng cấp mấy nghìn năm khiến họ có lối sống khoan dung, bình yên, bất bạo động. Nên hiểu rằng tính cách ấn hoàn  toàn trái ngược với những vụ việc của các tổ chức ly khai, khủng bố, gây mất ổn định. Rất tự nhiên, dần dà mình cũng thiền đi, và khi trở về Việt Nam, chất Ấn Độ đã ngấm vào tôi từ lúc nào.

Hầu như tôi không nhận lời đăng đàn diễn thuyết, hoặc giao lưu với độc giả. Trước mọi sự bao giờ cũng tự dặn mình, không đôi co tranh cãi, không hơn gì nhau câu nói. Quyền lợi chia bôi, nhường mọi người nhận trước.

Người ta ghen ghét, đố kỵ, bịa đặt công kích mình hoặc làm ác với mình, cứ lấy sự ôn hòa mà đáp lại. Ôn hòa, cũng bởi vì tin vào điều nhà Phật nói: những người ấy trong đời tự họ đã và sẽ phải chịu luật nhân quả rất nặng nề rồi...".

Đã có người nói anh nói "xạo", bằng chứng là bằng cách này hay cách khác, anh vẫn muốn phản bác lại những gì người ta nói về mình không chính xác. Như một cách "đáp trả" với những bài viết không thiện cảm về cuốn tiểu thuyết mới nhất của anh "Đức Phật, nàng Sivitri và tôi". Nhưng tôi tin là anh nói thật, bởi Hồ Anh Thái không phải là người sợ dư luận.

Anh chỉ muốn bảo vệ đứa con của mình trước những đòn roi mà thôi. Những đòn roi ấy anh biết trước nó sẽ xảy ra, nhưng không thể nào ngăn được. Tác phẩm và dư luận, người khen kẻ chê, người ghét kẻ yêu, nó như sau buổi sáng sẽ có buổi chiều. Chuyện bịa đặt, công kích đến với Hồ Anh Thái không chỉ một lần.

Chẳng hạn như chuyện một ngày đẹp trời rất nhiều người là bạn bè anh nhận được một tin nhắn rất vô văn hoá của một kẻ giấu tên nói rằng anh phải vào bệnh viện vì những lý do rất... kinh khủng, trong khi anh đang đi du lịch nước ngoài. Hay một người nào đó suốt ngày nhắn tin chửi mắng anh chỉ vì một việc anh làm không đúng ý họ.

Cuộc tấn công bằng tin nhắn ấy nhiều ngày sau vẫn không chấm dứt. Thế nhưng, Hồ Anh Thái đã không "phản đòn". Sự im lặng của anh có lẽ cũng là một câu trả lời.

Hồ Anh Thái sống một mình trong căn nhà nhỏ, lối đi vào phải dắt khéo mới được một chiếc xe. Anh hiếm khi mời ai về nhà. Có thể coi đó là "tổ kén", hoặc là "nơi trú ẩn" của anh. Căn nhà nhỏ, các lối đi âm u, đường lên cầu thang lành lạnh, chiếu nghỉ là chỗ xếp đầy giá và chân nến, như thể một thứ nghi lễ.

Anh sống trọn vẹn trên căn gác, với bốn bề là sách và băng đĩa. Sách tiếng Anh, sách Ấn Độ nhiều. Mảng đồ sộ là sách văn hoá ấn Độ, trong đó của nả khá lớn là những cuốn thơ cổ ấn Độ.

Và những cuốn sách của anh, cả tiếng Việt, cả tiếng Anh được xếp gáy đều tăm tắp. Trước tivi là một rổ đĩa phim cực lớn. Hồ Anh Thái có một tiệm đĩa quen tút hút trên một căn gác sâu phố Hàng Bài.

Mỗi khi có đĩa phim mới, phim độc, chủ tiệm đĩa lại nhắn tin cho anh. Ba chục phút sau, anh có mặt, ngồi mân mê chọn lựa, phim nào hay mua cho bằng hết, có phim mua vài chục đĩa, hôm sau đóng gói đem biếu bạn bè. Hồ Anh Thái xem rất nhiều, từ Oscar cho đến Cành cọ vàng, từ bom tấn Mỹ đến phim Iran, từ hoạt hình Nhật Bản cho đến phim bộ Hàn Quốc.

Thế nên không có gì lạ lẫm khi thấy anh xem cả "Những đứa trẻ thiên đường" với "Bản tình ca mùa đông". Và cũng không có gì ngạc nhiên khi anh sẵn sàng tiếp nhận cả sang lẫn sến, cả những ngôn ngữ điện ảnh bậc cao cho đến drama tình - tiền  - tù - tội đẫm lệ sầu Hàn Quốc.

Có thể đó là cách để anh không tách bỏ mình khỏi đời sống. Và cũng có thể là một thứ giải trí trong giờ tập thể dục buổi chiều, trên chiếc xe đạp anh đặt ở góc phòng. Không ai biết Hồ Anh Thái vui hay buồn với cuộc sống ấy. Chỉ biết rằng anh đã ở đó, tĩnh tại như thế trong nhiều năm, sống và viết, tác phẩm ra đều đặn, tác phẩm nào cũng xôn xao.

Trong căn phòng bộn bề sách của Hồ Anh Thái có một gia tài quý giá mà tôi nghĩ rằng hiếm có người Việt nào có được, đó là bộ băng đĩa trọn vẹn tiếng hát NSND Lê Dung. Những chiếc băng cassette cũ được thâu lại, có cái từ Đài Tiếng nói Việt Nam, có cái từ các album cũ.

Hồ Anh Thái yêu mến tiếng hát Lê Dung vì lẽ gì, đã nhiều lần tôi định hỏi. Nhưng rồi thôi. Bởi rốt cùng, vì lẽ gì thì cũng đâu cần, chỉ nhìn cái gia tài kia là biết lòng người, như cách người ta nâng niu một chú họa mi.

Tôi nhớ khi đám trẻ chúng tôi nhìn thấy những cái băng của Lê Dung, Hồ Anh Thái như thể muốn vội ôm lấy, như thể sợ rằng trong chốc lát tình yêu ấy sẽ bị chúng tôi chiếm đoạt và mang đi mất...

Về sau thì tôi hiểu, Hồ Anh Thái có một niềm vui là đi sưu tầm các ấn phẩm văn nghệ hay và muốn giữ lại thành bộ sưu tập. Cái gì hay anh sẽ chia sẻ với mọi người bằng cách... mua thêm để tặng chứ không cho mượn.

Với đám viết trẻ, có lẽ Hồ Anh Thái là một người anh nhiệt tình. Khi anh "tung hô" Nguyễn Thế Hoàng Linh như một thiên tài, bị không ít người mỉa mai và cho rằng anh đang làm công việc đánh bóng một thỏi vàng chưa đủ tuổi. Về một mặt nào đó, những lời ngợi ca của anh dành cho cậu thanh niên trẻ đã gây hiệu ứng với bạn đọc.

Nhưng nó chính là một gánh nặng cho người viết ấy. Anh ta sẽ phải gánh vác hai chữ thiên tài trong suy nghĩ và thể hiện trước mọi người. Nhưng, với Hồ Anh Thái, đã yêu ai là yêu hết lòng, giúp bằng mọi nhẽ. Anh thấy việc làm của mình là phải đạo thì sẽ làm đến cùng.

Tôi nghĩ rằng, có thể anh chỉ nghĩ đơn giản đến việc giới thiệu được một tiềm năng mới sau nhiều năm văn học buồn tĩnh lặng. Và anh làm công việc đó như anh vẫn từng làm, âm thầm gom nhặt những tác phẩm mới có ít nhiều sáng tạo để gom thành một tập sách.

Hay đọc được một cái gì lý thú trên mạng, ngay lập tức anh gửi file tới tất cả bạn bè trong list địa chỉ email. Hay như khi đọc một truyện ngắn mới, thấy phù hợp với một cuộc thi truyện ngắn trên báo, anh âm thầm gửi tới người biên tập, khi báo đăng lên anh lại âm thầm đi lấy nhuận bút rồi ra bưu điện gửi cho tác giả.

Và đến khi truyện ngắn đoạt giải, anh lại là người tất tả gọi điện chia vui, như thể chính anh mới là người được giải vậy! Khi tuyển cuốn truyện ngắn "Văn mới 5 năm đầu thế kỷ", Hồ Anh Thái có đề nghị tôi gửi cho anh một truyện ngắn. Anh đọc rất nhanh, bôi đỏ choe choét trên bản thảo. Anh đề nghị tôi sửa. Anh nói, nhà văn phải là người sáng tạo ngôn ngữ, phải dùng từ ngữ cho thật chuẩn.

Và khuyên, dù không có hứng cũng phải tập cho mình một thói quen, mỗi ngày viết một đến hai tiếng. Văn chương cũng cần sự kiên trì tập luyện. Lời khuyên của anh đến nay tôi vẫn chưa thực hiện được, dù tôi biết đó là sự thật, bằng chứng là chính anh với tác phẩm ra đời đều đặn hàng năm.

Khi tôi viết bài này thì Hồ Anh Thái đang chu du tận Thụy Điển. Những chuyến đi nước ngoài với anh như một nhu cầu thường xuyên. Có khi là công việc. Nhưng cũng có khi là đi chơi. Anh đi nhiều. Và đi một mình. Tôi cho rằng, anh là người cảm nhận rõ nhất sự cô đơn, đến mức nhận ra được vẻ đẹp của nó.

Những ngày Tết, anh thường trốn đi đâu đó một mình. Anh nói, cảm giác một mình ở một nơi xa lạ, không quen biết ai, tự mình tìm hiểu và sống trọn vẹn với chính mình là một cảm giác không tồi. Chuyện về Hồ Anh Thái quả là những chuyện mơ hồ. Không ai biết về gia đình, vợ con anh.

Cũng không ai biết anh đang làm gì. Khi viết là anh tắt điện thoại. Như một thứ kỷ luật để hết mình với những con chữ. Hồ Anh Thái đang viết một cuốn tiểu thuyết mới. Anh không nói về cuốn tiểu thuyết của mình. Đã có người đặt ra câu hỏi xung quanh chuyện đời riêng của anh.

Nhưng tôi lại không muốn bắt đầu viết về anh theo con đường ấy. Mỗi người có quyền giữ cho mình những khoảng riêng cần thiết. Họ không muốn cho ai biết. Và họ không cần ai biết. Vậy hãy để họ được sống cho chính mình. Tôi chỉ biết cảm giác đón đợi những tác phẩm của anh là có thật. Và sự đón đợi ấy minh bạch, công khai...

Hồ Anh Thái và những quan niệm về văn chương

Nhà văn tâm sự: “Với tôi, tiểu thuyết là một giấc mơ dài, nó vừa thuộc về thế giới này nhưng lại như ở đâu đó xa xôi lắm. Tôi thường ví nó là một giấc mơ mà khi tỉnh dậy người ta vừa mừng như thoát được cơn ác mộng, lại vừa tiếc nuối vì phải chia tay với những điều đời thực không thể có”.

- Có ý kiến cho rằng, lối viết của anh ngẫu hứng và các quan điểm không được đẩy tới cùng, anh nghĩ sao?

- Nếu tác phẩm gây được ấn tượng ngẫu hứng tự nhiên thì đó thực sự là dụng công của tôi. Điều này cũng giống như một ca sĩ chưa biết hát hay dở thế nào nhưng gân mặt, gân cổ đã nổi tứ tung để mọi người phải biết đến là tôi đang lao động nghệ thuật vất vả đây. Chẳng thú vị gì nếu để lại trong tâm trí bạn đọc một hình ảnh như vậy. Tôi không thể viết văn mà lời lẽ kềnh càng, rườm rà hoặc cố tỏ ra đao to búa lớn để thu hút sự chú ý của mọi người.

- Tại sao anh hay đưa vào tác phẩm của mình các yếu tố huyền ảo, khác thường?

- Tôi luôn đồng cảm với câu nói của triết gia người Ấn Độ Vivekanada khi bàn về nghệ thuật: “Thế giới này nhỏ bé, cho nên người ta phải thêm vào đó một chút tưởng tượng”.

- Một số báo nước ngoài nhận xét, Hồ Anh Thái là nhà văn Việt Nam cấp tiến về mặt tư tưởng, thị hiếu. Anh có đồng ý với ý kiến này?

- Tôi nghĩ, bất cứ nhà văn nào có năng khiếu và ý thức tìm tòi làm mới tư tưởng của mình thì cũng nên phấn đấu hơn để có thể đứng trong hàng ngũ những người cấp tiến nhất. Tôi không đặt văn chương vào tháp ngà mà để cho nó chung sống với những vấn đề nhạy cảm của xã hội. Có lẽ vì vậy mà được coi là cấp tiến. Tôi luôn hướng tới mục đích là chỉ viết những gì mà mình thực sự cho là chín về mặt cảm xúc.

Nhà văn Hồ Anh Thái và nhân duyên với nước Ấn

Thuộc thế hệ nhà văn hậu chiến, khởi lên tên tuổi từ sau năm 1975, khi xuất hiện trên văn đàn như một hiện tượng, Hồ Anh Thái đem đến một giọng văn trẻ trung, tươi mới, như thể anh chỉ việc lẩy ra từ đời sống thanh niên, sinh viên của mình những trò đùa, những cuộc phiêu lưu, những khát khao khám phá đời sống... Gần hai năm im lặng, từ chối trả lời phỏng vấn báo chí, anh đã dành cho tạp chí Văn hóa Phật giáo cuộc trò chuyện bên tách trà đầu xuân.

Đầu những năm 1990, sau một thời gian nghiên cứu tại Ấn Độ, Hồ Anh Thái xuất hiện trở lại trên văn đàn với những chùm truyện ngắn độc đáo, hài hước mà thâm trầm: Người đứng một chân, Người Ấn, tiếng thở dài qua rừng kim tước, Cuộc đổi chác... Từ đó một nguồn đề tài mới được khai thông với một văn phong khác lạ. Mới đây nhất, sau những tác phẩm được tìm đọc và gây tranh luận như Cõi người rung chuông tận thế, Tự sự 265 ngày, Bốn lối vào nhà cười, Mười lẻ một đêm... Hồ Anh Thái trở lại với đề tài Ấn Độ bằng tiểu thuyết Đức Phật, nàng Savitri và tôi. Một nhà văn đã lựa chọn đề tài Ấn Độ tất sẽ nung nấu ý tưởng phục dựng hình ảnh bậc vĩ nhân và thời đại của Người. Cuốn sách đã được Công ty Văn hóa Phương Nam phát hành với số lượng lớn và gây được dư luận. Cuộc trò chuyện với nhà văn Hồ Anh Thái cũng bắt đầu từ đề tài Ấn Độ.

Viết về Đức Phật - cái gánh tự đặt lên vai

- Trước khi anh bắt đầu viết về Ấn Độ, nhiều người yêu mến tác phẩm của anh vẫn còn nhớ đề tài quen thuộc của anh là lớp thanh niên, sinh viên sau chiến tranh, ngang ngổ, bướng bỉnh, không chịu theo khuôn phép... Giọng văn thì khác hẳn các bậc đàn anh lúc ấy vừa đi ra khỏi chiến tranh: hồn nhiên, tinh nghịch, như lẩy ra từ đời sống hàng ngày. Đang được chú ý thế, vì sao bỗng nhiên anh đổi sang đề tài Ấn Độ?

- Có lẽ là do nhân duyên. Tôi được đào tạo cơ bản về ngoại giao, làm ngoại giao, rồi đi bộ đội nghĩa vụ. Rời quân ngũ trở về với ngành ngoại giao, tôi đã chọn Ấn Độ chứ không phải là những khu vực khác. Lúc ấy chưa biết gì mấy về Ấn Độ, nhưng mà dứt khoát chọn. Bây giờ sau khi đã đi, đã sống qua nhiều xứ sở mới biết mình đã lựa chọn được điều phù hợp với bản thân. Tôi muốn đem về được cho xứ sở mình chút ít từ nền văn minh Ấn Độ vốn gần gũi nhưng đứt đoạn đã lâu.

- Anh có nghĩ rằng do sự đứt đoạn ấy mà người đọc hôm nay sẽ khó tiếp nhận văn hóa Ấn Độ hơn, chẳng hạn khó hơn việc tiếp nhận văn hóa Trung Hoa?

- Nói chuyện văn hóa Trung Hoa, tôi phục lăn những người có thể kể vanh vách những điển tích Trung Quốc. Tôi thì có đọc hết Tam Quốc, Đông Chu Liệt Quốc, Sử ký... nhưng ít có gì vào được mình, nếu như không nói nó bị đẩy hết ra, nhầm lẫn lung tung các nhân vật, sự kiện... Ấy thế, nhưng Ấn Độ thì rất vào, rất ngấm. Những gì mà người Việt ta cho là rắc rối, bí ẩn đều được nhẹ nhàng thâm nhập và thẩm thấu. Có lẽ là do cái tạng? Hay là tiền định?

Trở lại với việc người Việt khó tiếp nhận văn hóa Ấn Độ thì tôi đồng ý với anh. Cho dù về địa lý, ta ở trên bán đảo Trung - Ấn, vừa Trung vừa Ấn, thì ảnh hưởng Ấn Độ hầu như còn rất mong manh. Kết quả là người xứ ta dường như dễ tiếp nhận văn hóa và tư tưởng Trung Hoa hơn là Ấn Độ. Bây giờ dân ta xem phim Trung Quốc, đọc sách Trung Quốc vẫn thấy gần gũi hơn, dễ vào hơn.

- Phật giáo được các nhà sư Ấn Độ đi theo các thuyền buôn truyền trực tiếp vào nước ta, có thể coi là sớm nhất ở vùng Đông Á, trước cả hai trung tâm Phật giáo Trung Hoa. Nhưng rồi sau đó là nghìn năm Bắc thuộc. Phật giáo nguyên gốc được truyền vào Việt Nam hầu như khó có thành tựu so với nguồn Phật giáo truyền gián tiếp qua Trung Hoa.

- Lần đầu tiên tôi đến Trung Quốc, có cảm giác khá là gần gũi. Còn đến với Ấn Độ thì sao? Hăm hở lao vào mà tìm hiểu, mà học hỏi. Đúng là như lao xuống biển mà bơi. Càng bơi càng không thấy bờ. Mấy năm đầu lao vào hòa nhập, rồi một ngày bỗng hoảng lên. Ấn Độ cho ta cảm tưởng, càng tìm hiểu lại càng không hiểu gì cả. Người làm báo chỉ cần đến một đất nước dăm bảy ngày, trở về kết hợp tài liệu có thể viết một bài dày dặn. Còn tôi, ở Ấn Độ đến năm thứ tư mới dám viết truyện ngắn đầu tiên. Đó là truyện Người đứng một chân, rồi Người Ấn, khi tôi muốn lý giải tính cách Ấn Độ.

- Dạo ấy anh đã viết về Đức Phật, trong một tác phẩm ngắn, Chuyện cuộc đời Đức Phật, giống như đọc kinh Phật rồi kể lại chuyện đời Phật theo lối kể của một nhà văn. Bây giờ đọc lại truyện kể này, thấy dường như đó là đề cương cho mảng chuyện về cuộc đời Đức Phật trong cuốn tiểu thuyết mới của anh vậy.

- Đất nước Ấn Độ bao la đến mức người ta gọi đó là một tiểu lục địa. Sáu năm liền, tôi ba lô trên vai, ngang dọc khắp các miền địa lý, các miền văn hóa. Thích thì đi. Lúc ấy chưa nghĩ là mình sẽ chọn cái gì mà viết. Nhưng rồi ngấm dần. Và nghĩ rằng mình may mắn, mình có được cơ duyên. Trước tôi chưa có, sau tôi thì khó có nhà văn chuyên nghiệp nào ở ta có được cơ hội đắm mình trong cái đại dương văn hóa Ấn Độ đến mức ấy. Vậy là tôi tự đặt cái gánh ấy lên vai mình, phải viết, viết về Ấn Độ, viết về Đức Phật.

Tôi vừa nói đến cái duyên. Trong những chuyến tìm kiếm, khám phá nhiều địa danh của Phật giáo, tôi đã tìm đến Việt Nam Phật Quốc Tự ở Boddhgaya, nơi có cây bồ đề giác ngộ. Khi ấy chùa chưa xây xong, mọi thứ còn ngổn ngang, gặp thầy Huyền Diệu còn tưởng là người Nhật, mấy câu trao đổi đầu tiên phải nói bằng tiếng Anh. Đến bây giờ thầy Huyền Diệu vẫn nhắc chuyện, nếu không có tôi “phát hiện” và viết bài trên báo Giác ngộ, báo Văn Nghệ, khiến Phật tử Việt Nam trong và ngoài nước tìm đến chùa sau đó, thì Việt Nam Phật Quốc Tự vẫn còn lặng lẽ cho đến bây giờ, đúng như tâm niệm của thầy.

Tôi xin kể một chuyện khác: có Phật tử Việt Kiều ở Mỹ, một đời ao ước được đến viếng thăm cây bồ đề của Phật. Ông theo đoàn đi chiêm bái, nhưng vừa xuống sân bay Calcutta, ông đã phải vào bệnh viện cấp cứu. Đoàn đi thăm đất Phật mười ngày, đến khi quay lại Calcutta cũng vừa lúc ông nọ khỏi bệnh như không, lại thoăn thoắt cùng mọi người lên máy bay trở về Mỹ. Tức là có đi mà không có đến.

Có người đi cùng tôi trong một chuyến viếng thăm thánh địa này. Vào chính điện, như mọi người, anh giơ máy ảnh chụp tượng Đức Phật ở tư thế Người nhìn về hướng đông. Xong xuôi, khi anh về, tráng phim in ảnh, những tấm ảnh đều đẹp, riêng bức ảnh chụp tượng Phật thì hỏng, trắng lóa... Chuyện chỉ có thế, coi là ngẫu nhiên cũng được, mà coi là vô duyên cũng được.

- Như vậy thì có thể coi là anh gặp nhân duyên. Anh đã viếng thăm hầu hết các thánh địa Phật giáo trên đất Ấn Độ mà không một lần bị lỡ dịp vì lý do này khác, đã chụp nhiều ảnh lưu giữ mà không cái nào bị trắng lóa. Rồi tác phẩm của anh viết về Ấn Độ được độc giả đón nhận, được dịch in ở Mỹ, ở Pháp (cuốn Behind the Red Mist và Aventures en Inde). Và bây giờ tôi có nghe nói Đức Phật, nàng Savitri và tôi cũng mới được một nhà xuất bản Mỹ đặt vấn đề dịch ra tiếng Anh.

- Đúng là có chuyện ấy. Nhưng khi bàn đến việc chọn người dịch thì hơi khó khăn. Chọn được dịch giả người Mỹ biết tiếng Việt thì ông này không có kiến thức về văn hóa Ấn Độ, bó tay luôn. Như ta vừa nói với nhau, đến cả người Việt còn khó tiếp xúc văn hóa Ấn Độ nữa là. Cuối cùng, tôi đành phải đứng ra nhận, tự mà dịch lấy cùng với một ông bạn nhà văn người Mỹ. Công việc này sẽ lấy mất của tôi một năm trời. Đành vậy, tôi cũng muốn độc giả Âu Mỹ đọc cuốn sách này.

Hồ Anh Thái: 'Nhà văn đích thực phải tử tế'

Nói về lối sống của các nhà văn, Hồ Anh Thái, tác giả của “Mười lẻ một đêm”, “Trại cá sấu”, “Bến Ôsin”, “Cõi người rung chuông tận thế”, từng nói: "Nhà văn đích thực phải là người tử tế". Dưới đây là cuộc trò chuyện với nhà văn.

- “Mười lẻ một đêm” rồi trước đó là “Trại cá sấu”, "Bến Ôsin", "Cõi người rung chuông tận thế"..., người ta thấy anh lạnh quá, tỉnh quá. Phải chăng cõi người ta trở thành một bãi sa mạc của dục vọng và lòng ích kỷ đến mức anh phải rung chuông tận thế?

- Các nhân vật của tôi không có người hoàn toàn tốt hoặc hoàn toàn xấu. Ngay cả khi giễu nhại, tôi cũng thấy trong đối tượng có cả hình bóng của chính mình và người thân của mình.

Không thể có chuyện vô can theo kiểu chắc là nó trừ mình ra. Một số độc giả phản ứng có lẽ vì họ chỉ thấy tôi phê phán người đời mà không đọc ra được cái chất tự giễu nhại của chính tôi. Dù sao đi nữa, nếu để cho độc giả hiểu nhầm, lỗi đầu tiên vẫn là tác giả.

- Truyện của anh hiện rõ bộ mặt Hà Nội và Sài Gòn với sự giàu xổi của giới trí thức, sự tẻ nhạt của lớp thị dân, thói trưởng giả của giới thượng lưu... Phải chăng vì anh cũng là một công chức nên mới thấm thía hết cái nhàn nhạt của những ao đời bằng phẳng ấy?

- Dịp đầu năm, có tờ báo mời tôi viết truyện ngắn nhằm vào đối tượng độc giả là nông dân. Tôi trình bày, tôi không biết gì về nông thôn cả. Nếu không có hai lần đi sơ tán thời chống Mỹ, tôi cũng không có một kỷ niệm nào về cánh đồng, ao đầm, mùa màng. Có lẽ chính hoàn cảnh chọn đề tài cho tôi.

- Anh từng rào trước đón sau: "Đọc sách cũng là dịp thử thách lòng kiên nhẫn. Sách dở thì thử thách lòng khoan dung”. Vậy anh có tin vào những trang viết của chính mình?

- Nếu không tin vào trang viết của mọi người và của chính mình, chắc chắn tôi không tự giam mình bên cái bàn viết làm gì. Trong khi tôi là người thích trên từng cây số. Bao nhiêu chuyến du ngoạn đang mời gọi kia mà tôi đâu có đủ thời gian.

- Anh nghĩ sao khi người ta cho rằng từ sau “Cõi người rung chuông tận thế” (2003), Hồ Anh Thái chả viết được cái gì mới hơn nên phải quay sang đỡ đầu các tài năng trẻ?

- Thấy văn chương có cái gì hay là tôi muốn giới thiệu cho mọi người. Có khi sự nồng nhiệt của mình làm cho người khác khó chịu. Bất kể thế nào, mỗi ngày tôi vẫn viết ít nhất hai tiếng đồng hồ. Kho dự trữ của tôi còn bản thảo hai cuốn tiểu thuyết viết trước Mười lẻ một đêm nhưng chưa gửi in.

- Anh từng từ chối tặng thưởng của Hội nhà văn Việt Nam năm 2003 cho tập truyện “Tự sự 265 ngày”, thế mà khi trúng ghế ban chấp hành hội, anh lại không từ chối. Anh vẫn nói một nhà văn đích thực là người ít khi ló mặt ra trước đám đông kia mà?

- Ngay cả bây giờ, chị có thấy tôi thường xuyên có mặt ở những hội trường và những diễn đàn hay không. Rất nhiều công việc có thể làm cho hội viên mà ta không nhất thiết phải thực hiện ở chỗ đông người.

- Vào ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam, lại là Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội, anh nghĩ mình sẽ đóng góp thêm được gì cho văn học so với khi anh là một người viết thuần tuý?

- Làm nhà văn thuần tuý là sướng nhất. Ta có thể tuỳ thích ngồi viết suốt ngày chứ không phải chỉ có trích vài ba tiếng đồng hồ như tôi bây giờ. Nhưng một khi được hội viên tin tưởng bắt làm quản lý, tôi cũng cần phải hy sinh, phải biết làm một cái gì của một ông từ giữ đền.

- Một nhà văn được phép coi đời mình là những bản nháp dở và từ chối sống tử tế hơn những người khác hay không?

- Nhà văn đích thực phải là người tử tế nhưng không thể nói là hơn hay kém người khác. Nghề văn không thể nói nó cao quý hơn nghề khác. Còn những cái mác, danh hiệu, hãy coi chừng.

Một chiêm nghiệm 'cõi người' của Hồ Anh Thái

Những trang viết của Hồ Anh Thái đã đến với bạn đọc từ những năm tám mươi của thế kỷ trước. Ngày đó, cách viết của Hồ Anh Thái thật trữ tình, sâu lắng, không gây “shock”, không ồn ào.

Theo thời gian, Hồ Anh Thái lại thật sự gây xôn xao dư luận bạn đọc với Tự sự 265 ngày (tập truyện ngắn), Bốn lối vào nhà cười (tập truyện ngắn), Cõi người rung chuông tận thế (tiểu thuyết), Mười lẻ một đêm (tiểu thuyết) và mới đây nhất là cuốn tiểu thuyết về Ấn Độ, Đức Phật, nàng Savitri và tôi. Qua những tác phẩm này thấy Hồ Anh Thái sắc sảo hơn, châm biếm, giễu nhại cũng sâu cay hơn. Anh đã có những bứt phá trên hành trình nghệ thuật mặc dù có nhiều người vẫn thích một Hồ Anh Thái của thời kỳ trước đây, thời kỳ “tiền Ấn Độ” như có người từng gọi. Hồ Anh Thái đã có những cách tân mạnh mẽ về mặt nghệ thuật và đã tạo ra những hiệu quả nghệ thuật rất đáng ghi nhận trong tác phẩm của mình. Đồng thời trong giới nhà văn Việt Nam hiện nay, anh cũng được xem là một nhà văn “cấp tiến” về mặt tư tưởng.

Có thể nói tiểu thuyết là phần quan trọng nhất trong sáng tác của Hồ Anh Thái. Với một sức bút mạnh mẽ, mỗi năm Hồ Anh Thái đều đặn cho ra đời một cuốn tiểu thuyết và hiện nay anh đã có lưng vốn hơn 30 cuốn sách - một con số đáng nể của bất cứ một nhà văn nào. Anh đã tạo nên trong tiểu thuyết của mình cả một thế giới nghệ thuật phong phú. Bằng một cái nhìn xâu chuỗi, dễ thấy trong thế giới nghệ thuật ấy hiện diện một “cõi người” sinh động và đầy biến ảo. “Cõi người” không chỉ được gọi tên một cách trực tiếp như trong Cõi người rung chuông tận thế mà nó còn được khắc họa, được tạo dựng trong bất cứ một cuốn tiểu thuyết nào của anh. Nó hàm chứa một quan niệm, một cách nhìn, một chiêm nghiệm về cuộc đời, về nhân tình thế thái của nhà văn. Cũng như “Tấn trò đời” của Balzac, “Cõi người” trong tiểu thuyết Hồ Anh Thái cũng là một “tấn trò đời”, một nhân loại riêng với đầy đủ tất cả những Hỉ, Nộ, Ái, Ố, Sinh, Lão, Bệnh, Tử...

“Cõi người” là một khái niệm mang màu sắc tôn giáo đậm nét. Tôn giáo quan niệm “cõi người” là cảnh giới mà chúng ta đang sống và đang thụ hưởng cả hạnh phúc lẫn khổ đau. “Thuyết Luân hồi của Phật giáo cho rằng phạm vi luân hồi bao gồm sáu cõi: Trời, cõi người, cõi Tula (Thần đạo), cõi súc sinh, cõi quỷ, cõi địa ngục. Phật giáo tin rằng, phạm vi luân hồi sinh tử tuy có sáu cõi, nhưng cõi người là chủ đạo, vì chỉ ở cõi người, chúng sinh vừa có thể gieo các nhân thiện hay ác nghiệp, vừa chịu quả báo. Còn các cõi sống khác, chúng sinh chỉ có một chiều hưởng phúc báo, không có cơ hội tạo nghiệp mới. Chỉ có ở “cõi người”, chúng sinh vừa thụ quả báo vui, vừa chịu quả báo khổ, lại có thể phân biệt được thiện ác (Tạp chí Nghiên cứu Phật học, số 4/2000).

Cảm hứng về “cõi người” của Hồ Anh Thái phải chăng cũng là bắt nguồn từ tôn giáo. Là một nhà nghiên cứu về văn hóa Ấn Độ, triết lý của Phật giáo về “cõi người” thấm đẫm trong văn chương của anh như một thứ ám ảnh. Mặt khác, sự thể hiện “cõi người” trong tiểu thuyết Hồ Anh Thái cũng có cội nguồn sâu xa từ những quan niệm về hiện thực của nhà văn. Trong bài trả lời phỏng vấn của báo Thể thao và Văn hóa (tháng 3/2004), Hồ Anh Thái khẳng định rằng: “Tôi không đặt văn chương vào tháp ngà mà để nó chung sống với những vấn đề nhạy cảm của xã hội”. Thiết nghĩ đây cũng là quan niệm của bất cứ nhà văn nào được xem là “cấp tiến” về mặt tư tưởng. Nó mở đường cho những khám phá về hiện thực mang màu sắc nhân văn của tác giả.

Phải chăng những chiêm nghiệm về “cõi người” luôn mang tính nhân loại phổ quát, không chỉ dừng lại ở khía cạnh giai cấp hay dân tộc, là những chiêm nghiệm hướng vào chiều sâu nhân bản trong mỗi con người, trong từng số phận con người. Bởi vậy “cõi người” trong tiểu thuyết Hồ Anh Thái là cả một nhân loại đầy phức tạp. Những khám phá tinh vi về con người, về từng số phận, từng cảnh huống, từng tính cách đã góp phần tạo nên một thế giới người với đủ màu sắc phong phú. Anh đã tái hiện thành công một xã hội người với nhiều loại người, nhiều lớp người, nhiều quan hệ chằng chịt. Xã hội Việt Nam đang trong thời kỳ chuyển biến từ bao cấp sang kinh tế thị trường bên cạnh những cái đổi mới, cái hiện đại, cái tân thời thì cũng bộc lộ nhiều vấn đề bất cập, nhiều cái đáng khóc, đáng cười, nhiều thói hư tật xấu của con người cũng có dịp nảy sinh. Trong xã hội ấy có những con người đầy bản lĩnh và đầy khát vọng như Hòa (Người đàn bà trên đảo), trong sáng như cậu bé Tân (Trong sương hồng hiện ra), nhưng cũng có những con người ngập chìm trong dục vọng như Tường (Người đàn bà trên đảo), có những thanh niên tha hóa như Cốc, Bóp, Phũ (Cõi người rung chuông tận thế) và cũng có những số phận bất hạnh bị xã hội lãng quên như những người đàn bà trong Đội Năm (Người đàn bà trên đảo). Ở những tác phẩm sau này, Hồ Anh Thái thường thể hiện một giọng điệu châm biếm giễu nhại sắc sảo. Âu đó cũng là giọng chung của nhiều tiểu thuyết theo giòng hậu hiện đại. Đến Mười lẻ một đêm của Hồ Anh Thái, một lần nữa cái tấn trò đời lại được xuất hiện, nhưng qua cái nhìn đầy châm biếm hài hước.

Quả thật, Mười lẻ một đêm gần với một thứ tiểu thuyết hoạt kê, gợi nhớ đến không khí của Số đỏ (Vũ Trọng Phụng) bởi những nhân vật có phần nghịch dị trong đó, bởi giọng văn châm biếm, bởi cái nhìn sắc sảo như muốn phanh phui tất cả những cái xấu ở đời. Chuyện mười lẻ một ngày đêm đâu chỉ là chuyện của một đôi tình nhân trớ trêu bị nhốt trong căn phòng của một người bạn mà thực chất là chuyện của cả một thời thế, một cõi người ở ngoài kia nhốn nháo và đầy nghịch lý được quy chiếu trong một cái nhìn trào lộng và phóng đại. Mà dường như tác giả không buông tha bất cứ một điều gì. Chuyện học thuật phong cấp phong hàm, chuyện trai gái nhà nghỉ nhà trọ, chuyện hát hò vẽ tranh nặn tượng, chữ nghĩa văn chương, chuyện các doanh nhân thời mở cửa, chuyện các mađam quyền cao chức trọng dắt nhau tìm đất trang trại lập hội khai hoang, thậm chí cả chuyện đái đường và du lịch rác... Vì lẽ đó trong Mười lẻ một đêm, người ta thấy hiện rõ bộ mặt Hà Nội, Sài Gòn, với “sự giàu xổi của giới trí thức, sự kệch cỡm của những phòng khách, sự tẻ nhạt của lớp thị dân, thói trưởng giả của giới thượng lưu...”. Với nhà phê bình Hoài Nam thì trong tiểu thuyết này “hoàn toàn không có sự nổi loạn của nhân vật. Nhân vật ở đây chỉ là những con rối trong bàn tay điều khiển của nhà văn. Chúng xuất hiện và hành động chỉ là để thể hiện cho cái cảm quan của anh về một trần thế ngả nghiêng đầy rẫy sự tức cười. Mà quả thật, ở một xã hội mà sự hôn phối giữa căn tính bao cấp kéo dài với thói xốc nổi học đòi thời mở cửa vẫn chưa qua hết thì đâu có thiếu chuyện nực cười”. (Hồ Anh Thái - Người lúc nào cũng đang viết, báo Văn nghệ Tết Mậu Tý 2008).

Nhìn ở góc độ nhân tính, trong “cõi người” ấy, con người bản năng được Hồ Anh Thái thể hiện thành công nhất. Con người bản năng đã từng xuất hiện khá đậm nét trong tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng, thấp thoáng trong một số truyện ngắn của Nam Cao để rồi gần như vắng bóng hoàn toàn trong văn học cách mạng. Sự xuất hiện của con người bản năng trong tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng gắn liền với quan niệm của tác giả về “cái dâm của loài người” và ngày đó nó đã từng phải gánh chịu khá nhiều búa rìu của dư luận. Nhưng bước vào thời kỳ đổi mới, con người bản năng xuất khiện khá đường hoàng trong văn học, nếu không nói là trở thành những hình tượng nổi bật của văn học thời kỳ đổi mới. Nhà văn không còn chỉ ngợi ca những vẻ đẹp thánh thiện của con người mà còn phải đi vào khám phá những vỉa tầng sâu thẳm trong mỗi con người, khám phá những phần khuất tối, những ham muốn, những dục vọng, những khát khao bị kiềm chế bởi những chế ước của xã hội.

Con người bản năng trong tiểu thuyết của Hồ Anh Thái được anh thể hiện tinh tế nhưng cũng đầy táo bạo. Đó là Tường (tiểu thuyết Người đàn bà trên đảo) - một sinh viên Đại học Mỹ thuật bị đuổi học vì dính líu vào một vụ bê bối. Anh được nhận vào làm việc trong một trại ươm giống đồi mồi trên đảo Cát Bạc. Chính khung cảnh cô quạnh nơi đây đã làm sống lại những dục vọng bản năng trong con người Tường. Đó là những người đàn bà trong Đội Năm, họ hầu hết đều những cựu chiến binh được đưa vào làm việc trong một lâm trường quốc doanh đóng trên đảo. Họ khao khát được hạnh phúc, khao khát được làm vợ, làm mẹ nhưng phần nhiều trong số họ đã quá tuổi lấy chồng. Họ được khuyến khích yêu đương với những người lính một đơn vị đóng quân trong vùng nhưng bộ đội thuộc thế hệ trẻ hơn và phải gọi họ là cô, là chị. Họ đã tìm thấy Tường như một cứu vớt, như nắng hạn gặp mưa. Ở những người đàn bà của Đội Năm, Hồ Anh Thái đã có một cái nhìn sâu vào từng số phận, cảm thông với những khát khao hạnh phúc chính đáng của họ. Nhưng ở nhân vật Tường, ham muốn bản năng đã đẩy anh ta đến bên bờ vực của sự suy đồi. Vì vậy, bên cạnh Tường và những người đàn bà trong Đội Năm, Hồ Anh Thái xây dựng nhân vật Hòa như một điểm nhấn. Đó là một điển hình cho con người xã hội chủ nghĩa trong thị trường tự do: dũng cảm, thông minh, có tham vọng cá nhân song có trách nhiệm xã hội và luôn luôn biết kiềm chế. Nhưng nếu chỉ có vậy thì Hòa cũng chỉ là hình mẫu lý tưởng của văn học cách mạng. Cái chân thực của nhân vật này chính là cuộc đấu tranh quyết liệt với phần bản năng trong con người mình, không thể xóa bỏ nó nhưng cũng không để cho nó chế ngự bản thân.

Ở một tiểu thuyết khác viết về đề tài Ấn Độ, Đức Phật, nàng Savitri và tôi, Hồ Anh Thái đã rất thành công khi xây dựng hình tượng con người bản năng, tiêu biểu là hình tượng nàng Savitri. Nàng ngang tàng phóng túng và đối kháng với các giáo điều. Con người nàng cũng đầy sức sống và đầy bản năng, đầy đam mê nhục cảm, đầy khao khát dục lạc. Sự xuất hiện của một nhân vật như Savitri trong một cuốn sách viết về Đức Phật quả là một sự nổi loạn. Nhưng có lẽ ở một đất nước như Ấn Độ - xứ sở của Kama Sutra (Dục lạc kinh) thì sự xuất hiện của những nhân vật như Savitri có lẽ không phải là điều khó lý giải, nếu không nói đây là hình tượng đẹp nhất, sinh động nhất trong tác phẩm. Ở con người Savitri, bản năng không phải là tất cả, đam mê dục lạc không phải là tất cả. Hay nói cách khác, song hành với cái phần bản năng nhục cảm trong nàng là một tình yêu thánh thiện và vô vọng với Đức Phật. Người đàn bà suốt đời theo đuổi một tình yêu mãnh liệt với Đức Phật - một tình yêu hoàn toàn không nhục cảm - khiến cho ta chỉ có thể nghĩ về nàng trong những cảm xúc thánh thiện nhất.

Bên cạnh hình tượng con người bản năng, Hồ Anh Thái cũng thành công trong việc xây dựng hình tượng con người tha hóa trong xã hội hiện đại. Trong tiểu thuyết của anh, sự tha hóa cũng đồng nghĩa với cái ác. Với Cõi người rung chuông tận thế ba nhân vật Cóc, Bốp, Phũ là những điển hình cho lối sống thác loạn của một bộ phận thanh niên trong xã hội hiện đại. Người đọc bị “gây hấn” với nhân vật Bóp - một anh chàng chỉ thích tìm khoái cảm trong việc bóp chết một con vật nào đó. Thực chất đó đều là sự hiện thân của cái ác, cái ác mang màu sắc của thế giới hiện đại. Hay nói cách khác, “với tác phẩm này, lại một vấn đề của Con người - Nhân loại được đề cập: Thiện - Ác. Tác giả chọn cách đứng trên cỗ xe của cái ác; gần gũi, tòng phạm, hóa thân vào cái ác... để chỉ ra căn nguyên sâu xa hình thành cái ác...” (lời giới thiệu tiểu thuyết Cõi người rung chuông tận thế, NXB Đà Nẵng, 2004). Nhà văn rung chuông báo động về một ngày tận thế, đó là ngày cái ác sẽ chế ngự cõi người. Nhưng từ trong sâu thẳm, tác phẩm vẫn neo giữ một niềm tin cho người đọc, tin ở sự hướng thiện của con người.

Bởi vậy, con người hướng thiện là một điểm sáng của tiểu thuyết Hồ Anh Thái. Nhân vật “Tôi” trong Cõi người rung chuông tận thế ban đầu cũng đồng lõa với cái ác, quyết tâm tìm cô gái trẻ Mai Trừng để trả thù cho ba anh chàng Cốc, Bóp, Phũ. Không ngờ, quá trình tìm kiếm ấy lại là một quá trình hướng thiện. Anh ta nhận thức được cái ác, thấu hiểu giá trị của cuộc sống và nỗi đau của con người, sẻ chia với Mai Trừng cái sứ mệnh thiêng liêng đi trừng trị cái ác trong cõi đời này. Và có lẽ chỉ có tình yêu thương con người và sự thức tỉnh của con người mới có thể hóa giải, diệt trừ tận gốc cái ác, xây dựng cái thiện. Ngay chính bản thân nhà văn cũng tâm niệm về tác phẩm của mình: “Kẻ làm ác ở đây bị tiêu diệt bằng chính điều ác mà chúng định gây ra cho người lương thiện, một thứ hình phạt tự thân. Nhưng cõi người cũng bao dung lắm. Bạn hãy để ý nhân vật chính, dọc theo cuốn sách là hành trình hướng thiện của anh ta cho đến khi trút bỏ được cái ác. Triết học Phật giáo không tin vào định mệnh: kẻ làm ác vẫn còn cơ hội được giác ngộ, được đón nhận trở lại cõi người, chứ không phải bao giờ cũng bị trừng phạt”. (Người lao động cuối tuần, 12/10/2002). Có thể nói, đây cũng là tư tưởng nhân văn xuyên suốt trong nhiều tác phẩm của Hồ Anh Thái, và cũng là cái cốt lõi trong quan niệm của anh về cõi người.