Tập Truyện Ngắn
Hà Phạm Phú

Kiếm khách
Ba người
Đạo Yêu
Gạo
Chuyện trẻ con
Vợ chồng chú Năm bán dê
Truyền thuyết làng Hạ Đan
Một chuyện hoang đường
Vua rắn
Mắt Mường
Ba Nhạn
Chiếc chìa khóa

Một cách nhìn nhận truyện ngắn:
Truyện ngắn là chiếc cửa sổ hoặc tròn hoặc vuông hoặc bát giác… mở cho bạn nhìn vào thế giới để bạn cảm nhận thế giới./.

Nguồn: http://haphamphu.vnweblogs.com/

Kiếm Khách

Cách đây mấy năm, nhờ cái tai thính và cái miệng dẻo như kẹo, Kha dẫn mấy người ở Kinh đô về tìm mua đất xây biệt thự, được họ quý mến lộ cho thông tin quan trọng, vùng đất quê Kha sẽ là vùng đất vàng. Cái đất nhà Kha giữ lại rồi sẽ có giá.

Đó là lời tiên tri. Và lời tiên tri đã thành hiện thực. Gặp khách, Kha bán được mấy mẫu đất ông bà để lại với giá hời, ôm về một tải tiền, cất vào chiếc hòm khóa chuông ngày trước cha mẹ Kha dùng để đựng thóc, mà vẫn ngỡ đang mơ. Sướng quá, ngủ dậy từ anh cày ruộng kiêm cò đất, chớp cái mắt, Kha đã lên tiên.

Không còn ruộng đất, không có việc làm, lại sẵn tiền, nên ngày nào Kha cũng la cà vào tửu quán Hằng Nga luôn đầy nhóc khách giang hồ. Tửu quán được xây cách cái thời điểm câu chuyện này xẩy ra khá lâu, to lừng lững như một tòa lâu đài của vị hoàng tử hay công chúa nào đó thời xửa thời xưa.

Kha phong thanh, nghĩa là nghe dân gian nói, chủ quán là công tử con quan đầu triều. Mỗi lần đánh trâu đi qua cái tửu quán này, Kha lại nhổ nước bọt, chửi tục. Mẹ nó, Kha nghĩ, bố mày mà có tiền thì bố sẽ cho chúng mày biết tay.

Cảm giác của Kha ngày đầu bước chân vào tửu quán là sợ. Sảnh rộng thênh thang với những cái cột to hơn cột đình làng vừa mới bị phá. Mấy tay gác cổng mặc áo quần kẻ nẹp, đội mũ gắn sao, ngù vai đeo tua nom như phường chèo, muốn cười mà không dám cười. Hai ba cô áo đỏ thấy Kha nhoẻn cười như nghé, ríu rít chào đón. Một cô cầm tay Kha lôi đi, ỏn ẻn: Xin mời quí khách. Thế là Kha hết run.

Nghề đời, học chữ mới khó, học ăn chơi thì quá dễ dàng. Chỉ vài buổi đầu, Kha đã có không ít bạn nhậu. Kha học được cách hào phóng, luôn miệng nói, bữa nay để anh bao. Một đại ca có mái tóc dài, đôi mắt mơ màng, được đám đệ tử kêu là Triết gia của Cái bang nói, cái gì làm dễ dàng thì nghĩa là có năng khiếu về cái đó. Hóa ra Kha có năng khiếu về ăn chơi.

Kiến thức về giang hồ của Kha như tờ giấy trắng mỗi ngày viết một dòng, ngày càng dầy thêm. Chẳng hạn “Cái bang” là hội đoàn của đám ăn xin, “Cẩu bang” là hội đoàn của bọn ăn cắp chó, “Địa bang” là hội đoàn của bọn đầu cơ đất đai… Đấy là những bang nổi mà ai cũng biết. Còn có những bang chìm, những bang ở trong bang. Chẳng hạn như “Đạo Rồng bang”.

Đạo Rồng bang có tổ chức chặt chẽ, cài người hoặc có người ở khắp nơi, ở trong triều đình, ở trong các phủ huyện, ở khắp hương thôn, trà trộn vào các bang khác. Mục tiêu hoạt động của Đạo Rồng bang là đưa người của bang mình vào nắm giữ các vị trí trong hệ thống từ thấp đến cao, tiến tới điều hành toàn bộ hệ thống...

Kha nẩy ra ý định xin nhập bang Đạo Rồng. Kha khai có năng khiếu dò la tin tức, có kinh nghiệm đúc rút qua mấy năm làm cò đất, nhờ vậy được các trưởng lão của Đạo Rồng bang để mắt.

Sau nhiều lần thử thách, Kha chứng tỏ có lòng trung thành nên được quyết định kết nạp vào bang. Kha hết sức tự hào, từ đây được đứng trong hàng ngũ một bang hội thế lực trùm khắp thiên hạ, thậm chí đến một con muỗi nếu được kết nạp vào bang cũng có thể đốt chết người.

Từ ngày gia nhập Đạo Rồng bang, Kha không được diện kiến bang chủ lần nào, nhưng bất cứ việc gì Kha làm cũng là do bang chủ giao phó. Bang chủ hình như ở đâu trên cao, luôn luôn sáng suốt, thần thông quảng đại.

Bang chủ giao cho Kha nhiệm vụ thu thập tình báo. Hàng ngày Kha phải lân la làm quen, lê la nghe ngóng rồi bẩm báo lại với bang chủ (qua nhóm người thay mặt bang chủ) những luồng dư luận khác nhau, những ngôn luận chống đối, chỉ điểm những kẻ bất mãn nói xấu, phỉ báng bang chủ.

Hôm ấy, theo lệ thường Kha đến tửu quán Hằng Nga, kiếm một chỗ ngồi tốt chờ mấy đàn em. Từ ngày vùng quê Kha trở thành một vuông đất Kinh đô, tình hình bỗng trở nên phức tạp, tửu quán Hằng Nga không chỉ trở thành nơi tụ họp của khách giang hồ, mà cả của bọn buôn lậu, của đám hội kín. Lúc ấy tửu quán chưa đông. Kha đưa mắt nhìn quanh xem có gì lạ.

Thoạt tiên Kha thấy có một đôi trai gái, trai nom có vẻ như một tú tài, gái vẻ đoan trang, dịu dàng. Hai người ngồi uống trà sớm, thân mật như một cặp tình nhân. Kha lẩm bẩm, con bé kia ngon như trái đào, nếu vào tay phó bang chủ thì... Mới nghĩ thế đã ứa nước miếng. Gã tú tài chẳng khiến Kha bận tâm.

Bọn trí thức vốn hèn, nhát đòn nhưng lại tham ăn, bám gót kẻ mạnh để hưởng chút cơm thừa, canh cặn. Khổng Tử, vị tiên sư của bọn chúng suốt đời uốn ba tấc lưỡi thuyết khách cũng chỉ để kiếm một chức quan, kiếm chút ít bổng lộc, hiển nhiên là một ví dụ điển hình.

Gã nhìn về phía cửa sổ hướng ra hồ Bạch-liên-trì, thấy một vị kiếm khách dung mạo hơn người. Nom vị này cỡ ngoài bốn mươi, tóc búi tó, để lộ đôi tai to khác thường, sau lưng đeo một thanh kiếm cũng khác thường. Bao kiếm được ghép bằng những mảnh tre, bên ngoài bện dây mây mầu nâu bóng. Chuôi kiếm làm bằng sừng dê, trên khắc mấy chữ Yên Trúc Cảm Thái, nét khắc thoạt nhìn thì rắn rỏi, nhìn lâu thấy mềm mại, như thể rồng uốn, nhìn lâu nữa thì biến động như một áng mây.

Ngày nhỏ Kha hay đọc truyện kiếm hiệp, vì thế luôn nể các kiếm khách võ nghệ cao cường, thường hành hiệp một mình. Nhưng Kha không sợ, một mình thì làm sao làm nên nghiệp lớn. Trong buổi động loạn, kiếm khách xuất hiện có tác dụng răn đe, nhưng cũng chỉ nhất thời. Kha nghĩ bụng, phải chú tâm theo dõi vị này, có thể đây là đầu mối lần ra bè lũ chống phá bang Đạo Rồng.

Mấy chữ Yên Trúc Cảm Thái khắc trên chuôi kiếm gợi cho Kha nhớ đến câu chuyện lâu nay vẫn đồn đại trong dân chúng. Chuyện rằng khi Tiên đế lập nghiệp, được anh tài bốn phương tụ hội giúp rập, văn võ bá quan tài năng nhiều như sao trên trời, đánh đâu thắng đấy, nếu không thắng trận đầu thì thắng trận sau, đánh thắng trận cuối, giành được cả sơn hà. Tiên đế lên ngôi, luận công ban thưởng.

Do xuất thân ít học, sau này chủ yếu học mót, lại thích nghe lời khen nịnh, thành thử Tiên đế luận công ban thưởng không công bằng. Kẻ xu nịnh bất tài thì ngồi ghế cao, kẻ tài năng, công lớn thì buộc ngồi ghế thấp. Viên đại tướng lập công đầu của Tiên đế tên Hi, võ nghệ cao cường, trí lự hơn người, trên tường thiên văn, dưới thông địa lí thì đưa đi trấn thủ biên giới, bảo đấy là Tiên đế tin cậy.

Khi tiên đế băng hà, thấy trào đình suy vi, kẻ gian lộng hành, người hiền tài bị buộc tội phản loạn, chém đầu bêu ngoài cửa ngọ môn, Tướng Hi bèn xin từ quan, lui về quê ở ẩn, luyện võ làm vui.

Gần đây, xã tắc trong cơn rối ren, có nguy cơ rơi vào tay kẻ khác, nghe nói tướng Hi đã viết một bản tấu đội đầu dâng lên Hoàng thượng, lời lẽ cương trực, thẳng thắn, vạch mặt bọn gian thần trên thì lừa vua, dưới thì hiếp dân, thi nhau ăn cướp của dân, sống phè phưỡn trên nhung lụa bằng tiền dân đóng thuế, để cứu lương dân xin vua cho chém đầu hết.

Vua giận lắm, nhưng nghĩ Hi là bậc khai quốc công thần, nên chỉ lột mũ áo, đuổi đi xa, cấm không được lai vãng hoàng thành. Từ đó người ta không biết tướng Hi phiêu bạt nơi góc biển chân trời nào.

Hoàng thượng ngày càng ham tửu sắc, bỏ bê việc triều chính cho bọn chuyên quyền, tình hình càng thêm tồi tệ, lòng dân không yên, vè chửi quan tham, vè chê vua hèn lưu truyền từ chợ quê ra chợ tỉnh.

Quan phủ, quan huyện cấm dân chúng tụ họp, mấy tay hát xẩm bị bắt bỏ ngục. Cướp bóc nổi lên khắp nơi. Người ta truyền nhau câu chuyện có một kiếm khách hành hiệp giang hồ, giúp dân trừ bạo.

Mỗi lần cảnh cáo một viên quan tham, hay diệt một tên cường bạo, kiếm khách đều để lại một câu gồm bốn chữ Yên Trúc Cảm Thái. Mấy vị tú tài tụ tập nhau bên sông, uống rượu, ngâm thơ, bảo bốn chữ ấy là bốn chữ đầu trong bài thơ Kết Miệt Tử của Lý Bạch:

Yên Nam tráng sĩ Ngô môn hào
Trúc trung trí duyên ngư ẩn đao
Cảm quân ân trọng hứa quân mệnh
Thái Sơn nhất trịch khinh hồng mao.

Dân gian còn đồn thổi, hiệp khách ấy nếu không phải tướng Hi thì còn ai vào đấy?

Lai vãng tửu quán Hằng Nga này có không ít cao thủ võ lâm, nhưng Kha chưa thấy ai phi phàm như vị kiếm khách đang ngồi ở chiếc bàn, nhìn xuống hồ Bạch-liên-trì kia. Vị kiếm khách ấy là ai? Nếu đúng tướng Hi xuất hiện ở tửu quán Hằng Nga thì hôm nay chắc sẽ có đánh nhau to? Máu sẽ chẩy thành sông. Kha thấy lo lắng, lo lắng một cách mơ hồ, bụng cầu trời người của Đạo Rồng bang đừng có đến đây.

Kha thấy hồi hộp. Gã nhìn tiếp thì thấy ở góc phòng một ông già khoác bộ cánh nông dân ngồi uống rượu bằng bát. Ông già râu tóc bạc phơ, mặc dù khoác bộ cánh nâu sồng nhưng vẻ khác người của bậc tiên phong đạo cốt vẫn toát ra trong dáng điệu và trên khuôn mặt. Tửu quán Hằng Nga là nơi chứa chấp khách giang hồ, vì thế sự xuất hiện của ông già không gây cho Kha nỗi nghi ngờ nào.

Khách mỗi lúc một đông. Những cô gái má phấn môi son, tô mắt xanh lẹt chạy đi chạy lại như thoi. Không khí náo nhiệt như chợ phiên, ù ù ào ào như tổ ong. Bất chợt cả tửu quán lặng đi. Kha vội quay nhìn ra cửa.

Có một đám thực khách mới đang tới. Đám này ăn mặc sang trọng như những quan chức triều đình, ngôn ngữ như những người buôn, vũ khí dắt quanh người như khách giang hồ. Một người trong đám thực khách vừa đến đá tung một chiếc ghế, hét to: Dọn bàn!

Đám hầu bàn dạ ran, xúm quanh những vị khách kì lạ. Một tên hầu bàn chậm chân, bất ngờ ăn một cú đá ngã lăn xuống tận nhà dưới. Những món nhắm Kha lần đầu được nghe như gan rồng, trứng sư tử, bao tử khủng long... được khuân lên. Rượu vào lời ra. Qua nghe ngóng phân tích, Kha đoan chắc đám thực khách nọ là những quan chức cao cấp của Đạo Rồng bang.

Nỗi lo lắng mơ hồ của Kha dần biến thành cụ thể.

Một người trong đám thực khách mới tới nói, rượu ngon phải có gái đẹp. Các huynh đệ, gọi con đĩ bàn bên qua đây uống rượu.

Kha nhìn người vừa nói, đoán vai vế trong bang hội ít nhất cũng vào hàng Trưởng lão. Y muốn chạy qua bẩm báo, trong tửu quán hôm nay có một nhân vật đáng nghi, nhưng vì chức phận thấp kém, lại cũng vì công vụ ràng buộc, nên đành ngồi im. Thật bất ngờ, vị Trưởng lão theo như phán đoán của Kha, đưa tay ngoắt vẫy gã. Tao biết mày là gián điệp của bang, vị Trưởng lão nói, nhưng ngón nghề còn non lắm. Mày đừng sợ. Hoàng thượng đã bị chúng ta khống chế rồi, Đạo Rồng bang của chúng ta là duy nhất, là độc nhất, là vĩ đại nhất. Kha bất giác hô to, Đạo Rồng bang vạn tuế, vạn vạn tuế.

Trưởng lão Đạo Rồng bang đưa tay gạt Kha sang một bên, cầm bình rượu bước về phía bàn có cặp tình nhân đang ngồi. Giọng nhừa nhựa, Trưởng lão đưa tay vuốt má người đẹp, bảo nàng hãy sang uống với ta, một đêm tựa mạn thuyền rồng, còn hơn cả tháng nằm trong thuyền chài.

Thiếu nữ nghiêng đầu tránh bàn tay đeo đầy kim cương, nói xin lỗi quan phụ mẫu, tôi đang có bạn. Trưởng lão Đạo Rồng bang, cười ha hả, bạn nàng là một gã tú tài? Ồ nếu nàng muốn ta sẽ tống tiễn gã...

Chàng tú tài nghĩ mình thư sinh, sức trói gà không chặt, dây với đám quan phụ mẫu thì rách việc lắm, khéo mất cả thanh danh, bèn nói với cô gái, quan phụ mẫu đã yêu quí nàng thì uống với quan li rượu có thể xem là điều vinh hạnh. Cô gái tức giận nói, sao chàng lại có thể hèn như vậy? Chúng ta nên về thôi.

Trưởng lão - quan phụ mẫu nổi giận hét, các huynh đệ, con bé này làm điếm, bắt nó về phủ để ta tra xét, tống tiễn thằng tú tài này xuống với Diêm vương.

Bất chợt có tiếng ngâm thơ từ phía cửa sổ nhìn xuồng hồ Bạch-liên-trì. Ngâm rằng:

Yên Nam tráng sĩ Ngô môn hào
Trúc trung trí duyên ngư ẩn đao...

Trưởng lão Đạo Rồng bang giật thót mình, tắc họng không nói được tiếp. Một tên trong bọn vội đứng lên vái một vái về phía cửa sổ, nói xin kiếm khách cho biết cao danh quí tính.

Kiếm khách làm như không nghe thấy, tiếp tục ngâm:

Cảm quan ân trọng hứa quân mệnh
Thái sơn nhất trịch khinh hồng mao.

Trưởng lão Đạo Rồng bang tiến về phía bàn có vị kiếm khách đang ngồi ngâm thơ, nói: Hóa ra tiền bối là Hi tướng công, thật thất lễ.

Nói rồi vẫy cả đám bỏ đi.

Kha lúng túng mất mấy giây, chạy theo Trưởng lão đâu có được, bèn trở lại chỗ ngồi. Hóa ra người của Đạo Rồng bang cũng biết sợ.

Kiếm khách rời bàn tiến về phía tú tài và cô gái.

Kiếm khách hỏi cô gái, vừa rồi nàng sợ lắm phải không? Cô gái rắn rỏi đáp, thiếp không sợ. Thiếp sẽ chết nếu sự thanh bạch của thiếp bị xúc phạm. Kiếm khách than, xấu hổ thay khi đường đường một trang nam nhi mà hèn đến như vậy. Chàng thư sinh biết vị kiếm khách diễu mình, cúi mặt tảng lờ như những lời đó là dành riêng cho ai đó.

Nhà ngươi lấy tư cách gì mà dạy dỗ người ta vậy? Ông già mặc đồ nâu sồng đặt bát rượu đang uống dở xuống bàn, chen vào câu chuyện của kiếm khách với đôi trai gái.

Kiếm khách giật mình, vội bước tới bên ông già, cúi chào: Thưa tiền bối, xin hỏi...

Ông già khẽ vung tay như một cử chỉ để nói với kiếm khách, miễn lễ cho nhà ngươi. Nhưng kiếm khách cứ cúi như vậy không ngẩng lên được, hóa ra đã bị trúng cách không điểm huyệt. Vị kiếm khách khiến cho đám Đạo Rồng bang mất vía hoá ra không biết võ công.

Ông già khẽ cử động ngón tay như múa. Kiếm khách được giải huyệt, cử động trở lại như thường. Ông già nhìn vị kiếm khách hết sức ngạc nhiên, hỏi sao nhà ngươi dám mạo danh người khác? Kiếm khách đáp, để răn đe kẻ ác. Lại hỏi, nhưng nhà ngươi không biết võ nghệ, không sợ mất mạng sao? Đáp, những kẻ ác, lòng dạ đen tối, luôn sợ ánh sáng.

Kiếm khách đối đáp đàng hoàng, không chút e ngại, bối rối.

Ông già bảo, nhà ngươi cho ta xem thanh kiếm. Kiếm khách trao cho ông già bao kiếm. Ông già rút kiếm, chỉ thấy có chuôi mà không có lưỡi. Kiếm khách nói, lưỡi kiếm ở trong tâm.

Ha! Ha! Ha! Ông già cất tiếng cười rõ to. Tiếng cười làm rung rinh tòa tửu lâu.

Gã gián điệp-cò đất ngớ người không hiểu gì hết.

Tháng 7/2008

Ba người

Sau những gì phải trải qua và chịu đựng, tôi cảm thấy dường như tất cả đều vô nghĩa, đều trống rỗng hoặc nhẹ xốp như một thứ bọt biển mầu xám. Tôi đi lang thang theo những ngõ ngách tối tăm lờ nhờ, mơ hồ tiếng rúc rích của lũ chuột đói. Ánh sáng từ những ngọn đèn đường heo hắt mù mờ sương khói. Tôi đã tưởng rằng nàng là một tiên nữ giáng trần có thể nhặt những giọt sương sớm mai mà xâu lại thành một chuỗi cườm, có thể se những sợi nắng mà dệt thành tấm áo chống lại mọi giá buốt. A ha, bé cái nhầm. Thời gian xuyên qua ngực tôi như một vệt cháy cần phải có một thứ gì như nước để có thể hoặc là làm dịu đi hoặc dập tắt nó. Tôi đi không rõ bao lâu và bao xa, chỉ biết đôi chân mắc chứng thống phong bắt đầu đau nhức, cử động thấy khó khăn.

Bất ngờ hiện ra giòng sông. Tự nhiên tôi không làm sao nhớ nổi tên con sông. Liệu không có tên thì con sông sẽ không phải là sông? Ngay phía bên phải tôi là một quán rượu. Quán cọ, ngọn đèn điện yếu ớt, vắng hoe. Những quán như thế chẳng là quán rượu thì là quán gì? Tôi bước vào, kéo ghế ngồi bên cửa sổ. Chủ quán là một gã trung niên. Mà thôi, để ý đến gã làm gì. Tôi hỏi rượu. Gã hỏi lại Bầu Sao, Hưng Nghĩa hay Hạ Đan? Tôi bảo cho một bình Hạ Đan, nhớ phải là rượu đựng trong bình làm bằng vỏ bầu. Gã chạy vào nhà trong, lát sau đem ra bình rượu mà tôi yêu cầu. Gã nói rằng tôi sành rượu, giọng chân thật không có vẻ gì đãi bôi. Tôi ngước nhìn qua cửa sổ, thấy có một bóng người lảo đảo từ xa đi tới. Một lão già. Tôi không để ý, đơn giản vì lúc ấy chẳng gì có thể khiến tôi phải để ý.

Tôi mở nút bình rượu Hạ Đan, rót đầy li. Mùi thơm dìu dịu của rượu làm tôi ngây ngất. Tợp một hớp cạn, tôi như nhìn thấy giòng rượu trôi qua cổ họng, làm sống lại trong tôi những cảm giác đã tê liệt. Tôi không thể nào tưởng tượng ra rằng lão già đến bên tôi và nói, cho lão xin một li rượu. Nhưng tôi không thấy phiền lòng. Lão đứng đối diện với tôi, dốc li rượu cái ực, rồi kéo ghế ngồi. Lão suýt soa, thứ rượu ngon thật. Tôi ậm ừ thầm mong lão cút đi cho rảnh mắt. Nhưng lão ngồi im, đưa tay lột chiếc mũ vải cáu bẩn chẳng ra hình thù gì, ném lên bàn. Tôi nhìn thấy một cái đầu hói, chỉ còn lơ thơ mấy sợi tóc trắng muốt. Lão ngập ngừng nói, anh bạn cho tôi xin một hớp nữa được không? Tôi rót cho lão thêm li rượu nữa, nhìn chiếc túi vải lão vẫn còn khoác trên vai, hỏi:

- Lão về đâu?

Nghe tôi hỏi, lão đang nâng li rượu lên lại đặt xuống.

- Thế anh bạn về đâu?

Lão hỏi lại khiến tôi ngớ người. Phải rồi, sau đây tôi sẽ về đâu? Mảnh đất khi không còn tình yêu thì trở nên hoang vắng, không có nước uống và thực phẩm, đến không khí cũng loãng khiến người ta ngộp thở.

- Làm quái gì có nơi nào mà về.

Lão nói như thể là nói bâng quơ, như là nói với chính mình và cũng chẳng phải nói với chính mình. Nhưng lão nói rành rọt đủ để cho tôi nghe. Giọng lão tinh quái như thể lão đã đọc hết tâm can tôi. Tôi khẽ rùng mình. Lão nói như thế là thế nào? Nơi con người cần đi tới là nơi nào? Có thật có một nơi như thế hay không? Đầu óc mù mờ, tôi không biết chắc lời đáp. Lão già lại lẩm bẩm:

- Nhưng có một nơi mà ai ai cũng phải đến, như người ta nói, mọi con đường đều dẫn đến ... Văn Điển.

Lúc đó hẳn là khuya lắm rồi, khách trong quán chẳng còn ai, ngoài tôi và lão già. Gã chủ quán đứng sau quầy ngáp ngắn ngáp dài, chán nản vì hai vị khách chưa ai tỏ ý muốn ra đi. Tôi bỗng thấy mình chìm ngập trong một nỗi buồn không thể chia sẻ. Có lão già ngồi bên cạnh cũng là hay. Người dưng có thể giúp cho ta cảm thấy bớt cô đơn. Lão già bụi bậm, nhưng ăn nói như một triết nhân. Tôi nâng bình rượu rót cho mình và cho vị khách không mời.

Vào đúng lúc ấy xuất hiện người khách thứ ba, một gã trai lực lưỡng, mặt ngựa, trông dữ dằn. Gã lấy một bình rượu gì chẳng biết, rồi bước thẳng đến chỗ chúng tôi. Chẳng cần biết chúng tôi có đồng ý hay không, gã kéo ghế ngồi xuống. Tôi trong trạng thái bất cần, nên chẳng lấy làm ngạc nhiên. Lão già ngồi bên tôi ánh mắt như cười, một con người từng trải như lão còn cái gì mà lão không biết. Gã trai chậm chạp móc túi đặt lên bàn một con dao loang những vết đỏ thẫm như máu. Gã cất giọng oang oang khiến chủ quán run bắn người. Gã bảo, tôi cùng uống với các vị cho đến khi nào cảnh sát đến. Bụng tôi đầy nghi hoặc, không biết gã thuộc hạng người nào. Lão già mặt lạnh như băng, nhấm nháp li rượu tôi vừa rót.

Gã trai uống liền ba chén. Dường như rượu làm cho gã trấn tĩnh lại. Gã nói:

- Sao tất cả lại im lặng thế? Ai có chuyện gì kể đi chứ, kể về bản thân mình ấy.

Lão già bỗng nhiên nở một nụ cười hồn hậu, dường như lão chờ câu nói ấy từ lâu lắm rồi. Lão bảo: "Tôi kể cho các cậu nghe." Yên tĩnh vô cùng, dường như đêm cũng nghiêng xuống lắng nghe câu chuyện qua cái giọng kể đều đều của lão già.

Tôi là một tên phản bội, lão nói. Các cậu có hiểu phản bội là thế nào không? Người vợ đi ngủ với trai gọi là phản bội chồng. Đem chuyện bí mật của bạn đi kể với người khác gọi là phản bội bạn. Cùng đá bóng mà bán độ thì gọi là phản bội đội bóng... Những thứ phản bội đó dù nặng nhẹ thế nào rồi dần người đời sẽ quên, có thể rửa sạch. Còn tôi phản bội... cách mạng, có nghĩa là phản bội Đất nước thì đời đời không thể rửa sạch. Trong ý thức của mọi người, từ đứa trẻ đến người già, phản bội là vết nhơ không bao giờ gột rửa được. Nghe đồn ở nước Trung Quốc phương bắc, người Trung Quốc cổ đã xây hẳn bức tượng một tên phản bội để người đời, thế hệ này qua thế hệ khác đến nhổ nước miếng vào. Nhưng... tôi không phải là kẻ phản bội.

Để chứng minh rằng mình không phản bội phải có bằng chứng. Phải có bằng chứng, các cậu có hiểu không. Nhưng tôi không có bằng chứng. Có hai người biết rõ tôi không phản bội. Chỉ có hai người! Một người là tôi, còn người kia là ông Lê Văn Chí. Nhưng suốt cả mấy chục năm trời tôi không sao tìm được ông Lê Văn Chí, để ông ấy làm chứng rằng, tôi không phải là kẻ phản bội. Tôi không phản bội, nhưng phải có bằng chứng để chứng minh. Không có bằng chứng, ai tin. Không có bằng chứng, nên tôi là kẻ phản bội.

Lịch sử nước ta các cậu có thuộc không? Để tôi nói cho mà nghe. Sau năm 1954, đất nước ta tạm thời chia làm hai miền theo hiệp định Giơnevơ, hẹn hai năm sẽ thống nhất. Bố mẹ tôi di cư vào Nam trước năm 1945, sinh tôi ở Sài Gòn. Tôi theo bố mẹ tập kết ra Bắc. Nhưng Mỹ- Nguỵ phản bội hiệp định, gây cuộc chiến tranh chống lại công cuộc thống nhất đất nước. Tôi được điều trở lại miền Nam, về lại Sài Gòn hoạt động bí mật. Người trực tiếp lãnh đạo tôi là ông Lê Văn Chí. Ông giao việc cho tôi làm, còn tôi thì báo cáo với ông. Chúng tôi hoạt động đơn tuyến. Trong tổ chức, ngoài ông Chí, tôi không biết và không được phép biết một ai. Đó là nguyên tắc. Mà nguyên tắc là kỉ luật, là không thể vi phạm, bởi chưng kỉ luật là kỉ luật sắt. Vì thế, tôi chỉ liên lạc với ông Chí, ngoài ra không còn liên lạc với ai. Ai là chỉ huy của ông Chí, tôi không biết. Ông Chí liên lạc với tôi, còn liên lạc với ai nữa, tôi không dám hỏi vì không được phép hỏi. Nguyên tắc hoạt động đơn tuyến là thế, là nhằm bảo đảm nếu có ai đó trong đường dây bị bắt không chịu được tra tấn mà khai ra thì tổn thất của tổ chức cũng không lớn.

Tôi là một người nhiệt tình yêu nước, trung thành với cách mạng, lại thông minh lanh lợi, vì thế ông Chí quyết định đưa tôi vào hoạt động trong hàng ngũ địch với vỏ bọc là kẻ phản bội. Chắc chắn hành động của ông Chí phải được cấp lãnh đạo cao hơn cho phép, nếu không ông làm sao dám tự tiện làm. Những người hoạt động bí mật chúng tôi luôn luôn coi kỉ luật hoạt động bí mật là kỉ luật thép. Cấp trên phê duyệt để ông Chí cử tôi tìm cách lọt vào hàng ngũ địch với cái vỏ bọc kẻ phản bội là ai tôi không dám hỏi. Cấp trên ông Chí là ai đó, nhưng với tôi bấy giờ là tổ chức, là Cách mạng. Thế là quá đủ. Ông Chí bảo, đây là nhiệm vụ cách mạng. Đã là nhiệm vụ cách mạng giao thì không thể chối từ.

Ông Chí đã duyệt kế hoạch hành động của tôi, khen là rất kín nhẽ và cho phép thực hiện. Tôi lọt vào hàng ngũ địch. Khỏi phải nói kẻ thù thử thách và theo dõi như thế nào, cũng chẳng cần kể bao lần suýt bị mất mạng. Chỉ biết rằng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ chui vào hàng ngũ địch. Thế nhưng đúng vào ngày đó thì Sài Gòn hoàn toàn giải phóng.

Tôi bị lực lượng cách mạng tóm ngay ngày đầu. Những hồ sơ tài liệu kẻ thù chưa kịp tiêu huỷ để lại chứng tỏ tôi là một tên phản bội đê hèn. Vậy là tôi lập tức bị đưa đi trại cải tạo. Ông Chí ở đâu tôi không biết. Có thể do công việc quá bề bộn, có thể do khi mới giải phóng nề nếp công tác chưa được cũng cố, có thể ông Chí bị điều gấp ra Bắc... Tôi không biết. Chỉ biết, tôi chẳng có cách nào liên lạc được với ông Lê Văn Chí. Tôi đi trại cải tạo. Tức là đi tù. Sáu năm tù đầy, sức lực của tôi bị vắt kiệt cùng với cái án vĩnh viễn: phản bội cách mạng.

Ra tù tôi bỏ Sài Gòn lần tìm về quê. Nhưng cái tội danh phản bội cách mạng cũng theo tôi về. Tôi lại trở lại Sài Gòn, tìm kế sinh nhai, hy vọng không ai còn nhớ đến tôi, không ai nhận ra tôi, để tôi có thể làm lại cuộc đời. Nhưng tôi vẫn không thoát khỏi tội danh phản bội cách mạng nhục nhã, ê chề. Khi đó tôi đã vào tuổi bốn mươi, cần có một gia đình. Có một phụ nữ tin những điều tôi kể và nhận lời lấy tôi. Chúng tôi sống hạnh phúc. Rồi người phụ nữ muốn có con. Tôi không nhớ rõ bao nhiêu lần bà nói với tôi, rằng bà cần có một đứa con. Có con ư? Tôi giật mình mỗi khi nghe vang lên trong lòng câu hỏi đó. Tôi nói với vợ rằng, hãy khoan sinh nở, rằng tôi không muốn con tôi mang tiếng là con một tên phản bội. Hiểu nỗi lòng tôi, người đàn bà có tấm lòng trong sáng ấy nghe tôi.

Để đem lại danh thơm cho đứa con tương lai của mình, tôi quyết định phải tìm cho ra ông Lê Văn Chí. Vâng, chỉ có thể tìm được ông Chí, để ông chứng nhận cho tôi, rằng tôi không phải là tên phản bội, thì bản án của tôi mới được cất đi, đứa con tương lai của tôi mới có tương lai. Bởi vì mọi thứ cần phải có bằng chứng. Tôi đi gần như khắp nước, tìm gặp tới hàng ngàn ông Lê Văn Chí, nhưng chẳng có ai là ông Chí mà tôi cần tìm. Tôi bắt đầu oán ông, vì ông mà tôi bị đeo tiếng xấu muôn đời. Ông cũng là một con người, tôi cũng là một con người, hơn nữa ông còn là cấp trên của tôi, tại sao ông lại thờ ơ với số phận của tôi như vậy? Tôi không tin ông lại có thể quên tôi. Tôi phải tìm gặp ông bằng được, tôi cần biết rõ rằng ông còn nhớ tôi hay không. Còn nếu ông đã chết rồi thì tôi cũng phải tìm được mộ ông. Vâng, vì tương lai của đứa con tương lai của tôi, tôi quyết không bỏ cuộc. Vợ tôi hiểu nên gánh vác mọi việc, chạy vạy tiền của cho tôi. Thế nhưng thấy tôi bỏ gần hết cả những năm sung sức vào cuộc tìm kiếm vô vọng bà đã nói: "Chúng ta sống với nhau hạnh phúc là em mãn nguyện rồi." Tôi ngẩn người, soi vào gương mới biết tóc trên đầu đã rụng quá nửa. Nàng đã tắt kinh.

Tôi đã qua tuổi tri thiên mệnh. Đã ngửi thấy mùi đất ẩm ướt và lạnh buốt. Thế là đã gần đất xa trời. Người phương Tây nói, mọi con đường đều dẫn đến La Mã. Tôi rồi cũng đi gặp Cụ Hồ. Vì thế tôi không muốn đến trước mặt Cụ mà phải đeo trước ngực cái biển phản bội. Thì cõi dương thế nào, cõi âm cũng vậy mà. Người phụ nữ xinh đẹp ngày nào giờ đã thành một bà già. Bà không cản tôi đi tìm ông Chí nữa. Một lần bà bảo, nghe nói hoạt động bí mật mọi người đều dùng tên giả. Có lẽ Lê Văn Chí là tên giả của ông ấy chăng? Lời bà như một tia chớp loé. Một việc đơn giản như thế mà suốt bao năm trời tôi không để ý là làm sao? Tôi như được tiếp thêm sức mạnh để tiếp tục cuộc hành trình tìm kiếm của mình.

Mới đây có người mách rằng, ở gần Ao Gỗ có một người khi hoạt động bí mật ở Sài Gòn đã mang tên giả là Lê Văn Chí. Không chần chờ, tôi phóng đến Ao Gỗ ngay. Hỏi người địa phương thì biết, nhà ông Lê Văn Chí chính là ngôi nhà ngói đỏ cao đẹp nhất vùng. Ngôi nhà đó được gọi là ngôi nhà tình nghĩa do một tập đoàn công nghiệp làm tặng. Đứng trước cổng nhà ông Lê Văn Chí, tôi bỗng thấy hồi hộp lạ. Tôi không biết chuyện gì sẽ xẩy ra khi tôi bước vào và xưng tên, nhưng hy vọng tìm được bằng chứng để chứng minh rằng tôi không phải là kẻ phản bội khiến chân tôi run lên không bước được. Sau khi nghe tôi kể khúc nhôi, người đàn bà đứng tuổi xưng là vợ ông Lê Văn Chí mời tôi vào nhà, dẫn đến bên chiếc giường rủ màn. Tôi chưa hiểu chuyện gì, thì người đàn bà đã vén tấm màn có lẽ để quá lâu không giặt loang nhiều vết ố bẩn. Người đàn bà nói:" Ông Lê Văn Chí bây giờ như thế này đây."

Tôi tự coi mình là người từng trải. Nhiều việc mà người thường không thể tưởng tượng nổi thì tôi đã chứng kiến hoặc đã nếm qua. Thế mà đứng trước cái người được gọi là ông Lê Văn Chí ngày xưa tôi bàng hoàng, chút nữa thì ngất xỉu. Sau đấy là sự thương xót. Có thể gọi đó là một con người được không? Khuôn mặt tê dại mọng nước, đôi mắt mở to nhưng tròng đen không động đậy, mất mọi phản sạ. Đó là một con người thực vật. Tôi nhận ra rằng, hy vọng vừa loé lên tìm được bằng chứng giúp tôi xoá đi cái án phản bội treo trên đầu mấy chục năm nay thế là tan như bong bóng xà phòng. Phải mất một lúc lâu tôi mới trấn tĩnh lại được. Dù sao cuối cùng tôi cũng gặp được ông Lê Văn Chí. Người đàn bà đưa tôi một bát nước vối đầy tràn, kể rằng chồng bà nằm như thế đã mấy chục năm nay, tất cả mọi sinh hoạt đều diễn ra trên giường. Bà nói:" Ông ấy bỏ nhà đi hoạt động từ những năm năm mươi, để lại cho tôi hai đứa con nhỏ và gửi về gia đình duy nhất một lá thư báo đang ở chiến trường Nam Bộ. Ngay sau ngày giải phóng Sài Gòn, một hôm vào lúc mờ sáng ông đột ngột trở về, như là từ trên trời rơi xuống. Vợ con mừng tủi, nước mắt ràn rụa. Ông bảo, giải phóng rồi, đoàn tụ rồi phải vui lên. Rồi ông cười, cười không dừng lại được. Rồi ông ngã gục, vẫn còn cười. Chúng tôi không ngờ, sau niềm vui đoàn tụ lại là kết cục như thế này: Ông bị cấm khẩu. Gia đình chạy hết thầy hết thuốc, tuần lễ đầu hình như ông còn nhận ra được tôi, ú ớ cái gì trong họng, nghe như là oăng... oăng. Sau đó thì nằm đây mà như người chết rồi."

Tội nghiệp ông Chí. Có thể những tiếng oăng... oăng mơ hồ mà ông kêu trước khi sống cuộc sống người- thực vật là muốn nhắc đến tôi. Tên tôi là Hoằng, đúng thế. Nghĩa là ở vào lúc cuộc sống của ông chỉ leo lắt như ngọn đèn hết dầu, sắp sửa chỉ còn là gánh nặng đầy thương xót của gia đình, ông còn nhớ đến một người mà số phận mãi mãi gắn với ông. Dù tôi bị khổ ải thế nào thì vẫn cứ sung sướng hơn ông. Trong lòng tôi trào lên niềm ân hận. Nhiều đêm tôi đã nguyền rủa ông. Nghĩ vậy, đôi mắt tôi bỗng ứa lệ. Tôi trở về báo tin ấy cho vợ tôi, nhưng thật vô phúc cho tôi, bà đã chết ở bệnh viện sau khi bị một tên lái xe say rượu đâm phải. Người tuyệt đối tin tôi không cần bất cứ bằng chứng nào, người vợ của tôi đã chết.

Tôi dù có mang tiếng là một tên phản bội, nhưng sau khi nhìn tận mặt ông Chí thì tôi biết chắc tôi không phản bội.

Tôi bầy tỏ sự thông cảm với lão già, nói:

- Ước gì có một thế giới trong suốt không cần đến những bằng chứng.

- Hão huyền, làm gì có một thế giới như thế!

Gã đàn ông mặt ngựa ngắt lời tôi. Lão già ngừng kể, tôi nhận thấy đôi giọt sáng trên mắt lão. Gã đàn ông khẽ chớp mắt, tợp một ngụm rượu. Chẳng lẽ gã mủi lòng bởi câu chuyện của lão già? Gã bảo, đến lượt gã kể chuyện.

Tụi là kẻ bụi đời, là người của xã hội đen, gã kể. Tôi có một kẻ thù không đội trời chung, hoặc là tôi sống hoặc là nó sống. Có tôi thì không có nó, hoặc ngược lại. Mười năm nay tôi đi tìm nó. Nghe nói nó ở Sài Gòn, tôi vào Sài Gòn thì nó chuồn xuống Cần Thơ. Có tin nó ở Yên Bái, tôi đến Yên Bái thì nó đã sang Thái Nguyên. Mẹ cái thằng, thính mũi thính tai thế. Tôi đi tìm nó ngày này qua ngày khác. Nếu không giết được nó thì tôi ăn không ngon, ngủ không yên. Nó là kẻ thù không đội trời chung của tôi.

Gã cầm con dao nhọn bén loang những vết đỏ thẫm như máu giơ lên trước mặt chúng tôi, khiến gã chủ quán đứng đằng xa cũng run bắn người. Gã bảo, gã luôn mang theo con dao ấy bên người, ngày nào cũng mài sắc đến mức sợi tóc kẽ chạm vào là đứt.

Hàng ngày tôi mài dao, gã kể, mài để nhắc nhở lòng căm thù, để chuốt nhọn ý chí. Tôi muốn nhìn kẻ thù của tôi chết gục bởi con dao này. Nó phải dập đầu van lạy tôi, phải vừa khóc vừa chết. Nó phải chết trong sợ hãi. Có thế tôi mới hả dạ. Tình cờ tôi đi qua vùng đất này. Có lẽ do quỉ thần xui khiến, cách đây năm hôm tôi đã tìm thấy nó, nghĩa là sau mười năm tròn cộng với năm ngày tôi đã tìm thấy nó. Con ơi, lần này thì mày phải chết. Tôi nghĩ thế và bám theo nó. Năm ngày nay, chiều nào nó cũng đi ra bờ sông, đi một mạch không nhìn trước nhìn sau cảnh giác. Đang mùa nước lớn. Giòng sông cuồn cuộn chẩy. Nó bước đến gần mép nước, đứng lặng hồi lâu rồi lại quay trở về nhà trọ nằm lì. Tôi ngạc nhiên, vì thế chưa muốn động thủ. Để xem mày còn giở trò gì, hơn mười năm rồi, mày có sống thêm mấy ngày cũng chẳng sao, tôi nhủ thầm như vậy. Nhưng lòng căm thù thì vô hạn, lòng kiên nhẫn của tôi thì có hạn. Chiều nay nó lại một mình đi ra bờ sông, lại đứng lặng trước giòng nước cuồn cuộn chẩy. Nó nghĩ cái gì vậy? Không biết nó có nghĩ rằng trước đây nó gây cho tôi bao nhiêu đau khổ và rồi sẽ đến ngày nó phải đền tội không? Tôi căm thù nó. Tôi lặng lẽ bước đến sau nó. Hình như nó không nhận ra có người ở phía sau. Tôi lạnh lùng cất tiếng: "Thằng chó, mày có nhận ra ai đây không?" Nó chậm rãi quay lại, nhận ra tôi ngay: "Là mày, mười năm cộng năm ngày rồi phải không?" Tôi ngạc nhiên thấy nó cười, nụ cười hồn hậu như khi gặp người thân mà cười. Tôi thấy máu trong ngực tôi xôi lên, tôi nghe vang lên trong đầu tôi tiếng thét, hãy giết nó. Vậy là tôi rút dao xọc thẳng nó một nhát đúng tim. Nó ngã vật xuống mặt cát ẩm ướt, nụ cười còn đọng trên môi.

Tôi đứng ngẩn người. Cảm giác của sự trả thù chả lẽ lại vô vị như thế này sao? Tất cả những gì tôi mường tượng ra là tôi sẽ được thoả mãn khi giết nó đều bay biến đi đâu cả. Tôi đặt tay lên ngực nó, hình như trái tim đã ngừng đập nhưng người vẫn còn nóng. Vô tình tôi chạm phải một vật cứng trong túi áo ngực nó. Móc ra thì là một lọ thuỷ tinh nhỏ đựng một thứ bột mà những kẻ như tôi sống trong xã hội đen đều biết. Đó là một thứ thuốc độc cực mạnh. Lẽ nào nó lại định tự tử? Vì sao nó lại định tự tử? Và nó định tự tử nhưng chưa đủ gan để ra tay, nghĩa là nó thấy sợ khi đứng trước cái chết? Các người có nghĩ rằng gã kẻ thù không đội trời chung của tôi định tự kết liễu cuộc đời nhưng khi đứng trước cái chết lại run sợ không? Có à. Nghĩa là nó đã quyết định chết, nhưng khi đứng trước cái chết lại ngần ngừ. Cái thằng nhát gan, đồ thỏ đế. Có thể năm ngày qua nó biết tôi đi theo nó. Nó phải biết rõ, có tôi thì không có nó. Tại sao như vậy nhỉ? Các người nói xem nào. Hận thù không làm cho người ta sống yên ổn, nhưng tội ác cũng chẳng để cho người ta yên. Lão nói có lý. Vậy là tôi... Tôi đã...

Bất ngờ một loạt đèn chói sáng bật lên, còi công an rú inh ỏi. Tôi phải nhắm mắt lại vì chói. Nhưng tôi có cảm giác, nhiều họng súng đang chĩa thẳng về phía chúng tôi. Một giọng giõng dạc vang to:

- Giơ tay lên!

Gã trai ngừng câu chuyện dở dang ở chỗ "Tôi đã...", bình tĩnh đứng lên, nói:

- Tôi đã giết hắn. Hãy bắt tôi đi.

Những người cảnh sát bước đến, tra vào tay hắn chiếc còng số 8. Và chúng tôi trở thành những kẻ đồng phạm.

Trước Rằm tháng Bẩy, năm 2000
Sửa lại tháng Bẩy, năm 2008

Đạo Yêu

I

Chúng tôi có ba đứa. Hiền gầy nhẳng, đen như củ ấu. Bọn con trai độc miệng, gọi là "cá rô đực". Hương thì ngược hẳn lại, đã xinh đẹp còn trắng hồng, nói theo kiểu nỏi của các cụ là trắng như trứng gà bóc. Mái tóc của nàng, đến tôi là gái cũng phải mê, đen óng, dài chấm khoeo. Biệt hiệu "nến trắng". Chẳng đẹp chẳng xấu là tôi. Tên Vi, bọn khoa hoá chọc ghẹo kêu là "khí trơ". Ba chúng tôi đều học giỏi, năm nào cũng được học bổng. Tính tình bọn tôi khác nhau như đen với trắng, như nước với lửa, mà lại chơi với nhau. Thế mới lạ. Phải chăng nói theo ngôn ngữ triết học thì đấy là một trong những biểu hiện của sự "thống nhất đối lập". Chuyện gì ba đứa chúng tôi cũng sẵn sàng kể cho nhau nghe, trừ chuyện quan hệ với bọn con trai.

Hiền là một gia sư có hạng. Ba năm cuối đại học, cô nàng ráo riết dạy kèm. Kèm thi phổ thông trung học. Kèm thi tốt nghiệp. Kèm thi đại học. Tất bật y như những ngôi sao nhạc nhẹ ăn khách chuyên chạy "sô". Kiếm tiền khá, nhưng được bao nhiêu Hiền đều gửi tiết kiệm. Đối với bản thân, Hiền dè sẻn đến phát khiếp. Hiếm khi thấy nàng may một chiếc áo mới. "Mốt miếc" tràn ngập thế giới, hầu như chẳng gây được sự chú ý nào ở nàng. Vào những tối thứ bẩy chủ nhật, dù tạnh ráo hay mưa phùn gío bấc, nói giả dụ, có động đất cũng không ngăn cản nổi nàng tới câu lạc bộ thể hình.

Một lần Hương nói đùa:

- Mày định một lúc vừa làm giầu, vừa thành lực sĩ chắc?

- Hẳn thế rồi. Mình nghĩ đây không làm được hả?

- Mày làm được-Hương đáp- Nhưng chẳng thèm chơi bời, quan hệ rồi chó nó lấy mày.

Hiền không giận, cười cười nói:

- Còn cả ba chúng mình đây, để rồi xem.

Không phải Hiền không thích đi chơi, không thích có bạn trai. Lòng vả cũng như lòng sung, con gái ai chả giống ai. Nhưng có lẽ vì câi nhan sắc "cá rô đực" của Hiền, nên đám con trai chả anh nào ngó ngàng đến. Một hai năm đầu học đại học, nhiều đêm tủi thân Hiền đã khóc thầm. Nhưng sau đó cô nàng cứng rắn hẳn lên, trở thành người như tôi vừa kể.

Còn Hương thì ngược lại. Nhan sắc nhất khoa, thậm chí cả trường. Biết làm thơ. Còn hát hay. Chỗ nào có Hương là nơi ấy nổi đình đám. Bọn con trai say nàng hơn say thuốc lào. Vì thế chỗ ở của ba đứa chúng tôi lúc nào cũng ồn ào, ầm ĩ. Giầy dép nện huỳnh huỵch, cười nói như chợ vỡ. Đám con gái phòng bên nhiều lúc giận dữ khép cửa cái rầm để tỏ ý phản đối. Trong số những người si mê Hương, có đến ba vị là giảng viên. Nàng thân với cả ba, một điều anh hai điều anh, cứ là ngọt như mía lùi. Thân là thân, chứ chẳng vì điểm số gì hết. Đã bảo là ba đứa chúng tôi học giỏi cơ mà. Tuy nhiên do mối quan hệ thân thiết ấy, điểm của Hương bao giờ cũng nhỉnh hơn điểm của Hiền và tôi.

Một lần không biết có phải do Hương hẹn không, mà cả ba thầy giáo chạm trán nhau ở phòng chúng tôi. Hiền và tôi cảm thấy khó sử. Hương thì lại cười nói như không. Sau đó Hiền bảo:

- Mình ác quá đấy, mình ạ !

Hương nhìn tôi cười. Cái cười như bảo rằng, cuộc đời là cuộc chơi. Đã chơi phải có mẹo, phải có mánh khoé. Sá gì cái thứ mẹo vặt ấy. Hương làm ra vẻ hồn nhiên, bất cần. Tuy nhiên tôi hiểu, Hương thích được bọn con trai đeo bám, thích được điều khiển bọn họ.

Tôi cùng tuổi với hai nàng, nhưng sinh vào đầu năm, được xem như chị cả. Trong số ba đưá chúng tôi, Hiền thì lo kiếm tiền và tập thể dục. Hương thì lo trang điểm, mẫu mã quần áo và dong chơi. Trơ ra tôi, phải lo phần trật tự, nội vụ, phần lớn là công việc hậu cần, nói theo giọng cánh sinh viên là lính xuất ngũ. Tôi ít giao du, chẳng kết thân với bạn trai nào, có thời gian để làm những việc ấy. Được hai nàng nịnh, gọi là chị cả, nghe cũng thấy sướng ngầm trong bụng. Nhân đây tôi muốn nói thêm rằng, tôi dị ứng với bọn con trai cùng lớp. Chúng học không bằng tôi, đã đành. Khó chịu nhất là khi chúng buông những lời tán tỉnh ngớ ngẩn. Những anh chàng lớp trên cũng chẳng hơn gì. Luôn luôn bị tôi bắt bài. Sau ba bốn lần thất bại, các chàng bỏ cuộc. Điều đó lầm cho tôi khoái trí. Thực lòng mà nói, đôi lúc tôi cũng có buồn. Có chàng nào thực sự mê mình đâu. Nếu mê đã không chạy dài như vậy.

II

Tốt nghiệp. Chấm dứt cuộc đời sinh viên. Ba chúng tôi chia tay nhau. Nhưng số phận run rủi, ba chúng tôi cùng kiếm được việc làm ở Hà Nội.

Hiền xin vào một nhà máy nhỏ. Làm cán bộ kĩ thuật. Cô nàng có vẻ hài lòng với công việc của mình. Lúc đầu chưa có nhà, phải ở nhờ một người bà con xa. Một thời gian sau, có người chuyển vùng vào thành phố Hồ Chí Minh, nhượng lại cho căn phòng 9 mét vuông. Tôi đến thăm Hiền. Nhìn căn phòng nhỏ gọn gàng xinh sắn của nàng mà phát thèm. Quạt Nhật, máy thu hình National, máy nghe nhạc. Đủ cả. Hiền bảo, mặt bằng sinh hoạt bây giờ cao. Có lẽ về mặt sinh hoạt vật chất, Hiền là người cao nhất trong ba chúng tôi. Cũng là đễ hiểu.

Bẵng đi độ nửa năm, sau cuộc thăm viếng ấy, tôi nhận được tin, Hiền chuẩn bị cưới chồng. Thật là một chuyện động trời. Hương tất tả đến tôi, không dấu nổi vẻ ngạc nhiên:

- Trời ạ, con Hiền lấy chồng, Vi biết chưa? Ai ngờ nó lại đi lấy chồng trước cả hai đứa mình. Nhưng mà thằng chồng nó thế nào? Hương với Vi thử đánh cuộc xem sao.

- Cao lớn, đẹp trai là cái chắc.

- Tại sao?

- Thì cổ nhân đã nói, thế gian được vợ hỏng chồng. Cái Hiền đã xấu thì chồng phải đẹp chứ.

- Hương thì ngược lại, nồi nào úp vung nấy.

- Thua cuộc thì mất gì nào?

- Một chầu gội đầu nhé. Được không?

Rút cuộc tôi thắng. Chồng Hiền là một anh chàng có học, nghe đâu sang Ba Lan làm phó tiến sỹ, rồi ở lại buôn bán. Anh ta đẹp như Tây, béo trắng, ăn vận lịch sự. Đặc biệt nói năng cực kì nhỏ nhẹ. Giầu có là cái lẽ tất nhiên, mà lại giầu lớn. Tôi ghé tai Hiền:

- Làm sao mày "úp" được chàng thế?

Hiền cười:

- Đơn giản thôi. Mẹ chàng cùng làm phòng kĩ thuật với mình. Anh chàng về thăm nhà, bà bảo mình đến chơi. Mình đến. Theo phép lịch sự, mình mời anh ta đến thăm. Anh ta đến và hỏi:Em có đồng ý làm vợ anh không? Mình tưởng anh chàng điên. Nhưng khi nhìn vào mắt chàng mình hiểu, không phải. Mình đáp gọn: Đồng ý. Thế là cưới.

Tôi tin những điều Hiền nói. Bởi vì Hiền rất biết mình và biết người. Cưới xong, Hiền vẫn ở nhà mình.

- Nhà chồng mày rộng thế, sao không dọn về ở? Tôi hỏi.

- Nhà mình nhỏ, nhưng là của mình. Tự do. Mình được sắp xếp theo ý mình.

Nhân một ngày chủ nhật, tôi làm bún chả, mời Hương và vợ chồng Hiền tới chơi. Hương bỗ bã hỏi:

- Chồng mày chưa đi à? Chờ "đậu"rồi mới đi, phải không?

Lựa lúc chồng Hiền chạy ra ngoài mua thuốc lá, Hương lại hỏi:

- Hỏi thật, tay ấy cao ráo đẹp trai thế, mê mày cái nỗi gì?

- Ngu lâu-Tôi chen vào-Vớ được Hiền như vớ được vàng. Chúng mình ở với nhau năm năm biết rõ điều đó còn gì.

Hiền không đùa, nghiêm trang đáp:

- Vi đúng đấy. Chàng biết mình có thể sinh con và giữ của cho chàng một cách chắc chắn.

- Hiểu rồi, hiểu rồi-Hương vỗ tay reo to- Bà mẹ làm trinh sát thì trật làm sao được.

Và Hiền có con. Con trai. Cô nàng đi trước chúng tôi qúa xa. Hương thì vẫn có nhiều người theo đuổi. Nàng không biết lựa chọn thế nào. Các chàng trai, chàng nào cũng có cái mạnh riêng. Thành thử bỏ chàng nào cũng tiếc. Tôi đùa:

- Mày cứ tha hồ chơi bời chán chê. Rồi lấy một anh chồng già để nó chiều. Phương án tối ưu đấy.

Một hôm Hương điện cho tôi. (Chả hiểu tôi trở thành cố vấn tình cảm cho Hương từ bao giờ. Có lẽ từ lần cô nàng thua cuộc, phải đãi tôi một chầu gội đầu và mát-sa mặt chăng?) Hương bảo:

- Nguy quá, nguy quá. Có lẽ tao chết mất!

- Làm sao? Làm sao mà chết? Từ từ nói xem nào.

Ngừng một lát để thở. Tôi nghe rõ tiếng thở gấp của Hương ở đầu dây nói bên kia.

Cuối cùng Hương cũng nói:

- Tao đổ mất mày ơi. Một thằng trẻ hơn tao năm tuổi. Để ria mép và trông ngang tàng lắm.

Thế là cô nàng khổ rồi. Cô nàng bị choáng vì cái mẽ ngoài rồi. Bị mắc bẫy rồi. Mù quáng rồi. Bây giờ có khuyên cũng chẳng can được. Tôi bảo:

- Đợi tao đến nhà, bình tĩnh nói chuyện.

Tôi tới. Hương pha nước mà tay cứ run rẩy, đánh đổ nước ra bàn mãi. Trông điệu bộ Hương tôi biết, nàng đang khổ vì tình. Tôi kề cà làm như không quan tâm đến chuyện của nàng, khiến nàng tức điên lên.

- Này, mày bảo xuống để nghe tao nói. Có định nghe không?

Tôi cứ đủng đỉnh. Người ta bảo đủng đỉnh như beo ăn no mà. Hương đành xuống nước bảo:

- Thôi mày đừng làm tao sốt ruột nữa. Nghe tao nói đây này.

Thì ra trước đó nửa tháng, Hương đi dự một buổi vũ hội. Nàng ăn mặc, trang điểm thật lộng lẫy. Tính nàng vốn thế. Nàng tin chắc, nàng sẽ là trung tâm của đêm hội. Nàng đẹp, nhẩy giỏi. Và nàng toại nguyện. Các chàng trai chạy vòng quanh nàng như đèn cù. Ân cần, tươi tắn, nàng tiếp chuyện các chàng. Nhưng mắt nàng nhìn ở đâu đó xa xăm. Bỗng đâu có một anh chàng để ria mép, cao chừng 1,75 mét, đẹp dữ dằn, tay cầm một bông hoa hồng, tiến thẳng về phía nàng. Nàng mỉm một nụ cười. Anh chàng cúi đầu, trao cho nàng bông hoa. Nàng nhắm mắt lại, chờ đợi một lời tán tỉnh. Lòng kiêu ngạo, lòng tự ái của nàng đang cần một sự mơn trớn, ve vuốt. Nhưng chẳng có lời mơn trớn, ve vuốt nào cả. Nàng mở mắt. Bộ ria mép đã biến đâu mất. Thay vào đó là một khuôn mặt béo tốt, đỏ gay vì men bia, mồ hôi nhễ nhại. Nàng tức đến phát khóc lên được. Chưa bao giờ nàng bị một vố như thế. Vậy là nàng tìm cách dò hỏi. Mới biết anh chàng đang học năm cuối trường luật.

Hương đã bị đánh gục bằng cách đó. Thương thay, người kiêu ngạo là thế mà lại bị hạ gục nhanh như thế. Tôi bảo:

- Trái tim mày trúng tên độc rồi. Độc chất đã ngấm vào tim, chả có thuốc nào giải được. Mà mày cũng chẳng muốn giải, đúng không?

Hương bất lực, không có cách nào biện bạch. Tôi lại hỏi:

- Thế hắn có muốn tiến tới hôn nhân không? Có e ngại tuổi tác không?

- Có. Hắn có. Về tuổi tác hắn bảo không thành vấn đề.

- Thế cũng là được. Tôi miễn cưỡng chấp nhận.

Hương để cho "ria mép" tổ chức cưới, trước khi thi tốt nghiệp. Chàng sợ mất nàng. Còn nàng đã làm ngược lại quyết định của mình trước đó: Đợi hắn tốt nghiệp, kiếm được công ăn việc làm, kinh tế vững chãi mới cưới. Tôi nghĩ bụng, Hương sẽ khổ, bởi vì nàng ngày sẽ càng lệ thuộc vào những quyết định của hắn.

III

Năm năm sau khi ra trường, cuộc đời đã xoay vần ba đứa chúng tôi, mỗi người theo một kiểu.

Hiền đang sống yên ổn, thì chồng đánh thư về. Hắn bảo, Hiền phải thu xếp sang Ba Lan định cư. Nhưng Hiền không chịu. Hiền bảo, không đâu bằng quê hương, bằng nhà mình. Hiền khuyên hắn nên thu xếp về nước, sống với mẹ con cô. Nhưng hắn không đổi ý. Hắn bảo nếu Hiền không sang Ba Lan thì buộc phải ly dị.

- Chắc anh ta doạ mày? Tôi thăm dò.

- Tình cảm vợ chồng không phải là thứ để mà cả. Khi anh ta đã nói ra điều đó, có nghĩa là anh ta đã chuẩn bị để thực hiện nó rồi. Mình viết thư bảo, anh gửi đơn về tôi sẽ kí.

- Nhưng sao lại thế - Tôi ngạc nhiên thực sự - Mày đã đẻ cho hắn con trai. Mày giữ của cho hắn và làm sinh sôi đống của cải ấy lên gấp nhiều lần cơ mà?

- Bây giờ hắn cần cái khác. Hình như hắn muốn tham gia một đảng phái chính trị nào đó ở bên ấy. Hắn muốn có quốc tịch Ba Lan, mày hiểu không?

Đến nước ấy thì hết sách rồi. Nhưng tôi vẫn băn khoăn:

- Người ta bảo, không chồng đàn bà như nhà không nóc ! Mày tính sao?

Hiền tỉnh khô:

- Mình đủ sức sắp xếp được cuộc sống của mình. Mình nói với hắn, mình giữ quyền nuôi con. Hắn đồng ý liền. Hắn cũng đủ khôn để biết rằng, con trai hắn sớm muộn gì cũng tìm đến hắn. Hắn biết mình không có ý định chia rẽ tình cảm của bố con hắn.

Hương thì như cá mắc cạn. Rẫy rụa một cách bất lực. Năm đầu, vợ chồng Hương sống có vẻ hạnh phúc. Lúc nào cũng gù ghì, ríu rít như đôi chim bồ câu. Rồi Hương sinh con. Con gái. Con bé con đẹp như tranh vẽ. Mẹ nó cũng như xinh đẹp ra. Gái một con trông mòn con mắt, lời nói không ngoa. ở cơ quan, Hương vẫn bị đám đàn ông xúm xít, vây hãm. Chàng ria mép ghen kinh khủng. Sáng hắn đưa Hương đến cơ quan, rồi ngồi lì ra đấy. Hương phải gắt lên:

- Cơ quan em mà anh cứ ngồi tán chuyện gẫu, người ta không làm việc được.

Không ngồi ở phòng làm việc của Hương, thì hắn sang phòng thường trực. Có nước trà uống, lại có báo đọc, chờ đến trưa cùng vợ đi ăn cơm. Hương nguợng lắm, nhiều lúc muốn nói chuyện nghiêm chỉnh với hắn, nhưng lần nào hắn cũng đánh trống lảng. Bẵng đi một thời gian, hắn để Hương tự đi xe đến cơ quan, trưa cũng không đến đợi để cùng đi ăn cơm bụi. Hắn bảo với Hương:

- Công việc cơ quan dạo này bận.

Hương tin hắn và lấy làm mừng. Nhàn cư vi bất thiện, không có công việc ngồi rỗi rồi nghĩ ra trăm thứ bậy bạ. Nhưng ít lâu sau, khi chuẩn bị giặt quần áo cho hắn, tình cờ Hương tìm thấy trong túi áo hắn một lá thư và mấy cái ảnh SEX chụp một cặp trai gái. Gã trai trong ảnh chính là chồng Hương. Như bị một nhát búa bổ thẳng vào trán, Hương suýt ngất xỉu. Buổi tối Hương ném ra trước mặt hắn lá thư và những tấm ảnh. Hắn không hề bối rối, bình thản nhặt lên và cất vào túi. Sau đó hắn liền gầm gừ, bộ ria mép động đậy như con sâu róm:

- Ai cho phép cô lục túi áo tôi? Cô xâm phạm vào quyền tự do cá nhân của tôi.

Thật là gái đĩ già mồm. Hương tức qúa, không nói được câu nào. Nàng viết đơn li dị và yêu cầu hắn kí. Hắn xé tờ đơn trước mặt nàng:

- Cô muốn con gái cô không có bố phải không? Tôi không cho phép.

Hương bỗng thấy thương con gái qúa. Nàng luôn không cãi lại nổi hắn. Đôi lúc tôi lẩn thẩn nghĩ, nếu Hương là Hiền thì sao nhỉ?

IV

Tôi vẫn sống độc thân.

Hương bảo:

- Mày sống hiện đại đấy. Lấy chồng có con như con Hiền và tao, mỗi đứa khổ một kiểu. Cứ như mày lại sướng.

Tôi có sướng thật không? Tôi thích tự do. Và tôi đang được sống tự do, được làm những việc mà mình thích. Ra trường, tôi không theo đuổi nghề mà mình đã học. Tôi làm một cú đá chéo: Thi tuyển làm phóng viên. Tôi đỗ, được toà báo nhận vào làm việc, phân công theo dõi và viết về mảng kinh tế ngoài quốc doanh. Hoá ra những điều tôi học được ở trường không phải là vô ích. Chúng giúp tôi rất nhiều trong công tác phóng viên. Các bài viết của tôi đầy ắp thông tin và thường có những phát hiện. Đám phóng viên trẻ thích chơi với tôi, đã đành. Cánh phóng viên lớn tuổi cũng thích chơi với tôi.

Như tôi đã nói, tôi chẳng xấu chẳng đẹp. Tính tình lại như con trai. Họ thích tôi trước hết, có lẽ do bài viết của tôi. ý nghĩ đó làm cho tôi nở mày nở mặt. Từ khi trở thành phóng viên, nếp sống của tôi có nhiều thay đổi. Tôi hay bị lôi kéo và tôi cũng lôi kéo người khác vào các quán bia, quán cà phê. Và tất nhiên, tôi tiếp xúc thường xuyên với đủ các loại người, hạng người. Tôi hay nhận xét, đánh gía về họ. Và có nhiều bạn mới.

Một lần Hương cảnh cáo tôi:

- Nếu tao nói không đúng thì thôi. Tao thấy mày toàn chơi với bọn có vợ. Mày mê ở bọn chúng cái nỗi gì? Coi chừng mắc hỡm, gỡ không ra đâu đấy.

Tôi giật mình. Thật vậy chăng? Mà đúng thật. Tôi hay đi chơi với lão B, lão H, lão N. Toàn những lão lớn hơn tôi, ít thì dăm bẩy tuổi, nhiều thì mươi lăm tuổi, đều có vợ có con cả rồi. Bọn họ thích tôi, tất nhiên. Còn tôi thì sao? Nói cho công bằng, tôi cũng thích họ. Họ từng trải, học hành, hiểu biết rộng. Chơi với họ, tôi học được nhiều thứ. Còn những chàng sàn sàn tuổi tôi, không hiểu sao tôi khó nói chuyện. Những người tôi biết, kẻ thì ỏn ẻn như con gái, kẻ thông minh thì thông minh vặt, kẻ thì đầu óc trống rỗng. Tôi cứ cảm thấy họ thấp hơn tôi một cái đầu.

Hiền bảo:

- Vi có chí tiến thủ, vươn lên là tốt. Nhưng Vi sẽ khó lấy chồng.

- Tại sao? Hương hỏi.

- Bởi vì những kẻ mà Vi thích thì đều có vợ con đề huề. Luật pháp cấm lấy vợ lẽ. Mà bọn kia chẳng thằng nào chịu hy sinh vợ con. Vui vẻ thì được, hy sinh thì xin kiếu. Nhưng đấy không phải là lí do chính. Lý do chính ở chỗ khác. Nói thẳng nhé. Đó là vì Vi yêu mình hơn mọi thứ.

Hương cãi cho tôi:

- Không đúng. Vi giầu lòng vị tha đấy chứ. Thủa sinh viên chả Vi lo mọi thứ cho chúng mình thì là ai.

Tôi thấy phân vân. Dường như điều nào Hiền nói cũng chứa ít nhiều sự thật. Sống như Hiền, như Hương hay như tôi đang sống đây, cuộc sống nào có ý nghĩa hơn? Câu hỏi ấy đối với tôi vẫn còn treo lơ lửng.

Trung Thu 27-9-1996

Gạo

Năm vừa rồi, Hội nhà văn có tổ chức một chuyến đi thực tế về nông thôn. Đó là một chuyến đi khá vui vẻ, lãnh đạo huyện đến tận ngã ba giáp giới thành phố đón, đưa về nghỉ ở khách sạn ba sao, rượu bia cứ gọi là xả láng. Câu chuyện mà tôi sẽ kể dưới đây được thu lượm từ chuyến đi thực tế đó, nhưng không phải ở trên bàn tiệc.

Tối đó, khi tiệc vừa bước vào giai đoạn cao trào, rượu đã đủ ngà ngà để các nhà văn hát và đọc thơ, tôi và anh bạn cán bộ tuyên giáo huyện lặng lẽ rút lui. Cậu cán bộ tuyên giáo tên Huấn bảo tôi, anh đi với em, có một câu chuyện có tính điển hình, hay lắm, em nghĩ là có ích cho anh. Tôi bảo, tôi cũng ngán cái thứ thực tế bia rượu và hát hò này, đi đâu đổi gió lại hay.

Huấn lấy xe máy chở tôi, phóng ngoằn ngoèo theo con đường xóm huyện tối om, đến một ngôi nhà gạch gọn ghẽ. Cậu ta bảo tôi, đây là nhà thằng em họ em, tiếng là em họ nhưng lớn hơn mấy tuổi. Nó mới ở trên thành phố về, câu chuyện của nó em cho là có tính điển hình, hi vọng anh nghe rồi có thể viết được gì đó để mọi người đọc.

Người em họ của cậu cán bộ tuyên giáo chạc ngoài bốn mươi tuổi, cao lớn, vạm vỡ, nom như một lực sĩ cử tạ. Thấy giới thiệu tôi là nhà văn, anh chàng có vẻ vui, bèn bắc bộ chõng tre ra sân, rót nước vối mời khách, rất tự nhiên, ra dáng ông chủ. Tôi hỏi đùa, trông dáng cậu như một lực sĩ, cậu hoạt động thể thao à? Người em họ cậu cán bộ tuyên giáo cười, anh nghe anh Huấn kể, diễu em chứ gì. Em là nhân viên bảo vệ của siêu thị Hoa Hồng trên thành phố. Tôi bảo lao động là vinh quang, nghề nào chẳng là nghề, chắc nghề của cậu cũng nhiều chuyện hay? Huấn nhân đấy chen vào, chú Hoà kể cho nhà văn nghe cái chuyện chú đã kể cho anh nghe ấy. Anh nghe mà rớt nước mắt, nhưng chẳng có tài viết đành chịu.

Hoà bảo chuyện ấy là chuyện buồn, chẳng biết nhà văn có ưng nghe không. Bây giờ các nhà văn đi đâu cũng được các vị lãnh đạo, các ông chủ tiếp, toàn nghe chuyện hay chuyện tốt, rồi phong bì phong bao… Tôi bảo, không hoàn toàn như vậy, đối với nhà văn, chuyện vui hay chuyện buồn, chuyện tốt hay chuyện xấu, chuyện quan trọng hay chuyện trời ơi, chuyện xưa hay chuyện nay đều có ích hết, bởi vì đó là đời sống, mà nhà văn không có đời sống thì viết lách quái gì được. Huấn đỡ lời, đúng đấy, thôi chú Hoà kể đi. Anh cũng muốn nghe lại.

Dưới đây là câu chuyện của Hoà.

Tốt nghiệp đại học bách khoa, tôi về công tác ở một nhà máy cơ khí, được phân công về phòng tổ chức, phòng phân công tôi làm công tác thống kê, lê la hết phân xưởng này đến phân xưởng khác. Cứ thế hết tháng lại năm tôi quên sạch chuyên môn. Lương ba cọc ba đồng không đủ sống, tôi bèn xin nghỉ việc lên thành phố thành lập công ti bảo vệ. chúng tôi kí hợp đồng bảo vệ với siêu thị Hoa Hồng. Kiếm ăn cũng không đến nỗi nào.

Siêu thị Hoa Hồng nằm trên đường phố chính của một khu phố sầm uất, hàng ngày khách mua hàng luôn đông ngẹt, là đối tác chủ yếu của công ty tôi. Vào những dịp nghỉ lễ, nghỉ tết khách mua sắm càng đông, lũ trộm cướp, bọn ăn cắp vặt cũng nhân đó mà xuất hiện nhan nhản, tranh thủ làm ăn. Tôi coi siêu thị Hoa Hồng là trọng điểm nên thường qua lại kiểm tra nhân viên, bàn bạc với Ban giám đốc siêu thị phối hợp hành động. Đội ngũ nhân viên của tôi được chọn lựa, được huấn luyện chu đáo nên luôn hoàn thành nhiệm vụ, những nhân viên lập công ngoài được lĩnh thưởng của công ty còn được ông chủ siêu thị thưởng cho không ít tiền.

Vào đầu năm nay, vẫn còn không khí tết, tôi rời văn phòng xuống siêu thị thăm anh em nhân viên. Đột nhiên tôi nghe thấy tiếng kêu thất thanh từ chỗ quầy bán thịt, có kẻ trộm thịt, bắt kẻ trộm thịt, bắt, bắt.

Tôi bật người dậy, lao ra khỏi phòng thì nhìn thấy một gã đàn ông luồn lách qua đám đông, chạy thục mạng, trong tay nắm chắc một tảng thịt. Tôi vội đuổi theo. Gã ăn trộm nhẩy qua những vật cản, nhưng làm sao nhanh được bằng tôi. Tôi đuổi kịp, tóm ngay được vạt áo. Gã trộm quay ngoắt đầu lại, tôi nhận ra khuôn mặt gã quen quen, nhưng ngay lúc đó không thể nhận ra là ai. Trong giây lát tôi ngập ngừng thì gã quẫy mạnh, thoát khỏi tay tôi và lao ra cửa siêu thị, lao xuống đường phố, chạy bán sống bán chết.

Trong khi tôi có chút ngập ngừng thì các đồng sự của tôi đã cố gắng hết sức, đuổi kịp và tóm được tên trộm ở trên phố. Gã trộm bị vặn ngược cánh tay, dẫn trở lại. Trong phòng bảo vệ, tôi nhìn gương mặt quen quen của gã, cố nhớ xem mình đã gặp gã ở đâu rồi.

Gã trộm chạc tuổi 40, mặt vuông chữ điền, vầng trán đầy những nếp nhăn hằn sâu. Gã cúi gầm mặt, ngậm miệng không thốt một lời. Bộ mặt của gã làm tôi nhớ tới một người. Đó là cậu bạn học thời trung học phổ thông cơ sở của tôi, tên là Gạo.

Gạo là ân nhân của tôi. Ngày ấy chúng tôi là bạn cùng lớp, tôi ở phố huyện, còn Gạo ở thôn Ván chân núi Bụt, cách trường khá xa. Gạo là một người ít nói, tính tình hơi cô độc, đi đến lớp hay về nhà chỉ có một mình. Bọn chúng tôi gọi Gạo là “Độc hành đại hiệp”. Trước trường học của chúng tôi có một đập nước vẫn dùng để tưới cho cánh đồng ở nam huyện, nước rất sâu. Mùa hè năm đó, trước khi nghỉ, sau buổi liên hoan chia tay, tôi cùng mấy đứa bạn kéo nhau ra đập tắm. Tôi vừa nhẩy xuống nước thì bị chuột rút, chìm nghỉm. Tôi hốt hoảng vùng vẫy, cố ngoi lên kêu cứu, nhưng người cứ co rúm lại. Mấy đứa bạn cùng đi tắm với tôi, bơi kém không biết làm thế nào, ú ớ đực người ra. Không có người lớn nào ở bên. Tôi đuối sức, cảm thấy hoàn toàn tuyệt vọng.

Đúng lúc ấy thì Gạo xuất hiện. Gạo lao xuống nước túm lấy tóc tôi kéo lên. Thế là tôi được cứu sống. Tôi rất cảm kích vì ơn cứu mạng, tìm cách gần gũi, nhưng Gạo lảng tránh, dường như trời sinh ra cậu ta là đã khép kín, không thích giao du. Vì thế tôi với Gạo không thể trở thành bạn thân, ý hợp tâm đầu được. Nhưng tôi luôn ghi nhớ ơn cứu mạng của Gạo, nghĩ bụng thế nào cũng phải đền đáp. Tốt nghiệp trung học cơ sở, tôi thi vào trung học còn Gạo về quê làm ruộng. Mấy lần tôi định đi xóm Ván chân núi Bụt tìm Gạo, nhưng hết vì lí do này lí do khác đều không đi được.

Chớp mắt thế là đã 30 năm, không ngờ hôm nay tôi gặp lại Gạo, ân nhân cứu mạng của tôi trong tình trạng như thế này. Những nhân viên của tôi hỏi, họ tên anh là gì, quê quán ở đâu, anh ta đều không trả lời. Hỏi tai sao lại ăn trộm thịt. Anh ta cúi đầu, mãi mới lí nhí trả lời, rằng anh ta ở nông thôn ra thành phố đi làm công nhật, buổi đực buổi cái, túi lúc nào cũng rỗng không, vợ ốm đau dài dài, thèm ăn một bữa thịt, bèn đến siêu thị mua thịt, nhưng thịt lên giá cao quá, trong tay anh ta chỉ có mấy ngàn đồng, không biết làm sao, thương vợ quá, liều đành ăn trộm mong người ta không nhìn thấy mà bắt lại. Khi nói những lời đó mắt anh ta đỏ hoe, một tay vân vê góc áo. Nhìn bộ áo quần cũ kĩ không hợp khổ người, chắc là ai đó cho, những nhân viên của tôi lắc đầu ngao ngán. Cuộc hỏi cung chấm dứt. Tôi bảo mấy nhân viên của tôi ra ngoài để tôi ngồi với anh ta.

Tôi hỏi nhỏ, anh có phải là Gạo ở xóm Ván chân núi Bụt không? Anh ta lắc đầu. Tôi kiên trì, anh không nhận ra tôi à? Tôi là Lưu, bạn cùng học phổ thông cơ sở với anh ngày xưa đây mà. Anh đã nhẩy xuống hồ cứu mạng tôi tôi mà. Anh ta lắc đầu. Tôi nói, anh cố nhớ lại xem. Anh ta vẫn lắc đầu. Lẽ nào tôi lại nhận nhầm, anh ta không phải tên là Gạo ở xóm Ván chân núi Bụt? Nhưng nghĩ đi rồi cũng phải nghĩ lại, trên đời này thiếu gì người giống nhau, rất có thể anh ta không phải là Gạo, bạn học thời phổ thông trung học cơ sở của tôi. Hơn nữa hơn 30 năm rồi không gặp, bao nhiêu gương mặt bạn học bây giờ đều mù mờ, không còn rõ nữa.

Theo qui định của siêu thị Hoa Hồng, người ăn trộm vật gì thì bị phạt gấp năm lần giá trị của vật đó. Anh ta ăn trộm tảng thịt nặng cỡ hai cân thì ít nhất anh ta phải nộp phạt gấp năm lần số tiền hai cân thịt, những mấy trăm ngàn đồng. Trên người anh ta chỉ có mấy ngàn đồng, róc thịt anh ta ra sao? Tuy tôi không biết anh ta có phải là Gạo hay không, nhưng tôi cũng quyết định nói giúp anh ta với Tổng giám đốc siêu thị. Tôi bịa ra anh ta là người họ hàng xa, xin Tổng giám đốc chiếu cố giơ cao đánh khẽ. Tổng giám đốc chiếu cố cái mặt tôi, tha cho anh ta. Anh ta gạt nước mắt bước đi.

Nhìn dáng anh ta thất thểu bước đi, tôi đột nhiên nẩy ra ý nghĩ, phải làm sáng rõ anh ta thực sự là ai, có phải là Gạo không? Nếu thực là anh ta Gạo, dù anh ta có nhận hay không thì tôi cũng nhất định phải đền ơn anh ta. Nếu không tôi sẽ thành kẻ vong ân bội nghĩa. Tôi quyết định bám theo anh ta xem anh ta ở đâu. Tôi bám theo anh ta. Anh ta lảo đảo đi, hết rẽ phải lại rẽ trái, cuối cùng chui vào một căn nhà lụp xụp trong một khu lụp xụp. Tôi biết nơi này người ta sắp phá đi để xây một chung cư cao cấp. Tôi nhớ kĩ nơi đó, nhưng không vào.

Hôm sau, tôi mua một ít hoa quả đi đến ngôi nhà lụp xụp hôm trước. Trong nhà tối om, chỉ có mỗi một bóng đèn toả ánh sáng yếu ớt. Tôi thấy một người phụ nữ cỡ trung niên ngồi trên ghế, nước da xanh mướt, gầy da bọc xương, rõ là người mang trọng bệnh. Thấy khách chị ta lão đảo đứng dậy chào. Tôi vội vàng đỡ chị ta ngồi xuống, bịa rằng tôi ở ban quản lí khu chung cư tương lai đến thăm tìm hiểu tình hình. Tôi hỏi chồng chị đi đâu? Chị ta nói, anh ấy đi tìm việc, xem có ai thuê gì để làm không. Tôi lại hỏi, có phải chồng chị tên là Gạo, quê ở xóm Ván chân núi Bụt không? Chị ta cảnh giác hỏi lại, có phải tôi quen biết anh ta không? Tôi nói, tôi cùng học trung học cơ sở với anh ta. Chị ta thở dài nói, đúng là ở xóm Ván chân núi Bụt, nhưng không phải là Gạo, mà là Tấm. Gạo là ông anh. Rằng Gạo và Tấm là anh em sinh đôi. Tôi hỏi ở xóm Ván còn có ai tên là Gạo không?

Chị ta bảo không. Chỉ có ông anh chồng của chị tên là Gạo thôi.

Thì ra anh bạn đồng học tên là Gạo của tôi còn có một người em sinh đôi tên là Tấm. Thành thử thấy mặt anh ta tôi mới có cảm giác quen quen. Tôi hỏi bây giờ anh Gạo làm gì? Có khoẻ không? Chị ta không tự nhiên lắm nói, học hết trung học cơ sở Gạo rời làng đi kiếm ăn bên ngoài, gặp tai nạn giao thông mất rồi.

Những lời cuối cùng của chị ta làm cho tôi tối sầm cả mắt. Tôi cảm thấy thật thương tiếc anh ta.

Xem ra cuộc sống của người anh em sinh đôi của ân nhân tôi vô cùng khó khăn. Tôi định bụng, thế nào thì thế cũng phải giúp đỡ vợ chồng cái anh Tấm này, cũng để báo đáp ân tình của người anh trai đã cứu mạng tôi ngày ấy.

Bất ngờ ở quê vợ có việc, tôi phải thu xếp để về mười mấy ngày. Trước khi về quê, tôi quyết định đến thăm nhà Tấm. Tôi bọc theo một ít tiền, mua mấy cân thịt đến ngôi nhà hôm trước tôi đã vào. Nhưng căn nhà đóng cửa, khoá mấy vòng ngoài. Hỏi thăm mãi thì biết, hai ngày trước vợ chồng nhà ấy đã dọn đi rồi. Đi đâu thì không ai rõ. Tôi vô cùng thất vọng. Tôi cho rằng việc họ dọn nhà đi thì bẩy tám phần là do liên quan đến vụ việc xẩy ra ở siêu thị hôm nọ. Nhưng trong hoàn cảnh như thế thì vợ chồng họ chuyển đi đâu, nếu không về quê? Tuy Gạo đã mất rồi, nhưng Tấm vẫn còn, tôi nhất định phải làm công việc mà tôi đinh ninh trước sau cũng phải làm.

Hôm sau tôi thuê một chiếc xe ôm đi xóm Ván chân núi Bụt để tìm nhà Tấm. Phải nói những năm gần đây, vùng nông thôn quê tôi đổi thay thật nhiều. Xóm Ván chân núi Bụt giờ nằm trong dự án sân gôn. Những người nông dân bám vào mấy thửa ruộng mùa thì trồng lúa, mùa thì trồng ngô, dù vắt mũi bỏ mồm, nhưng không đói, bây giờ bị đẩy hút vào sâu trong núi, hoặc bám lấy mặt đường bán những thứ tạp nham. Vào xóm hỏi thăm mãi mới biết, cả thôn chỉ có một người tên là Gạo, đưa cả vợ lên làm thuê trên thành phố, chứ chẳng có anh em sinh đôi nào. Hơn nữa ở quê giờ còn có gì nữa mà trở lại. Ông già họ hàng nhà Gạo nói, lâu rồi vợ chồng Gạo không trở lại. Mà có muốn trở lại cũng chẳng còn chỗ mà trở lại. Đến lúc này thì tôi chợt hiểu, Tấm chẳng phải là ai khác, đó chính là Gạo bạn học thời trung học phổ thông cơ sở của tôi. Ân nhân của tôi. Bất giác hai dòng nước măt tôi cứ tự nhiên chẩy ra.

Câu chuyện Hoà kể như thế nào, tôi chép nguyên như thế.

Ngày 6 tháng 5- 2008

Chuyện trẻ con

Làng Hạ Đan có một con ngòi, gọi là ngòi Ván. Con ngòi ấy bắt nguồn từ núi Bụt, cắc cớ làm sao lại cắt chéo làng làm thành hai nửa, cao và thấp để rồi sẽ xẩy ra khối chuyện buồn vui, trước khi đổ vào sông Thao. Lòng ngòi đầy đá, trơn nhẫy. Mùa mưa, nước dâng đến đùi, đến bẹn, chẩy xiết. Người lớn vén cao quần có thể lội qua. Đám phụ nữ ngượng không dám vén quần cao, lại hay trượt chân ngã, thường để nguyên quần áo lội nước ướt, rồi về nhà thay. Đám học sinh nhóc chúng tôi ở xóm cao, đi học đến ngòi Ván, thường cởi truồng cuốn quần áo và đội sách lên đầu, cứ thế cả con gái con trai tồng ngồng lội qua để xuống trường ở xóm thấp. Trong đám học sinh mười hai, mười ba tuổi chúng tôi lúc đó có một đứa mà tôi chơi thân tên là Nguộc, khôn trước tuổi. Gia đình Nguộc ở gần nhà tôi. Bố nó làm thợ mộc. Nghe nói dạo Pháp tấn công, gia đình nó từ dưới xuôi chạy tản cư lên quê tôi, rồi ở lại. Mẹ nó là người đàn bà lắm mồm, ở nhà làm việc nội trợ, thi thoảng phụ việc vặt cho chồng. Làng tôi toàn làm nghề nông, lọt riêng nhà nó làm nghề mộc, thành thử mọi người nhìn với vẻ xa lạ. Ngày đó ở làng, bố tôi là người có học nhiều nhất, lại là đảng viên nên được cử làm chủ tịch xã. Còn mẹ tôi vốn là con gái một cụ đồ ở làng Lâm bên kia sông, vừa đẹp vừa nói năng hoạt bát, thành thử được bầu là cán bộ phụ nữ. Gia đình tôi là một gia đình gương mẫu.

Nguộc mới mười ba tuổi, nhưng cao lớn như đứa trẻ mười bốn mười lăm. Ngược lại, tôi nhỏ con, thấp. Hai đứa đi bên nhau y như đôi đũa lệch. Nguộc tinh quái, hay ăn trộm vặt. Nó đi qua nhà ai, ghé vào đâu đó là thế nào cũng thó được một thứ gì, quyển vở, cái bật lửa, sợi dây dù. Nguộc nhanh tay, nhanh mắt không chịu được. Một buổi tối, đội chiếu bóng huyện về làng tôi, căng cái phông loang lổ vàng ở góc sân trường có cây bàng chúng tôi vẫn lấy đá ném cho quả vàng rụng xuống. Khi mặt trời chìm sâu sau dẫy núi Bụt thì chiếc máy nổ cọc cạch bắt đầu gầm lên. Tôi có tiền mẹ cho để mua vé trong túi, nhưng vẫn theo Nguộc trốn vé, chui rào vào sân. Hai đứa chạy loăng quăng chỗ này chỗ nọ cho đến khi chiếu phim. Thằng Nguộc kéo tôi đến đứng sau đám con gái, nhiều đứa ở làng bên nhưng nhìn quen mặt mà không biết tên. Thằng Nguộc giúi vào tay tôi một cái bánh rán.

Tôi hỏi nó:

- Mua lúc nào thế?

Nó cười khùng khục bảo:

- Tao khoắng của bà già mắt toét gần chỗ bán vé. Ăn, nhưng cấm nói với bố tao đấy!

Bất ngờ có tiếng thét thất thanh của cô gái phía trước, kèm theo tiếng rủa: "Đồ khốn nạn! "Tôi ngó vào mặt thằng Nguộc, nhưng mặt nó lạnh như tiền.

Đó là vào giữa những năm 1950, sau khi Pháp cút khỏi miền Bắc, người ta bắt đầu khôi phục lại con đường sắt Hà Nội- Yên Bái- Lào Cai. Thanh niên xung phong làm đường sắt dựng lán ở làng tôi. Chúng tôi hay la cà vào đó. Và cái việc thường xẩy ra đã xẩy ra. Thằng Nguộc lấy cắp chiếc đồng hồ đeo tay sáng lấp lánh của anh đội trưởng. Thời đó, chiếc đồng hồ đeo tay là của hiếm, làng tôi dường như chẳng ai có. Anh đội trưởng nghi thằng Nguộc lấy. Anh ấy không nghi tôi. Tôi là con một gia đình gương mẫu, bố là chủ tịch, mẹ là cán bộ phụ nữ, không thể là đứa ăn cắp.

Vào lúc gia đình tôi chuẩn bị ăn cơm thì mẹ thằng Nguộc chạy sang gọi.

Bà nói:

- Cháu sang bên này,bác có việc nhờ.

Mẹ tôi bảo:

- Đi nhanh rồi về ăn cơm.

Tôi theo mẹ thằng Nguộc đến cửa thì nghe thấy bố nó đang nói. Giọng ông chắc như từng nhát đục: "Cháu nhà tôi từ bé không có tính tắt mắt. Cả họ nhà chúng tôi không có ai có tính như thế! Tôi đã nói, hễ ăn cắp là chặt tay." Mẹ thằng Nguộc đẩy tôi lên trước:

- Thằng bé con ông chủ tịch chơi với cháu, từ tinh mơ đến chập tối không rời một bước. Có nó làm chứng.

Tôi bắt gặp ánh mắt khẩn khoản của thằng Nguộc, nhớ lúc nó dúi vào tay tôi chiếc bánh rán, bèn nói:

- Cháu chứng nhận, thằng Nguộc không lấy.

Hôm sau anh đội trưởng tìm thấy đồng hồ ở đâu đó trong phòng ngủ, bèn đến xin lỗi bố mẹ thằng Nguộc. Đấy là do tôi bảo nó đem trả lại cho anh ta. Từ đó bố mẹ thằng Nguộc đâm ra rất quí tôi, thi thoảng có món gì ngon lại gọi tôi qua.

Lại nói về con ngòi. Không ai cắt nghĩa vì sao con ngòi cắt chéo làng tôi chẳng lấy gì làm rộng, mỗi mùa nước lên đi lại rất khó khăn, mà dân làng Hạ Đan không chịu bắc cầu. Hay là cái việc nhỡn tiền như thế, nhưng lại chẳng ai nghĩ ra? Do chiến tranh, nhập học muộn nên năm đó tôi với thằng Nguộc mới học lớp bốn. Lũ học sinh nông thôn, buổi sáng đến trường, buổi chiều chăn trâu hoặc ra đồng làm phụ với người lớn. Nhà thằng Nguộc không có ruộng, nhưng nó vẫn ra chỗ ngòi Ván chơi đánh quay hoặc chơi cày suông (đánh khăng) với lũ tôi.

Ở trường làng tôi có lệ, bắt nguồn từ sáng kiến của Ban giám hiệu, cứ chiều thứ năm hàng tuần là các thầy cô giáo chia nhau đi thăm các gia đình học sinh.

Lần đó đến lượt cô giáo Ngọc Liên về thăm phụ huynh xóm tôi. Cô Ngọc Liên người thành phố, mới ra trường, xung phong lên miền núi. Cô trẻ và đẹp, đẹp đến nỗi lũ học sinh chúng tôi còn thích ngắm trộm cô soi gương chải đầu, trước mỗi giờ lên lớp. Cô giáo có tên gọi là sen ngọc (đấy là bố tôi nói tiếng Hán,Ngọc Liên là sen ngọc) tha thướt như một diễn viên điện ảnh Liên Xô, đứng tần ngần trước ngòi Ván giữa mùa mưa, nước lên cao, chẩy xiết. Sen mà sợ nước thì cũng lạ. Đang lúc cô giáo định liều mạng lội xuống nước, thì một bà già buông vội cuốc chạy tới.

Bà bảo:

- Cô giáo đừng lội. Nước sâu, chẩy xiết, đá trơn. Cô mà ngã, ốm thì các cháu nghỉ học à? Để tôi bảo học sinh cõng cô qua.

Bà gìa quay gọi đám tôi với thằng Nguộc lại. Bà bảo thằng Nguộc:

- Cháu cao lớn, khoẻ nhất bọn. Cháu cõng cô giáo qua ngòi!

Thằng Nguộc nháy mắt với tôi, gật đầu tỏ vẻ phục tùng. Bà già dặn nó, rằng phải giữ chắc hai tay cô giáo, cấm không được để ngã. Như thế nghĩa là khi cõng, không được làm như kiểu chúng tôi vẫn cõng nhau mỗi lần đánh khăng bên thua phải cõng bên thắng, hai tay đỡ mông. Thằng Nguộc gật đầu ra chừng đã hiểu. Nó lội xuống nước, khom lưng chờ đợi. Bà già năn nỉ cô giáo đặt hai tay lên vai, hai gối tì lên lưng thằng Nguộc. Rồi bà kiểm tra thấy chắc chắn, mới an tâm ra lệnh cho nó đi.

Tôi nhìn tư thế gò bó của cô giáo trên lưng thằng Nguộc mà buồn cười, nhưng cứ phải nín lại. Thằng Nguộc bước những bước chắc chắn, nhưng ra đến chỗ nước sâu, chẩy xiết thì nó chao nguời giống như bị trượt chân, sắp ngã. Tôi nghe thấy cô giáo kêu thất thanh. Bà già thét: "Cẩn thận đấy Nguộc!" Cô giáo thấy thằng Nguộc trượt chân chắc là sợ lắm, nay nghe bà già thét, lại càng sợ thêm. Sự sợ hãi làm cô giáo không còn giữ được bình tĩnh, hai tay vội ôm chặt lấy cổ, hai chân quặp cứng lấy hông thằng Nguộc.

Rồi thằng Nguộc cũng lấy được thăng bằng, đứng một lúc lâu như để trấn tĩnh, sau đó bước từng bước chắc chắn sang bờ bên kia.

Sau đó tôi hỏi nó:

- Mày cố tình làm thế à?

Nó nhe răng cười:

- Hai tay cô giáo trắng thơm như hai búp hoa lan, khiến tao phát thèm. Người cô áp chặt lên tao nóng như cái hầm đốt than.

Nghe thằng Nguộc nói, cười một cách khoái trá, lòng tôi cũng xốn xang. Tôi bảo nó:

- Lúc về, mày giữ cô lâu thêm, rồi kể tao nghe.

Nhưng khi về, cô giáo không để thằng Nguộc cõng nữa. Cô lội qua ngòi, mặc cho quần áo ướt, đi thẳng về trường.

Tôi với thằng Nguộc chơi với nhau kiểu ấy, có lúc tôi a dua theo, có lúc tôi xúi nó, nếu không xẩy ra chuyện chiếc xe hoả đồ chơi, thì chẳng biết sẽ còn đi tới đâu.

Con đường sắt chạy qua làng tôi khôi phục xong. Người ta xây nhà ga ở ngay đầu làng. Hàng ngày những đoàn tầu chở hàng, chở khách kéo còi tu tu chạy qua làm cho cái làng Hạ Đan nhỏ bé, hẻo lánh của tôi rộn rã, văn minh hẳn lên. Tôi ngó con tầu hàng ngày chạy qua làng, mơ tưởng đến những chuyến đi xa, đến những chân trời mới.

Ông trưởng ga, người dưới xuôi, mang cả gia đình vợ con theo lên, muốn xin đất, làm nhà ở riêng. Ông tới gặp bố tôi mấy lần, cuối cùng không chỉ xin được đất, mà còn xin được cả cọ lợp nhà nữa. Nghe nói ông trưởng ga học ở Trung Quốc về, chúng tôi phục lắm. Thỉnh thoảng lũ chúng tôi lại ghé qua nhà ông hóng chuyện, ngó nghiêng mấy bức tranh vẽ đám con gái vừa xinh vừa đẹp treo trên tường.

Một hôm tan học về, thằng Nguộc thì thầm bảo tôi:

- Đi,tao cho mày xem cái này.

Nghe giọng nó, tôi biết chắc sẽ có điều gì thú vị lắm. Nó dẫn tôi đến nơi nó vẫn cất giấu những thứ mà nó khoắng được, gọi là "kho báu". Đó là xưởng chế dầu giọc của cụ Hà Trực từ thời chống Pháp, bây giờ bỏ không, mốc meo. Ngày đó dầu Tây (dầu hoả) hiếm như vàng. Dân làng tôi phải nhặt hạt giọc phơi khô, đồ chín như đồ xôi, ép lấy dầu để thắp sáng. Kho báu của thằng Nguộc được đặt giữa đống dụng cụ dùng để ép dầu, cả chục năm nay chẳng ai đụng đến. Loay hoay một lúc lâu, nó lôi ra một cái túi vải, trang nghiêm bầy ra trước mặt hai đứa, trước hết là cái đầu tầu hoả mầu đen, sau đó là hai toa khách sơn xanh rồi móc chúng lại thành một đoàn tầu. Đường ray cho đoàn tầu chạy là những đoạn nhựa cong, cũng được nối với nhau bằng những chốt cứng làm sẵn. Một đoàn tầu hoả bé tẹo và xinh xắn. Thằng Nguộc giảng giải cho tôi biết cách lắp ráp. Nhưng tất cả việc lắp ráp, thằng Nguộc tự mình làm, nhất nhất không cho tôi chạm tay tới. Nhìn đôi mắt hau háu của tôi, thằng Nguộc mỉm cười một cách thần bí. Nó bảo tôi lùi ra xa, rồi móc túi lấy ra một vật nhỏ chìa ra trước mặt tôi. Nó nói: "Mày có biết cái gì đây không? Phép lạ đấy." Nó luồn cái vật nhỏ đó vào cái lỗ nhỏ bên hông cái đầu tầu và vặn, như vặn dây cót đồng hồ. Thằng Nguộc bảo, con tầu chạy bằng năng lượng lò so. Chắc nó học lỏm từ ông trưởng ga, nhưng nghe những lời ấy từ miệng nó nói ra, không hiểu sao tôi thấy vừa ghen tỵ vừa khâm phục.

Đường ray nối vòng tròn, lý ra con tầu có thể chạy vòng tròn, hết dây cót mới dừng lại. Nhưng con tầu chạy một đoạn lại đổ. Tôi xông đến định đỡ con tầu, thì thằng Nguộc dứt khoát chặn lại.

Nó bảo:

- Chỉ cho mày xem thôi.

Rồi nó tự mình thu dọn, gói ghém cất cái của báu độc nhất vô nhị ấy vào kho báu. Đã mười ba tuổi đầu, nhưng cái con tầu chạy bằng cót ấy như thỏi nam châm hút chặt lấy tôi. Tôi lờ mờ biết nguồn gốc cái tầu hoả đồ chơi ấy, nhưng vẫn hỏi thằng Nguộc:

- Ở đâu ra thế?

Nó đáp:

- Chỗ nhà ông trưởng ga- Thấy tôi lặng im,nó nói thêm- Con bé nhà ông ấy ngu bỏ xừ, tao bảo nó đưa ra hè chơi, thế mà nó cũng đưa.

Thôi đúng rồi,chiều hôm trước,chẳng rõ có việc gì, khi qua nhà ông trưởng ga, tôi thấy con bé khóc như mưa như gió.

Tối đó, tôi ngủ mê nghe thấy tiếng còi của con tầu có chiếc đầu sơn đen kéo theo hai toa sơn mầu xanh hết sức đẹp mắt. Tiếng còi tu tu âm vang dấp dính lạ lùng làm sao! Hôm sau, tan học tôi bảo thằng Nguộc cho chơi tầu hoả, nhưng nó gạt phắt. Ngẫm nghĩ một lúc, tôi bảo nó trả chiếc tầu hoả lại cho con bé, nó không chịu.

Trong đầu tôi lờ mờ nẩy sinh một ý nghĩ, chầm chậm mỗi ngày mỗi rõ.

Buổi chiều mưa to. Tôi xé một mảnh giấy, dùng tay trái viết mấy chữ gửi cho ông trưởng ga, nói rằng kẻ viết lá thư này biết chiếc tầu hoả của con bé gái nhà ông vì sao bị mất. Đó là do thằng Nguộc con nhà ông thợ mộc lấy cắp. Tôi lén ném tờ giấy đó vào nhà ông trưởng ga. Hôm sau nữa, cũng vào buổi chiều, tôi thấy bố con ông trưởng ga lội qua ngòi Ván đến thẳng nhà thằng Nguộc. Tôi hiểu chuyện gì sắp xẩy ra, bèn chui vào nhà, đóng cửa lại. Nói như các bà nhà quê, đợi ăn giập miếng trầu thì bà mẹ thằng Nguộc chạy sang nhà tôi.

Bà nhìn tôi như một vị cứu tinh, nói:

- Chỉ có cháu mới cứu được thằng Nguộc!

Tôi không thể từ chối, đành đóng cửa theo sang nhà bà. Giữa đường thì gặp mẹ tôi ở uỷ ban về. Nghe ra là chuyện nghiêm trọng, mẹ tôi liền cùng tôi theo vào nhà thằng Nguộc. Không khí im lặng đáng sợ. Các bậc cha mẹ ngồi, mặt nặng như chì. Tôi quyết định ngậm miệng như hến. Mẹ tôi vốn nghiêm khắc, không chịu được thái độ lỳ lợm của tôi. Bà nghiêm khắc cảnh cáo, nếu tôi không nói thật thì hậu quả đối với tôi chắc chắn không có gì tốt đẹp.

Ông thợ mộc bảo:

- Cháu không phải nói. Nếu thằng Nguộc lấy thì gật đầu, nếu không lấy thì lắc.

Tôi thấy ông nhìn tôi với vẻ chờ đợi và tràn đầy tin tưởng. Cảm giác phản bội khiến đôi tai nóng bừng, tôi cúi gầm mặt, không sao làm chủ được bản thân.

Mẹ tôi giục:

- Con có nghe thấy gì không?

Tôi ngẩng lên liền nhìn thấy đôi mắt đỏ hoe của đứa con gái ông trưởng ga, sau đó là nhìn thấy gương mặt nghiêm khắc của mẹ tôi. Biết chắc là vợ chồng ông thợ mộc đang nhìn chằm chằm vào tôi, nhưng tôi lảng tránh. Tôi nhắm mắt, mường tượng thấy con tầu nhỏ xíu tự động chạy trên đường ray nhựa, rồi lặng lẽ gật đầu. Hành động của tôi khiến ông bố thằng Nguộc thất vọng kinh khủng.

Giọng ông cất lên như tiếng gầm của con cọp bị thương:

- Thằng Nguộc đâu?Thằng Nguộc?

Lúc đó mọi người mới nhớ đến thằng Nguộc. Nhưng thằng Nguộc đã biến đâu mất. Bà mẹ thằng Nguộc lu loa khóc:

- Con ơi, sao con ngu thế, mẹ đã dặn con bao lần rồi, chọn bạn tử tế mà chơi.

Câu nói cạnh khoé của mẹ thằng Nguộc làm mẹ tôi tức điên, nhưng là cán bộ phụ nữ, bà phải gương mẫu, không thể cãi nhau với người đàn bà lạc hậu này. Bà dồn tức giận vào tôi. Chao ơi, tôi ngỡ cái tai bên phải của mình sắp bị đứt rời.

Mẹ tôi lôi tôi một mạch về nhà, đẩy vào buồng, nhốt lại. Tuy nhiên tôi vẫn nghe tiếng gọi của bố thằng Nguộc vọng tới: "Nguộc ới, Nguộc ơi!" Sau đó là sự im lặng. Tôi biết bố thằng Nguộc là người vô cùng trọng danh dự, đã nói là làm nhưng cũng vô cùng nóng tính. Sự im lặng làm tôi sợ. Nhân lúc mẹ tôi xuống vườn hái rau, tôi nhấc cánh cửa sổ, trèo ra ngoài. Rồi len lén chuồn ra cổng. Đến chỗ khuất, tôi cắm cổ chạy. Được một đoạn thì nghe tiếng la của thằng Nguộc từ phía ngòi Ván.

Tiếng thằng Nguộc lanh lảnh:

- Con không lấy. Con không biết cái tầu hoả nào hết. Con xin thề!

Tôi vội nép vào bụi cây bên đường. Thằng Nguộc ứơt như chuột lột, bị bố nó lôi xềnh xệch trên đường. Tôi bám theo về đến tận cổng nhà nó. Bố nó vớ lấy cái đục tràng. Tiếng ông trầm xuống, chứa chất nguy cơ:

- Có đứa viết thư tố cáo mày, thằng con ông chủ tịch cũng xác nhận. Mày dùng tay nào để ăn cắp?

Im lặng mấy giây. Chợt thằng Nguộc thét lên thất thanh, tiếp đến là tiếng gào khóc của mẹ nó. Tôi nấp trong bụi cây, không dám cục cựa. It phút sau đó, bố thằng Nguộc bế nó trên tay, đạp cửa phóng đi.

Khuya hôm đó, qua bố tôi, tôi mới biết bố thằng Nguộc dùng tràng chặt đứt mấy ngón tay trái của nó.

Thằng Nguộc phải nằm bệnh viện huyện. Hôm sau đó tan học, tôi cố nán lại để không ai nhìn thấy, rồi rẽ vào cái xưởng ép dầu của ông Hà Trực. Tôi xục vào cái kho báu của thằng Nguộc, nhưng con tầu với cái đầu sơn đen cùng hai toa sơn xanh đã không cánh mà bay.

Sự việc diễn ra rất nhanh, làm sao thằng Nguộc kịp đem giấu vào nơi khác? Chỉ có một khả năng, ngay sau hôm cho tôi xem, thấy tôi còn mê cái đồ chơi có một không hai ấy hơn nó, sinh nghi nên nó đã chuyển đi nơi khác? Tôi thẫn thờ tìm loanh quanh ở xưởng ép dầu, nhưng chỉ mất công vô ích. Thằng Nguộc vẫn còn phải nằm viện. Tôi lang thang đến tất cả những nơi mà tôi với nó vẫn thường chơi nghịch. Tuy nhiên con tầu như có phép lạ, lặn đâu đó vào trong đất.

Một hôm, do tan học về muộn, tôi không đưa trâu lên núi mà để ở nhà, cho ăn rơm khô đã được cha tôi đánh thành cây ở góc vườn, sát phía nhà thằng Nguộc. Ở quê tôi, sau vụ gặt mùa thu, người ta thường thu rơm khô đánh thành đống cao vống, gọi là cây rơm, để dành cho trâu ăn mùa đông vì hiếm cỏ. Cây rơm bố tôi đánh, tròn cao, nom thật đẹp. Đây là lần đầu tiên tôi rút rơm cho trâu ăn. Thật người có công trời không phụ, sau bao lâu tìm kiếm thì vào lúc vô tình nhất, tôi đã tìm thấy chiếc tầu hoả đồ chơi, với chiếc đầu sơn đen kéo theo hai cái toa sơn xanh. Thằng Nguộc đã đem nó giấu vào cây rơm nhà tôi. Tôi sững người khi lôi ra con tầu lẫn trong ôm rơm, không còn tin nổi mắt mình. Sợ có người nhìn thấy, tôi vội nhét trở lại và lấy rơm phủ kín .

Chờ tối xuống, nhân lúc vắng người, tôi rời chiếc tầu hoả đi cất giấu ở một nơi kín đáo khác.

Tôi mang chiếc tầu hoả giấu đi nơi khác, không phải là để gửi trả cho cô con gái cưng của ông trưởng ga. Không, nhà nó giầu, mất cái tầu hoả vẫn còn ối cái khác để chơi. Tôi muốn giữ cho riêng mình.

Nhưng tôi không có nhiều cơ hội để chơi con tầu, thi thoảng chỉ có thể lôi ra ngắm rồi lại cất đi. Bởi điều quan trọng là tôi không có chìa khoá để vặn dây cót. Chắc chắn thằng Nguộc vẫn còn giữ chiếc chìa khoá ở bên mình.

Rồi thằng Nguộc về nhà, đi học. Tay nó vẫn còn băng. Nó không thèm nhìn mặt tôi, còn tôi cũng tránh mặt nó. Chiều ấy, đi học về, sau khi vét nồi kiếm bát cơm nguội, tôi chui vào gầm giường moi ra chiếc rũa và mảnh sắt dẹt lén nhặt ở lò rèn gần nhà ga, quyết định tự mình chế cho con tầu chiếc chìa khoá, theo hình dạng mà tôi còn nhớ mang máng. Đang hì hục rũa thì cửa bật mở. Thằng Nguộc hầm hầm bước vào. Tôi vội giấu các thứ vào gầm giường, nhưng chắc có thể nó đã nhìn thấy. Thằng Nguộc nhìn chằm chằm vào tôi không nói gì. Tôi giữ miệng im như thóc. Rồi đột nhiên nó văng tục, chửi tôi là đồ phản bội. Tôi vẫn không hé răng, sẵn sàng để cho nó đánh. Nhưng nó không động đến người tôi.

Chửi chán rồi nó nói:

- Con tầu tao giấu ở cây rơm nhà mày mất rồi. Mày lấy phải không?

Tôi không đáp. Nó nói tiếp:

- Mày phản bội, làm tao mất mấy ngón tay. Nhưng tao cũng lừa được ông bô, tao lấy đồ bằng tay phải, nhưng lại nói là tay trái. Giữ được tay phải tốt hơn tay trái đúng không?

Tôi vẫn câm như hến. Thấy khó mà cậy được miệng tôi, nó nhổ một bãi nước bọt rồi bỏ đi.

Sau đấy bố tôi được điều động lên huyện làm cán bộ, rồi ít lâu sau ông được đề bạt làm phó phòng thuỷ lợi. Bố tôi xin cho mẹ tôi làm nhân viên bán hàng ở công ty bách hoá. Cả hai ông bà quyết định không trực tiếp làm nông nghiệp nữa. Thế là gia đình tôi dọn nhà lên huyện, ở phố. Tôi nhớ dịp đó đang tiết heo may, trời lún phún mưa. Bố tôi mượn được chiếc xe tải của huyện, chạy về đỗ bên kia ngòi Ván. Đồ đạc nhà tôi chả có gì nhiều nhặn, nhờ hàng xóm và thanh niên xã chuyển đánh loáng cái là xong.

Ở quê tôi có tập quán, hễ gia đình nào có công có việc là hàng xóm sẵn sàng gác việc nhà lại để tới làm giúp, giống như kiểu làm đổi công. Nhà tôi chuyển nhà, bố mẹ thằng Nguộc cũng tới làm giúp. Tôi để ý suốt buổi, nhưng không thấy bóng dáng thằng Nguộc đâu.

Giờ phút chia tay rồi cũng đến. Hàng xóm dừng lại bên này bờ ngòi Ván. Tôi theo bố mẹ lội ngòi qua bên kia để lên xe. Tự nhiên tôi thấy lòng mình trống vắng làm sao, như vừa đánh mất một cái gì quí báu.

Người lái xe đã nổ máy. Bố tôi bảo tôi lên ngồi cùng mẹ ở cabin. Nhưng tôi nhất quyết đòi ngồi trên thùng xe. Bố tôi bèn trèo lên cabin ngồi cùng mẹ tôi. Ông nói với người lái xe:

- Ta đi thôi chú!

Xe chuẩn bị chuyển bánh thì tôi thấy một thằng bé hớt hải chạy lao như mũi tên, vượt qua ngòi, nước bắn tung toé. Đó là thằng Nguộc.

Tôi kêu to:

- Bố ơi, cho xe dừng lại!

Thằng Nguộc lao đến bên xe, tay cầm cái gì đó cố vươn lên đưa cho tôi. Tôi chỉ kịp đón vội lấy thì xe rú ga vọt đi. Thằng Nguộc tụt lại phía sau, khuôn mặt ướt đẫm. Tôi không biết đó có phải là do nước mưa hay nước ngòi Ván không?

Xe chạy được một đoạn, tôi mở tay ra nhìn. Thì ra đấy là một cái túi vải nhỏ mầu đỏ. Thằng Nguộc đưa cho tôi cái gì vậy? Tôi run run mở ra. Chao ơi, đó là cái chìa khoá để lên dây cót chiếc tầu hoả. Nó giữ đến cả một học kì.

Nhờ nỗ lực công tác, giành được tín nhiệm của cấp trên, bố tôi leo lên cao dần. Nhà tôi từ huyện dời lên tỉnh. Tôi cũng theo đó học hết cấp ba, rồi vào đại học. Tốt nghiệp được nhận một chỗ làm tốt, bây giờ là chủ một tổng công ty. Đám bạn bè đánh giá tôi thuộc vào loại thành đạt. Còn thằng Nguộc ra sao ư? Tôi chỉ biết, học hết cấp hai nó nhất quyết xin đi bộ đội, nhưng không ai nhận vì bị cụt mấy ngón tay trái. Cậy cục mãi không được cuối cùng Nguộc nộp đơn thi vào sư phạm. Nghe đâu bây giờ Nguộc vẫn đang làm nghề gõ đầu trẻ.

Những người quen biết Nguộc bảo, con người của cậu ta như thế thì cũng chỉ có thể như thế mà thôi.

Tôi biết thế nào các bạn cũng hỏi: Còn chiếc tầu hoả của con gái ông trưởng ga? Lẽ dĩ nhiên, châu về Hợp Phố, bố tôi đã nện cho tôi một trận nên thân, rồi bí mật chuyển trả cho chủ nó sau khi nhà tôi dọn về huyện được ít lâu. Bố tôi quyết tâm đào tạo tôi trở thành một đứa trẻ ngoan, trở thành một người hoàn hảo.

Tháng 9-1998

Vợ chồng chú Năm bán dê

Làng Hạ Đan chúng tôi không có mấy ai nuôi dê, bởi vì cái giống dê là chúa phá phách vườn tược, hoa mầu. Dê là loài vật hiếu động, ưa leo trèo, phàm ăn. Có thứ cỏ, lá nào mà dê không vặt? Vậy mà chú Năm đã rước ở đâu về một con dê non để nuôi. Đó quả là chuyện lạ, khiến mọi người không khỏi chú ý. Nhà chú Năm vườn tược không lấy gì làm rộng rãi, ở lọt thỏm vào giữa những vườn cây qủa xum xuê mấy nhà hàng xóm sung túc, thành thử chú không dám thả rông. Bị buộc suốt ngày, con dê con be be nghe mà sốt ruột, điếc cả tai hàng xóm. Người rỗi mồm bèn đặt cho chú biệt hiệu “dê”, gọi là chú Năm “dê”. Điều này khiến chú không khỏi bực mình, lẩm bẩm trong dạ: Rồi các người sẽ biết!

Hôm dắt con dê về, chú Năm nói với thím đang vùi đầu với cái bếp khói um:

“Chịu khó chăm nom nó, kho tiền đấy!”

Thím Năm ngơ ngác không hiểu. Chú Năm nhớ đến con dê đực hùng dũng và ngạo nghễ “kiểm tra” các ả dê cái buổi sáng, nhớ đến đàn dê ở quê xa bên Phủ Đoan kéo đi kín cả sườn đồi bèn bực mình gắt:

“Rõ ngu, nó sẽ đẻ con, đẻ cháu, sẽ thành đàn, sẽ cho sữa. Bà đã uống sữa dê bao giờ chưa?”

Thím Năm nhoẻn cười ngơ ngác. Những lúc thím cười như vậy, đôi má liền ửng lên mầu mận chín, đôi môi đỏ mầu nước trầu mòng mọng bao giờ cũng khiến chú thấy khó chịu trong người. Chú vật thím ra giường, nằm đè lên. Thím Năm không hào hứng lắm, để mặc cho chú làm gì thì làm. Không chú ý đến thái độ của thím, chú Năm tỏ ra hăng hái quá mức, có lẽ vì chú mới đi xa về. Bất ngờ thím cất tiếng hỏi:

“Ông lấy tiền đâu mua dê? Hay tiêu mất món tiền tiết kiệm rồi?”

Chú Năm vùng trở dậy, vớ lấy chiếc điếu rít một hơi tức tối, phả khói mù mịt, không trả lời. Thím Năm sửa lại xống áo, chạy ra ngó con dê non. Nó bé và gầy tong teo. Thím buột miệng thở dài:

“Tội nghiệp con vật còm nhom này!”

Con dê nghe thấy thím Năm nói có vẻ cảm động, ngước cặp mắt thao láo nhìn một lúc lâu rồi chớp chớp cúi xuống, cụi chiếc mũi ươn ướt vào bàn chân thím. Thím chợt quên béng nỗi băn khoăn vừa rồi, đưa tay vỗ về con vật, cảm thấy một chút ấm áp trong lòng.

Vợ chồng chú Năm có tiếng là người cơ chỉ, không như những người khác vặt mũi bỏ mồm, ăn bữa hôm lo bữa mai, vì thế mới có tiền gửi tiết kiệm. Cũng có một lí do khác, hai vợ chồng chú khoẻ mạnh hay lam hay làm, lại hiếm hoi, chỉ có nhõn một mụn con gái. Năm vừa rồi con gái chú thi đậu vào lớp mười ở dưới huyện cần rất nhiều tiền. Vợ chồng chú không thể không chắt bóp. Vườn có cây nhãn nước, mùa chẳng dám ăn, bán được đồng nào bỏ ống đồng đó. Bóp mồm bóp miệng, nuôi được đứa con đi học trường huyện là niềm tự hào, vợ chồng chú có thể ngẩng cao đầu nhìn dân làng. Một lần chú nói riêng với thím: Thử hỏi khắp làng Hạ Đan này xem, có đứa con gái nào bén mảng được vào lớp mười trường huyện. Vợ chồng chú quyết tâm nuôi cho con gái học hết lớp mười hai, rồi sẽ tính. “Người có văn hoá thì không ai đè đầu cưỡi cổ được!” Chú Năm tin như vậy.

Thấy thím Năm tỏ vẻ thích con dê, chú lấy làm hài lòng, nhắc lại:

“Chịu khó chăm nom nó, kho tiền đấy!”

Thím Năm tối dạ, nghĩ ngắn nghe chú nói thế mà vẫn chưa hiểu ra. Chú Năm lắc đầu thở dài, bắt chước nghĩ như ông nội thày đồ ngày xưa, rõ là nữ nhân nan hoá, đàn bà khó dạy.

Con dê về ở với vợ chồng chú Năm xem như có phúc. Hàng ngày nó được vợ chồng chú thay nhau chăn dắt, tìm những chỗ cỏ non cho ăn. Tối về chú thím cho nó uống nước vo gạo, thi thoảng còn cho nó uống nước bọt cơm. Con dê uống nước bọt cơm dần quen, mỗi lần nom thấy chú thím bước từ trong nhà ra là cất tiếng be be vòi vĩnh. Mỗi khi cơm gần cạn, thím Năm chắt một bát nước để âm ấm rồi đem cho nó, vui vẻ mắng:

“Đồ hư thân mất nết.”

Con dê như hiểu được sự âu yếm của thím, uống hết lại be be đòi thêm. Chú Năm đứng sau nhìn thím cho con dê uống nước bọt cơm, nói:

“Ngày xưa bà nội vẫn cho tôi uống nước bọt cơm pha với đường mía, ngon ra phết.”

Thím Năm cười, nhớ lại cái lần anh chàng cục mịch này dám liều mạng đè thím vào gốc cây rồi bị ăn một cái tát. Vốn là người nhút nhát, không hiểu sao lúc ấy thím lại dám làm như vậy. Thím đứng lên đi vào nhà, nghĩ bụng thế nào chú cũng đi vào theo cho mà xem.

Được chăm bẵm, con dê lớn nhanh, có da có thịt. Chú Năm dắt nó đi chăn, miệng lẩm bẩm nựng:

“Kho tiền của ta, kho tiền của ta.”

Cứ nghe nói thế, con dê lại cọ cọ cái mõm ướt vào chân chú. Còn chú Năm thì lấy làm sung sướng, cúi xuống nâng mõm con dê lên, nhìn vào mắt nó mà cười. Những lúc rỗi rãi, chú Năm hay ghé vào quán bủ Nộm, uống một cốc nước nhân trần, tào lao với mấy ông bạn đồng tuế. Lần nào mấy ông bạn cũng cười hỏi:

“Kho tiền của ông lớn đến đâu rồi?”

“Rồi tôi sẽ có một đàn dê, sẽ có sữa dê uống. Lúc ấy các ông xem.”

Bao giờ chú Năm cũng lặp lại câu trả lời trên.

Vợ chồng chú Năm mát tay, con dê lớn nhanh trông thấy. Đến lúc nom cái hĩm của nó mây mẩy, chú bèn cho đi giống, chăm bẵm rồi đẻ được một con. Chú hãnh diện bảo thím Năm:

“Bà mày thấy chưa, kho tiền bắt đầu lớn lên đấy.”

Thím Năm cười tươi:

“Ra ông nói cũng nghiệm nhẩy.”

Chú Năm phởn chí:

“Nom mình dạo này mặt lúc nào cũng cứ đỏ au...”

Chú Năm bỏ lửng, nhưng nháy mắt với thím. Thím mắng nhẹ “đồ nỡm” rồi cúi xuống liếc chú thật dài, nhún nhẩy bước vào nhà trong. Chú Năm đủng đỉnh nhồi thuốc, rít một hơi dài, rồi mới vào theo. Quen thói vào giờ ấy thì được chú hoặc thím Năm dắt đi chăn, nay thấy ông bà chủ bỏ vào trong nhà mãi không chịu ra, mẹ con con dê bèn thi nhau rống lên be be liên hồi.

Lẽ ra kế hoạch kho tiền của chú Năm đã thành công, nếu không xẩy ra chuyện sau đây, mới biết rằng ở đời đố có ai tính hết được mọi nhẽ. Một buổi sáng như bao nhiêu buổi sáng yên bình của chú Năm, đùng một cái có tin dữ, con gái chú đi học về bị kẻ cướp đánh gẫy tay, cướp mất năm mươi ngàn đồng và chiếc xe đạp, phải nằm bệnh viện. Chú Năm vét hết các túi còn đúng hai chục ngàn, hộc tốc chạy bộ xuống huyện. Tiền thuốc, tiền viện phí mất những hơn năm trăm ngàn đồng. Con gái mếu máo nói với bố, nếu trước mua bảo hiểm thì không đến nỗi tốn như thế. Chú Năm yên lặng, làm gì có tiền mà mua. Nghe nói lại còn các khoản đóng góp đang nợ, sắp tới còn phải học thêm, chuẩn bị luyện thi đại học, cộng lại lên đến những ba bốn trăm ngàn đồng. Con gái bảo, nếu không có tiền nộp thì không được vào lớp. Ngót nghét triệu đồng, thật là một khoản tiền lớn, ấy là chưa kể chiếc xe đạp bị mất, hỏi chú đào đâu ra lúc này?Bí thì sinh liều, chú bèn gặp ông chủ nhà trọ nói khó, cuối cùng cũng giật tạm được ít tiền để nộp viện phí. Lo cho con ra viện xong, chú bảo con nói khó với nhà trường, do vấp tai nạn xin khất nợ một thời gian. Con gái hỏi, một thời gian là đến bao giờ? Chú Năm bảo, một thời gian là một thời gian chứ còn đến bao giờ nữa, rồi ba chân bốn cẳng phóng về nhà.

Nghe chú kể tình cảnh con gái, thím Năm ràn rụa nước mắt. Thím chợt nhớ ra, nhà cũng còn mấy khoản nợ người ta đang giục trả. Lại còn khoản đóng góp cho ông trưởng họ ở tận bên Phủ Đoan để xây nhà thờ tổ, cũng những dăm trăm ngàn đồng. Nghĩ quẩn, thím bèn trách chú:

“Giá ông đừng đem món tiền tiết kiệm đi...”

Bất ngờ chú Năm quát lên:

“Đang rối ruột bà còn nói...”

Thím Năm nói thế thì nói, chứ thím biết số tiền tiết kiệm giành dụm cả mấy năm trời có đáng là bao, chả đủ để góp xây nhà thờ tổ. Thím mở hòm lục tìm mãi dưới đáy lấy ra một đôi mấm vàng gói trong tấm khăn cũ kĩ, món hồi môn cha mẹ cho lúc thím về nhà chồng. Thím cầm đôi mấm trên tay, cố lượng xem nặng nhẹ, hỏi:

“Một chỉ vàng bây giờ bao tiền?”

Chú Năm trầm ngâm, chợt thấy thương thím, vớ chiếc điếu cầy mồi thuốc rít thật to để che giấu sự yếu đuối của đàn ông. Mãi sau chú mới nói:

“Cất đi, dành làm hồi môn cho con gái.”

Thím Năm nhìn chú, rồi nhìn ra mảnh vườn nhỏ bé, xơ xác. Năm nay mưa kéo dài, hoa nhãn không đậu, thật là hoạn nạn cứ như rủ nhau mà đến. Bất chợt con dê con cất tiếng kêu be be. Thím đứng dậy, cắp nón bước ra cửa:

“Tôi đi chăn dê đây.”

Chú Năm nghĩ ngợi năm ngày năm đêm. Cuối cùng chú đi đến quyết định phải bán mẹ con con dê. Chú nói với thím quyết định của mình mà lòng dạ như bị dao cắt. Thấy thím không nói gì, chú giải thích:

“Mình bán đôi dê đang lớn như thổi cũng tiếc, biết đâu được giá, nợ nần trả xong...”

Thím Năm nghĩ, một con nghé bán cũng chỉ được bẩy tám trăm ngàn, mẹ con con dê thì được bao nả, nhưng thím lại đáp:

“Mọi việc ở nhà ông làm chủ, tuỳ ông tính.”

Ngừng một lát thím nói thêm:

“Bán cho người mua về nuôi ấy nhé.”

Vậy là sáng hôm sau chú Năm dắt dê ra chợ bán. Chú lặng lẽ đi khi thím đang lúi húi trong bếp luộc nồi khoai sọ. Chú ngại phải nhìn mặt thím vào lúc ấy, sợ sẽ thấy thím khóc. Chú đi chẳng có gì lót bụng. Lúc nồi khoai chín, thím Năm rỡ ra rổ bưng lên thì nhà đã vắng tanh.

Mẹ con con dê thấy chú Năm tháo dây dắt ra cổng thì mừng cuống lên, thi nhau cọ mũi, hít hà hơi bàn tay chú. Cứ như mọi khi hẳn chú sẽ móc từ trong túi ra một dúm hạt đậu, cho chúng ăn và nựng yêu chúng. Nhưng hôm nay chú không hoàn toàn làm thế. Chú vốc nắm hạt đậu chìa ra cho chúng ăn, nhưng ngoảnh mặt đi nơi khác. Mẹ con con con dê mải mê với những hạt đậu ngọt bùi không nhận ra sự thay đổi ấy ở ông chủ, rồi lõn tõn chạy theo ông rời khỏi ngôi nhà mà sau này chúng không bao giờ có dịp quay lại nữa.

Ở nhà, thím Năm cứ loanh quanh hết ra lại vào, không thể làm trọn một việc gì, cảm thấy thiếu vắng làm sao. Thím ngóng chú về. Quá trưa, rồi chiều, rồi nhọ mặt người vẫn không thấy chú Năm, thím đứng ngồi không yên, lẩm bẩm một mình:

“Không biết có chuyện gì rồi?”

Lúc thím nhắc đến chú là lúc chú đã về đến đầu làng. Chú đang đi, bỗng dừng lại ngẩng lên nhìn, kêu thầm:

“Ơ, làng Hạ Đan!”

Mới có một ngày mà sao chú thấy như quá lâu. Con đường sỏi gập ghềnh xóm Cây Quéo, làng Hạ Đan vồn vã trải ra dưới chân chú, những hòn sỏi rên rỉ lạo xạo. Lòng chú Năm nao nao. Những ngôi nhà lá cũ kĩ ẩn mình trên các sườn đồi, sau những đám cây xanh đã lên đèn, nhấp nháy như muốn nói thầm với chú điều gì. Tiếng gà kêu quang quác, tiếng lợn ủn ỉn quen thuộc, mùi khói nhà ai đốt cỏ lẩn khuất trong gió khiến chú thấy cơn khát trong ngực dịu đi. Đến giờ dọn bữa tối rồi. Có lẽ nhiều nhà trong xóm cái con đã quây quần bên mâm cơm. Chú Năm thấy cay mắt. Những cọng rau muống xanh mướt, bát nước luộc rau vắt chanh có bỏ ít muối gia vị thơm nhẹ bữa cơm chủ nhật tiễn con gái lên trường vẫn còn tươi rói trong tâm trí chú. Con bé mấy năm lại đây lớn như thổi. Hy vọng nó sẽ học hành tấn tới, sau này ra trường kiếm một việc làm trên huyện hoặc là trên thành phố, thoát khỏi cái cảnh suốt ngày úp mặt xuống đất ngửi bùn, ngửi phân, phơi lưng cho nắng rãi mưa dầm. Nghĩ đến đấy chú Năm suýt bật khóc thành tiếng.

Suốt một ngày trời, dạ dầy không một hạt cơm chỉ toàn nước lã, chú Năm bỗng thấy bụng cồn cào. Sao mà tối nhanh vậy nhỉ? Chú băn khoăn tự hỏi. Buổi sáng ở chợ, chào mời năn nỉ mãi, gần trưa chú mới bán được dê. Lẽ ra, nhận đủ tiền là chú có thể về nhà, đi nhanh thì còn kịp bữa trưa. Nhưng khi trao chiếc dây thừng buộc con dê cho gã mua dê có cái mũi đỏ bóng nhẫy, thì xẩy ra chuyện bất ngờ. Làm cách nào thì làm, con dê con cứ khịt khịt mũi, dường như có gì đó làm cho nó sợ, nhất định không chịu theo ông chủ mới. Chú Năm vét trong chiếc túi vải được một dúm hạt đậu cho dê ăn còn sót lại đưa cho gã mũi đỏ, bảo gã ngồi xuống, để dúm hạt đậu trong lòng tay từ từ đưa ra nhử, con dê con sẽ theo gã.

Gã mũi đỏ làm theo cách chú Năm vừa bảo, nhưng chú nom thấy không thuận mắt. Con vật cũng biết ai là người yêu thương và chiều chuộng nó. Nó nhìn vào mắt gã mũi đỏ như thăm dò, rồi quay ngoắt đi không thèm ăn, kêu be be chạy lại quấn lấy chân chú Năm.

Gã mũi đỏ bảo:

“Ông túm nó cho tôi, tôi trói ngoéo lại buộc lên bóp ba ga là xong. Chợ đông thế này, không khéo nó chạy thì mất toi.”

Con dê con ngước nhìn chú Năm, cặp mắt trong veo như van lơn. “Ông chủ, xin ông thương con”. Riêng chú, chúng không nỡ nhìn thấy con dê con bị trói. Chú bèn bảo gã mũi đỏ:“Không cần phải trói. Ông cứ dắt con mẹ đi trước, nó sẽ chạy theo ông.”

Nhưng khi gã mũi đỏ dắt con dê cái đi, con dê con vẫn không đi. Nó cà chiếc mũi ướt vào chân chú, cất tiếng kêu “be, be” đầy lo lắng. Chú Năm không dám nhìn vào đôi mắt con dê con, giận dữ mắng:

“Đồ qủi sứ.”

Gã mũi đỏ sốt ruột:

“Ông túm lấy nó cho tôi.”

Chú Năm biết gã mũi đỏ muốn trói con dê con lại, nên dịu giọng bảo:

“Thế này vậy, để tôi dẫn nó ra khỏi chợ cho ông.”

Sở dĩ chú Năm nói vậy, vì thực lòng chú vẫn luyến tiếc mẹ con con dê. Vả lại buổi chiều chú cũng không có việc gì cần kíp. Chú có thể giúp gã mũi đỏ dẫn con dê ra khỏi chợ.

Gã mũi đỏ hình như có gì đó không yên tâm, ậm ừ nói:

“Thế cũng được...”

Lúc chuyển sợi thừng buộc dê cho chú Năm, gã mũi đỏ hỏi:

“Ông ở thôn nào nhỉ?”

Chú Năm đáp:

“Thôn Cây Quéo, làng Hạ Đan.”

“Tên ông là...”

Chú Năm thấy nóng mặt, nói:

“Không chạy mất đâu mà sợ. Hay tôi đưa tiền cho ông giữ?”

Gã mũi đỏ cười cười:

“Tôi không có cái ý ấy.”

Chú Năm vẫn chưa nguôi:

“Nếu không cần tiền thì tôi đã không bán.”

Gã mũi đỏ đưa đẩy:

“Đúng thế, đúng thế.”

Sống mũi bỗng dưng cay cay, chú Năm nhớ đến cuộc họp giòng tộc cuối năm trước ở nhà ông trưởng họ, nhớ đến lần phải tới nhà ông chủ tịch xã làm cái giấy chứng nhận, rồi tới nhà ông công an xin xác nhận hộ khẩu cho con. Toàn quà cáp đi đêm. Rồi cơn bão số ba tốc mái nhà, vụ nhãn mất ăn. Chú không hiểu nổi, tại sao kẻ cướp lại nhằm vào con gái chú mà cướp? Ông trời thật thiếu công bằng.

Vừa đi vừa nghĩ, chú Năm dẫn dê mẹ và dê con ra khỏi chợ, rồi dẫn đi tiếp. Đi một quãng khá xa. Cuối cùng gã mũi đỏ lên tiếng:

“Nhà ở trước kia rồi.”

Chú Năm giao chiếc thừng buộc dê cho gã mũi đỏ, giúp gã tóm gọn chú dê con. Gã mũi đỏ không chút ngần ngừ, rút sợi thừng trói nghiến con vật khốn khổ lại, miệng lẩm bẩm:

“Tao sẽ cho mày xơi tái chanh.”

Chú Năm giật mình.

Nhìn cái cách trói dê của gã mũi đỏ, chú Năm đoán chắc gã chính là kẻ chuyên thịt dê ở làng Thực Dương. Chú bỗng thấy tê tái cả lòng khi nghe tiếng kêu thảm thiết của hai con dê vẳng lại khi gã mũi đỏ nhẩy lên xe phóng đi. E rằng hai con dê khó mà sống được đến ngày mai!

Đẩy cổng bước vào nhà, đầu óc chú Năm vẫn không sao rũ bỏ được hình ảnh của gã mũi đỏ trói nghiến chú dê con non nớt.

Thím Năm từ trong bếp chạy ra hỏi:

“Bán được dê rồi à?”

Chú Năm im lặng không đáp.

“Bán được bao nhiêu tiền?”

Chú Năm không nói không rằng, móc từ trong túi ngực ra một gói tiền ném xuống chiếc bàn uống nước đóng bằng gỗ tạp long mộng.

Thím Năm vặn to ngọn đèn dầu, nhấp nước bọt đếm tiền. Đầu tiên thím nhẩm tính số tiền cần mua dầu thắp và muối ở nhà Tâm lác, sau đó là tiền cho con gái đi học, tiền góp xây nhà thờ họ, tiền nợ... Thím lẩm nhẩm trong miệng, sao mà nhiều thứ cần tiêu tiền đến thế. Thím đếm đi đếm lại mãi số tiền mà chú Năm bán dê rồi ngồi ngẩn người ra.

Chú Năm chợt kêu khẽ:

“Có gì ăn không? Tôi đói quá rồi.”

Thím Năm đứng dậy dọn cơm. Hai vợ chồng im lặng ăn, tránh không nói đến chuyện tiền. Một lúc lâu, chợt nhớ đến mẹ con con dê,Thím hỏi:

“Ai mua dê nhà mình?”

Chú Năm vẫn ngồi im như bát hương trên nóc chiếc tủ lệch. Thím Năm hỏi tiếp:

“Ông bán cho ai đấy?”

Chú Năm bực bội, bật ra một câu gần như vô nghĩa:

“Ai trả nhiều tiền thì bán.”

Rồi chú không nói gì nữa.

Cơm nước xong vợ chồng chú Năm tắt đèn đi ngủ. Thím nằm quay mặt vào vách, còn chú nằm ngửa vắt tay lên trán. Có một con đom đóm lạc vào nhà, lập loè bay lượn khiến thím cảm thấy lo lắng mơ hồ. Thím nhớ và thương con gái. Rồi thím nhớ mẹ con con dê, đoán già đoán non, chắc chú bán cho bọn thịt dê rồi. Thím Năm không kìm được lòng, thốt lên:

“Thương con dê con, mới nứt mắt đã...”

Chú Năm kéo thím quay lại phía mình:

“Món tiền góp xây nhà thờ tổ không thể thiếu. Còn tiền học cho con... Để tôi tính với nó.”

Nghe chú nói thế, thím Năm bỗng thấy tương lai của con gái trở nên mù mịt, bèn oà lên khóc.

Đan Hà năm 2001

Truyền thuyết làng Hạ Đan

Lão Rừng bao nhiêu tuổi, không ai biết và tên thật của lão là gì cũng chẳng ai hay. Dân làng Hạ Đan, sở dĩ gọi lão là Rừng, trước hết vì râu tóc lão rậm rịt như đám mây gai đố ai có thể gỡ ra được. Người ta lắc đầu, chẳng rõ lão có biết được rằng loài người đã từng phát minh ra cái lược không? Người lão cóc cáy đến bậc, con gái mỗi khi có việc phải đi qua nơi lão ở là lấy nón che mặt, bọn nhóc không dám chơi với lão nhưng lại hay trêu trọc, lấy sỏi lấy đá ném lão, nhưng ở mãi từ xa. Nghe đâu trước kia lão có một ngôi nhà to và đẹp ở cái chỗ đẹp nhất giữa làng. Chẳng hiểu vì lý do gì lão lại bán đi để dọn vào tút hút trong rừng, làm bạn với chồn cáo. Ngày ngày lão vào rừng kiếm củi, đặt bẫy chim, đào củ mài. Lão hoàn toàn sống nhờ rừng, gần như xa lánh cuộc đời. Nghe những người lớn tuổi ở Hạ Đan nói lại, thì thời trẻ lão cũng có vợ, có con. Nhưng một số người thì bảo, làm gì có. Không tin, cứ tìm khắp xem, nếu lão đã từng có vợ thì họ hàng nhà vợ phải có chứ. Lời nói nghe có lý, nhưng lão sống sờ sờ ra đấy, sao chẳng thấy họ hàng lão đâu? Vậy là bế tắc.

Làng Hạ Đan còn có một ông gìa nữa, cũng cổ quái không kém. Ông lão râu tóc bạc phơ, ngụ trong một ngôi nhà gỗ cổ kính duy nhất như một ngôi chùa cổ, được bao quanh bởi một khu vườn trúc, riêng một qủa đồi. Khi tôi lớn lên cho đến trước lúc đi xa khỏi làng, do một dịp tình cờ nào đấy, có nhìn thấy ông già đó một lần. Một ông lão râu tóc bạc phơ. Sau mấy chục năm xa quê trở lại, nghe nói ông lão vẫn như xưa. Bọn trẻ trong làng kêu bằng ông gìa rừng trúc. Ông gìa rừng trúc không thích giao du. Con cháu chẳng có, cũng giống như lão Rừng, ông sống theo kiểu tự cung tự cấp.

Tôi sinh ra ở làng Hạ Đan, được bố mẹ chắt bóp ky cóp nuôi cho ăn học. Nhưng vì làng không có trường, từ bé tôi đã phải đi trọ học trên huyện, rồi trên tỉnh. Học xong, kiếm được việc làm ở thành phố. Công việc một phần, lười nhác một phần, ngại cuộc sống rừng rú thiếu tiện nghi một phần, khiến tôi ít khi về quê. Tự nhiên đối với quê hương, mình trở thành kẻ xa lạ. Ngoài họ hàng gần gũi, tôi chẳng biết ai hết. Những chuyện thực thực hư hư về hai ông già bí ẩn mà tôi vừa thuật ở trên đều do mẹ tôi kể cả. Tôi lang thang khắp nơi, làm đủ mọi việc, những chuyện mà mẹ tôi kể cứ nhoà dần đi. Nhưng từ khi theo đòi nghề văn, trở thành một người viết, hai ông già làng Hạ Đan quê tôi bỗng có một cái gì đó hấp dẫn khiến tôi không thể không quan tâm tìm hiểu.

Thoạt đầu tôi tìm gặp lão Rừng. Đó là một buổi sáng. Lão già chặn tôi lại ở trước cửa, đôi mắt vằn lên những tia đùng đục đầy thù địch. Tôi xưng danh, nói rõ là con cái nhà ai ở trong làng. Lão Rừng nhìn tôi từ đầu đến chân, cái ánh thù địch vẫn không chịu tắt. Tại sao lão Rừng lại giữ thái độ như vậy nhỉ? Có lẽ do lối ăn mặc theo kiểu thành phố của tôi chăng. Một lúc lâu lão mới cất tiếng, nhưng cụt lủn:

- Không có biết. Thế muốn gì?

Tôi mềm mỏng:

- Cháu tới thăm. . .

- Miễn cho!

Nói rồi lão khép cửa, thắt bao dao, bước thẳng ra cổng. Tôi im lặng đi theo lão một đoạn, cố gợi chuyện. Nhưng lão Rừng bỗng như hoá câm điếc. Thất vọng, tôi đành đứng lại nhìn theo cái bóng quái dị biến mất ở chỗ ngoặt con đường rừng. Tôi còn tìm đến gặp lão Rừng hai ba lần nữa, nhưng đều uổng công vô ích, chẳng moi được ở lão một lời. Ngoại trừ, trong một cơn cáu giận, khi tôi cố ý nhắc đến ông lão rừng trúc, thì lão Rừng buột miệng rủa, sao lão hoạ lang ấy sống dai, không chịu chết đi nhỉ. Trong óc tôi chợt loé lên ý nghĩ, phải chăng cuộc đời hai ông gìa quái dị này có gì liên quan đến nhau.

Lão Rừng gọi ông lão rừng trúc là hoạ lang, thế có nghĩa ông lão đã từng làm nghề vẽ. Tôi đem điều nghi ngờ ấy nhờ mẹ tôi giải đáp. Mẹ tôi bảo, ngày còn bé mẹ đã nghe nói ông ta có làm nghề vẽ truyền thần, nhưng cả đời mẹ chưa mục sở thị ông ta vẽ bao giờ, chỉ thấy hình như ông ta lúc nào cũng mang theo một bình rượu ở sau lưng.

Một buổi chiều thu se lạnh, tôi thủ trong túi chai rượu nhỏ hiệu ông Tây chống gậy do một anh bạn đi nước ngoài về tặng (ngày đó thứ rượu này rất hiếm), đến gõ cửa ông già rừng trúc.

- Chào cụ! Tôi cúi gập người, lễ phép chào khi cụ mở cửa mời tôi vào. Đây là lần đầu tiên tôi giáp mặt với ông lão. Chao ơi! Ông lão râu tóc bạc như cước, da đỏ căng, nom y hệt một vị đại tiên mà ngày nhỏ tôi đã xem trong những tập truyện tranh của Tầu. Ông lão nheo mắt nhìn tôi, nhoẻn cười (tôi nhìn thấy ngay bộ răng trắng còn chắc như hàm răng thanh niên- và điều ấy làm cho tôi thấy rờn rợn). Ông nói:

- Cậu đến tìm tôi để moi chuyện giật gân phải không? Mấy anh gọi là sưu tầm ở những ty, sở nào đó tận trên tỉnh cũng đã mò mẫm về đây. Nhưng đều về tay không cả đấy.

Tôi đáp là tôi vì kính trọng bậc cao niên của làng, là kẻ hậu sinh xa quê đã lâu, chỉ đến thăm, hầu rượu ông lão.

- Có đem theo rượu chứ? Ông già rừng trúc cười, lộ rõ vẻ hồn nhiên của trẻ thơ.

Tôi hớn hở lôi chai rượu ngoại ra khoe. Nhưng ông lão đã làm tôi tiu ngỉu. Ông bảo rằng, ông không uống thứ nước mầu như mầu nước mắm ấy, ông chỉ uống một thứ rượu, gọi là rượu Đan Hà, đựng trong bình làm bằng vỏ trái bầu khô.

Nhắc đến rượu, đôi mắt ông già rừng trúc sáng rực lên như bếp vừa bỏ thêm củi. Ông kể, rượu Đan Hà cũng có nhiều loại, nhưng đứng hàng đầu là rượu cụ Chiều ở xứ gò Sồi. Xứ gò Sồi là một dẫy đồi đất đá ong, trên đó mọc độc một loại sồi, dưới chân một quả đồi có một chiếc giếng sâu nhìn không thấy đáy. Giếng ấy do tổ mười mấy đời giòng họ cụ Chiều đào, không bao giờ cạn. Tương truyền, giòng họ cụ Chiều đào được giếng đó là do có thần linh giúp đỡ. (Nhưng cứ theo mẹ tôi kể thì việc đào được cái giếng ấy là nhờ cụ tổ bà họ nhà ông Chiều, chuyện đó xin để vào một dịp khác). Rượu cụ Chiều nấu không chỉ thơm ngon mà còn có sức cải lão hoàn đồng. Được như thế là do rượu ấy được cụ Chiều lấy nước giếng gò Sồi mà nấu. Ông lão rừng trúc chỉ uống thứ rượu đó. Phải, chính thứ rượu đó.

Nhưng bấy giờ người ta đang thực hiện chính sách tiết kiệm, cấm ngặt nấu rượu. Thành thử,hàng tháng nay rồi ông lão rừng trúc không được một giọt. Ông lão nói với tôi, cụ Chiều có cả một kho rượu dự trữ, nếu ông tới, chắc cụ không từ chối. Nhưng chết nỗi, ông lão đã tự thề với mình rằng không bao giờ bước ra khỏi làng. Vậy là đành chịu nhịn. Tôi hứa, tôi sẽ đến Đan Hà năn nỉ cụ Chiều cho ông lão một bình rượu quí. Nhưng hai ba lần đạp xe đi Đan Hà, lần nào tôi cũng về tay trắng. Nhưng tôi quyết không bỏ cuộc. Cụ Chiều thấy tôi không ngại vất vả, đi lại nhiều lần đã động lòng trắc ẩn. Cụ dẫn tôi xuống căn bếp chỉ cho tôi coi những thứ đồ nghề của cụ. Tôi sững người vì ngạc nhiên. Như vậy mà cũng gọi là đồ nghề ư? Một chiếc chõ gỗ, một cái chậu thau đáy lõm, một cái nồi đồng, mấy ống tre có thể nối ghép vào nhau. Có thế thôi mà làm ra thứ rượu có một không hai của một vùng. Cụ Chiều thấy tôi ngạc nhiên liền nói, rằng cả Đan Hà đều nấu rượu bằng thứ đồ nghề đơn giản như thế, cũng đều lấy nước giếng nhà cụ cả, nhưng mỗi nhà là một thứ rượu. Cụ cười bảo, anh hiểu không, nấu rượu là như vậy đấy. Cuối cùng cụ quyết định tặng tôi một bình. Cụ bảo tôi đợi, rồi bước vào buồng khép cửa lại. Chờ mãi không thấy cụ ra, tôi tò mò ngó vào, căn buồng trống không. Chẳng lẽ cụ có phép độn thổ hoặc tàng hình. Tôi đang ngơ ngác, thì cụ đã lù lù ở sau lưng, chìa ra cho tôi bình rượu làm bằng vỏ trái bầu khô. Một mùi thơm tinh khiết chợt xông lên. Tôi, một kẻ uống chạc rượu của thiên hạ không ít, đã nếm đủ mùi vị của đời vậy mà vẫn bị cái mùi thơm tinh khiết ấy làm cho ngây ngất. Quả là mỹ tửu. Cái thứ Đan Hà mỹ tửu này được nấu, được ủ ra sao với thứ đồ nghề đơn giản mà tôi vừa thấy?

Tôi trở lại Hạ Đan, cùng bình rượu đặc biệt với niềm hy vọng tràn trề.

Ông lão rừng trúc mời tôi vào một căn phòng ở phía sau nhà. Cửa sổ căn phòng mở ra phía núi Bụt. Rừng trúc xanh thấp thoáng, mờ mờ sương khói, gợi cảm giác lâng lâng thoát tục. Giữa phòng bầy một bộ bàn ghế trúc, vách treo một bức tranh vẽ một lối đi nhỏ, một khối đá trắng cong như một chiếc ghế tựa. Sau khối đá là mấy khóm trúc mượt mà. Sau nữa và xa hơn là những chóp núi chìm trong mây ngũ sắc. Những cảnh đó được vẽ trên nền vải mầu ngà ngả sang vàng nhạt. Nhìn bức tranh tôi đoán, tác giả của nó hẳn là ông già núi trúc. Chủ nhân không phủ nhận, cũng chẳng xác nhận. Ông mời tôi ngồi vào bàn, bầy ra hai chiếc chén sứ nhỏ men xanh làm từ đời nào không rõ, rồi nâng bình rượu Đan Hà, nghiêng xuống. Nom ông rót rượu mà tôi phát thèm. Giòng rượu trong suốt chẩy từ miệng chiếc bình làm bằng vỏ trái bầu, thanh thoát và cao sang làm sao. Tia nắng chiều từ đâu đó bất ngờ quét qua giòng rượu đang chẩy làm lấp lánh lên trong chốc lát bẩy sắc cầu vồng. Cầm chén rượu trên tay nâng lên ngang mày theo lối người xưa, có cảm giác như đang nâng một thứ vưu vật do trời đất chưng cất lên. Không nỡ uống ngay, cứ để đấy mà chầm chậm ngẫm nghĩ, dùng sức tưởng tượng mà thưởng thức.

Không khí của bữa rượu có gì linh thiêng, khiến tôi bỗng trở nên rụt dè. Ông già rừng trúc nâng chén rượu như thế không biết bao lâu. Cánh mũi ông chợt hồng lên và phập phồng. Đôi mắt ông lim dim. Tôi không biết khi nhắm mắt lại, ông nhìn thấy gì và nghĩ gì. Cái thế giới mà trí tưởng tượng của chúng ta hình dung ra không bao giờ trùng khớp với thế giới hiện thực. Tôi nhớ đến mục đích, vì nó mà tôi đã tìm đến ông già rừng trúc. Ông gìa đặt chén rượu xuống, từ từ mở mắt nhìn về phía núi xanh xa mờ khói phủ, cất giọng trầm trầm: "Cuộc sống của con người quí lắm, trước hết vì nó có hạn. Giống như bình rượu này. Vậy nên chớ có uống một hơi cạn. " Ngừng một lát, ông già nói tiếp: "Nhưng chờ đợi cái gì? Chẳng ai biết. Hy vọng là sự an ủi của hiện tại. Cậu không đồng ý với lão già này? Chẳng sao. "Tôi nói:"Thưa cụ, cháu đến gặp cụ là có chuyện muốn thưa. . . " Ông già rừng trúc cắt ngang lời tôi: "Thôi khỏi, tôi đã biết sẽ đến cái ngày mà chúng tôi phải ra đi. Cậu chính là số mệnh của chúng tôi." Tôi sợ hãi khi nghe những lời của ông già. Và không hiểu gì hết raó.

Ông già rừng trúc nâng chén rượu, uống một hơi cạn. Rồi ông lại rót, lại uống. Thấy tôi nhìn ông vẻ không hiểu, ông cười buồn rầu nói: "Đó là bình rượu của tôi, đúng không?" Tôi gật đầu thừa nhận. Ông già rừng trúc chậm rãi uống, không nói thêm gì nữa. ở vùng rừng ngày ngắn đêm dài. Mặt trời vừa gác núi, bóng đêm đã dâng lên. Chiếc bình làm bằng vỏ bầu dốc ngược, tối om. Ông già rừng trúc lặng lẽ đứng dậy, cuốn bức tranh mà tôi đã tả ở trên, nói:

- Cậu mang bức tranh này đến cho lão Rừng. Lão ấy sẽ kể cho cậu những điều mà cậu muốn biết. Cầm lấy và đi ngay đi.

Tôi cầm bức tranh, lòng đầy hồ nghi, đến tìm lão Rừng. Nghe bảo có người đem bức tranh của ông lão rừng trúc tới, lão già quái dị liền mở cửa cho vào. Bóng tối che phủ khiến tôi chỉ nhìn thấy lờ mờ những đồ vật trong phòng. Lão Rừng mở bức tranh, nhìn qua rồi bật khóc hu hu. Một lão già đến không rõ tuổi tác mà khóc hu hu thì thật là lạ lùng. Tôi đứng như trời trồng, không biết mình phải làm gì. Bỗng lão Rừng quay sang tôi nói: "Cậu chính là số mệnh của chúng tôi. " Tôi suýt kêu lên vì lão Rừng vừa thốt ra đúng cái câu mà ông già rừng trúc đã nói. Rồi lão Rừng châm một bó đuốc, từ từ đốt bức tranh. Tôi vội vã cản lại, nhưng không kịp. Bức tranh đã cháy mất một góc. Tôi dập lửa đang bén bức tranh, cũng dập luôn bó đuốc. Lão Rừng ngồi thần người một lúc lâu, rồi chầm chậm kể.

Mùa xuân năm đó, năm mà cậu còn ở tận đẩu tận đâu, chưa có mặt trên đời này, còn ta đã là một thầy tú giỏi giang. Làng mở hội "nõn nường", rước hai thứ "nõn"và "nường", cho chúng phối hợp với nhau để cầu trời đất gieo vãi mùa màng tốt tươi, cho vạn vật sinh sôi nẩy nở. Trong hội người ta bầy bán những thứ con giống, những loại búp bê và rất nhiều tranh vẽ. Ta dạo qua những quầy tranh, dửng dưng trước những thứ rất mầu mè, nhưng xấu đến ma chê, quỷ hờn. Đến trước quầy tranh của một hoạ lang cũng trẻ như ta, từ đâu tới không rõ, ta bắt gặp một bức tranh mà mới nhìn đã thấy mê mẩn tâm thần. Đó là bức tranh bây giờ cậu đang giữ trong tay. Chỉ có điều khác là nó chưa bị cháy một góc. Và cái quan trọng hơn cả là trên bức tranh còn có hình một cô gái đẹp như tiên sa. Ta ngắm từ sáng đến trưa, không tài nào cất bước đi nổi. Gã hoạ lang hỏi ta cần gì? Ta khen ngợi tài vẽ của gã, đồng thời bầy tỏ một ước nguyện ngông cuồng, rằng nếu thiếu nữ trong tranh có thể hiện ra làm người thì ta nhất quyết cưới nàng làm vợ. Gã hoạ lang nhìn ta từ đầu đến chân kỹ càng như người làng Hạ Đan mình vẫn xem khoáy của con trâu. Gã nói: "Chỉ cần thầy tú mỗi đêm, cứ đúng giờ tý, gọi tên nàng ba lần, liên tục trong 99 đêm. Khi nàng hiện ra vào đêm thứ 99 thì thầy phải cho nàng uống một chén rượu được cất từ tro của 99 chiếc khăn tơ của 99 người con gái đồng trinh. Nàng sẽ hiện ra làm người. "

Ta nói, ta đủ sức làm điều đó và hỏi giá bức tranh. Hoạ lang nói bức tranh đó vô giá, vì thế xin tặng mà không lấy tiền. Gã cuốn bức tranh, trao cho ta, rồi dặn đi dặn lại, tên nàng là Thảo Sa. Ta về, mặc những lời dèm pha rằng ta bị điên, mặc cả sự ngăn cấm của cha mẹ, làm đúng những điều mà hoạ lang đã dặn. Này cậu, 99 đêm trong một đời người không phải là dài, nhưng đối với ta vào những ngày đó dường như là dài vô tận. Nhưng đã đi thì tất đến. Rồi cuối cùng đêm thứ 99 cũng tới. Đêm đó ta gần như kiệt sức. Bao giờ cũng thế, cái phút tới đích là phút thử thách ghê gớm nhất. Sắp đến giờ tý thì ta gục xuống thiếp đi. Nhưng ông trời nhân từ đã trợ giúp ta. Vào cái giây phút thiêng liêng ấy thì trời đột ngột đổ sấm và mưa. Sấm và mưa đã đánh thức ta dậy, giúp ta tỉnh táo. Tràn ngập lo lắng nhưng cũng đầy hy vọng, ta gọi ba lần: Thảo Sa!Thảo Sa!Thảo Sa! Cả căn phòng bỗng nhiên rực sáng, cô gái từ trong tranh cựa quậy, hiện dần lên. Tưởng mình đang nằm mộng. Nhưng không, nàng cất tiếng oanh thỏ thẻ: Chàng ơi ! Ta vội ôm lấy nàng. Một mùi thơm tinh khiết toả lan từ cơ thể mềm mại, ấm áp. Nỗi sung sướng làm ta say sưa đến mức, chỉ cần chậm một giây là tất cả lại trở thành công cốc: không cho nàng uống chén rượu được cất từ tro của 99 chiếc khăn tơ của 99 cô gái đồng trinh.

Ta ngỏ lời xin cưới nàng làm vợ. Nàng e thẹn nhận lời. Chúng ta sống với nhau lúc nào cũng như hoa vừa nở, như lửa vừa nhen. Và nàng sinh cho ta một đứa con trai kháu khỉnh. Chuyện một người lấy vợ tranh dù là chuyện hy hữu, lúc đầu mọi người thấy lạ, sau cũng quen. Thấm thoắt đứa con của chúng ta tròn một tuổi. Ta quyết định mở tiệc lớn để mừng. Ngày đó ta hãnh diện vô cùng. Khách khứa ăn uống tấp nập từ sáng đến chiều. Cuối buổi tiệc, xuất hiện một người khách quen nhưng từ mấy năm rồi không gặp. Sau khi nghe ta kể câu chuyện về mối tình truyền kì của mình, người khách trợn mắt nói: "Đó là tai hoạ. Đứa bé chính là yêu quái. " Người khách nói xong, rút ra từ sau lưng một thanh đoản kiếm, nói rằng đó là thanh bảo kiếm trừ yêu. Người khách trao cho ta thanh đoản kiếm rồi bỏ đi ngay. Ta cầm thanh đoản kiếm trên tay đi vào nhà trong, nơi vợ và con đang chờ mà vô cùng phân vân. Vợ ta nhìn thấy thanh đoản kiếm thì nước mắt đầm đìa. Ta gạn hỏi mãi nàng mới nói. Nàng bảo, nàng là tiên núi, nhân ngày hội của dân làng Hạ Đan đẫ hiện thân thành người thôn nữ, hoà vào giòng người dạo chơi. Nào ngờ hoạ lang nhìn thấy, chép vào tranh. Vì thấy ta tỏ rõ tấm lòng thành, nàng cảm động tình nguyện làm vợ ta. Nay ta nhận đoản kiếm của khách, tỏ vẻ nghi ngờ, mẹ con nàng không thể sống cùng ta được nữa. Dứt lời, nàng bế con đi mất.

Lão Rừng đột ngột dừng lời. Tôi từ biệt mang theo bức tranh ra về. Đêm ấy tôi ngủ một giấc li bì, đầy mộng mị. Hôm sau, khi thức dậy thì mặt trời đã lên khỏi núi Bụt cả con sào nứa. Mẹ tôi bảo: "Con ngủ say như chết. Lúc gà gáy thì đồng loạt cả hai ngôi nhà của ông già rừng trúc và lão Rừng cùng bốc cháy. Dân làng đổ xô đi cứu hoả nhưng không sao cứu được. Chẳng ai thấy tăm hơi hai ông già ở đâu. "

Tôi vội mặc quần áo, chạy đến rừng trúc và nơi lão Rừng cư ngụ thì chẳng thấy còn dấu vết gì nữa. Ngay cả tro than cũng bị gió cuốn đi sạch.

Tại sao lại có cái kết cục như thế này? Tại sao ông già rừng trúc và lão Rừng lại cùng nói rằng tôi chính là số mệnh của họ? Những hành động quái dị của hai con người quái dị như chỉ tồn tại ở trong chuyện cổ tích kia nói lên điều gì? Tôi nghĩ rất nhiều, nhưng tôi không muốn suy đoán bừa. Lại có lúc tôi nghĩ, có lẽ tất cả những điều tôi vừa kể chỉ diễn ra trong giấc mơ. Nhưng cái bức tranh cháy mất một góc mà mẹ tôi đang giữ hộ tôi ở quê chẳng lẽ cũng là mơ?

Hà Nội xuân con Hổ.
H. P. P

Một chuyện hoang đường

Sau khi Hoạ Lang tức Lão Rừng tự dưng biến khỏi mặt đất cùng ông già rừng Trúc với vụ cháy kì lạ ít lâu (*), người dân Hạ Đan thấy xuất hiện một chàng trẻ tuổi làm nghề vẽ và chuyên vẽ tranh cáo. Tên chàng trai trẻ này là gì chẳng ai để ý, nhưng mọi người quen miệng, đều gọi anh ta là Hoạ Tử. Hoạ Tử là tên chữ, hiểu nôm na có nghĩa anh ta là học trò của Hoạ Lang Lão Rừng.

Hoạ Tử không vẽ gì khác ngoài cáo. Đó là những con cáo lông mầu tro, mầu nâu, mầu vàng, mầu xám, mầu đỏ... những mầu mà chàng ta tưởng tượng ra. Nhưng tranh của chàng không có hồn, bán chẳng ma nào mua. Vì thế cuộc sống của chàng thật gieo neo, có bữa hôm lo bữa mai.

Một người Hạ Đan tốt bụng khuyên chàng nên bỏ quách nghề vẽ, lên núi chặt củi, đốt than đem về bán có lẽ sống còn ung dung hơn. Chàng ta nghe rồi, cúi đầu cảm ơn về sự quan tâm. Người tốt bụng nhìn vào mắt chàng thì biết, chàng không bỏ nghề.

Giống cáo là giống mà loài người ghét cay ghét đắng, vì chúng chuyên bắt trộm gà. Người ta gán cho cáo đủ thứ tính xấu như ranh ma, xảo trá, thậm chí còn có phép thuật. Chuyện xưa kể lại rằng có con cáo cái tu luyện nghìn năm hoá thành người nữ đẹp, yêu được một người đàn ông tốt mã. Nàng yêu say đắm, móc cả hòn ngọc sinh mệnh của mình cho người tình. Nào ngờ, người tình lừa lấy mất ngọc, khiến nàng phải trở lại kiếp cáo. Thật đáng thương biết bao. ấy thế mà loài người vẫn không chịu xoá hết thành kiến với loài cáo, cứ hễ nhìn thấy cáo ở đâu là tìm cách xua đuổi, bắn giết. Loài cáo cũng vì thế, hễ nom thấy bóng người là tìm cách lủi nhanh, tránh xa. Không biết có phải vì thế mà Hoạ Tử muốn bằng tranh vẽ của mình mà thanh minh cho loài cáo không?

Hạ Đan ngày trước cáo đông như gà, bây giờ thì không thấy một bóng. Dường như gà đã ăn hết cáo. Hoạ Tử biết tranh cáo của mình không có hồn là do không có cáo làm mẫu, vì thế chàng lặng lẽ ra rừng, phục tìm cáo để xem chúng nhẩy nhót, đùa chơi, săn mồi, trốn chạy như thế nào. Nhưng chàng chỉ hoài công vô ích.

Một bữa, trên đường về nhà, chàng gặp một người thợ săn từ xa tới, trong chiếc túi lưới khoác vai có một con cáo non bị thương. Người thợ săn khoe, anh ta đặt bẫy nửa năm mới tóm được ả cáo này, giờ định đem bán cho nhà hàng có cái tên nghịch ngợm là Kiếm sắc, chuyên môn nghiền ngẫm thịt thú rừng.

Hoạ Tử nom thấy đôi mắt con cáo như van lơn, nhìn thấy bộ lông mầu đỏ pha vàng thì như mê mụ, sẵn sàng vét đến đồng xu cuối cùng để có được nó.

Người thợ săn bán con cáo cho Hoạ Tử. Chàng sung sướng đem cáo về nhà, hoà nước sôi để nguội với muối kì khu rửa vết thương cho nó. Muối mặn xót, con cáo rên ư ử, nghe mà thương thương.

ít lâu sau vết thương khỏi, con cáo vui vẻ và thân thiện với chàng. Hoạ Tử làm cho nó một cái lồng rộng rãi, cho nó ăn, chọc cho nó nghịch rồi vẽ.

Những bức tranh cáo của Hoạ Tử vẽ giờ đây đẹp hẳn lên.

Con cáo non lớn nhanh và dần đến tuổi trưởng thành. Mầu lông của nó sau mấy lần thay trở thành đỏ rực. Hoạ Tử nhận thấy đôi mắt của nó long lanh như có lửa.

Vào một buổi sáng, Hoạ Tử cho con cáo ăn và đùa nghịch với nó xong, tự dưng thấy lòng xốn xang. Chàng hỏi con cáo:

- Mi là cáo cái phải không?

- Phải.

- Nghe nói loài cáo biết phép tu luyện để thành người, chuyện đó thật không?

- Tin thì là thật, không tin thì không thật.

- Cáo có thể hoá người được không?

- Được thì sao?

- Ta sẽ cưới làm vợ.

- Vậy thì thả ra đi.

Hoạ Tử mở lồng thả con cáo lông đỏ. Vừa thoát khỏi cũi, nó liền phóng thẳng vào rừng, nhanh như một mũi tên bốc lửa.

Kì thực, con cáo không hề mở miệng. Nhưng Hoạ Tử đọc thấy từ trong mắt nó, nghe được tiếng nói của nó.

Con cáo đi rồi, Hoạ Tử không thấy tiếc, chỉ thấy nhớ.

Đêm hôm sau, khi chàng đang ngon giấc, bỗng nhiên nghe thấy mơ màng những tiếng động lạ, như thể tiếng thở run rẩy của đất, như của cây, như của sương, của gió. Chàng lâng lâng thức dậy, nhẹ lách người ra ngoài thì thấy một đàn cáo đủ các mầu lông đang ngóng nhìn chàng. Chàng đi thẳng về phía chúng, nhưng chúng không tỏ ra sợ hãi. Khi chàng dừng lại thì chúng vây quanh chàng. Chàng cảm thấy bàn tay ấm nóng. Nhìn xuống thì chao ôi, chính là con cáo lửa. Nó đứng hai chân sau, hai chân trước ôm lấy tay chàng, áp chặt miệng vào tay chàng. Hoạ Tử nhìn thấy đôi mắt nó ứa ra hai giọt nước mắt mừng rỡ. Chàng bèn đùa nghịch với đàn cáo. Chúng nhẩy nhót, kêu lên những tiếng dịu dàng. Dường như không phải chúng đem đến cho chàng niềm vui, mà chính chàng đem đến cho chúng sự sống. Gần sáng đàn cáo biến nhanh vào rừng. Chàng hoạ sỹ trở lại với chiếc giường tre lạnh lẽo, sau hai lần trở mình đã lại chìm vào giấc ngủ êm đềm.

Sáng hôm sau thức dậy, chàng nhớ lại chuyện hồi đêm, nhưng không tài nào nhớ được rõ ràng. Chàng chẳng thể nghĩ đó chỉ là giấc mơ.

Bây giờ tranh cáo của chàng không chỉ đẹp, mà còn rất có hồn. Người xem tranh chàng cứ ngỡ, không chừng con cáo trong tranh sẽ hiện ra.

Đêm tiếp theo đàn cáo lại về. Chàng lại cùng chúng đùa nghịch. Con cáo lửa vẫn ôm lấy tay chàng như đêm trước. Nhưng thời gian chúng ở lại với chàng ngắn hơn. Rồi cứ thưa dần, cuối cùng không thấy chúng đến với chàng nữa.

Tranh cáo của chàng vẽ ra càng ngày càng linh động, vừa như thực vừa như hư ảo, như một sự thảng thốt, như một sự nuối tiếc, nhớ nhung. Nhưng thi thoảng mới có người ghé coi, chẳng ai mua. Chàng quyết định vào các phiên chợ sẽ đem tranh lên phố bán. Chàng thuê được một góc hè để treo tranh. Người xem tranh khá đông. Nhưng vẫn chẳng có người mua. Hàng phố có người nói to cốt để cho Hoạ Tử nghe:

- Giống cáo là giống xấu xa, là điềm gở, ai rước điềm gở vào nhà làm gì.

Hoạ Tử không tin. Những con cáo đẹp và tình cảm biết bao. Chàng hi vọng rồi sẽ có người mua tranh của chàng.

Quả nhiên một hôm, có một người con gái xinh đẹp đến mua tranh. Nàng trả giá cao để mua hai tờ tranh cáo, một con mầu đỏ, một con mầu trắng. Hoạ Tử mừng rỡ, gói tranh cho khách. Khi trao tranh, chàng mới chú ý, thấy khách là cô gái tươi như thể bông hồng gai. Chàng ngắm đôi mắt trong ướt nước của nàng, ngắm làn da mịn mát như trứng gà bóc của nàng, ngắm mái tóc buông ngang vai nhẹ như làn mây của nàng. Nàng đẹp như tiên giáng trần. Chàng mê mẩn đến mức cứ giữ cuộn tranh trong tay, không trao cho nàng. Nàng thấy chàng nhìn mình quá chăm chú thì e thẹn cúi đầu, nói:

- Xin chàng cho xin tranh để em còn về.

Phiên chợ sau, người khách hàng mua tranh của chàng lại là cô gái ấy. Nàng cũng mua hai bức tranh, nhưng trả giá cao hơn hai bức tranh trước. Chàng săn đón nàng, chuyện trò thật có duyên. Mỗi khi chàng hỏi gì, nàng chỉ e thẹn đáp dạ, rồi cúi xuống, mân mê chiến khăn tay.

Lúc trời vừa sế bóng thì nàng vội vã chào ra về.

Chàng bắt đầu thấy nhớ nàng.

Phiên chợ thứ ba, vẫn nàng đến mua tranh. Nàng lại trả giá cao hơn lần trước và cũng chỉ chọn mua hai bức tranh. Chàng cất tiếng:

- Nàng tên gì và ở đâu? Nếu nàng không nói rõ, ta không bán tranh cho nàng.

Cô gái ngước mắt nhìn thẳng vào đôi mắt chàng, nói:

- Chàng thật oái oăm. Chàng bán tranh, thiếp trả tiền. Sao lại đặt ra cái điều kiện kì cục thế.

Chàng nhắc lại, nếu nàng không nói thì chàng nhất định không bán.

Nàng nhìn chàng ngạc nhiên, bỏ đi không đáp. Khi nàng đi xa thì chàng thấy hối tiếc. Không rõ hối tiếc vì cái gì.

ở Hạ Đan, cứ sáu ngày mới họp chợ một lần. Hôm ấy, chưa tới phiên chợ, chàng đang ngồi vẽ ở nhà, thì bất ngờ có một khách mua tranh. Chàng ngẩng lên thì ra cô gái. Chàng lúng túng hỏi:

- Làm sao nàng biết nhà ta?

- Khắp cả vùng này, ai chả biết chàng.

Chàng lại hỏi:

- Nàng là con nhà ai? ở đâu?

Nàng không đáp mà hỏi lại:

- Chàng cần biết đến thế sao?

Chàng đáp:

- Cần lắm.

Nàng mủm mỉm cười:

- Em là con cáo thành tinh. Người xưa gọi là Hồ Ly Tinh đấy.

Hoạ Tử chợt nhớ lại tất cả những chuyện đã qua. Chàng tin ngay lời người con gái mặc chiếc áo đỏ đang ngồi trước mặt chàng. Chàng bảo:

- Nàng còn nhớ lời hẹn của ta không? Ta sẽ cưới nàng.

Cô gái thoáng giật mình ngỡ ngàng trước lời nói của chàng, nhưng chàng không để ý. Chàng nói tiếp:

- Tối nay nàng ở lại cùng ta nhé.

Nàng cười nhẹ nhàng:

- Xin chàng khoan cho thiếp. Thiếp còn một số việc phải làm, rồi thiếp sẽ để cho chàng được như ý.

Hôm ấy cô gái tự xưng là cáo thành tinh hoá người giúp chàng dọn dẹp nhà cửa, nấu cho chàng một bữa cơm nóng canh ngọt. Chàng ngất ngây sung sướng. Nhưng khi bóng chiều vừa sế, nàng vội từ biệt đi ngay.

Phiên chợ ấy, Hoạ Tử không lên phố bán tranh. Chàng y hẹn ở nhà chờ đợi nàng. Nhưng nàng không đến. Phiên chợ sau chàng đem tranh đi chợ bán, hy vọng sẽ gặp nàng.

Chàng chờ cho tới gần trưa, vẫn chẳng thấy tăm hơi nàng đâu. Bất ngờ mọi người trong chợ xôn xao, hò nhau đi xem đao phủ sắp chém đầu một người con gái. Tò mò đưa chàng cuốn theo giòng người. Tiếng bàn tán không ngừng lọt tới tai chàng. Dần dần chàng hiểu ra. Người hôm nay bị đưa chém đầu ở chợ là một cô gái làm nghề cầm ca ở một thanh lâu. Nghe nói, cô ta phạm tội giết người. Một bà già đi cạnh chàng kể:

- Cái thằng công tử ấy bị đâm chết là đáng lắm. Cậy con ông cháu cha chuyên làm hại con gái nhà lành, chết chẳng oan.

Hoạ Tử hỏi:

- Thế thì dính gì đến cô gái ở thanh lâu?

- Thằng chết đâm đến hát, hát rồi lại đòi người con gái phải chiều. Cô gái không chịu, gã xông vào như thú vật. Cô gái bèn rút trâm cài đầu chống lại, chẳng may đâm trúng tim. Gã chết lăn quay, thật là quả báo.

- Cô gái tự vệ chính đáng sao lại bị chém?

- Thì nén bạc đâm toạc tờ giấy. Làm gì có công lí.

Hoạ Tử thấy bồn chồn, lòng dạ nóng ran.

Pháp trường là một bãi đất cao chếch nơi góc chợ. Người xem xô nhau vòng trong vòng ngoài. Ngục tốt dẫn kẻ tử tù đi qua một lối nhỏ được lính canh chắn giữ. Tiếng ồn ào của đám đông như ong vỡ tổ bỗng lặng đi.

Hoạ Tử cố dướng lên cao để nhìn cho rõ. Chàng suýt ngã khuỵu.

Kẻ tử tù chính là cô gái mua tranh của chàng, người tự xưng với chàng là cáo lửa thành tinh. Thế ra chính nàng đã giết con quỉ dâm dục. Nàng là cáo tu luyện thành người, nhất định nàng có phép thuật. Nàng sẽ thoát xác, tránh khỏi cái chết. Nghĩ thế Hoạ Tử thấy tạm yên lòng.

Khi ngục tốt dẫn nàng đi qua chỗ chàng đứng, chàng cố kêu lên một tiếng cốt cho nàng quay nhìn về phía chàng, nhưng hình như nàng không nghe thấy. Mặt nàng nhợt nhạt, nhưng vẻ đẹp quyến rũ của nàng vẫn không vì thế mà phai nhạt.

Có ai đó trong đám đông kêu to:

- Ông trời sao không có mắt !

Ngục tốt dẫn nàng đến gần chiếc cọc, nàng gần như lả đi, vẫn gắng không để cho mình khuỵu xuống.

Gã đao phủ lầm lì, mặt đỏ bừng vì rượu. Cây đao trong tay gã lạnh lẽo tử khí.

Viên quan lụng thụng trong bộ áo xống mầu đen, giống như đi mượn, cố thu hết can đảm hét lên:

- Chém !

Cây đao của gã đao phủ vung lên.

Hoạ Tử nhìn thấy máu đỏ từ thi thể nàng phun ra lấp lánh ánh mặt trời.

Khi mọi người đã tản ra về, chàng chạy lên ôm lấy thân nàng. Trời ơi, thân thể nàng lạnh như nước đá.

Bên cạnh một cô gái khuôn mặt đẫm nước mắt quì ôm đầu nàng vào lòng, miệng lẩm bẩm:

- Chị ơi, lúc sống chị là chỗ dựa của em, giờ chị chết rồi, em biết dựa vào ai?

Chàng chết lặng, hai hàng nước mắt từ từ tuôn chẩy. Chàng muốn kêu to:

- Con cáo cuối cùng đã bị giết rồi !

Làng Đan Hà Thu 1999

(*) Xin đọc truyện ngắn "Bí ẩn của rừng" của tác giả in trong tập "Chuyện người làng Hạ Đan"

Vua rắn

Ông Điền đen như củ ấu, người sắt lại như tre già gác bếp. Mỗi khi ông dùng hai ngón tay kẹp vào đầu con rắn hổ mang bành trông chẳng khác gì cái kìm của thợ rèn kẹp thỏi sắt đưa vào lò nung đỏ. Ông có nghề bắt rắn gia truyền. Nghề tổ có từ bao giờ ông không rõ, ít nhất đến đời ông cũng là năm đời. Riêng ông nội, ông thân sinh và ông Điền cùng sống trong một mái nhà, cùng làm nghề bắt rắn.

Theo ghi chép của gia đình, ông nội tên là Thiện, bắt được đúng 500 con rắn, cứu được 50 người khỏi chết vì bị rắn cắn. Nhưng ông nội bị mất một ngón tay, ngón trỏ. Số là trong một lần đi rừng, vô ý cụ Thiện thọc tay vào một hốc cây, bị rắn độc mổ đúng vào ngón tay trỏ. Vì không mang theo thuốc giải bên mình, cụ liền rút dao chặt đứt ngón tay ngăn cho nọc đọc không chạy vào tim. Nhưng nọc độc của rắn thật là ghê gớm. Không đủ sức làm cho cụ chết, nó vẫn đủ sức làm cho cụ hỏng một cánh tay. Ông thân sinh của ông Điền tên là Tích. Ông Tích cũng bắt được đúng 500 con rắn, cứu được 50 người thoát chết khỏi rắn độc cắn. Trông gương ông Thiện, ông Tích đi đâu cũng bọc theo thuốc giải bên mình. Vì vậy cho đến lúc qui tiên, thân thể ông vẫn lành lặn, dù có hàng chục lần bị rắn độc mổ trúng.

Ông Điền được chân truyền, vừa giỏi bắt rắn vừa giỏi trị rắn độc cắn. Dòng họ ông Điền lập nghiệp ở làng Hạ Đan, chuyên bắt rắn bán cho thiên hạ làm thịt, ngâm rượu với những bộ tam xà, ngũ xà, cửu xà, tiếng tăm lừng lẫy một vùng. Riêng ông Điền đặc biệt được mọi người biết đến, sau khi cứu sống một cô gái 16 tuổi bị rắn độc cắn chết, gia đình sắp đưa đi chôn.

Mọi người còn nhớ rõ, đó là mùa Thu. Anh thanh niên Điền có việc lên tỉnh. Từ Hạ Đan, muốn lên tỉnh phải đi bộ hơn chục cây số tới ga tầu hoả, rồi ngồi tầu hết gần nửa buổi mới tới thị xã. Hôm đó anh đến muộn nên bị nhỡ tầu. Chờ chuyến sau phải đến nửa đêm. Anh quyết định đi bộ, cứ xuôi dọc bờ sông mà đi, theo như cách dân Hạ Đan thường nói: "Cứ đi rồi đến!" Anh đi qua một làng, rồi hai làng. Đó là những làng ven sông, mịn đất phù sa, cây cối tốt tươi. Đến đầu làng thứ ba thì anh nghe có tiếng người khóc. Tới gần, Điền được biết, người chết là một cô gái trẻ. Hỏi: " Vì sao mà chết?" Đáp:" Rắn cắn!"

Điền rẽ đám đông bước vào nhà. Người ta đang chuẩn bị liệm cho cô gái. Anh hỏi người đàn ông có vẻ là bố nạn nhân:

- Thưa ông, cô nhà bị rắn cắn khi nào?

Ông bố gạt nước mắt đáp:

- Buổi sáng, cháu đi ra vườn, thấy nhói ở gót chân, ngỡ bị gai đâm. Đến khi biết là bị rắn cắn thì không chữa được nữa.

Người mẹ chợt tru lên khóc:

- Ối con ơi! Ối Ly ơi! Mới 16 tuổi đầu mà con đã vội ra đi, bỏ bố mẹ lại ở với ai, con ơi!

Điền thấy vô cùng thương cảm, động lòng trắc ẩn. Anh nói với bố mẹ nạn nhân và mọi người:

- Tôi là cháu cụ Thiện ở Hạ Đan. Xin các ông các bà cho phép tôi được xem lại vết thương của cô Ly.

Mấy người lớn tuổi nghe tên cụ Thiện thì à lên một tiếng, đồng thanh nói:

- Cụ Thiện ở Hạ Đan chữa rắn độc cắn nổi tiếng cả vùng ai chả biết. Để cho chú ấy xem, biết đâu số con bé chưa hết.

Nạn nhân được đặt nằm trên chiếc giường buông màn kín nơi góc phòng tối om. Điền bảo mọi người mở cửa sổ. Anh vén màn lên coi. Dưới sự chiếu rọi của nguồn ánh sáng mặt trời, cô gái lộ ra như đang thiêm thiếm ngủ. Anh vành mi mắt cô gái. Một cảm giác lạ lùng chạy qua trái tim anh. Không phải tử khí mà là chút lửa le lói của sự sống! Cô gái không muốn chết, không cam tâm chịu chết. Điền quay ra nói nhanh để mọi người yên tâm:

-Xin các ông bà nới rộng ra! Tôi cam đoan chữa khỏi cho cô gái này!

Điền dùng tất cả sức lực và tâm trí của mình, cả nguyên khí hấp thụ từ trời đất, sức nóng trái tim mà cha mẹ hun đúc cho để khởi động lại trái tim của cô gái, trái tim quá mệt mỏi đang ịm dần, để vun vén lại chút lửa cuối cùng, giữ và nuôi nó bùng lên. Cô gái ơi! Em hãy vững tin, sự sống bao giờ cũng mạnh hơn cái chết.

Nửa giờ sau, trái tim cô gái yếu ớt đập trở lại.

Điền bước ra khỏi căn buồng, mồ hôi đẫm trán. Anh nói với bố mẹ cô gái,hãy nấu cho cô ăn một bát cháo đậu xanh, để cô nằm nghỉ. Hôm sau cô sẽ khoẻ như bình thường. Rồi anh ra đI, không ai có cách nào giữ anh lại được.

Nửa năm sau, bố mẹ cô gái dẫn cô đến làng Hạ Đan, hỏi thăm nhà cụ Thiện.

Cụ Thiện khi ấy đã già lắm rồi nhưng vẫn còn tinh mắt. Điền đi vắng. Bố mẹ cô gái thưa với cụ Thiện rằng, Điền đã cứu sống cô gái, coi như cho cô cuộc sống thứ hai. Bố mẹ cô xin đem cô tặng cho Điền làm vợ. Nếu Điền có vợ rồi thì làm vợ lẽ. Nếu Điền không ưng lấy thì xin làm người hầu.

Ông nội Điền ngắm nhìn cô gái thấy xinh đẹp, phúc hậu thì nghĩ có lẽ do trời xếp đặt. Cụ nói:

- Thằng cháu Điền nhà tôi chưa thành gia thất. Nom ra chúng đẹp đôi lắm. Mời ông bà ngồi chơi, chờ cháu về ta sẽ nói chuyện tiếp.

Điền về, nghe mọi người thuật lại chuyện, đưa mắt nhìn cô gái, lấy làm ưng ý. Thế là họ thành vợ thành chồng.

Cô gái trẻ là của báu trời cho, sinh cho Điền một mạch 5 đứa con, ba trai hai gái. Đứa nào cũng phổng phao, khoẻ mạnh. Thật là một gia đình hạnh phúc.

Cụ Thiện sống đủ một trăm tuổi, ra đi thanh thản. Hôm đó ngày rằm, cụ ăn chay,tắm rửa thay quần áo, lên giường nằm rồi đi. It lâu sau, ông Tích cũng mất. Điền thành chủ gia đình, vẫn tiếp tục nghề của ông cha. Các con Điền lớn lên đi học xa, lấy vợ, kiếm việc trên tỉnh. Hai cô gái lấy chồng, theo chồng về nhà chồng.Chỉ còn mỗi thằng út là quyết định ở lại làng, theo nghề bố, bắt rắn và chữa rắn cắn.

Năm mươi tuổi, ông Điền lên lão, gia nhập hội bảo thọ. Sổ sách gia đình ghi rõ, đến ngày 31 tháng 12 năm x.x. ông Điền đã bắt được 500 con rắn, cứu được 60 người thoát chết vì rắn độc cắn.

Lúc đó tỉnh rộ lên phong trào nuôi rắn lấy nọc xuất khẩu. Một giọt nọc độc rắn đổi được cả một khối vàng. Có vàng có thể mua được nhà máy, xí nghiệp. Vì vậy tỉnh hạ quyết tâm thành lập trại nuôi rắn. Cần có một chuyên gia bắt, nuôi rắn. Người ta nghĩ ngay đến ông Điền. Ông trại trưởng đem thư của tỉnh về tận Hạ Đan, mời ông Điền về trại công tác. Thằng út không muốn để ông đi. Nó bảo:

- Bố già rồi, hà tất phải vất vả. Bố đi để mẹ ở nhà môt mình sao được.

Nhưng những đứa anh, chị lại muốn ông Điền đi. Về trại nuôi rắn làm việc, được trả lương cao, chúng có thể nhờ vả ông được. Chúng nói:

- Người ta vời bố về làm chuyên gia, trả lương cao, thế chả vinh dự à? Mẹ ở nhà đã có chú út. Một thời gian nhất định,bố được chia nhà đón mẹ lên ở, thế chả hay ư?

Thế là ông quyết định về làm việc cho trại nuôi rắn.

Trại rắn mới thành lập. Công việc đầu tiên là bắt rắn về nuôi.

Ngay tháng đầu, ông Điền đã bắt được 250 con rắn. Rắn bắt về được thả vào lồng, thả vào hầm, quấn vào nhau từng búi. Ba tháng sau ông Điền bắt thêm được 351 con nữa. Cơ ngơi của trạm nom đã khá. Người ta tuyển thêm nhân viên. Ông Điền kiêm thêm việc dậy nghề. Một năm sau trại có hàng vạn con rắn, tiếng tăm lừng lẫy. Ngoài nọc rắn xuất khẩu, trại còn lập xưởng chế rượu rắn,cao rắn và nhiều thứ chế phẩm quí hiếm khác. Nghe đâu lãnh đạo trại rắn còn định mở một trung tâm sản xuất đồ trang sức bằng da rắn.

Khách tham quan đổ về trại rắn nườm nượp.

Ông Điền giống như hiện vật sống của bảo tàng.

Các nhà báo tới thăm trại, vây lấy ông Điền, moi hết chuyện nọ đến chuyện kia. Cuộc đời của người chuyên bắt rắn này quả là một huyền thoại. Mỗi chuyện ông kể đều nhuốm mầu truyền kỳ. Theo cách tính của các nhà báo, trên cơ sở những dữ liệu mà họ thu được thì từ thời cụ Thiện, qua ông Tích đến ông Điền, thì gia đình này đẫ bắt ít nhất 2101 con rắn và cứu được 160 người thoát khỏi lưỡi hái của thần chết.Riêng số rắn ông Điền bắt được là 1101 con hơn hai lần số rắn cụ Thiện với ông thân sinh đã bắt.

Trên thế giới, hình như bắt đầu từ nước Mỹ, người ta quen, nếu ai đứng đầu một ngành gì đó, một môn gì đó thì gọi là Vua: chẳng hạn Vua dầu lửa, Vua sắt thép, Vua lốp, Vua bóng rổ... Vì thế, theo tập quán thế giới, các nhà báo phong vua cho ông Điền, gọi là Vua Rắn.

Và nhiều chuyện ly kỳ được thêu dệt xung quanh ông Điền.

Người ta nói, cái đêm ông Điền ra đời, cả làng Hạ Đan tối đen như mực, riêng nhà ông Điền có hào quang bao quanh. Những người hàng xóm nhìn ra thì thấy vầng hào quang do một con rắn trắng sinh ra. Con rắn bò quanh nhà ông Điền bẩy vòng. Vào đúng lúc ông Điền chào đời thì con rắn biến mất, vầng hào quang tụ lại một lúc lâu trên nóc nhà rồi mới tan. Thủa nhỏ, ông Điền được mẹ địu sau lưng khi đi làm đồng hoặc làm nương. Đôi lúc bà trải một cái ổ cỏ ở đầu nương, đặt ông Điền nhỏ nằm dưới bóng cây. Người làm nương tình cờ đi qua, ngó vào thấy cậu bé nằm ngủ, hai tay ôm một con rắn trắng. Người này lấy làm lạ, lúc vui chuyện mới mở miệng định kể cho bạn bè nghe, không ngờ lưỡi bị cứng lại như trúng gió. Lần thứ hai, cũng thế nên đành im lặng.

Người ta còn kể, cái cách chữa rắn độc cắn của ông Điển cũng rất lạ kỳ. Thuốc giải độc gia truyền của nhà ông không biết được chế từ những thứ cỏ cây gì, nhưng chắc chắn là những thứ cây cở ở xung quanh ta mà ta không biết. Người bị rắn độc cắn, trừ phi chết hẳn rồi, còn ông đều chữa được. Người nhà kẻ gặp nạn mời ông đến, rình xem ông chữa như thế nào. Nhưng chẳng thấy có gì đặc biệt. Không thấy ông làm các thủ thuật như rạch vết cắn cho rộng, hút máu độc ra rồi làm thuốc. Tuy nhiên, dường như mọi người đều thấy, sau khi xong việc, trước khi rời nhà nạn nhân ra về, bao giờ ông cũng ra góc vườn, tiểu một bãi, hái một nắm lá gì đó nhét vào túi. Một lần, có kẻ tò mò theo dõi, thấy ông Điển hái mấy cái lá nhót, ngỡ lá nhót chính là thuốc chữa rắn cắn. Bất ngờ kẻ ấy bị rắn cắn, bèn lấy lá nhót nhai nuốt nước, còn bã thì đắp lên vết thương. Tưởng khỏi, dè đâu, mấy giờ sau người tím tái, co giật, suýt chết nếu ông Điền không đến kịp.

Những chuyện đại loại như thế khá nhiều.

Riêng chuyện sau đây đặc sắc không thể không ghi lại tỷ mỉ. Đó là chuyện ông Điền nghe được tiếng rắn, hiểu được những chuyện rắn nói với nhau. Thủa nhỏ, ông Điền là một đứa trẻ hình dáng đen đủi xấu xí.Cậu bé không thích chơi trò chơi gì ngoài ham rắn, thích chơi với rắn. Một buổi sáng,hình như cũng vào cuối mùa thu,cậu bé lang thang vào rừng.Trời đầy sương mù,con đường rừng quen thuộc nhoà đi và bắt đầu chơi trò ú tim.Trước mắt cậu thoắt ẩn thoắt hiện một cánh áo hồng.Và ở đâu đó thoảng đến một mùi thơm quyến rũ.Không phải mùi thơm hoa trẩu dấp dính.Cũng không phải mùi thơm hoa trà núi mơn man.Càng không phải mùi thơm hoa linh chi huyền hoặc.Một mùi thơm ngỡ có thể sờ nắn được mà vô hình.Cậu bé Điền bị (hay được cũng thế) mùi thơm ấy dẫn dắt.Cậu đi qua những lùm cây dìu dặt tiếng chim,đi qua những bãi cỏ non ẩn hiện bóng dăm ba chú thỏ trắng.Cậu bé không nhớ đã đi như thế bao lâu,cho đến khi dường như sương mù bất chợt tan loãng và chói chang một cột ánh nắng dựng lên.Ngước nhìn trên đầu,đôi mắt cậu tròn xoe như hai hòn bi ve.Câu bắt gặp hai con rắn trắng đang cuốn nhau trên đỉnh cây lim cao vút.Hai con rắn đang làm cái công việc duy trì nòi giống mà tất cả các loài vật khác đều làm.Nhưng đối với cậu bé Điền,thì đó là một điều ngạc nhiên lớn.Cậu ngắm cái sự lạ ấy một cách say mê.Thoạt đầu đôi rắn vờn nhau như múa.Điệu múa rắn cuộn lên một cơn gió,phát ra những âm thanh chí chát,lúc nhanh lúc chậm,nhè nhẹ như mưa bụi,sầm sập như mưa rào.Rồi chúng cuốn vào nhau như hai nhánh của một sợi dây thừng.Những âm thanh rất mảnh,run rẩy.Cơn hứng tình làm cho đôi rắn say đắm.Sau đó là sự im lặng.Đôi rắn vẫn còn cuốn lấy nhau,mệt mỏi một cách thoả mãn.Bất chợt cậu bé Điền nghe thấy có tiếng thì thào như tiếng người.Ai vậy nhỉ?Nhìn khắp không thấy một bóng.Tiếng thì thào vang lên ở trên đầu."Thiếp có một viên ngọc, có phép cải tử hoàn sinh. Chỉ cần cho người chết ngậm viên ngọc đó là người chết sống lại. " Một giọng khác trầm thấp: "Nàng để viên ngọc đó ở đâu?" "Dưới gốc cây gáo!" Gịong trong hơi cao đáp. Cậu bé Điền chợt hiểu, đó là tiếng nói của đôi vợ chồng rắn. Ai xui cho cậu đến đây để cậu gặp cơ duyên này?

Như trên đã nói,Hạ Đan là một làng nằm lọt ở một vùng rừng núi trùng điệp, miên man kéo dài ra tận bờ sông Thao. Trong cái vùng rừng mênh mông ấy có bao nhiêu gốc cây gáo? Viên ngọc rắn mà cặp vợ chồng rắn lỡ mồm nói ra khi cảm thấy qúa sung sướng không gì có thể để trong lòng được nằm ở gốc cây gáo nào? Ông Điền nghe được chuyện ngọc rắn lúc vừa mười ba tuổi. Mặc dù còn nhỏ, nhưng linh tâm mách bảo ông, đó là cơ trời, phải giữ kín. Năm năm sau, khi cậu bé Điền trở thành một chàng trai mười tám, thì trong một dịp hết sức tình cờ đã tìm được viên ngọc. Người ta nói chắc như đinh đóng cột rằng, nhờ có viên ngọc ấy, ông Điền mới cứu sống được bà Ly, từ đó mà nên đôi lứa, vợ chồng. Người nghe thắc mắc hỏi người kể chuyện: "Viên ngọc ấy có còn không?" Người kể chuyện đáp: "Mạng người vô cùng quí giá, một viên ngọc rắn chỉ cứu được một mạng người mà thôi!"

Trại rắn là doanh nghiệp của tỉnh, có nghĩa nó là doanh nghiệp nhà nước. Mặc nhiên những người làm trong trại trở thành công nhân viên nhà nước, phải chấp hành đầy đủ nội qui của trại. Nội qui chính là pháp luật. Một trong những điều quy định của nội qui là tất cả các nhân viên làm việc thường xuyên tiếp xúc với rắn phải đội mũ, đeo găng tay và đi ủng. Nhưng đối với ông Điền, không áp dụng những điều khoản đó. Đơn giản vì ông là Vua rắn.

Ông Điền được "phong" Vua, tiếng tăm vang dội. Để làm vừa lòng khách tham quan, trại xếp cho ông ở vào một căn hộ tập thể. Có nhà, ông về Hạ Đan để đón bà Ly lên ở cùng. Nhưng bà ngần ngừ, nói:

- Chả lẽ ông sẽ sống hết đời với cái trại rắn ấy? Thằng út đang cần có tôi ở bên cạnh. Lá rụng về cội, có đi đâu rồi cũng nên về làng. Mồ mả ông bà ở Hạ Đan cả. Thôi, tôi ở lại làng.

Đúng thế! Ông Điền nghe có lý. Rồi cũng tới lúc ông phải rửa tay gác kiếm, lui về quê, truyền những bí quyết của nghề bắt rắn, chữa rắn cắn cho thằng út, con ông. Do vậy ông để yên, không giục giã, nài ép bà theo ông lên trại nữa.

Tuổi ngoài năm mươi, mắt kém, tay chân cũng chậm chạp, trí nhớ của ông Điền giảm sút. Một lần, đám học trò của ông đi rừng bắt được một con rắn lạ, mầu sắc óng ánh, chỉ nhỏ bằng chuôi con dao ăn, đầu bẹp và nhỏ. Quá nửa đời người, ngỡ rằng không còn loại rắn gì mà ông không biết. Vậy mà, cứ theo cách mô tả ấy, thì hình như ông Điền chưa hề nghe thấy chứ đừng nói nhìn thấy con rắn nào thuộc loại như thế. Nhưng đại phàm những con rắn mầu sắc sặc sỡ thì bao giờ cũng là rắn độc. Đã mầu sắc sặc sỡ mà lại nhỏ thì phải thuộc loại cực độc. Nhưng do mấy ngày đó, khách tham quan quá đông, ông Điền quên bẵng chuyện con rắn ấy.

Ngoảnh đi ngoảnh lại, đúng vào dịp đám học trò của ông Điền bắt được con rắn lạ, tính ra thì ông cũng đã làm việc ở trại rắn được năm năm. Thời gian như vó câu vút qua cửa sổ. Người đời vẫn nói thế. Đối với một ông già thì năm năm đúng là một món quà quí mà trời ban tặng, không thể không lấy làm vui. Do đó đám học trò quyết định tổ chức một bữa tiệc nhỏ để mừng thầy dậy nghề. Tiệc đầy rượu và đầy hoa. Ông Điền lấy làm mãn nguyện lắm. Ông nói, ông lấy làm tự hào về nghề của mình. Lãnh đạo trại phát biểu, ca ngợi ông là người lao động tận tuỵ, giỏi nghề xứng đáng với danh hiệu Vua Rắn mà báo chí phong tặng cho.

Bữa tiệc sắp tàn thì bất ngờ có một vị lãnh đạo tỉnh tới thăm. Ông trại trưởng yêu cầu ông Điền dẫn khách đi thăm quan. Giới thiệu với vị lãnh đạo, ông trại trưởng nói:

- Báo cáo đồng chí, ông Điền của chúng tôi được báo chí tặng cho danh hiệu Vua Rắn rất xứng đáng. Một tay ông đã bắt cả ngàn con rắn, cứu ngót trăm người thoát chết do rắn độc cắn. Cơ ngơi của trại được như ngày nay, có công đóng góp rất lớn của ông Điền.

Vị lãnh đạo tỉnh gật gù:

- Ông Điền không phải của riêng trại rắn các đồng chí, là của chúng ta. Ông là vốn quí của tỉnh nhà. Trong công cuộc làm giầu cho đất nước, còn rất nhiều những người như Vua Rắn!

Ông Điền nghe vị lãnh đạo cấp cao khen, thấy nở nang cả gan ruột. Cái danh hiệu Vua Rắn mà báo chí phong tặng, ông nghe mãi quen tai. Những chuyện thêu dệt quanh ông, người này truyền người khác, đến tai ông, lâu dần đến mức ông cũng tin đó là sự thật. Phải, đất Hạ Đan đâu chỉ có phát trạng, còn phát Vua nữa chứ!

Lòng dạ lâng lâng, ông Điền lăng xăng dẫn vị lãnh đạo tỉnh đi một vòng xem hết các loại rắn mà trại có. Ông giới thiều tỉ mỉ, với loại rắn nào thì cho ăn thức ăn gì, cho ăn vào lúc nào thì nó phát triển nhanh, lấy nọc vào lúc nào thì được nhiều nhất và chất lượng nhất.

Vị khách đội mũ, đi ủng, đeo găng tay nặng nề bước theo ông Điền chân trần, tay không, lượn đi lượn lại giữa những hầm, những lồng mà rắn thi nhau phô diễn đủ các tư thế bò, nằm, leo, bám, cuốn lấy nhau từng búi. Vị lãnh đạo có vẻ ngượng vì mặc cảm bé gan hơn cái ông nông dân đen đúa như củ ấu gai. Ông quay lại nói với trại trưởng:

- Đồng chí trại trưởng này, đồng chí nên làm đề nghị khen thưởng cho Vua Rắn, gửi lên tỉnh tôi sẽ giải quyết sớm.

Vị lãnh đạo nói riêng với trại trưởng, nhưng nói to cho cả ông Điền cùng nghe. Ông Điền thấy lãnh đạo tỉnh đánh gía cao mình, thì cảm thấy dường như có thể bay lên được chín tầng mây.

Bất ngờ vị khách cất tiếng hỏi:

- Ông Điền, con rắn kia thuộc loại gì nhỉ?

Ông Điền đưa mắt nhìn, bấy giờ mới phát hiện ra con rắn lạ. Con rắn nhỏ bằng chuôi con dao ăn, đầu bẹp và nhỏ xíu, mầu sắc óng ánh. Ông bước tới gần, với tay định nhấc cái lồng sắt, thì bất ngờ thấy mu bàn tay bị nhói buốt. Tiếp liền đấy, nhoáng một vệt sáng lao xuống đất, biến mất giữa những cỏ và lổn nhổn đá. Sự việc diễn ra trong nháy mắt, những người đi cùng ông Điền không ai hay biết.

Linh tính và cảm giác nghề nghiệp cho ông biết, ông vừa bị con rắn đực, bạn của con rắn bị nhốt trong lồng cắn.

Ông Điền cảm thấy như quả tim ông vừa bị va đập mạnh. Ông rủa thầm: "Đồ rắn độc khốn kiếp!" Nhưng nét mặt ông Điền không hề biến sắc. Ông nói:

- Thưa đồng chí thủ trưởng, loại rắn này rất hiếm, đi đâu cũng có đôi. Nếu bị nó cắn là cầm chắc cái chết.

Vị khách cười phá lên bảo:

- Đấy là không gặp được Vua Rắn,đúng không?

Ông trại trưởng hùa theo:

- Thưa thủ trưởng, đúng như thế đấy ạ !

Ra khỏi khu vực nuôi rắn, vị lãnh đạo cao cấp còn dừng lại hỏi han về gia đình, con cái ông Điền, hứa sẽ bố trí cho ông Điền đi ra nước ngoài một chuyến để tham quan xem người ta nuôi rắn lấy nọc như thế nào.

Ông Điền đứng mà chẳng nghe thấy gì hết. Ông có cảm giác, tim ông đang run rẩy. Tiễn khách đi rồi, ông Điền loạng choạng về phòng, nguệch ngoạc viết thư cho vợ con, sau đó leo lên giường đắp chăn, nhắm mắt.

Ông ngủ một mạch không bao giờ dậy nữa.

Tin Vua Rắn chết làm chấn động cả tỉnh, nhưng chẳng ai biết rõ nguyên nhân. Bởi vì trước khi lên giường, ông Điền đã khoá cửa ở bên ngoài. Hôm sau, hôm sau nữa, không thấy ông đi làm, mọi người cứ nghĩ vì việc gì đó gấp, ông về quê, không lên kịp. Ngày thứ ba thì mọi người phát hiện Vua Rắn đã chết. Kì lạ, ông chết rồi mà dung nhan vẫn còn tươi tỉnh. Trại rắn vội cử người về Hạ Đan đón bà Ly và các con ông lên. Gia đình một mực xin đưa thi hài ông về mai táng ở quê, cự tuyệt việc giải phẫu khám nghiệm.

Vị lãnh đạo tỉnh cứ tiếc rẻ mãi, không được ký quyết định khen thưởng Vua Rắn.Ông nói với trại trưởng:

- Người xưa nói, nước một ngày không thể không vua, ngày nay làm nghề gì cũng phải có vua nghề ấy. Trại rắn không thể thiếu Vua rắn. Đồng chí nên đón cậu út con ông Điền về trại, cậu ấy sẽ kế tục Vua rắn!

Vị lãnh đạo tỉnh viết thư, ký tên, đóng dấu để ông trại trưởng cầm về Hạ Đan mời cậu Út. Đi lại năm lần bẩy lượt, cho đến nay, cậu Út vẫn chưa trả lời.

Trại sáng tác Đà Lạt 30-10-1997

Mắt Mường

Gã leo lên cầu thang sàn nhà, từng bậc, từng bậc một. Có bẩy bậc thang tất cả, số đẹp, gã nghĩ đến cái biển số xe của gã. Đâu như người Trung Quốc cũng thích số bẩy. Số bẩy có liên quan gì đến âm dương ngũ hành không, gã không rành. Chỉ biết số bẩy là số đẹp. Chủ nhà đón gã ở đầu cầu thang, dẫn vào phòng khách. Gã khen nịnh, ngôi nhà sàn thật tuyệt vời. Chủ nhà cười tươi, nói rằng ngôi nhà này của tổ tiên để lại, vẫn giữ được những nét cổ truyền, liên kết bằng khớp, bằng mộng và buộc, không dùng đến đinh, ốc vít. Mái tranh cong hình mai rùa ở hai đầu, trên hai hồi có cắm khau cút hình trăng khuyết. Gã được mời ngồi bên cửa sổ. Cửa sổ nhìn ra cánh đồng, xa xa có con ngòi uốn lượn chẩy. Ngay bên cửa sổ là những cây mận trắng hoa. Gã vừa dự nghi lễ sên mường, chứng kiến cảnh thầy cúng làm phép và những đồ tể giết hai con trâu, một trắng, một đen, cắt lấy đầu, chân và đuôi để cúng. Gã nhìn cặp sừng trâu cong như vành trăng khuyết gợi đến một cái gì xa xăm, một nỗi ám ảnh ghê gớm. Khi gã đồ tể vung chiếc búa tạ lên cao quá đầu chuẩn bị giáng xuống gáy chú trâu trắng, gã đã quay mặt đi, gã không nhẫn tâm nhìn dù gã biết đó là một phần của cuộc sống.

Tại sao gã lại ở đây, xứ Thái này? Gã chợt nhớ đến người ấy, một người đàn bà có đôi mắt trong lóng lánh, đôi mắt sao mà tròn mà to, mà lại nâu, hay là gã cảm thấy nâu không biết. Gã cứ luôn nghĩ về đôi mắt, luôn bị ám ảnh bởi đôi mắt. Đôi mắt ấy khiến ta buồn/ Bởi trong veo ấy hút hồn vía ta…Gã gửi một tin nhắn mà không hi vọng hồi âm. Là một người ưa xê dịch, thích khám phá, gã là một kẻ đa tình, khám phá xứ Thái này cũng là khám phá tâm hồn con người. Gã say tình rồi, I am in love, gã ngồi nghe mọi người nói chuyện mà không biết người ta nói gì. Nghe như kể Quắm Tố Mướn, rằng Tạo Ngần đem tám quả bầu và đem tám cột đồng xuống Mường Lò, cho Khun Lường làm thầy mo, cho Khun Lò làm Tạo, sau này Khun Lò đổi họ thành Lò Cầm, hay Cầm, Bạc, So, Điêu…

Hôm trước, lúc ở trụ sở Uỷ ban xã gã nhìn thấy những cô gái Thái múa nón, áo trắng bó sát người, cặp mông nở chật khít tấm váy đen dài quét gót, mùa xuân tràn trên hàng cúc bạc ôm chặt bộ ngực căng tròn hổn hển. Bộ xà tích bạc cuốn trễ quanh lưng. Tất cả những thứ đặc sắc ấy đều tự tay người Thái làm. Gã có cảm giác dường như vừa có một rừng đào hoa đang bừng nở ở đâu đó, toả ánh sáng chiếu rọi lên những khuôn mặt trắng hồng, và nữa gió, gió quấn quýt những bước chân uyển chuyển. Gã ngây ngất đến mức những lời trầm trồ của mấy cô gái miền xuôi trở nên trần tục. Múa để chuẩn bị đón khách hay chuẩn bị cho Sên Mường, có lẽ cả hai. Gã lẩm bẩm, lời đồn không ngoa, gái Thái quả là đẹp. Buổi trưa gã lên Tú Lệ, gặp chuyến xe khách từ Mù Cang Chải về dừng xe ở cuối dốc bên cửa hàng xôi, khách xe là người Mông, người Khơ Mú, người Xá... Giữa ngày hội, gã đứng bên đường lẩn thẩn như một người điên, đếm từng cô gái Thái đi qua: Một này bẩy rưỡi, hai này tám điểm… mười ba… mười bốn… Gã ngạc nhiên bởi chính phát hiện của mình, có đến trên ba mươi phần trăm là gái đạt tiêu chuẩn người đẹp của báo Tiền Phong vẫn cứ hai năm một lần tổ chức thi để lựa chọn.

Dưới chân dốc Tú Lệ có con suối chẩy qua, bên bờ suối phun lên một giếng nước nóng, ở đấy có mấy cô gái đang tắm tiên, gã đã nhìn thấy những bờ vai nõn nà. Con suối ấy là suối Thia, cánh đồng ăn nước suối Thia là cánh đồng Tú Lệ, người Tú Lệ ăn gạo nếp trồng ở cánh đồng ấy đẹp là tất nhiên. Gã chợt nhớ đến suối nước nóng Bản Bon, gã cũng trông thấy những cô gái và những cô bé tắm tiên ngâm mình trong một bể nước nóng gần bằng bể bơi hai lăm mét giữa trời. Có lẽ đấy chính là một biểu hiện triết lí sống hồn nhiên của người Thái, không giống sự che đậy của người miền xuôi mà ở Bản Bon người ta đã dựng lên những gian nhà tắm bằng gỗ chật hẹp, cáu bẩn để dành cho họ…

Tiếng trống bập bùng vang xa, tiếng trống reo vui hớn hở là tiếng trống hội. Mùa xuân cho cây cối phát dục, cho trai gái hứng tình, bởi vậy có tháng Giêng hội hè, rong chơi. Tiếng trống khiến gã thấy con tim đập nhanh hơn, thấy chân tay nóng lên, muốn ôm một ai đó, muốn hôn một ai đó. Đôi mắt lại ám ảnh gã: Đôi mắt ấy khiến ta buồn… Nỗi buồn không thể cắt nghĩa, nỗi buồn muôn năm. Bởi trong veo ấy hút hồn vía ta… Tâm hồn gã nổi loạn, gào thét.

Gã giấu sự sôi sục bên trong bằng vẻ lơ đãng bên ngoài. Gã khao khát yêu đương, tự cắn vào môi mình đau nhói. Ngoài kia chiều đang xuống rất nhanh. Sương dâng lên từ phía bên cánh đồng, tràn qua suối và phủ lên những cành mận trắng một tấm voan mỏng tang mờ ảo như thực như hư, đến mức gã cảm thấy dường như gã không còn là chính gã lúc ban chiều long trọng một cách miễn cưỡng, luôn đặt cho mình câu hỏi vì sao gã lại có mặt ở đây, có thể thân xác gã vẫn ngồi bên cửa sổ, nhưng hồn gã đã phiêu du giữa thế giới âm thanh, sương và hoa.

Đèn nhà ai ở bên kia bật sáng, ánh đèn ve vuốt những cánh hoa mận trắng, lung linh như những bông tuyết đã từng rơi trên Sa Pa, hay là những bông tuyết ấy lạc về xứ Thái này. Gã chạm môi vào những bông tuyết trắng mịn và mát lạnh, bỗng cảm thấy chuyếnh choáng. Đã uống giọt rượu nào đâu mà say nhỉ, có ai đó gọi điện thoại cho ai đó sao lại làm gã bực mình. Gã nghe tiếng người ấy bên tai, nhỏ nhẻ đủ để gã nghe. Tiếng nói của mỗi con người là một thứ kí hiệu thông tin, có một sức đề kháng mãnh liệt không loại virut nào có thể xâm nhập, vì thế âm sắc của nó luôn không thể trộn lẫn, tiếng người ấy thì thào, sao anh lại xưng tôi với em, chỉ đủ để gã nghe và nhận ra giữa những ồn ào hỗn tạp, đó là thứ âm sắc thanh cao và dịu dàng. Sao gã lại xưng như thế với người ấy, có lẽ do giận dỗi cũng có thể do vô tình? Nhưng lời trách ấy khiến gã xúc động, lời trách như chiếc cần đàn gõ lên mớ dây của cây thập lục làm nẩy ra một hợp âm dào dạt… Gã uống li rượu phạt do người ấy rót mà cảm thấy sung sướng. Hoa đào bay đầy trời, gã ngồi ngây nhìn người ấy uống rượu với những người khác, mắt gã vuốt ve dáng vẻ thanh xuân nhưng cứng cỏi như một trái đào…

Chủ nhà bắt đầu trải chiếu, cái sàn nhà rộng dễ có thể trải kín mấy chục cái chiếu cói mang ở mạn xuôi lên, được lát ván chắc chắn sẽ được bầy bữa ăn tối và sẽ đón một cuộc xoè. Gã vốn háu đói, thấy chủ nhà đưa đồ ăn và rượu lên, nước bọt liền ứa ra. ẩm thực là một thứ văn hoá, hưởng thụ tức là thưởng thức. Gã gắp một ngọn măng sặt, giòn mà ngọt, nhớ đến tuổi thơ nhà gã độc có một món măng sặt kho mỡ nước. Nhà gã ở bìa rừng, cha gã mang ở đâu về một khóm sặt trồng sau nhà, giống sặt mọc nhanh thành một bãi rồi thành rừng, cái rừng măng sặt ấy nuôi sống cả nhà gã. Nhưng cái rừng sặt ấy đã biến mất từ bao giờ rồi, cũng phải mấy chục năm giờ gã lại ăn măng sặt. Ngoảnh lại mới thấy thời gian trôi nhanh, loáng qua đã nửa thế kỉ, những thăng trầm với sung sướng và khổ đau, hạnh phúc và mất mát, tiền tài và danh vọng, cuối cùng chỉ còn lại là cuộc sống. Cuộc sống ơi ta mến yêu người. Gã thấm thía nhờ sự trải đời, một ngày đáng sống và đáng yêu biết bao. Gã ăn một miếng nộm tai lợn, giòn và chua. Một cô gái tay cầm một bình rượu, một cái chén sứ đến bên gã. Gã ngước lên thấy một khuôn hoa, thấy đôi mắt tròn như đôi mắt đã hút hồn vía gã. Cô gái hát:

Rượu này rượu hứng chum hoa
Uống vào ngọt lịm để ta nhớ mình…

Gã lấy làm ngạc nhiên, sự ngạc nhiên khiến gã ngập ngừng. Mọi người mỗi người một câu giục gã uống. Cô gái lại hát:

Để lâu rượu đắng rượu khô
Nguồn vui hãy uống còn chờ đợi chi…

Cô gái là một nhà thơ ứng tác. Gã nâng li uống một hơi cạn. Hơi men làm cho gã nổi thi hứng, gã bảo gã muốn mời lại cô một li, hát tặng cô một câu. Mọi người vỗ tay. Gã định hát: Em là con gái bản nào/ Lời ăn tiếng nói ngọt ngào dễ nghe…Thế nhưng trong phút chốc gã thấy cô gái ấy không phải là cô gái ấy mà là người ấy, gã hát:

Rượu này người ủ bao lâu
Mà men say bạc hết đầu vẫn say…

Cô gái gắp cho gã một miếng gan lợn tẩm mật nướng, một miếng thịt băm với bẩy loại lá. Đời gã đã đi nhiều nơi, ăn mòn bát thiên hạ, ăn lạp máu, ăn xôi chấm cheo ớt của người Lào, ăn thịt bò tẩm ớt cắm tăm của người Quảng Đông, uống bia thốt nốt của người Campuchia, giờ gã ăn những món ăn của người Thái Mường Lò. Gã nhớ đến người bạn văn Bắc Kinh mời gã đến nhà, cho gã ăn những món ăn truyền thống của người nước Yên cũ, gọi là các món lão tử hiệu, giới thiệu cho gã một thứ văn hoá ẩm thực cổ của miền bắc Trung Quốc. Gã thấy gã đến được Mường Lò, đến được Tú Lệ là một hạnh phúc. Thi sĩ ơi, người ấy nhắn cho gã, đời người dễ ai có thể đi khắp được đất nước mình, hãy đi đi… Gã đã nghe lời và tự mình lái xe đi, bất chấp đèo cao vực sâu.

Gã là một tay lái nghiệp dư, có tuổi lái bốn năm năm, đi Mường Lò, đi Tú Lệ, con đường đèo cao vực sâu gã chưa một lần đi hiển nhiên là một sự mạo hiểm. Cũng như lao vào tình yêu là một sự mạo hiểm, gã đi đây là vì một tình yêu và vì thế gã chấp nhận mạo hiểm. Xe vượt sông Thao qua bến Âu Lâu ngày xưa bằng cầu, con sông thao mùa cạn vẫn đỏ phù sa in bóng cây cầu, in bóng xe gã. Đấy là một tấm gương không chỉ phản chiếu mà lưu giữ, gã dường như nhận ra hình ảnh cha gã gánh hai sọt gạo vượt sông đi phục vụ chiến dịch Tây Bắc cùng những cô gái Âu Lâu nhuộm răng đen đùa té nước lên nhau để cười váng cả sông. Gã qua Ba Khe, qua những địa danh tên đẹp như tên con gái, một phố nhỏ ven đường tên Mỵ, rồi uống rượu ở Văn Chấn, Mường Lò, Tú Lệ. Đèo dốc hỏi có nghĩa lí gì so với sự ham muốn của gã.

Cô gái mời rượu gã nghe nói mới qua tuổi mười tám, cô không đội khăn piêu mà cuốn một chiếc khăn dài, chiếc khăn được dệt bởi hai mầu chủ đỏ và đen, xuôi dài xuống ngực cô chấm mũi chân để trần. Cô hát:

Đời em như hoa ban
Đời ta như hoa khẳm
Hoa biến thành rêu khi dầm nước
Hãy yêu nhau giữa lúc mùa xuân…

Gã như vừa nốc cả một bình rượu, đứng dậy và múa. Gã múa và nhìn cô gái, gã thấy mắt của người ấy nhìn gã, đôi mắt ấy khiến ta buồn, bởi trong veo ấy hút hồn vía ta… Tin nhắn gửi vào không trung, màn hình hiện lên từ Messages sent, nhưng rất có thể do nghẽn mạch hoặc do nhà cung cấp dịch vụ tuỳ tiện xoá mất rồi… tin nhắn không có phản hồi. Cô gái vẫn hát:

Ngày hết, ngày không trở lại
Tháng hết, tháng không quay lại
Hoa tàn, hoa lìa cành
Hãy say nhau thắm thiết bạn tình…

Gã bước đến cầm tay cô gái, hát rằng:

Mặt em sáng đoá sen tươi
Da hồng nước rượu em người của ai
Mắt em biếc ánh sao mai
Xin cho thắm thiết một đời với nhau…

Lúc ấy rượu đã tràn trề như suối, rượu say làm cho người ta muốn yêu đương, muốn hát, muốn nhẩy múa. Nhiều người đứng lên cầm tay nhau bước theo gã, vòng xoè hình thành, người ta quây gã và cô gái vào giữa. Gã nhẩy như bị nhập đồng, cô gái tháo chiếc khăn quàng vào cổ gã, rồi gã và cô mỗi người cầm một đầu khăn tung lên, chiếc khăn hoá thành chiếc cầu vồng. Tiếng trống, tiếng khèn, tiếng sáo cuốn mọi người vào những bước nhẩy, tay cầm tay, da thịt chạm nhau. Say đi, bay lên đi. Cô gái bước lên cầu vồng, vẫy gã bước lên theo. Tiếng hát trở nên xa xăm, những tấm váy áo như những đám mây ngũ sắc trôi dưới cầu, cô gái bước đi nhẹ nhàng, không phải bước mà lướt đi, bỏ gã lại sau một đoạn dài. Gã nghe cô hát, hát mà như kể, rằng cô sinh ra được để vào cái nia xẩy gạo, cha cô đặt vào tay cô một cuốn sách cầu ước cho con thông minh, giỏi giang, rồi cô đi học, đỗ đạt và trưởng thành. Nhưng những câu hát ấy hình như không phải kể về cô mà kể về một người mà gã quen thuộc… Gã đi theo cô đến một vùng sáng. Thoạt đầu ánh sáng làm cho gã bị chói mắt, gã bị lạc cô gái giữa đám đông trẩy hội.

Gã bị giòng người cuốn đi đến bên một sàn tre được dựng ở một bãi đất rộng, cao chừng một mét rưỡi, rộng có thể trải được bốn cái chiếu, xung quanh thưng bằng chấn song đan hình mắt cáo, có một cửa lên xuống bắc chiếc thang ba bậc. Giữa sàn có một bếp chụm củi khô, bên cạnh bếp trồng một cây nêu cao, trên ngọn treo những hình con ve, con chim, hoa quả, xúc xích được đan bằng lạt xanh đỏ, bốn góc sàn trồng bốn cây nêu nhỏ hơn. Gã hỏi một cụ già đứng bên, cụ bảo đó là hạn khuống. Cụ già vui tính và hiếu khách. Nhìn gương mặt gã thộn ra, cụ biết gã lần đầu được thấy hạn khuống, vui vẻ giải thích cho gã biết, những cây mà gã gọi là cây nêu, dân Thái gọi là lắc sáy, cây giữa gọi là lắc sáy cốc. Vì hôm nay là ngày mở hạn khuống nên mọi người góp thức ăn mời các cụ già đến cùng chung vui. Giờ bữa tiệc đã kết thúc, các cụ rời khỏi hạn khuống, chiếc thang được kéo lên và đêm hát sắp sửa bắt đầu.

Gã mơ màng nhìn lên hạn khuống, chỉ còn có năm cô gái. Gã nhìn thấy cô gái ngồi ở cạnh cây nêu gốc, chững chạc như một người chị, dùng chiếc guồng sa chắn ngang cửa lên hạn khuống, vừa kéo sợi vừa tiếp các bạn trai. Bốn cô gái còn lại, người thì quay sa kéo sợi, người thì thêu thùa. Đó là một cuộc chơi. Người ta châm củi, ngọn lửa hạn khuống bốc lên sáng rực. Gã tiến lại gần nhìn thấy người con gái ngồi bên cây nêu gốc có đôi mắt sao giống đôi mắt hút cả hồn vía gã. Là người ấy chăng? Gã bèn hát:

Xin lên hạn khuống với em
Xin cùng em hát một đêm tròn rằm…

Người đàn bà hát:

Người đến đây người của ai
Thang ba bậc còn ở ngoài rừng bương…

Ôi sao lại đúng là giọng của người ấy. Gã nhớ lại lúc nhẩy xoè gã đã quá thân mật với cô gái khiến một người quen phải cảnh cáo gã, rằng chồng nàng đang ở ngay bên, khéo chả lại ăn nỏ, ăn kíp. Gã nói với cô gái điều đó rồi hỏi, liệu gã có thể bị ăn nỏ ăn kíp không. Cô gái bảo, người Thái quí khách, quí khách thì uống say, nhẩy thì phải thân mật, thì cũng là do quí mà ra, ai nỡ trách. Có nhiều chàng trai chen vào gần hạn khuống, gã bị đẩy ra xa. Tiếng hát bên trai bên gái như quấn quýt vào nhau, săn chặt như sợi thừng sợi chão. Gã nhớ lại hôm rời thành phố Yên Bái đi Nghĩa Lộ, ý tưởng của gã thật mơ hồ. Gã đã viết rằng, đứng trên đỉnh đèo ách phóng xa tầm mắt có thể bao quát hết cả Mường Lò, hoá ra tẽn tò. Gã nhớ đến đôi mắt nhìn gã thương hại, như nói đáng buồn cho thi sĩ. Gã là một người đàn ông sùng bái những người phụ nữ có tính cách mạnh, biết nhìn vào cốt lõi của sự vật, không bao giờ khiếp sợ cái vẻ hào nhoáng bên ngoài. Gã có cảm giác, gã đã yêu người ấy, yêu cả những cô gái Mường Lò, những người giữ gìn và truyền cho các thế hệ sau cái văn hoá ẩm thực, cái văn hoá hát múa này.

Gà ở bản nào vừa cất tiếng gáy, lửa hạn khuống đã tắt, trẻ con và người già đã về từ lâu, chỉ còn những đôi trai gái còn bịn rịn, còn quấn vào nhau. Rồi những đôi trai gái cuối cùng cũng ra về, chỉ còn lại mình gã, ướt đẫm sương bên hạn khuống đã lạnh hơi người. Gã không thể cất bước nổi, gã hi vọng nếu gã cố đợi thế nào đôi mắt người ấy cũng sẽ hiện ra…

Nghĩa Lộ- Hà Nội ngày Rằm tháng Giêng (23/2/2005)

Ba Nhạn

I-

Danh xưng Ba Nhạn có tính chất ngoại lai, bởi người Hạ Đan chúng tôi xưa nay không có thói quen gọi tên kèm theo thứ tự được cha mẹ sinh ra. Thói quen của chúng tôi là gọi tên bố, mẹ theo tên con. Tôi tên là Phú, dân làng gọi bố tôi là ông Phú, gọi mẹ tôi là bà Phú. Thế nhưng dân làng lại chấp nhận gọi Ba Nhạn. Chẳng ai ép mà là tự nguyện, chẳng hiểu vì sao? Gia đình Ba Nhạn từ xa dọn đến, cũng chỉ được dăm năm nay, nhưng không phải là ngụ cư. Gia đình chị có phần đất do tổ tiên để lại.

Mảnh đất ấy ở kề với nhà tôi, tại sườn đồi bên tây, còn gia đình tôi ở bên đông, có thể xem là tựa lưng vào nhau. Trước khi ba mẹ con chị Ba Nhạn dọn về Hạ Đan, mảnh đất ấy được giòng họ giao cho bố tôi trông nom. Bố tôi trồng dứa và trồng sắn.

Mở gia phả ra coi thì Ba Nhạn có họ với tôi, thuộc chi trên. Ông tôi kể, cụ cố nội Ba Nhạn và cụ cố nội tôi là anh em ruột. Hai cụ cố chung lưng đấu cật khai phá vùng đất chúng tôi đang sinh sống bây giờ, lập nên trại trồng dứa, trồng cọ và trồng sắn. Thời buổi loạn li, ông nội Ba Nhạn tên Hổ, đi kiếm ăn, biệt xứ. Nhưng mảnh đất thuộc phần ông vẫn được họ hàng giữ lại. Lí do đơn giản thế này:Ông Hổ không ở thì con ông, con ông không ở thì cháu ông. . .

Ba Nhạn là cháu ông Hổ, lí đương nhiên khi trở về quê, họ hàng phải giao mảnh đất mà quyền sở hữu thuộc ông Hổ và xúm vào giúp đỡ để mẹ con Ba Nhạn ổn định cuộc sống. Mẹ con Ba Nhạn cũng có vốn liếng giắt lưng, vì thế ngôi nhà của mẹ con chị được xây dựng vững chắc, khang trang.

Bà mẹ chị Ba Nhạn là người ít lời, không thích giao du, suốt ngày tụng kinh niệm phật. Người ta thấy mỗi phiên chợ, bà hay bố thí cho lũ ăn mày. Chị Ba Nhạn xin được chân kế toán cho hạt giao thông, cúc cung tận tuỵ, mọi người ai cũng quí mến, nhưng cứ ở vậy không lấy chồng. Riêng người em Ba Nhạn, đỗ đại học nông nghiệp, ra trường đã mấy năm nay, đang làm hợp đồng cho phòng nông nghiệp huyện. Đó là Tư Yến.

Tôi rất thích Yến, bởi sự trẻ trung và hay châm biếm. Chị kém tôi một giáp. Tuy ở vai chị, nhưng Yến vẫn gọi tôi là anh và xưng em. Không hiểu sao, chẳng thấy ai gọi chị là Tư-Tư Yến- kể cả mẹ và Ba Nhạn?

Yến thích thơ của tôi. Mỗi lần tôi về quê thăm bố mẹ, chị đều qua chơi. Chúng tôi nói đủ chuyện trên đời, có vẻ hợp nhau lắm. Lần nào chị cũng dịu dàng bảo tôi đọc thơ.

- Anh có bài thơ nào mới, đọc Yến nghe đi.

Khi tôi đọc thơ, chị Yến ngồi đối diện, mắt mở to dường như không chớp. Tôi sợ nhìn thẳng vào mắt chị. Có lần chị bảo:

- Yến mới đọc bài thơ của anh trên báo. Yến tự hào lắm.

Những lúc như thế, tôi rất lấy làm ngượng. Tôi phải thú thật rằng, ở xa tôi nhớ chị Yến. Đi đâu tôi cũng dành tiền mua quà để khi về quê biếu chị. Đã sang tuổi băm, cũng không ít người đặt vấn đề, nhưng không hiểu sao, cũng giống như Ba Nhạn, chị chẳng ưng ai. Những lần chỉ có chị với tôi, chị bảo:

- Tiếc thật!Chị chẳng thấy ai được bằng Phú.

Tôi vô cùng ngạc nhiên, không hiểu chị nói gì. Nhưng tôi nhớ đó là lần duy nhất Yến xưng chị với tôi.

Bẵng đi một thời gian tôi mới có dịp về thăm bố mẹ. Buổi tối, tôi chờ mà không thấy chị Yến qua chơi. Mẹ tôi bảo:

- Chị ấy bỏ đi đâu xa lắm .

Tôi sang nhà gặp Ba Nhạn. Chị đón tiếp tôi chẳng niềm nở, cũng chẳng lạnh nhạt. Cũng đúng thôi, từ ngày Ba Nhạn về Hạ Đan đến giờ, chúng tôi chẳng có dịp nào chuyện trò tay đôi. Xa cách là tất nhiên. Tôi hỏi:

- Bác đi đâu hả chị?

- Cảm ơn chú hỏi thăm. Má tôi theo các bà đi chùa trên Trái Hút.

- Thế còn chị Yến?

- Hả? Con nhỏ bỏ đi ba bốn tháng nay, nghe nói lên mạn ngược, khe Hóp, suối Bương gì đó.

Chị Ba Nhạn kiệm lời. Chị rót nước đẩy qua phía tôi mà chẳng nói gì thêm. Ngồi một lát, tôi cáo từ, lòng chợt thấy buồn vô hạn.

II-

Tôi chẳng hiểu vì sao Yến lại bỏ đi. Trước khi mẹ con chị dọn về Hạ Đan ít lâu, Ba Nhạn có về tìm nhận họ hàng. Chị trình với bố tôi những ghi chép về dòng họ của ông Hổ và của bố chị. Bố tôi xem xong, ôm lấy chị mà nói:

- Cháu của ta. Mừng quá. Đất của ông nội cháu, chú vẫn trông nom, mỏi mắt trông chờ con cháu ông Hổ về nhận.

Ba Nhạn nói:

- Bố cháu trước khi mất có dặn. Mẹ con cháu phải tìm về quê. Mẹ cháu đợi sang cát cho bố cháu xong sẽ về. Thưa chú, đúng tháng này sang năm mẹ con cháu sẽ về.

Mẹ con Ba Nhạn ở với chúng tôi đã dăm năm có dư, chẳng điều tiếng gì. Việc đi lại, thăm hỏi, đỡ đần nhau những khi có công có việc, thì mẹ con chị đặc biệt chu đáo. Tuy thế, ngoài gia đình tôi ra, với hàng xóm mẹ con Ba Nhạn vẫn như người xa lạ, dửng dưng khó gần.

Mẹ Ba Nhạn mới ngót sáu mươi, người nhỏ nhắn, nhưng nom như gần bẩy mươi. Mỗi khi ra đường, bà đều đội nón che gần kín mặt, nếu không mang nón thì bà cúi gằm, chẳng nhìn ai. ở tuổi xấp sỉ bốn mươi, Ba Nhạn vẫn còn nét đẹp kiêu sa của người con gái chưa một lần xuất giá. Nhưng nom chị lúc nào cũng buồn buồn, đôi mắt nhìn lơ đãng đi đâu. Có lần mẹ tôi hỏi, tại sao chị cứ ở không vậy? Chị lắc đầu không nói.

Bây giờ khi Yến bỏ đi, tôi mơ hồ cảm thấy trong gia đình chị chứa đựng một bí mật gì đó, cần phải khám phá. Tôi tự bảo mình, phải đi tìm Yến.

Thoạt tiên tôi lên khe Hóp, ngòi Bương, những vùng đất nghe tên đã heo hút. Dò hỏi khắp, nhưng chẳng thấy tăm hơi chị Yến đâu. Lại về quê hỏi chị Ba Nhạn, cũng chẳng biết thêm gì. Những ngày ấy tôi đã viết được mấy bài thơ, rặt điệu buồn. Tôi chọn một bài trong số đó gửi đăng báo. Sau khi bài thơ in ra độ chừng nửa tháng, một chiều tôi đang ngồi ở cơ quan thì có tin nhắn ra phòng trực có người gặp. Ai thế nhỉ?Tôi vừa đóng máy đánh chữ vừa lẩm nhẩm tự hỏi.

Thật không ngờ!Chị Yến. Chị tự đến tìm tôi. Tôi reo lên và gần như ôm chầm lấy chị. Chị đỏ mặt nói:

- Yến phải khó khăn lắm mới về được đây gặp anh. Yến đã đọc bài thơ của anh và thấy thương anh quá.

Tôi mời chị ra một quán cà phê, gọi cho chị một cốc cam vắt. Tôi hỏi chị:

- Sao chị lại bỏ nhà đi?

Yến im lặng một lúc lâu. Tôi bỗng thấy ân hận vì đã hỏi chị như vậy. Cuối cùng Yến cũng lên tiếng. Chị nói:

- Chúng ta là họ hàng, nhưng chắc chắn anh không hiểu gì về mẹ con Yến. Để Yến kể cho anh nghe những chuyện này.

Những chuyện Yến kể cho tôi nghe khá lộn xộn, có lẽ vì quá xúc động. Khi thuật lại, tôi cố gắng giữ sao cho được cái căn cốt của câu chuyện.

III-

Ngày ấy Sáu Thắm mới mười tám tuổi. Cô vui vẻ, yêu đời, lúc nào cũng nhẩy chân sáo và ca hát. Bạn bè gọi cô là sơn ca. Cô tham gia vào một đội trừ gian, tích cực học tập, được huấn luyện bắn súng. Một buổi tối, người chỉ huy gọi cô tới giao nhiệm vụ. Cô phải đi giết một tên ác ôn. Gã tên là Chạo, đã gây nhiều tội ác, đến lúc phải đền tội. Người chỉ huy giao cho cô một khẩu súng ngắn với một băng đạn sáu viên.

- Bây giờ cô đến thôn X gặp một lão nông tên là Luông. Ông ta sẽ chỉ cho cô kẻ mà cô phải bắn.

Sáu Thắm lần mò trong đêm, tìm được đến nhà lão Luông ở thôn X thì gà gáy sáng. Lão Luông đã nhận được lệnh đón cô. Lão bảo:

- Cô ngủ lấy một giấc. Đến giờ lão sẽ đánh thức.

Cô vừa ngả lưng đã lập tức chìm vào giấc ngủ vùi. Khoảng bốn giờ sáng, lão Luông đánh thức Sáu Thắm:

- Đến giờ rồi, đi thôi.

Sáu Thắm mắt nhắm mắt mở đi theo lão Luông đến chỗ phục kích. Hai người nấp sau bụi cây rậm rạp, quan sát con đường liên thôn từ xóm X sang xóm Y. Phía sau họ là cánh rừng. Thực hiện nhiệm vụ xong, họ có thể nhanh chóng rút vào đó an toàn.

Trời dần sáng. Sáu Thắm đưa mắt nhìn lão Luông. Đó là một lão nông hiền lành, chất phác. Sáu Thắm rụt rè hỏi:

- Bác nhận được mặt tên Chạo chứ?

- Nhận chắc.

- Nó là ác ôn. Nó ác lắm phải không?

- Chắc thế.

Im lặng một lúc lâu, lão Luông chợt hỏi:

- Cô quen việc này rồi à?

- Không. Mới lần đầu.

- Lão run lắm.

- Bình tĩnh. Nó là ác ôn mà.

Trời bắt đầu sáng rõ. Từ xa xuất hiện một bóng người. Đến gần thì Sáu Thắm nhận ra đó là một gã trai, còn trẻ. Gã vừa đi vừa huýt một điệu sáo vui vẻ. Sáu Thắm lẩm bẩm, sao gã rửng mỡ đi đâu sớm vậy. Lão Luông giọng trầm trọng:

- Thằng Chạo đấy.

Sáu Thắm căng mắt nhìn. Thằng Chạo là một gã trai non oặt, chỉ trạc tuổi cô. Nghe điệu sáo của gã, có vẻ như gã vô tư, yêu đời. Tự nhiên cô thấy nghi ngờ, bèn nắm chặt tay lão Luông, hỏi:

- Có chắc là thằng Chạo không?

- Không sai.

Thằng Chạo bắt đầu đi đến gần. Sáu Thắm nhìn thấy khuôn mặt búng ra sữa của gã. Thằng này là ác ôn sao?Gã vẫn huýt sáo, đôi mắt ngước lên trời như thể đang nheo cười. Gã sắp đi qua mặt Sáu Thắm và lão Luông. Lão Luông giục:

- Bắn đi cô Sáu!

Sáu Thắm giương súng lên lại hạ xuống. Tay cô run run. Cô hỏi, như tự hỏi mình:

- Hay là chúng ta nhầm?

Lão Luông nghĩ rằng cô nghi ngờ lão, bèn nói:

- Lão nhìn không sai. Đúng là thằng Chạo đấy.

Khi ấy gã trai đã đi qua chỗ hai người nấp. Sáu Thắm nhìn thấy tấm lưng chắc khoẻ và trẻ trung của gã. Có lẽ gã là một người ưa lao động và thể thao. Nom gã vô tư quá, không phòng bị gì cả.

Lão Luông nhìn thấy gã trai sắp đi khuất sau hàng cây ăn quả trồng ở ven đường, bèn nghiêm giọng nhắc nhở Sáu Thắm:

- Cô không bắn, cấp trên sẽ kỉ luật cô và tôi.

Sáu Thắm vẫn lưỡng lự:

- Đúng gã là thằng Chạo chứ?

- Tôi nhận đúng mà. Bắn đi.

Sáu Thắm kéo cò. Cô nhằm bắn vào lưng gã. Tiếng súng nổ phá tan cái yên tĩnh của buổi sáng. Lão Luông vùng dậy, kéo cô chạy. Tuy nhiên, Sáu Thắm vẫn kịp nhận thấy gã trai ngã xuống mặt đường, rãy lên mấy cái rồi mới nằm im.

It lâu sau, người ta phát hiện ra, gã trai bị Sáu Thắm bắn chết chỉ là một thanh niên bình thường. Gã không phải ác ôn. Tuy nhiên cả lão Luông và Sáu Thắm đều không có lỗi. Cấp chỉ huy đã nhận được báo cáo nhầm.

Sáu Thắm bỏ ăn mấy bữa. Mọi người trong đội động viên, an ủi cô. Nhưng càng động viên an ủi, cô càng buồn. Cuối cùng, không chịu đựng được sự dằn vặt, cô bỏ đội trốn ra thành phố. Nhưng vào thành phố được hai hôm thì cô bị bắt, bỏ ngục. Cảnh sát cho cô là phần tử khủng bố. Những trận đòn tra đổ xuống cô như mưa rào. Những câu hỏi lặp đi lặp lại:Cơ sở ở đâu?Ai là đồng bọn?Ai là chỉ huy?Nhưng cô nậm miệng, không hé nửa lời. Nửa năm sau, Sáu Thắm được thả ra, tiều tuỵ như một con mèo hen. Cô được chủ một tiệm ăn nhỏ cưu mang. Nhờ tuổi trẻ, cô hồi sức nhanh, trở thành một thanh nữ xinh đẹp. Người chủ tiệm ăn quyết định đưa cô lên địa vị bà chủ.

It lâu sau, Sáu Thắm sinh con gái đầu lòng, rồi con gái thứ hai.

Năm Sáu Thắm ba mươi tuổi thì những đồng đội của cô ngày xưa vào thành phố. Cô bị kết tội phản bội và bị đưa đi trại cải tạo.

Sáu Thắm lầm lũi chịu đựng, không một lời ca thán, để lại cho chồng hai đứa con gái. Người chồng vừa nuôi con, vừa thăm nuôi vợ, không để điều tiếng gì. Bẩy năm sau, Sáu Thắm được thả. Gia cảnh bấy giờ sa sút, đời sống khó khăn, cả hai vợ chồng nai lưng ra làm mà kiếm không đủ đút lỗ miệng. Người chồng sinh ra nghiện ngập, phát bệnh đau gan. Sáu Thắm ngày càng ham làm từ thiện, năng đi chùa, thích bố thí cho kẻ ăn mày. Vì thế gia cảnh nghèo lại càng nghèo. Riêng tiếng mõ cầu kinh và tiếng cãi cọ mè nheo của đám trẻ lang thang cơ nhỡ là không bao giờ vắng.

Nhưng vận bĩ rồi cũng qua, cuộc sống vợ chồng Sáu Thắm khá dần lên. Sáu Thắm quyết chí nuôi cho con gái ăn học. Trời có mắt, những đứa con gái của Sáu Thắm đều ngoan, học hành không đến nỗi nào. Mặc dù vậy, không khí trong nhà Sáu Thắm chẳng mấy khi thấy tiếng cười. Hai cô con gái thì mỗi người một nết. Cô chị tính tình có vẻ giống mẹ, ít nhất cũng là thích đi chùa, thích tham gia vào những việc cúng tiến cho nhà chùa. Cô em thì chán ngấy cái cảnh gõ mõ tụng kinh của mẹ, không chịu được mẹ lúc nào cũng buồn rầu, lặng lẽ như là có lỗi với tất cả mọi người. Người chồng đau gan, nhưng không chừa nổi rượu, đến lúc bệnh tăng, chừa rượu thì không kịp nữa, các thầy thuốc tây thuốc ta đều lắc đầu rút lui.

Trước khi mất, người chồng gọi mẹ con Sáu Thắm lại, trối trăn một điều:Đoạn tang, ba mẹ con phải tìm về quê nội và giao cho người con gái lớn một cuốn sổ bìa bọc vải.

Đấy là chuyện gia đình Yến. Sáu Thắm là người mẹ, còn hai người con gái là Ba Nhạn và Yến.

IV-

Năm ấy Ba Nhạn mới hai mươi tuổi, vừa học xong lớp kế toán, xin được việc làm tốt trong một công ty. Mảnh mai và xinh đẹp, Ba Nhạn luôn được các chàng trai săn đón. Trong số những kẻ hay trồng cây si trước nhà, có một người mà Ba Nhạn có cảm tình, tên Đồng. Anh ta là kĩ sư xây dựng, có công ăn việc làm ổn định, cao lớn đẹp trai. Thuộc mẫu người hiện đại mà đám con gái đang thích. Những tối chủ nhật, Ba Nhạn ở nhà, Đồng thường đến chơi. Hai người ngồi bên chiếc bàn cũ kĩ, nói những chuyện cơ quan, bàn về những cuốn sách đang ăn khách. Thi thoảng hai người cũng rủ nhau đi xem phim. Đồng đi xe máy còn Ba Nhạn đi xe đạp. Cứ như thế, kéo dài đến ba năm.

Có lần Yến bảo Ba Nhạn:

- Chị nhận lời lấy anh ta đi, em thấy được đấy.

Ba Nhạn cười:

- Nhưng anh ta có ngỏ lời với chị đâu.

Sau lần ấy chừng nửa năm, bất ngờ có tin Đồng bị tai nạn ô tô, đưa vào đến bệnh viện thì chết. Ba Nhạn khóc như mưa như gió, đâm bổ đến bệnh viện, nhưng người nhà đã đưa xác Đồng về quê xa rồi. Trở lại nhà, Ba Nhạn như người mất hồn. Chị thắp hương khấn vái rì rầm, cứ thế ba bẩy hai mốt ngày, người rạc đi.

Yến lấy làm lạ, bảo chị:

- Chị làm sao thế?Chưa một lời hẹn ước với anh ta, việc gì chị phải như vậy?

Ba Nhạn bật khóc:

- Em không hiểu được đâu.

Phải một thời gian sau, đã nguôi nguôi, Ba Nhạn mới kể sự tình với Yến.

Ba Nhạn nói:

- Là thế này. Trước khi Đồng mất ba ngày, anh ấy đã ngỏ lời với chị. Nhưng chị đã từ chối. Phải, chị đã từ chối anh ta. Giá Yến nhìn thấy bộ mặt của anh ta lúc ấy thì Yến cũng phải mủi lòng. Mặt anh ấy từ đỏ hồng bỗng trắng bệch như sáp. Anh ấy bỗng như câm. Chị sợ phải nhìn vào khuôn mặt ấy, nên bỏ đi ngay.

Yến kể:

- Chị Ba Nhạn cũng kì lạ. Trước đấy thì mong chờ lời cầu hôn của Đồng như hạn hán mong mưa. Đến khi Đồng ngỏ lời cầu hôn thì lại từ chối, mà từ chối thẳng thừng. Lẽ ra Ba Nhạn phải khéo léo, nói thác ra lí do gì đấy để anh ta khỏi sốc, chẳng hạn cho thời gian để suy nghĩ, chẳng hạn bây giờ còn phải phấn đấu sự nghiệp, thư thả hãy bàn đến v. v. Từ chối nhưng vẫn gieo vào lòng người ta một tia hy vọng. Như thế đỡ đau hơn, đỡ sốc hơn. Nhưng như thế thì không phải là Ba Nhạn nữa, và câu chuyện cũng hết.

Một lần Ba Nhạn nói với Yến:

- Tại chị. Nếu chị không từ chối Đồng thì Đồng đâu phải chết. Chính chị đã giết Đồng.

- Sao chị lại nghĩ quẩn thế. Đồng bị tai nạn là chuyện ngẫu nhiên, có liên quan gì đến chị.

Ba Nhạn nghe Yến nói vậy thì lặng im, không cãi lại. Nhưng từ đó, chị trở thành con người khác, ủ rũ, co mình lại, không thích giao du chơi bời. Có một điều là, vẻ buồn uể oải khiến Ba Nhạn trở nên hấp dẫn. Nhiều người đến với chị, nhưng chị nhẹ nhàng từ chối, nếu không thể nói thì chị lánh mặt. Mười mấy năm sau, mặc cảm về cái chết của Đồng vẫn đeo đẳng chị. Trở về sống ở Hạ Đan, Ba Nhạn càng thu mình lại, ngoài công việc của cơ quan, ngoài việc tụng kinh gõ mõ ngày một, ngày rằm, dường như chị chẳng còn biết gì nữa.

V-

Tôi ngồi nghe Yến kể, lòng cứ thắc thỏm không yên. Lần này tôi cương quyết hỏi:- Nhưng sao Yến lại bỏ đi trong hoàn cảnh bác gái và Ba Nhạn như thế?

Yến nhìn tôi không chớp. Không hiểu sao tôi lại thấy sợ, bèn lảng tránh ánh mắt của chị. Chị cười nói:

- Đúng là anh không hiểu Yến. Để Yến nói nhé. Yến kính trọng mẹ và chị, nhưng Yến không thể chịu được cái không khí ấy. Vả lại. . .

Yến ngừng nửa chừng, còn tôi cũng không gặng hỏi.

Chúng tôi còn ngồi rất lâu, không ai nói gì. Rồi đêm xuống. Đột ngột Yến đứng dậy, bảo:

- Bây giờ Yến phải đi. Nếu có về quê, nhờ nói với mẹ và chị Ba Nhạn rằng, Yến vẫn sống. Đừng tìm Yến. . .

Hà Nội ngày 10-11-1999

Chiếc chìa khóa

Nhà văn Hạ Huyền cư ngụ tại khu tập thể V. trong một căn hộ trên tầng hai. Người vợ trước của ông mất trong thời kì chiến tranh. Ông ở vậy cho đến năm ngoái thì làm lễ kết hôn với một phụ nữ trẻ, làm việc ở một cửa hàng thực phẩm thuộc một công ty do nhà nước quản lí. Tết năm nay nhà văn bước sang tuổi năm mươi, ở quê là lên lão. Nom bề ngoài, ông còn phong độ lắm, nhanh nhẹn và mạnh khoẻ như người đàn ông tuổi bốn lăm. Bao nhiêu năm nay ông vẫn giữ thói quen ngày còn mặc áo lính, năm giờ sáng thức dậy, chạy bộ dăm bẩy cây số, quay về tắm nước lạnh, ăn sáng, rồi ngồi vào bàn viết.

Chiếc bàn viết của ông đặt ở phòng trong, bên cạnh cửa sổ nhìn xuống chiếc sân sau của khu tập thể, nơi đám trẻ gái vẫn thường chơi nhẩy dây và chơi ô ăn quan, thứ trò chơi dân gian ít ỏi vẫn còn lưu giữ được ở thành phố. Trên tường ông treo một con dao găm, chiếc bi đông Liên Xô, kỉ vật của người lính đã hi sinh khi lấy thân mình che đạn pháo cho ông trong chiến dịch Mậu Thân 1968. Cứ mỗi lần ông ngồi trước bàn là hình ảnh người lính lại hiện lên trẻ trung với nụ cười thật tươi trên môi. Đôi mắt người lính trong trẻo, còn ánh sự ngây thơ. Ông cảm thấy đôi mắt ấy nhìn thấu tận tim gan mình. Những lúc như thế ông hiểu rằng, ông mắc nợ những người lính. Là một nhà văn chuyên nghiệp, nhưng những năm tháng qua ông bươn bả sống, tạm gác nghề văn lao vào viết báo, thượng vàng hạ cám, cái gì cũng viết để kiếm tiền. Giờ đến lúc ông phải trả nợ những người lính. Ông bắt tay viết cuốn tiểu thuyết về chiến tranh từ mùa hè, viết không ngừng không nghỉ, liền trong sáu tháng.

Cách đây một tuần ông khoe với vợ, rằng ông đã viết xong chương cuối. Đó là chương ông mường tượng về tuổi trẻ của người thanh niên trước khi đi lính. Ông đã làm một việc khác thường mà cấu trúc tiểu thuyết thông thường không làm là đảo ngược thời gian. Vợ ông chẳng chú ý lắm đến những điều ông nói, nhưng vẫn hỏi, làm thế để làm gì? Ông cười, làm thế là để nhằm cung cấp cho người đọc chiếc chìa khoá mở cửa tâm hồn, để họ mở cửa tâm hồn mình. Nhà xuất bản đang thiếu những cuốn sách viết về chiến tranh, vì thế rất chú ý đến cuốn của ông. Vợ ông bảo, nộp bản thảo xin ứng ít tiền tiêu tết.

Hôm nay nhà xuất bản hẹn ông lên làm việc. Người biên tập viên sau khi khen hết lời cuốn sách bèn yêu cầu ông bỏ hoặc chí ít là cũng sửa lại chương cuối. Anh ta nêu ra một mớ lí do để biện minh cho ý kiến của mình, nhưng ông nghe không thủng. Ôi, thế là họ rắp tâm tước mất chiếc chìa khoá của ông. Lúc ấy ông suýt nữa đã nổi nóng, nhưng kìm lại được. Để tôi suy nghĩ thêm, ông lẩm bẩm. Trên đường về, ông dừng lại uống một cốc bia hơi, tán gẫu với mấy người bạn nhậu, cố rũ khỏi đầu những điều phiền muộn. Tới nhà thì quá trưa.

Điều khác thường đầu tiên mà ông nhận thấy, là trước cửa nhà ông có một cô bé đang đứng, dáng như chờ đợi ai. Khu tập thể mà ông cư ngụ là ngôi nhà bốn tầng, gồm bốn đơn nguyên. Mỗi đơn nguyên ở một tầng có bốn căn hộ, cửa chụm vào chiếu nghỉ cầu thang. Từ dưới bước lên, căn hộ của ông ở ngay trước mặt. Cô bé đứng tựa vào cửa căn hộ nhà ông với vẻ bồn chồn. Ông dừng lại, đưa tay xoa đầu cô bé, nhẹ nhàng hỏi:

- Cháu có việc gì vậy?

Cô bé ngước nhìn ông chăm chú, sau đó móc từ trong túi ra một chùm chìa khoá. Bàn tay nhỏ nhắn, sạch sẽ cầm chùm chìa khoá đưa ra trước mặt ông. Cô bé hỏi:

- Đây có phải là chùm chìa khoá nhà bác không?

Thoạt tiên nhà văn không rõ cô bé định nói gì, bèn hỏi lại:

- Cháu nói gì? Chùm chìa khoá nào?

Cô bé rụt rè giải thích:

- Cháu nhặt được chùm chìa khoá này trước cửa nhà bác, có lẽ cô đánh rơi?

Nhà văn đón chùm chìa khoá từ tay cô bé, nhận ngay ra đó là chùm chìa khoá của vợ ông. Chắc cô ấy vội việc gì nên đã đánh rơi. Ông nói:

- Cảm ơn cháu! Đây đúng là chùm chìa khoá của nhà bác, cô ấy vội đi làm đánh rơi.

Cô bé nghe nhà văn nói vậy thì mắt sáng lên:

- Cháu cũng nghĩ vậy.

Im lặng một lát, cô bé nói tiếp:

- Đúng là chìa khoá nhà bác rồi, đúng không?

Nhà văn mỉm cười nghĩ thầm, con bé thật cẩn thận. Nó rất có tinh thần trách nhiệm với chùm chìa khoá. Ông chọn trong chùm chìa khoá chiếc chìa mầu đồng hun, khẽ huơ lên trước mặt nó, mỉm cười:

- Đây là chiếc chìa khoá cửa nhà bác, để bác mở cho cháu xem.

Cửa của các căn hộ ở ngôi nhà tập thể này đều khoá trái để chống trộm. Ông luồn tay qua chiếc lỗ tròn, tra chiếc chìa vào ổ khoá ở phía trong. Tách một cái, cửa mở. Ông quay lại phía cô bé:

- Mời cháu vào thăm nhà bác.

Cô bé mỉm cười như ông vừa mỉm cười với nó:

- Cháu cám ơn! Hôm nay lớp cháu tan sớm một tiết, nhưng sợ bác hay cô về không có chìa khoá nên đứng đây đợi. Muộn rồi, cháu phải về. Nhà cháu trên tầng bốn.

Nhà văn nói lời cảm ơn một lần nữa, rồi đưa tay vẫy theo cô bé thoăn thoắt chạy lên tầng trên. Không hiểu sao cái bím tóc cũn cỡn nhẩy múa sau lưng cô bé lại khiến ông tin rằng cô bé chính là hiện thân của một cô tiên. Buổi chiều vợ ông đi làm về, ông đem câu chuyện trên kể lại cho chị nghe với một niềm hứng khởi khôn tả. Nhưng vợ ông lạnh nhạt bảo:

- Em ngỡ mình bỏ quên chìa khoá ở phòng làm việc.

Rồi vợ ông đi xem xét kiểm tra khắp nhà, khiến ông tự nhiên thấy khó chịu. Đêm ấy trước khi đi ngủ, vợ ông còn lấy thêm một cây gậy chèn cửa. Chị bảo, tháng củ mật phải cẩn thận.

Sáng hôm sau như thường lệ, ông lại ngồi vào bàn viết, nhưng không sao tập trung tư tưởng được. Nhà xuất bản yêu cầu ông cắt bỏ chương cuối vì nó phản thường quá. Không, ông không cắt. Nhà văn Hạ Huyền giận giữ đứng dậy, khoác áo đi gặp biên tập viên. Lúc trở về ông mệt mỏi móc túi lấy chiếc chìa khoá mầu đồng hun mở cửa. Vợ ông cũng có một chiếc như thế. Nhưng ông không làm sao tra nổi chiếc chìa vào ổ khoá. Tai hoạ! Chuyện gì đã xẩy ra thế này? Hay trẻ nghịch nhét cái gì đó vào lỗ khoá. Tự nhiên mồ hôi ông túa ra ướt đẫm lưng. Đúng lúc ấy thì vợ ông về, chạy phăm phăm lên cầu thang. Ông uể oải kêu:

- Không hiểu làm sao anh không mở nổi cửa.

Vợ ông gạt ông qua một bên, móc khoá từ trong ví, vặn cái tách. Thế là cửa mở. Nhận thấy vẻ ngạc nhiên trên nét mặt ông, chị nói:

- Đúng là nhà văn các ông chả hiểu đời sống nó như thế nào.

Ông bước theo vợ vào nhà, lẩm bẩm:

- Kì cục, tại sao hôm nay tôi tra mãi mà chìa khoá không vào?

Vợ ông rũ ra cười, một lúc lâu mới nói:

- Là sáng nay em trốn cơ quan hai tiếng, gọi thợ đến thay toàn bộ khoá mới.

Nhà văn chợt hiểu những điều gì đã nẩy ra trong đầu vợ ông từ đêm hôm qua. Ông nhớ đến đôi mắt trong veo, cái bím tóc cũn cỡn của cô bé trên tầng bốn. Tối hôm ấy hai vợ chồng không nói với nhau chuyện gì, ngay cả chuyện ông rút lại bản thảo.

Mấy hôm sau, vào một buổi chiều ông có việc ra phố trở về thì lại gặp cô bé nhà trên tầng bốn, đứng ở đầu cầu thang. Tự nhiên ông thấy lòng mình mềm nhũn vì áy náy chen lẫn xấu hổ. Ông muốn tránh cô bé, nhưng không thể. Cô bé bước lại phía ông mỉm cười giống như ông đã cười với nó lần trước. Nó nói:

- Cháu chào bác!

- Chào cháu.

Ông cười gượng, muốn đưa bàn tay thô cứng vuốt lên mái tóc mềm mại của nó mà không dám. Con bé không biết điều ấy. Nó chìa bàn tay nắm chặt ra trước mặt ông rồi từ từ mở ra. Một chiếc chìa khoá mầu đồng hun. Nó bảo:

- Có phải chiếc chìa khoá nhà bác đây không?

Ông ngập ngừng một lát, thừa nhận:

- Phải rồi!

Con bé nói:

- Cháu mới nhặt được nó ở sân sau, chỗ bể nước. Đúng nó là của bác chứ?

Nhà văn lắp bắp đáp:

- Đúng mà.

Cô bé lẩm nhẩm:

- Cô ấy xuống bể nước làm gì mà lại để rơi? Mẹ cháu bảo đang tháng củ mật, kẻ trộm nhiều, nhà bác nên cẩn thận.

Nói rồi cô bé chạy vọt đi. Nhà văn cầm chiếc chìa khoá trong tay như cầm một cục than. Chiếc chìa khoá mầu đồng hun. Chắc là vợ ông sau khi thay khoá mới đã tiện tay liệng nó qua cửa sổ xuống mảnh sân sau, nơi có bể nước của cả khu tập thể, nơi đám con gái vẫn chơi nhẩy dây và chơi ô ăn quan. Nhưng chiếc chìa khoá ấy không bao giờ còn mở nổi vào nhà ông nữa.

Tháng 12/ 1999