Ngoan Cố

Tạ Hữu Đỉnh
Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Mục lục

Ngoan Cố

Tạ Hữu Đỉnh

Ngoan Cố

N goan cố là một từ ghép. Chẳng biết có phải người ta tách lấy chữ “ngoan” của từ “ngoan ngoãn”, “ngoan cường”, “ngoan đạo” rồi ghép với chữ “cố” của từ “cố gắng”, “cố ý”, “cố chấp” mà thành không? Nhưng đã từ lâu trong các văn bản Nhà nước, cũng như trên báo chí, hay giao tiếp nói năng hằng ngày cũng không thấy ai còn sử dụng cái từ mà một thời đã rất được ưa chuộng ấy nữa. Thế mới biết cái gì cũng chỉ…”Vang bóng một thời” !

Ngày còn đi học, tôi không thấy có từ này. Ngay cả những năm đầu tiên thời kháng Pháp cũng chưa có. Mà hình như mãi đến năm 1952, thế kỷ trước, khi đi học chỉnh huấn, cải tạo tư tưởng, tôi mới thấy từ này xuất hiện. Nếu đúng như vậy, thì có thể khẳng định rằng từ “ngoan cố” và chủ trương cải tạo, tẩy rửa tư tưởng con người, cùng có xuất xứ từ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, rồi du nhập vào nước ta.

Trong lớp chỉnh huấn, không thấy giảng viên giải thích về ý nghĩa của từ này. Nhưng qua thực tế sử dụng trong học tập, chúng tôi cũng hiểu “ngoan cố” nghĩa là thế nào.

Lớp chúng tôi chia thành nhiều tổ học tập. Mỗi tổ khoảng trên dưới mười người. Sau thời gian học lý luận, các học viên phải viết kiểm điểm thu hoạch. Đối chiếu tư tưởng và hành động của bản thân với lý luận. Lấy lý luận để soi rọi xem mình đã mắc những sai lầm, khuyết điểm gì. Rồi đem ra tổ học tập đọc, để anh em bổ sung và phân tích, phê phán những tác hại của các sai lầm, khuyết điểm đó.

Nếu viết không thành khẩn, còn giấu giếm sai lầm, khuyết điểm, mà anh em trong tổ phát hiện ra, thì lập tức học viên đó bị phê phán là “ngoan cố”. Hoặc anh em phát hiện ra, mà mình không nhận, thì càng bị coi là kẻ mắc “bệnh ngoan cố nặng”, nên càng bị phê phán gay gắt hơn. Thậm chí bị đấu tố, thóa mạ, mạt sát như sau này người ta áp dụng trong Cải cách ruộng đất vậy.

Tổ tôi có anh Phan Lưu, vốn là con nhà quan, vừa học xong tú tài thì cách mạng tháng Tám thành công. Anh đi theo cách mạng. Kháng chiến chống Pháp, cấp trên giao cho anh phụ trách cơ quan Tình báo. Năm 1950, Tình báo sáp nhập vào Công an. Anh Lưu trở thành cán bộ nghiên cứu.

Lúc bấy giờ chủ nghĩa thành phần đang được lên ngôi. Những người có may mắn được xếp vào thành phần công nông thì vui mừng hãnh diện. Thậm chí vênh váo, lên mặt. Còn những ai chẳng may xuất thân từ tầng lớp quan lại, tư sản, cường hào, cai ký, thì bị coi là “có quan hệ với đế quốc, phòng kiến”. Thuộc thành phần áp bức bóc lột, không đáng tin cậy, không được giao những việc quan trọng, dù người đó có đủ khả năng.

Trường hợp của anh Phan Lưu đúng là như vậy. Khi chỉ còn là một cán bộ bình thường, anh đã thu mình lại, sống lặng lẽ, kín đáo, không bao giờ tranh luận với ai, kể cả lúc học hành, hay vui chơi, sinh hoạt hàng ngày cũng vậy. Anh rất sợ bị phê là “ngoan cố”. Cho nên bản thân có khuyết điểm gì, anh đều thành khẩn viết ra và tự phê phán, phân tích rất kỹ. Kể cả trong quá trình công tác có lúc dao động, sợ quân ta vũ khí thô sơ, kháng chiến khó thành công. Anh cũng không giấu giếm. Anh vừa đọc xong bản kiểm điểm. Thế là cả tổ liền phê phán. Nào là tư tưởng bấp bênh, sợ địch, sợ mất mát hy sinh. Nào là đi theo cách mạng, nhưng tư tưởng không chịu đầu hàng giai cấp công  nhân v..v…

Người được phê, vì sự tiến bộ của anh thì ít, mà để bày tỏ lòng trung thành và tinh thần hăng hái của bản thân họ thì nhiều.

Là người trí thức có tâm hồn đa cảm, lại được hưởng thụ sự giáo dục của một gia đình khá giả, không quen với những lời lẽ thô bạo theo kiểu “đao to búa lớn đó”. Thế là anh Lưu tủi thân, bật lên khóc hu!..hu!..

Người thứ hai đọc bản kiểm điểm là anh Ngô Thu, bạn thân và cũng hoạt động trong vùng hậu địch như tôi. Thu vốn là một học sinh, bỏ học đi kháng chiến, xuất thân từ một gia đình trung nông. Đẹp trai, hiền lành, vui tính. Bản kiểm điểm của Thu được tổ thông qua rất nhanh chóng. Có lẽ vì thành phần xuất thân và cương vị công tác của Thu không phức tạp như anh Lưu. Và một phần nữa rất quan trọng là thái độ, cử chỉ của Thu rất chân thành, mộc mạc. Đọc đến những sai lầm khuyết điểm của mình, Thu thực sự xúc động. Có lúc cảm động quá, lạc cả giọng, phải dừng lại lau nước mắt rồi mới đọc tiếp được.

Sau những khuyết điểm trong công việc. Thu kể về những khuyết điểm trong sinh hoạt. Anh tỏ ra dũng cảm và thẳng thắn, kể ra một loạt những cuộc yêu đương, hò hẹn với cô A, cô B, cô C..Rồi tự phê phán mình là “tiểu tư sản”, bồng bột và đa tình, thấy cô nào đẹp cũng thích, cũng yêu. Nhưng cuối cùng, yêu chỉ là để yêu thôi, chứ anh chẳng dám lấy cô nào. Vì còn đang đi kháng chiến. Và anh cũng không dám “hủ hóa” với cô nào. Vì sợ bị kỷ luật.

Đến lượt tôi. Khi viết kiểm điểm, tôi đã vắt óc ra suy nghĩ và moi móc tất cả những khuyết điểm từ to đến nhỏ, từ trong công việc đến đời sống hằng ngày. Thậm chí tôi lôi ra giấy trắng mực đen, cả những khuyết điểm chỉ mới nẩy ra trong ý nghĩ, hay trong giấc mơ. Như mơ thấy mình đã ngủ với người con gái nào? Ngủ ở đâu? v..v…Thế mà chẳng hiểu sao, tôi vẫn bị anh em trong tổ phê là “ngoan cố”! Và cứ mỗi lần bị phê như vậy, là thêm một lần nữa tôi lại phải viết lại bản kiểm điểm của mình. Hì hục, đánh vật với chữ nghĩa, mấy ngày mới viết xong. Chắc mẩm lần này là kết thúc. Nào ngờ, mãi cuối buổi học tập, lại bị một học viên nhớ ra, đã có lần bắt gặp tôi đọc Truyện Kiều! Có người còn bảo, chính tai anh ta đã nghe thấy tôi hát “nhạc vàng”! Bài gì thì anh ta không biết. Anh ta chỉ nhớ trong đó có câu: “Mùa thu chết, rơi theo lá vàng..”. Mùa thu là mùa đẹp nhất, mùa Cách mạng thành công, chứ sao mùa thu lại chết?! Còn “Truyện Kiều” là sách của “một tên quan phong kiến”, viết để phục vụ giai cấp phong kiến thống trị, áp bức bóc lột nhân dân. Người cán bộ cách mạng, chống đế quốc, phong kiến, sao lại đọc “Truyện Kiều”?..

Thế là tôi bị phê một trận tơi bời khói lửa. Nào là “tiểu tư sản, lãng mạn” (hiểu theo nghĩa xấu). Nào là “còn luyến tiếc, chưa đoạn tuyệt với chế  độ cũ”. “Một chế độ đã đè đầu cưỡi cổ nhân dân ta hàng nghìn đời nay, mà đồng chí còn luyến tiếc à?”. “Bài ca cách mạng thiếu gì, sao đồng chí không hát, mà lại hát nhạc vàng?”. “Hằng ngày ăn cơm của dân, mặc áo của dân, sao đồng chí lại vô ơn thế?”. Sao đồng chí … Sao đồng chí…

Trời đất ơi! Nào tôi có luyến tiếc, có thương nhớ gì đâu! Ngày còn đi học, thấy bạn bè hát, thì tôi cũng hát theo. Bây giờ nhớ lại, thấy giai điệu hay thì hát để cho mình nghe, mình vui. Chứ sao lại bảo hát bài cũ là nhớ chế độ cũ? Thời phong kiến, đế quốc, tôi còn là một đứa trẻ con, có quan hệ gì với phong kiến, đế quốc đâu mà bảo tôi nhớ họ?

Thế rồi, cũng như anh Lưu và Thu, tôi run lên và khóc bật lên thành tiếng. Nhưng không phải vì ân hận, xót xa trước  những sai lầm, khuyết điểm của mình. Mà khóc vì bị áp chế, ép buộc, nhưng không được phản biện, không đươc thanh  minh!

Thế là thêm một lần nữa tôi lại phải viết lại. Nhưng rất may, và không ngờ là lần này bản kiểm điểm của tôi lại được lãnh đạo lớp đánh giá là “điển hình”, được đọc để báo cáo trước cả lớp. Và tôi được hưởng chế độ ăn bồi dưỡng riêng, mức “tiểu táo”. Lúc chưa ăn, tôi cứ tưởng “tiểu” là nhỏ, “đại” là to. Hóa ra không phải. Chế độ ăn đó là của nước bạn. Ta đem về áp dụng: “Đại táo” là mức thấp nhất. “Trung táo”, dành cho cấp đại đội đến tiểu đoàn. “Tiểu táo”, dành cho cấp từ trung đoàn trở lên. “Đặc táo”, mức cao nhất, dành riêng cho lãnh đạo.

Mọi ngày, cơm mỗi bữa chỉ được hai bát. Rau, cá thì chỉ vài ba gắp đã hết. Hôm ấy tôi được ăn cả một đĩa thịt đầy, mỡ thơm, béo ngậy. Rau cá cũng mỗi thứ một đĩa. Cơm cũng nhiều, phải đến bốn năm bát. Không thể nào ăn hết được.

Đi học chỉnh huấn, chúng tôi phải tự biến mình thành cái bao tải. Nghe giảng viên giảng và được đồng chí “phê”, đúng sai, phải trái gì gì cũng tiếp thu tất. Hầm bà làng, bỏ cả vào bao. Càng ngoan ngoãn tiếp thu, càng được đánh giá là có tinh thần học tập và cải tạo tốt. Mãn khóa, gù lưng cõng cái mớ hổ lốn ấy về cơ quan, lại tiếp tục công tác.

Chỉnh huấn xong, trở về cơ quan làm việc. Một đêm thu, trời mưa, ở trong rừng. Anh em đi công tác vắng, chỉ còn hai thằng nằm bên nhau, tôi hỏi Thu:

- Cậu đã được ngủ với em nào chưa? Thu không trả lời, mà hỏi lại tôi:

- Thế còn mày?

- Chưa! Ngày chỉnh huấn tớ khai hết cả rồi, hai ba em đấy. Nhưng chỉ là ở trong mơ, chứ có em nào là thật đâu!

Dường như sợ cây rừng nghe thấy, bạn tôi bụm miệng khùng khục cười một lúc rồi bảo:

- Thế thì mày là một thằng ngu. Vừa ngu vừa hèn. Tao ấy, tao chẳng dại. Thấy em nào ngon lành, hay hay mắt, lại có vẻ  đĩ đĩ một tí là tao tiến hành luôn. Vuốt má một cái, xoa mông một cái nữa. Không thấy có phản ứng gì, mà mắt lại sáng lên, miệng cười toe toét. Thế là tao “xơi” luôn. “Kim đâm vào thịt thì đau/ Thịt đâm vào thịt nhớ nhau cả đời”. Sao lại không xơi?

- Thế sao chỉnh huấn không thấy cậu khai?

- Chuyện, cái thằng này ngu bỏ mẹ! Khai ra để chúng nó nhổ vào mặt cho à? Im lặng một lúc rồi Thu lại tủm tỉm cười, nói:

- Trong đó có cả con bé học sinh của mày đấy!

Ôi thôi chết! Em Đào! Người mà trong chỉnh huấn tôi đã khai tội “hủ hóa ở trong mơ”. Không ngờ khi tôi chuyển đi, Thu về đây tiếp nhận cơ sở này,  là đứa đến sau, nhưng nó đã nhanh tay và liều lĩnh hơn tôi… Như bị điện giật, tôi nhẩy xuống đất, vừa rũ rượi cười, vừa chắp tay lậy nó, như lễ một vị Phật sống vậy:

- Tao xin bái phục ! Ông mới đúng là một thằng đại bợm và đại ngoan cố!.. Rồi tôi nhẩy lên giường, giang tay đấm nó túi bụi, một thôi một hồi, như sẻ bớt sự sung sướng của nó, để bù vào chỗ thua thiệt của mình!..

Gia đình em Đào làm nghề câu ở ngoài Vịnh, và là cơ sở hoạt động bí mật của ta. Tôi hoạt động ở trên phố, những ngày địch vây ráp, kiếm soát giấy tờ gắt gao, tôi lại lánh ra ngoài Vịnh, ở thuyền nhà em Đào. Lần đầu tiên gặp em, tôi đã sửng sốt. Không ngờ dân vạn chài mà có người đẹp thế. Dáng người em nhỏ nhắn, chắc nịch, khuôn ngực tròn, cao vổng lên dưới tấm áo phin đen mỏng. Hông rất nở. Eo thắt như lưng ong. Da bánh mật. Vẻ mặt rạng rỡ, xinh tươi, với nụ cười vừa quyến rũ vừa mê hoặc. Nhất là đôi mắt trong veo, lúc nào cũng long lanh như sóng gợn trên mặt Vịnh, vào những ban mai trời lặng gió nhất. Em không biết chữ. Tôi dạy em học. Em ngồi trên sạp thuyền, tay lóng ngóng cầm bút mực tô đè lên những nét chì tôi viết mẫu. Thấy nét mực nguyệch ngoạc, xiêu vẹo chệch ra ngoài nét chì. Bất chợt, tôi nắm lấy bàn tay em, giúp em đưa ngòi bút đi đúng vào từng nét ngang, nét doc, nét tròn. Bỗng tay em run lên, không cầm được bút nữa. Em buông cái bút rơi trên mặt sạp thuyền, ngồi ngay người lên, mặt đỏ bừng. Rồi cặp mắt đen sóng sánh ấy nhìn sâu vào trong mắt tôi, bảo: “Thôi, em chẳng viết nữa đâu!”.

Rồi từ đấy, trong sinh hoạt hằng ngày, cứ mỗi lần em dịch chuyển từ trong khoang ra bên ngoài, hay từ đằng mũi về đằng lái là tôi lại nhận được những cái va chạm, mà hoàn toàn chẳng phải là vô tình. Tôi hiểu đó là những thông điệp không lời của trao gửi và hiến dâng…Nhưng lấy em thì tôi không thể. Vì tôi còn quá trẻ, lại đang đi kháng chiến ở trong vùng hậu địch, ngày đêm đối mặt với hiểm nguy, sống chết, chẳng biết đâu mà lường. Nhưng không lấy được, không có nghĩa là không được yêu. Tôi yêu em. Và tuổi trẻ, càng yêu càng khao khát. Đêm đêm cận kề người đẹp, khiến tôi thao thức. Đã có lúc tôi định liều, với tay qua thằng cu tý nằm giữa, sang mạn thuyền bên kia, nơi em nằm. Nhưng giơ tay lên, rồi lại bỏ tay xuống, nhỡ em có chửa thì sao? Và đáng sợ nhất là, nhỡ giữa lúc ấy, ông bố hay bà mẹ em nằm ở khoang trong kia thức dậy thì sao?  Mà ở trong khoang với ngoài khoang, thì có khác gì ở trong màn và ngoài màn đâu. Thế là đành ép mình vào mạn thuyền, chịu cảnh “cá treo, mèo nhịn” vậy !..

*

*            *

Rồi đến ngày Cải cách ruộng đất, thì bỗng nhiên cái từ “ngoan cố” lại trở thành một thứ vũ khí sắc bén và vô cùng lợi hại. Trong các cuộc nông dân đấu tố bọn địa chủ, cường hào, ác bá. Cứ mỗi lần “khổ chủ” tố cáo xong, cán bộ Đội cải cách lại hỏi tên địa chủ bị tố xem y có nhận tội không. Nếu y không nhận (thường là không), thì “ông Đội” liền vung tay hô lớn: “Đả đảo địa chủ ngoan cố !”. Và ngay lập tức có hàng trăm, hàng nghìn cánh tay nông dân vung lên hô theo: “Đả đảo địa chủ ngoan cố!”, “Đả đảo địa chủ ngoan cố!”. Và chính vì  cái thứ vũ khí tinh thần đó, mà bất kỳ tên địa chủ, cường hao, ác bá, hay tên Quốc dân đảng phản động nào, dù ngoan cố đến đâu, cuối cùng cũng đều phải cúi đầu nhận tội.

Người ta còn lập ra các “phiên tòa”, được gọi là “Tòa án đặc biệt” để xét xử bọn địa chủ. Tuy gọi là tòa án, nhưng đây không phải là tòa án cấp huyện, hay tỉnh. Chánh án và Thẩm phán, không phải do Hội đồng nhân dân bổ nhiệm hợp pháp. Mà tòa án do Đội cải cách ruộng đất được phép lập ra. Ngồi ghế Thẩm phán là một cố nông cốt cán. Ghế Chánh án dành cho Đội trưởng cải cách, xét xử xong tòa tự giải tán. Tuy thế, nhưng “cái tòa án đặc biệt” chưa từng thấy bao giờ  này cũng có quyền tuyên phạt đến mức cao nhất là tử hình!

Khi phát hiện ra những sai lầm trong cải cách ruộng đất và khi sửa sai, người ta mới biết trong những lời tố khổ của các “khổ chủ” có rất nhiều điều điêu trá. Và thái độ bướng bỉnh, không chịu nhận tội của bọn địa chủ, không phải là chúng ngoan cố.

*

*      *

Từ ngày ấy đến nay, hơn nửa thế kỷ đã qua đi. Những quan niệm về giai cấp và đấu tranh giai cấp, về áp bực bóc lột, về địa chủ và nông dân, về tư sản và công nhân, về đế quốc và phong kiến, về kinh tế quan liêu bao cấp và kinh tế thị trường v..v…Đã có rất nhiều thay đổi. Thế mà vẫn có người bảo: “Vẫn y nguyên. Chân lý chẳng bao giờ thay đổi!”.

Có lẽ cả cái quan niệm bất di bất dịch ấy, cũng là một kiểu “ngoan cố” chăng?./.

Uông Bí, ngày 20/6/2009

Lời cuối: Cám ơn bạn đã theo dõi hết cuốn truyện.

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Nguồn: Tác giả/Diễn Đàn vnthuquan

Được bạn: NgụyXưa đưa lên

vào ngày: 21 tháng 1 năm 2011