ĐIỀU THỞ THAN

A.CHEKHOV
Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Mục lục

ĐIỀU THỞ THAN

A.CHEKHOV

ĐIỀU THỞ THAN

PHẠM VIÊM PHƯƠNG dịch

LỜI GIỚI THIỆU CỦA DỊCH GIẢ :

Anton Chekhov (1860–1904), nhà viết kịch và bậc thầy truyện ngắn người Nga, tốt nghiệp khoa y Đại học Moscow năm 1884 nhưng nuôi gia đình bằng nghề viết văn và viết báo. Đến 1888 ông mới xuất hiện trên một tạp chí văn học uy tín với truyện vừa Step (Thảo nguyên).

Trong thập niên 1890, ông viết Ostrov Sakhalin (1893-94; Đảo Sakhalin) về chế độ lao tù Nga hoàng, và nhiều vở kịch như Dyadya Vanya (1897; Cậu Vanya), Yubiley (1891; Sinh nhật). Năm 1892, ông mua một điền trang ở Melikhovo, tại đây ông viết những truyện ngắn xuất sắc nhất của mình như Chorny Monakh (1894, Tu sĩ đen), Ubiystvo (1895; Án mạng), Muzhiki (1897; Những nông dân)… gây nhiều tiếng vang trong văn giới. Giai đoạn này ông theo chủ thuyết của L. Tolstoy (sống đơn sơ và không chống lại cái ác) nhưng rồi ông từ bỏ tư tưởng ấy qua một loạt truyện ngắn khác, như Palata No. 6 (1892; Phòng số 6), Chayka (1897; viết lại năm 1904; Hải âu). Hai vở kịch cuối cùng của ông là Tri sestry (1901, Ba chị em) và Vishnyovy sad (1904; Vườn anh đào) viết cho Nhà hát Moscow.

Tuy được tôn xưng ở Nga nhưng ông chỉ nổi tiếng thế giới sau Thế chiến 1, khi các tác phẩm của ông được dịch sang tiếng Anh và các ngôn ngữ khác. Tác phẩm của ông thường đơn giản, ngắn gọn, có thể xuất phát từ những sự kiện rất nhỏ nhặt, nhưng có nội dung xã hội sâu sắc luôn khiến người đọc dễ dàng rút ra những nhận định triết học và xã hội. Do đó, truyện của ông dễ đọc, dễ cảm, khác hẳn bút pháp “tảng băng trôi” của E. Hemingway trong đó phần chìm nhiều hơn phần nổi. Đó cũng là lý do khiến truyện của ông giảm đi sức quyến rũ đối với thế hệ độc giả hiện đại.

Trời nhá nhem tối. Tuyết ướt át dầy đặc bay cuồng quanh những ngọn đèn đường mới thắp, và đóng thành những lớp mỏng xốp trên mái nhà, trên lưng ngựa, trên vai và nón người. Bác phu xe Iona Potapov đã trắng xóa cả người và trông cứ như một bóng ma; lão ta gập đôi người đến hết cỡ mà thân người có thể gập lại; lão đang ngồi trong chỗ điều khiển ngựa; chẳng cử động gì. Nếu có cả cơn bão tuyết đổ ập lên người, thì có vẻ như lão cũng không thấy là cần phải rũ tuyết đi. Con ngựa nhỏ thó của lão cũng trắng xóa, và cũng đứng bất động; sự bất động của nó, dáng gầy gò của nó, và những cái chân thẳng đơ như bằng gỗ, dù nhìn kỹ, cũng khiến nó có vẻ như một con ngựa rẻ tiền chỉ đáng một đồng kopek (xu). Rõ ràng nó cũng chìm vào suy tư. Nếu bạn bị lôi khỏi bắp cày, khỏi khung cảnh xám nhờ quen thuộc, rồi bị quẳng vào cái chốn ướt át này đầy những ánh đèn ma quái, tiếng ồn bất tận và những con người tất tả, hẳn bạn cũng thấy không thể không ngẫm nghĩ.

Iona và con ngựa nhỏ bé của lão không rời khỏi chỗ đó suốt một lúc lâu. Họ rời bãi ngựa trước giờ ăn tối, và cho đến tận lúc này chẳng có được một người khách. Sương đêm đang phủ xuống thành phố, nguồn ánh sáng của những ngọn đèn thay thế những tia nắng, và tiếng ồn trên phố ầm ĩ hơn. “Đi Viborg!” Đột nhiên Iona nghe. “Phu xe!”.

Iona bật dậy, và qua hàng mi bám tuyết lão trông thấy một viên chức mặc áo khoác với tấm trùm đầu đã kéo lên phủ kín.

“Phố Viborg!”, ngài viên chức lập lại. “Còn ngủ hả? Phố Viborg!”

Với cái gật đầu hiểu ý Iona kéo dây cương lên làm những lớp tuyết trên cổ và lưng con ngựa rơi tuột xuống. Viên chức ngồi vào ghế, lão đánh xe liếm môi để khích lệ con ngựa, vươn cổ ra như một con thiên nga, ngồi thẳng dậy, và, do thói quen hơn là cần thiết, vung roi lên. Con ngựa nhỏ bé cũng rướn cổ, co duỗi những cái chân trông như bằng gỗ, và nhúc nhích một cách lưỡng lự.

“Làm cái gì đó, đồ ma sói!”, Iona nghe quát lên từ cái khối đen thui đang di chuyển tới lui ngay khi cỗ xe chuyển động.

“Lão đi cái lối ma quỷ nào đó? Qua bên phả-ả-i!”

“Ông không biết đánh xe sao? Giữ lề phải!”, ngài viên chức kêu lên giận dữ.

Một tay đánh xe ngựa gia đình mắng vào mặt lão; một khách bộ hành, vừa chạy băng qua đường và chạm sớt vai vào con ngựa, nhìn lên lão một cách tức giận trong khi phủi tuyết bám trên tay áo. Iona nhấp nhổm trên ghế cứ như đang ngồi trên những cây kim, quơ quơ hai cùi chỏ như đang cố giữ thăng bằng, và há hốc miệng nhìn quanh như một kẻ đang bị bóp cổ, không hiểu tại sao mình ở đây.

“Đúng là một lũ vô lại!”, ngài viên chức nói đùa. “Trông cứ như tất cả bọn họ đã hè nhau xô vào ông hay ngã bổ xuống chân ngựa của ông.”

Iona quay nhìn ngài viên chức và mấp máy môi. Rõ ràng lão muốn nói gì đó, nhưng chỉ phát ra mỗi một âm thanh khụt khịt.

“Cái gì?”, ngài viên chức hỏi.

Iona nhăn nhở một nụ cười, và bằng một nỗ lực lão nói với giọng khàn khàn:

“Con trai tôi, thưa ngài, mới chết tuần này.”

“Hừm! Chết vì cái gì vậy?”

Iona quay hẳn người lại phía người khách và nói:

“Ai mà biết được! Họ bảo là sốt cao. Nó nằm ba ngày trong nhà thương, rồi chết… Ý Chúa muốn thôi.”

“Quẹo đi! Đồ ma!”, có tiếng quát trong bóng tối. “Chết rấp rồi hả, chó già? Mở mắt ra đi chứ!”

“Tới đi, tới đi”, ngài viên chức kêu, “nếu không thì đến mai vẫn chưa tới nơi. Nhanh lên một tí!”

Lão đánh xe lại vươn cổ ra, thẳng lưng lên, rồi, với dáng điệu khó coi, lão vung vút cây roi lên. Một đôi lần lão quay lại nhìn người khách, nhưng ông ta đã nhắm mắt lại và rõ ràng chẳng muốn nghe gì cả. Sau khi thả người khách xuống phố Viborg, lão đậu xe ngoài một quán rượu, gập đôi người trên ghế và lại bất động, trong khi một lần nữa tuyết lại khởi sự phủ lên người lão và con ngựa. Một giờ, và một giờ nữa… Rồi, dọc theo lối đi, với tiếng ủng cao su cót két và tiếng cãi cọ, xuất hiện ba thanh niên, hai đứa gầy và cao, đứa thứ ba thấp và lưng gù.

“Xe, đi cầu Police!”, gã lưng gù kêu lên với giọng bực bội. “Ba đứa hai hào!”.

Iona nhấc dây cương lên, và liếm môi. Hai hào là giá chẳng ngon lành gì, nhưng lão chẳng quan tâm chuyện đó là một đồng hay năm xu – với lão bây giờ thì tất cả cũng như nhau, miễn đó là tiền xe. Những thanh niên, xô đẩy nhau và ăn nói tục tĩu, họ tiến lại chiếc xe, và cả ba lập tức chen vào chỗ ngồi; rồi bắt đầu cãi cọ xem hai đứa nào sẽ ngồi và đứa nào phải đứng. Sau cuộc tranh cãi chửi rủa lẫn nhau, với rất nhiều cáu gắt, cuối cùng họ quyết định rằng gã gù sẽ phải đứng, vì gã nhỏ con nhất.

“Nào, nhanh lên!”, gã gù nói với giọng oang oang khi bước vào chỗ của mình và thở vào cổ Iona. “Già râu! Ê, nè, ông có cái mũ gì quái thế! Tìm cả Peterburg này cũng chẳng thấy cái nào tệ hơn!…”

“He-he! He-he!”, Iona cười hềnh hệch. “Thật là…”

“Này lão ‘thật là’, lẹ lên, ông tính đi cả cuốc xe theo cái kiểu này hả? Phải không?… Ông muốn lãnh một cú vào gáy không?”

“Đầu tao như muốn nổ tung,” một tên cao kều trong bọn nói. “Tối hôm qua ở chỗ Donkmasov, Vaska với tao uống sạch cả bốn chai cognac.”

“Tao không hiểu mày khoác lác làm gì”, tên cao kều kia nói. “Mày nói láo như quỷ.”

“Chúa phạt tao đi, chuyện đó thật mà!”

“Thì cũng thật như chuyện rận biết ho vậy mà!”

“He-he,” Iona nhăn nhở cười, “mấy cậu này vui thật!”

“Phù, quỷ bắt lão đi!”, gã gù cau có nói.

“Ông có tính đánh xe hay là không đó, lão già dịch? Đánh xe kiểu vậy hả? Xài cái roi một chút coi! Nào, đồ quỷ, nào, quất cho nó vài cái coi!”

Iona cảm thấy ở lưng mình gã trai nhỏ thó đó đang vặn vẹo người, và kiểu run rẩy trong giọng nói của y. Lão lắng nghe những lời mắng mỏ, nhìn những con người quanh đó, và từ từ vơi dần cảm giác cô đơn. Gã gù cứ tiếp tục rủa xả cho đến khi vướng vào một câu rủa độc địa nào đó, hay chết ngạt vì ho. Hai tên cao kều bắt đầu nói chuyện về một cô Nadejda Petrovna nọ. Iona vài lần ngoảnh lại nhìn họ; lão chờ lúc họ ngớt chuyện, rồi quay người lại, lão lầm bầm:

“Con trai tôi… mới chết tuần này.”

“Người ta ai chẳng chết”, gã gù thở hắt ra, chùi miệng sau một cơn ho dữ dội. “Thôi, lẹ lên, lẹ lên! Quý ngài ạ, tao thực sự không thể đi tới đâu theo cái kiểu này! Chừng nào lão mới đưa mình tới nơi?”

“Mày kích vào cổ lão một tí đi!”

“Lão già thối, nghe chưa, tôi lóc xương cổ lão bây giờ! Cứ đối xử tử tế với bọn người như lão thì chắc người ta phải đi bộ hết. Nghe chưa, đồ rắn già Gorinytch! Hay có nhổ vào đầu thì lão cũng cóc cần?”

Iona nghe thấy hơn là cảm thấy những cú đấm họ dành cho lão.

“He-he”, lão cười. “Bọn thanh niên này vui thật, Chúa thương chúng mày!”

“Nè phu xe, lão có vợ chưa?”, một tên cao kều hỏi.

“Tôi hả? He-he, các cậu trai vui tính! Bây giờ tôi chỉ còn một mụ vợ với nấm đất ẩm… Hê, hô, hô… tức là, nấm mộ. Con trai tôi chết rồi, còn tôi thì sống… Một điều kỳ lạ, thần chết vào nhầm cửa… thay vì bắt tôi thì nó lại bắt con trai tôi…”

Iona quay lại để nói cho họ nghe con trai lão đã chết thế nào, nhưng ngay lúc đó, gã gù thở ra và thông báo: “Tạ ơn Chúa, sau cùng ta cũng đến nơi,” và Iona nhìn theo bọn họ khuất vào khung cổng tối đen. Lần nữa lão còn lại một mình, và lại chìm trong im lặng… Nỗi buồn của lão, vừa dịu được một lát, giờ đã trở lại và dày vò con tim lão dữ dội hơn. Với tia nhìn bồn chồn và sốt ruột, lão tìm trong đám đông qua lại hai bên đường để tìm xem có ai chịu nghe lão nói không. Nhưng đám đông vội vã đi qua không buồn để ý đến lão hay tâm sự của lão. Mà đó lại là một nỗi buồn lớn lao bất tận. Nếu như tim lão vỡ tan và nỗi buồn tuôn ra, thì nó sẽ tràn khắp trái đất, có lẽ thế, vậy mà chẳng ai thấy cả. Nó đã xoay xở ẩn náu trong một lớp vỏ tầm thường đến độ không ai có thể trông thấy ngay cả lúc ban ngày và với một ngọn đèn.

Iona trông thấy một anh gác cửa đang lúi húi làm gì đó, và quyết định bắt chuyện với anh ta.

“Anh bạn, giờ này cỡ mấy giờ rồi nhỉ?”, lão hỏi.

“Hơn chín giờ. Ông đậu ở đây làm gì? Đi đi.”

Iona chuyển tới trước vài bước, gập người lại và buông mình cho nỗi buồn. Lão thấy kêu cầu ai đó giúp đỡ quả là vô ích. Chưa được năm phút, lão đã thẳng người dậy, ngẩng cao đầu cứ như vừa cảm thấy một cơn đau dữ dội nào đó, và giật cương ngựa; lão không chịu nổi nữa. “Về bãi thôi,” lão nghĩ, và con ngựa nhỏ làm như thấu hiểu, cất bước vào nước kiệu.

Một giờ rưỡi sau Iona đã ngồi cạnh một bếp lò bẩn thỉu. Quanh lò, trên sàn, trên các băng ghế, đầy những người đang ngáy pho pho; không khí đặc quánh và nóng đến ngộp thở. Iona nhìn những người đang ngủ, gãi gãi trên người, và thấy tiếc vì đã về sớm như thế.

“Mình kiếm chưa đủ tiền rơm cho ngựa”, lão nghĩ. “Rắc rối của mình là chỗ đó. Một người biết việc mình làm, kiếm đủ ăn cho mình và cho ngựa, thì lúc nào cũng ngủ được yên giấc.”

Một anh phu xe trẻ ở trong góc lơ mơ thức dậy, ầm ừ ngái ngủ, và thò tay về phía xô nước.

“Muốn uống nước hả?”, Iona hỏi.

“Bộ tôi không biết khát sao?”

“Thế à? Cứ khỏe đi! Mà nghe nè, anh bạn - anh biết không, con trai tôi chết rồi… Anh nghe không? Mới tuần này, trong nhà thương… Chuyện nó dài lắm.”

Iona nhìn xem lời nói của mình có tác động gì không, nhưng chẳng thấy gì cả - gã thanh niên đã dúi mặt xuống và say ngủ trở lại. Ông già thở dài và lại gãi đầu. Cũng như gã thanh niên muốn uống nước, lão cũng muốn nói chuyện. Nay mai là con lão chết được một tuần rồi, mà lão vẫn chưa thể nói hết đầu đuôi chuyện này với bất cứ ai. Người ta phải kể chuyện này một cách chậm rãi và chi tiết; con lão bệnh thế nào, nó đau đớn ra sao, nó nói gì trước khi chết, rồi chết như thế nào. Ta phải tả tỉ mỉ chi tiết của lễ tang, rồi chuyến trở lại nhà thương để lấy quần áo của nó. Con gái lão, Anissia, vẫn ở dưới quê - mình cũng phải nói về nó nữa. Bộ lão chẳng có gì để kể sao? Chắc chắn người nghe sẽ há hốc mồm và thở dài, rồi thông cảm với lão sao? Tốt hơn là nói chuyện với đàn bà; tuy họ ngốc nghếch, chỉ hai chữ là đủ cho họ bật khóc.

“Mình phải đi chăm con ngựa”, lão nghĩ; “có khối giờ để ngủ. Chẳng sợ gì chuyện đó!”

Lão mặc áo khoác và đi ra chuồng ngựa; lão nghĩ đến bắp, cỏ khô và thời tiết. Khi chỉ có một mình, lão không dám nghĩ về đứa con; lão có thể nói về nó với bất cứ ai, nhưng nghĩ về nó, mường tượng ra hình ảnh nó, quả là đau đớn không chịu nổi.

“Mày ăn ngon không?”, Iona hỏi con ngựa, nhìn vào đôi mắt sáng của nó. “Nào, ăn đi, dù mình kiếm không được bắp thì mình vẫn có thể ăn cỏ khô. Phải! Tao già quá không đánh xe nổi nữa – con trai tao thì được, tao thì không. Nó là phu xe nhất hạng. Giá như nó còn sống!”

Iona im lặng một lát, rồi tiếp:

“Chuyện vậy đó, ngựa già ạ. Không còn thằng Kuzma Ionitch nữa. Nó đã bỏ bọn mình ở lại sống, còn nó thì chết. Nói giả tỉ, mày có một chú ngựa con, còn mày là ngựa mẹ, rồi bất ngờ, giả tỉ, con mày chết để mày ở lại sống một mình. Thật là buồn, phải không?”

Con ngựa nhỏ nhai nhai, lắng nghe, và thở vào bàn tay của ông chủ…

Iona không ngăn nổi những cảm xúc nữa, và lão kể lại toàn câu chuyện cho con ngựa nhỏ nghe.

PHẠM VIÊM PHƯƠNG dịch

Lời cuối: Cám ơn bạn đã theo dõi hết cuốn truyện.

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Sưư tầm: Ztochanphong

Nguồn: VNTQ

Được bạn: Ct.Ly đưa lên

vào ngày: 11 tháng 5 năm 2006