Điều tra nông dân Trung Quốc

Trần Quế Đệ, Xuân Đào
Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Mục lục

Lời giới thiệu

Lời dẫn

Chương 1

Chương 2

Chương 3

Chương 4

Chương 5

Chương 6

Chương 7

Chương 8

Chương 9

Chương 10

Chương 11

Chương 12

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Lời giới thiệu

“Điều tra nông dân Trung Quốc” được các tác giả của nó coi là một báo cáo văn học về sự nghèo khó không thể tưởng tượng nổi, tội ác không thể tưởng tượng nổi, khổ nạn không thể tưởng tượng nổi, sự không biết làm thế nào không thể tưởng tượng nổi, sự chống đỡ tranh chấp không thể tưởng tượng nổi, sự lặng im không thể tưởng tượng nổi, sự cảm động không thể tưởng tượng nổi và sự bi tráng không thể tưởng tượng nổi… của 900 triệu nông dân Trung Quốc trong một đất nước có tốc độ hiện đại hoá và mức tăng trưởng kinh tế hàng đầu thế giới ngày nay. Càng đọc bản báo cáo chấn động này, những tương đồng không thể không nhận thấy giữa tình cảnh của nông dân và nông thôn Trung Quốc với nông dân và nông thôn Việt Nam càng đẩy chúng ta đến trước câu hỏi: Bao giờ sẽ có một „Điều tra nông dân Việt Nam“? Ánh sáng của các đô thị càng chói loà, nền văn minh của thời hiện đại càng bùng phát, mức sống của người thành phố càng cao thì khoảng cách giữa nông thôn và thành thị Việt Nam càng lớn. Khẩu hiệu lí tưởng của một thời lí tưởng: „Nông thôn theo kịp thành thị, miền núi tiến kịp miền xuôi“ đã bị chôn vùi trong dĩ vãng rồi chăng? Làm thế nào để hình dung một tương lai của Việt Nam khi tầng lớp đông đảo nhất của xã hội, 50 triệu nông dân Việt Nam, chưa thấy phần mình trong tương lai ấy?

Toàn văn tài liệu này chưa được chính thức công bố tại Việt Nam. Tôn trọng đề nghị của các dịch giả, chúng tôi tạm thời không để tên của họ trong bản đăng trên talawas. Xin trân trọng giới thiệu cùng độc giả.

talawas

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Lời dẫn

Trong kẽ hở của hiện thực và mục tiêu

Trung Quốc là một nước lớn nông nghiệp, trong 1,3 tỷ người có 900 triệu nông dân, thế nhưng lâu lắm rồi, tình trạng sinh tồn của nông dân ở nông thôn rốt cuộc ra sao, tuyệt đại đa số người thành thị không rõ. Chỉ mang máng nhớ rằng cuộc cải cách vĩ đại đã từng làm cả thế giới kinh ngạc xảy ra hồi cuối những năm 70 của thế kỷ trước là bắt đầu ở nông thôn, từ khi nông thôn thực hiện chế độ trách nhiệm khoán gắn sản lượng đến gia đình mà tiêu chí là “khoán lớn” đến nay, sản xuất nông nghiệp nhiều năm được mùa, đã nhanh chóng xuất hiện “bán lương thực khó” và mọc lên rất nhiều “hộ vạn nhân dân tệ [1] ”. Một thời gian, dường như nông dân Trung Quốc đã giầu lắm rồi. Thế nhưng sau đó không lâu, cùng với việc không ngừng đi sâu cải cách thành thị, chúng ta rất ít nghe thấy tin tức về nông nghiệp, nông thôn và nông dân Trung Quốc nữa. Thế rồi, sau đó phát hiện được, càng ngày càng có nhiều nông dân, vứt bỏ ruộng đất vốn từng được coi là sinh mệnh, rời xa việc nông quen thuộc và làng xóm thân yêu, cam chịu cảnh vắng vẻ, lăng nhục và kỳ thị để chen nhau vào thành thị các nơi, dấy lên “ngọn trào dân công” hết đợt này đến đợt khác của hàng triệu, hàng triệu nông dân Trung Quốc, trở thành một cảnh kỳ dị trong hơn mười năm cuối cùng của thế kỷ trước.

Những năm này để hết tâm sức vào việc viết báo cáo văn học, chúng tôi thường xuyên có cơ hội đi sâu vào nông thôn các nơi, đồng thời kết bạn được với không ít nông dân, thường nghe họ tán một số việc trong nông thôn. Chúng tôi phát hiện, bức tranh phong tục thôn quê vốn còn giữ lại trong ấn tượng chúng tôi, chẳng qua đều là bài ca chăn nuôi điền viên xa xôi mà hư ảo, hoặc là nói, là một loại hướng về của người thành thị đã quá quen với cuộc sống phù hoa đô thị với chốn thôn quê. Thế nhưng hiện thực sinh hoạt của nông thôn lại không như vậy, hoặc là nói, nông thôn trong con mắt của nông dân không phải như vậy, bọn họ chẳng có thú thanh nhàn như thế đâu, bọn họ sống rất mệt, rất nặng nề.

Một lần để tìm hiểu tình hình ô nhiễm sông Hoài, chúng tôi đã qua một thôn trang trong bình nguyên Hoài Bắc, tỉnh An Huy và phát hiện được nhiều nông hộ ở đây nhà trơ bốn vách, nghèo rớt mùng tơi, điều này làm chúng tôi cảm thấy kinh hãi. Có một gia đình, cả nhà chỉ có 5 NDT bán rau để ăn một cái tết, cuộc sống quẫn bách, thậm chí không bằng mấy năm vừa giải phóng. Có một vị nông dân xòe ngón tay ra tính sổ cho chúng tôi nghe, ông nói, tính tiền giống má, phân bón, tưới tiêu, cày bừa thu hoạch bằng máy và các loại thuế này phí kia, nếu sản lượng một ha lúa mì không đạt 6.750kg, thì năm đó coi như làm không công. Tuy vậy nông thôn Hoài Bắc có thể đạt được sản lượng một ha 6.750kg lúa mì, rõ ràng là không nhiều, thu được 6.000 là đã khá lắm rồi, nói chung chỉ đạt 4.500kg,

như vậy nghĩa là, nếu cuộc sống của nông dân hiện nay chỉ dựa vào làm ruộng thì khó mà tiếp tục được, thế nhưng bọn họ vẫn phải gánh vác các loại thuế, phí nhiều vô kể.

Nhiều nông dân ngậm nước mắt mà nói: “Những cái tốt mà “khoán lớn” để lại cho chúng tôi đủ từng tí, từng tí một bị móc sạch từ lâu rồi!”

Chúng tôi không thể ngờ là, nơi nghèo nhất của tỉnh An Huy lại là ở Giang Nam, lại ở thành phố Hoàng Sơn nổi tiếng trong thiên hạ, là xã Bạch Tế thuộc huyện Hưu Ninh, thành phố Hoàng Sơn, chưa có đường ô tô đi tới và chưa có điện thoại. Ở xứ này, chúng tôi kinh ngạc phát hiện, sản xuất nông nghiệp tại vùng núi lớn ấy vẫn còn dừng lại ở trạng thái nguyên thủy đốt rẫy gieo hạt, người nông dân vất vả suốt năm nhưng thu nhập trung bình chỉ được 700 NDT, thu nhập tháng chỉ có 58 NDT; nơi ở của nhiều nông dân vẫn là những ngôi nhà trát bùn thô, đen tối, ẩm ướt, nhỏ hẹp, cũ nát, có nhà thậm chí không lợp nổi ngói mà như dùng vỏ cây che mái. Bởi vì nghèo, nên một khi có bệnh, nhẹ thì cố chịu, nặng thì đợi chết. Sáu trăm hai mươi hộ trong cả xã, có tới năm trăm mười bốn hộ nghèo, chiếm 82,9%; trong hai ngàn một trăm tám mươi người trong xã, số người nghèo chiếm tới một ngàn bẩy trăm bẩy mươi người, đạt tới 81%. Thế nhưng một xã, trấn nghèo như vậy, mấy năm trước do cán bộ hương thôn thích khoe khoang, nên đã bị bên trên nhận định là đã thoát nghèo, bắt nộp sưu cao thuế nặng, ép buộc đến mức thôn dân thở không nổi; hơn nữa xã trưởng của xã này lại là một quan tham gõ xương hút tủy, mãi đến lúc trước khi chúng tôi tới mới bị pháp luật xử lý. Đồng thời với việc kinh ngạc thấy không có nơi nào là không có kẻ ăn hối lộ phá kỷ cương, chúng tôi còn cảm thấy tắc thở vì những nặng nề của câu chuyện.

Hôm rời Bạch Tế, chúng tôi cố tình chọn đường xuống núi về bên Chiết Giang, trên đường đi đã phát hiện, trấn Trung Châu, huyện Đồn An thuộc thành phố Hàng Châu “thiên đường” thực ra cũng chẳng phải là giàu có gì.

Mùa xuân năm 2000, Lý Xương Bình, bí thư đảng ủy xã Kỳ Bàn, huyện Giám Lợi, tỉnh Hồ Bắc, trong một bức thư gửi lên Quốc Vụ viện đã nói ba câu như thế này: “Nông dân thật khổ, nông thôn thật nghèo, nông nghiệp thật nguy hiểm”. Lời nói đó chí ít đã nói rõ, những cái mà chúng tôi tiếp xúc được ở nông thôn An Huy, ở nhiều địa phương khác cũng tồn tại như vậy. Lý Xương Bình dâng thư về vấn đề liên quan đến “tam nông” rõ ràng đã làm thủ tướng đại quốc xúc động, Chu Dung Cơ đã từng cảm động viết lời phê trả lời: “Nông dân thật khổ, nông thôn thật nghèo, nông nghiệp thật nguy hiểm” tuy không phải là tình hình toàn diện, nhưng vấn đề là ở chỗ chúng ta thường coi một số tình hình tốt là tình hình toàn diện, và lại còn tin một cách sai lầm vào “báo hỉ” của cơ sở, xem thường tính nghiêm trọng của vấn đề”.

Vì thế một vấn đề làm cho chúng ta, những người suốt đời sống ở thành phố nghĩ mãi mà vẫn không hiểu đã đột ngột hiện ra: những thay đổi to lớn của Trung Quốc hiện nay, những biến đổi lớn khiến ai cũng thấy xảy ra hơn hai mươi năm trước mà người được hưởng lợi là trăm triệu nông dân dẫn đầu phong khí cải cách Trung Quốc, sao bây giờ lại luân lạc vào hoàn cảnh khó khăn đến thế này?

Không thể phủ nhận, ngày nay chúng ta đã bước vào một thời đại mới chưa từng có trong lịch sử Trung Quốc, thế mà, đối với nông dân tầng lớp dưới, đặc biệt là sự lãng quên trạng thái sinh tồn của 900 triệu nông dân, lại là một sự kiện mà một số người trong thời đại chúng ta bây giờ thực hiện triệt để nhất.

Vì thế có thể nhận định thế này, cái mà chúng ta đối mặt, quyết không chỉ là vấn đề nông nghiệp đơn thuần, hoặc là vấn đề kinh tế đơn giản mà là vấn đề xã hội lớn nhất mà đảng cầm quyền phải đối mặt trong thời kỳ mới. Đúng là chúng ta không lý do để ở tại những thành phố đang biến đổi từng ngày hiện nay mà quên đi nông thôn rộng lớn; không có sự giàu có đầy đủ thực sự của 900 triệu nông dân anh em, mọi con số thống kê kinh tế lạc quan đều mất hết ý nghĩa!

Dwight Perkins, nhà kinh tế học trường đại học Harvard - Mỹ, đã nói một câu, đến nay vẫn đáng để chúng ta suy ngẫm: “Đối với những nhà cải cách tương lai mà nói, những kinh nghiệm chính trị Trung Quốc đã trải qua rất dễ thấy, nhưng lại thường bị lãng quên - trong tiến trình cải cách phải có người được hưởng lợi ích rõ ràng”. Hồi mới cải cách ở thế kỷ trước, người được hưởng lợi ngoài nông dân “làm khoán lớn” ra, còn có hộ công thương cá thể và những người khai hoang ở Thâm Quyến. Thế nhưng khi trọng tâm cải cách chuyển vào thành phố, những người hưởng lợi đã là tầng lớp nhà doanh nghiệp mới trỗi dậy, những quan chức chính quyền thông qua những “hoạt động” mà giàu lên nhanh chóng và tầng lớp người miễn cưỡng được gọi là tầng lớp trung lưu thành phố, còn 900 triệu nông dân - với tư cách là nhóm người lớn nhất của xã hội chúng ta, không những không là người được hưởng lợi, mà còn tăng sản lượng không tăng thu nhập, một số nơi còn xuất hiện cục diện “nay không bằng xưa”.

Chúng ta thường kiêu ngạo tuyên bố, chỉ với 7% diện tích trồng trọt của thế giới đã nuôi sống 21% dân số thế giới. Nông dân chúng ta đã cung cấp lương thực đầy đủ cho 1.300 triệu người, điều này không thể không là một công hiến vĩ đại có tính thế giới, thế nhưng chúng ta lại thường rất ít khi nghĩ đến, nông dân của chúng ta chiếm 40% nông dân thế giới mới nuôi nổi 20% dân số thế giới. Con số đó chỉ có thể thuyết minh, nông nghiệp nước ta hiện nay còn tương đối lạc hậu, đời sống của tuyệt đại đa số nông dân còn rất thấp.

Liên Hiệp Quốc đã phát biểu “Báo cáo phát triển của nhân loại”, báo cáo này đã căn cứ vào chỉ số phát triển cao thấp của 162 quốc gia và vùng lãnh thổ để sắp xếp thứ tự, Trung Quốc được xếp thứ 81. Con số thứ tự này rất đáng để người ta ủ rũ. Trải qua cải cách thành công hơn hai mươi năm, tổng giá trị sản phẩm quốc dân của Trung Quốc đã được nâng cao với mức độ lớn, đồng thời với sự lớn mạnh vượt bậc ấy, vào lúc đã sáng tạo được những kỳ tích về tăng trưởng kinh tế của thế giới hiện nay; ông Klein, người được giải Nobel về kinh tế đã coi trọng vấn đề nông nghiệp của nước ta, đã từng nói với những người Trung Quốc đến phỏng vấn: kinh tế Trung Quốc có hai vấn đề: một là nông nghiệp, hai là dân số; Dương Chấn Ninh, người được giải Nobel về vật lý, cũng đã nói một câu giống như vậy: sự việc khó khăn nhất của Trung Quốc hiện nay là thu nhập quốc dân bình quân đầu người quá thấp.

Một sự thực không cần tranh cãi là, vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân của Trung Quốc đã trở thành nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự nghiệp phát triển hiện đại hóa của nước ta, nó quan hệ tới số phận của cả đất nước chúng ta, quan hệ tới việc liệu chúng ta có thể duy trì được trình độ hiện đại hóa hiện có của chúng ta hay không, mà thành quả cải cách chúng thông qua hơn hai mươi năm nỗ lực phấn đấu không dễ gì mới sáng tạo được có khả năng bị mất đi một sớm một chiều.

Với tư cách là nhà văn viết báo cáo văn học, bài viết của chúng tôi phải từng giờ từng phút đối thoại với cuộc sống hiện thực. Đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng như vậy, nhà văn không nên vắng chỗ. Vì thế, bắt đầu từ ngày 1 tháng 10 năm 2000, chúng tôi xuất phát từ Hợp Phì, theo kiểu cuốn chiếu đi khắp vùng nông thôn rộng lớn hơn 50 huyện, thị thuộc tỉnh An Huy, sau đó đã cố gắng gặp gỡ phỏng vấn một loạt lớn chuyên gia và nhân vật chính trị quan trọng có nghiên cứu và có thực tiễn về công tác “tam nông” từ trung ương đến địa phương, làm một cuộc điều tra gian khổ dài tới hai năm.

Chúng tôi không bao giờ nghi ngờ, bộ mặt nông thôn tỉnh An Huy có tính đại biểu giàu có nhất trong mười hai tỉnh nông nghiệp lớn của cả nước; nếu nói về cải cách nông thôn, thì trong các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc của cả nước, An Huy càng có ý nghĩa điển hình. Bởi vì được gọi ba cuộc cải cách lớn của Trung Quốc mới; cải cách ruộng đất, “khoán lớn” và cải cách thuế, phí nông thôn thì hai cái sau đều bắt nguồn ở An Huy. Chu Dung Cơ không chỉ đã từng một lần nói rằng: “Trong vấn đề nông nghiệp, khi Trung Quốc muốn đưa ra quyết sách trọng đại đối với nông nghiệp, tôi thường đến An Huy điều tra nghiên cứu. Có thể nói, nhiều kinh nghiệm thành công của chúng ta đều đến từ An Huy, An Huy đã có cống hiến rất lớn cho nông nghiệp của Trung Quốc”. Ôn Gia Bảo cũng nói từ lâu là: “Có vụ việc liên quan đến vấn đề chính sách nông thôn, tôi liền nghĩ đến việc tới An Huy nghe ý kiến mọi người, bởi vì ở đây có nhiều đồng chí quen thuộc tình hình lại dám phát biểu ý kiến. Mỗi lần tôi đến đều rất có thu hoạch”. Vì vậy, chúng tôi đi vào nông thôn rộng lớn của An Huy, thực ra cũng là tiếp cận nông dân Trung Quốc.

Chúng tôi vốn là thế hệ sau của nông dân, hơn nữa đều đã trải qua những năm tháng tuổi thơ trong trắng ở nông thôn, hôm nay, khi chúng tôi bôn ba qua những đồng ruộng đã biến thành xa lạ, chúng tôi vẫn nghĩ là trở về với vòng tay mẹ, nỗi xúc động trong lòng dường như làm dòng lệ tràn ra. Loại tình cảm thân thiết như gắn bó máu thịt với thiên nhiên ấy, từ khi vào thành phố chúng tôi đã không cảm thấy nữa.

Tuy nhiên, khi chúng tôi mang những nhiệt tình và sự tỉnh táo mà các nhà văn ngày nay ít có ấy tiếp cận nông thôn Trung Quốc, chúng tôi như cảm thấy những rung động và đau đớn thầm lặng mà trước đây chưa hề có.

Chúng tôi muốn nói, Trung Quốc ngày nay không phải là nơi nào cũng múa hát thanh bình, chúng ta vẫn còn rất nhiều địa phương khó khăn và quần chúng khó khăn. Rất nhiều người hiện nay chưa từng xa rời các thành phố lớn, đều cho là cả Trung Quốc đều giống như Bắc Kinh, Thượng Hải, có một số người nước ngoài mới đến, vừa thấy cũng cho là Trung Quốc đều là như vậy. Thực ra, không phải như vậy đâu.

Chúng tôi muốn nói, những cái chúng tôi nhìn thấy là sự nghèo khó mà bạn không thể tưởng tượng nổi, là tội ác không thể tưởng tượng nổi, là khổ nạn không thể tưởng tượng nổi, là sự không biết làm thế nào không thể tưởng tượng nổi, là sự chống đỡ tranh chấp không thể tưởng tượng nổi, là sự lặng im không thể tưởng tượng nổi, là sự cảm động không thể tưởng tượng nổi và sự bi tráng không thể tưởng tượng nổi…

Thậm chí chúng tôi không hề nghĩ là lần này An Huy dẫn đầu làm thí điểm công tác cải cách thuế, phí ở nông thôn, sẽ rung động lòng người như lần “khoán lớn” xảy ra ở An Huy hơn 20 năm trước; công việc viết lách của chúng tôi lại hầu như tiến hành đồng bộ với cuộc cải cách này, tất sẽ định trước công tác của chúng tôi, sẽ kích động lòng người giống như cuộc cải cách đó, hồi hộp cùng phát ra một lúc như vậy, tràn đầy gập ghềnh như vậy, nhiều trở ngại như vậy, thậm chí, giữa đường không thể không cùng thí điểm của cải cách đình đốn như vậy, sau khi đã suy nghĩ đau khổ, mới phá bỏ được kế hoạch vốn có.

Cũng như thế, chúng tôi không thể nghĩ là, vấn đề nghiêm trọng đến mức chúng tôi không chỉ một lần nghi ngờ năng lực và dũng khí của mình, nghi ngờ trước những bài học trọng đại mà nhạy cảm đến như vậy, liệu nhà văn có thể hoàn thành nhiệm vụ không?

Thế nhưng, rốt cuộc chúng tôi vẫn kiên trì. Bởi vì chúng tôi tin rằng, trách nhiệm của văn học đối với xã hội không phải là bị động, nó không nên là những ký ức nhợt nhạt của cuộc sống, mà phải đi cùng một đường với các độc giả, đi tìm những câu hỏi mà lịch sử nêu ra với ngày nay; bởi vì ngày nay của Trung Quốc, chỉ có thể quyết định bởi nhận thức và nỗ lực từ hôm nay của chúng ta.

Bây giờ, vào lúc chúng tôi bắt đầu kể câu chuyện liên quan đến nông nghiệp, nông thôn, nông dân Trung Quốc, chúng tôi buộc mình phải tỉnh táo trước vì chúng tôi biết chỉ có bình tĩnh và thong dong, mới có thể giữ cho trái tim của mình qua được những con sóng nhiều lần đập tới.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 1

Kẻ tử vì đạo

1. Thôn Lộ Doanh xáo động

Sống và chết, khẳng định là hai khái niệm khác nhau, trừ các em bé chưa hiểu sự đời và người già lỡ lời, sợ rằng đó là một sự việc khó nhầm lẫn nhất trên thế giới. Thế nhưng có lúc nó lại rất mơ hồ, mơ hồ đến mức khiến người ta kinh ngạc: có người rõ ràng là còn sống mà giống như đã chết rồi; có người dù đã chết lại phảng phất như còn sống.

Rõ ràng Đinh Tác Minh là một ngoại lệ.

Đinh Tác Minh đã chết, cái chết của anh không thể nói là “nặng như Thái Sơn”, nhưng vào ngày 10 tháng 2 năm 2001, tám năm sau khi anh chết, khi chúng tôi đến huyện Lợi Tân, một huyện nghèo nổi tiếng ở đồng bằng Hoài Bắc, hỏi thăm nhiều người đường đi về thôn Lộ Doanh như thế nào, thì câu trả lời chúng tôi trước tiên không phải là đường về thôn Lộ Doanh nên đi như thế nào mà là những câu hỏi lại, nội dung câu hỏi lại dường như muôn miệng một lời:

“Có phải các người đến chỗ Đinh Tác Minh?”

Tình huống đó rất bất ngờ với chúng tôi.

Đinh Tác Minh chẳng qua là một nông dân bình thường, không có cái gì đặc biệt, nếu như nói có, thì có thể là do anh, so với những nông dân khác có đi học nhiều hơn mấy năm, từ tiểu học đến khi tốt nghiệp trung học phổ thông, rất chăm chỉ học tập, nhà nghèo đến nỗi có lúc bếp không đỏ lửa, nhưng anh vẫn không hề nói một tiếng đi đến bên ang nước để trong sân, giống như con lạc đà Australia chổng mông lên vục đầu vào ang, sau khi uống no nước, lại hát, lại nhảy như thường đi học. Khi thi vào đại học, mọi người đều nói anh rất không may, chỉ cách điểm chuẩn có mấy điểm [2] , nếu như anh không phải là con em nông dân nhà quê của huyện Lợi Tân, nếu như anh sinh ở Bắc Kinh, hoặc là Thượng Hải thì hoàn toàn có thể bước vào cửa trường đại học; mà nếu sinh ở một thành phố nào khác, anh cũng sẽ có một số phận khác. Nhưng anh chỉ là học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học tại trường trung học Lộ Tập, nên sau khi tốt nghiệp chỉ có thể trở về thôn Lộ Doanh. Do anh không khác biệt gì với một số chàng trai chân lấm bùn, một chữ không biết; giống như tất cả những nông dân Trung Quốc, anh phải làm ruộng, chăm sóc mùa màng kiếm sống. Nếu nói còn có điều gì nữa khác người thì Đinh Tác Minh có cái bụng đầy mực ấy thích đọc báo chí, thích nghe đài phát thanh, thích sửa sang câu chữ. Lúc bình thường ít nói, khiêm tốn với mọi người, nhưng khi đã cho là có lý, thì dám nói thật, dám bình đẳng nói chuyện với những người đứng đầu trong thôn, trong xã. Chính vì điểm này, anh đã phải phiền muộn nhiều hơn so với các chàng trai khác, và cuối cùng đến mức mang lại tai vạ bị giết sau này.

Rõ ràng là anh đã chết từ lâu, vì sao một số người ở thành phố huyện Lợi Tân vẫn có thể hỏi lại chúng tôi “Đến chỗ Đinh Tác Minh à?”

Chẳng lẽ còn có thể tìm được một con đường khác để đi đến chỗ Đinh Tác Minh ư?

Ngày 21 tháng 2 năm 1993 là một ngày khiến người ta vui mừng phấn khởi mà Đinh Tác Minh nóng bỏng kỳ vọng. Nhưng anh không hề nghĩ rằng, con đường sống của mình hôm đó đã đi tới chỗ cuối cùng.

Buổi sáng hôm đó, Đinh Tác Minh và bảy thôn dân phản ánh và yêu cầu giải quyết vấn đề lên trên, nhận được thông tri của xã, bảo họ đến xã họp. Trong cuộc họp, lãnh đạo xã nói, trên huyện rất coi trọng việc các anh kiện cáo, mong là trong tám người của các anh, chọn ra 2 người, lại chọn ra hai đảng viên, hai cán bộ trong số đảng viên cán bộ, để thành lập một tiểu tổ quyết toán sổ sách, thanh sát toàn diện sổ sách kinh tế của cán bộ thôn, thôn Lộ Doanh. Trưa ngày hôm đó, tiểu tổ quyết toán sổ sách chính thức thành lập và bắt đầu kiểm tra sổ sách. Tin đó làm cho tất cả thôn dân thôn Lộ Doanh vô cùng vui vẻ, đám mây sầu não hiện trên khuôn mặt mọi người như tan hết, có mấy nông dân kích động vượt qua ngòi đến cửa hàng đối diện mua pháo về, chuẩn bị đốt ở đầu thôn, để mọi người trút hết buồn bực khi nghe pháo kêu. Chỉ có điều là tết năm đó đến sớm hơn năm trước, ngày 22 tháng giêng đã là ngày 30 âm lịch, ngày 6 tháng hai đã là ngày rằm tháng giêng âm lịch, qua ngày rằm là tết đã hết, vì vậy hỏi mấy cửa hàng đều không có pháo, việc mua pháo không thành, nhưng tâm tình Đinh Tác Minh hôm đó rõ ràng là thoải mái hơn hồi đón tết, bước ra khỏi nhà có phần rắn rỏi.

Huyện Lợi Tân là huyện mới tách ra thành lập sau ngày giải phóng. Một vùng đất vốn thuộc về vùng biên của 6 huyện Oa Dương, Phụ Dương, Mông Thành, Thái Hòa, Phượng Đài và Dĩnh Thượng, là 6 vùng đất nghèo nàn không ai quản. Trong huyện phần lớn là đất bùn vàng, hễ trời mưa là có đường mà không có người đi; ngoài ra còn có không ít đất cát, đất kiềm ở khắp nơi. Thôn Lộ Doanh vốn đã đủ xa xôi, lạc hậu, lại thêm bị trận lụt cực lớn năm 1991 tập kích, nên nhà nhà đều nghèo. Năm đó, tết gần đến nơi rồi mà cả thôn không có gì để đón năm mới cả. Tính ra thu nhập đầu người trung bình của thôn không đến 400 NDT, thế nhưng các khoản đóng góp mà bên trên áp xuống vẫn lên tới mỗi người 107 đồng 1 hào 7 xu. Một năm bận bù đầu, dậy sớm thức khuya, chạy rức cả chân, mệt oằn cả lưng, lương thực làm ra, trừ lương ăn rồi, đều bị thôn dùng các loại danh nghĩa “giữ lại” hết, có mấy hộ thu không đủ nộp, thôn, xã và đồn công an bảo: “không nộp đủ sẽ bắt giam”.

“Có tiền hay không có tiền, vẫn về nhà đón tết”. Đó là một tập quán của người Trung Quốc từ xưa đến nay. Điều khiến Đinh Tác Minh không thông là, để trốn nợ mà không dám về nhà đón năm mới, cái việc chỉ xảy ra trước giải phóng ấy, hôm nay lại có thể xuất hiện ở thôn Lộ Doanh. Chẳng phải là nông dân Trung Quốc đã vươn mình làm chủ rồi ư? Vì sao lại khổ đến như vậy? Cán bộ nông thôn của đảng với tư cách là những người “triệt để làm việc vì lợi ích nhân dân”, vì sao lại hung dữ thế? Thế là anh lặng lẽ làm một việc mà những người dân khác ở Lộ Doanh không dám làm.

Trước đó, từ báo chí và đài phát thanh, anh biết được, Trung ương đảng đã triệu tập hội nghị công tác nông thôn toàn quốc tại Bắc Kinh, anh đã bỏ ra mấy tối chỉnh lý những chính sách mới của Trung ương mà mình thu tập được thành một tập tài liệu thông tục dễ hiểu, sau đó tới các nhà, các hộ “tuyên truyền giảng giải”. Ca ngợi tinh thần hội nghị đảng mà phải lén lút tiến hành, giống như những người làm công tác bí mật hoạt động bí mật ở vùng “thống trị của Quốc dân đảng” ngày nào, điều này làm anh cảm thấy vô cùng khó chịu và vô cùng kích động.

Ánh mắt anh như sáng lên dưới ánh đèn tù mù treo trên dầm nhà của nông dân. Anh khẳng định nói với bà con thôn xóm: “Cách làm trưng thu “giữ lại” của cán bộ thôn như thế này là làm trái tinh thần Trung ương!”

Cách làm việc nghiêm túc và có học thức của anh, đã làm cho các thôn dân quen ngồi trong nơi tối tăm lại quen nhẫn nhục chịu đựng phải tâm phục khẩu phục. Thế nhưng, lần này, sau một hồi im lặng, vẫn có người cẩn thận đưa ra câu hỏi ngờ vực: “Thôn xóm xung quanh, xã trấn bên cạnh, chẳng phải đều làm như vậy sao, trời cao hoàng đế ở xa, liệu anh làm gì được họ?”

“Tôi không tin là có lý mà không có chỗ nói”. Đinh Tác Minh không tin điều tà này.

Anh đọc từng chữ từng câu trong quy định mới nhất của Quốc Vụ viện cho thôn dân nghe: khoản giữ lại thu của nông dân không được vượt quá 5% thu nhập ròng của năm trước. Anh đặc biệt nhấn mạnh tỷ lệ phần trăm”. Rõ ràng là thôn đã thu khoản giữ lại của chúng ta vượt quá quy định này rất lớn, so với tỷ lệ 5% đã thu nhiều hơn 5 lần rồi! Hội nghị công tác nông thôn lần này, yêu cầu rõ ràng: “Các địa phương phải bảo vệ lợi ích của nông dân, giảm nhẹ đóng góp của nông dân”. Rõ ràng là bọn họ đang làm bừa, chúng ta phải lên xã đòi sự công bằng!”

“Xã có chịu thua chúng ta không?” Có người cảm thấy việc này quá khó.

“Từ xưa đã có câu “quan buộc dân làm phản”, một thôn dân là bộ đội thoái ngũ, nhịn không nổi gào lên. Huống hồ chúng ta lên gặp trên là để phản ánh vấn đề theo yêu cầu của Trung ương, xã không chịu thua thì lên huyện!”

Dần dần không khí trong nhà nông dân bắt đầu náo nhiệt.

Có người tố cáo: Đổng Ứng Phúc, bí thư chi bộ thôn, tự mang kho lương thực do các thôn dân góp vốn xây dựng nên cho thôn khác thuê riêng sử dụng, từ đó vớ được hơn 9.000 NDT tiền thuê kho, rồi lại mang bán kho lương, nuốt chửng ba, bốn vạn NDT. Đặc biệt là vào năm có thiên tai lớn, Trung ương từng có lệnh riêng, tham ô vật tư cứu tế phải phạt tù, thậm chí đến tử hình, mà Đổng Ứng Phúc vẫn dám chiếm quần áo và thực phẩm cứu tế cho thôn Lộ Doanh làm của riêng. Hơn nữa, tiền phạt vi phạm sinh đẻ có kế hoạch và các loại tiền, vật “giữ lại”, đều không vào sổ, hoặc là cố ý làm thành sổ sách không rõ ràng.

Thế là, mọi người vạch từ cán bộ thôn đến cán bộ xã, anh một câu, tôi một câu, rất sôi nổi.

Có người vạch trần: Con trai chủ tịch Khang xã Kỷ Vương Trường, dựa vào quyền thế của cha, ngang ngược trong xã, nhiều lần mang dùi cui điện, cầm còng tay đến thôn Lộ Doanh đòi hỏi bừa bãi các khoản tiền. Năm 1991, có trận lụt đặc biệt lớn, bên trên quy định không cho phép thu của nông dân bị thiên tai bất kỳ khoản “giữ lại” nào, nhưng công tử họ Khang vẫn dẫn dân quân, giống như bọn giặc Nhật vào thôn, cưỡng bức cướp đoạt tiền của thôn dân. Phát hiện thấy ai trốn trong nhà không mở cửa, là sai người phá cửa vào, một xu cũng không cho thiếu, ngoài ra còn đòi công phá cửa cho các “công thần”. Sau khi cướp đoạt được tiền của, liền kéo nhau gào thét vào quán, tiền ăn nhậu lấy từ khoản đóng góp chung của thôn dân ra trả.

Mọi người càng nói càng tức, cuối cùng nhìn Đinh Tác Minh, nhờ anh đưa ra chủ định. “Khâu giầy phải có kim chỉ, tố cáo người ta phải có chứng cứ”. Đinh Tác Minh nói: “Chúng ta có thể đến đảng ủy xã phản ánh những ý kiến đó của mọi người, yêu cầu thanh sát tài khoản của thôn”.

Hôm đó Đinh Tác Minh cùng bảy vị thôn dân khác đến đảng ủy xã, trình bày với bí thư Lý Khôn Phú những phản ảnh của các thôn dân và yêu cầu kiểm tra sổ sách.

Lý Khôn Phú, bí thư đảng ủy xã nghiêm túc nhìn xem bản “giữ lại” do Đinh Tác Minh đưa, nói: “Giữ lại nhiều quá. Hãy để cho chúng tôi bàn một chút, sau hai ngày sẽ trả lời các anh”.

Hai ngày đã trôi qua mà xã không có động tĩnh gì; lại qua hai ngày nữa, lại qua hai, ba ngày nữa, trong một cuộc họp cán bộ có cán bộ và đảng viên thôn Lộ Doanh tham gia, Nhiệm Khai Tài, phó bí thư đảng ủy xã được phân công phụ trách về chính, pháp, đột ngột đòi bí thư chi bộ thôn Lộ Doanh phải “nói rõ” vấn đề thu nhiều khoản giữ lại tại hội nghị. Lập tức Đổng Ứng Phúc nổi giận đùng đùng, hắn ta cho rằng các thôn cũng giữ lại nhiều như thế cả, việc gì phải nói rõ trước mặt mọi người. Nghe nói thôn dân đã tố cáo hắn ta lên xã, đòi kiểm tra sổ sách, nên ngờ là trong thôn có người đố kỵ vì hắn ta vừa xây mấy căn phòng bằng gạch, ngói mới, hắn hung dữ nói ngay ở hội nghị: “Có người muốn tính sổ với tôi, còn có người điên cuồng đến mức muốn rỡ nhà của tôi, tôi xem ai dám? Trừ phi người đó muốn chết! Có người nói căn cứ vào thu nhập của tôi cũng mua không nổi một chiếc máy kéo bốn bánh nhỏ, xây làm sao nổi nhà to. Mua không nổi, xây không nổi, nhưng tôi vẫn mua vẫn xây, đó là bản lĩnh của tôi! Các người nghèo, cũng đáng kiếp thôi! Muốn chống lại tôi, sợ rằng các người không muốn sống nữa!”

Một bí thư chi bộ, dám ngông cuồng như vậy trong một hội nghị cán bộ toàn xã do phó bí thư đảng ủy phụ trách chính, pháp chủ trì, đúng là khiến người ta bất ngờ. Thế nhưng phó bí thư không chặn đứng. Sau hội nghị, tình hình cuộc họp vừa truyền đi, các thôn dân thôn Lộ Doanh như muốn nổ tung phổi vì tức giận: “Thiên hạ của đảng cộng sản chẳng lẽ không còn luật pháp gì nữa?”

Đinh Tác Minh cũng nén không nổi cơn tức này, đúng vào ba ngày trước tết đã viết thành tài liệu tình hình thu “khoản giữ lại” bừa bãi ở thôn Lộ Doanh, trực tiếp đưa lên Ủy ban kiểm tra kỷ luật huyện Lợi Tân.

Đồng chí tiếp đón thấy khó xử nói: “Tết đến nơi rồi, hãy để tài liệu ở đây vậy”.

Tết năm đó ở Lộ Doanh, lộ ra vẻ lạnh lẽo thê lương ít có, thậm chí không có được mấy hộ đốt pháo.

Chớp mắt đã đến ngày mười tám tháng giêng, nhiều thôn dân chịu không nổi cơn giận, lũ lượt chạy đến nhà Đinh Tác Minh, lúc đó mới phát hiện, suốt cả tết, Đinh Tác Minh đều bận rộn viết thư tố cáo, anh đem những quy định, chính sách của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện và hàng loạt cách làm trái pháp luật, loạn kỷ cương của một số cán bộ thôn Lộ Doanh và xã Kỷ Vương Trường gây ra những đóng góp nặng nề cho nông dân, viết ra một cách lâm ly sâu sắc.

Mọi người đều cảm động vì việc làm của Đinh Tác Minh. Đúng thế, mỗi một người nên có một tinh thần, nói chung phải có một chút trách nhiệm xã hội, nếu như người người đều sợ lá cây rơi xuống làm vỡ đầu, thấy hiện tượng hủ bại mà không nghe không hỏi, gặp thế lực tà ác mà không dám đấu tranh thì dân tộc chúng ta sẽ không có hy vọng. Thế là vào đêm hôm mười tám tháng giêng, các thôn dân thôn Lộ Doanh ở vùng xa xôi hẻo lánh, đã anh tám hào, tôi một đồng góp đủ tiền đi đường, sau đó lặng lẽ tiễn tám đại biểu thôn dân trong đó có Đinh Tác Minh ra khỏi thôn trong đêm tối.

Chủ nhiệm văn phòng huyện ủy nhận được thư tố cáo của Đinh Tác Minh rất kinh ngạc, cảm thấy tình hình mà các thôn dân Lộ Doanh phản ánh có mức độ nghiêm trọng vượt xa sự tưởng tượng của họ. Vị chủ nhiệm này đã nhanh chóng báo cáo với Đái Văn Hổ, bí thư huyện ủy. Mặc dù Đái Văn Hổ mới đến không lâu, nhưng thái độ cực kỳ rõ ràng. Vì thế sự trả lời của huyện ủy làm cho nhóm Đinh Tác Minh vô cùng hài lòng: “Chúng tôi sẽ nhanh chóng để xã quán triệt việc tiểu tổ quyết toán sổ sách, tiến hành thanh sát các khoản trong sổ sách của cán bộ hành chính thôn Lộ Doanh; về tình hình chính quyền xã mà các bạn phản ánh, cũng sẽ nhanh chóng đối chiếu thẩm tra sự thực, xử lý!”

Thế là, Đinh Tác Minh không đón mừng năm mới, suy nghĩ tới việc mọi người góp tiền đi đường không dễ dàng, đã tiết kiệm từng hào từng xu, không dám lưu lại thành phố huyện nhiều mà vội dẫn các đại biểu thôn dân lên chuyến xe khách nông thôn về xã Kỷ Vương Trường. Trên chiếc ô tô lắc đi lắc lại khiến lục phủ ngũ tạng đảo điên, anh tràn đầy lòng tin và niềm vui nhớ lại câu nói của lãnh đạo huyện mà không biết rằng một tai họa đáng sợ đang chờ mình ở trước mặt, tử thần mang theo tiếng cười dữ tợn của một thế giới khác đã từ cửa địa ngục tập kích tới một cách lặng lẽ, còn anh thì hoàn toàn không biết gì.

2. Vụ thảm án xảy ra ở đồn công an

Ngày 11 tháng 2 dương lịch năm đó là ngày mùng một tháng hai âm lịch, khoảng ba giờ chiều, hai thôn dân Từ Trại Tuấn, Đinh Đại Cương đang ng»“i đánh cờ vây. Bọn họ đang mải mê đánh, bởi vì có Đinh Tác Minh đứng bên xem và Đinh Ngôn Lạc, phó thôn trưởng hành chính thôn Lộ Doanh trên đường đi qua cũng nhân cơ hội ghé vào xem. Đinh Ngôn Lạc đã biết Đinh Tác Minh phản ánh lên huyện việc hắn và vợ hắn phụ trách vấn đề sinh đẻ có kế hoạch, tham ô tiền giữ lại và tiền phạt sinh đẻ vượt kế hoạch, nên mang căm hận trong lòng, cố tìm cớ để cãi nhau với Đinh Tác Minh.

Đinh Ngôn Lạc dọa Từ Trại Tuấn và Đinh Đại Cương: “Các người đánh bạc đấy à, tôi có thể bắt các người đấy!” Nói như thế nhưng mắt hắn lại nhìn vào Đinh Tác Minh.

Đinh Tác Minh không tránh khỏi kỳ lạ: “Bọn họ đang đánh cờ chơi, không hề phạm pháp; mà nếu có phạm pháp, thì bắt người là việc của đồn công an”.

Đinh Ngôn Lạc hung dữ nói: “Không nhất định như vậy!”

Đinh Tác Minh nghe không nổi khẩu khí đó, mà cũng nhìn không quen loại người vừa làm cán bộ là thay đổi bộ mặt. Thế nhưng, anh ý thức được rằng, người này không có thiện ý, rõ ràng là đang bới lông tìm vết, vì vậy không nói gì.

Ai ngờ, Đinh Ngôn Lạc được đằng chân lân đằng đầu, bắt đầu lấy vai hích Đinh Tác Minh. Vừa hích vừa gào giở trò vô lại: “Thế nào, mày muốn đánh người à? Tao cho mày đánh đây! Cho mày đánh đây!”

Đinh Tác Minh hoàn toàn không có sự chuẩn bị về tư tưởng, và càng không ngờ là Đinh Ngôn Lạc đường đường là phó trưởng thôn mà lại có thể bỉ ổi đến thế, anh lùi dần.

Nhưng Đinh Ngôn Lạc lại từng bước, từng bước tiến sát, càng hích càng mạnh, đã tới mức hung ác đến cùng cực.

Không biết làm thế nào, Đinh Tác Minh chỉ đành né tránh. Đúng vào lúc Đinh Tác Minh lùi nhanh như chớp thì Đinh Ngôn Lạc hung dữ hích tới, hích vào chỗ không, không chống chế nổi thân người nên lao đầu vào đám ruộng cạnh đó, mồm ngậm đầy bùn.

Cuối cùng, Đinh Ngôn Lạc cũng đã tìm được lý do để báo thù một cách “có lý có lẽ”.

Đinh Tác Minh đã dự tính từ trước, những kẻ bị anh vạch trần đều không phải tay vừa, họ sẽ tính mưu tìm kế chờ cơ hội báo thù, nên khi thấy Đinh Ngôn Lạc giờ trò bẩn thỉu không ra cái gì như vậy, anh không nói câu gì mà bỏ về nhà.

Ở cái thôn Lộ Doanh còn xa xôi với văn minh hiện đại, câu nói: “Đừng coi hạt đậu không phải là lương khô, đừng coi trưởng thôn không phải là cán bộ” quyết không phải là nói đùa, đừng nói ở xã, Đinh Tác Minh dám tố cáo cán bộ thôn với huyện, đó là “đi tìm cái chết”. Đinh Ngôn Lạc vốn chứa đầy căm tức trong bụng, lại bị ngã một cái làm miệng đầy bùn, đúng là lửa cháy đổ thêm dầu. Để mở rộng vụ việc, hắn làm ra bộ “bị Đinh Tác Minh đánh bị thương”, chỉ trong một buổi chiều đã trước sau sáu lần đến cửa đòi đánh Đinh Tác Minh. Chúc Đa Phương, vợ Đinh Tác Minh mặc dù không hiểu tình hình, nhưng vẫn nhận lỗi xin lỗi, nhưng Đinh Tác Ngôn vẫn không chịu thôi.

Rồi Đinh Kiệt, con trai Đinh Ngôn Lạc, tay cầm dao bầu đứng ngoài cửa hò hét, đòi Đinh Tác Minh phải “cút ra”.

Ngay tối hôm đó, các thôn dân đều khuyên Đinh Tác Minh mau chóng rời khỏi thôn Lộ Doanh, tìm một chỗ tránh đi. Lúc đầu, Đinh Tác Minh quyết không chịu, cảm thấy cán bộ thôn khinh người quá đáng, việc gì phải tránh? Nhưng sau đó, suy nghĩ tới việc, lãnh đạo huyện đã ủng hộ yêu cầu thanh sát sổ sách trong thôn của bọn họ, kiểm tra việc cán bộ thôn tham ô tiền của, xem ra chỉ là vấn đề thời gian, không nên vì việc bé để hỏng việc lớn, gây rối kế hoạch của huyện. Hơn nữa, cái mà bọn Đinh Ngôn Lạc sợ là anh trốn đi, bọn người đó không còn cớ để làm bừa bãi, gây sự. Thế là ngay trong đêm đó, Đinh Tác Minh nuốt giận rời khỏi thôn Lộ Doanh.

Sáng hôm sau trời vừa tờ mờ sáng, quả nhiên Đinh Ngôn Lạc đã dẫn cả nhà như một lũ hung thần ác quỷ kéo đến, đòi hỏi tội Đinh Tác Minh.

Chúc Đa Phương cẩn thận nói: “Đinh Tác Minh không có nhà”.

Đinh Ngôn Lạc đâu chịu tin, xông vào nhà, kéo toàn gia ra kiểm tra tỉ mỉ, khi không thấy Đinh Tác Minh, hắn căm tức nói: “Ngày hôm qua ta bị Đinh Tác Minh đánh bị thương, cần phải tới bệnh viện chữa trị!”

Lúc này bí thư chi bộ thôn Lộ Doanh là Đổng Ứng Phúc mới lộ mặt. Ông ta cùng với Tôn Á Trân, vợ Đinh Ngôn Lạc cùng đưa Đinh Ngôn Lạc lên trạm xá xã. Sau đó, Tôn Á Trân dùng thân phận phụ trách sinh đẻ có kế hoạch, nộp cho xã trưởng Khang Tử Xương, phó bí thư đảng ủy xã Nhiệm Kiến Tài tài liệu vạch trần viết từ tối hôm trước, rêu rao là “vì Đinh Ngôn Lạc nắm công tác sinh đẻ có kế hoạch rất nghiêm túc nên đã làm mếch lòng Đinh Tác Minh, bị Đinh Tác Minh chặn đường đánh bị thương”, yêu cầu xử lý nghiêm khắc Đinh Tác Minh.

Khang Tử Xương và Nhiệm Khai Tài về căn bản không có hứng thú đi tìm hiểu sự chân thực hay giả dối trong tố giác của Tôn Á Trân mà chỉ vui mừng trước tai họa của người khác. Bởi vì đến lúc đó, thông tri của văn phòng huyện ủy đã tới Kỷ Vương Trường. Chỉ thị của huyện ủy vô cùng rõ ràng, yêu cầu đảng ủy và ủy ban xã Kỷ Vương Trường nhanh chóng sắp xếp tiểu tổ quyết toán sổ sách có đại biểu đã lên cấp trên phản ánh và yêu cầu giải quyết tham gia, để tiến hành thanh sát toàn diện sổ sách của cán bộ hành chính thôn Lộ Doanh. Những nhân viên lên cấp trên phản ánh, yêu cầu là ai, hai người Khang, Nhiệm chẳng cần tìm hiểu, họ biết kẻ dẫn đầu gây chuyện là Đinh Tác Minh.

Tố cáo việc của cấp dưới lên cấp trên là điều Khang Tử Xương và Nhiệm Khai Tài đều không thể tiếp thu; huống hồ bọn họ cũng đoán ra, lần này Đinh Tác Minh lên huyện chắc chắn cũng “tiện thể mang theo” vấn đề của họ. Rõ ràng điều này đã làm tổn thương hình tượng đối ngoại của xã Kỷ Vương Trường, bôi nhọ danh dự của đảng ủy và ủy ban xã Kỷ Vương Trường. Đó là điều quyết không thể cho phép và cũng là điều bọn họ khó có thể tha thứ.

Vì vậy, Khang Tử Xương và Nhiệm Khai Tài sau khi nhận được tài liệu tố cáo của Tôn Á Trân, liền lập tức chỉ thị cho đồn công an xã tiến hành nghiêm túc xử lý vấn đề của Đinh Tác Minh.

Về một ý nghĩa nào đó mà nói, đồn công an xã Kỷ Vương Trường không còn là cơ cấu của công an, tuân theo quy định của hiến pháp và pháp luật bảo vệ nhân dân, đả kích kẻ thù nữa, mà đã hoàn toàn trở thành “công cụ ngự dụng” của các cán bộ lãnh đạo xã, trấn, vì thế sau khi nhận được chỉ thị của xã trưởng và phó bí thư đảng ủy xã, đã không cần rõ đầu cua tai nheo, gửi ngay giấy gọi riêng, bắt Đinh Tác Minh lập tức đến đồn.

Đinh Tác Minh tránh ở bên ngoài, nghe nói đồn công an đang tìm mình đã vô cùng kinh ngạc, anh cho là vợ chồng Đinh Ngôn Lạc đã bỏ “thuốc xấu” cho mình. Thế nhưng, anh không nghĩ là chuyện này quá phức tạp, mà cho rằng chỉ cần mình không phạm pháp, bất kỳ ai vu cáo, bôi bẩn đều chẳng ích gì, sự thực bao giờ cũng là sự thực.

Đinh Tác Minh bình thản đến đồn công an.

Có thể suy ra được là, bước đi của anh khi bước vào cửa đồn công an là tràn đầy tự tin, bởi vì đúng vào buổi sáng hôm đó, tiểu tổ quyết toán sổ sách mà huyện ủy yêu cầu thành lập, không những chính thức thành lập mà còn bắt đầu công tác, anh tin rằng không lâu nữa sẽ tìm ra chân tướng vấn đề kinh tế của cán bộ thôn.

Nhưng vừa đến đồn công an, Đinh Tác Minh đã phát hiện rất nhanh, mọi việc trên cái thế giới này đều điên đảo cả rồi, “chỉ hươu là ngựa” không chỉ còn là câu chuyện viết trong “Sử ký”, chỉ hươu là ngựa quyết không phải chỉ là hành vi độc ác của hoạn quan Triệu Cao.

Những sự việc phát sinh sau đó, đến nay giới truyền thông công khai vẫn chưa có sự công bố nào, điều may mắn là, sau khi phá vụ án này, các phương diện có liên quan đã chỉnh lý được một tài liệu nội bộ và trong lần điều tra này, chúng tôi đã thấy được bản “báo cáo” tràn đầy máu, nước mắt và khủng bố ấy.

Câu hỏi đầu tiên của Bành Chí Trung, phó đồn trưởng khi nhìn thấy Đinh Tác Minh là: “Vì sao anh đánh Đinh Ngôn Lạc?”

Đinh Tác Minh giải thích: “Tôi không đánh, xưa nay tôi không hề đánh ai!”

Bành Chí Trung vẫn hỏi lại câu hỏi trên, nhưng khẩu khí biến thành gay gắt hơn.

Một lần nữa Đinh Tác Minh biện bạch: “Xưa nay tôi không hề đánh ai, các anh có thể về thôn điều tra”.

Lúc này, Bành Chí Trung mất bình tĩnh nói: “Anh không đánh Đinh Ngôn Lạc, sao vợ Đinh Ngôn Lạc tố cáo anh lên xã?”

Đinh Tác Minh cảm thấy không cần trả lời, câu nói này đáng lẽ Bành Chí Trung nên hỏi Đinh Ngôn Lạc.

“Nói!” Phó trưởng đồn đã không còn kiên nhẫn, anh ta nghiêm giọng nói.

“Các anh nói khẳng định là tôi đánh Đinh Ngôn Lạc, có chứng cớ không?” Đinh Tác Minh không thể nhịn được nữa nói: “Nếu thôn dân ở hiện trường hôm đó, dù là một em bé, chỉ cần có người chứng minh là tôi đã đánh Đinh Ngôn Lạc, tôi xin chịu mọi trách nhiệm”.

Về căn bản, Bành Chí Trung không nghe những lời biện bạch của Đinh Tách Minh, anh ta đề xuất hai ý kiến xử lý:

“Một, anh, Đinh Tác Minh phải trả Đinh Ngôn Lạc 280,5 NDT tiền thuốc; hai, vào hôm Kỷ Vương Trường có phiên chợ, anh phải dùng xe ba gác đưa Đinh Ngôn Lạc từ bệnh viện về nhà”.

Ý kiến xử lý đảo lộn đúng sai, tràn đầy ức hiếp làm nhục đó, tất nhiên là Đinh Tác Minh không thể tiếp thu, anh phản đối ngay: “Tôi không đánh Đinh Ngôn Lạc, Đinh Ngôn Lạc không hề bị thương ở đó, vì sao anh ta đến bệnh viện, tôi không biết và cũng không cần biết”.

Bành Chí Trung đập bàn nói: “Chẳng lẽ lời của tôi không có hiệu quả? Bây giờ tôi hỏi anh, quyết định phán xử của tôi đã đưa ra rồi, anh có trả tiền hay không?”

Ngày thường, Đinh Tác Minh có để ý đến một số tri thức pháp luật, nên nói ngay: “Tôi không đánh Đinh Ngôn Lạc, ông quyết định phán xử như vậy, tôi sẽ tố cáo lên trên”.

Cuối cùng Bành Chí Trung đã bị chọc giận. Hắn chỉ vào Đinh Tác Minh nói lớn: “Bây giờ tôi có thể giam anh lại, anh có tin không?”

Đinh Tác Minh vẫn tỏ ra không hề yếu đuối như trước, nói: “Dù có theo ý kiến xử lý vừa nói của ông, tôi cũng chưa đủ là “tội phạm hình sự”; mà cho dù ông “giam giữ hình sự” tôi, thì cũng phải nội trong hai mươi bốn giờ, phải nói rõ nguyên nhân bắt tôi”.

Bành Chí Trung nói: “Được thôi, tôi bảo anh, tôi có thể giam anh hai mươi ba giờ rưỡi, sau khi thả ra vẫn không nộp tiền, tôi sẽ lại giam anh hai mươi ba giờ rưỡi nữa, cho tới khi anh nộp tiền mới thôi!” Hắn ta gọi Chúc Truyền Tế, Kỷ Hồng Lễ và Triệu Kim Hỷ, là đội viên liên phòng trị an tới, ra lệnh cho ba người lập tức giam ngay Đinh Tác Minh vào “phòng giam” đặc biệt mà đồn công an thiết lập phi pháp. Sở dĩ nói nó “phi pháp” là vì Bộ Công an nhà nước và Sở Công an tỉnh An Huy trong năm 1989 và 1992 đã lần lượt hai lần gửi công văn ra lệnh cấm các đồn công an không được thiết lập nơi giam giữ.

Sau khi bị giải vào phòng tối, Đinh Tác Minh lớn tiếng hỏi Bành Chí Trung: “Tôi không phạm pháp, vì sao ông giam tôi?”

Bành Chí Trung chỉ vào Đinh Tác Minh, nói với ba đội viên liên phòng trên: “Cậu bé này thú lắm, tăng nhiệt cho cậu ta ngay”.

Nói xong, Bành Chí Trung tránh đi.

Tất nhiên, Đinh Tác Minh nghe không hiểu những câu quen dùng ngày thường nói ra từ miệng Bành Chí Trung, nhưng ba người này biết rất rõ trong lòng. Nói Đinh Tác Minh “thú” là chỉ anh “không phục”, còn cái gọi là “tăng nhiệt” là phải cho Đinh Tác Minh biết tay, có thể dùng hình phạt về thể xác, đánh đập, khi cần thiết có thể dùng mọi thủ đoạn, tóm lại, phải làm cho đến khi người bị xử lý nhận trả tiền mới thôi.

Chúc Truyền Tế ngại mình đã từng là đồng học thời trung học của Đinh Tác Minh, lại là láng giềng gần, không tiện trực tiếp hạ độc thủ, nên đã nhanh chóng tìm cớ lảng đi. Thế nhưng, Chúc Truyền Tế, kẻ luôn luôn giỏi qua lời nói nét mặt mà hiểu được ý đồ của lãnh đạo, rất được Bành Chí Trung vừa ý, biết rõ Đinh Tác Minh là người thà chết chứ không chịu nhận lý sai, đồng thời cũng thấy “hạ được” hay “không hạ được” Đinh Tác Minh không phải là dễ, nên trước khi bỏ đi đã cố ý gọi Kỷ Hồng Lễ và Triệu Kim Hỷ ra ngoài cửa, bảo hai người đừng ngại cho Đinh Tác Minh “kéo chân ngựa”.

Chúc Truyền Tế khi nói mấy tiếng “kéo chân ngựa”, ngữ điệu vô cùng bình tĩnh, nhưng với hai người Kỷ Hồng Lễ và Triệu Kim Hỷ thì nghe thấy từ trong ngữ điệu bình tĩnh ấy ngầm chứa một sát khí. Bởi vì đó là một loại hình phạt tàn bạo nhất của đồn công an Kỷ Vương Trường.

Nhìn hai người Kỷ, Triệu quay về phòng tối, Chúc Truyền Tế vẫn chưa yên tâm lắm, hắn đến nhà ở của đội trị an truyền đạt lệnh của Bành Chí Trung cho Vương Tiến Quân, bảo người này tới giúp ngay, “hạ” cho được Đinh.

Theo gợi ý của Bành Chí Trung và Chúc Truyền Tế, Kỷ Hồng Lễ, Triệu Kim Hỷ giải Đinh Tác Minh từ “phòng giam” ra phòng trực ban, bảo Đinh Tác Minh phải “xoạc chân ra” nhưng Đinh Tác Minh không chịu, chúng liền xông tới xô đẩy buộc Đinh Tác Minh phải làm. Mặc dù Đinh Tác Minh đã học mười hai năm ở trường, nhưng không phải là một thư sinh yếu đuối, hơn nữa còn được việc canh lúa ở ruồng đồng nhào luyện, nên làm cho hai người mệt thở không ra hơi mà vẫn không sao bắt được Đinh Tác Minh làm theo lời.

Vào lúc đó Vương Tiến Quân tay cầm một chiếc gậy bằng gỗ dâu bước vào cửa.

Vừa thấy thằng cha Vương Tiến Quân đến tăng viện, Kỷ Hồng Lễ và Triệu Kim Hỷ vội nói bừa là Đinh Tác Minh đánh bọn chúng. Nghe xong, Vương Tiến Quân chỉ vào Đinh Tác Minh nghiêm giọng nói: “Ở đây cứng mồm mạnh miệng không hay ho gì đâu!” Nói xong lại bắt Đinh Tác Minh phải “xoạc chân ra”, Đinh Tác Minh vẫn khăng khăng không chịu làm.

Vương Tiến Quân chửi một câu rồi dùng cây gậy bằng gỗ dâu đánh vào đầu vào mặt, Đinh Tác Minh cố tránh, nhưng vài và lưng vẫn bị trúng mấy gậy, mặc dù phải lêu lên vì đau đớn, nhưng anh vẫn không chịu nghe theo.

Đinh Tác Minh không chịu làm theo, khiến cây gậy trong tay Vương Tiến Quân càng vụt càng dữ dội.

Vương Tiến Quân cũng là đội viên liên phòng của nông dân vì sao lại làm những việc tàn nhẫn như vậy với anh em nông dân của mình? Một giải thích phù hợp với logic chỉ có thể là, con người từ động vật bò tiến hóa đến ngày nay, dù cho có sáng tạo ra khoa học kỹ thuật huy hoàng nhất và văn minh hiện đại sáng lạn nhất, nhưng một số tính gốc rễ xấu, tàn bạo nhất, nguyên thủy nhất trong tính nết của con người vẫn có thể xuất hiện hiện tượng “quay trở về với cội nguồn” ở một số người, điều đó cho thấy rõ sự tiến hóa của nhân tính là chậm chạp. Vương Tiến Quân lúc này đã hoàn toàn mất hết lý tính biến thành loài khác, trút ra thú tính.

Nghe nói, không phải đây là lần đầu tiên Vương Tiến Quân phát tác thú tính, từ khi đến đồn công an xã Kỷ Vương Trường, làm “đội viên liên phòng” trị an, đánh người đã trở thành công tác hàng ngày của hắn, không có ai nhắc nhở hắn không được làm như vậy, mà ngược là vì hắn dám hạ thủ, nên được lãnh đạo trọng dụng.

Hôm nay, chiếc gậy bằng gỗ dâu trong tay hắn chẳng mấy chốc đã gẫy, thế nhưng hắn vẫn không thôi, dùng chân đã ngã Đinh Tác Minh, sau đó chuyển sang dùng dùi cui cảnh sát đánh mạnh vào hai chân Đinh Tác Minh, buộc Đinh Tác Minh phải quỳ xuống đất.

Vào lúc Đinh Tác Minh không còn sức chống đỡ, Vương Tiến Quân cũng đánh đã mệt, thì thú tính của Kỷ Hồng Lễ bắt đầu phát tác, hắn nhặt một nửa chiếc đòn gánh nhào tới, rồi như điên đánh mạnh vào lưng, vào vai Đinh Tác Minh.

Vì vậy chỉ sau một lúc là Đinh Tác Minh không sao rên rỉ được nữa, mọi việc xảy ra trước mắt đều làm anh kinh ngạc, đều làm anh sợ hãi. Anh đã thấy rõ rằng, chỉ cần anh không mở miệng, thì mấy thằng cha này có thể chỉnh anh đến chết. Thế nhưng anh không nghĩ tới việc cúi đầu trước bất kỳ kẻ nào, càng không thể nhận thua. Và anh đã mở to mắt, vô cùng phẫn nộ kêu lớn:

“Tôi tố cáo cán bộ thôn xã tăng nặng đóng góp của nông dân, vi phạm chính sách của đảng mà bị đánh đập tàn ác thế này, tôi không sợ đâu! Dù các người có đánh chết tôi, tôi cũng không phục; có thành ma, tôi cũng vẫn tố cáo, tố cáo luôn cả bọn các người!”

Bắt gặp cặp mắt ngầu đỏ của Đinh Tác Minh, Kỷ Hồng Lễ đang vung nửa chiếc đòn gánh sợ quá đánh rơi xuống đất.

Nhìn thấy Kỷ Hồng Lễ mềm tay, Vương Tiến Quân như bị bệnh thần kinh cất tiếng chửi: “Con mẹ mày, nhút nhát, việc gì phải sợ nó. Có phải cái mồm nó là chỗ cứng nhất không?” Thế là Kỷ Hồng Lễ nhặt một chiếc gậy khác hung dữ xông tới. Triệu Kim Hỷ dứt khoát lấy một chiếc khăn tay bẩn nhét vào mồm Đinh Tác Minh.

Rồi cứ như vậy, ba đội viên liên phòng trị an Vương Tiến Quân, Triệu Kim Hỷ, Kỷ Hồng Lễ mất hết tính người lại thay nhau đánh đập Đinh Tác Minh lúc đó không còn cựa quậy và không còn nói năng được, thêm hai mươi phút nữa. Mãi tới lúc kinh động đến Triệu Tây Ấn, chính trị viên đồn vì có bệnh đang nghỉ tại nhà, hành động tàn bạo phát sinh tại đồn công an xã Kỷ Vương Trường mới chấm dứt.

3. Vụ án kinh động đến Trung ương

Khi mấy thôn dân trong tiểu tổ kiểm tra sổ sách tìm thấy Đinh Tác Minh ở đồn công an, anh chỉ còn thoi thóp thở. Có người trong bọn họ gục đầu vào người Đinh Tác Minh khóc thảm thiết, biết là vì Đinh Tác Minh thay mặt mọi người cất tiếng nói nên mới bị đánh đập tàn ác đến thế; có người vội đến nhà Đinh Tác Minh báo tin; có người chỉ vào nhân viên đồn công an căm giận nói: “Công an các người không làm án, trị an xã hội tốt hơn hẳn!”

Đinh Kế Doanh, bố đẻ Đinh Tác Minh đã bẩy mươi bẩy tuổi loạng choạng chạy đến đồn công an, nhìn thấy sắc mặt con trai trắng bệch đã vã mồ hôi hột ra, mồm miệng run lẩy bẩy chưa gọi rõ tiếng “con” đã gục ngã xuống chân con.

Lúc này Bành Chí Trung quay trở lại đồn, hắn quay lại để xem Đinh Tác Minh có chịu nộp tiền hay không. Nghe nói Bành Chí Trung là người lãnh đạo đồn, lại nghe nói là con trai vì không chịu nộp hơn hai trăm NDT tiền “chi phí thuốc men” cho phó trưởng thôn Đinh Ngôn Lạc nên mới bị đánh đập như vậy, nên Đinh Kế Doanh đã đau khổ xin Bành Chí Trung: “Tôi xin bồi thường, xin lỗi Đinh Ngôn Lạc, chi phí thuốc men của Đinh Ngôn Lạc tôi nhận trả, ngày mai nhặt đủ tiền sẽ nộp cho ông, xin ông thả con tôi về!”

Bành Chí Trung không ngờ lần này đội viên liên phòng ra tay mạnh như vậy, Đinh Tác Minh bị đánh thậm tệ đến thế, nên thấy Đinh Kế Doanh cầu xin, hắn liền tiện thể huơ huơ tay, rồi nhanh như cắt nâng Đinh Tác Minh dậy. Thế nhưng hắn vẫn không quên quyết định xử lý, do mình đưa ra: “Tôi xin nói rõ, ngày mai nhất định phải đưa tiền chi phí thuốc men đến đồn!”

Đinh Kế Doanh và mấy thôn dân trong tổ kiểm tra sổ sách vội vàng đưa Đinh Tác Minh đến chạy chữa ở trạm xá xã, sau đó vì bụng Đinh Tác Minh đau rất dữ dội, nhân viên y tế ở trạm xá xã không biết làm thế nào, nên ngay trong đêm đã phải chuyển anh lên cấp cứu ở bệnh viện huyện.

Tám giờ sáng hôm sau, Đinh Tác Minh được chẩn đoán là lá lách bị vỡ, ra máu nhiều, bệnh viện cấp tốc truyền máu cho anh, nhưng đã không còn phép để xoay chuyển tình hình, tất cả đều quá muộn.

Cuối cùng Đinh Tác Minh đã ngừng thở trên bàn mổ trong khi cấp cứu tại bệnh viện huyện.

Nghe nói con mình đã chết trên bàn mổ, ông già Đinh Kế Doanh khóc đến mức chết đi sống lại. Ông đập tay vào tường như không muốn sống nữa: “Con ơi, sao con lại ngốc đến thế, con có lý, bọn họ có quyền!”

Chúc Đa Phương, vợ Đinh Tác Minh càng khó tiếp nhận được sự thực tàn khốc này, cả người như biến thành nước mắt. Chị vừa khóc vừa kêu: “Tác Minh ơi, bọn họ đánh anh đến chết, sao anh không nhận trả hai trăm NDT ấy đi! Tiền quý hơn sinh mệnh à? Anh vung tay ra đi như vậy, để lại hai cha mẹ già lắm bệnh, ba đứa con đang tuổi thơ ngây, đứa lớn nhất vừa sáu tuổi, đứa bé nhất mới được hai tuần, cuộc sống sau này em biết làm sao qua nổi?”

Mấy thôn dân trong tiểu tổ kiểm tra sổ sách đứng bên, lựa lời khuyên Đinh Kế Doanh và Chúc Đa Phương không nên quá đau lòng, nhưng rồi cũng không nén nổi rơi lệ, đau thương kêu lên: “Tác Minh ơi Tác Minh, ngày thường anh thông minh như vậy, sao hôm qua lại hồ đồ đến thế? Bọn họ đánh anh tàn nhẫn như vậy, sao anh không kêu lên một tiếng?”

Tin Đinh Tác Minh dẫn đầu phản ánh đóng góp của nông dân quá nặng lên huyện, bị người đánh chết tươi như tiếng sét nổ giữa trời xanh, khiến các bậc phụ lão bà con trong xã Kỷ Vương Trường nghe thấy mà rùng mình!

Thôn dân thôn Lộ Doanh đã phẫn nộ. Ngọn lửa phẫn nộ khiến họ kéo đến trước nhà Đinh Ngôn Lạc, đòi hắn và vợ phải chui ra. Thế nhưng, mãi đến lúc đó, người ta mới biết, sau khi nghe được phong thanh, lớn, bé, già cả nhà Đinh Ngôn Lạc đã trốn ngay khỏi thôn Lộ Doanh, lúc này chỉ còn ngôi nhà trống không, người đi hết rồi.

Từ đó trở đi, cho đến khi chúng tôi đến thôn Lộ Doanh, tám năm đã trôi qua, thôn dân Lộ Doanh vẫn không thấy người của gia đình Đinh Ngôn Lạc. Có người nói, bọn họ đi Thượng Hải hoặc Nam Kinh, có người nói bọn họ đi Hải Nam hoặc Thâm Quyến, tóm lại là rời bỏ quê hương, làm thuê kiếm sống ở ngoại tỉnh, từ một phó thôn trưởng nghênh ngang ở thôn Lộ Doanh, trở thành kẻ bỏ quê hương đáng thương phiêu bạt khắp nơi.

Các thôn dân vồ trượt tại nhà Đinh Ngôn Lạc đã không ngăn nổi cơn giận quay đầu về đồn công an. Kết quả phát hiện: phó đồn trưởng Bành Chí Trung, ngày thường tự cho là không ai bằng mình và bọn Kỷ Hồng Lễ, Triệu Kim Hỷ, Vương Tiến Quân mất hết lương tâm, đã từng đứa, từng đứa trốn hết cả rồi.

Hai lần vồ trượt, thôn dân càng thêm giận dữ, cuối cùng thống nhất quyết định trực tiếp lên huyện.

Vào lúc thôn dân thôn Lộ Doanh chuẩn bị lên đường, thôn dân các vùng xung quanh nghe tin cũng kéo đến, giận dữ gia nhập đội ngũ lên trên phản ánh yêu cầu của thôn Lộ Doanh.

Rõ ràng là, cuộc sống nặng nề khó có thể tiếp tục không chỉ có ở thôn Lộ Doanh. Những vấn đề phản ảnh lên huyện, những yêu cầu thanh sát sổ sách cán bộ thôn, của Đinh Tác Minh cũng đại biểu cho lợi ích và nguyện vọng của họ, vì vậy, trước cái chết của Đinh Tác Minh, bọn họ không thể chắp tay đứng nhìn. Trong lòng họ đều biết rằng, nếu không đồng lòng hiệp lực vùng lên đấu tranh, ngày mai bọn họ cũng sẽ gặp cảnh ngộ như Đinh Tác Minh!

Thế là một đội ngũ lên trên phản ảnh, yêu cầu xuất phát từ thôn Lộ Doanh, trong chốc lát đã giống như một quả bóng tuyết được một bàn tay vô hình khổng lồ đẩy đi, thế trận của nó nhanh chóng mở rộng, chưa đến thành phố huyện đã hội tập được hơn ba ngàn người. Đội ngũ cuồn cuộn kéo đi, cuốn theo đầy trời bụi vàng. Trong đám bụi vàng cuồn cuộn đó, ầm vang tiếng còi, tiếng chuông của máy kéo, mô tô ba bánh, ô tô dùng cho nông nghiệp, xe bò, xe kéo.

Nông dân Trung Quốc có thể nói là một quần thể đặc biệt, thiện lương nhất, biết nghe lời nhất lại có thể nhẫn nhịn nhất trên thế giới, thế nhưng một khi bị làm cho tức giận, thì lại có thể biến thành một đội ngũ to lớn nhất, không sợ gì nhất, có sức phá hoại nhất trên thế giới!

Ngày 21 tháng 2 năm 1993, “sự kiện Đinh Tác Minh” phát sinh tại đồn công an xã Kỷ Vương Trường, huyện Lợi Tân, tỉnh An Huy chắc chắn sẽ không bị các chuyên gia học giả không chú ý tới hoặc lảng tránh khi viết “Lịch sử phát triển nông nghiệp Trung Quốc” sau này, bởi vì Đinh Tác Minh là người đầu tiên trong 900 triệu nông dân Trung Quốc vì phản ảnh vấn đề đóng góp của nông dân mà bị đánh chết, anh dùng cuộc sống trẻ trung của mình làm cái giá phải trả, thức tỉnh mọi người không nên coi nhẹ hoặc lảng tránh một cách lạc quan hiện thực nông dân Trung Quốc đang trở nên vô cùng nghiêm trọng.

Huyện ủy và Ủy ban huyện Lợi Tân lúc đó không dám xem thường, vội vàng ra đường ngăn lại, sợ rằng sự thái mở rộng hơn nữa sẽ dẫn đến mất khống chế, bị kẻ xấu lợi dụng. Họ không lảng tránh sự việc này, và xử lý cũng tích cực nghiêm túc, nhưng chỉ không hy vọng là toàn vùng đều biết, nên đã phong tỏa nghiêm mật tin tức. Bọn họ cho là, sự việc này một khi được truyền lan, đều không có lợi cho bất kỳ lãnh đạo nào của huyện ủy và ủy ban huyện Lợi Tân.

Báo tin mừng chứ không báo tin lo, thực ra để trở thành một hiện tượng có từ lâu mà Trung Quốc ngày nay quen cho là thường, không kỳ lạ gì.

Thế nhưng việc đó vẫn được truyền đi. Thậm chí vào lúc Bí thư tỉnh ủy và Tỉnh trưởng An Huy còn đều chưa biết tình hình, thì vụ án đã làm kinh động Trung ương. Nhiều vị lãnh đạo Trung ương đảng và Quốc Vụ viện, không chỉ biết tỉ mỉ chân tướng của sự việc này, mà còn sau khi kinh ngạc đã nhanh chóng đưa ra chỉ thị rõ ràng.

Mang cái việc đó đưa lên trời là Khổng Tường Nghinh, phóng viên Tân Hoa Xã tại phân xã An Huy.

Vì một nhiệm vụ phỏng vấn khác, Khổng Tường Nghinh đã đến huyện Lợi Tân, sau khi biết “sự kiện Đinh Tác Minh” anh vô cùng kinh ngạc và đau lòng. Lúc đó anh phụ trách việc đưa tin nông thôn của phân xã An Huy, nên đã tự nhiên có sự nhạy cảm đặc biệt đối với mọi tin tức nông nghiệp xảy ra ở nông thôn, hơn nữa phóng viên của một cơ quan tân văn nổi tiếng Trung Quốc, khi xử lý tin tức, bài viết không bị ràng buộc và cấm đoán như các phóng viên địa phương. Dựa vào cảm giác trách nhiệm xã hội và cảm giác sứ mệnh thời đại, anh hiểu được “sự kiện Đinh Tác Minh” đã chiết xạ ra quá nhiều “tin tức xã hội” trong nông thôn Trung Quốc hiện nay. Hơn nữa, giảm nhẹ đóng góp của nông dân đã trở thành một việc lớn được Trung ương đảng và Quốc Vụ viện quan tâm chặt chẽ và đã có quy định rõ ràng, thế mà một thanh niên nông dân có văn hóa hiểu chính sách, dựa vào quyết định của đảng, đề xuất yêu cầu chính đáng với tổ chức đảng, và được sự ủng hộ của huyện ủy đã bị đánh chết tươi giữa thanh thiên bạch nhật, hơn nữa sự việc đó còn xảy ra tại cơ quan chấp pháp của nông dân. Sự ác liệt của tính chất, sự nghiêm trọng của vấn đề, không có cái nào là không khiến anh nhìn thấy mà giật mình! Thế là anh đã nhanh chóng thay đổi kế hoạch phỏng vấn, chống đỡ hàng loạt áp lực và quấy rối, đi sâu vào xã Kỷ Vương Trường điều tra nghiên cứu, và đã nhanh chóng viết chân tướng sự kiện đó thành một bài “tham khảo nội bộ dành cho cấp cao” gửi về tổng xã. Và tổng xã đã nhanh chóng đăng toàn văn báo cáo điều tra đó gửi lên tầng lớp quyết sách tối cao.

Khi đồng chí ở văn phòng ủy ban tỉnh An Huy, nhận được điện thoại của Trần Tuấn Sinh, bí thư trưởng [3] Quốc Vụ viện gọi tới, ông đã đờ cả người ra. Trước đó, bất kể là cơ quan hành chính Phụ Dương hay là chính quyền Lợi Tân, đều không có nơi nào báo cáo việc đó, hơn nữa cú điện thoại khẩn như vậy do trên gọi xuống, trong lịch sử văn phòng ủy ban tỉnh An Huy xưa nay chưa hề gặp.

Vừa mở đầu, Trần Tuấn Sinh đã hỏi: “Đinh Tác Minh, thanh niên nông dân thôn Lộ Doanh xã Kỷ Vương Trường, huyện Lợi Tân, vì phản ảnh việc nông dân đóng góp mà bị bức hại đến chết, tình hình các anh xử lý việc này thế nào?”

Vì căn bản không biết việc đó, tự nhiên không thể trả lời. Đầu dây kia, Trần Tuấn Sinh lại nói: “Báo cáo kịp thời tình hình xử lý cho tôi. Mấy đồng chí lãnh đạo Trung ương đều đã có lời phê về việc này, rất coi trọng, tôi ở đây sẵn sàng chờ điện thoại của các anh”.

Tiếp đó, Trần Tuấn Sinh không chỉ để lại số điện thoại văn phòng và nhà riêng của mình mà còn cung cấp cả “số điện thoại nóng” của mình trong Trung Nam Hải; vì lúc đó ông đang dự một hội nghị, nên ngay cả phương pháp liên hệ cụ thể trong thời gian hội nghị họp cũng nói rõ.

Một cú điện thoại như vậy là chưa bao giờ có!

Qua một loạt điện thoại, đồng chí ở văn phòng ủy ban tỉnh An Huy biết một cách sâu sắc rằng đây là một vụ án trọng đại, sau khi liên hệ với lãnh đạo có liên quan, đã gửi điện cho địa ủy và cơ quan chính quyền Phụ Dương.

Đái Văn Hổ, bí thư huyện ủy Lợi Tân lúc này mới biết, sự kiện ở xã Kỷ Vương Trường đã “chạm tới thiên đình rồi”. Ông ta biết rất rõ, nếu cái chết của Đinh Tác Minh có quan hệ nhân quả với “đóng góp của nông dân” thì vấn đề này sẽ to đây, các cán bộ lãnh đạo của đảng ủy và ủy ban xã Kỷ Vương Trường sẽ bị truy cứu trách nhiệm, huyện ủy cũng khó thoát can hệ. mặc dù ông mới điều về công tác ở Lợi Tân được một tháng, chưa hiểu biết được nhiều tình hình, lẽ ra việc phải chịu trách nhiệm của ông trong sự kiện này nhiều nhất cũng chỉ là “trách nhiệm lãnh đạo”, nhưng sau khi nhận được điện khẩn của tỉnh, ông cảm thấy sự việc là nghiêm trọng và tư tưởng trở nên phức tạp ngay. Trước tiên, ông không mong sự kiện này mang lại cho mình phiền phức gì, hoặc là nói, không mong vì sự kiện này của Lợi Tân mà ảnh hưởng đến hình tượng An Huy. Từ vụ nước lớn năm 1991 đến nay, người ngoại tỉnh đều nhìn người An Huy như là “dân bị nạn”, chân tướng của vụ án Đinh Tác Minh nếu lại truyền đi, thì nông thôn An Huy còn ra cái thá gì nữa? Mà nếu sự việc giật mình động lòng này phát sinh ở Lợi Tân, với tư cách là bí thư huyện ủy, ông còn mặt mũi nào nữa.

Tất nhiên Đái Văn Hổ cũng không biết, trước khi vụ án Đinh Tác Minh xảy ra không lâu, ở huyện Nhân Thọ dưới chân núi Nga My, tỉnh Tứ Xuyên cũng là do nông dân đóng góp quá nặng mà đã nổ ra một cuộc lên trên phản ảnh yêu cầu qui mô lớn tới hơn vạn người, nông dân và cảnh sát đã xảy ra xung đột dữ dội, nông dân phẫn nộ đã đốt ô tô của cảnh sát. Sự kiện này đã làm cho lãnh đạo Trung ương lo nghĩ; tiếp ngay sau đó, ở An Huy lại có chuyện người chết, nên đã tự nhiên quan tâm đặc biệt đến tình hình xử lý sự việc ở An huy, không mong vì việc này mà dẫn tới những việc lớn hơn.

Đái Văn Hổ, bí thư huyện ủy Lợi Tân suy nghĩ rất lâu, nhưng cuối cùng ông vẫn áp dụng biện pháp mà mọi người ngày nay đã quen thuộc từ lâu: báo tin vui chứ không báo tin buồn, gác chuyện cho khỏe người. Ông ta cho rằng chỉ cần không gắn cái chết của Đinh Tác Minh với sự “đóng góp của nông dân” lại với nhau, mọi việc còn lại sẽ dễ làm.

Trong thời gian chưa đến 24 giờ, huyện ủy và ủy ban huyện Lợi Tân đã viết xong báo cáo gửi lên tỉnh ủy và ủy ban tỉnh An Huy: cái chết của Đinh Tác Minh hoàn toàn là do việc tranh chấp dân sự nói chung gây ra, không liên quan gì đến việc đóng góp của nông dân.

Đái Văn Hổ không bao giờ nghĩ là, việc trả lời cầu may đó của ông, đã làm đứt tiến trình gấm vóc mà lẽ ra ông được hưởng.

Cái mà tỉnh ủy, ủy ban tỉnh An Huy hy vọng nhìn thấy đương nhiên cũng là kết luận “không can hệ gì đến việc đóng góp của nông dân”. Điện thoại trả lời lập tức được gọi lên cho Trần Tuấn Sinh.

Ai ngờ, Trần Tuấn Sinh là người làm việc không chút cẩu thả, hơn nữa, việc này đã có nhiều lãnh đạo Trung ương có lời phê nên không thể buông. Nhận được kết luận của tỉnh An Huy, ông đặt câu hỏi ngay: rốt cuộc là phóng viên Tân Hoa Xã “báo sai tình hình”, hay là tỉnh An huy “lừa dối Trung ương” đây? Dường như điều đáng quan tâm bây giờ đã không phải là tình hình xử lý sự việc, ngược lại là tính chất vụ án Đinh Tác Minh.

Trần Tuấn Sinh đưa vấn đề cho Tân Hoa Xã trả lời.

Sau khi nhận được điện thoại của Trần Tuấn Sinh, Bí thư trưởng Quốc Vụ viện, Tân Hoa Xã cảm thấy có sự kỳ quặc. Bởi vì phóng sự điều tra của Khổng Tường Nghinh, phóng viên phân xã An Huy đã viết rất cụ thể rồi, nhưng sự thực đó không thể ngồi không trong văn phòng nặn ra. Nhưng để thận trọng hơn, vẫn thông tri nội dung cú điện thoại của Trần Tuấn Sinh và ý kiến báo cáo lên của tỉnh An Huy cho phân xã An Huy.

Khổng Tường Nghinh, người luôn luôn thận trọng nghiêm túc trong phỏng vấn thực địa và xử lý bài viết, rất bất ngờ khi nhìn thấy kết luận điều tra “vụ án Đinh Tác Minh” mà tỉnh An Huy đưa ra, vì đó rõ ràng là một loại phủ định triệt để sự thực mà anh đã tìm hiểu được. Tất nhiên anh không thể chấp nhận.

Vì thế thái độ trả lời của phân xã An Huy với Tổng xã là vô cùng kiên định: để làm rõ sự thực, đề nghị Trung ương trực tiếp cử người điều tra.

Một tổ điều tra liên hợp do Ban giám sát chấp pháp của Ủy ban kỷ luật Trung ương, Cục Pháp chế Quốc Vụ viện, Ủy ban Kế hoạch nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã nhanh chóng được thành lập, họ không báo cho lãnh đạo các cấp của An Huy, từ Bắc Kinh xuất phát, trực tiếp tới thôn Lộ Doanh xã Kỷ Vương Trường.

Tổ điều tra liên hợp của Trung ương xuống thẳng hiện trường nơi xảy ra vụ án, đã làm cho ba cấp lãnh đạo tỉnh An Huy, địa khu Phụ Dương và huyện Lợi Tân vô cùng bất ngờ.

Trước tiên tổ điều tra đến thăm hỏi, an ủi người nhà Đinh Tác Minh, sau đó gặp gỡ trực tiếp thôn dân thôn Lộ Doanh, mở một cuộc tọa đàm. Phạm vi điều tra của tổ điều tra cũng không giới hạn ở thôn Lộ Doanh mà mở rộng ra hai thôn cạnh đó. Khi đi điều tra không cho cán bộ địa phương tháp tùng, đồng thời thực thi bảo hộ về chính trị với những người được điều tra, các thôn dân vùng xung quanh cũng lũ lượt kéo đến phản ánh tình hình thực với tổ điều tra.

Thế là tin thủ đô cử tới “Bao Thanh Thiên”, “vi hành phỏng vấn riêng”, lập tức truyền lan khắp huyện Lợi Tân.

4. Những giọt nước mắt của đặc phái viên Trung ương

Chiều ngày 30 tháng 10 năm 2000, trong một phòng khách của tỉnh ủy An Huy, Ngô Chiêu Nhân, người đã làm phó chủ nhiệm ủy ban kinh tế nông nghiệp của tỉnh trong 17 năm, đã nhận lời phỏng vấn của chúng tôi.

Ngô Chiêu Nhân đã lùi về tuyến hai, đã từng là “Tư vấn của ủy ban nhân dân tỉnh An Huy” và “Chủ tịch hội kinh tế nông nghiệp tỉnh An Huy”, khi nói đến câu chuyện cũ, tổ điều tra liên hợp năm đó đến An Huy mà dường như tất cả đều như mới xảy ra hôm qua. Ông nói, chính ông là người đưa tổ điều tra liên hợp lên tận Bắc Kinh. Ông nhấn mạnh, ông cùng các đồng chí trong tổ điều tra cùng lên một đoàn tàu đi Bắc Kinh vì ông cũng đang có việc phải lên thủ đô, là “thuận tiện”; nhưng ông không hề lảng tránh, lãnh đạo tỉnh lúc đó đúng là cũng rất muốn biết, những đồng chí này đến được Lợi Tân rốt cuộc đã điều tra tình hình gì và đã hình thành những cách nhìn gì. Ông nói, do quan hệ công tác, đến nay ông vẫn còn nói được họ tên của hai thành viên thuộc Bộ Nông nghiệp tham gia tổ điều tra, đó là Lý Hiển Cương trưởng phòng và Hoàng Vĩ phó trưởng phòng, phòng quản lý giám sát đóng góp của nông dân, Vụ chỉ đạo hợp tác kinh tế, Hoàng Vĩ là một nữ đồng chí có tài, Lý Hiển Cương đã từng là thư ký cho Phó Thủ tướng Quốc Vụ viện Khương Xuân Vân. Trưởng và phó phòng “Quản lý giám sát đóng góp của nông dân” thuộc Bộ Nông nghiệp cùng ra trận, đã nói lên việc này được coi trọng.

Người phụ trách tổ điều tra liên hợp là Tăng Hiểu Đông, chủ nhiệm Ban giám sát chấp pháp của Ủy ban kỷ luật Trung ương.

Ngô Chiêu Nhân nói với chúng tôi, khi nói đến tình trạng sinh tồn của nông dân huyện Lợi Tân, Tăng Hiểu Đông đã không ngăn được nước mắt đầm đìa. Tình tiết này đã gây cho Ngô Chiêu Nhân ấn tượng có thể nói là ghi lòng tạc dạ. Một cán bộ lãnh đạo ở vị trí cao, đã thấy như vậy ở trường hợp nào chưa? Trong tưởng tượng của mọi người, cán bộ giám sát chấp pháp thường là lòng gang dạ sắt, nhưng khi Tăng Hiểu Đông nói tới những điều nghe, thấy trong điều tra, tình cảm ông đã trở nên yếu đuối như vậy. Ông đỏ mắt nói: “Thật không ngờ là, giải phóng ngần ấy năm rồi mà nông dân vẫn còn khổ như vậy, đóng góp còn nặng đến thế, thái độ một số cán bộ đảng đối với nông dân còn xấu xa đến như vậy…”. Ông vừa chảy nước mắt, vừa lắc đầu.

Ông cho Ngô Chiêu Nhân biết: “Trong điều tra thực tế, thực ra chúng tôi còn thấy tình hình còn nghiêm trọng hơn là phản ảnh của phóng viên Tân Hoa Xã! Toàn bộ thôn Lộ Doanh đều rất khó khăn, chỉ có bí thư chi bộ thôn và mấy cán bộ thôn ở nhà ngói, vừa nhìn đã thấy vấn đề rất rõ. Thôn Lộ Doanh có hai đội sản xuất, mấy năm liền chỉ nhờ vào bán máu để sống, khổ đến như thế mà các loại đóng góp vẫn không hết, vượt xa quy định của Trung ương, đã khiến người ta không chịu được nữa. Về căn bản, Đinh Tác Minh không phải là “vấn đề sinh đẻ có kế hoạch” như bọn họ nói, mà chỉ là do anh đã phản ảnh việc nông dân đóng góp quá nặng, nên bị đánh chết tươi!”

Nói đến đó vì quá xúc động, môi ông run lên, nước mắt lại trào ra.

Ông nói, những nông dân đến phản ánh vấn đề, khi gặp các ông đều quỳ mọp dưới đất, trong đó có cả cụ già bước đi loạng choạng, đầu bạc trắng. Tim ông như run lên vì thấy cái cảnh chưa bao giờ thấy đó. Thử nghĩ xem, nếu không phải là đau khổ quá lớn, bị áp chế quá lâu, thì làm sao một ông già sắp kết thúc cuộc sống trần gian lại có thể bất chấp mọi lăng nhục, áp bức, xấu hổ để hai đầu gối chạm đất làm một cái lễ lớn như thế đối với nhân viên tổ điều tra chỉ đáng tuổi con cháu mình?

Điều đó có phải là nông dân Trung Quốc đã vươn mình làm chủ đất nước như chúng ta vẫn thường treo trên mép không? Bọn họ đã bị đè nén cong cả lưng và uốn gập cả linh hồn, mỗi người trong tổ điều tra liên hợp không ai là không kinh ngạc, nặng nề suy ngẫm.

Cái chết của Đinh Tác Minh khiến Trung ương coi trọng, rõ ràng là chưa từng có. Hai mươi sáu ngày sau khi Đinh Tác Minh chết thảm, tức ngày 19 tháng 3 năm 1993, Văn phòng Trung ương đảng, Văn phòng Quốc Vụ viện Trung Quốc đã liên hợp ra “Thông tri khẩn cấp về việc giảm nhẹ đóng góp của nông dân”; tiếp đó, ngày 26 tháng 6 cùng năm, Quốc Vụ viện đã triệu tập hội nghị công tác giảm nhẹ đóng góp của nông dân tại Bắc Kinh. Sau đó, chỉ một tháng sau ngày 22 tháng 7, Văn phòng Trung ương đảng và Văn phòng Quốc Vụ viện lại một lần nữa ra “Thông tri về ý kiến xét duyệt, xử lý những hạng mục liên quan đến việc đóng góp của nông dân”, đã hủy bỏ, tạm hoãn chấp hành, cần phải sửa đổi, hoặc kiên quyết uốn nắn nhiều tới 120 mục mà trước đó nông dân bị phân bổ, cưỡng bức đóng góp.

Trong một thời gian ngắn như vậy, nhằm thẳng vào vấn đề đóng góp của nông dân, không chỉ ra thông tri cẩn cấp mà còn đưa ra một loạt biện pháp tương ứng nhanh đến như vậy, đồng thời còn triệu tập hội nghị có tính chất toàn quốc…, tất cả những cái đó đều chưa bao giờ thấy trong lịch sử bốn mươi tư năm nhân dân Trung Quốc xây dựng nước.

Để giữ gìn sự tôn nghiêm của pháp luật, bảo vệ quyền lợi nhân thân của công dân không bị xâm phạm, trừng trị nghiêm khắc phần tử phạm tội nguy hại tới trị an xã hội, tòa án nhân dân trung cấp địa khu Phụ Dương, tỉnh An Huy, vào ngày 2 tháng 7 cùng năm đã mở phiên tòa công khai xét xử sáu tên tội phạm chịu trách nhiệm pháp luật trong “sự kiện Đinh Tác Minh”. Đã theo pháp luật xử Vương Tiến Quân tử hình, tước đoạt quyền lợi chính trị suốt đời; xử Triệu Kim Hỷ tù chung thân, Kỷ Hồng Lễ 15 năm tù giam, Bành Chí Trung 12 năm tù giam, Chúc Truyền Tế 7 năm tù giam.

Đồng thời để làm nghiêm kỷ luật đảng và chính quyền, địa ủy và chính quyền Phụ Dương trước đó đã lần lượt đưa ra các quyết định sau: kỷ luật cảnh cáo trong đảng Đái Văn Hổ, bí thư huyện ủy Lợi Tân; giáng chức hành chính Từ Hoài Đường, phó huyện trưởng; cảnh cáo nghiêm khắc trong đảng Lý Khôn Phú, bí thư đảng ủy xã Kỷ Vương Trường; khai trừ lưu đảng xem xét cách mọi chức vụ trong ngoài đảng của Khang Tử Xương, phó bí thư đảng ủy, kiêm chủ tịch xã; cách chức Nhiệm Khai Tài, phó bí thư đảng ủy xã. Đồng thời yêu cầu nhân dân toàn địa khu giám sát tốt hơn nữa việc cán bộ nghiêm túc chấp hành chính sách của đảng; ra lệnh cho các huyện (thị) phải áp dụng biện pháp hơn nữa, thiết thực giảm nhẹ đóng góp của nông dân.

Lòng người vui sướng!

Tháng hai, xuân sớm năm 2001, chúng tôi đến nhà Đinh Tác Minh. Chúng tôi phát hiện, một nhà sáu miệng ăn, do mất đi sức lao động chủ yếu là Đinh Tác Minh, giống như nhà lớn gẫy xà, dù chính quyền địa phương miễn không thu thuế nông nghiệp cho cái gia đình bất hạnh đó nhưng cuộc sống của họ vẫn vô cùng khó khăn. Chúng tôi chú ý đến đôi câu đối viếng dán ở cổng, rõ ràng là viết trên giấy đỏ, nhưng giờ đây đã ngả màu, qua đó có thể thấy, gia đình này đến nay vẫn chưa thoát khỏi nỗi đau khổ to lớn.

Ông già Đinh Kế Doanh, già yếu lắm bệnh, hầu như không còn sức, nhớ lại tình cảnh năm xưa vẫn rơi nước mắt ngậm ngùi. Ông lấy ra “bản án” năm xưa và giấy biên nhận của tòa án địa khu rồi nói với chúng tôi: giấy trắng mực đen trên “bản án” phán xử là phải bồi thường dân sự, nhưng đến nay vẫn không thực hiện, họ đã nhiều lần tìm đến tòa án chấp hành án địa khu Phụ Dương và trong cảnh túng quẫn nghèo rớt mùng tơi vẫn nộp đủ phí chấp hành án đối với họ là lớn vô cùng, thế nhưng đã bảy năm rồi, khoản bồi thường xét xử năm ấy, đến nay vẫn bặt vô âm tín.

Đinh Lộ Thị, mẹ Đinh Tác Minh hiện nay nằm liệt giường, ăn, uống, đại, tiểu tiện đều ở trên giường, khổ không sao nói được. Chúc Đa Phương, vợ Đinh Tác Minh, một lần đi lấy phân hóa học ở ngoài, bị ngã gẫy tay phải, về cơ bản không làm được việc nặng. Ba đứa con tuy được trường học chiếu cố, miễn nộp học phí và các phí lặt vặt, nhưng hai đứa Đinh Diễm 14 tuổi và Đinh Vệ 12 tuổi, vẫn phải nửa đường bỏ học, để ở nhà giúp mẹ làm một số việc nhà nông có thể làm được, chúng phải gánh vác cuộc sống quá sớm.

Trước khi rời thôn Lộ Doanh, chúng tôi đã đến thăm mộ Đinh Tác Minh. Hiện thực âm, dương cách biệt, khiến chúng tôi không thể nói chuyện với anh, nhưng chúng tôi vẫn lặng lẽ cầu khấn: đừng bao giờ bi kịch này xảy ra nữa.

Đinh Tác Minh đã đổi cuộc sống trẻ trung của mình làm kinh động Trung ương, từ đó làm cho 900 triệu nông dân Trung Quốc cuối cùng cũng có được thanh thượng phương bảo kiếm để che chở mình.

Ban đầu chúng tôi cho rằng anh là người tuẫn nạn đầu tiên và cũng là người cuối cùng. Thế nhưng, sau đó, khi chúng tôi đi tiếp tới xóm Tiểu Trương, thôn Trương Kiều, xã Đường Nam gần huyện Cá Trấn, mới biết là bi kịch của Đinh Tác Minh vẫn chưa kết thúc. Nó không những vẫn đang tiếp diễn như trước mà tai nạn bị giết xảy ra ở xóm Tiểu Trương còn ác liệt hơn về tính chất, càng khiến người ta kinh sợ; cái cảnh tanh mùi máu ấy đến mức làm cho người ta không thể tin. Nó xảy ra vào năm thứ năm, sau “sự kiện Đinh Tác Minh”, hơn nữa vào lúc Trung ương đã năm lần bảy lượt ra lệnh.

[1]1 nhân dân tệ (NDT) ≈ 1.950 VNĐ, một vạn NDT ≈ 19,5 triệu VNĐ.

[2]Trung Quốc cho điểm bằng hệ thống 100, vì vậy kém mấy điểm là rất nhỏ.

[3]Bí thư trưởng Quốc Vụ viện là một chức vụ ở Việt Nam không có, cao hơn Bộ trưởng, nhưng thấp hơn Phó Thủ tướng.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 2

Kẻ ác quản lý thôn

5. Mọi cái chỉ xảy ra trong năm phút

Cùng với làn sóng lớn hàng hóa cuồn cuộn ùa tới, người ta phổ biến sản sinh lòng yêu thích con số “8” đồng âm với chữ “phát”. Ngày 18 tháng 2 năm 1998, tự nhiên được coi là ngày đại cát, đại lợi, đại hỷ, đại khánh. Thế nhưng ngày đó đã mãi mãi trở thành ngày kỵ của xóm Tiểu Trương, xã Đường Nam, huyện Cá Trấn, tỉnh An Huy.

Xóm Tiểu Trương ở vào vùng thấp, trũng ở bên bờ sông Hoài, mấy năm này không ngừng úng lụt, cuộc sống của các thôn dân vốn đã khó khăn bị thêm cán bộ thôn luôn luôn tìm cách vơ vét bằng sưu cao thuế nặng, nên từng nhà, từng hộ dường như đều sống rất vất vả khổ sở. Trước những việc làm xằng làm bậy của cán bộ thôn, các thôn dân xóm Tiểu Trương không phải đều nhẫn nhục chịu đựng, mấy thanh niên có bầu máu nóng như Trương Gia Toàn, Trương Gia Ngọc, Trương Hồng Truyền, Trương Quế Mao, đã không ít lần phản ảnh ý kiến, yêu cầu thanh sát sổ sách trong thôn lên đảng ủy xã và bí thư chi bộ thôn; mùa xuân năm ngoái, thôn dân Trương Gia Xương còn gửi thư tố cáo lên Viện kiểm sát nhân dân huyện Cá Trấn.

Trương Quế Toàn, phó chủ nhiệm ủy ban thôn trước việc thôn dân liên tiếp tố cáo phản ánh, yêu cầu lên trên, căm tức đến nghiến răng nghiến lợi. Dù ở thôn, hắn chỉ là “phó trưởng thôn”, nhưng không có ai là không sợ hắn vài phần vì biết rõ rằng “ông lớn này” là kẻ ác, việc gì cũng đều dám làm hết. Bản thân hắn cũng biết là mọi oán hận của các thôn dân, chủ yếu đều nhằm vào hắn, nhưng dựa vào việc ở xã còn có chỗ dựa, nên xưa nay chưa để mắt tới những thôn dân đó. Buổi trưa hôm đó, hắn mời hai đội viên liên phòng đến nhà, sau đó giả vờ bảo người đến báo cho Trương Hồng Truyền, người đã đi nhiều nơi tố cáo hắn, đến chỗ hắn tính sổ sách. Trương Hồng Truyền không biết là bị lừa, trong lòng phấn khởi vì cho rằng có lý là có thể đi khắp thiên hạ, vội đến ngay. Trương Hồng Truyền vừa đến cửa là Trương Quế Toàn mở miệng chửi lớn rồi chỉ huy hai con trai hắn và đội viên liên phòng xông vào đánh Trương Hồng Truyền, chỉ trong chốc lát, người Trương Hồng Truyền đã đầm đìa máu. Nếu như không có Trương Quế Ứng, cháu Trương Hồng Truyền nghe tin đến giải cứu thì chưa biết Trương Hồng Truyền còn bị đánh đến thế nào nữa.

Ủy hiếp bạo lực của Trương Quế Toàn, không những không áp đảo được thôn dân, ngược lại đã làm cho toàn thể đảng viên, cán bộ cũ của thôn dân và hơn 80 hộ nông dân đoàn kết hơn bao giờ hết, trước sau đã hai lần lên ủy ban xã, năm lần đến nhà bí thư chi bộ thôn, mạnh mẽ yêu cầu kiểm tra xử lý Trương Quế Toàn, triệt để thanh sát sổ sách tài vụ trong thôn.

Các thôn dân nhiều lần cầu cứu, thỉnh cầu, cuối cùng đã được đảng ủy xã Đường Nam coi trọng. Vừa may đúng vào dịp này, ủy ban huyện Cá Trấn bố trí cho các xã, trấn tiến hành một lần thanh sát toàn diện sổ sách kinh tế của các thôn, nên Tả Bồi Ngọc, bí thư đảng ủy xã đã nói với các thôn dân đến phản ánh, yêu cầu: “Vừa hay, mượn ngọn gió đông quyết toán sổ sách lần này của huyện, chúng tôi đã nghiên cứu quyết định, do Vương Gia Văn, chủ nhiệm ủy ban kỷ luật, kiểm tra đang ủy dẫn 3 kế toán của ngành tài chính xã bắt đầu thanh lý ở thôn các vị trước”.

Tin này, làm cho thôn dân xóm Tiểu Trương vui mừng phấn khởi.

Ngày mùng sáu tháng hai năm đó, tổ kiểm tra về xóm Tiểu Trương.

Ngày 9 tháng 2, dưới sự chủ trì của Vương Gia Văn, trải qua sự trao đổi đầy đủ của các thôn dân và hiệp thương dân chủ, 87 hộ thôn dân cuối cùng đã bầu được 12 đại biểu quần chúng, thành lập tổ quyết toán liên hợp. Mấy người Trương Gia Ngọc, Trương Quế Ngọc, Trương Hồng Truyền, Trương Quế Mao… đều được cử vào tổ. Vì ai cũng biết tính cách Trương Quế Toàn, nên đều dự cảm được công tác quyết toán sẽ không thuận lợi, ngoài việc chế định chế độ và kỷ luật kiểm tra sổ sách nghiêm khắc ra, 12 đại biểu còn hẹn riêng với nhau, nếu Trương Quế Toàn đến nhà ai gây sự, thì các đại biểu khác phải đến ngay hiện trường để đề phòng xảy ra chuyện bất ngờ.

Công tác quyết toán vừa bắt đầu đã bị Trương Quế Toàn cực lực cản trở, trước tiên là tung ra tin đồn, nói có người đầu độc làm chết con hắn, ý đồ quấy đục nước, di chuyển tầm nhìn của mọi người; tiếp đó, lại nhiều lần rêu rao ở hội nghị thôn: “Mười hai đại biểu cái con c…, muốn tính sổ tao, mưu đồ hạ tao, đâu có được! Mà nếu có hạ được tao thì bọn chúng cũng chẳng hay ho gì; nếu hạ không được thì càng lụn bại, không đánh chết bọn nó thì cũng buộc chúng phải gẫy tay gẫy chân!”

Ngày 14 tháng 2, tiểu tổ quyết toán đề xuất thanh sát sổ sách “giữ lại thôn”, Trương Điếm Hổ, phó bí thư chi bộ thôn, phụ trách tài vụ mang sổ sách ra kiểm tra qua loa cho xong chuyện, vốn định giúp Trương Quế Toàn một tay, không ngờ lại chọc tức hắn, hắn đến cửa giận dữ bảo Trương Điếm Hổ: “Không được giở sổ cũ”. Ngày 15 tháng 2, Trương Tú Phương, con dâu Trương Quế Toàn đưa tin: bố chồng cô ta muốn giết người!

Trước những đe dọa đó của Trương Quế Toàn, cán bộ lãnh đạo thôn, xã đều không có sự coi trọng cần thiết, đại biểu tổ quyết toán cũng cho là chẳng qua Trương Quế Toàn dọa người mà thôi, đều không coi là có chuyện gì.

Chẳng ai ngờ là, đến ngày thứ chín chính thức kiểm tra sổ sách, tức sáng sớm ngày 18 tháng 2, Trương Quế Toàn quả đã vung lên con dao giết người.

Hôm đó đúng là ngày hai mươi hai tháng giêng âm lịch, hai ngày nữa mới là ngày “vũ thủy” nhưng một trận mưa bụi đầu xuân đã đến trước. Những giọt mưa xuân không quá lớn quá nhỏ, cũng không rào rào mà lác đác rơi xuống các mái nhà trong xóm Tiểu Trương như không muốn ngớt, giống như liều thuốc ngủ, nên mặc dù trời đã sáng tỏ mà rất nhiều nông dân còn vùi đầu trong chăn.

Ngụy Tố Vinh, 58 tuổi, hôm đó bỗng dậy sớm, như thường ngày bận rộn trong gian bếp. Mặc dù không giống ông chồng xuất đầu lộ diện ở bên ngoài, nhưng nhiều việc xảy ra ở trong thôn, bà đều biết rõ. Chồng bà, Trương Quế Ngọc được mọi người bầu làm đại biểu thôn, giống như 11 đại biểu khác, bất kể gió mưa, ông đều đi kiểm tra sổ sách tài vụ thôn. Vì ông chồng được sự tín nhiệm của 87 hộ thôn dân và việc làm của ông liên quan đến lợi ích thiết thân, nên bà Ngụy Tố Vinh sợ lỡ việc lớn của thôn, đã dậy sớm chuẩn bị cơm nước.

Lúc này mưa vẫn rơi đều. Ngụy Tố Vinh đặt cơm và thực ăn lên bàn, Trương Quế Ngọc và con trai Trương Tiểu Tùng vừa ngồi vào ghế, chiếc đồng hồ báo thức cũ đặt trên bệ chỉ bảy giờ bảy phút, thì Trương Quế Toàn dắt con trai thứ năm Trương Dư Lương và con trai thứ bảy Trương Lạc Nghĩa của hắn xuất hiện trước cửa, đằng sau còn có kế toán Trương Gia Hội và con trai Trương Kiệt.

Trương Quế Toàn mang hai con trai đến cửa là đã hạ quyết tâm chém giết lớn, cái cần bây giờ, chỉ là “cớ”.

Vì bố là kế toán của thôn, nên Trương Kiệt cũng có tâm tình chống đối việc kiểm tra sổ sách của thôn dân, nên hắn xông lên trước nói mấy câu châm biếm móc ruột: “Sổ sách tính toán ra sao, liệu chúng tôi có thể được chia hai quyển không?”

Trương Quế Ngọc là người tinh nhanh, nghe ngay được tiếng ngoài dây đàn, ông rời bàn ăn bình tĩnh nói: “Mọi người bảo tôi tính sổ, liệu tôi không làm được sao?”

Lúc này, Trương Lạc Nghĩa, con trai thứ bảy của Trương Quế Toàn mở miệng chửi lớn, rồi nói: “Ông thích tính sổ gì?”

“Sao anh lại có thể chửi người?” Trương Quế Ngọc lập tức quở trách kẻ ở vai dưới: “Anh có thể chửi tôi, thì cũng có thể chửi bố anh”.

Trương Quế Toàn lập tức nói tiếp: “Chửi mày chưa đủ đâu!” Rồi hò hai đứa con trai: “Đánh cho tao!”

Vì sự việc xảy ra quá đột ngột, nên vừa nghe thấy tiếng Trương Quế Toàn hô đánh, Trương Quế Ngọc liền đờ người ra.

Thấy tình hình không tốt, Ngụy Tố Vinh vội rời bàn ăn chạy đến, vừa kéo Trương Quế Ngọc ra, vừa giận dữ trách Trương Quế Toàn: “Ông đến nhà tôi ăn hiếp, rốt cuộc muốn làm gì?”

Lúc này, Trương Lạc Nghĩa đã cầm lấy cây gậy gỗ ở bên cửa nhà Trương Quế Ngọc và sau đó Trương Dư Lương cũng lấy được một cái liềm của nhà Trương Quế Ngọc. Trương Lạc Nghĩa vung gậy nhằm vào Trương Quế Ngọc, kế toán Trương Gia Hội đứng bên không những không ngăn cản, ngược lại còn ôm chặt lấy Trương Quế Ngọc. Trương Quế Ngọc thấy vậy vội ra sức giẫy dụa thoát ra, thấy đối phương bắt đầu hạ độc thủ, vội nhặt lấy một hòn gạch ở dưới đất. Ngụy Tố Vinh thấy con trai cán bộ thôn đang muốn đánh chết chồng mình, vội vàng cầm lấy con dao thái thịt.

Hai bên giận dữ chằm chằm nhìn nhau như cung đã lắp tên.

Tiếng ầm ĩ đã kinh động đến láng giềng. Thấy không ít thôn dân chạy đến hiện trường, Trương Lạc Nghĩa và Dương Dư Lương thấy người đông thế mạnh, chưa dám động thủ, lùi khỏi nhà.

Rõ ràng là Trương Quế toàn chưa cam lòng, hắn đi về phía sau nhà Trương Quế Ngọc vừa chửi vừa thét lớn: “Đồ chó, sẽ có lúc tao lại tới!”

Thấy cán bộ thôn mà bậy bạ như vậy, Trương Quế Ngọc không hề tỏ ra yếu đuối, liền đi theo ra phía sau nhà, vặn hỏi: “Lần này là xã yêu cầu kiểm tra sổ sách của ông, quần chúng bầu tôi làm đại biểu, tôi có gì sai! Trương Quế Toàn, mồm miệng anh hãy sạch sẽ một chút, tôi kiểm tra sổ sách của ông, ông làm gì tôi?”

Trong khi tranh cãi, Trương Quế Toàn đã ngầm sai Trương Lạc Nghĩa về nhà gọi thêm người. Một lúc sau, Trương Gia Chí, con trai trưởng và Trương Siêu Vỹ, con trai thứ sáu của Trương Quế Toàn đều ngầm giấu hung khí đi đến hiện trường. Trương Siêu Vỹ vừa đến là đánh ngay Trương Quế Ngọc, còn Trương Dư Lương nhân cơ hội đó cướp lấy chiếc gậy gỗ trong tay Trương Quế Ngọc. Thấy Trương Quế Ngọc tay không mà vẫn ngoan cường chống đỡ, Trương Siêu Vỹ vội móc con dao găm giấu trong ủng ra, đồng thời còn lấy dao thái thịt để trong người, hung ác đâm, chém vào đầu vào ngực Trương Quế Ngọc.

Trương Quế Ngọc bất ngờ không kịp đề phòng, thậm chí không kịp kêu một tiếng đã ngã ngay xuống đất.

Đại biểu thôn dân Trương Hồng Truyền và Trương Quế Mao nghe tin chạy đến hiện trường, thấy Trương Quế Ngọc nằm thẳng đơ trong vũng máu, Trương Hồng Truyền không ngăn nổi cơn giận vặn hỏi Trương Quế Toàn: “Các người sao tàn ác đến thế? Sao không mau đưa người đến bệnh viện!”

Trương Quế Toàn lúc này đã hoàn toàn mất hết lý trí, thấy Trương Hồng Truyền và Trương Quế Mao đi tới, hắn sầm mặt lại cười: “Con m. mày, đến rất đúng lúc, đang đợi chúng mày đây!” Nói rồi lớn tiếng bảo Trương Gia Chí: “Khử nó đi cho tao, 12 đại biểu muốn tính sổ sách của tao, đều giết sạch cho tao!”

Trương Dư Lương đứng cạnh Trương Hồng Truyền gần nhất, lập tức xông tới, điên cuồng đâm mấy nhát dao vào ngực, vào vụng, vào đùi Trương Hồng Truyền. Trương Hồng Truyền không kịp chống đỡ, chết ngay tại hiện trường.

Khi Trương Dư Lương vào đâm Trương Hồng Truyền, Trương Quế Toàn cũng vứt chiếc ô đi, từ phía sau ôm chặt lấy Trương Quế Mao đang định chạy tới cứu người: “Con m. mày, chẳng phải mày đi khắp nơi tố cáo tao à? Tính sổ tao ư? Lại đây?” Mặc dù bị ôm chặt, nhưng Trương Quế Mao là người cao lớn, lực lưỡng, nên không hề sợ hãi, đánh lại Trương Quế Toàn. Tự biết mình không phải là đối thủ của Trương Quế Mao, nên Trương Quế Toàn hô lớn: “Lạc Nghĩa, đến đánh nó đi!”

Trương Lạc Nghĩa vung con dao bầu trong tay, nhảy lên chém vào đầu Trương Quế Mao cho đến lúc ông này ngã xuống đất. Lúc này, Trương Gia Chí mắt đỏ vằn cũng xông tới, không chịu bỏ qua Trương Quế Mao, hắn cưỡi lên người Trương Quế Mao rồi dùng dao chọc tiết lợn đâm mạnh ba nhát vào lưng ông này. Theo giám định của pháp y sau khi sự việc xảy ra: đầu Trương Quế Mao bị chém 5 nhát, vết thương sâu làm vỡ xương sọ, phổi trái bị đâm thủng, có thể thấy sự hung bạo của tên sát nhân.

Trương Quế Ngọc nằm ngã gục dưới đất chỉ còn thoi thóp thở, nhưng vì vết thương đau quá nên khe khẽ rên, Trương Gia Chí, tên mất trí phát rồ, biết là Trương Quế Ngọc chưa chết, hắn nhào tới chém 5 nhát vào ngực và bụng ông.

Chỉ trong nháy mắt, sau nhà Trương Quế Ngọc đã có ba đại biểu thôn dân nằm gục. Nước mưa hòa với máu, đỏ hồng cả một vùng đất, không khí tanh mùi máu.

Trương Quế Nguyệt, anh trai Trương Quế Ngọc, nghe nói em mình bị hại, đau thương căm hận cùng bùng phát, khiến ông này vội cầm cái gậy gỗ vun cỏ chạy đến. Do mắt kém, nên mãi tới khi chạy đến trước mặt Trương Gia Chí, mới nhìn rõ em trai mình đang nằm dưới đất. “Chẳng lẽ đây là em tôi ư?” Chưa nói dứt lời đã bị con dao chọc tiết lợn trong tay Trương Gia Chí đâm vào ngực.

Trương Tiểu Tùng, 16 tuổi, trong hỗn loạn chạy đến bên người cha, định đỡ bố dậy đưa đi bệnh viện cứu chữa, Trương Siêu Vỹ vội nhặt lấy con dao đã đẫm máu, không để cho Trương Tiểu Tùng cứu Trương Quế Ngọc nên vung tay định chém vào đầu Trương Tiểu Tùng. Có người trông thấy vội hét lên một tiếng, Trương Tiểu Tùng như ý thức được điều gì đó, vội nghiêng đầu đi, con dao trong tay Trương Siêu Vỹ do vậy chém vào vai. Trương Tiểu Tùng sợ quá bỏ chạy, nên may mắn thoát chết.

Trước sau chỉ trong có 5 phút, xóm Tiểu Trương đã có 4 người bị chết, 1 người bị thương trong cảnh đầu rơi máu chảy.

Khi Trương Tứ Mao, con trai thứ tư Trương Quế Toàn cũng cầm dao thở hồng hộc chạy đến hiện trường, loa phóng thanh đầu thôn, đang vang lên tiếng Trương Điếm Phong, bí thư chi bộ thôn đang thúc giục đại biểu thôn dân tiếp tục quyết toán sổ sách.

6. Còn đang trong thời hạn chịu án mà lại được giao nhiệm vụ quan trọng

Lý luận kinh tế học hiện đại cho rằng, sức mạnh lớn hay nhỏ của một tập đoàn xã hội không phụ thuộc vào số người nhiều hay ít của tập đoàn đó mà quyết định bởi trình độ tổ chức của nó. Sức mạnh của tổ chức là to lớn, sức mạnh tổ chức kết hợp với chính quyền sẽ càng to lớn. Mặc dù dân số nông dân Trung Quốc rất đông, thế nhưng bọn họ quá phân tán không đủ để ngăn chặn, áp chế tài nguyên tổ chức, còn nếu cán bộ thôn xã, nếu được tổ chức chặt chẽ, bọn họ sẽ là đại biểu hợp pháp của chính quyền quốc gia tại nông thôn. Nếu những đại biểu ấy, sợ rằng chỉ là một thiểu số người trong đó thôi, đem ý chí của chính quyền quốc gia, nói một cách cụ thể, là mang vứt cái ý chí của chính phủ quốc gia, người ủy nhiệm cao nhất sang một bên, dựa vào tài nguyên tổ chức của chính quyền để phục vụ lợi ích của mình, thì sẽ vô cùng đáng sợ.

Mặc dù Trương Quế Toàn chỉ có trình độ văn hóa tiểu học, nhưng chính hắn đã dựa vào cái thực quyền phó chủ nhiệm ủy ban thôn (người địa phương gọi là phó trưởng thôn), đồng thời dựa vào thế lực gia tộc to lớn (bảy đứa con trai) đã một tay che trời ở xóm Tiểu Trương, trở thành một “bá chủ thôn” ngang ngược trong xã.

Năm 1997, hắn biết rõ số lượng trưng thu lúa mì do huyện giao xuống, không thay đổi về số lượng so với năm 1996, nhưng hắn vẫn cứng rắn yêu cầu mỗi người tăng thêm 25kg. Để vơ vét tiền của, có thể nói hắn có “đạo” kiếm tiền, “năm thuế một phí” là do hắn đặt ra để tùy ý tăng thu. Nhà ai nuôi một con lợn, phải nộp thêm 45 NDT; nhà nào xây nhà mới, phải nộp từ 150 đến 500 NDT, nộp nhiều nộp ít đều do “lời vàng tiếng ngọc” của hắn nói là xong; mọi căn nhà cũ trong thôn, mỗi hộ đều phải nộp 50 NDT; nhà ai trồng lạc, cứ 1/15ha là phải nộp 10 NDT; nhà ai có máy kéo, mỗi cái phải nộp 50 NDT. Trương Quế Nguyệt bán mọi thứ đi mới mua được chiếc máy kéo bốn bánh loại nhỏ, còn chưa dùng, đã phải nộp 45 NDT. Nay người mất, vật còn, chiếc “bốn bánh nhỏ” ấy đang lặng lẽ để trong lều tránh mưa, như là đang mặc niệm chủ nhân. Còn về “phí sinh đẻ có kế hoạch, phù dục”, đến nay vẫn không ai hiểu hai chữ “phù dục” là gì; tiền phạt sinh đẻ kế hoạch là tùy theo hắn, mà phần lớn chỉ viết giấy biên nhận chứ không vào sổ.

Một mặt khéo lập danh mục thu vét tiền tài của dân, càng nhiều càng tốt; một mặt cả nhà Trương Quế Toàn theo quy định được nộp “khoản giữ lại” lên trên, nên càng có cớ để xà xẻo.

Cậy vào quyền lực có trong tay, hắn xâm chiếm đất đai, ao cá, chiếm của công, tham ô công quỹ, tội ác chồng chất, thế nhưng nếu thôn dân nào hơi tỏ ra không theo, dù chỉ là biểu thị dị nghị, hắn đều không cho phép. Một hôm Trương Triều Hoa, vợ Trương Quế Lục, quân nhân phục viên đến tìm Trương Quế Toàn, vì thôn chia cho nhà chị ta, ít mất khoảng 130m^2 ruồng trồng lúa mì, nên hai người cãi nhau ở trên chiếc cầu đầu thôn, Trương Quế Toàn chưa bao giờ thấy một thôn dân, nhất là một phụ nữ dám ăn nói với hắn như vậy, trong cơn giận dữ, đã đẩy Trương Triều Hoa ra khỏi cầu, ngã ngất ngay lập tức. Sau này nhờ bệnh viện cứu chữa kịp thời nên bảo toàn được tính mệnh, nhưng bị liệt suốt đời. Trương Quế Lục không chịu nổi cảnh ức hiếp đó, kiện ra tòa án. Tòa án xử Trương Quế Toàn phải bồi thường 8.000 NDT, nhưng hắn cứ từ chối không giao, mãi đến khi, chi phí chữa chạy của Trương Triều Hoa không trả không được, Trương Quế Toàn lại ngang ngược đổ hết tiền chi phí thuốc men đó lên đầu thôn dân.

Một tên ác ôn đến thế, làm sao lại có thể là người đứng đầu thôn? Hơn nữa, hắn mới chỉ là phó chủ nhiệm ủy ban thôn thôi, vậy chủ nhiệm ủy ban thôn, bí thư chi bộ thôn đi đâu cả rồi? Là cùng chia nhau ăn bẩn với hắn hay là bồ tát ngậm miệng? Trước những sự việc đó, trong quá trình phỏng vấn chúng tôi trước sau vẫn thấy khó khăn không sao hiểu nổi.

Sau này khi đã biết được lịch sử của Trương Quế Toàn, những người sống ở thành thị như chúng tôi, càng cảm thấy không sao hiểu nổi. Thì ra, những vấn đề tồn tại ở xóm Tiểu Trương, không chỉ là sự hỗn loạn về mặt quản lý tài vụ, mà những vấn đề xây dựng tổ chức cơ sở bộc lộ ra càng khiến người ta kinh ngạc. Ngày 20 tháng 5 năm 1992, Trương Quế Toàn lúc đó đang là chủ nhiệm ủy ban thôn Tiểu Trang, do tham ô và gian dâm với phụ nữ, bị tòa án nông dân huyện Cá Trấn xử 1 năm tù giam, tạm hoãn thi hành hình phạt 2 năm. Vào thời gian thôn Tiểu Trương sáp nhập vào thôn Trương Kiều, Trương Quế Toàn vẫn còn ở thời kỳ chịu án, nhưng vừa lắc mình một cái đã trở thành phó chủ nhiệm ủy ban thôn Trương Kiều. Các thôn dân nói, Trương Quế Toàn chưa được sự bầu cử dân chủ của mọi người, hoàn toàn là do cá biệt lãnh đạo đảng ủy và bí thư chi bộ thôn sai khiến.

Dù bị kết án và đang trong thời gian chịu án, mà một tên tội phạm hung ác đến cùng cực đến thế mà vẫn được tổ chức đảng hai cấp giao cho nhiệm vụ quan trọng, điều đó không chỉ làm cho Trương Quế Toàn có đủ cả năm cái độc, không những không sửa thói ác, ngược lại còn làm cho hắn có chỗ không sợ, càng hung ác tàn nhẫn hơn.

Nói một cách nghiêm túc, phương thức hành vi của loại người như Trương Quế Toàn, đã có đặc trưng cơ bản của bọn ác bá trong xã hội nông thôn phong kiến Trung Quốc, nhưng đúng là lại có sự khu biệt không nhỏ với tính chất ác bá thời đó, bởi vì loại hoành hành bá đạo bị nhân dân căm phẫn cực lớn trong thôn thời đó, nói chung quy mô ruộng đất chưa lớn, của nổi cũng chưa nhiều, hơn nữa còn chưa có vị trí quyền lực công cộng ở thôn, xóm có ý nghĩa pháp lý, còn Trương Quế Toàn không chỉ có thể tùy ý bá chiếm ruộng đất, ngầm chiếm của cải mà còn giành được quyền lực công cộng ở thôn, xóm có ý nghĩa pháp lý, vì vậy loại cán bộ thôn như Trương Quế Toàn, còn tạo ra những hiểm hại xã hội còn lớn hơn nhiều so với loại ác bá trong nông thôn phong kiến.

Vụ án cha con Trương Quế Toàn cố ý giết người, mặc dù chỉ là “một vụ án” nhưng hiện tượng Trương Quế Toàn lại đủ để cho chúng ta lo lắng trùng trùng. Trong phỏng vấn, chúng tôi phát hiện, hiện tượng “kẻ ác quản lý thôn” trong nông thôn Trung Quốc hiện nay, đã hiện ra đột ngột đến mức kinh người, Trương Quế Toàn chẳng qua chỉ là một tiêu bản sinh động sản sinh ra trong cơ chế đặc biệt của sự vận tác quyền lực công cộng cơ sở nông thôn Trung Quốc ngày nay.

Rõ ràng là để đưa ra kết luận và suy nghĩ không có gì khó khăn cả, vấn đề là, làm thế nào mới có thể ngăn chặn hẳn không để những bi kịch tương tự như vậy lại xuất hiện.

7. Bi kịch vẫn đang vươn dài

Cảnh sát chống bạo loạn của phòng công an huyện Cá Trấn sau khi nhận được tin báo động, không đến 20 phút sau đã bao vây xóm Tiểu Trương. Trương Quế Toàn, Trương Gia Chí, Trương Siêu Vỹ và Trương Dư Lương bị nghi có liên quan đến việc cố ý giết người lập tức sa vào lưới pháp luật. Chỉ trừ Trương Lạc Nghĩa, theo gia thuộc người bị hại và người làm chứng tại hiện trường nói, lúc đó tay Trương Lạc Nghĩa xách một chiếc túi, trong túi đựng hung khí mà cha con hắn ta hành hung thôi, ngoài ra bí thư chi bộ thôn Trương Điếm Mong cũng không nói gì, cảnh sát chống bạo loạn không biết tình hình nên hắn đã men theo con đường nhỏ sau nhà may mắn trốn thoát.

Tin xóm Tiểu Trương xảy ra án giết người ghê rợn nhanh chóng được truyền đi. Thế nhưng bất kể là huyện ủy, ủy ban huyện Cá Trấn hay là đảng ủy, ủy ban xã Đường Nam, đối với vấn đề xảy ra vụ án là vì nông dân yêu cầu quyền lợi dân chủ và giảm nhẹ đóng góp, họ đều tránh như gặp thú dữ. Buổi tối thứ hai, sau khi xảy ra vụ án, khi cả xóm Tiểu Trương còn chìm đắm trong cảnh kinh hoảng và đau thương ghê gớm thì đài truyền hình cáp huyện Cá Trấn đưa “tin”. Đài đưa tin, tại xóm Tiểu Trương, thôn Trương Kiều, xã Đường Nam huyện ta, do tranh chấp dân sự giữa các thôn dân, trong lúc cãi nhau đã xảy ra một vụ ngộ sát trọng đại. Hình ảnh đưa ra, hầu như toàn là “hung khí” thu được ở hiện trường, nhưng thực ra toàn là đồ dùng như liềm, dao tìm thấy ở nhà người bị hại Trương Quế Ngọc, vì nhân viên công an không thu được gì cả.

Toàn bộ đều là tin tức giả!

“Tin” đó vừa phát ra, xóm Tiểu Trương lập tức vỡ trại.

Trương Lượng, người con trai duy nhất của Trương Quế Mao nay đã mất cha, Trương Quế Cúc, người đã mất đi hai em trai, Trương Quế Ngọc, Trương Quế Nguyệt cũng như nhiều người mục kích hiện trường vụ hung án này và những thôn dân bị làm cho tức giận, không phân biệt nam nữ, tự phát tập kết hơn 300 người, vào ngay sáng sớm hôm sau buổi đưa tin, kéo lên đài truyền hình cáp của huyện, chất vấn giám đốc đài: một tội phạm chưa hết thời kỳ chịu án đã được làm trưởng thôn, đàn áp thôn dân còn dữ dội hơn trước, mọi người không chịu nổi đóng góp nặng nề, dựa vào quyền lợi dân chủ của mình yêu cầu quyết toàn sổ sách, hơn nữa việc làm này còn là bố trí của huyện, được xã phê chuẩn mà đã bị trả thù mất hết tính người như vậy, sao gọi là “ngộ sát”? “Ngộ” sát ai? Giết ai mới coi là “ngộ”. Những người bị hại với tư cách là đại biểu thôn dân với Trương Quế Toàn, rốt cuộc là có tranh cãi gì?

Giám đốc đài bị hỏi đến mức im miệng không nói được gì. Đúng là ông ta không biết có nhiều tình huống trong đó đến thế, tính chất của vụ án lại ác liệt và nghiêm trọng đến như vậy, nên đành phải như thực “thừa nhận lỗi” nói: chỉ thị của lãnh đạo huyện ủy phải đưa tin như thế.

Người chết không thể sống lại, nhưng nói chung phải có cách nói về cái chết. Người bị hại vì bảo vệ lợi ích của mọi người, lại được sự ủy nhiệm của mọi người nay bị giết hại tàn khốc, điều bi thảm đó không ai có thể tiếp nhận, cho nên cái “tin” hoang đường đến vậy, chẳng khác gì thêm dầu vào lửa.

Thế là các thôn dân phẫn nộ quyết định đi gặp bí thư huyện ủy.

Cửa huyện ủy và cửa đài truyền hình cáp kề sát nhau, dù là hai ngôi nhà lớn nhưng chỉ cách nhau một bức tường. Khi các thôn dân ra khỏi đài truyền hình mới phát hiện trên đường phố đã là một biển người. Mọi người đều nhìn thấy đoạn “truyền hình” đó, đều cảm thấy sự việc quá thảm khốc, hung thủ quá tàn ác, nên vừa nghe tin các thôn dân xóm Tiểu Trương tìm đến đài truyền hình vì cái “tin” đó, đã đoán là có sự lừa bịp trong “tin”. Ngày nay sản phẩm giả, xấu tràn đầy thị trường, độ tin cậy của các loại tin tức đã không cao nữa, đặc biệt là trước một số tin tức về sự cố trọng đại, dân chúng đều có sự trừ hao khá lớn về tính chân thực. Thế là không ít người vây lại để tìm kết quả cuối cùng, chỉ một lúc đã có tới hơn ba ngàn người quây thành vòng ngoài vòng trong ba lớp.

Vì trụ sở huyện ủy ở phía trên, thấy trước được mọi động tĩnh, nên khi thôn dân xóm Tiểu Trương kéo đến thì lãnh đạo huyện ủy, ủy ban chẳng còn ai.

Trưa ngày thứ hai kể từ khi từ huyện trở về, thôn dân xóm Tiểu Trang vừa đặt bát ăn xuống thì Trương Điếm Phượng, bí thư chi bộ thôn đã thông báo mọi người trong xóm đến ngôi nhà gạch ba gian mới xây của nhà Hoàng Từ Tiên họp. Đây là ngôi nhà Hoàng Tự Tiên chuẩn bị để khi con trai lấy vợ dùng, hiện nay con trai còn đang đi làm thuê ở ngoài nên để không. Thôn dân lục tục kéo nhau đến.

Đến nơi nơi mới biết là trên xã có người tới. Một đoàn người gồm Hà Tỉnh Khuê, phó xã trưởng, Khưu Á, chủ nhiệm ủy ban chính pháp xã, xã Đường Nam và nhân viên đồn công an, đến để “bịt miệng”.

Không khí cuộc họp nghiêm trang đến mức khiến người ta ngạt thở. Hà Tỉnh Khuê, phó xã trưởng, trước tiên chọn đọc mấy điều quy định trong “Luật hình sự”, sau đó tuyên bố không được lên trên phản ánh, yêu cầu, không được gây sự, không được ăn nói bừa bãi. Mọi người đều rất căng thẳng, nhất là gia thuộc những người bị hại, bọn họ không rõ: người thân đã bị giết hại, mà thân nhân người bị hại dường như cũng phạm tội, trở thành “phần tử xấu” trước đây, không được ăn nói hành động bừa bãi, ở đâu, lúc nào cũng có những con mắt cảnh giác nhằm vào anh, trong chốc lát đã trở thành người không ra người, quỷ không giống quỷ.

Về đến nhà Ngụy Tố Vinh nằm gục xuống giường khóc một trận, bà khóc chồng bà, Trương Quế Ngọc chết không minh bạch, oan uổng mà không có chỗ kêu; bà khóc mình có mắt có mồm, nhìn thấy rõ cảnh thương tâm đó mà lại không được nói; bà khóc thói đời quá đen bạc, không biết đến lúc nào mới hết ngột ngạt.

Tiếp đó, ngày 7 tháng 5, một tờ báo của tỉnh An Huy đã đăng trên trang hai, bài viết “Một cơn giận của chủ nhiệm thôn, bốn thôn dân bị giết”. Bài viết được phát biểu đúng vào giờ phút then chốt, cơ quan kiểm sát Trạch Phục yêu cầu chuyển vụ án sang tòa án khởi tố, mục đích “khống chế điểm cao” với ý đồ chiếm lấy dư luận xã hội, vô cùng rõ.

Bài viết vừa bắt đầu đã nói rõ ý nghĩa chủ yếu, trình bày lẫn lộn phải trái như thế này: “Một phó chủ nhiệm ủy ban thôn, tên là Trương Quế Toàn vì lời nói quyết liệt của thôn dân mà nổi cáu hết mức, đã cùng mấy đứa con trai ẩu đả với thôn dân, khiến cho bốn thôn dân tử vong”.

Phàm là những người có đầy đủ năng lực để đọc chữ Hán, qua đoạn trình bày trên đều có thể kết luận như thế này: “lời nói quyết liệt của thôn dân” là ở trước, Trương Quế Toàn “nổi cáu hết mức” là ở dưới; thôn dân bao gồm cả thôn dân bị hại mới là đầu sỏ gây nên tội ác của cuộc tranh chấp này.

Thế nhưng, những độc giả tinh ý còn chú ý tới việc, đã là “cùng đánh nhau” vì sao người chết đều là thôn dân cả? Vị “phó chủ nhiệm ủy ban thôn tên là Trương Quế Toàn” ấy vì sao lại hiểm độc đến thế, phải đẩy người ta vào chỗ chết mới vừa lòng ư? Rốt cuộc “lời lẽ quyết liệt” của thôn dân có những nội dung gì? Vì sao vị phó chủ nhiệm ủy ban thôn lại “nổi cáu hết mức” để đến nỗi dám phạm sai lầm lớn trong thiên hạ: ra sức giết người? Những cái quan trọng như vậy, bài viết không nói, rõ ràng là khó nói, hoặc không dám nói.

Ở đây, việc các thôn dân yêu cầu thi hành quyền lợi dân chủ của mình và sự thực đanh thép thôn dân không chịu nổi đóng góp nặng nề đều bị lảng tránh hết. Lảng tránh là có mưu mô, là để làm việc gian trá.

Thế là một cuộc đấu tranh không thể điều hòa giữa chính nghĩa với tà ác, văn minh với tàn bạo, tiến bộ với lật đổ đã bị xuyên tạc thành cuộc cãi vã giữa bọn dân đen, là cuộc “ẩu đả với nhau” ngu muội. “Bốn thôn dân tử vong” dường như chỉ có thể là chuyên trị gây ra tội thì phải gánh lấy.

Một lần nữa thôn dân xóm Tiểu Trương lại bị làm cho nổi giận.

Bọn họ tìm đến trụ sở tòa báo đó ở tỉnh thành, giận dữ chất vấn: việc lớn như vậy, tính mạng con người liên quan tới trời, ngay cái sự thực tối thiểu đó các người cũng không điều tra, thẩm tra, dựa vào cái gì để đăng tin như vậy?

Vì biên tập báo không thể đến hiện trường điều tra, thẩm tra đối chiếu mỗi bài viết hàng ngày định đăng, nên đã giải thích, về trình tự sử dụng bài viết đó, họ không có sai lầm gì, trên bản viết có đóng dấu của cơ quan kiểm sát, vì thế họ chưa và cũng không cần phải thẩm tra, đối chiếu gì mà đã phát biểu.

Tình hình đã bày ra công khai: việc này phát sinh vào mùa xuân năm 1998 chứ không phải là “sự kiện Đinh Tác Minh” phát sinh ở thôn Lộ Doanh, xã Kỷ Vương Trường huyện Lợi Tân vào mùa xuân năm 1993. Trung ương không chỉ năm lần bảy lượt nhắc nhở không cho phép tăng thêm đóng góp của nông dân, hơn nữa còn đưa ra những quy định vô cùng rõ ràng: thôn nào còn tăng thêm đóng góp ngoài định mức cho nông dân thì bí thư đảng ủy, chủ tịch ủy ban xã trấn đó sẽ phải bị xử lý kỷ luật về đảng hoặc chính quyền, và bí thư huyện ủy và huyện trưởng huyện đó phải viết kiểm thảo. Tỉnh An Huy sau khi nhận được văn kiện vốn có lời lẽ nghiêm khắc này, để biểu thị quyết tâm quán triệt chấp hành văn kiện Trung ương, đã thêm một điều, nghiêm khắc thêm một bậc, đó là các bí thư thị ủy, thị trưởng có liên quan cũng phải viết kiểm điểm báo cáo lên tỉnh và ủy ban tỉnh.

Thế là có vấn đề rồi. Tinh thần của văn kiện rõ ràng là kịp thời và chính xác rồi, yêu cầu nghiêm khắc cũng là để bảo vệ quyền lợi của nông dân, những điều này không nói nữa. Thế nhưng một huyện ngày nay, ít thì cũng có mấy chục vạn người, nhiều thì trên một triệu; một địa khu hoặc một thành phố trực thuộc tỉnh, ít thì cũng mấy triệu người, nhiều thì tới trên chục triệu - Rừng lớn thì chim gì cũng có, ai dám bảo đảm rằng trong đám dân chúng đông tới hàng chục vạn, hàng triệu thậm chí trên mười triệu người đó, lại không có kẻ to gan làm bậy, càng không nói những kẻ không sợ chết. Kiểm thảo được chăng?

Vấn đề hiện nay là, Trương Quế Toàn ở xóm Tiểu Trương không phải là một phó chủ nhiệm ủy ban thôn theo ý nghĩa thông thường nữa, người này vốn là tội phạm chưa hết thời gian chịu án đã được làm cán bộ thôn, riêng việc đó đã đủ phức tạp rồi, thế nhưng vấn đề của hắn không chỉ là vơ vét ngang ngược với thôn dân, mà là còn giết người! Về mặt này, Trung ương đã có quy định rõ từ lâu, phàm là vì vấn đề đóng góp của nông dân mà dẫn đến một người chết hoặc tập thể từ 6 người trở lên, lên gặp trên để phản ánh, yêu cầu, đều phải báo cáo với Trung ương, cha con Trương Quế Toàn không chỉ giết một người mà còn tạo thành bốn người chết, một người bị thương, nghiêm trọng hết mức.

Bất kể là bí thư, chủ tịch huyện Cá Trấn hay là bí thư chủ tịch thành phố Bạng Phụ, đều khó có thể tiếp nhận sự thực đó, càng không thể tiếp nhận sự thực đó, càng không dám nhìn thẳng vào sự thực. Cũng có thể bọn họ không thiếu lương tri và cũng không thiếu dũng khí, nhưng trước mắt là một sự thực nghiêm trọng, đối với bọn họ, không chỉ quá đột ngột mà còn quá tàn nhẫn, thậm chí không để lại nhiều dư địa lựa chọn cho bọn họ. Còn chuyện vụ án “sự kiện Đinh Tác Minh” làm kinh động Trung ương, chẳng ai có thể nhanh chóng quên được. Vì thế ai cũng hiểu vô cùng những rủi ro và cái giá phải trả cho loại trách nhiệm này. Rõ ràng là bọn họ đều không muốn là người gánh vai những rủi ro và cái giá phải trả đó, nếu không, chúng ta không thể nào giải thích được tất cả những việc kỳ quái sau khi sự kiện xuất hiện, và càng không thể nào tìm được lý do coi thường bốn sinh mệnh đến như thế, cho dù họ chỉ là bốn nông dân phổ thông.

Tất nhiên, không thể tiếp nhận hết sự thực đó lại là gia thuộc những người bị hại. Hôm đó mấy người Trương Lượng, Ngụy Tố Vinh - gia thuộc người bị hại, một lần nữa lấy hết dũng khí tìm đến huyện ủy, và cuối cùng gặp được bí thư huyện ủy, bọ họ quì mọp hồi lâu trước mặt bí thư trẻ tuổi, khóc lóc kể lể nỗi oan, nhưng vừa nói đến người thân của mình vì thay mặt thôn dân quyết toán sổ schs mà bị giết một cách thảm hại, vị bí thư đã đột ngột nổi giận: “ai nói là quyết toán sổ sách? Cả huyện đang quyết toán sổ sách, sao không giết người khác mà lại giết người nhà các người?”

Gia thuộc người bị hại sợ hãi đờ người ra.

Theo cách nói này của bí thư huyện ủy, nếu như con gái một gia đình nào đó bị kẻ cường bạo giở trò, muốn kêu oan, thì ai cũng có thể nghiêm giọng trách hỏi cô ta: trên thế giới này đàn bà, con gái nhiều lắm, sao nó không giở trò với người khác mà lại hiếp cô? Như thế có còn là kiếp người nữa không?

Ba vị đại biểu quần chúng thanh sát sổ sách bị giết, chín đại biểu còn lại vô cùng đau buồn, nhưng công tác kiểm tra không vì thế mà đình đốn, hơn nữa quyết tâm kiểm tra càng lớn, càng nghiêm túc.

Phải nói rằng, việc cha con Trương Quốc Toàn bị bắt đã mang lại rất nhiều thuận tiện cho công tác thanh sát sổ sách, rất nhiều vấn đề kinh tế của cán bộ thôn đã nhanh chóng lộ ra một phần. Rõ ràng là vấn đề của xóm Tiểu Trương không chỉ có ở một cá nhân Trương Quế Toàn, mà bí thư chi bộ thôn, chủ nhiệm ủy ban thôn và kế toán thôn, cũng đều có khả năng không sạch sẽ gì. Trong gan ruột, họ sợ hãi, ngăn cản lần thanh sát này, nhưng rốt cuộc, công tác đó là do ủy ban huyện bố trí, tiểu tổ thanh sát của xóm Tiểu Trương lại do ủy ban xã quyết định thành lập, cho nên mặc dù còn giận, sợ hãi suốt ngày không yên, chỉ có chưa đến nỗi ngu xuẩn đi giết người như Trương Quế Toàn mà thôi. Thế nhưng, chỉ ít lâu sau, bọn họ phát hiện thấy, hai cấp đảng ủy và chính quyền huyện và xã đã im miệng không hề nói tới việc thanh sát sổ sách, và đang ra sức che giấu chân tướng giết người của cha con Trương Quế Toàn, thế là gan mật của họ lại to lên.

Khi tiểu tổ thanh sát tìm ra trong việc trưng mua lương thực của thôn Tiểu Trương năm 1997, đã thu mỗi đầu người nhiều thêm 30 kg, thấy rõ là vi phạm chính sách nông nghiệp, bọn họ tìm đến bí thư chi bộ thôn Trương Điếu Phượng, Trương Điếu Phượng lập tức trả lời với dáng điệu ôm đồm: “Đúng thế, đấy là tôi bảo tăng thêm mà. Tôi muốn tăng thêm là tôi muốn có cái dùng thêm, các người không cần phải hỏi han”. Thái độ vô cùng ngang ngược.

Thanh sát sổ sách còn tìm ra bốn cán bộ thôn đã chia riêng 2.600 NDT tiền bán đất, Trương Điếu Phượng, ông ta bình tĩnh nói: “Việc này tôi biết, đó là phí bận tâm lo nghĩ”. Truy hỏi có nên lấy khoản tiền đó hay không, ông ta ngang nhiên như có lẽ phải nói: “Tôi lấy là có việc tôi cần dùng!”

Trong một cuộc họp về thanh sát sổ sách, đại biểu thôn dân hỏi Trương Phong Tri, chủ nhiệm ủy ban thôn: “4.000 NDT phí tưới nước cho lúa của xóm đã nộp rồi, vì sao còn khấu trừ 4.000 NDT tiền nước trong khoản bán đất của xóm ta?” Trương Phong Tri nói bậy nói bạ rồi lên cơn giận đùng đùng, khiến không sao thanh sát được nữa.

Không lâu sau trong thôn truyền đi tin đồn: đã thanh sát xong sổ sách tài vụ của thôn, Trương Quế Toàn “không tham ô”, “không tìm ra vấn đề kinh tế của Trương Quế Toàn, chín đại biểu thanh sát sổ sách còn lại, sẽ có mấy người bị huyện bắt!”

Tiếp đó Trương Tứ Mao con trai thứ tư của Trương Quế Toàn hung hăng rêu rao: “Thôn này yên ổn không dài nữa đâu, còn phải bồi thường mấy sinh mạng nữa!”

Từng làn gió âm cuốn theo mùi tanh của máu không ngừng thổi qua xóm Tiểu Trương, khiến người ta run sợ.

Trương Gia Ngọc, đảng viên cộng sản là một người cứng cỏi, trong việc tích cực phản ánh vấn đề nông dân đóng góp ngày một nặng, có ông; trong tiểu tổ thanh sát sổ sách dám đối mặt đánh trống khua chiêng tìm sự thực cũng là ông. Cha con Trương Quế Toàn, có thể nói là thù ông tới xương, sau khi cha con Trương Quế Toàn hành hung người, lúc đó Trương Siêu Vỹ được con trai thứ sáu đã gào lên: “đến nhà Trương Gia Ngọc mau, nhổ cỏ phải trừ tận gốc!” May mà lúc đó Trương Gia Ngọc đi báo cảnh sát, không có nhà, nên mới không bị giết hại. Nhưng bây giờ, Trương Gia Ngọc phát hiện, ông vẫn ở trong vòng nguy hiểm. Trước cửa nhà và trước ngõ nhà ông vẫn thường có người theo dõi ngầm.

Ảnh hưởng của thế lực gia đình Trương Quế Toàn vẫn tồn tại, hơn nữa vẫn còn Trương Lạc Nghĩa đang bỏ trốn; đối mặt với một tên tội phạm giết người không chớp mắt đang bỏ trốn, một hung thủ không biết vào lúc nào có thể xuất hiện đột ngột, các thôn dân, đặc biệt là các gia đình bị hại không thể cao gối ngủ yên, không lo lắng. Bà mẹ già hơn bảy mươi tuổi của Trương Quế Ngọc và Trương Quế Nguyệt, mỗi khi nhắc tới sự việc lại đầm đìa nước mắt. Chỉ trong một buổi sáng, bà cụ đã đau đớn mất đi hai con trai, cháu nội còn bị chém, một gia đình tràn đầy sức sống chỉ trong một chốc lát đã tan nát, càng đau lòng hơn là có nhiều dấu vết cho thấy rõ, cơn ác mộng này còn chưa kết thúc. Bà hoảng sợ nói: “tối đến không ai dám ra khỏi cửa, ngay ban ngày cũng không dám ra chăm sóc lạc đang trồng!”

8. Loại quyền lực thứ tư, ngươi đang ở đâu?

Những phát triển của sự việc sau đó, càng ngày hầu như càng không ra khỏi dự đoán của thôn dân xóm Tiểu Trương.

Xã cử người tới đe dọa gia thuộc người bị hại và những người nhìn thấy tận mắt ở hiện trường, không được “ăn nói bừa bãi”, đài truyền hình huyện và báo tỉnh, đem việc cố ý giết người báo thù nói thành “ngộ sát”, hoặc là sự “ẩu đả lẫn nhau” giữa những kẻ ngu muội, những cái đó thực ra không có đầy đủ hiệu lực pháp luật. Ngay các thôn dân xóm Tiểu Trương vốn không hiểu thường thức pháp luật lắm, cũng biết là chỉ có việc kiểm sát nhân dân và tòa án nhân dân nói ra mới thực sự là đúng. Điều kỳ quặc là, sau khi vụ án được đưa vào trình tự pháp luật, cơ quan chấp hành pháp luật lại không hoàn toàn làm việc theo pháp luật. Tòa án nhà nước đặt tại địa phương đã trở thành tòa án địa phương đại biểu cho lợi ích đặc biệt của địa phương, chính điều này đã làm cho thôn dân xóm Tiểu Trương thực sự cảm thấy hoảng sợ và tuyệt vọng.

Tòa án trung cấp thành phố Bạng Phụ đã mở phiên xét xử vụ án này, nhưng trước đó về căn bản không tính tới việc phải thông báo cho người bị hại, nên khi phong thanh phiên tòa sắp mở, những người thay mặt pháp định của người bị hại, ngay thời gian để tìm một luật sư cũng không có.

Trương Gia Ngọc, đại biểu thôn dân có hai mươi nhăm năm tuổi đảng, dùng đảng tịch bảo đảm rằng ông thấy từ đầu đến cuối vụ án, Viện kiểm sát không hề có người nào về thôn và cũng không hề tìm bọn họ, càng không nghe nói tìm ai hiểu biết được tình hình hiện trường khi xảy ra vụ án, một số sự thực mà Viện kiểm sát viết trong “bản khởi tố” chẳng ai biết cả. Thân nhân người bị giết và những người mục kích ở hiện trường, từ những “tin vỉa hè” nghe nói tòa án mở, vội vội vàng vàng tới dự, thì chỉ được đeo tai nghe “dự thính”, không có quyền phát ngôn, còn cha con Trương Quế Toàn với tư cách là bị cáo lại ngang nhiên ngồi trong phòng xử án, kề đầu ghé tai; điều này làm thân thuộc người bị hại giận tím cả mặt.

Khi tuyên án công khai, thân thuộc người bị hại cũng không nhận được thông báo chính thức, khi nghe tin đến dự mới biết, Trương Quế Toàn, kẻ chủ mưu và chỉ huy vụ giết người này, Trương Gia Chí, người giết chết Trương Quế Nguyệt bị xử tử hình; còn Trương Siêu Vỹ và Trương Dư Lương, những kẻ giết chết đại biểu thôn dân Trương Quế Ngọc và Trương Hồng Truyền chỉ bị xử tù chung thân. Có thể nói phán quyết này đã đạt được mục đích “tội của mấy đứa con Trương Quế Toàn, do một đứa chịu” rất không công bằng.

Thân thuộc người bị hại mạnh mẽ yêu cầu được xem “bản án” của tòa án nhưng tòa án không đưa, bọn họ ủy nhiệm luật sư đến yêu cầu, tòa án vẫn hùng hồn đầy lý lẽ, không đưa.

Trương Gia Ngọc, học sinh tốt nghiệp trường trung học phổ thông số một Cá Trấn, là người có trình độ văn hóa cao nhất trong các đại biểu thôn dân xóm Tiểu Trương, anh đã tìm đọc “Luật tố tụng hình sự” mà nhà nước công bố, mới phát hiện được điều 182 trong đó, được viết bằng giấy trắng mực đen: “người bị hại và người đại diện pháp định nếu không đồng ý với phán quyết trong lần xét xử thứ nhất của tòa án nhân dân các cấp, thì trong 5 ngày kể từ khi nhận được bản án, có quyền chống án lên Viện kiểm sát nhân dân”. Theo bộ luật quốc gia này, tòa án trung cấp thành phố Bạng Phụ không có lý do để không tống đạt bản án cho thân thuộc người bị hại và người đại diện pháp định. Việc tước đoạt quyền lợi hợp pháp của người bị hại và người đại diện pháp định như trên, rõ ràng là không thể dùng hai chữ ngắn gọn không đưa là có thể giải thích được.

Vì thế, thân thuộc những người bị hại đã tìm đến tòa án cao cấp tỉnh An Huy.

Tại tòa án tỉnh, cuối cùng bọn họ đã tìm được “bản khởi tố” của viện kiểm sát thành phố Bạng Phụ có liên quan đến việc đó trong cuốn “tố tụng hình sự của viện kiểm sát Bạng Phụ số 21 năm 1998”.

Không xem thì không biết, mà xem rồi mới thấy thật diệu kỳ.

Trong nguyên nhân phát sinh vụ án được “thẩm tra cho thấy rõ” trong “bản khởi tố” về cơ bản, bạn không thể biết được rằng những người bị giết hại là đại biểu thôn dân chịu trách nhiệm thanh sát sổ sách, họ đang thi hành quyền lợi dân chủ được 87 hộ nông dân xóm Tiểu Trương giao cho; còn Trương Quế Toàn là kẻ hung ác đến cùng cực là có chủ mưu báo thù tàn bạo với các đại biểu thôn dân; và càng không thể nào thấy được đóng góp của các thôn dân là quá nặng nề, nguyên nhân trực tiếp nhất gây ra vụ thảm án này là do cán bộ thôn che giấu tội ác, trách nhiệm. Kẻ đầu têu là Trương Kiệt, kẻ làm gay gắt mâu thuẫn là Trương Lạc Nghĩa, nhưng trong “bản khởi tố” sau khi nhắc lại một câu nói không có gì là quá mức của Ngụy Tố Vinh, vợ đại biểu thôn dân Trương Quế Ngọc, đã đưa ra kết luận như thế này: “từ đó dẫn đến hai bên chửi bới lẫn nhau”, dường như trách nhiệm chủ yếu dẫn tới sự việc này là ở Ngụy Tố Vinh. Hơn nữa hai đứa con trai Trương Quế Toàn theo cha gây sự, là một phần quan trọng của vụ án này lại bị che giấu.

Không hề có một chữ nào nói đến việc “hai bên chửi bới lẫn nhau”, còn quá trình đánh nhau đã được “chứng thực” sau khi “điều tra rõ” là: người đã cầm hung khí trước là đại biểu thôn dân Trương Quế Ngọc và Trương Hồng Truyền; còn Trương Gia Chí, tên giết người không chớp mắt dường như chỉ động dao khi hắn phát hiện được Trương Quế Ngọc và Trương Hồng Truyền vừa dùng ô vừa dùng gạch “chuẩn bị” (ôi hai từ “chuẩn bị” mới kỳ diệu làm sao) đánh một mình cha chúng là Trương Quế Toàn; sau đó phát hiện được là Trương Quế Ngọc “đang đè lên người Trương Tư Nghĩa, nên Trương Gia chí “liền hướng về” (ba chữ “liền hướng về” cũng phải tốn bao tâm huyết) Trương Quế Ngọc hạ thủ; còn hung thủ giết người Trương Lạc Nghĩa đang bị đè dưới đất, chỉ “sau khi đứng dậy” (bốn chữ “sau khi đứng dậy” có thể nói là cũng phải lao tâm khổ tứ) mới gây sự!

Tóm lại, “dẫn đến việc hai bên chửi lẫn nhau”, cầm hung khí trước và động thủ trước không phải là đại biểu thôn dân thì cũng là gia thuộc đại biểu thôn dân, mấy đại biểu thôn dân bị giết ấy hình như là “chết rồi còn may”.

Về việc Trương Tiểu Tùng con trai Trương Quế Ngọc bị thương, “thẩm tra cho thấy rõ” lại càng “có sự thú vị”: “Trương Dư Lương cướp được chiếc gậy gỗ từ trong tay Trương Quế Ngọc, liền đánh Trương Tiểu Tùng một chút”. Hung phạm Trương Dư Lương chẳng qua là chỉ dùng gậy gỗ “đánh” Trương Tiểu Tùng “một chút”, hơn nữa gậy gỗ là do “cướp được” từ tay bố Trương Tiểu Tùng. Nhưng không ai là không biết, “đánh” chỉ có “một chút” của chiếc “gậy gỗ” đó là một vết dao dài 65 mm, sâu 20 mm trên vai phải Trương Tiểu Tùng, và cậu ta phải nằm viện tới 1 tháng mới lành vết thương. Sau này tạp chí “Dân chủ và pháp luật” đã đưa bức ảnh Trương Tiểu Tùng bị chém trọng thương ra mắt độc giả, không cho “bản khởi tố” đó một chút thể diện nào nữa. Viện kiểm sát thành phố Bạng Phụ khởi tố cha con Trương Quế Toàn vì “liên quan đến việc cố ý làm tổn thương dẫn đến tử vong”, về căn bản đã thay đổi tính chất một vụ án giết người đặc biệt lớn. Bởi vì “tội làm tổn thương” là chỉ hành vi làm tổn thương sức khỏe người khác; còn “tội giết người” là hành vi tước đoạt phi pháp tính mệnh của người khác. Mà chỉ cần xem từ sự thực của “giám định pháp ý” do “bản khởi tố” cung cấp có thể thấy việc Trương Hồng Truyền do “vật đâm nhọn, đâm vào ngực bị thương dẫn đến động mạch tim bị đứt, khiến xuất huyết cấp sinh (đáng lẽ là tính - do viết sai - tác giả chú thích) gây ra tử vong”; Trương Quế Ngọc do “vật nhọn đâm bị thương ngực trái, làm cho phổi trái bị thủng khiến xuất huyết lớn cấp tính, gây ra tử vong”. Rõ ràng là, hung thủ đều không trực tiếp đâm vào tim! Còn Trương Tiểu Tùng thoát chết vì cậu ta tránh được nhát dao trực tiếp chém vào đầu, mà nhát dao đó chỉ chém vào vai.

Cái việc gây ra bốn người chết, một người bị thương, tàn nhẫn đến như vậy trước sau không cần đến năm phút, làm sao có thể nói là những hung thủ chỉ làm “hành vi tổn thương đến sức khỏe người khác” được? Theo cái “thẩm tra” này, liệu trong thiên hạ có còn “tội giết người” nữa không?

Tiếng thét khiến người ta sởn tóc gáy vào cái buổi sáng ẩm ướt ấy của Trương Quế Toàn, khiến những người mục kích tại hiện trường đều mãi mãi không thể quên: “giết hết cho tao! Mười hai đại biểu muốn tính sổ tao đều giết hết!” Đó là tiếng kêu gào thú tính mà “bản khởi tố” không được để sót, hoặc không dám nhìn thẳng vào.

Điều càng có ý vị châm biếm là: Viện kiểm sát Bạng Phụ đã không dùng “tội giết người” để khởi tố Trương Quế toàn, nhưng sau khi nghe xong bản tuyên án hắn đã ngang nhiên chửi lớn chánh án ngay tại tòa, rêu rao, đợi sau khi con trai hắn ra khỏi trại giam sẽ mang mấy vị quan tòa ra khai đao! Khí thế hung ác của kẻ sát nhân như vậy, không biết mấy quan kiểm sát và quan có quyền kiểm soát ký tên trên “bản khởi tố” có cảm tưởng thế nào?

“Bàn về muối và sắt” (Diêm Thiết Luật) đời Hán đã từng chỉ ra: “trên đời không lo không có pháp luật, mà lo không có pháp luật phải thi hành”. Ý tứ là nói, trong một xã hội đừng lo không có pháp lệnh mà chỉ lo không có pháp lệnh được kiên quyết chấp hành; không có pháp luật, có thể chế định ra, nhưng có pháp luật mà không chấp hành pháp luật thì hậu quả không thể nào tưởng tượng nổi!

Thông thường chúng ta gọi quyền giám sát đôn đốc của pháp luật, ngoài quyền lực của Đảng, chính quyền, quân đội ra, là loại “quyền lực thứ tư” vì nó là lực lượng quan trọng để thực hiện xã hội công bằng và chính nghĩa. Thế nhưng cho đến hôm nay, ở rất nhiều địa phương, quyết định việc thành bại trong tố tụng, thắng bại trong chuyện quan tư, vẫn không phải là sự phải, trái trong vụ án; pháp luật thần thánh không thể làm bẩn, nhưng quyền uy cần phải có của nó lại không thiết lập được; độc lập làm án thường chỉ là một lời hứa viết trên giấy. Giữa cuộc sống của chúng ta và pháp luật còn có một lực lượng lớn mạnh hơn đang phát sinh tác dụng, khiến cho nhiều điều luật vẫn chỉ là nguyện vọng tốt đẹp dụ dỗ người mà thôi.

Để ngăn chặn thôn dân xóm Tiểu Trương lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu, ga xe lửa Cá Trấn thậm chí còn truy hỏi gay gắt những nông dân mua vé lên Bắc Kinh. Hai nông dân ở ngoại ô, chỉ lên Bắc Kinh thăm thân thích, nhân tiện khám bệnh một thể mà bị từ chối bán vé, hai người kiên trì giải thích, cuối cùng xác nhận không phải là nông dân xứ Đường Nam, lại được xác nhận không phải là đi phản ánh, yêu cầu, mới mua được vé đi.

Phong tỏa rõ ràng là ngu xuẩn, mà cũng có giới hạn; thiên hạ rộng lớn đến thế làm sao cấm nổi. Vụ án giết người phát sinh ở xóm Tiểu Trương, xã Đường Nam, huyện Cá Trấn, cuối cùng đã không cánh mà bay, khiến cho giới truyền thông các nơi chú ý rộng rãi.

Đến hiện trường phỏng vấn đầu tiên vẫn là phóng viên phân xã An Huy của Tân Hoa Xã. Phóng viên Lý Nhân Hổ và Cát Nhân Giang, sau khi phỏng vấn đã viết bản tin “cán bộ thôn Trương Kiều vơ vét đến thế, một loại đóng góp hai loại sổ”. Mặc dù không có câu chữ nào đề cập đến vụ “thảm án xóm Tiểu Trương” tại thôn Trương Kiều, và trong bài viết thậm chí không có lời bàn luận chủ quan của các tác giả, thế nhưng bản tin được truyền phát để đưa tin trong toàn quốc ấy lại như “một đầu bếp tay nghề cao” chỉ chặt một nhát là chia đều tảng thịt, đã bóc trần bối cảnh phát sinh vụ án giết người ở xóm Tiểu Trương ra trước mặt mọi người trong nước. Phong cách trình bày sự việc là để sự thực nói ra.

Gần đây, phóng viên đến phỏng vấn thôn dân xóm Tiểu Trương, thôn Trương Kiều, xã Đường Nam, huyện Cá Trấn, tỉnh An Huy, các thôn dân lũ lượt mang ra phiếu giám sát đôn đốc sự đóng góp của họ và một tờ ghi các con số thu, họ giận dữ nói, đóng góp của thôn dân hôm tôi có hai quyển sổ ghi, một quyển ghi ít, là sổ giả, chuyên dùng để đối phó khi cấp trên kiểm tra; một sổ ghi nhiều, là sổ thật, để chuyên đối phó với quần chúng chúng tôi.

Thôn dân Trương Gia Ngọc lấy từ nhà mình ra phiếu giám sát đôn đốc và tờ ghi của năm 1986 và 1997. Trên phiếu giám sát đôn đốc năm 1996 viết: gia đình Trương Gia Ngọc có năm người, hai lao động, nhận khoán 8.425 m^2 đất canh tác, thu nhập ròng bình quân đầu người năm ngoái là 1.246 NDT, thuế, phí năm đó tổng cộng là 660 NDT. “Ba giữ lại, năm tập trung” chiếm 6,1% thu nhập ròng bình quân đầu người. Thế nhưng những khoản giữ lại và phí thực tế nộp lên trên năm đó chiếm 19,8% thu nhập ròng bình quân đầu người, hai con số chênh lệch nhau tới 13,7%. “Ba giữ lại và năm tập trung” ghi trên phiếu giám sát đôn đốc năm 1997 của Trương Gia Ngọc là 414,03 NDT, nhưng thực nộp là 1.510,05 NDT, mà cấu thành cũng không giống năm trước, giữ lại và phí dụng thực và giả lần lượt là 7% và 22,7% của 1.320 NDT thu nhập ròng bình quân đầu người năm trước, hai số liệu này vênh nhau 15,7%.

Tổ thôn dân xóm Tiểu Trương có 142 hộ, 750 nhân khẩu, là một thôn thuần nông, do ở bên bờ sông Hoài và địa thế thấp, bị lụt úng nhiều, đời sống thôn dân khá nghèo. Phóng viên đã đi thăm một số nhà, không phát hiện được ngôi nhà và trang trí nội thất nào ra hồn, nhiều nông hộ ngay TV đen trắng cũng không có, nhưng phần lớn nhà cán bộ thôn đều có tủ lạnh TV màu, có người còn ở nhà lầu, sân lớn. Các thôn dân nói, cán bộ thôn lừa dối trên, đè nén dưới, không công khai tài vụ, ăn nhiều chiếm nhiều.

Điều cần chỉ ra là, giới hạn “đóng góp của nông dân” do Trung ương vạch ra là: “ba giữ lại, năm tập trung” không được phép vượt quá 5% thu nhập ròng bình quân đầu người năm trước, mà ở đây cao tới 19,8%, đã gấp gần 4 lần qui định của nhà nước! Càng nghiêm trọng hơn là, rõ ràng là lừa dối cưỡng đoạt nhưng lại giở mánh khóe, bịt tai trộm chuông, lừa bịp giấu giếm “một loại đóng góp, hai loại sổ”. Qua đó có thể thấy thủ đoạn vô cùng xấu xa.

Tiếp đó phóng viên tờ “Công thương đạo báo” cũng đứng ra, ngọn cờ rõ ràng phát biểu bài viết: “Trương Quế Toàn giết oan bốn người, pháp luật không thể dung tha”. Dưới tiêu đề bài báo đã đặc biệt in thêm một hàng chữ khiến người ta chú ý: “Chưa hết thời gian chịu án, đã được cử làm cán bộ thôn; bụng đầy mưu mô, phản đối kiểm tra sổ sách; giữa ban ngày ban mặt dám điên cuồng hành hung, giết chết 4 đại biểu thôn dân thanh sát sổ sách” có thể nói là điểm đúng huyệt!

Chỉ có một điểm cần đính chính: giết oan đúng là 4 người, nhưng đại biểu thôn dân thanh sát sổ sách chỉ có 3 người, vì Trương Quế Nguyệt chỉ là anh cả đại biểu thôn dân Trương Quế Ngọc thôi.

Tiếp ngay sau đó tờ “Công thương văn hối báo” cũng trên một vị trí nổi bật, đã vạch trần tình hình chân thực “vụ án mạng đặc biệt lớn phát sinh ở Cá Trấn”.

Chân tướng “vụ thảm án xóm Tiểu Trương” bị che giấu chặt chẽ cuối cùng đã bị bật tung. Thần thoại một tay che trời của huyện ủy Cá Trấn và thành ủy Bạng Phụ đã bị phá.

Hai giờ chiều ngày 15 tháng 6 năm đó, 4 phóng viên đài truyền hình Trung ương, dưới nắng hè gay gắt, mang theo máy móc nặng nề, mệt nhọc đi tới xóm Tiểu Trương, xa đường quốc lộ, giao thông còn khá bất tiện. Bọn họ quyết định làm cuộc phỏng vấn riêng này, sau khi bài viết của Tân Hoa Xã truyền đi cả nước. Vào đến thôn, họ bắt đầu phỏng vấn, ghi hình tùy theo thời cơ.

Phóng viên đã đến nhà thôn dân Hoàng Chí Tiên trước, và hỏi: “Đóng góp của ông có nặng hay không?”

Rõ ràng là Hoàng Chí Tiên có suy nghĩ, do dự hồi lâu mới nói: “Đúng là rất nặng”. Sau đó ông đưa ra “phiếu giám sát đôn đốc đóng góp của nông dân” do thôn phát, và một tờ giấy do tổ thôn dân ghi, cho phóng viên xem.

Phóng viên nêu yêu cầu được gặp Trương Gia Ngọc, đại biểu thôn dân, Trương Gia Ngọc đang làm ruộng ngoài đồng được gọi về. Trương Gia Ngọc không chỉ nói đúng sự thực tình hình xóm Tiểu Trương “một loạt đóng góp hai loại sổ” mà còn nói đầu đuôi câu chuyện đại biểu thôn dân vì thanh sát khoản tham ô của phó trưởng thôn Trương Quế Toàn mà bị cha con Trương Quế Toàn giết liền một lúc 4 người và chém bị thương một người.

Sau đó, phóng viên nhờ Trương Quế Ngọc dẫn đường, họ lần lượt phỏng vấn hai đứa con mồ côi của Trương Quế Mao, Trương Hồng Truyền đại biểu thôn dân bị giết.

Cuối cùng phóng viên đề nghị Trương Gia Ngọc dẫn họ đến nhà Trương Điếm Phượng để phỏng vấn vị bí thư chi bộ thôn một chút. Thế nhưng, lúc đó bí thư không có nhà, bọn họ tiện thể quyết định phỏng vấn Trần Vân Hiệp, vợ bí thư. Nhưng không ngờ thái độ Trần Vân Hiệp vô cùng tồi tệ, trước tiên ngăn phóng viên ở ngoài cửa, sau đó đóng cửa lại, rồi vác cuốc bỏ đi. Phóng viên không thèm để ý, sẵn máy trong tay, không thể bỏ qua một cảnh khó có này, họ nhằm thẳng vào lưng bà ta bấm máy, cho đến lúc không thấy nữa mới thôi.

Các phóng viên vừa định rời khỏi thì phát hiện được Trương Điếm Phượng đang dắt xe đạp đi về, từ xa ông ta đã phát hiện một đám thôn dân đang chỉ trỏ mình, lại có người hướng máy quay về phía mình, cảm thấy không ổn, ông ta quay đầu định chạy, nhưng rồi lại nghĩ ra, như thế thì chẳng ra sao, nên đi được mấy bước lại quay lại.

Phóng viên tiến lên hỏi: “Ông là bí thư chi bộ thôn?”

“Phải”.

“Chúng tôi muốn qua ông tìm hiểu một số vấn đề, có được không?”

Rõ ràng là Trương Điếm Phượng đã điều chỉnh được tâm tình: “Được thôi, về nhà nói chuyện”. Ông ta sảng khoái trả lời. Nhưng về đến cửa nhà mới thấy là cửa đã bị khóa, chìa khóa lại bị bà vợ mang đi, nên tỏ ra ngượng nghịu.

Thế là phóng viên tiến hành phỏng vấn ngay ở trước cửa nhà: “Sổ sách của thôn các ông đều công khai chứ?”

Trương Điếm Phượng nói luôn: “Công khai, công khai hết. Kiểm tra hàng ngày, kết toán hàng tháng. Ngày mùng năm hàng tháng yết bảng công bố”.

Phóng viên hỏi: “Bảng công bố dán ở chỗ nào?” “Dán ở cả ba xóm.”

Phóng viên không chịu buông, lại hỏi: “Dán ở nơi nào ông có nhìn thấy không?”

Trương Điếm Phượng ngừng một lát, nói: “Tôi không nhìn thấy, nhưng tôi đều sắp xếp cả”.

Phóng viên lộ ra vẻ khôi hài, đang chuẩn bị hỏi thêm, thì các thôn dân đang vây quanh thấy Trương Điếm Phượng nhắm mắt nói bừa như vậy, đều không nhịn nổi cười ầm lên. Trong tiếng cười không biết có ai lớn tiếng nói: “Bí thư nói bậy!”

Trương Điếm Phượng biến sắc mặt, giận dữ nhìn chằm chằm vào các thôn dân.

Đại biểu thôn dân Trương Gia Ngọc lúc này mới đứng ra, nhìn thẳng vào Trương Điếm Phượng rồi không hề sợ hãi đi đến đầu ống kính máy quay, nói toạc sự tình: “Xóm Tiểu Trương chúng tôi xưa nay chưa hề nhìn thấy một tờ công khai sổ sách nào được dán lên cả”.

Trương Điếm Phượng nghe xong, liền nghiến răng nghiến lợi chỉ vào Trương Gia Ngọc nói: “Cái anh Trương Gia Ngọc kia, anh có còn là đảng viên cộng sản không đấy? Anh không làm tròn nhiệm vụ! Dán bảng mà anh không nhìn thấy, chẳng phải là không làm tròn nhiệm vụ thì là cái gì!”

Theo Trương Điếm Phượng, mỗi đảng viên cộng sản trong thôn đều phải duy trì tính nhất trí cao độ với ông ta vị bí thư thôn, nếu không, là anh không xứng đáng.

Tất cả những điều trên đều được máy quay ghi lại hết.

Ngay trong ngày phóng viên đài truyền hình Trung ương về thôn, mặc dù đã hơn hai giờ đêm, một vị lãnh đạo xã Đường Nam còn gọi điện thoại đến nhà bí thư chi bộ Trương Điếm Phượng, hỏi thăm sau khi phóng viên về thôn đã phỏng vấn những ai? Điều tra những việc gì? Có người nào nói tới việc đại biểu thôn dân quyết toán sổ sách bị giết không?

Như gặp kẻ địch lớn.

Sáng sớm ngày thứ ba, Trương Phong Chí, chủ nhiệm ủy ban thôn nhảy ra chửi bới. Vị chủ nhiệm mù chữ này gào thét trong loa phát thanh của thôn: “Có đảng viên cộng sản cá biệt, đưa mấy phóng viên thối tha đến phỏng vấn, nói những cái chúng tôi làm đều là giả. Tôi thấy có một số quần chúng đang gây rối! Tôi để cho các vị gây rối ở bên dưới cho hay, đội đến lúc kiểm tra ra, không trị các người không được!”

Ông ta điều chỉnh âm lượng lên mức lớn nhất, giọng nói của ông ta càng to, gào lên như rách cả màng nhĩ. Các thôn dân vừa tỉnh giấc, nghe vị thôn trưởng một chữ không biết đang nhe nanh múa vuốt trên loa phát thanh, thật không hiểu nổi xóm Tiểu Trương rốt cuộc là thiên hạ của nhà nào.

Tối ngày 20 tháng 6, đài truyền hình Trung ương đưa vấn đề nông dân xóm Tiểu Trương đóng góp quá nặng ra ánh sáng, gây ảnh hưởng trong phạm vi cả nước.

Dường như chân sau bám chân trước, tờ “Nam phương cuối tuần” đã đăng bài viết dài của phóng viên Chu Cường ở toàn trang đầu: “Năm cha con xưng bá xóm Tiểu Trương, thôn Cá Trấn; Bốn thôn dân kiểm tra sổ sách bị giết, bài viết còn kèm tranh châm biếm và lời bình. Tác giả tranh biếm họa là Phương Đường, vẽ giản đơn nhưng chua cay: nhân vật là một lãnh đạo ủy ban thôn, sau khi cơm no rượu say, vứt chai rượu trên bàn làm việc, ngang ngược dẫm chân lên đầu và thân người một thôn dân đang hoảng sợ cúi đầu vái hắn, còn miệng hắn thì tựa như cái ống khói đang phun mù mịt. Bài viết dẫn lời một nhân vật nổi tiếng ở Viện nghiên cứu phát triển nông thôn thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc: “Chúng ta có một chính phủ trung ương đã ký vào công ước nhân quyền quốc tế, lại đang ở vào thời đại văn minh, sao lại có thể tha thứ thế lực tàn ác”. Ông này còn đề xuất: “Phải kiên quyết chế tài mọi cán bộ thôn vi phạm chính sách của Trung ương và pháp qui nhà nước, điều này là cần thiết, và cũng có hiệu quả nhất định, nhưng đó mới chỉ là biện pháp xử lý phần ngọn, chúng ta phải giải quyết vấn đề về căn bản, tức là cần phải để cho nông dân giàu có lên, để cho nông dân có năng lực tự tổ chức và cho tổ chức của nông dân có địa vị hợp pháp, khiến nông dân có lực lượng chống lại tầng lớp quyền thế ở thôn, xã”.

Trong thời kỳ này, ba phóng viên Trịnh Tổ, Phúc Điện và Thành Viễn ở tạp chí “Dân chủ và pháp chế” cũng từ góc độ riêng “dân chủ” và “pháp chế”, đi sâu vào xóm Tiểu Trương và trên tạp chí số 17 năm đó đã xuất hiện một bài bút ký tả thực. Đầu đề cực kỳ chất phác, thực thà: “Đại biểu thôn dân kiểm tra sổ sách, bị hạ độc thủ”. Điều khiến ba phóng viên này hết sức kinh ngạc, không hiểu là, cho đến lúc họ tới phỏng vấn là hung khí giết người còn dính vết máu mà Trương Lạc Nghĩa đã dùng nhưng hiện đang bỏ trốn, vẫn yên lặng nằm trong ngăn kéo văn phòng làm việc của bệnh xá thôn, không có ai hỏi tới. Chính họ là những người đã chụp ảnh vật này, đưa ra cho người đọc thấy.

Cùng với việc các loại tân văn truyền thông nối nhau dính líu vào, đặc biệt là sau khi mấy tờ báo, tạp chí rất có ảnh hưởng trong cả nước thay nhau oanh tạc, chân tướng việc đại biểu thôn dân xóm Tiểu Trương vì thi hành quyền lợi dân chủ của mình mà bị giết hại tàn ác mới không che giấu được nữa, sự tình mới dần dần có chuyển biến.

Việc đầu tiên người ta nhìn thấy là ủy ban xã Đường Nam cử người tới đưa hai đứa con mồ côi của Trương Hồng Truyền vào nhà dưỡng lão trong xã.

Tiếp đó, vào tết Đoan Ngọ mùng năm tháng năm âm lịch năm đó, ủy ban huyện Cá Trấn đã thu xếp để cấp cho gia đình mấy người bị hại 100 NDT, tiền thăm hỏi.

Vào lúc bận rộn thu hoạch vụ mùa, có mấy đồng chí ở cơ quan huyện ủy Cá Trấn, không kêu nắng, không nói mệt, giúp gia đình mấy hộ bị hại gặt lúa mì. Họ làm việc từ sáng sớm đến hơn một giờ chiều, không ăn của nông dân một miếng cơm, không uống của nông dân một miếng nước. Điều đó ít nhiều đã làm cho gia thuộc người bị nạn cảm nhận được chút tình ấm áp của Đảng và Chính phủ.

Ngày 8 tháng 9 năm 1998, tòa án cao cấp tỉnh An Huy đã tuyên bố quyết định xử chung thẩm cha con Trương Quế Toàn. Những “sự thực” trong “thẩm tra thấy rõ” của “bản quyết định” chung thẩm, thực ra không có bao nhiêu thay đổi so với “sự thực trong “thẩm tra thấy rõ” của “bản khởi tố” của Viện kiểm sát thành phố Bạng Phụ lúc đầu. Điều này làm cho thôn dân xóm Tiểu Trương, một lần nữa lại nảy sinh thất vọng đối với pháp chế của Trung Quốc.

Thế nhưng có một điều nên khẳng định, đó là cuối cùng tòa án tối cao tỉnh đã quyết định, cha con Trương Quế Toàn “không tồn tại vấn đề tự vệ”, cũng không phải là “tội làm tổn thương (đến chết) người”; mà các hành vi của “Trương Quế Toàn, Trương gia Chí, Trương Siêu Vỹ, Trương Dư Lương đều đã cấu thành tội cố ý giết người; “cố ý chủ quan giết người đã rõ ràng, lý do không cố ý giết người không có căn cứ sự thực, không thể tin”.

Điều này làm cho 87 hộ nông dân đã hoàn toàn thất vọng, cuối cùng cảm thấy được một chút an ủi.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 3

Đầu đuôi vụ án chống thuế

9. Ở nơi Bá vương vĩnh biệt Ngu Cơ

Huyện Linh Bích, tỉnh An Huy là đất cũ Cai Hạ, nơi Sở Hán đánh nhau. Hai ngàn một trăm chín mươi năm trước, Lưu Bang và Hàn Tín tập trung bốn mươi vạn quân vây chặt mười vạn người ngựa của Hạng Vũ tại đây đến mức cái kim cắm không lọt, vẩy nước không vào, cuối cùng lương hết cứu viện không có, đêm đêm lại có thể nghe bài hát Sở từ bốn phía, rồi diễn ra bài ca tuyệt đẹp ngàn năm: Bá vương vĩnh biệt Ngu Cơ.

Ngần ấy năm rồi, mảnh đất cằn cỗi nghèo nàn đó, sau khi xảy ra màn lịch sử kinh động trời đất ấy đã trở nên yên ổn, vắng vẻ, bình tĩnh đến mức dường như thời gian ở nơi đây đã ngừng trôi hoặc ngưng đọng lại. Thế nhưng, ngày 5 tháng 10 năm 1997, đã được định trước là một ngày khiến người Cai Hạ khó quên. Ngày hôm đó, mặt trời giữa trưa vẫn như mọi ngày sáng trên bầu trời, nhưng sự vắng lặng muôn đời không đổi ấy đã bị tiếng bánh xe cuồn cuộn lăn mạnh nghiến nát.

Một đội ngũ vũ trang đầy đủ, uy phong lẫm liệt xuất phát từ huyện thành Linh Bích, một đoàn ô tô cảnh sát, ô tô du lịch, ô tô tải và cả ô tô cứu hỏa, trên xe ngoài công an và cảnh sát vũ trang còn có các quan chức đảng, chính phủ của các cơ quan huyện, trấn với đủ loại sắc phục khác nhau.

Sự uy nghiêm và tráng quan của cảnh tượng đó là điều hiếm thấy ở huyện này nhiều năm rồi.

Trên đường đi, còi xe cảnh sát rú từng hồi, ánh sáng lạnh của các loại súng lấp lánh; khi đi vào con đường đất xứ quê, bụi đất bốc lên mù trời.

Trăm họ hai bên đường thấy trận thế đó hoảng sợ ẩn trốn; những con mắt nấp sau cánh cửa các ngôi nhà nông thôn, kinh ngạc đếm từng chiếc ô tô: có tới ba mươi hai chiếc các loại và số nhân viên đông tới hơn hai trăm người.

Sau khi đội ngũ đến trấn Phùng Miếu đã chuyển theo hướng Đông-Nam, đến nơi cách làng khoảng mười cây số, thì các chiến sĩ cảnh sát vũ trang mang súng nhảy khỏi ô tô trước, rồi phong tỏa mọi con đường ra vào thôn Đại Cao. Tiếp đó Hầu Triều Kiệt, bí thư trấn Phùng Miếu cử người gọi Trần Nhất Văn bí thư và Cao Học Vân chủ nhiệm thôn Đại Cao tới, do hai người dẫn các nhân viên công an mang súng có đạn, dùng tốc độ sét đánh không kịp che tai tiến vào Tây Tổ.

Toàn bộ cuộc “chiến đấu” tiến hành thuận lợi không ngờ. Có thể nói là không tốn một viên đạn, chỉ sau mười lăm phút là thu được thắng lớn!

Lúc đó đang là giờ ăn trưa, thôn dân Tây Tổ, thôn Đại Cao, về căn bản không hề có chút chuẩn bị tâm lý nào, phần lớn phụ nữ đang bận rộn nơi bếp núc; các lực điền thì vừa từ đồng ruộng về, nhiều người còn lưng trần, chân lấm bùn đất. Khi nhân viên công an xông tới trước mặt, người nào người ấy đều đứng đờ ra.

Đối mặt với các thôn dân nam nữ trong tay không có tấc sắt hoàn toàn không có năng lực chống cự, các sĩ quan và chiến sĩ tham chiến vũ trang đầy đủ ấy nhiều ít đều cảm thấy bất ngờ đồng thời cũng có mấy phần thất vọng.

“Chiến quả” lại vô cùng khả quan: ở Tây Tổ, ngoài những người may mắn ra đồng chưa về, lên trấn làm thuê, hoặc làm thuê lâu dài ở ngoại tỉnh ra, mọi phần tử hiềm nghi đang có mặt tại thôn lúc đó, không lọt lưới một người.

Thôn Đại Cao ở Tây Tổ, chỉ có một trăm dân, mà hôm đó bị bắt đi năm mươi mốt người, Trong đó có một em bé ba tuổi bị bắt cùng với mẹ, nếu thêm em bé ba tuổi đó, số người bị bắt trong lần vây quét này phải là năm mươi hai người.

Đó là “sự kiện thôn Đại Cao” từng chấn động 6 huyện với mấy triệu dân thuộc hai tỉnh Giang Tô và An Huy.

Chính vào thời gian huyện Linh Bích xảy ra “sự kiện thôn Đại Cao”, các tạp chí “Động Hướng” và “Tranh Minh” của Hồng Kông đã lần lượt dùng đầu đề “bạo loạn của nông dân mở rộng tới chín tỉnh, khu” và “năm mươi vạn nông dân 4 tỉnh đấu tranh”, rêu rao đến điên cuồng thấy nông thôn Trung Quốc đại lục xảy ra “động loạn, hỗn loạn, bạo động”, thậm chí đã “bùng nổ xung đột vũ trang”. Điều này rõ ràng là không có căn cứ. Tất nhiên, trong khi phỏng vấn chúng tôi cũng chú ý thấy, văn phòng Trung ương đảng và văn phòng Quốc Vụ viện Trung Quốc đã nhiều liên hiệp ra thông tri, nghiêm khắc chỉ ra: không ít lãnh đạo Đảng, chính quyền địa phương của chúng ta, không những không thể xử lý chính xác một số tình hình mới và vấn đề mới hiện đang xuất hiện trong nông thôn, ngược lại còn tùy tiện điều động công an, cảnh sát vũ trang và dân quân, làm mâu thuẫn gay gắt lên.

“Sự kiện thôn Đại Cao” lúc đó, có thể nói là kinh động lớn, được coi là “Sự kiện chống thuế bạo lực”, thế nhưng, đừng nói phần lớn phụ nữ Tây Tổ thôn Đại Cao đang bận rộn làm cơm, đàn ông còn lưng trần chân lấm bùn đang hóng mát, không hề có chống đối bạo lực xuất hiện trong tưởng tượng, thậm chí khi nghe thấy còi cảnh sát, thấy cảnh sát vũ trang tiến vào thôn rồi, trong lòng mọi người rất vui sướng, còn cho là ngành công an cấp trên đến để bắt Cao Học Văn, chủ nhiệm thôn của họ.

Bởi vì cái gọi là “sự kiện thôn Đại Cao” là do Cao Học Văn “chế tạo” ra.

Nói đến Cao Học Văn, không có ai ở thôn Đại Cao là không nghiến răng căm giận. Cao Học Văn được mang biệt hiệu “Cao thọt chân” từ khi làm trưởng một thôn là không biết mình mang họ gì nữa. Bất kể Trung ương đưa xuống bao nhiêu qui định “giảm nhẹ đóng góp”, việc trưng thu thuế phí ở thôn Đại Cao đều phải theo lời nói phát ra từ miệng hắn. Hắn nói anh phải nộp bao nhiêu là phải nộp bấy nhiêu, một chút xíu cũng không cho phép thiếu. Phản đối hắn là phản đối chính quyền nhân dân, là phản đối chính sách của Đảng, là phản đối Giang Trạch Dân hoặc Chu Dung Cơ, là phá hoại tình hình tốt đẹp, phá hoại ổn định đoàn kết, phá hoại cải cách, mở cửa! Chỉ cần hắn không vừa mắt là mở miệng chửi lớn, động tay là đánh. Đánh đấy, chửi đấy nhưng anh vẫn phải nhận sai.

Ngày hôm qua, Cao Học Văn đã lại tung lên một cuộc uy phong.

Thôn dân Cao Dương Thị đã là lớp người già xưa nay hiếm, có thể nói là bậc tiền bối của thôn Đại Cao, là chủ nhiệm ủy ban thôn, Cao Học Văn lẽ ra phải dẫn đầu tôn trọng người già mới đúng, thế nhưng Cao Dương Thị chỉ vặn hỏi Cao Học Văn không nên thu hai lần thuế “đất nhà” của bà cụ, mà hắn đã đánh, chửi còn khám nhà hai mẹ con, đập nát nồi niêu, bát đĩa trong nhà.

Có người tố cáo, Cao Học Văn không những không bị trừng phạt mà hắn còn diễu võ giương oai dẫn cảnh sát vũ trang đến bắt người bừa bãi.

Cao Dương Thị bị bắt đầu tiên. Không chỉ bắt bà cụ, còn bắt người trong nhà và còn bắt cả anh, em, cháu bà cụ đang đến thăm. Tổng cộng, trừ bà cụ đã gần chín mươi đang nằm bẹp trên giường ra, mười người có mặt ở hiện trường bị bắt cả mười.

Cao Dương Thị đã bị đưa lên ô tô cảnh sát, nhưng khi phát hiện được mặt bà cụ hôm qua bị Cao Học Văn đánh còn đang xưng tím, sợ rằng bắt bà cụ đi sẽ có phiền phức khác, nên bà cụ mới được đẩy từ ô tô xuống.

Ở giữa còn một khúc nhạc xen vào, nhỏ nhưng rất hay.

Cao Dương Thị bị đánh, bị khám nhà, không ít thôn dân Tây tổ chịu không nổi, nên có người chạy lên phố huyện gần đó mời thợ ảnh về để ghi lấy chứng cớ, mang lên trấn cãi lý. Điều này cũng là kết quả của việc phổ biến pháp luật trong toàn dân, ngày nay các thôn dân cũng đã có đầu óc pháp luật. Ai ngờ, vị thợ chụp ảnh nữ được mời đến, vừa chụp xong tình trạng thảm thê Cao Dương Thị bị đánh, đang vội vã định chụp cảnh nồi xoong, bát đĩa vỡ nát thì nhân viên công an đã xông tới. Cao Học Văn gầm lên, bắt cả họ hàng Cao Dương Thị còn chưa đã giận, nay lại thấy có người đang “thu thập chứng cứ”, hắn đòi bắt cả vị thợ chụp ảnh nữ này.

Vị chụp ảnh xử này là người đã từng lên huyện, lên tỉnh, đã trải đời, bà ta đâu chịu. Thấy nhân viên công an Linh Bích chưa biết đầu cua tai nheo ra sao đã xông ra định bắt người, bà ta nói: “Các ông có bắt nhầm không đấy, tôi có phải là người huyện Linh Bích của các người đâu”.

Thái độ xem thường, khinh bỉ của người thợ chụp ảnh đã chọc tức một người có mặt ở hiện trường, đó là nhân viên viết hóa đơn của phòng tài chính Phùng Miếu, anh ta hùng hổ bước ra, chỉ vào người thợ chụp ảnh: “Ta nói cho mà biết, dù ngươi có là vợ Giang Trạch Dân, Lý Bằng chăng nữa, ta cũng phải trị ngươi”.

Một lời nói kinh người, lời nói khiến mọi người đều lặng đi.

“Bắt giải đi” nhân viên viết hóa đơn gào lên như không cho phép nghi ngờ.

Người thợ chụp ảnh nữ cũng chẳng phải tay vừa. Bà ta không những không khiếp sợ ngược lại còn tỏ ra khí thế át người hơn đối phương. Thái độ đó rõ ràng là để người ta nhìn thấy, đọ sức với loại người không lớn không nhỏ, không nặng không nhẹ chỉ làm mất thân phận mình. Bà bình tĩnh nói: “Anh đừng có dọa tôi, nói thực cho anh biết, lãnh đạo Trung ương cao quá tôi với không tới, nhưng ở phòng công an huyện Linh Bích có một vị phó trưởng phòng là họ hàng nhà tôi. Không tin, anh có thể đi hỏi”.

Câu nói khiến những người có mặt tại đó im lặng.

Thực ra câu nói của người chụp ảnh nữ đó, có tác dụng đối với các nhân viên công an tại chỗ nhất, khiến họ sáng mắt ra, không thể không đưa mắt nhìn nhau. Câu nói của bà ta đương nhiên không thể tin hoàn toàn, nhưng lại không thể không tin, vì vậy, sau khi đưa bà ta lên xe, bất kể là cảnh sát vũ trang hay công an, cuối cùng khẩu khí và động tác vẫn phải ôn hòa rất nhiều.

Cao Tôn Minh râu bạc ở thôn Đại Cao là người cương cường nổi tiếng, là một ông già giữa đường thấy sự bất bình dám vác dao ra giúp đỡ. Thấy lãnh đạo trấn và công an, cảnh sát vũ trang huy động quân sĩ như thế để bắt bừa bãi người bất hạnh, ông đã đứng ra tại chỗ, chỉ vào bí thư chi bộ và chủ nhiệm thôn đang đi khắp nơi bắt người, ông lớn tiếng vặn hỏi: “Các người còn thấy đè nén dân chúng chưa đủ ư? Có thực muốn bức dân chúng làm phản không?”

Cao Tôn Minh vốn là người bị thôn ghi vào sổ đen, ông không đứng ra thì cũng phải bắt ông, chúng đang đi khắp nơi tìm ông, thế là ông tự chui vào lưới. Không chỉ bắt Cao Tôn Minh, mà còn bắt hai con trai, một con dâu của ông.

Năm mươi hai người bị bắt hôm đó, vừa có người già ngoài bảy mươi tuổi lại vừa có đứa bé vị thành niên; không chỉ có những đảng viên già vào đảng từ trước “cách mạng văn hóa”, thương bệnh binh giải ngũ về thôn, mà còn có hàng loạt phụ nữ…

Thôn dân Tây Tổ thôn Đại Cao nhìn thấy rất rõ: lần bị bắt này, nếu không phải là người dám lên trên phản ánh vấn đề đóng góp của nông dân hoặc ủng hộ việc lên trên phản ánh, yêu cầu thì cũng là người dám nghi ngờ hoặc yêu cầu thanh sát sổ sách của thôn, trấn; hoặc là người bất mãn hoặc hiềm khích với cán bộ thôn, trấn. Tóm lại, bí thư thôn và chủ nhiệm thôn đã mượn ngọn “gió đông” này để một vét hết những “cái đinh trong mắt”, “gai trong thịt” của bọn họ. Tất nhiên vì lần này là hành động liên hợp nhiều “binh chủng”, thời gian gấp rút, không rõ tình hình, nên có cả thôn dân ở thôn khác đến giúp bà con ở Tây Tổ thôn Đại Cao chống hạn, thậm chí có cả hộ công thương cá thể ở huyện khác đến Tây Tổ thôn Đại Cao liên hệ nghiệp vụ, cũng bị bắt luôn. Lại do nhân viên chấp pháp đến từ bộ môn, cơ quan khác nhau, ai bắt được thôn dân nào thì giải đến địa bàn của mình, vì thế đã xuất hiện tình hình một nhà già trẻ lớn bé bị nhét vào những ô tô cảnh sát khác nhau, giải đến các địa phương khác nhau. Khi xe cảnh sát khởi động, trong thôn, ngoài thôn, trên đồng ngoài ruộng, tiếng khóc tiếng kêu, lúc to lúc nhỏ, xé lòng nát ruột. Mấy người già như ngọn đèn trước gió nấp trong nhà không dám cựa quậy, nước mắt đầm đìa, như nhớ lại tình cảnh bọn giặc Nhật vào thôn năm nào. Bọn họ chỉ khác với giặc Nhật ở chỗ không hãm hiếp phụ nữ, không châm lửa đốt nhà, không nói tiếng Nhật.

Thôn dân các nơi bị bắt, không một ai, đều được “vào phòng khách” ngay trong đêm hôm đó, trừ một người là vị chụp ảnh nữ. Sau này qua sự “kiểm tra thân phận” của đồn công an, đã xác nhận bà ta quả có quan hệ họ hàng với một vị phó trưởng phòng, phòng công an huyện Linh Bích, nên được thả ngay trong đêm. Những người còn lại không “nộp máu” không nộp một số lượng tiền phạt nhất định thì đừng hòng được thả. Vì vậy phần lớn thôn dân bị bắt đều nhờ người vay tiền với lợi tức cao không giống nhau, mang thêm món nợ nặng nề, ít thì một ngàn, nhiều thì trên một vạn, thậm chí khuynh gia bại sản, bỏ quê mà đi.

Dương Thụ Liên, cháu họ Cao Dương Thị là người cứng miệng, cho rằng “có lý có thể đi khắp thiên hạ” nên đã nói một số câu khảng khái, sôi sục, kết quả là tiền không thể ít mà xương chân còn bị giày da của công an đá bị thương. Trước đây cậu ta cho rằng trên đời này kẻ xấu chỉ là số ít, nhưng sau khi ra về cậu ta đã thấy cả cái thế giới này đều đen xì.

10. Câu chuyện một ngày một đêm

Khi “sự kiện thôn Đại Cao”, cái chậu nước ấy bị khuấy đục lên, và rồi khi được thời gian làm cho lắng đọng, bụi chìm xuống dưới, nước lại trong thấy đáy thì cái mà nó cung cấp cho sự suy ngẫm của chúng ta chỉ là sự cay đắng.

Ngôi nhà của Cao Dương Thị được xây lại trên nền đất nhà cũ của mình vào năm 1990, và không hề lấn chiếm đất canh tác, hơn nữa nền đất ngôi nhà cũ cũng giống như các thôn dân khác được tính vào diện tích canh tác của bà cụ từ lâu, và hàng năm đều nộp các loại thuế, phí không thiếu một xu. Trước khi sự kiện trên xảy ra một năm, tức năm 1996, chủ nhiệm thôn Cao Học Văn tìm đến cửa, bà cụ đã nộp 110 NDT của cái gọi là “thuế nền nhà”. Vì thế buổi sáng ngày 4 tháng 10 năm 1997, khi Cao Học Văn một lần nữa đến nhà thu “thuế nền nhà”, Cao Dương Thị đã ngạc nhiên hỏi: “Chẳng phải tôi đều nộp cả rồi ư?” Vừa nghe nói câu đó, trong lòng Cao Học Văn đã không vui, trừng mắt nhìn Cao Dương thị: “Bảo cụ nộp, cụ phải nộp; bảo cụ nộp bao nhiêu tiền phải nộp bấy nhiêu, nói tầm bậy gì thế!”

Tất nhiên là Cao Dương Thị không phục, muốn làm cho rõ ràng, nên hỏi thêm: “Năm ngoái đã nộp 110 NDT, ông nói thế là xong, vì sao năm nay còn đòi?”

Cao Học Văn càng nghe càng mất bình tĩnh, lớn tiếng hỏi: “Cụ nộp cho ai?”

Thấy chủ nhiệm thôn nói như vậy, Cao Dương Thị nổi giận. Ngày thường, thôn bảo thôn dân nộp cái này, nộp thứ kia, xưa nay chỉ viết vào mảnh giấy, có khi ngay cả mảnh giấy cũng không đưa, nên bà cụ không bằng lòng nói: “Tôi nộp cho ai, ông không biết à?”

Cao Học Văn “xì” một tiếng, lùi liền mấy bước, đưa cặp mắt như nhìn còn vật lạ trong vườn thú lườm bà cụ. Hắn không hề nghĩ là một bà cụ già nua ốm yếu lại dám tỏ thái độ như vậy trước mặt mình, liền khiêu khích hỏi: “Thuế nền nhà cụ có nộp hay không?”

“Không nộp”. Cao Dương Thị tức đến run người lên, gào lên trước Cao Học Văn.

Cao Học Văn không ngờ bà cụ lại ghê gớm thế, hắn hung dữ nói: “Tôi sẽ trị cụ vì “tội chống thuế”!”

Tiếng gào thét của Cao Học Văn đã khiến nhiều thôn dân kéo tới, có người nhân đó chỉ trích Cao Học Văn không nên thu “thuế nền nhà” của gia đình Cao Dương Thị. Thấy các thôn dân mồm năm miệng bảy oán trách mình, Cao Học Văn cảm thấy mất thể diện, hắn trút cơn giận lên người Cao Dương Thị. Hắn nhảy lên nói: “Cụ nói cụ nộp “thuế nền đất” rồi, vậy có chứng cớ không?”

Thấy Cao Học Văn giở trò xỏ lá trước mọi người, trở mặt không nhận là đã nhận tiền Cao Dương Thị tức đỏ cả mặt, xông đến trước Cao Học Văn, chỉ tay gần như chạm cả ngón vào mũi hắn, không thể nhịn được nữa hỏi: “Ông dám thề không?”

Cao Dương Thị chưa nói hết lời, Cao Học Văn đã đấm một cái vào mặt bà cụ. Cú đấm làm bà cụ lảo đảo, suýt ngã lăn xuống đất; mặt bị tím bầm xưng lên.

Các thôn dân lập tức xúm lại, lũ lượt vặn hỏi: “Vì sao ông lại đánh người già?”

Cao Học Văn thẹn quá thành giận nói: “Tôi đánh đấy, thì làm sao? Tôi còn sẽ khám nhà bà ta!”

Nói rồi, hắn như một con sư tử đang cơn giận dữ, hùng hổ đi tới nhà Cao Dương Thị, gặp nồi đập nồi, thấy bát quăng bát, thấy thìa bẻ thìa, điên cuồng đập phá nhà Cao Dương Thị và con trai, chỗ nào cũng thấy mảnh vỡ của sành sứ, sắt thép, giống như vừa bị bọn thổ phỉ cướp phá.

Sau khi trút xong cơn tức, Cao Học Văn làm như không có chuyện gì, nghênh ngang bỏ đi.

Cao Dương Thị uất quá, ngất ngay tại chỗ.

Các thôn dân thấy chủ nhiệm gây ra họa lớn như vậy, chắc là không dám quay lại nữa. Ai ngờ, chỉ không lâu sau, Trịnh Kiến Dân, phó đồn trưởng trấn Phùng Miếu đã dẫn nhân viên công an, tiến vào xóm, đến thẳng nhà Cao Dương Thị. Phó trưởng đồn đẩy cửa bước vào, không nói một câu, đòi bắt người. Không chỉ bắt Cao Dương Thị mà còn bắt cả con trai.

Các thôn dân nghe tin chạy lại, biết là Cao Học Văn đã giở trò với Cao Dương Thị, thế là mỗi người một câu kể lại chân tướng sự việc cho Trịnh Kiến Dân. Nhưng Trịnh Kiến Dân chỉ tin chủ nhiệm thôn, trước những lời giải thích ồn ào của thôn dân, hắn không những không nghe lọt tai, ngược lại còn nổi giận.

“Ai đang bắt người bừa bãi?” Hắn giận dữ hỏi.

“Đó là ông!” Một thôn dân nói.

“Trước tiên phải điều tra đã, rốt cuộc là ai phạm tội!” Lại một thôn dân nữa đùng đùng lên tiếng.

Đúng vậy, mấy năm này, không ít thôn dân Tây Tổ, thôn Đại Cao ra ngoài làm thuê, đã tới không ít thành phố lớn nhỏ trong cả nước, dù có nói thế nào thì cũng đã là thấy được cảnh đời, chí ít cũng hiểu được các cơ quan công an, kiểm sát, tòa án phải làm án theo pháp luật, làm án phải “lấy sự thực làm căn cứ, lấy pháp luật làm thước đo”, không phân biệt trắng đen mà bắt người bừa bãi là chấp hành pháp luật mà lại vi phạm pháp luật.

Trịnh Kiến Dân khinh thường nhìn các thôn dân đang ồn ào nói năng. Trong con mắt hắn, bọn chân lấm tay bùn chỉ biết múa cuốc, lông tơ còn chưa sạch thì có là cái gì. Đang lúc định nổi cáu thì thấy thôn dân Cao Quảng Hoa từ đám đông bước ra.

Cao Quảng Hoa với lý lẽ đầy đủ chất vấn Trịnh Kiến Dân: “Cao Học Văn thu hai lần “thuế nền nhà” của Cao Dương Thị đã không đúng, lại đánh người, thế là đã sai lại càng sai; tiếp đó còn đập phá nhà người ta, việc này không còn là sai lầm nữa, mà đã là phạm tội. Công an các người chỉ nghe một bên, chỉ tin một bên, chẳng phải là làm tổn thương tinh thần của dân chúng hay sao?”

Cao Quảng Hoa hỏi rất trực tiếp, không để cho đồn trưởng Trịnh đại nhân chút thể diện nào, thậm chí có thể hiểu đó là “gọi nhịp” cho đồn trưởng, trước mặt mọi người, Trịnh Kiến Dân không nhịn được nữa, gọi lớn một cảnh sát:

“Bắt hắn ta cho tôi!”

Viên cảnh sát nhanh chóng xông tới, bắt Cao Quảng Hoa rồi đẩy lên ô tô cảnh sát.

Cao Quảng Hoa ra sức dẫy giụa, kêu lớn: “Các người căn cứ vào điều nào mà bắt tôi?”

Trịnh Kiến Dân nói luôn: “Là căn cứ vào việc anh phạm “tội cản trở công vụ”.

Quần chúng đứng xem bị làm cho tức giận, to tiếng chỉ trích Trịnh Kiến Dân lạm dụng chức quyền bắt người vô tội bừa bãi.

Lúc này Trịnh Kiến Dân liền rút súng ngắn ra, hỏi: “Các người muốn làm gì?”

Hắn không ngừng thay đổi mục tiêu, chỉ vào mấy thôn dân dám chỉ trích hắn tại đó.

Cao Tôn Minh với bộ râu bạc như che kín cả miệng, trước đó chỉ lặng lẽ đứng bên nhìn, thấy như vậy, mới bước ra đi về phía Trịnh Kiến Dân. Ông giận đỏ mặt hỏi: “Ông là công an nhân dân, không điều tra, lại còn không cho người ta nói, rồi lại chĩa súng nhằm vào dân chúng, thử hỏi có còn phép nước nữa hay không?”

Ông đưa đầu về phía nòng súng của Trịnh Kiến Dân, nói: “Có giỏi, thì bắn đi! Nhằm vào đầu mà bắn! Nông dân chúng tôi mặc dù chẳng đáng giá bao nhiêu, nhưng quyết không sợ chết!”

Tiếp đó, ông lại giận dữ nói: “Cái gọi là “cản trở công vụ”, liệu ông bắt hết được không? Còn súng mang ra dọa ai, ông giết hết được không?”

Các thôn dân giận dữ vây quanh, hét: “Bắn đi! Có giỏi ông hãy bắn đi!”

Đừng dại mà làm quần chúng nổi giận. Người ta phát hiện được, khẩu súng trong tay Trịnh Kiến Dân bắt đầu rung rung, không dám chỉ vào mục tiêu cụ thể nào, con mắt giận dữ như bốc khói của hắn nhằm vào Cao Tôn Minh râu bạc một lúc, rồi tự thu súng về.

Mấy thôn dân nhân lúc Trịnh Kiến Dân và nhân viên cảnh sát không chú ý đã nhảy lên ô tô cảnh sát, cứu được Cao Quảng Hoa đang bị nhốt trên đó.

Khi rời khỏi nhà Cao Dương Thị, mặt Trịnh Kiến Dân tím ngắt, không nói câu gì. Sau khi ngồi vào ô tô, mở cửa xe về phía núi. Sau đó chiếc ô tô như con ngựa rừng bị quất mạnh một roi chạy tung bụi mù trời, khi làn bụi tan hết đã không thấy hình bóng chiếc xe đâu nữa.

Đám đông tập trung trước nhà Cao Dương Thị không bảo mà tan, nghĩ đến dáng điệu thảm hại của phó đồn trưởng Trịnh Kiến Dân khi rời khỏi xóm, không ít thôn dân ngả nghiêng cười, thậm chí cười ra nước mắt. Chỉ có Cao Tôn Minh râu bạc không vội ra về, ông cụ đầy lo lắng nói với Cao Dương Thị: “Lũ người này không chịu yên đâu, làm sao họ cam chịu bại trận trước thôn dân? Chắc chắn sẽ kiếm cớ làm to việc này!”

Không ngoài dự đoán của Cao Tôn Minh, sau khi về đồn, Trịnh Kiến Dân đã thêm muối thêm mắm trình bày cảnh ngộ mình vừa gặp với các lãnh đạo khác. Mã Lý, đồn trưởng; Chu Hiền Mẫn, chính trị viên, cũng đều cảm thấy căm phẫn trước việc đã xảy ra.

Bọn họ lập tức báo cáo với những người đứng đầu đảng ủy và ủy ban trấn.

Cách đó không lâu, thôn dân Tây Tổ, thôn Đại Cao phát hiện thấy sau khi tiếng động cơ ô tô tiến vào thôn nổ ầm ầm, từ trên hai chiếc xe, nhảy xuống một đám người. Trong đó không chỉ có Mã Lý, đồn trưởng, Chu Hiền Mẫn, chính trị viên mà còn có phó bí thư đảng ủy, phó chủ tịch ủy ban trấn, cũng như nhiều cán bộ của các bộ môn tài chính, công thương, thuế vụ...

Lúc này đã sắp hoàng hôn, cơ quan trấn cách Tây Tổ, thôn Đại Cao ít ra cũng hơn 10 km, muộn như thế mà có nhiều quan chức lớn của trấn đến thôn, không ít thôn dân lục tục kéo ra xem điều hiếm thấy đó. Những thôn dân hiền lành còn vui vẻ nghĩ rằng, lãnh đạo đồn công an xuống xin lỗi mọi người, buổi chiều phó đồn trưởng Trịnh Kiến Dân không nói đạo lý, không phân biệt đúng sai đã muốn bắt người, còn thô bạo rút súng ra đe dọa thôn dân, trở về chắc đã bị phê bình; còn cho là lãnh đạo trên trấn đã biết việc Cao Học Văn đánh người già, cán bộ thôn sao có thể bừa bãi như vậy, vừa vi phạm kỷ luật vừa vi phạm pháp luật, họ đến chắc để xử lý việc này.

Thế nhưng, mọi người đứng nhìn một lúc đã cảm thấy không phải như vậy. Bởi vì đoàn người ấy sau khi vào xóm đã không xin lỗi ai, và cũng không có dự định muốn tìm hiểu cái gì với thôn dân; và cũng chẳng nghe thấy họ nói một lời công bằng chính đáng, và càng không muốn tìm hiểu những việc phó đồn trưởng Trịnh Kiến Dân đã làm. Thần sắc họ rất kỳ lạ, vừa xem vừa chỉ trỏ, sau một lúc như thế là lặng yên kéo nhau ra ô tô, chuẩn bị về.

Các thôn dân càng xem càng thấy mơ hồ, càng thấy kỳ quặc: “Rốt cuộc, những người này đến đây làm gì?”

Lúc đó, có mấy thôn dân thất vọng chạy theo, tha thiết đề nghị họ xử lý xong việc chủ nhiệm thôn đánh người, khám nhà rồi hãy đi. Mọi người lo là nếu chuyện này gác lại thì coi như xong, sau này Cao Học Văn còn to gan hơn nữa, nói đánh ai là đánh người đó, muốn khám nhà ai là khám nhà đó thì thôn dân còn sống làm sao được?

Thế nhưng, lãnh đạo trấn, lãnh đạo đồn không có ai đáp lời, cúi đầu uốn lưng chui vào ô tô chuẩn bị đi.

Nhưng thôn dân đã ra ngoài làm thuê biết nhiều hiểu rộng hơn, nhìn thấy từng cán bộ không có ai thương xót tình hình bên dưới, lạnh nhạt trước ý dân, trong bụng bắt đầu nổi cơn tức. Họ nghĩ, người đứng đầu trấn, người đứng đầu đồn, chẳng qua cũng chỉ là cán bộ cấp khoa [1] mà thôi, còn quan lớn huyện chẳng qua cũng chỉ là “quan thất phẩm hạt vừng”, loại cán bộ cấp khoa ấy là cái c... gì! Tôn trọng anh vì anh là lãnh đạo mà thôi.

Lúc này có nông dân cất tiếng nói: “Ăn lương thực do nông dân trồng, mà không vì nông dân làm chút việc chính đáng, sao được coi là “đầy tớ nhân dân””.

Có người dứt khoát chặn ở đầu ô tô, tức giận nói: “Các người muốn đi, chúng tôi cũng không giữ, mà nếu không đi, cũng tôi cũng không đuổi, chỉ yêu cầu là trước khi các vị chưa xử lý việc Cao Học Văn đánh người, khám nhà, nếu muốn đi thì tạm thời đừng lái xe!”

Một vị lãnh đạo trấn không vui nói: “Ông muốn làm gì?”

Thôn dân nói: “Nếu không, chúng tôi còn đến tìm các ông xử lý!”

Thực ra, có thể lý giải được tâm tình nông dân. Mặc dù phương thức biểu đạt của họ, giống như các nông cụ mà họ sử dụng khi lao động ở ruộng đồng, xem ra vừa thô lỗ vừa nguyên thủy, thậm chí có một số còn khá xa văn minh hiện đại, nhưng chúng ta có thể dễ dàng nhìn thấy, trong ngôn ngữ của họ mang đầy khát vọng loại bỏ kẻ bạo ngược, vỗ về dân lành, gửi gắm kỳ vọng rất lớn vào đảng và chính quyền nhân dân.

Thế nhưng, chỉ mấy câu nói đó đã làm một vị lãnh đạo trấn nổi giận tại chỗ. Chỉ thấy người này bỗng vặn người, rồi vung mạnh tay lên cao, dáng điệu này giống như dũng sĩ trước lúc đánh bom, ông ta hét lên một câu rất hào hùng: “Mọi người đều không được về”.

Sau khi vị lãnh đạo đó gào lên, mọi cán bộ có mặt không có người nào có ý kiến khác. Thấy mặt trời sắp lặn mà đường về trấn còn xa, nếu không về thì ở lại làm gì? Nhiều người như thế này, ở lại thì trú vào đâu? Rõ ràng không phải là tức tối với thôn dân mà là tự làm khó dễ cho mình. Thế nhưng chẳng ai thấy lời kêu gọi đó là hoang đường, và cũng không thấy ai tỏ ra bất ngờ, dường như đó là sự hợp lý thiên kinh địa nghĩa, thế là theo tiếng gọi đó, không hẹn mà làm giống nhau, từng tốp hai, ba người đi về phía nhà Cao Học Hoa, chủ nhiệm phụ nữ thôn Đại Cao.

Nhà Cao Học Hoa cách chỗ đỗ ô tô mấy chục mét, thấy các vị đứng đầu trấn về phía nhà mình, chủ nhiệm phụ nữ Cao Học Hoa vội ra đón. Bà ta nhanh chân nhanh tay mời các lãnh đạo vào nhà, kéo bàn kê ghế, mời mọi người ổn định chỗ ngồi, tiếp đó đưa ra bộ bài tu-lơ-khơ, rồi pha chè cho mỗi người, sau đó vào bếp chuẩn bị. Các vị lãnh đạo cũng chẳng coi mình là người ngoài, đều có dáng vẻ “khách đến như về nhà”. Trước tiên theo thứ tự quan chức cao thấp ngồi vào ghế, nói xong đôi câu khách sáo là tiếng quật bài đã vang lên. Người có thể có thể tham gia đánh tu-lơ-khơ chỉ có hạn, nên nhiều người bắt đầu uống chè, tán gẫu, mỗi người một câu nói chuyện gây cười. Một lát sau, nhà Cao Học Hoa đã ồn ào tiếng cười, tiếng nói.

Tất nhiên cũng có người không chen vào được, suy tính tới việc không về trấn được, mất một buổi tối ở đây thật là vô vị, nên đã tranh thủ thời gian trước khi ăn cơm, chắp hai tay vào sau đầu, làm một giấc. Nhưng cũng có người không muốn ngủ, mà cũng chẳng có hứng thú nghe những lời bàn tán xung quanh đám tu-lơ-khơ, nên đã bỏ ra ngoài đi dạo quanh nhà, như có tâm sự gì, trông vô cùng ngán ngẩm.

Các thôn dân đều rất bồn chồn: Nói không về là không về thật. Ngần ấy vị quan lớn, chen vào nhà chủ nhiệm phụ nữ, chẳng phải là làm cho Cao Học Hoa khó xử ư? Chẳng nói đến chuyện có phiền phức hay không và cũng không nói tới chuyện ngủ nữa, ngần ấy cái mồm, lấy gì mà nhét vào? Những người này, có cái gì trên đời là họ chưa ăn đâu, ở nhà Cao Học Hoa liệu họ được “nhắm” món gì đây?

Trước tiên Cao Học Hoa thành thạo làm cho các vị lãnh đạo một loại bánh làm bằng lúa mạch, sau đó đặt một nồi canh giá. Bà ta tin là các vị lãnh đạo mồm quen cao lương mỹ vị rồi, nhưng từ lâu đã quên các món chè thô cơm nhạt của nhà nông, nên lần này có thể thấy hương vị mới.

Thế rồi bánh lúa mạch và canh giá nóng hổi được bưng ra, các vị lãnh đạo bắt đầu ăn tối. Tuy vậy vì sư nhiều cháo ít, ăn chia chưa đủ, không biết ai đã bê tới một hòm mỳ ăn liền, để cùng ăn.

Làm lãnh đạo ngày nay, việc ăn uống đã trở thành gánh nặng, đi dự tiệc là cho thể diện, uống chén rượu là vì quan hệ, trong việc ăn ăn uống uống có nhiều học vấn lắm, vì có ai coi việc ăn là để chống đói đâu? Thế nhưng bữa cơm tối ăn ở nhà chủ nhiệm phụ nữ Cao Học Hoa lại có ý nghĩa nguyên thủy nhất, bởi vì nếu không là vì nhét vào dạ dầy thì việc chiêu đãi ở đẳng cấp này không ai có thể trách được. Đã có người thà chịu đói chứ không chịu ăn những món thô thiển như vậy. Và thế là, trên nền nhà, dưới gậm bàn, thậm chí ở ngoài cửa, chỗ nào cũng thấy đầu mẩu bánh, mầm giá, mì ăn liền mà các vị lãnh đạo vứt xuống.

Tất cả những cái đó đều được các thôn dân vươn đầu vươn cổ nhìn thấy, và cuộc bàn tán mồm năm miệng mười bắt đầu.

Một người nói: “Đã ở lại, không định về, vì sao không hỏi việc Cao Dương Thị bị đánh?”

Một người nói: “Đúng vậy, ban ngày cầm súng, đánh người, đến tối lại chui vào đó đánh tu-lơ-khơ; một năm ba trăm sau mươi nhăm ngày, liệu làm việc được mấy ngày?”

Một người nói tiếp: “Không làm những việc chính đáng, mà chỉ đi đến đâu ăn đến đó, sợ rằng ngoài việc ăn, mang, lấy đi, dọa dẫm quần chúng ra, những người này không biết làm cái gì khác!”

Một người bắt đầu chửi: “Đây là bọn súc sinh không ăn lương thực mà lãng phí lương thực!”

Một giọng nói rất to, không sợ trong nhà nghe thấy: “Người không biết, sẽ cho là hôm nay, lãnh đạo trấn dẫn một đoàn cán bộ, đi sâu điều tra cơ sở Tây Tổ, thôn Đại Cao chúng ta, giúp chúng ta xóa đói giảm nghèo, thực ra là cái .......”

Một giọng khác còn to hơn, hình như nếu không để cho các cán bộ trong nhà nghe thấy thì không hả cơn tức: “Dứt khoát, mang nước đái đến cho bọn này uống!”

Tiếp đó bừng lên trận cười thoải mái.

Các thôn dân coi thường nhất là những cán bộ trấn, thôn bản lĩnh không lớn mà điệu bộ lại không nhỏ. Cho dù những thôn dân này trong tay không có quyền, trong túi không có tiền, lại thường thường bị kỳ thị, thế nhưng mồm là của họ làm sao bịt được, vì vậy họ thường thích dùng sự phát tiết ra, để tâm lý được cân bằng và thoải mái.

Buổi tối hôm đó, các thôn dân đứng ngoài cửa nhà Cao Học Hoa đã người có người không phát biểu cảm tưởng của mình; cán bộ trong nhà hứng thú còn cao vẫn đánh bài, tán gẫu, hoặc yên lặng ngủ, hoặc đi dạo ngoài cửa, nghe được các loại bàn luận của thôn dân rất tức giận, nhưng thôn dân không có hành động quá mức, không có ai chỉ ngón tay vào họ, vì vậy tâm tình những cán bộ này không bị bất kỳ ảnh hưởng gì, trong nhà vẫn ồn ào, tiếng cười thường vang ra.

Đêm đã khuya, thôn dân cảm thấy không còn trò diễn nữa và cũng cảm thấy buồn chán, nên mỗi người tự về nhà mình ngủ. Còn việc các cán bộ làm thế nào để qua được đêm hôm đó, rõ ràng là có ô tô mà không về trấn, ở đây chịu tội làm gì, thì nhiều thôn dân không nghĩ sâu xa và còn cho là tự do của họ. Cũng có thể cuộc sống ở trên trấn quá nhàm chán, xuống bên dưới tìm của mới lạ, giống như thường thấy trên truyền hình, vợ con đầy nhà, nhưng vẫn có anh vẫn muốn ôm con gái nhà người ta. Cái đó gọi là “Cây củ cải và rau cải trắng, mỗi thứ đều có vị đắng đáng yêu riêng”.

Thế nhưng đêm hôm đó, Cao Tôn Minh râu bạc, lật đi lật lại trên giường không ngủ được. Ông cảm thấy sự việc này không thích hợp. Phát triển của sự việc lẽ ra không phải như vậy. Dựa vào kinh nghiệm lâu năm, ông thấy sự việc quá lạ, lạ đến mức không hợp tình hợp lý, trong đó nhất định tiềm ẩn những nguy hiểm đáng sợ. Mặc dù các thôn dân không ai cưỡng bức họ làm cái gì, nhưng người đứng đầu trấn đều tự ở lại không về, và việc họ bị “vây hãm” suốt cả đêm cũng là sự thực, trở về báo cáo lên trên là thôn dân đã “phi pháp giam lỏng các cán bộ đảng, chính, tư pháp lâu tới hơn 10 tiếng đồng hồ” là việc hoàn toàn có thể.

Ông đau xót than thở, nông dân Trung Quốc quá thiện lương, bất cứ việc gì, nói chung đều suy nghĩ theo phía mình yêu thích; đồng thời lại quá khoan dung, mọi cái đều có thể im lặng thừa nhận. Loại bỏ cái miệng cứng cỏi đi rồi, thì những cái còn lại phải đối mặt với bất kỳ lực lượng nào trên xã hội, đều không chịu nổi một đòn.

Sáng hôm sau, khi mặt trời giống như mọi ngày nhô lên từ cánh đồng phía đông, khi những ánh vàng rực rỡ đến chói mắt chiếu lên các nóc ngôi nhà quê mùa của Tây Tổ, thôn Đại Cao, ngoài Cao Tôn Minh râu bạc ra, không ai có thể nghĩ là cái ngày 15 tháng 10 năm 1997 ấy là một ngày đen tối, một ngày bị áp bức và lăng nhục, một ngày hoạn nạn nặng như núi Thái Sơn đè xuống.

Sáng sớm ngày hôm đó, Chu Hiền Mẫn, chính trị viên đồn công an trấn Phùng Miếu ra khỏi nhà Cao Học Hoa, tuy biết rõ là hai chiếc ô tô từ trấn về, đỗ tại một nơi cách đó không xa, nhưng ông ta vẫn chịu ngồi trên chiếc máy kéo do con trai chủ nhiệm phụ nữ Cao Học Hoa lái, một mình lặng lẽ về trấn.

Chu Hiền Mẫn một mình thần bí rời khỏi Tây Tổ thôn Đại Cao, không ai có thể nghĩ rằng đó là một âm mưu vô cùng kinh tởm. Tất nhiên không có một thôn dân nào biết được, Chu Hiền Mẫn đã báo cáo với Hầu Triều Kiệt, bí thư đảng ủy ở lại cơ quan hôm đó, câu chuyện phát sinh ở thôn Đại Cao như thế nào; và cũng không biết, Hầu Triều Kiệt đã báo cáo công tác với huyện ủy Linh Bích như thế nào; lại càng không thể biết được, huyện ủy Linh Bích đã báo cáo những gì với địa ủy Túc Huyện. Những chi tiết vô cùng quan trọng ấy, trong một thời kỳ lịch sử tương đối, không có ai vui lòng chủ động giải mã, bởi vì điều này liên quan đến thành tích, vinh dự hoặc sai lầm và trách nhiệm của một số lãnh đạo. Thế nhưng hậu quả lại vô cùng rõ ràng, đó là sự xuất hiện một cuộc càn quét lớn khó thể quên, với “ngựa xe như nước, khí thế nuốt sơn hà”, bụi cát mù trời như đã miêu tả ở đầu chương này.

11. Ông cụ râu bạc và anh chàng mặt đỏ

Cao Tôn Minh râu bạc, đột ngột mất tích.

Sau này, các thôn dân mới biết Cao Tôn Minh bị đồn công an bắt. Sau khi ông cụ được thả ra, thôn dân Tây Tổ thôn Đại Cao mới phát hiện rằng trong chốc lát Cao Tôn Minh đã biến thành một người khác. Ông cụ trở nên trầm ngâm, ít nói, thường tự ngồi buồn ở nhà. Có người nói ông cụ tức quá thổ ra máu, nên ở nhà dưỡng bệnh; có người nói ông cụ chẳng có bệnh gì cả, chỉ là tâm bệnh thôi, ông tố cáo đả đảo những cán bộ liên quan đến việc chế tạo ra “sự kiện thôn Đại Cao”, thề không làm người, ông cụ ẩn ở nhà là để viết đơn tố cáo.

Thế nhưng, có một hôm lại không thấy ông cụ nữa.

Sau một thời gian, có người nói đã gặp ông cụ ở huyện Linh Bích, mà suýt nữa thì không nhận ra, đầu tóc ông cụ rối bù, bẩn thỉu như một người nghèo khó đến bước đ‘ường cùng. Ông cụ kéo một cái xe ba gác nhỏ, dọc theo đường phố nhặt vỏ hộp, giấy vụn. Có lúc còn chực ở cửa hàng, quán ăn như một người ăn xin, xin ăn.

Không lâu sau, ông cụ lại biến mất ở thành phố huyện Linh Bích.

Mãi đến lúc Cao Tôn Minh lại xuất hiện ở Tây Tổ thôn Đại Cao, các thôn dân mới biết, ông cụ đã lên Bắc Kinh một chuyến. Ông cụ nhặt nhạnh vỏ hộp, giấy vụn, đi ăn xin là để tích góp lộ phí. Ông cụ nói với mọi người, đã đưa được thư tố cáo đến Văn phòng tiếp đón những người đến phản ánh yêu cầu của Quốc Vụ viện, tố cáo những hành vi phi pháp đổi trắng thay đen, bắt bừa bãi người vô tội của lãnh đạo có liên quan của trấn Phùng Miếu và huyện Linh Bích.

Ông cụ muốn lật đổ mọi nhận định không đúng của cái gọi là “bạo lực chống thuế” áp đặt lên đầu các thôn dân Tây Tổ thôn Đại Cao. Tất nhiên, ông cụ không thể xem được tạp chí “Động hướng” và “Tranh Minh” của Hồng Công, nếu không, ông cụ sẽ có lý do để chất vấn: một số cán bộ lãnh đạo cộng sản nào đó của huyện Linh Bích và trấn Phùng Miếu, đã phân tích và phán đoán sự tình, vì sao họ lại giống hệt như một số người thù địch chính quyền nhân dân?

Lần đi ra ngoài này của Cao Tôn Minh, coi như là đã mở mang tầm nhìn, thì ra số người lên phản ánh, yêu cầu về vấn đề nông dân đóng góp quá nặng và sự hủ bại của cán bộ thôn trấn, ở huyện Linh Bích không chỉ có một mình ông cụ. Trần Nhất Bảo, nông dân trấn Cối Câu, do để lộ tin mình lên Bắc Kinh kiện, mà chỉ ngồi xe mới đến xã Đại Lộ, chưa ra khỏi huyện Linh Bích đã bị người chặn lại, bắt xuống xe; tòa án huyện không thể định tội ông, nhưng vẫn bị cơ quan công an bắt phải làm ba năm nghĩa vụ lao động; Doãn Quế Mai xã Đại Miếu, dù là một nữ đồng chí, đã phấn đấu quên mình đi lên Bắc Kinh tố cáo với Trung ương nhiều lần vượt qua không biết bao nhiêu cản trở lên được Bắc Kinh, khiến Cao Tôn Minh rất kính phục.

Lần đó, Cao Tôn Minh cùng Doãn Quế Mai được đồng chí ở huyện ủy Linh Bích được gọi lên Bắc Kinh đón về An huy. Thời gian ở Bắc Kinh, đồng chí được huyện ủy cử đi đón nói rất hay, hứa là sau khi về Linh Bích, nhất định sẽ xử lý tốt các vấn đề mà họ phản ảnh. Thế nhưng vừa đến Linh Bích, ngay trong đêm đã đưa họ vào trại giam, nhốt đúng mười lăm ngày.

Cao Tôn Minh không phục, sau đó ông cụ lại lên Bắc Kinh một lần nữa.

Khi trở về Tây Tổ thôn Đại Cao ông cụ đã là người vừa già vừa ủ rũ. Hai lần lưu lạc cùng khốn đường dài, xương cốt ông cụ như rã rời, lại mắc thêm bệnh ho, bây giờ cứ đi mấy bước là phải dừng lại thở một lúc. Cứ nghĩ đến việc không làm thế nào để lãnh đạo Trung ương hiểu được chân tướng của “sự kiện thôn Đại Cao”, cụ lại giận mình vì sức khỏe suy yếu, sợ rằng kiếp này đời này không còn cơ hội lên kiện ở Bắc Kinh nữa. Nhiều lúc ông cụ nằm im trên giường mắt nhìn chằm chằm vào xà nhà, thở dài liên tục.

Ngày hôm ấy, không khí nặng nề tĩnh mịch trong nhà Cao Tôn Minh đã bị xua tan, có một anh chàng mặt đỏ đẩy cửa tiến vào, ông ta là Trương Kế Đông thôn dân thôn Đổng Lưu thuộc cùng một trấn.

Nghe nói ông cụ râu bạc, ốm nằm tại nhà, Trương Kế Đông đến thăm riêng ông già quật cường đó. Trương kế Đông cũng là một anh chàng quật cường nổi tiếng xa gần ở trấn Phùng Miếu, là một nông dân dám nói lời nói thực và có văn hóa. Nói tới có văn hóa, ông được coi là người có văn hóa trong các nông dân vác cuốc ở trấn Phùng Miếu. Trước “cách mạng văn hóa” ông đã thi đỗ vào khoa thú y, phân viện Phụng Dương thuộc Học viện nông nghiệp An Huy, vì chưa học được bao lâu, cuộc “cách mạng văn hóa” đã cuốn tới, nên không học văn hóa nữa và trong phong trào “cách mạng”, nhà trường cũng không tồn tại nữa, năm 1968, khi tốt nghiệp được coi là học sinh trung cấp chuyên nghiệp, “ở đâu đến thì phân về đó” nên được phân công về trấn Phùng Miếu bây giờ, trước làm thú y, sau lại làm công nhân thực phẩm mấy năm, cuối cùng do trạm thực phẩm kinh doanh không tốt, không phát nổi tiền lương, nên năm 1988 về trấn Đổng Lưu làm ruộng.

Trương Kế Đông đến nhà thăm hỏi đã làm Cao Tôn Minh vô cùng cảm kích. Ông cụ vội vàng lổm ngổm bò từ giường dậy, do nhổm dậy quá mạnh, nên chưa kịp nói câu gì đã ho rũ rượi một hồi.

Ở Phùng Miếu, Trương Kế Đông là một người lên trên phản ánh, yêu cầu, “lên” tới mức nổi tiếng. Khi còn đi học ở trường, ông đã là tay múa văn cợt chữ, từng viết truyện, viết tản văn, còn sáng tác kịch bản; sau khi về Linh Bích là một phần tử sôi nổi trong các tác gia nông dân của huyện. Mấy năm trước, đóng góp của nông dân thôn Đổng Lưu quá nặng, quan hệ cán bộ, quần chúng rất căng thẳng, ông đã nghiêm túc làm một cuộc điều tra xã hội, phơi bày một số vấn đề của Phùng Miếu, viết thành một bản “vạn ngôn thư” vừa có ví dụ cụ thể vừa có phân tích, rồi gửi lên Văn phòng Ủy ban thường vụ Quốc hội. Bản thân ông cũng không nghĩ là, bản báo cáo điều tra của ông, đã được Quốc hội trích đăng trong một tờ tin ngắn nội bộ.

Thế nhưng chưa kịp thưởng thức mùi vị của niềm vui phấn khởi, Trương Kế Đông đã bị lâm vào một tình huống khó khăn, vô cùng hiểm ác.

Điều làm ông đau khổ, không phải là cảnh ngộ của mình mà là một số vấn đề mà ông phản ảnh, không những không được giải quyết, mà ngược lại nhiều vấn đề đã trở nên nghiêm trọng hơn so với trước.

Ở đây không nói “sự kiện thôn Đại Cao”, mà một ngày sau khi sự kiện này phát sinh, trên đường lên trấn, Trương Kế Đông đã nhìn thấy một việc, khiến ông không thể không lòng đầy căm giận.

Hôm đó, ông đang đi trên đường, bỗng đột ngột nghe thấy tiếng hò hét, quay đầu lại nhìn, thấy Trương Đăng Vỹ thôn dân cùng thôn Đổng Lưu đang hổn hển cắm đầu chạy; theo sát đằng sau anh ta là Vương Hòa Bình thuộc văn phòng tổng hợp trấn. Vương Hòa Bình tay cầm súng, theo sát không tha, vừa chạy vừa thét: “Đứng lại! Đứng lại! Còn chạy nữa, tôi sẽ nổ súng đấy!”

Trương Kế Đông vô cùng kỳ lạ: người đứng đầu văn phòng tổng hợp trấn, vừa không phải là “công an”, lại không phải là “kiểm sát”, càng không phải là “cảnh sát pháp luật”, ba cơ quan công an, kiểm sát, pháp luật, chẳng thuộc cơ quan nào, chỉ là một cán bộ xã, trấn nói chung, rất bình thường, làm sao lại có thể được “cấp” súng? Cho dù được cấp súng, liệu anh ta có thể tùy tiện rút ra dọa người không?

Hiện nay, có cán bộ xã trấn có một chút quyền lực đã quá chú ý đến hình tượng của mình, và cũng đã không coi pháp luật ra gì!

Hôm đó đúng là ngày phiên chợ, người từ các xóm các thôn kéo đi như nước, Vương Hòa Bình moi súng ra vừa đuổi theo vừa hét, đã làm giật mình hàng trăm hàng ngàn người. Mọi người đều đứng đờ ra ngắm cảnh truy đuổi đó.

Sau này Trương Kế Đông mới nghe nói, ngày hôm đó Vương Hòa Bình dẫn đội viên liên phòng trên trấn đến thôn Đổng Lưu, buộc các thôn dân nộp “thuế đầu người”. Trương Đăng Vỹ, một con người cương trực chỉ nói mấy câu, thu “thuế đầu người” bừa bãi là vi phạm pháp luật là Vương Hòa Bình đã nổi giận, nhất định đòi bắt anh ta.

Trương Kế Đông vô cùng bất bình trước sự việc này. Một hôm, tại trụ sở ủy ban trấn, trước mặt Lý Trường Châu, chủ tịch hội đồng nhân dân trấn, ông đã hỏi Vương Hòa Bình: “Vì sao các vị không hề làm thủ tục gì mà động một tý là bắt, đánh, phạt nông dân như thế có hợp pháp không?”

Tự Trương Kế Đông cũng biết, hỏi Vương Hòa Bình, con người như thế về một so vấn đề như vậy là vô cùng “cổ hủ”, thậm chí là “ngu xuẩn”, nhưng ông nhịn không nổi. Điều này không hẳn là cá tính của ông, mà quá nửa là do ông đã đọc sách nhiều mất mấy năm. Ông phát hiện một số nông dân không biết chữ, rõ ràng là ít đau khổ và phiền não hơn ông nhiều.

Ai ngờ câu nói đó của Trương Kế Đông vô cùng linh nghiệm, lời nói vừa dứt, Vương Hòa Bình đã quẳng bút xuống bàn, nghiêm sắc mặt, sẵng giọng hỏi: “Bây giờ bắt anh cũng không cần thủ tục! Tôi đã “tốt nghiệp hệ chính quy khoa luật” rồi!”

Trương Kế Đông đúng là bị dọa đến bật người lên.

Điều này không phải là Trương Kế Đông sợ Vương Hòa Bình, cho dù Vương Hòa Bình thay đổi sắc mặt quá nhanh. Cho dù nói thế nào, một người ở trên trấn dù cúi đầu không thấy, thì ngẩng đầu lên phải thấy, Trương Kế Đông thật không nghĩ là, những điều này lại được nói ra trước mặt vị chủ tịch hội đồng nhân dân trấn, Lý Trường Châu.

Trương Kế Đông cảm thấy một nỗi buồn không sao hiểu nổi. Đảng ủy, chính quyền của chúng ta vì sao lại chỉ chọn những người vừa không hiểu pháp luật, vừa không biết đạo lý, làm những công tác quan trọng như vậy? Đã làm tổn hại lớn hình tượng của đảng và chính quyền.

Ông sợ nẩy người lên vì còn một tầng nguyên nhân nữa, đó là Vương Hòa Bình nói khoác không biết xấu hổ rằng mình đã “tốt nghiệp hệ chính quy khoa luật!”

Ông hỏi vặn lại Vương Hòa Bình: “Tôi không tin quyền lực các anh lớn hơn pháp luật!”

Vương Hòa Bình dùng giọng nói biết tỏng sự đời dậy dỗ người khác: “Anh thật tin những điều nói trên ti-vi, đài phát thanh báo chí, muốn thực hiện cái pháp trị gì đó ở Trung Quốc à? Đừng ấu trĩ như vậy. Chánh án địa phương có thể trị tội tổng thống Mỹ, nhưng đó là nước ngoài; Trung Quốc đang còn là nhân trị! Vẫn là tôi-trị-anh”.

Thấy hai người, Trương Kế Đông và Vương Hòa Bình giận dữ cãi nhau, không ai nhường ai, Lý Trường Châu vội khuyên can: “Ông Trương nghe tôi nói đây, tôi không cần ông tin hay không tin, chủ nhiệm Vương nói đúng đấy. Nói ví dụ, ông giết người, khẳng định là phải đền mạng, còn nếu như tôi giết người ư, thì không nhất định đâu. Đừng lý sự cứng nhắc, ôm rơm rặm bụng, chỉ vô bổ. Tôi khuyên ông từ nay trở đi nên chú ý một chút, hiện thực một chút. Vì ông và Cao Tôn Minh là bè bạn, còn tôi và Cao Tôn Minh là thân thuộc, có cái tầng nấc quan hệ đó, nếu không, tôi không nói với ông thế này đâu!”

Một cuộc tranh cãi tưởng như không thể kết thúc được, nhờ có Lý Trường Châu khuyên giải mà dẹp yên. Trương Kế Đông cũng biết Lý Trường Châu nói như vậy hoàn toàn xuất phát từ ý tốt, nhưng rất nhiều quan điểm trong những lời nói đó, ông không thể chấp nhận được.

Chính là do không thay đổi được bẩm tính “lý sự cứng nhắc”, “thích ôm rơm rặm bụng” ấy nên khi nghe nói ông râu bạc nhiều lần lên trên phản ánh, yêu cầu bị cản trở, hiện đang ốm nằm nhà, Trương Kế Đông không đừng được phải đến thăm.

Hai người bàn đến chỗ xúc động, càng sôi nổi.

Khi đề cập đến nguyên nhân gây ra “sự kiện thôn Đại Cao”, đề cập tới cảnh ngộ bất hạnh của Cao Dương Thị mà xã hội cũ cũng chưa có, đề cập tới Cao Học Văn, tên đầu sỏ tội ác, cũng như những việc làm trong sự kiện này của những người lãnh đạo trấn và phụ trách đồn công an, hai người đều cảm thấy lo lắng sâu sắc.

Cái chân thọt của Cao Học Văn là bị xe ngựa của đội sản xuất chẹt, từ hồi còn công xã nhân dân, thọt đã mấy chục năm, dân chúng trong làng, xóm gần đó, không ai là không biết, mọi người đã gọi hắn là “Cao thọt chân” từ lâu, thế mà cái việc mà ai cũng biết đó, trong “sự kiện thôn Đại Cao” lại trở nên chứng cứ quan trọng của thôn dân “bạo lực chống thuế!” Trịnh Kiến Dân phó đồn trưởng không điều tra đã đi bắt người; ai đứng ra tranh luận, là rút súng ra nhằm vào người đó; lãnh đạo trấn lại chỉ nghe chỉ tin thiên lệch, thậm chí còn mượn cớ thổi phồng, diễn ra trò hề bị “giam lỏng”, còn lãnh đạo huyện thì lại nghe gió tưởng là mưa, thế là một vụ án oan, án giả, án sai nghe tới mà sởn cả gáy, xảy ra đầu tiên trong lịch sử huyện Linh Bích không ai có thể tưởng tượng nổi.

Nhưng ấp ủ để tạo ra sự kiện này có nguyên nhân ở tầng nấc sâu xa, quyết không đơn giản như thế. Đối với nhiều cán bộ mà nói, không thể chỉ viết một câu kiểm thảo “đã phạm chủ nghĩa quan liêu” qua loa tắc trách là xong.

“Sự kiện thôn Đại Cao” giống như một tảng đá lớn đè lên tim Cao Tôn Minh, cũng đè đến mức Trương Kế Đông không thở được. Trương Kế Đông tỉnh táo ý thức được rằng, việc thôn Đại Cao, nếu không làm ra phải trái minh bạch thì bi kịch giống như thôn Đại Cao bất cứ lúc nào cũng có thể lại diễn ra ở bất cứ nơi nào trong trấn Phùng Miếu.

Thấy Cao Tôn Minh ốm nặng đến như vậy, Trương Kế Đông cảm thấy mình có trách nhiệm xã hội không thể từ chối - tiếp nhận cái gánh nặng mà Cao Tôn Minh khó có thể gánh nổi nữa, tức là phải kêu cho bằng được, kêu lên tận trên những oan khuất của thôn dân Tây Tổ thôn Đại Cao.

Sự kiện Trương Kế Đông đến thăm Cao Tôn Minh đã nhanh chóng làm giật mình đảng ủy và ủy ban trấn Phùng Miếu. Hầu Triều Kiệt, bí thư đảng ủy, Trương Kỳ Vũ phó trấn trưởng thôn tự đến thôn Đổng Lưu vào nhà cảnh cáo Trương Kế Đông. Hầu Triều Kiệt nói toạc ra: “Sự kiện ở thôn Đại Cao, huyện đã xin được phê chuẩn của địa khu. Ngày xảy ra vụ án đã báo cáo lên lãnh đạo tỉnh rồi”.

Những tình hình đó, Trương Kế Đông không biết, nhưng ông tin là đều chân thực cả. Nhưng cái quan trọng của vấn đề là, những báo cáo mà huyện, địa khu, cho đến tỉnh nghe được đều sai sự thực nghiêm trọng, bây giờ quay lại dùng những “phê chuẩn” và “báo cáo” không hiểu biết về tình hình thực để hù dọa người ta, rõ ràng là thiếu sức thuyết phục.

Thấy Trương Kế Đông chuẩn bị tranh luận gì đó, Hầu Triều Kiệt nghiêm túc chỉ ra: “Không cho phép ông quản việc không quan hệ tới mình “sự kiện thôn Đại Cao”, không cho phép ông báo cáo lên trên”.

Tất nhiên Trương Kế Đông hiểu rõ chữ “trên” mà bí thư Hầu nói ở đây, không bao gồm huyện ủy và ủy ban huyện, thậm chí cũng không chỉ địa ủy và ủy ban. Từ trong khẩu khí cứng rắn của đối phương, ông đã nghe được những suy nghĩ và lo lắng của lãnh đạo trấn khi chân tướng “sự kiện Đại Cao” bị bộc lộ.

Ông cười thầm trong bụng: cho dù lãnh đạo địa khu đã phê chuẩn, lãnh đạo tỉnh cũng đã biết, tất cả đều được làm rất đúng, nhưng vì sao lại sợ phản ánh lên trên. Sợ là có mưu đồ đen tối!

Ông thẳng thắn bàn đến nguyên nhân dẫn đến “sự kiện thôn Đại Cao”.

Hầu Triều Kiệt cắt ngay lời ông, không khách sáo nói: “Như thế là ông đã đối lập với chính quyền địa phương! Nếu thật như vậy, đừng trách chúng tôi phải trị ông!”

Cũng có thể Hầu Triều Kiệt cảm thấy nói những lời cứng rắn như vậy không có ích gì cho công việc mà ngược lại có thể làm sự tình bế tắc, nên đã thay đổi khẩu khí: “Đừng nên mang lửa đốt thân mình. Những vấn đề mà ông phản ảnh trước đây, chẳng phải là Quốc hội đã đăng vào Bản tin ngắn ư, chẳng phải là lãnh đạo Trung ương và lãnh đạo tỉnh đã có lời phê yêu cầu điều tra xử lý ư, huyện còn thành lập tổ chuyên án về điều tra hơn một tháng, nhưng kết quả thì thế nào? Cuối cùng có xử lý được ai không? Nói đi nói lại, giả sử lần này ông lại báo việc thôn Đại Cao lên trên, giả sử vạn nhất - tôi nói là vạn nhất, chúng tôi đều bị xúi quẩy, huyện trưởng, chuyên viên [2] cũng bị liên quan, lại không thể đến lượt ông à?”

Khi chia tay, Hầu Triều Kiệt lại nhắc nhở: “Ông có thể tìm đọc văn kiện của Đại hội 9. Đọc cho kỹ. Xem lúc đó...”

Trương Kế Đông quả thực không hiểu vì sao Hầu Triều Kiệt lại đột ngột nhắc nhở ông phải tìm “Văn kiện của Đại hội 9” để đọc. Những cái đó đều là sự tình của năm nào vậy!

Sau khi Hầu Triều Kiệt đi rồi, Trương Kế Đông đã nghiêm túc suy nghĩ về “sự kiện thôn Đại Cao”, đúng là ông đã cảm thấy một cách vô cùng cụ thể những rủi ro nếu muốn làm rõ sự việc này. Tất nhiên, ông cũng vô cùng hiểu rõ, muốn làm rõ chân tướng sự kiện thì phải “đối lập” với chính quyền địa phương. Ông chỉ có một điều vô cùng băn khoăn: chính quyền địa phương có cần phải giữ gìn tính nhất trí về chính trị với Trung ương không? “Quản lý đất nước theo pháp luật” đã trở thành quốc sách của Trung Quốc, chẳng lẽ địa khu Túc Huyện, huyện Linh Bích, trấn Phùng Miếu không cần dùng pháp luật quản lý địa khu, dùng pháp luật quản lý huyện, dùng pháp luật quản lý trấn nữa à?”

“Thực sự cầu thị” chẳng phải là tinh thần của hội nghị toàn thể ban chấp hành Trung ương lần thứ ba, khóa 11 ư? Trương Kế Đông nghĩ. Chính là hội nghị này dám nhìn thẳng vào những sai lầm trong lịch sử của đảng cầm quyền và quả đoán phủ định đường lối sai lầm “lấy đấu tranh giai cấp làm then chốt” nên mới xuất hiện được tình hình rất tốt đẹp cải cách mở cửa ngày hôm nay. Chỉ có dũng cảm nhìn thẳng vào quá khứ, mới có thể thản nhiên đối mặt với tương lai.

Có pháp luật phải tuân theo, có sai lầm phải sửa chữa, không chỉ là việc của các thôn dân mà lãnh đạo cơ quan đảng, chính các cấp càng phải tự gắng làm, nếu không, làm thế nào giành được chữ tín với dân?

Trải qua một cuộc đấu tranh tư tưởng xé lòng nát ruột, Trương Kế Đông quyết định anh dũng đứng ra. Để triệt để làm rõ “sự kiện thôn Đại Cao”, ông đã lặng lẽ bắt đầu làm một cuộc điều tra nghiên cứu nghiêm túc.

12. Có thể lừa dối, giấu giếm mãi ư?

Sự việc nằm trong dự đoán của Trương Kế Đông đã phát sinh.

Hôm đó, mấy cảnh sát dân sự đồn công an Phùng Miếu đột ngột tiến vào nhà ông. Vừa tới cửa đã ầm ĩ hỏi: “Ai là Trương Kế Đông?”

Lúc đó Trương Kế Đông đang ở nhà. Ông đang nói chuyện gẫu với mấy thôn dân, thấy mấy cái mũ kê-pi đằng đằng sát khí bước vào, nói năng hùng hổ như vậy, ông đã có chút bực tức, nhưng nghe giọng nói, ông ý thức được mấy người này không biết ông, nên đã bình tĩnh nói: “Ông ấy không có nhà, có điều gì cần bảo, tôi có thể chuyển hộ”.

Mấy thôn dân ngồi xung quanh thấy Trương Kế Đông thay đổi khẩu khí, đều lập tức lên tiếng phối hợp, nói: “Xin mời vào, xin mời ngồi, Trương Kế Đông lên huyện, có chuyện gì chúng tôi đều có thể nói lại với ông ấy”.

Mấy vị cảnh sát dân sự đưa mắt nhìn vào trong nhà, không nghi ngờ gì nói: “Được rồi, khi nào ông ta về bảo lên đồn một chút!”

Sau khi cảnh sát dân sự ra về, Trương Kế Đông cảm thấy rất đáng cười. Thế nhưng, ông cũng cảm thấy, bí thư Hầu Triều Kiệt muốn hạ thủ ông, không thể ở thôn Đổng Lưu được nữa.

Từ đó trở đi, ông đến huyện Tứ ở gần đấy. Ăn ở huyện Tứ, đồng thời với việc làm thuê, ông còn ngầm tiến hành điều tra “sự kiện thôn Đại Cao”.

Không bắt được Trương Kế Đông, đương nhiên Hầu Triều Kiệt đâu chịu cam tâm để yên. Vào ngày 26 tháng 12 năm 1998, âm lịch là ngày mùng 8 tháng 11, một buổi tối trời rất lạnh, cánh cửa nhà Trương Kế Đông bị người đá tung. Cùng ùa vào với cơn gió buốt thấu xương là Mã Lý, trưởng đồn công an Phùng Miếu và cảnh sát Lư Lâm. Hai người vừa không đưa ra bất kỳ văn bản tư pháp nào, cũng không hề nói rõ là vì sự việc gì, sau khi vào nhà, không nói một lời là xông tới bóp cổ lôi ra khỏi chăn Trương Tiểu Ngũ, con trai Trương Kế Đông đang ngủ trên giường. Trước tiên là đấm đá một trận, sau đó mới xô xô đẩy đẩy giải ra cửa. Trước khi rời khỏi nhà, quần áo, giầy dép đều không cho mặc.

Trương Tiểu Ngũ không có áo bông, chân trần đã bị họ lôi ra ngoài cánh đồng gió lạnh gào thét, băng tuyết đầy trời. Khi bị bí mật đưa tới đồn công an của trấn Cối Câu, cậu ta đã lạnh cứng người không nói được nữa.

Tiếp đó, sự giày vò tàn khốc mới bắt đầu.

Mã Lý thân tự ra tay. Hắn túm tóc Trương Tiểu Ngũ, dùng sức giập đầu cậu ta vào tường, giập đến mức Trương Tiểu Ngũ nẩy đom đóm mắt; sau đó dùng dùi cui cảnh sát thọc vào mồm Trương Tiểu Ngũ, khiến cậu ta lăn lộn kêu ca.

Phát hiện thấy mặt Trương Tiểu Ngũ đã tím tái vì lạnh, người run lập cập, Mã Lý liên bắt cậu ta liên tiếp làm động tác nằm chống tay lên trên nền nhà xi măng lạnh cứng. Khi mệt quá, không làm được nữa, Mã Lý liền dùng giày da loại to của công an đá mạnh vào đùi vào bụng Trương Tiểu Ngũ.

Mã Lý còn có một phát minh nhỏ của mình: hai ngón tay cái của hắn ấn mạnh vào huyệt thái dương ở hai bên mắt Trương Tiểu Ngũ, ấn mạnh đến mức cậu ta phải kêu la thảm thiết nghe không ra tiếng người nữa.

Tiếp đó Mã Lý còn đấm mạnh vào ngực vào mặt, hoặc bạt tai Trương Tiểu Ngũ, và hỏi: “Trương Tiểu Ngũ, hãy trả lời ta, chúng ta có đánh mày không?”

Trương Tiểu Ngũ không dám ngẩng đầu, không dám lên tiếng. Cậu ta là một thanh niên mới lớn, chưa nói chuyện yêu đương, đầu óc nghĩ đơn giản, trước sự việc này, có nằm mơ, cậu ta cũng không thể nghĩ là, khi con người ta hung bạo lại có thể trở nên tàn ác như vậy, không còn chút tính người nào nữa.

“Nói!” Chiếc giày da lớn của Mã Lý lại đá Trương Tiểu Ngũ một cái: “Phải trả lời, chúng ta có đánh mày không?”

Trương Tiểu Ngũ đau đớn kêu lên một tiếng, vội nói: “Các ông... có đánh”. Cậu ta không dám nói dối.

Mã Lý cất tiếng cười lớn.

Cười đến mức làm Trương Tiểu Ngũ run bắn người.

Mã Lý chỉ vào Lư Lâm, cảnh sát dân sự cùng đến với hắn, nói với Trương Tiểu Ngũ: “Tao đánh mày không? Cậu ấy có thể làm chứng cho mày không?”

Mã Lý để cho Lư Lâm đánh tiếp, đánh được một hồi, Lư Lâm đột nhiên nỏi: “Chúng tao có đánh mày không?”

Trương Tiểu Ngũ khóc nói: “Các ông không đánh tôi”.

Rõ ràng là Mã Lý không vừa lòng, hắn véo vào mồm Trương Tiểu Ngũ một cái, rồi hét to: “Trả lời to lên”.

Trương Tiểu Ngũ không dám khóc nữa, hoảng sợ to giọng trả lời: “Các ông không đánh tôi!”

Đã thấy hiệu quả, xem đồng hồ đã hơn hai giờ sáng, lúc đó Mã Lý mới dừng tay, nói: “Mặc dù chúng tao không đánh mày, đừng bảo là chúng tao không phấn khởi. Hãy nói thực với tao, có phải bố mày đang giúp lão già râu bạc Cao Tôn Minh viết tài liệu tố cáo lên trên không?”

Cho đến lúc đó, Trương Tiểu Ngũ mới hiểu rõ, nguyên nhân khiến đồn trưởng đồn công an Phùng Miếu phải tự ra tay bắt mình, rồi lén lút dẫn cậu ta đến đồn công an trấn Cối Câu để “hỏi cung”, thì ra dù “sự kiện thôn Đại Cao” đã trôi qua hơn một năm rồi, mà vẫn còn nhiều người lo sợ chân tướng sự việc bị trên biết.

Thế nhưng, Trương Tiểu Ngũ không sao hiểu nổi: biết rõ chân tướng “sự kiện thôn Đại Cao” đâu chỉ có bố mình và ông già Cao Tôn Minh, sự việc này xảy ra giữa thanh thiên bạch nhật, xảy ra ngay trước mắt hàng ngàn hàng vạn người, đó là việc dựa vào bắt người, dọa nạt người để bịt mồm mọi người. Thế nhưng có thể lừa dối, che giấu được mãi ư?

[1]Khoa là đơn vị hành chính dưới cấp phòng.

[2]Lãnh đạo chính quyền cấp địa khu

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 4

Con đường lên trên phản ánh, yêu cầu dài dằng dặc

13. Hưởng thụ sự thờ ơ

Ngày 1 tháng 10 năm 1994 là năm sinh thứ 45 của nước Cộng hòa. Khắp nơi là tiếng ca tiếng cười, tiếng pháo nổ, nhưng Vương Tuấn Bân, thôn dân thôn Vương Doanh, trấn Bạch Miếu, huyện Lâm tuyền, tỉnh An Huy lại tự nhốt mình trong phòng tại xóm Lý Đại, trấn Lưu Phủ, huyện Thẩm Khưu tỉnh Hà Nam, nơi chỉ cách quê nhà anh ta gang tấc.

Hai tháng trước, ngày 30 tháng 7, phòng công an huyện Lâm Tuyền đã ra “Thông tri về việc thúc giục phần tử phạm tội Vương Tuấn Bâm ra tự thú tội”. Mặc dù “Thông tri” đã viết sai tên anh (Bân viết thành Bâm) nhưng anh hiểu rất rõ, cùng với việc tán phát thông tri này đi các nơi, đồng thời với việc anh bị tước đoạt tự do thân thể, còn bị tước đoạt cả quyền biện bạch, anh đã không còn khả năng trở về huyện Lâm Tuyền để bào chữa nỗi oan của mình, trở về bào chữa rõ ràng là tự chui đầu vào lưới, kết quả thế nào không nghĩ cũng biết. Điều làm anh cảm thấy đau lòng, kinh ngạc như giữa trời quang nghe tiếng sét là, hai mươi ngày trước đó, trong một lần liên hệ được với thôn dân thôn Vương Doanh, dẫn thôn dân vượt mọi cản trở, thành công đặt chân lên đoàn tầu về Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu với trên thì được biết Ủy ban kiểm tra kỷ luật huyện Lâm Tuyền đã ra “Quyết định về việc khai trừ đảng tịch Vương Tuấn Bân”.

Anh dẫn người phản ánh, yêu cầu với trên, đi tìm tổ chức cấp trên của đảng cũng chỉ là hy vọng quán triệt các chính sách giảm nhẹ đóng góp của nông dân có liên quan của Trung ương đảng và Quốc Vụ viện, mà hậu quả là bị khai trừ khỏi đảng! Đó là điều anh không thông nhất và cũng là điều khiến anh đau khổ nhất. Sự tình đi tới bước đường này là điều có nằm mơ anh cũng không nghĩ tới. Anh đau đớn cảm thấy, nông dân ngày nay, không chỉ phải đối mặt với những khó khăn thiếu thốn vật chất mà còn chịu áp lực to lớn từ tinh thần đến tâm lý. Mặc dù có nhiều lời muốn nói, nhưng con đường để nông dân nói còn chưa thông suốt, dân ý và dân tình còn chưa thể biểu đạt một cách bình thường, không trách có nông dân ở một số địa phương từ lâu đã phải đem cái thân “vùng dậy” của mình quỳ gối khuất phục trước “các quan phụ mẫu”; có người thậm chí đành phải dùng biện pháp “liều chết ngăn kiệu” của người xưa, chặn đoàn ô tô của lãnh đạo trên đường để kêu oan.

Vương Tuấn Bân, năm kết thúc “cách mạng văn hóa” mới sáu tuổi là người không phải lo nghĩ đi lên trên con đường lớn của thời kỳ mới tràn đầy ánh sáng, trong việc tiếp nhận giáo dục ngoài cải cách và mở cửa ra là dân chủ và pháp chế. Năm mười tám tuổi, khi chưa tốt nghiệp trung học phổ thông, nhưng hưởng ứng lời kêu gọi của tổ quốc, anh đã bước vào doanh trại quân đội, và từ đó lại nhiều thêm mấy phần tinh thần hiến dân của quân nhân. Đặc biệt là khi anh nghiêm trang giơ cánh tay phải lên, tuyên thệ với đảng, đã hiểu được là bất cứ lúc nào và ở đâu cũng bảo vệ quyết định của đảng và lợi ích của nhân dân là trách nhiệm không thể thoái thác được của một đảng viên cộng sản. Vì thế, Vương Tuấn Bân hôm nay, rõ ràng là không giống những người nông dân đã quỳ gối trước ai, anh cho rằng quyền lợi dân chủ không dựa vào sự ban ơn của một ai; tất nhiên, anh cũng không làm cái việc “liều chết ngăn kiệu”, anh biết mình đã mất mọi cái, chỉ còn một cái không mất là quyền lợi dân chủ.

Anh phải khiếu nại.

Mặc dù còn chưa rõ yêu cầu bộ môn nào bảo vệ quyền lợi của mình là thích hợp hơn, nhưng anh đã không hề do dự viết ngay ngắn trên giấy hai chữ “Đơn kiện”.

Tuy biết người bị khiếu nại, nói chung chỉ là đại biểu pháp nhân của bộ môn nào đó, và một bí thư huyện ủy của đảng không thể là bị cáo, nhưng anh bất chấp những cái đó, kiên định viết tên Trương Tây Đức dưới chữ “người bị khiếu nại”. Anh cho rằng Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy Lâm Tuyền trong “sự kiện Bạch Miếu” đã chịu trách nhiệm không thể chối cãi, đã đóng một vai rất không hay ho gì.

Huyện Lâm Tuyền thuộc địa khu Phụ Dương, được gọi là “Si-bê-ri” của An Huy, đây là một mảnh đất đã trải đủ mùi tang thương trong lịch sử, sông Hoàng Hà đã nhiều lần nhấn chìm nó để lại những đám đất cát, bùn lắng vô bờ, trở thành khu vực tràn nổi tiếng của sông Hoàng Hà. Năm đó khi đại quân của Lưu Bang đột phá phòng tuyến rãnh nhà trời Hoàng Hà của kẻ địch, vươn vào Đại Biệt Sơn ngàn dặm, chính là đã mở một con đường máu ở đây, mở ra màn giáo đầu của cuộc đại phản công. Ngày nay, người dân Lâm Tuyền thiên tính thuần phác, dựa vào hai bàn tay lao động đang thay đổi bộ mặt quê hương, nhưng do dân số quá đông, một huyện nhỏ bình nguyên mà có tới hơn 1,8 triệu người, được gọi là “Huyện thứ nhất của Hoa Hạ”; lại cộng thêm giao thông còn chưa tiện, ruộng đất bạc màu nên đến nay vẫn là một huyện nghèo nổi tiếng xa gần.

Vương Tuấn Bân là người trấn Bạch Miếu nghèo nhất trong cái huyện đó.

Mùa đông năm 2001, sau khi việc này xảy ra được sáu năm, chúng tôi mới tới mảnh đất ấy, sự nghèo khó ở đây đã để lại cho chúng tôi ấn tượng cực kỳ sâu xa. Trên đường đi ngắm nhìn, không thấy một xí nghiệp hương trấn nào, trên đồng ruộng toàn là một màu xanh của hành và rau cải trắng, rất nhiều năm nay, nông dân ở đây đều dựa vào trồng hành và cải trắng để kiếm sống. Cách xóm làng không xa có một con đường quốc lộ đi sang tỉnh khác, hai bên đường chỗ nào cũng chất từng núi hành, đợi những lái xe tiện đường mua đi. Chúng tôi hỏi giá mà giật mình, 1 kg chỉ có 12 xu, một xe ba gác hành chỉ được 2-3 NDT; giá cải trắng đắt hơn một chút, nhưng 1kg cũng chỉ được 2 hào. Mặc dù rau rẻ như vậy, nhưng người trồng lại không dám ăn. Khi chúng tôi vào thôn, thấy một nông dân khoảng ba mươi tuổi, bưng bát ngồi trước cửa ăn cơm. Trong bát chỉ có cơm, không có thức ăn, chúng tôi hỏi anh ta vì sao rau cải trắng rẻ như vậy mà không xào lên một ít để ăn, anh ta nói một câu khiến chúng tôi đau xót mãi: “Tôi ăn 1/2kg rau là mất đứt 1 hào”.

Bạch Miếu năm 2001 còn nghèo như vậy, thì sáu năm trước còn nghèo như thế nào là điều có thể suy ra được. Nghe họ giới thiệu, lúc đó thu nhập bình quân một năm của một người chỉ có 274 NDT, có nghĩa là, thu nhập mỗi ngày của mỗi người không được 8 hào, mọi người đều biết, điều này có nghĩa như thế nào rồi. Mặc dù đã nghèo nàn đến mức như vậy, nhưng huyện, trấn, thôn vẫn lớp lớp tăng thêm đóng góp, không ngừng cưỡng bức đặt thêm các khoản đóng góp khác lên đầu nông dân, tuyệt đại đa số thôn dân dù phẫn nộ trước sự tước đoạt đó nhưng không dám nói.

Ngày hôm đó Vương Tuấn Bân tìm đến Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu, anh cảm thấy, nói chung cần có người dám đứng ra thay mặt mọi người nói câu nói công bằng. Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu đều là những thanh niên có tư tưởng tương đối sôi nổi trong thôn, đặc biệt là Vương Hồng Siêu, cứ nghe nói đến việc phân bổ bừa bãi là anh nổi giận, tỏ ra vô cùng căm ghét.

Bố vợ Vương Hồng Siêu là người tinh nhanh tương đối có đầu óc thương mại trong hương thôn, ngoài việc cấy trồng, những lúc nông nhàn thường tới các làng xóm khác bán thuốc diệt chuột, cái nghề này không đòi hỏi vốn nhiều mà thu nhập cũng tạm được. Vương Hồng Siêu sớm nhìn thấy, chỉ dựa vào việc đồng áng thôi sẽ rất khó khăn, nên đã theo bố vợ đi bán thuốc diệt chuột. Một hôm, đúng vào lúc Vương Hồng Siêu ra ngoài bán thuốc, thì Cao Kiến quân, bí thư chi bộ thôn dẫn đội đột kích sưu cao thuế nặng rầm rộ mò đến cửa, đòi mỗi gia đình phải nộp 6 NDT “tiền xây dựng trường học”. Các ngôi nhà trong trường đều còn tốt, không có chỗ nào nguy hiểm, vì sao lại tung ra cái “tiền xây dựng trường” vậy? Lúc đó, mẹ Vương Hồng Siêu có nhà, tuy biết là không minh bạch, và cũng không lấy đâu ra được 6 NDT, nên bà ta nói “Hồng Siêu không có nhà, để ngày mai nộp”. Vừa nói xong, Cao Kiến Quân đã vác chiếc ti-vi đi mất. Thấy vậy, bà ta đuổi theo ra cửa, hỏi: “Trong nhà không có người, các ông lấy đồ đạc như vậy, liệu có phải đạo không?” Vì Cao Kiến Quân và Vương Hồng Siêu còn có quan hệ họ hàng, nên bà không ngờ sau khi là bí thư chi bộ thôn, Cao Kiến quân lại có thể làm các việc lật mặt không nhận người thân như vậy. Ai ngờ, Cao Kiến Quân chẳng thèm để ý, bước đi thẳng.

Sau này khi biết việc bí thư chi bộ thôn vác ti-vi đi, nhiều người tức đến mức buột miệng chửi lớn.

Ba người Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông, Vương Hồng Siêu cùng bàn với nhau, quyết định lên trấn trước. Lúc đó cả ba người bọn họ đều suy nghĩ quá đơn giản: đã có chính sách “giảm đóng góp” của đảng rồi thì phải nghiêm chỉnh chấp hành. Hơn nữa, lên cấp trên phản ánh tình hình bên dưới, cũng là quyền lợi hợp pháp mà hiến pháp trao cho mỗi công dân.

Với tâm tình vô cùng tin tưởng, bọn họ tìm đến Hàn Xuân Sinh, bí thư đảng ủy trấn. Vương Tuấn Bân còn lấy thân phận một đảng viên cộng sản đến tìm sự giúp đỡ của tổ chức.

Bọn họ không sao có thể quên được cái ngày hôm đó: 28 tháng 10 năm 1992. Ngày hôm đó khiến họ ghi lòng tạc dạ, vì ở văn phòng đảng ủy trấn, cuối cùng họ đã hiểu được thế nào là “đùn đẩy trách nhiệm”, thế nào là “làm lung tung”, thế nào là “tê liệt cảm tình với nhân dân quần chúng”.

Hàn Xuân Sinh, bí thư đảng ủy trấn không hỏi han gì đã giúp thêm cho sự trắng trợn không kiêng nể ai của Cao Kiến Quân, bí thư chi bộ thôn. Khi Cao Kiến Quân biết được việc hắn ôm ti-vi đi bị tố cáo lên trấn, thẹn quá hóa giận, không những không mang trả, hắn lại một lần nữa ngang nhiên đến nhà Vương Hồng Siêu dắt đi một chiếc xe đạp.

Nợ chưa nộp cái gọi là 6 NDT “phí xây dựng trường học” mà bị lấy đi một chiếc ti-vi rồi còn cho là chưa đủ, dắt thêm chiếc xe đạp của nhà người ta nữa, rõ ràng là việc làm quá mức, và gây nên sự công phẫn.

Thế là nhiều thôn dân nữa đã đứng ra, họ lũ lượt cung cấp cho Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu những nhân chứng, vật chứng trong việc cán bộ thôn phân bổ bừa bãi, tập trung vốn bừa bãi, phạt tiền bừa bãi.

Tại nhà Vương Hồng Siêu, chúng tôi đã nhìn thấy 3 chứng cớ của thôn dân năm đó. Một cái là “Phiếu thuế, phí đóng góp của nông dân” có đóng dấu của “ủy ban nhân dân trấn Bạch Miếu huyện Lâm Tuyền”, số mẫu ruộng đất khoán ghi trên phiếu rõ ràng là có dấu vết sửa chữa, hơn nữa là sửa đi sửa lại, từ “6,47 mẫu” lúc đầu, sửa thành “6,85 mẫu”, sau khi tẩy xóa, lại viết thành “6,87 mẫu”. Mục đích sửa chữa số mẫu khoán, không nói cũng rõ, là để nâng cao “thuế nông nghiệp”, “thuế đặc sản nông, lâm nghiệp”, “thuế chiếm dụng ruộng đất” cũng như tiền thuế phải nộp cho các khoản khác. Còn những con số “thôn giữ lại”, “phí do xã thống nhất thu” viết trên phiếu lại càng khiến người ta mù tịt, các con số đều rất cụ thể, nhưng căn cứ trong đó là cái gì? Vì sao bắt thôn dân nộp nhiều như vậy? Chẳng ai nói rõ được. Tóm lại, cộng 14 khoản tiền đó lại là 93,1 NDT, nhưng ở mục “tổng cộng”, chẳng biết vì sao đã dùng bút đỏ xóa đi, chữa thành 91,56 NDT. Ở một bản ghi khác, cũng thấy tình trạng sửa chữa như vậy. Xem ra, càng sửa, số tiền càng ít đi, hơn nữa người thu tiền còn viết rất rõ trên khoảng trống của phiếu thu “Dựa vào chứng cứ này làm chuẩn, các đơn từ khác hủy bỏ”. Như thế là, nếu cộng thêm tiền thuế “phải nộp”, tổng cộng hộ nông dân này phải nộp 143,36 NDT. Tuy vậy, điều rất có ý nghĩa châm biếm là, hộ nông dân này còn đưa ra một bản kê in roneo - loại đơn từ bị coi là hủy bỏ, thì số tiền họ phải nộp là 184,01 NDT! Số ruộng đất khoán của họ đã biến thành “6,88 mẫu” và số tiền thuế phải nộp đã từ 48,89 NDT biến thành 155,27 NDT!

Một khoản nộp thuế, có hai bản ghi khác nhau. Một bản đòi hỏi thôn dân phải nộp đúng theo số ghi trong đó, một xu cũng không được thiếu; một bản viết trên giấy chuyên môn để cho người ở trên xuống kiểm tra dùng. Bịt tai trộm chuông, dối trên lừa dưới đã tới trình độ không còn biết kiêng nể gì nữa.

Trong tay Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu đã nắm được rất nhiều chứng cứ do thôn dân cung cấp, họ càng tăng thêm lòng tin lên trên phản ánh, yêu cầu. Do ở trấn đã ra sức bao che cho những vấn đề của cán bộ thôn, nên họ đành phải “phản ánh, yêu cầu lên trên vượt cấp”, tìm đến huyện.

Nhưng điều làm cho bọn họ bất ngờ là, ở huyện, họ cũng vẫn gặp những bộ mặt lạnh lùng như nước đá.

Thế là 3 người, hạ quyết tâm đi tìm người đứng đầu.

“Chúng tôi muốn gặp đồng chí Trương Tây Đức”. Bọn họ cho rằng, bí thư huyện ủy là người lãnh đạo cao nhất trong tổ chức đảng toàn huyện, khẳng định là đảng tính cũng mạnh nhất, không thể không quản lý, không hỏi việc bên dưới công khai vi phạm chính sách giảm nhẹ đóng góp của Đảng.

Đồng chí ở văn phòng ngẩng đầu lên, phát hiện mấy người thanh niên vừa bước vào có dáng vẻ nông dân, đã rất không bình tĩnh nói: “Có biết Trương Tây Đức là ai không?”

“Là bí thư huyện ủy!”

“Các cậu ở đâu đến?”

“Ở Bạch Miếu, Vương Doanh”

Vừa nghe, đối phương đã chế giễu: “Bí thư huyện ủy có phải là bất cứ lúc nào cũng có thể tùy tiện gặp được ư? Việc ở thôn Vương Doanh, các cậu nên tìm đảng ủy và ủy ban trấn Bạch Miếu giải quyết”.

“Nhưng ở trấn không hỏi”

“Họ không hỏi, là các cậu đi tìm bí thư huyện ủy ư? Nếu như các thôn trong cả huyện đều giống Vương Doanh các cậu, có việc hay không có việc đều chạy lên tìm bí thư huyện ủy thì bí thư huyện ủy còn làm gì được nữa?”

Ba người đờ người nhìn nhau.

Tính Vương Hướng Đông nóng nảy, nhịn không nổi hỏi lại: “Trấn không quản, ông hãy nói, không tìm huyện thì tìm ai?”

Đối phương liền đứng phắt dậy, xúc động huơ huơ hai tay giống như đuổi vịt, lớn tiếng nói: “Đi đi, chúng tôi còn có việc!”

Vương Hồng Siêu là người biết tính toán, từ trước đến đó không nói gì, lúc này mới lạnh lùng nói: “Chúng tôi yêu cầu huyện ủy quán triệt chính sách “giảm nhẹ đóng góp” của Trung ương!”

“Ai không quán triệt với anh, anh hãy đi tìm người đó!”

“Chúng tôi muốn tìm bí thư Trương Tây Đức!” Tiếng Vương Hiểu Đông không to lên, nhưng nói vô cùng kiên định.

“Không được”

“Vì sao không thể được?”

“Không thể được là không thể được!” Đối phương nói cụt ngủn.

Rõ ràng là Vương Hồng Siêu không chịu, anh vẫn bình tĩnh như trước, hỏi: “Các ông có thái độ đối xử với quần chúng như vậy à?”

Đối phương châm chọc lạnh nhạt: “Đi mau đi! Nếu không, loại thái độ đó cũng không có nữa đâu!”

Lúc ra khỏi trụ sở huyện ủy, sắc mặt ba người đều vô cùng khó coi. Sau này khi nhắc lại khoảnh khắc ra khỏi trụ sở huyện ủy lúc đó, Vương Hồng Siêu nói, anh cảm thấy một cách dữ dội, cái tình cảm thanh khiết nhất vốn có trong tim mình, bỗng bị người ta bôi bẩn, và anh cực kỳ đau đớn.

Sau khi về thôn, các thôn dân xúm lại họp. Mọi người đều cảm thấy, do ba người lên huyện phản ánh vấn đề, thế đơn lực mỏng, không được coi trọng, bây giờ các nhà, các hộ ai có thể đi được thì đều nên đi. Sau đó hơn 300 thôn dân thôn Vương Doanh đồng loạt xuất phát, ngồi trên mười mấy ô tô dùng cho nhà nông và máy kéo bốn bánh, cuồn cuộn đi vào huyện thành.

Thế nhưng, người nhiều thế đông, không những chẳng có ích gì cho công việc, ngược lại còn làm cho huyện ủy phản cảm lớn hơn, gọi bọn họ là đang “tụ tập quần chúng gây sự”.

Sau mấy lần bị cản trở, các thôn dân cảm thấy, vấn đề nông dân đóng góp quá nặng, đã không có chút hy vọng gì giải quyết được ở huyện Lâm Tuyền, còn lại chỉ có 3 con đường có thể đi: một là tìm địa khu, hai là lên tỉnh, ba là trực tiếp lên Bắc Kinh. Lên địa khu và lên tỉnh, không ít người cho là không chắc, bởi vì bất kể là địa khu hay tỉnh đều có quá nhiều quan hệ với huyện ủy và ủy ban huyện, không thể nói nhất định bọn họ vì là “cùng làm quan thì ủng hộ lẫn nhau”, nhưng việc phê vào các tài liệu phản ánh, yêu cầu lên trên rồi gửi xuống dưới, cuối cùng lại vào tay người đi lên trên phản ánh, yêu cầu là hoàn toàn có khả năng. Những câu chuyện như vậy, báo chí, truyền hình, phát thanh bây giờ đưa nhiều rồi. Giả sử là như vậy, người ta chỉ một con thỏ bảo đuổi là cả đoàn xúm lại đuổi, không nói thời gian và sinh lực của thôn dân không đền bù nổi, mà cũng chẳng có tiền đâu mà vung ra ngoài!

Mọi người mồm năm miệng bẩy nói lên ý kiến của mình, sau đó dần dần tập trung lại, đó là: không làm thì thôi, đã làm thì làm đến cùng, dứt khoát phải tìm Trung ương đảng và Quốc Vụ viện! Bởi vì chính sách tốt giảm nhẹ đóng góp cho nông dân là do Trung ương đảng, Quốc Vụ viện chế định, Trung ương đảng và Quốc Vụ viện gần gũi nhất với nông dân ở tầng lớp dưới chúng ta.

Tất nhiên, mọi người đều biết “đi kiện vượt cấp” như thế này sẽ phải gánh chịu rủi ro rất lớn. Một sự thực nghiêm khắc là: lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu, phản ánh vấn đề của trấn Bạch Miếu và thôn Vương Doanh, về khách quan mà nói, kiện là “kiện tội lỗi” của huyện Lâm Tuyền. Chí ít điều này cho thấy, huyện Lâm Tuyền từ chối không quán triệt chính sách giảm nhẹ đóng góp cho nông dân của Trung ương, là bôi đen đảng, là làm loạn thêm đất nước. Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy quyết không chịu đâu.

Nói đến Trương Tây Đức, mọi người đều đã quen thuộc từ lâu qua truyền hình: thân người ngũ đoản, khi nói thích vung tay, báo cáo khẳng định là do thư ký viết hộ vì lời văn còn khả dĩ, nhưng hễ đi nói không có bản viết sẵn là không còn chút nhã nhặn nào. Trong một cuộc họp, khi nhấn mạnh việc sinh đẻ có kế hoạch, không cho phép đẻ quá tiêu chuẩn, Trương Tây Đức vung nắm đấm, ba hoa: “Tôi thà cần bảy cái “mộ”, không cần một cái “đầu người”. Câu nói tràn đầy sát khí và tanh mùi máu đó, được lưu truyền rất rộng.

Tóm lại, lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu, tiền đồ khó đoán, ai là người có năng lực có đảm lực để nhận nhiệm vụ này?

Tất nhiên trong lòng mọi người đều rõ, chỉ có điều là ai cũng cố nhịn không nói ra trước. Khi giới thiệu, chọn đại biểu lên Bắc Kinh, những ánh mắt tràn đầy hy vọng của các thôn dân đều không hẹn mà đều chăm chú nhìn vào Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu, ba hậu sinh trẻ trung nhưng lại có văn hóa.

14. Cảm nhận được sự chênh lệch nhiệt độ

Một ngày lạnh nhất cuối năm 1993, qua sự chuẩn bị đơn giản, Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông, Vương Hồng Siêu chỉnh lý xong xuôi các chứng cứ thu thập được về “ba cái bừa bãi” bắt đầu đặt chân lên đoàn tầu chạy về phía Bắc.

Khi ba người lần đầu tiên đặt chân xuống ga xe lửa Bắc Kinh, họ xúc động phấn chấn như đứa trẻ đang tủi thân được ngả vào lòng mẹ. Họ rất muốn tới xem quảng trường Thiên An Môn và Đại lễ đường nhân dân mà họ thường mộng hồn lởn vởn, rất muốn tới xem bia kỷ niệm anh hùng hùng vĩ tráng quan và cầu Kim Thủy, biểu tượng của Trung Hoa, tới xem tường đỏ ở Trung Nam Hải nữa, thế nhưng họ biết, chút kinh phí ít ỏi để lên trên phản ánh yêu cầu mà mọi người góp được đâu có dễ dàng, một hào một xu phải tiêu đúng chỗ.

Vào đến đường phố, họ hỏi thăm trụ sở Cục đón tiếp những người đến phản ánh, yêu cầu của Trung ương đảng và Quốc Vụ viện đặt ở đâu.

Và ở nơi đó họ đã được nhiệt tình tiếp đón, không ngờ sự tình lại tiến triển thuận lợi như thế. Đồng chí tiếp đón nghiêm túc lắng nghe họ phản ảnh tình hình, hứa sẽ nhanh chóng gửi thư riêng cho các bộ môn có liên quan của An huy về những vấn đề mà họ đề xuất, thúc đẩy điều tra xử lý những việc đó.

Khí hậu Bắc Kinh lạnh lẽo buốt giá như vậy, là điều mà từ khi ra đời đến nay họ chưa gặp, những làn gió lạnh buốt không ngừng thổi vào mặt, lạnh thấu xương, nhưng ba người vẫn cảm thấy như bước vào một ngôi nhà ấm áp.

“Đến nơi rồi”, Vương Hồng Siêu nói: “Những nơi cần tìm chúng ta đều tìm được, chuyến đi này không uổng phí”.

Tuy vậy trên đường về, họ còn đến thêm Bộ Nông nghiệp.

Ở trạm tiếp đón của Bộ Nông nghiệp, ba người đều cảm thấy sự thân thiết và ấm cúng như về nhà mình. Đồng chí tiếp đón nghe họ phản ảnh vấn đề, xem những chứng cớ mà họ mang đi, đã biểu thị thái độ rõ ràng ngay tại chỗ: cách làm của trấn Bạch Miếu và thôn Vương Doanh là sai lầm, đồng thời còn chủ động viết giấy giới thiệu cho bọn họ, yêu cầu sau khi bọn họ về đến An Huy, cầm giấy giới thiệu này trực tiếp đến một đơn vị của Sở nông nghiệp. Giấy giới thiệu là loại đã in sẵn, chỉ cần điền thêm nội dung chính của những phản ảnh, yêu cầu nhưng lần này rõ ràng là đã phá lệ, không chỉ viết vào đó những sự thực cụ thể về đóng góp quá nặng của nông dân do họ phản ảnh mà còn viết cả cách nhìn của họ với địa phương: “Biện pháp thu này làm trái quy định giảm nhẹ đóng góp của nông dân do Trung ương đảng và Quốc Vụ viện quy định”. Ở chỗ cuối của giấy giới thiệu, ngoài hàng chữ in sẵn “nay giới thiệu đến chỗ đồng chí, đề nghị tiếp, nói chuyện, xử lý” ra còn phá lệ viết thêm một dòng: “Nay giới thiệu đến chỗ đồng chí, hy vọng nghiêm túc kiểm tra, xử lý”.

Đồng chí tiếp đón tiễn ba người ra tận cửa lớn, còn tặng một cuốn sách nhỏ: “Luật quản lý dịch vụ giảm nhẹ đóng góp của nông dân”, khi chia tay, đã đột nhiên cảm khái một câu: “Cấp trên ba nhắc bẩy nhở, bên dưới vẫn dựa theo làm bừa”.

Một câu nói mà làm trái tim ba người như nóng lên.

Đúng vậy, nhiệt độ không khí ở Bắc Kinh thấp hơn ở quê nhà rất nhiều, lạnh kinh người, cứ tưởng là không có gió vì cây đứng lặng im, nhưng vẫn cảm thấy những luồng khí lạnh quét vào mặt. Tuy trên đoàn tầu về Nam, không khí trên đường ấm dần lên, thế nhưng bọn họ vẫn cảm thấy mình đang đi vào một nơi giá lạnh. Cứ nghĩ đến Lâm Tuyền, đến Bạch Miếu, đến Vương Doanh, là trong lòng không yên, như có cơn gió lạnh thổi vào lòng.

Trong tình huống bình thường, càng tới gần quê hương càng cảm thấy thân thiết mới phải, nhưng bọn họ không những không có loại cảm nhận đó, mà ngược lại, do có chuyến đi Bắc Kinh, đột nhiên bọn họ cảm thấy xa lạ với quê hương. Càng tới gần nhà, lòng tin mất đi càng lớn, hơn nữa còn có một nỗi thương cảm, hoảng sợ khó nói đang thôn tính trái tim họ.

Mặc dù mỗi ngày ở Bắc Kinh, bọn họ đều chìm đắm trong niềm phấn khởi và kích động không gì so sánh nổi; nhưng điều kỳ quái là, đồng thời với sự phấn khởi và kích động đó lại có một loại chua xót khác thường, thường từ trong lòng phát ra một cách không chuẩn bị tí nào, phá hỏng tâm tình tốt đẹp của bọn họ. Vì sao lại có loại cảm giác kỳ quái đó, lúc đó cả ba người đều không nói rõ được, mãi đến khi đoàn tầu đã cách xa Bắc Kinh, bọn họ mới chợt hiểu ra: Bắc Kinh tuy tốt đấy, nhưng không thuộc về bọn họ, rốt cuộc họ vẫn là người của trấn Bạch Miếu, huyện Lâm Tuyền, số phận của bọn họ nằm trong tay bí thư huyện ủy huyện Lâm Tuyền nhiều hơn, thậm chí nằm trong tay người cá biệt ở thôn Vương Doanh, trấn Bạch Miếu.

Chỉ cần bọn họ còn phụ thuộc vào từ trường quyền lực của trấn Bạch Miếu, huyện Lâm Tuyền thì cho dù có cách xa ngàn dặm, vạn dặm, họ cũng không thể trốn khỏi số phận.

Sau khi xe lửa qua sông Hoàng Hà, dường như ba người chẳng còn điều gì để nói nữa, nhưng không ai ngủ được. Suốt đêm họ cứ lặng lẽ ngồi như vậy, hầu như không suy nghĩ, chỉ chăm chú lắng nghe tiếng bánh xe lửa lạch cà lạch cạch va đập vào đường ray lúc to lúc nhỏ, âm thanh ấy trong đêm khuya vắng vẻ, nghe càng rung động lòng người.

Mãi đến lúc trời sáng rõ, ba người mới thiếp đi, nhưng đã đến tỉnh lỵ Hợp Phì rồi.

Xuống xe lửa, không kịp nghỉ ngơi, ba người tìm đến văn phòng tiểu tổ lãnh đạo giảm nhẹ đóng góp cho nông dân của tỉnh An Huy, đơn vị mà Bộ Nông nghiệp giới thiệu trong thư.

Nghe ba người trình bày, đồng chí ở văn phòng giảm nhẹ rất coi trọng, và cũng cảm thấy tính nghiêm trọng của vấn đề, lập tức gửi ngay một công văn thái độ rất rõ ràng, để họ trực tiếp trao cho văn phòng giảm nhẹ Lâm Tuyền:

“Văn phòng chúng tôi đã tiếp đón quần chúng lên trên phản ảnh, yêu cầu thuộc trấn Bạch Miếu các anh do Bộ Nông nghiệp gửi về, từ bản ghi số liệu gửi lại do họ cung cấp, rõ ràng là tồn tại vấn đề đóng góp quá nặng. Theo phản ánh, những vấn đề này, bọn họ đã nhiều lần báo cáo lên chính quyền cấp trên, nhưng vẫn không được giải quyết triệt để, quần chúng phản ứng tương đối mạnh. Nay gửi ý kiến và các tài liệu có liên quan của Bộ Nông nghiệp, mong văn phòng các anh sau khi nhận được công văn, nhanh chóng cử người đi kiểm tra, xử lý, nếu đúng là tồn tại vấn đề đóng góp quá nặng, những gì cần trả lại, bồi thường phải kiên quyết trả lại, bồi thường.

Kết quả xử lý phải báo cáo kịp thời lên trên”.

Với thái độ trân trọng, đồng chí ở văn phòng giảm nhẹ tỉnh còn nghiêm túc đóng dấu vào công văn trên. Khi chia tay, còn tặng họ tài liệu về các quy định cụ thể liên quan đến việc giảm nhẹ đóng góp cho nông dân do Trung ương mấy lần đưa ra và được văn phòng biên soạn lại.

Ra khỏi ngôi nhà lớn của Sở nông nghiệp, lòng phấn khởi và kích động mà ba người đã từng có ở Bắc Kinh, lại một lần nữa trào dâng.

Trong thời gian ở Hợp Phì, bọn họ còn tìm đến ủy ban kỷ luật tỉnh ủy. Đồng chí tiếp đón ở đây cũng rất coi trọng, mong họ yên tâm trở về, việc này ủy ban sẽ để ý đến.

Ngày 25 tháng 1 năm 1994, Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu lại một lần nữa đến văn phòng huyện ủy Lâm Tuyền. Bọn họ xuất trình các công văn có liên quan của Bộ Nông nghiệp và văn phòng giảm nhẹ của tỉnh An Huy, lần này người ở văn phòng không còn làm khó dễ nữa.

Rõ ràng là lúc đó, huyện ủy Lâm Tuyền đã nhận được công văn của Cục Tín phỏng thuộc Văn phòng Quốc Vụ viện, và Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy cũng đã biết tin đại biểu thôn dân thôn Vương Doanh, trấn Bạch Miếu đã tố cáo họ lên Bắc Kinh. Ông ta vui vẻ đi ra, và viết ngay tại chỗ thư tay gửi đảng ủy và ủy ban trấn Bạch Miếu. Thư viết: “Quần chúng thôn Vương Doanh và thôn Chiêu Doanh lên trên phản ánh, yêu cầu trả lại tiền giữ lại quá nhiều, đề nghị cố gắng làm tốt công tác, nắm chắc thời gian, trả lại quần chúng đúng số tiền đã giữ lại quá nhiều”.

Ba người nhận bức thư của bí thư huyện ủy, nghiêm túc đọc. Vì chữ viết ngoáy quá, có chữ chẳng ra hình dạng gì, đọc một lúc mới hiểu được nội dung. Thế nhưng lại bồn chồn vì: “giữ lại quá nhiều”, đó là khái niệm gì vậy? Với tư cách là người phụ trách một tổ chức của đảng vì sao lại không giống như các cơ quan Trung ương, nhà nước và văn phòng giảm nhẹ tỉnh, theo tinh thần quy định của văn kiện Trung ương đảng, chỉ ra tính nghiêm trọng của sự việc này? Và dù đã hạ quyết tâm giải quyết, làm sao lại không thông qua trình tự tổ chức mà lại tiện tay viết vào mảnh giấy giao cho quần chúng cầm về? Lại nữa, những ngày qua “quần chúng lên trên phản ánh, yêu cầu” đã năm lần bảy lượt tìm huyện ủy nhưng huyện ủy chỉ đóng vai câm điếc; còn bây giờ, bên trên vừa có thư gửi xuống là lập tức “tươi cười đón tiếp”, đã như hôm nay thì lúc đầu sao lại thế?

Bất kể nói như thế nào, kể từ ngày 28 tháng 10 năm 1993 bắt đầu lên trên phản ánh, yêu cầu, đến ngày 25 tháng 1 năm 1994, khi bí thư huyện ủy “ký tên đồng ý”, trước sau đã trải qua 89 ngày, xem ra cũng thấy kết quả. Khi nghe nói bí thư Trương Tây Đức tỏ thái độ sẽ “trả lại đủ số tiền giữ lại quá nhiều”, toàn thể thôn dân hò reo phấn khởi.

Có thể thấy được Hàn Xuân Sinh, bí thư đảng ủy và Mã Tuấn, trấn trưởng trấn Bạch Miếu sau khi nhận được “thư tay” của Trương Tây Đức đã có tâm tư phức tạp như thế nào. Tất nhiên bọn họ hiểu rõ tính chất của sự việc này. Làm đến nước này, không cần phải nói cũng biết là bọn họ đã gây rắc rối cho huyện ủy và ủy ban huyện. Tuy vậy cái mà thôn dân cầm được, chỉ là một mảnh giấy trắng, suy ngẫm kỹ hai người mới nghe được sự bất mãn trong câu “quần chúng lên trên phản ánh, yêu cầu trả lại tiền giữ lại quá nhiều” của Trương Tây Đức, và cũng từ câu “đề nghị nỗ lực làm tốt công tác” hai người đã đọc ra được ý đừng làm gì của bí thư huyện ủy.

Trấn Bạch Miếu không giải quyết vấn đề đóng góp của nông dân không được. Lúc này dưới sự thúc giục của ủy ban kiểm tra kỷ luật địa khu, ủy ban kiểm tra kỷ luật huyện đã thành lập tổ điều tra đi về trấn Bạch Miếu, điều tra lập án vấn đề “giảm nhẹ” của trấn, thôn. Thực ra chỉ cần điều tra là nhiều vấn đề đều thấy rõ. Tổ điều tra mới kiểm tra sổ sách “giữ lại, trù tính chung” của hai cấp thôn, trấn trong năm 1993, đã phát hiện được hơn 110.000 NDT tiền đóng góp của nông dân có vấn đề. Đại biểu thôn dân, thôn Vương Doanh khi giúp thôn tự kiểm tra, không những phát hiện quản lý tài vụ trong thôn quá hỗn loạn, mà chi tiêu, kinh phí cũng cực kỳ tùy tiện, những hóa đơn không rõ đầu đuôi quá nhiều, còn phát hiện được vấn đề trên trấn tùy tiện lấy đi hoặc lạm dụng tiền giữ lại của thôn vô cùng nghiêm trọng, thậm chí viết tình hình điều chuyển tiền của hai cấp thôn trấn vào một bản kê thì chỉ riêng khoản “điều chuyển trong vụ thu năm 1993” đã làm rõ là 47.650 NDT, nhưng ở từng “bản kê điều chuyển” thì đã biến thành 33.760,46 NDT, riêng khoản này đã che giấu 13.883,54 NDT.

Hành vi xấu xa lừa đảo mưu lợi của cán bộ thôn, trấn đã làm cho đông đảo thôn dân thôn Vương Doanh cực kỳ phẫn nộ, nhưng tính từ khi bí thư huyện ủy viết thư tay cho đại biểu thôn dân, trong suốt thời gian dài 12 ngày, ủy ban thôn chỉ trả lại thôn dân một chút “lông da”, hơn nữa trong thời gian này còn xảy ra hai sự kiện, khiến thôn dân thôn Vương Doanh cảm thấy rất không yên. Một việc là, Vương Tuấn Bân, người cầm đầu nhóm đi lên trên phản ánh, yêu cầu, trước đó đã được ban quản lý đất đai của trấn thuê làm, nay đột ngột bị cho thôi việc; hai là, Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu nhận được thông tri trên trấn, yêu cầu bọn họ lên cơ quan trấn “thanh toán sổ sách”, nhưng hai người vừa bước vào cửa ủy ban trấn, là bị nhân viên cơ quan đã có sự chuẩn bị từ trước, đánh cho một trận thậm tệ.

Trả lại tiền chẳng qua chỉ là một phát súng nổ rỗng không, đả kích báo thù mới là sự thực, thôn dân thôn Vương Doanh muốn nhịn mà không thể nhịn được nữa, lại một lần nữa, tập hợp thành đội ngũ mấy trăm người, đi lên huyện thành, yêu cầu bí thư Trương thực hiện lời hứa của ông ta với mọi người.

Rõ ràng là các thôn dân đã suy nghĩ vấn đề quá đơn giản, và cũng không hiểu rõ một số cán bộ lãnh đạo bị gọi là “quan phụ mẫu” của chúng ta hiện nay. Trong bọn họ, có không ít người thực ra đã bị hư hỏng từ lâu. Bọn họ chỉ quen người ta tiền hô hậu ủng, vỗ tay, tươi cười nghe theo lệnh trên.

Vừa thấy đông đảo thôn dân như vậy, hơn nữa còn có những câu quở trách rõ ràng, trước tiên Trương Tây Đức trở mặt, không nói tới việc trả lại đủ số tiền đã thu quá nhiều của nông dân. Ông ta dằn giọng, nói với lời nói khó nghe: “Hễ có việc là các người chỉ hung hăng gây chuyện, tôi không xử lý việc của các người”.

Các thôn dân hỏi: “Như vậy có phù hợp với tinh thần văn kiện của Trung ương không?”

Trương Tây Đức nổi giận nói: “Có việc gì, các người lên trên mà tìm!”

Nghe vậy các thôn dân càng bồn chồn: quán triệt chính sách giảm nhẹ của đảng vốn là công tác mà trách nhiệm không thể đổ cho người khác của huyện ủy Lâm Tuyền; chính là do lúc đó huyện ủy không quản lý, không hỏi han, nên bọn họ mới phải tìm lên trên, hiện nay cấp trên đã không bỏ qua, sao huyện ủy không những không giải quyết vấn đề mà ngược lại còn trách móc thôn dân. Tất nhiên các thôn dân không chịu, họ yêu cầu bí thư Trương quán triệt chính sách giảm nhẹ của Trung ương.

Rõ ràng là Trương Tây Đức đã mất hết nhẫn nại từ lâu, ông ta lớn giọng hò hét: “Cho dù các người gây sự với tôi, gây sự càng lớn, tôi càng xử lý tốt!”

Các thôn dân không biết làm thế nào, đành tìm đến ban kiểm tra kỷ luật huyện. Đó là vì ban này đã từng cử tổ điều tra và đã kiểm tra ra không ít vấn đề trong “khoản giữ lại và trù hoạch chung” của trấn Bạch Miếu và thôn Vương Doanh. Thế nhưng Lý Thụ Thành, chủ nhiệm ban, khi nghe nói bên dưới không chịu trả lại tiền giữ lại nhiều quá, đã nói một cách buông trôi: “Tôi bảo bọn họ trả, bọn họ không trả, tôi còn biện pháp gì nữa?”

Chủ nhiệm, chủ quản công tác kiểm tra kỷ luật đảng của một huyện, trước việc làm xằng làm bậy của cán bộ bên dưới mà cảm thấy bất lực; bí thư huyện ủy thống nhất quản lý công tác mọi mặt mà lại làm bừa không cần lý lẽ, trước những việc đó, các thôn dân cảm thấy rất khó hiểu và cũng vô cùng tức giận.

Thế nhưng, đại biểu thôn dân thôn Vương Doanh lúc này đã có năng lực chịu đựng nhất định, nên bọn họ thể hiện rất bình tĩnh. Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu đã hạ một quyết tâm, có thể là lớn nhất trong đời họ: nhất định phải đấu tranh với một số người làm ra vẻ phục tùng, thực ra thì chống lại chính sách của đảng, không đạt mục đích, thề quyết không thôi!

Tất nhiên, quyết tâm của 3 nông dân, cho dù là quyết tâm của 300, của 3.000 nông dân cũng như việc họ có toàn bộ chân lý, có được coi là cái gì đâu trong cái xã hội sùng bái quyền lực ngày nay, và trước mặt sự cấu kết quyền lực to lớn đã hình thành mấy ngàn năm ở Trung Quốc.

Cũng có thể vì bọn họ còn quá trẻ, về căn bản không rõ “đại cách mạng văn hóa” và “đấu tranh giai cấp” là chuyện gì, và có thể họ cũng không suy nghĩ sự việc quá nghiêm trọng. Mặc dù ngay trước đó 16 năm, trong hội nghị toàn thể Ban chấp hành Trung ương đảng lần thứ ba khóa 11, chúng ta đã vứt bỏ phương châm sai lầm “tả”, “lấy đấu tranh giai cấp làm then chốt”, thế nhưng ở Lâm Tuyền, ở Bạch Miếu “đấu tranh giai cấp cứ nắm là linh nghiệm” vẫn là pháp bảo trong tiềm ý thức của nhiều cán bộ, tư duy của họ trong khi xử lý vấn đề vẫn còn dừng lại ở giai đoạn trước đây.

Từ huyện thành trở về không lâu, Vương Hồng Siêu nhận được một tin đủ khiến cho mọi người trong thôn không lạnh mà rùng mình, cái tin nay là do Thi Xán Châu, chính trị viên đồn công an Bạch Miếu tiết lộ cho anh. Vương Hồng Siêu có quan hệ cá nhân rất tốt với Thi Xán Châu, vào ngày 30 tháng 3, Thi Xán Châu kéo anh ra một chỗ, rồi khẽ bảo: “Cậu đừng thọc tay vào việc lên trên phản ánh, yêu cầu nữa!” và còn nói nên “thu tay về nhanh lên”; sau đó nghiêm túc nhắc nhở: “Sắp bắt người đấy!”

Vương Hồng Siêu giật mình. Anh biết chính trị viên Thi Xán Châu không nói đùa với mình và cũng không dọa dẫm mình. Anh lập tức nói tin đó cho Vương Hướng Đông và Vương Tuấn Bân.

Vương Tuấn Bân và Vương Hướng Đông nghe tin này nửa tin nửa ngờ, nhưng không thể không thông báo ngay cho đông đảo thôn dân.

Trong một thời gian, thôn Vương Doanh bị chùm trong sự khủng bố không biết vì sao.

Các thôn dân tự phát tổ chức các đội tuần tra để đề phòng bất trắc; Vương Hồng Siêu dứt khoát mang loa phát thanh về để trong nhà mình.

Mặc dù các thôn dân có sự chuẩn bị về tư tưởng, nhưng không hề nghĩ là cái ngày “bắt người” lại đến nhanh như vậy.15. Trời cao, hoàng đế xa

Tối ngày 2 tháng 4 năm 1994, vào lúc hơn 11 giờ; ở các thành phố có sinh hoạt đêm, có thể giờ phút này không được coi là quá muộn, nhưng ở thôn Vương Doanh xa xôi, hầu như toàn bộ thôn dân đã tắt đèn lên giường. Đúng lúc đó, một chiếc ô tô hai công dụng (vừa chở người vừa chở hàng) lén lút chạy vào thôn.

Sau khi chiếc ô tô im ắng lặng lẽ đỗ ở đầu phía Tây của thôn, có 5 người nhảy xuống xe. Sau khi sự việc xảy ra mới biết bọn họ là Thi Xán Châu, chính trị viên đồn công an Bạch Miếu, cảnh sát dân sự Vương Thụ Khôi, Trương Phúc Xuân, nhân viên trị an Vương Tuấn và Lưu Khải. Sau khi ghé tai thì thầm với nhau, 5 người đã đi vào trong thôn một cách bí hiểm.

Sự xuất hiện của bọn họ, lập tức làm các thôn dân đang tuần tra chú ý, bám đuôi từ xa. Sau đó phát hiện được mấy người này chỉ đến thăm dò động tĩnh ở trước cửa nhà mấy đại biểu thôn dân dẫn đầu lên trên phản ánh, yêu cầu, và họ mấy lần thử đẩy cửa, điều này làm các thôn dân cảnh giác, chạy đến gõ cửa nhà Vương Hồng Siêu, vừa gõ cửa vừa hô: “Trong thôn có kẻ vụng trộm lén lút!”

Lý Lợi, em gái vợ Vương Hồng Siêu lúc đó đang ở lại nhà Vương Hồng Siêu, tiếng hô ngoài cửa làm cô tỉnh giấc vùng dậy khỏi giường trước. Nghe nói trong thôn có mấy kẻ vụng trộm lén lút đến, cô ta xông ngay vào gian phòng để máy phóng thanh, bật công tắc rồi kêu lớn: “Có trộm đến Vương Doanh! Hỡi các vị già trẻ của Vương Doanh, ai có xiên dùng xiên, ai có gậy dùng gậy, không để cho bọn chúng thoát!”

Đêm khuya vắng vẻ, tiếng loa phóng thanh lập tức làm thôn dân giật mình tỉnh giấc. Nghe nói có trộm đến thôn, từng người từng người nhanh chóng mặc quần áo cầm theo dụng cụ chạy ra ngoài cửa.

Tiếng loa đột ngột vang lên, trước tiên làm hai nhân viên trị an đi theo hoảng sợ, biết là hành động bí mật này bị lộ rồi; thôn dân căm ghét nhất là nhân viên trị an đi theo làm việc xấu, chửi họ là “đồ qủy”, một khi bị thôn dân bắt được, nhân viên công an trong thôn còn có thể dễ nói, chứ bọn họ thì khó xuôi rồi, vì thế hai người giống như một con thỏ hoảng sợ, cướp đường mà chạy. Thi Xán Châu, chính trị viên đồn công an, nghe thấy tiếng loa, đoán là sự tình không hay, ngay ô tô đỗ ở đầu thôn cũng không lên mà lập tức quay người chân cao chân thấp sờ soạng trong đêm đen hoảng loạn chuồn ra ngoài thôn.

Hai cảnh sát dân sự Vương Thụ Khôi, Trương Phúc Xuân và lái xe Triệu Xán Long do trốn không kịp, bị các thôn dân lần lượt bao vây.

Các thôn dân lớn tiếng hỏi: “Các người từ đâu đến? Định làm gì?”

Một cảnh sát dân sự nói: “Chúng tôi ở Ngõa Điếm...”

Cảnh sát dân sự kia nói: “Chúng tôi ở... Hoàng Lĩnh”

Lái xe nói: “Chúng tôi là người ở xưởng tơ lụa trên phố, cùng xưởng trưởng đến tìm một người ở thôn ta liên hệ nghiệp vụ”.

Ba người trả lời ba kiểu khác nhau, càng khiến mọi người nghi ngờ hơn.

Thôn Vương Doanh ở vào biên giới tỉnh của hai tỉnh An Huy và Hà Nam, hiệu trưởng trường tiểu học Vương Doanh là Vương Thiên Cơ ở tại đầu Tây thôn, con đường nhỏ ngoài nhà là địa giới của hai huyện, hai tỉnh - huyện Thẩm Khưu tỉnh Hà Nam và huyện Lâm Tuyền tỉnh An Huy, có người nói con trai hiệu trưởng Vương ra cửa tiểu tiện, là nước giải làm ướt cả mặt đất hai tỉnh và hai huyện. Ở vào giải đất xa xôi hẻo lánh mà lại vô cùng nhạy cảm đó, bỗng nhiên xuất hiện ba người đi đường lai lịch không rõ, mà ba người lại có ba cách nói khác nhau, trong đó có người mặc sắc phục cảnh sát, nên các thôn dân càng cảnh giác. Nghi ngờ là bọn này lợi dụng “ưu thế” vị trí địa lý, nhân lúc đêm khuya vắng vẻ, mạo nhận là cảnh sát dân sự để giở trò trộm cắp.

Thôn dân yêu cầu mỗi người đưa chứng minh thư để chứng minh thân phận mình. Thế là cả ba người lập tức tỏ ra căng thẳng, nhân lúc hỗn loạn chạy trốn vào vùng đồng hoang. Họ bỏ chạy càng khiến thôn dân cảm thấy vấn đề càng lớn, nên càng không thể bỏ qua, lập tức truy đuổi.

Ba người liều chết bỏ chạy ấy, vì không thuộc đường như các thôn dân, nên khi thấy khó có thể trốn thoát, người mặc sắc phục cảnh sát đã đứng lại, rút súng ngắn đeo ở thắt lưng ra, chỉ vào các thôn dân đang đuổi theo, hung hãn nói: “Không được động đậy! còn đuổi nữa, tôi sẽ nổ súng!”

Tình huống đột ngột đó đã làm các thôn dân hoảng sợ, lần lượt đứng lại.

Hai người đang hoảng hốt bỏ chạy khác, thấy các thôn dân đứng lại cũng thôi không chạy nữa.

Các thôn dân, người đông thế mạnh, đối mặt với nòng súng cũng không sợ, ngược lại còn khẳng định đây là bọn trộm cướp hành nghề lúc đêm khuya. Tình huống cho thấy rõ: đã nói bậy là “xưởng tơ lụa” đến “Vương Doanh liên hệ nghiệp vụ”, vì sao lại có súng ngắn? Nếu đúng là cảnh sát dân sự thật, vì sao lại nói là người của “xưởng tơ lụa trên phố?” Hơn nữa không dám quang minh chính đại để lộ thân phận của mình? Lại còn, làm gì phải bỏ chạy, hoảng hốt vội vàng đến mức không cần cả ô tô?

Thôn dân nhìn chằm chằm vào người lái: “Rốt cuộc các người định làm gì?”

Người lái xe ấp úng không dám nói.

Các thôn dân không nghi ngờ nữa, trước tiên để tự vệ, họ tước hung khí trong tay đối phương đang đe dọa mọi người. Thậm chí bọn họ còn khẳng định rằng khẩu súng đang nhằm vào họ và cả bộ sắc phục cảnh sát nữa, đều là giả. Mấy thôn dân nhào lên, đánh rơi khẩu súng của đối phương. Tiếp đó các thôn dân đánh cho bọn mà họ cho là trộm cướp này một trận tơi bời.

Mãi đến khi được nếm đủ đòn, lái xe Triệu Xán Long mới nói thực: “Hai người kia đúng là cảnh sát của đồn công an, thuê chiếc ô tô này của tôi, trả tôi 10 NDT và một bao thuốc lá, bảo tôi lái xe đi bắt người”.

Nói rồi, vội móc túi ra nộp 10 NDT và bao thuốc lá, xin các thôn dân tha cho.

Nghe nói trong bọn họ đúng là có cảnh sát đến bắt người, các thôn dân vội hỏi Vương Thụ Khôi và Trương Phúc Xuân, hai người đành phải thừa nhận: “Chúng tôi là người người của đồn công an Bạch Miếu”.

Vừa nghe xong, thôn dân giận sôi lên:

“Các người căn cứ vào điều gì để đến bắt đại biểu lên trên phản ảnh, yêu cầu?”

“Vì sao bắt người phải vụng trộm lén lút?”

“Rõ ràng các người là ở đồn công an Bạch Miếu, vì sao lại phải nói là ở “Ngõa Điếm”, ở “Hoàng Lĩnh”, ở “xưởng tơ lụa trên phố”; vì sao vừa bị truy hỏi là bỏ trốn?”

Truy hỏi đến mức hai người không sao trả lời được.

Tất nhiên, các thôn dân không chịu bỏ qua: “Nói!”

Một người khẽ giải thích: “Chúng tôi đến bắt bọn đánh bạc”

Một người nói: “Chúng tôi đi tuần tra”.

Nói như vậy càng gay. Đến bắt bọn đánh bạc, vì sao chỉ tìm nhà đại biểu thôn dân, rõ ràng là không vo tròn kín kẽ; nói là “tuần tra”, là nhắm mắt nói bừa. Bởi vì tính từ ngày giải phóng đến nay, trong suốt 45 năm, các vị phụ lão trong thôn Vương Doanh, về cơ bản chưa hề thấy nhân viên đồn công an xuống thôn tuần tra lúc nào cả. Sáng không tuần tra, tối không tuần tra, trấn vừa mới trả lại cho Vương Doanh một chút tiền thu quá nhiều trong đóng góp nặng nề của nông dân thì “tuần tra” đến Vương Doanh à? Mà lại chỉ gí mũi vào cửa các gia đình có đại biểu lên trên phản ánh, yêu cầu “tuần tra” thôi?

Thôn dân càng nghe càng nổi giận: “Vì sao tuần tra mà không đi ô tô cảnh sát?”

Đến lúc này thôn dân mới phát hiện, mấy người này đều uống quá nhiều “nước cay” người nào người nấy nồng nặc hơi rượu. Nhiều nhân viên công an ở đồn công an nông thôn, vốn không để lại cho quần cũng bao nhiêu ấn tượng tốt, có người còn cùng một mâm với bọn xấu, việc xấu nào cũng đều làm hết. Để đề phòng bọn họ mượn hơi rượu để làm bậy, thôn dân tước súng và còng tay bọn họ mang theo người. Đặc biệt là sau khi phát hiện được 4 cái còng tay, chứng thực hơn nữa lời thổ lộ của người lái xe: đúng là bọn họ có ý đồ xấu xa đến bắt đại biểu lên trên phản ánh, yêu cầu. Muốn bắt 4 người, chẳng phải hỏi cũng rõ, đó là Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông, Vương Hồng Siêu và thêm một Vương Hồng Khâm nữa.

“Đại biểu thôn dân bị đánh các người không thấy; trăm họ tìm cấp trên yêu cầu quán triệt chính sách giảm nhẹ của Trung ương, thì nửa đêm vào thôn định bắt người, các người còn xứng đáng là “cảnh sát nhân dân” nữa hay không?”

Các thôn dân càng nói càng tức, ba chân bốn cẳng chạy tới đập phá chiếc ô tô thuê để bắt người.

Đó chính là sự kiện “ngày 2 tháng 4” mà sau này bị huyện ủy Lâm Tuyền nắm chặt để gây chuyện.

Cảnh sát Trương Phúc Xuân, được thôn dân Vương Lai Trị gọi là “thằng béo”, dưới sự truy hỏi của Vương Lai Trị, xót xa thừa nhận: “Ai biết là xóm các người đã có chuẩn bị; ai bảo tôi và Vương Thụ Khôi lại uống, nếu không thế làm gì chúng tôi đến nông nỗi như thế này”.

Anh ta thừa nhận đã uống rượu tại nhà Vương Thiên Ngọc; Vương Thiên Ngọc là một người có quan hệ đặc biệt với một số người nào đó trên huyện. Điều kỳ quặc là, sau này trong một bức thư của thôn dân thôn Vương Doanh gửi các đồng chí lãnh đạo Trung ương đảng và Quốc Vụ viện, đã đặc biệt chỉ ra, đêm hôm đó, tâm tình một số ít thôn dân kích thích, điều này không phải là nguyên nhân không gây ra sự: trong hỗn loạn “dưới sự lôi kéo của Vương Thiên Ngọc và cán bộ thôn, đã ào lên, phát sinh xung đột, đập cả ô tô, đánh cả người, cướp cả súng”. Cả hai địa phương then chốt đều có cái tên Vương Thiên ngọc này! Cũng có thể điều này đã phơi bày hết mặt trái bối cảnh sâu sắc của sự kiện “ngày 2 tháng 4” ra trước mọi người.

Cuối cùng thì cảnh sát Vương Thụ Khôi và người “lái xe thuê” Triệu Xán Long cũng thảm hại trốn khỏi thôn; cảnh sát Trương Xuân Phúc có vóc người cao lớn được nói bị “đánh trọng thương”, lúc này đã hết men rượu tỉnh lại, anh ta trốn rất nhanh, mấy thanh niên nông dân đuổi theo mà không kịp. Sau đó, thôn dân Vương Hồng Quân mang súng ngắn, đạn, còng tay của cảnh sát đến giao cho Vương Đông Lương trưởng phòng vũ trang trấn. Vương Đông Lương là người Vương Doanh, hôm đó cũng ở thôn. Đêm khuya, các thôn dân lục tục về nhà ngủ. Không ai tưởng tượng được là, khi Trương Tây Đức biết được sự việc này thì tính chất của sự việc đã phát sinh thay đổi. Mặc dù ba nhân viên công an và hai đội viên trị an của đồn công an Bạch Miếu đã về đơn vị từ lâu, súng ngắn, đạn, còng tay cũng châu về Hợp Phố, nhưng huyện ủy Lâm Tuyền vẫn báo cáo sai tình hình với địa ủy, lấy lý do “giải cứu cảnh sát và thu hồi súng”, buổi sáng ngày 3 tháng 4, đã tiến hành một cuộc trấn áp đẫm máu chưa từng có tại thôn Vương Doanh!

10 giờ sáng ngày 3 tháng 4 năm 1994, hơn 100 công an và cảnh sát vũ trang ngồi trên 8 ô tô cảnh sát, hùng hổ xuất phát từ huyện thành. Trên ô tô lắp súng máy, mỗi người đều đội mũ sắt, mặc áo chống đạn, tay cầm khiên, dùi cui, trên đường đi, còi xe rú ầm ĩ.

Đội ngũ vũ trang hiện đại này, trước khi vào thôn Vương Doanh đã “dùng tiếng dọa người trước”, họ dùng loa cao âm cảnh cáo: “Người thôn Vương Doanh không được ra ngoài!” Rõ ràng đó không phải là hành động thông minh. Bọn họ quên mất là thôn Vương Doanh ở vào nơi có vị trí địa lý cực kỳ đặc biệt. Loa vừa lên tiếng là thôn dân bắt đầu chạy trốn, chỉ chạy ra sau thôn là đã vào vùng thuộc tỉnh Hà Nam trông nom cai quản. Khi ô tô cảnh sát vào thôn, thì hầu hết già, trẻ trong thôn đều chạy gần hết rồi.

Tất nhiên là có người không chạy. Những người này nếu không là người già, thì cũng là người không tham gia lên trên phản ánh, yêu cầu, hoặc là họ hàng từ nơi khác đến. Những người này cho rằng họ không liên quan gì đến việc này. Cũng cá biệt có người tham gia lên trên phản ánh, yêu cầu, nhưng cảm thấy đó chỉ là “theo dòng nước chảy”, chẳng có việc gì lớn cả, nên ở lại thôn không chạy.

Ai ngờ, công an, cảnh sát vũ trang vừa vào thôn, đã không phân biệt trắng đen, hễ thấy người là đánh, ngay một học sinh nhỏ ở thôn khác đến thăm họ hàng cũng không bỏ qua. trong một thời gian, chỗ nào cũng nghe tiếng đấm đá, tiếng đồ đạc rơi vỡ, tiếng người lớn cầu xin, tiếng trẻ con khóc lóc, tiếng huyên náo của gà bay, chó kêu, lợn nhảy.

Chu Mẫn, Vợ Vương Hồng Lĩnh, xưa nay chưa hề tham gia lên trên phản ánh, yêu cầu, nhân viên vừa vào là xông tới bắt bà ta, Vương Hồng Bân đã hơn bảy mươi tuổi đứng bên cạnh chỉ nói một câu bực bội: “Muốn bắt ai các người bắt; nó chỉ là một nữ đồng chí, việc gì cũng không tham gia, các ông bắt làm gì?” Vừa nói hết câu đã bị một dùi cui điện đánh vào mặt, máu chảy đầm đìa, ngất đi.

Ông già Vương Vĩnh Thần là gia đình chính sách lúc đó sợ quá chỉ đứng im ở bên cạnh mà cũng bị mấy nhân viên công an đánh hộc máu mồm, lôi lên ô tô cảnh sát.

Không chút nghi ngờ, nhà các đại biểu lên trên phản ánh, yêu cầu đã là đối tượng đánh, phá trọng điểm. Trong nhà họ, toàn bộ nồi xoong bát đũa đều bị đập vỡ. Hai mươi đồng bạc trắng của Vương Hồng Khâm, hơn bảy trăm đồng tiền mặt của Vương Hướng Đông, một máy hát của Vương Hồng Siêu đều không biết đi đâu mất. Điều khiến người ta không sao hiểu nổi là sau khi khám nhà Vương Hồng Siêu vẫn không chịu thôi, mà còn đập nát bốn thùng đựng gồm tám ngàn liều thuốc diệt chuột do Vương Hồng Siêu mua về, sau khi đập nát còn đem trộn vào bồ đựng lúa mạch, ác độc dùng xẻng đảo đi đảo lại rồi mới bỏ đi.

Ngày 3 tháng 4 có 12 người bị bắt tại chỗ, thực ra phần lớn đều là một số người già và phụ nữ không liên quan gì đến việc lên trên phản ánh yêu cầu hoặc cái gọi là “sự kiện ngày 2 tháng 4”, còn có một em gái ở thôn khác tới thăm họ hàng, là học sinh huyện Lâm, tỉnh Hà Nam.

Đối với cuộc trấn áp hoang đường và đẫm máu này, tổ công tác của huyện ủy Lâm Tuyền đã tuyên truyền bậy bạ trong “Một bức thư công khai gửi quần chúng thôn Vương Doanh” là: “Tần Đức Văn, bí thư địa ủy chỉ ra rằng hiệu ứng ngược của sự kiện “ngày 2 tháng 4” là kịp thời, xử lý là chính xác, không được có dị nghị gì, phải khẳng định đầy đủ; huyện ủy đã tính toán kỹ, là làm theo pháp luật”. Thậm chí còn nói đến mức: “Lãnh đạo cục phản ánh, yêu cầu của Văn phòng Trung ương và Quốc Vụ viện, tỉnh địa khu đều khẳng định đầy đủ việc này”.

Sau khi sự kiện này xảy ra 7 năm, chúng tôi đến thăm Vương Vĩnh Minh. Vương Vĩnh Minh là ủy viên thôn, thôn Vương Doanh, là một nông dân trung hậu không dính dáng gì đến chuyện lên trên phản ánh, yêu cầu. Khi ô tô cảnh sát vào thôn, ông đang bận rộn ở chuồng lợn, ông ta không nghĩ đến việc chạy, ngay cả khi công an, cảnh sát vũ trang khí thế hung hăng đi tới, vẫn nghĩ là có bắt hết người trong thôn cũng không bắt mình, nên cứ thản nhiên với công việc ở chuồng lợn.

Một cảnh sát vũ trang chỉ vào đám công an hỏi: “Có bắt người này không?”

Một công an nói ngay: “Bắt đi!”

Thế là một cảnh sát vũ trang xông tới, đẩy ông ta lên ô tô cảnh sát.

Ở đồn công an Bạch Miếu, ông ta và những người bị bắt đều bị trói gô cổ và chéo cánh tay ra sau lưng, không biết vì sao đồng hồ đeo tay không còn, tiếp đó còn bị vô cớ đánh đập hơn một giờ. Tận mắt ông nhìn thấy, cảnh sát dội nước sôi vào đầu Vương Hồng Diễm người dám cãi lý với họ, nước nóng làm cho Vương Hồng Diễm kêu gào thảm thiết. Tại phòng giam mọi người đều phải quỳ, rồi bị cảnh sát dùng roi điện quất vào đầu, vào mặt. Khi đánh mệt, bọn họ mới cùm hai chân mọi người lại, đeo cùm mà phải trả tiền, mỗi người phải nộp 7 NDT. Cùm chân nặng hơn 4 kg, đeo vào rồi còn buộc phải chạy 3 vòng sân, không chạy sẽ bị đánh.

Được hai ngày, Vương Vĩnh Minh bị đưa sang giam cùng với các tội nhân đã bị phán xử tử hình. phạm nhân bị phán xử tử hình đã tuyệt vọng, nên coi ông là đối tượng để phát tiết, cứ như bị thần kinh, lúc thì chúng đấm đá, lúc thì chúng giật tóc véo tai, khán thủ có trông thấy cũng coi như không nhìn thấy.

Trước sau Vương Vĩnh Minh đã bị giam 8 ngày, khi được thả ra không những không nói “lý do” mà còn buộc ông phải nộp sinh hoạt phí 8 ngày. Khi ra khỏi phòng giam, còn bị cảnh cáo: “Về nhà không được ăn nói bừa bãi”.

Hơn bảy năm đã trôi qua, nhưng ở hai cổ chân Vương Vĩnh Minh đến nay vẫn còn lại vết sẹo khá rõ do bị cùm...

16. Lên trên phản ánh, yêu cầu là có tội

Đại đa số thôn dân thôn Vương Doanh do chạy vào địa giới tỉnh Hà Nam nên đã may mắn thoát khỏi cuộc càn quét đó, nhưng sau đó không có ai dám về thôn. Hơn một ngàn thôn dân lưu lạc ở ngoài, tối đến chỉ có thể mặc cả quần áo mà ngủ trên vùng đất hoang giáp giới giữa hai tỉnh An Huy và Hà Nam, hễ lá cây ngọn cỏ hơi rung động là lại hoảng hốt chạy về phía Hà Nam. Một số người to gan, lén về thôn xem nhà cửa, cũng giống như đi ăn trộm. Ruộng đồng bỏ hoang không nói, ngay những đồ dùng trong nhà sau mười mấy năm cải cách mở cửa vất vả mọi phần mới sắm thêm được, cũng bị lấy trộm mất. Nhiều người bị tổn thất nặng nề.

Một hôm Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông, Vương Hồng Siêu đại biểu thôn dân và Vương Hồng Khâm chạy trốn sang huyện Thẩm Khưu, tỉnh Hà Nam gặp nhau ở trấn Lưu Phúc huyện Thẩm Khưu. Bọn họ phát hiện, mật thám do phòng công an huyện Lâm Phần, tỉnh An Huy cử đi, cũng đang “theo dõi” ở cái trấn nhỏ xa xôi ngoại tỉnh này.

Bốn người đều cảm thấy họ không còn sự lựa chọn nào khác, phải nhanh chóng báo cáo lên Trung ương, chân tướng của “sự kiện Bạch Miếu” thuộc huyện Lâm Tuyền, tỉnh An Huy.

Hôm đó, ngoài Vương Tuấn Bân ở lại ra, ba người Vương Hướng Đông, Vương Hồng Siêu và Vương Hồng Khâm, được sự yểm hộ của nhiều thôn dân đã thoát khỏi sự theo dõi của mật thám thuộc công an huyện Lâm Phần, lên được chiếc ô tô tới thị trấn huyện Thẩm Khưu, từ đó ba người đi Trịnh Châu, sau đó lên xe lửa đi Bắc Kinh.

Đây là lần thứ hai Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu lên Bắc Kinh, nên có thể nói là đã “xe nhẹ đường quen”, xuống xe lửa là đi ngay đến trạm tiếp đón của Văn phòng Trung ương đảng và Văn phòng Quốc Vụ viện đặt ở Vĩnh Định Môn. Ai ngờ vừa tới đó chưa được nửa giờ, họ đã bị nhân viên cảnh sát do phòng công an huyện Lâm Tuyền cử tới phục sẵn ở đó, bắt luôn.

Lý do công khai bắt bọn họ là: trong cuộc bạo loạn “ngày 2 tháng 4” ba người đã cướp của nhân viên công an hai khẩu súng ngắn, mười lăm viên đạn, chuẩn bị tạo ra sự kiện chính trị còn lớn hơn nữa ở Bắc Kinh!

Ba người lớn tiếng phản đối, giận dữ tố cáo cách làm quá bỉ ổi của đối phương, hoàn toàn là sự hãm hại vô liêm sỉ, là hành động báo thù đả kích vô cùng xấu xa. Thế nhưng dù cho mồm miệng họ có giỏi đến đâu, trước mặt những nhân viên chấp pháp có đầy đủ thủ tục, tất cả đều là tốn công vô ích.

Sau khi bị giải về An Huy, họ không bị giam tại huyện Lâm Tuyền mà bị dẫn tới giam tại huyện Thái Hòa, quê hương của bí thư huyện ủy Lâm Tuyền Trương Tây Đức.

Đến nay, khi hồi tưởng lại hai tháng bị giam hãm ở huyện Thái Hòa, Vương Hồng Siêu vẫn còn kích động. Những ngày đó là rất hoảng loạn, rất đau khổ và cũng rất đáng sợ, suốt đời không thể quên được. Ở đây, hai tay bị cùm về phía sau lưng và bị cùm suốt 24 giờ trong ngày. Khi ăn cơm, hai tay bị bẻ quặt cùm về phía sau lưng nên không thể cầm bát, không thể cầm đũa, nên họ chỉ có thể giống như chó, lợn nằm phục trên mặt đất, vươn cổ ra, liếm, nhai; khi đại, tiểu tiện, chỉ có thể khom lưng cong gối, dùng hai tay bị cùm ở sau lưng khó khăn lắm mới cởi được quần ra, nhưng không sao chùi đít được; khi ngủ chỉ có thể nằm nghiêng, mỗi đêm thường có ác mộng, tỉnh lại mình đẫm mồ hôi.

Loại trừng phạt là mất tính người, nhưng thực ra sự dày vò lại là linh hồn. Ở đây, mọi sự tôn nghiêm của con người đều bị tước đoạt, bị khinh nhờn, buộc người phải biến thành một con chó thuần hóa, nhằm hủy hoại mọi tư tưởng và ý chí của con người; lại buộc người ta phải biến thành một con sói dữ cắn xé lẫn nhau máu chảy đầm đìa.

Phải nói rằng Vương Hồng Siêu không hề xa lạ với các trò khảo đả nặng nề đó, vì trước đây anh đã được nhìn được đọc qua phim ảnh, truyền hình và báo chí; làm những trò dã man đó, nếu không phải là bọn thổ phỉ đặc vụ Quốc dân đảng giết người như rác, thì cũng là bọn qủy dữ Nhật Bản hoặc phát xít Đức mất hết tính người. Tuy nhiên, dù có nằm mơ anh cũng không thể nghĩ là ngày nay tại nhà nước xã hội chủ nghĩa, dưới ánh sáng mặt trời chiếu khắp nơi nhân dân làm chủ lại có thể diễn ra những trò độc ác vô nhân đạo ấy, mà là do “cảnh sát nhân dân” làm! Hơn nữa, tất cả những việc đó đều phát sinh tại cơ quan chấp pháp của đảng cộng sản.

Anh không thể tiếp nhận những điều đó, anh cảm thấy thống khổ, cảm thấy bi thương và tuyệt vọng.

Khi đã hiểu được chân tướng của sự kiện “ngày 2 tháng 4”, đặc biệt là hiểu được sự việc xảy ra ở Bắc Kinh, ở trạm tiếp đón của Văn phòng Trung ương đảng và Văn phòng Quốc Vụ viện, cơ quan công an huyện Lâm Phần đã ngang nhiên thêu dệt ra những lời nói láo để bắt những đại biểu nông dân lên trên phản ảnh yêu cầu, anh đã không thể kìm nén được những phẫn nộ trong lòng, quyết định viết thư trực tiếp cho Tổng bí thư Giang Trạch Dân, vạch trần một số người trong huyện ủy Lâm Phần, từ chối chấp hành chính sách giảm nhẹ của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện có hành vi phạm tội đả kích báo thù tàn bạo với quần chúng nông dân.

Vu Quảng Hiên, phó chủ tịch chính hiệp huyện Lâm Tuyền đập bàn đứng dậy.

Khi hiểu được chân tướng “sự kiện ngày 2 tháng 4”, đặc biệt là việc công an huyện Lâm Tuyền lừa gạt bắt đại biểu nông dân lên phản ảnh, yêu cầu, ông đã quyết tâm trực tiếp viết thư cho Tổng bí thư Giang Trạch Dân.

Ngày hôm đó, lợi dụng ngày chủ nhật, ông đã sang tỉnh Hà Nam, tới bưu điện huyện Tân Thái, gửi một điện báo dài cho Tổng bí thư Giang. Tiền gửi bức điện báo đó, bằng sinh hoạt phí của cả gia đình trong hai tháng.

Ông đã báo cáo tỉ mỉ về chân tướng sự kiện “ngày 2 tháng 4” mà mình điều tra được, và phát biểu rõ ràng rành mạch về cách nhìn của mình.

Đồng chí công tác tại bưu điện huyện Tân Thái biết phân lượng của bức điện này, biết dụng tâm gian khổ tốt lành của người phải chạy sang tỉnh ngoài để gửi điện đi. Nhưng những điều bức điện phản ánh, đều không phải là việc của tỉnh Hà Nam, càng không phải là việc của huyện Tân Thái, không liên quan gì đến địa phương của cô, nên cô vẫn ung dung cho gửi.

Thế là bức điện của Vu Quảng Hiên, ngay trong ngày đã được bưu điện huyện Tân Thái, tỉnh Hà Nam phát lên Bắc Kinh.

Thế nhưng, Vu Quảng Hiên không thể nào tưởng tượng nổi, bức điện báo sau khi được tầng tầng nấc nấc các cấp đảng ủy, chính quyền phê duyệt gửi xuống dưới, cuối cùng lại chuyển đến tay Trương

Tây Đức, bí thư huyện ủy Lâm Tuyền.

Tất nhiên Trương Tây Đức nổi giận.

Ông ta ra lệnh cho phòng công an huyện phải lập tức điều tra, định thời hạn phải tìm ra người đã phản ảnh chân tướng “sự kiện Bạch Miếu” lên lãnh đạo Trung ương.

Đúng là nhân viên công an đã tốn bao công sức. Bởi vì khi gửi bức điện đó đi, Vu Quảng Hiên đã tính tới việc có thể xảy ra kết cục này, nên ông đã có đề phòng, không viết tên họ thật trên bức điện mà mượn dùng tên của Vương Hồng Khâm, đại biểu thôn dân thôn Vương Doanh đã bị bắt; mặc dù là mượn tên, nhưng ông vẫn viết thêm vào trước ba chữ Vương Hồng Khâm mấy chữ “cán bộ nghỉ hưu thôn Vương Doanh”. Như vậy, tài liệu dường như xảy ra ở địa phương đó, gây cho người ta cảm giác có thể tin, đồng thời lại nổ một phát súng vu vơ, tung hỏa mù, tăng thêm khó khăn cho những kẻ muốn lần theo đầu mối.

Phòng công an huyện Lâm Phần đã biết Vương Hồng Khâm bị bắt ở Bắc Kinh, hiện nay đang cùng Vương Hướng Đông, Vương Hồng Siêu bị giam ở huyện Thái Hòa, ăn uống, ngủ nghê, đi lại đều bị cùm cả hai tay ở phía sau lưng, dù có tài giỏi đến đâu cũng không thể chạy thoát khỏi cặp mắt của nhân viên khán thủ, chứ đừng nói đến chuyện chạy sang huyện Tân Thái, tỉnh Hà Nam để gửi đi bức điện này. Vì vậy dù trên bức điện có đề tên Vương Hồng Khâm, nhưng Vương Hồng Khâm là người bị loại trừ đầu tiên, và nhân viên công an đã dò tìm đầu mối từ “cán bộ nghỉ hưu” thôn Vương Doanh. Thế nhưng kiểm tra khắp thôn vẫn không phát hiện được “cán bộ nghỉ hưu” nào, cuối cùng tập trung ánh mắt nghi ngờ vào Vương Hồng Chương, công nhân nghỉ hưu của một công ty liên doanh thuộc hợp tác xã cung tiêu huyện về nghỉ ở thôn.

Mặc dù “cán bộ nghỉ hưu” và “công nhân nghỉ hưu” hoàn toàn là hai chuyện khác nhau, nhưng phòng công an huyện Lâm Tuyền vẫn nhận định việc đó là do Vương Hồng Chương làm. Hôm đó công ty liên doanh thông báo cho Vương Hồng Chương về đơn vị lĩnh lương, do đã rất lâu không phát lương, nên nghe được tin này, Vương Hồng Chương vô cùng phấn khởi, lập tức lên huyện ngay, nhưng vừa tới đơn vị cũ đã bị nhân viên công an chờ ở đó quật ngã xuống đất. Để đề phòng bất ngờ, cũng không nhốt Vương Hồng Chương tại phòng giam của huyện. Vì Vương Hồng Chương không hề biết điện báo là chuyện gì, nên bị đánh đến nứt da xẻ thịt, ông vẫn nói không biết. Nhân viên công an không vừa lòng với khẩu cung như vậy. Khẳng định ông là người ngoan cố thịt nát mà còn cứng mồm, nên đã chỉnh anh ta đến chỗ chết.

Ngày 2 tháng 4, Vương Hồng Bân chỉ vì nói một lời phải đạo cho người chị em dâu là Chu Mẫn mà bị công an dùng roi điện đánh cho máu chảy đầm đìa, đến nay vẫn phải nằm giường; hiện nay Vương Hồng Chương lại bị bắt một cách không sao hiểu nổi; Vương Hồng Bân và Vương Hồng Chương đều là anh em thân thiết của Vương Hồng Lĩnh, Chu Mẫn lại là vợ ông, khi bà bị nhốt vào phòng giam đã bị cùm bằng một chiếc cùm chân nặng 4 kg, và bị dày vò hết mức. Tất cả từng việc, từng việc đó đều xảy ra bên cạnh Vương Hồng Lĩnh, đã khiến ông, một người chỉ muốn sống an phận, cuối cùng cũng phải đập bàn đứng dậy.

Trước đó, Vương Hồng Lĩnh đã làm thuê từ lâu tại xưởng ống đồng, trấn Lưu Phúc, huyện Thẩm Khưu, tỉnh Hà Nam, mỗi tháng có thu nhập hậu hĩnh hơn 1.000 NDT. Đến lúc này ông cương quyết bỏ việc làm ở xưởng ống đồng, mang tính mệnh mình ra đòi công bằng hợp lý cho phụ lão, anh em thôn Vương Doanh! Ngày 18 tháng 6 năm đó, cùng phối hợp với Vương Tuấn Bân, ông đã vượt qua hàng loạt trạm kiểm soát ngầm do huyện Lâm Tuyền dựng lên trong tỉnh, ngoài tỉnh, dẫn 56 thôn dân thành công lên được Bắc Kinh.

Lần tập thể lên trên phản ánh, yêu cầu này của thôn Vương Doanh, đã có ảnh hưởng cực lớn đến toàn huyện Lâm Phần. bí thư huyện ủy Trương Tây Đức cảm thấy hoảng sợ. Trước tiên ông ta thấy, vẫn không thể dẹp yên được sự bất mãn dữ dội của thôn dân thôn Vương Doanh trước những đóng góp quá nặng, và rõ ràng là chỉ có trấn áp, trấn áp hơn nữa mới là biện pháp có hiệu quả nhất để chặn đứng việc lên trên phản ánh, yêu cầu.

Thế là, ông ta cử hơn 100 cán bộ, tổ thành tổ công tác của huyện ủy, ào ạt về thôn Vương Doanh. Trong một lúc đến ngần ấy người, sinh hoạt phí và chi phí rượu, thuốc đều phân bổ cho cán bộ quần chúng bản địa, điều này làm cho thôn dân thôn Vương Doanh đã khó khăn càng thêm khó khăn. Ăn đủ, uống đủ rồi, các đội viên công tác, giống như thời “cách mạng văn hóa” lên ô tô tuyên truyền có loa phóng thanh, ồn ào đi khắp nơi trong thôn, làm cho dân thôn tự cảm thấy không yên, ngay dân chúng tỉnh bạn cũng hết cả yên ổn.

Đồng thời với việc này, phòng công an huyện Lâm Tuyền còn cho in - giống như truyền đơn, “Thông cáo về việc thúc giục phần tử phạm tội vi phạm pháp luật Vương Tuấn Bân và những người khác ra đầu thú”, dán khắp nơi. Không chỉ thúc giục bọn Vương Tuấn Bân mà còn nghiêm khắc dùng từ “cảnh cáo gia đình và họ hàng phần tử phạm tôi như Vương Tuấn Bân và những người khác” rất có vẻ “một người phạm tội, chín họ vạ lây”.

Tiếp đó huyện ủy còn đưa ra “Quyết định khai trừ đảng tịch của Vương Tuấn Bân”.

Sau đó không lâu, huyện ủy lại điều hơn 200 người, ngồi trên xe hơn 30 xe có động cơ lớn nhỏ, bao vây thôn Vương Doanh, một lần nữa bắt bớ lớn quần chúng lên trên phản ánh, yêu cầu. Năm này hạn hán rất nặng, đúng vào giờ phút then chốt của chống hạn, thôn dân thôn Vương Doanh đang thấp thỏm lo ngại trở về thôn, lại đành phải bỏ trốn đi khắp nơi, bỏ thu hoạch hơn 1.000 mẫu [1] ngô.

Vương Dương đã từng tham gia lên Bắc Kinh phản ảnh, yêu cầu, do bị dọa nạt, tinh thần mất bình thường, không chịu nổi cuộc sống khủng bố ghê rợn không bao giờ dứt, một đêm ông ta đã uống thuốc độc tự tử chết.

Tiếp đó, tòa án huyện Lâm Tuyền đã công khai xét xử Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu. Hôm mở phiên tòa, mặc dù tòa án huyện đã tiến hành phòng ngừa chu tất từ trước, trong ngoài tòa án bố trí đầy cảnh sát vũ trang, nhưng thôn dân thôn Vương Doanh khi được tin huyện công khai xét xử đại biểu lên trên phản ảnh, yêu cầu của họ, không có người nào là không đứng lên, hô một tiếng đã có sáu bẩy trăm người. Khi kiểm sát viên đọc “sự thực tội ác” của Vương Hướng Đông và Vương Hồng Siêu, các thôn dân bất chấp kỷ luật của tòa án, phẫn nộ vung nắm tay, hô lớn:

“Các người vu cáo, hãm hại!”

“Bọn họ bị oan!”

“Chúng tôi yêu cầu thả người!”

“Kiên quyết trừng phạt hung thủ thực sự trấn áp quần chúng!”

Tòa án loạn to.

Cảnh “cháy” tòa án đó, xưa nay chưa hề có trong lịch sử huyện Lâm Tuyền, chánh án, cảnh sát đều không biết làm gì. Dân không sợ chết thì làm sao mang cái chết ra dọa được nữa? Các cảnh sát mang theo súng và đạn thật, sợ sự việc xấu đi hơn nữa, đành đã nhanh chóng rút đi. Chánh án đành tuyên bố tòa nghỉ xét xử giữa chừng.

Thực ra các nhân viên tòa án hiểu rõ, coi thường pháp luật rõ ràng không chỉ là những nông dân làm “cháy” phiên tòa. Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử quốc gia của nước ta, chỉ có tòa án nhân dân mới có quyền xác định tính chất của bất kỳ vụ án dân sự, hình sự nào, thế nhưng sau khi “sự kiện ngày 2 tháng 4” xảy ra không lâu, tổ công tác của huyện ủy đã định tính nó là “vụ án hình sự bắt giữ công an, cảnh sát vũ trang phi pháp”, phòng công an huyện cho dán khắp nơi “thông cáo về việc thúc giục phần tử phạm tội vi phạm pháp luật Vương Tuấn Bân và những người khác ra tự thú”, gọi họ là “đánh, phá, cướp” thậm chí nâng tới độ cao “ra sức tuyên truyền phản động”; trong “Quyết định khai trừ đảng tịch của Vương Tuấn Bân” do ủy ban kỷ luật huyện đưa ra, cũng đã định rõ giới hạn là “đã cấu thành tội cướp bóc”. Điều dễ thấy là tổ công tác của huyện ủy, phòng công an huyện, và ủy ban kỷ luật huyện vào trước ngày chính thức xử án, mỗi đơn vị đều xác định là tính chất của “phần tử phạm tội, vi phạm pháp luật”, bản thân điều này đã là hành vi vi phạm pháp luật không coi pháp luật ra gì.

Nếu tòa án huyện Lâm Tuyền không gán cho các đại biểu lên trên phản ánh, yêu cầu một tội danh, xét xử một, hai năm tù thì lúc đó không biết ăn nói thế nào với huyện ủy Lâm Tuyền. Vì vậy, sau khi tòa tuyên bố nghỉ xét xử giữa chừng đã không mở lại nữa, mà đến ngày 1 tháng 12 năm đó đã dùng “tội làm cản trở việc công” xử Vương Hướng Đông phải chịu tù giam 2 năm; và với cùng tội danh đó, xử Vương Hồng Siêu tù giam 1 năm, cho hoãn chấp hành 2 năm. Còn việc rốt cuộc hai người “cản trở” đến “công vụ” gì thì bản tuyên án còn làm cho người ta khó hiểu hơn so với thiên thư.

17. “Bức thượng Lương Sơn” [2] .

Vương Hồng Siêu sau khi bị giam hơn 7 tháng (mặc dù bị xử giam 1 năm, hoãn 2 năm) thì được thả, anh lại trở về Vương Doanh. Về đến thôn mới biết, trong khi càn quét thôn Vương Doanh, huyện không chỉ phá tan nát nhà anh mà còn đập 8.000 ống thuốc diệt chuột trộn vào kho thóc, khiến hơn 2.500 kg lương thực nhiễm độc không ăn được nữa. Vợ anh là Lý Lan do bị sợ hãi, mắc bệnh thần kinh, con gái và Vương Linh Linh do bị ức chế cũng không thể đi học được nữa, ngồi ở nhà cứ nghe còi ô tô cảnh sát là lại lên cơn.

Nhìn cảnh vợ ốm con đau do bị oan khuất, Vương Hồng Siêu chỉ biết đau đớn khóc thầm. Anh nhớ lại một câu nói của một nhân viên làm công tác tiếp đón mà mình đã đọc được trên báo: “Nông dân là người đầu tiên lựa chọn việc cáo trạng trong lịch sử, ngày nay nông dân lại là người đầu tiên lựa chọn việc lên trên phản ánh, yêu cầu, họ là những người đầu tiên tìm, lựa chọn lực lượng bên ngoài có thể giúp mình chủ trì sự công bằng. Ngày nay sự chống đối trực tiếp của nông dân đặc biệt là sự chống đối trực tiếp có tổ chức, chủ yếu là sau khi những cố gắng lên trên phản ánh, yêu cầu một cách phân tán, ôn hòa bị thất bại; người nông dân trung thực đã biến thành không “ôn hòa, hiền lành, nhường nhịn” nữa. Nếu khi nói nông dân khi lên trên phản ánh, yêu cầu có những hành vi quá đáng, cũng có thể lý giải được, đấy là vấn đề phê bình giáo dục, điều này nếu so sánh với việc các bộ môn có liên quan không tiếc sức bao che cho một số thôn quan cán bộ xã, trấn hủ bại đã có chứng cớ xác thực thì thấy cách làm với nông dân là rất quá đáng, lập trường quá “rõ ràng” vậy!”

Khi đọc câu nói này lúc đó, Vương Hồng Siêu đúng là có cảm động. Thế nhưng vào giờ phút này, nghĩ đến câu nói đó Vương Hồng Siêu không chỉ cảm thấy thân thiết, mà còn ngạc nhiên nhiều hơn, anh phát hiện thấy luận đoán của người làm công tác tiếp đón đó giống như đang bình luận về sự tình vừa phát sinh ở huyện Lâm Tuyền.

Anh nghĩ, ngày nay dưới sự coi trọng vấn đề nông nghiệp của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện như vậy, một số thanh niên nông thôn có văn hóa, có lương tri, tư tưởng tương đối sống động, ý thức tham gia chính trị bàn về chính trị tương đối mạnh, dám đứng ra nói cho các thôn dân, điều này đáng được coi là bầu không khí mới xuất hiện ở nông thôn rộng lớn từ khi cải cách, mở cửa đến nay, và cũng là nơi rất có hy vọng của nông thôn Trung Quốc! Vì sao lại có nhiều đồng chí lãnh đạo làm công tác nông nghiệp lại hoàn toàn xa lạ đến mức như thế đối với nông dân Trung Quốc ngày nay đã thay đổi? Họ đã biến thành không giỏi giao lưu với quần chúng nông dân nữa, càng không thể nói là “không xấu hổ khi hỏi dưới”, động một tý là coi những nông dân dám nói thực là “điêu dân”, coi những nông dân dám vạch trần hành vi và nhân viên không làm đúng pháp luật là “tụ họp quần chúng gây sự”, quen cưỡng bức mệnh lệnh, thậm chí đả kích không thương tiếc, trấn áp tàn bạo những người “không nghe sự sai khiến” hoặc “ảnh hưởng đến thành tích”. Không trách nhiều nông dân khát vọng “lại có một cuộc vận động chính trị nữa, để chỉnh cho được bọn xấu này”.

Vương Hồng Siêu càng nghĩ càng đau lòng. Nếu như bịt chặt mọi con đường nối liên dân ý thì chẳng khác gì tự cắt đứt con đường ăn nói, đảng và chính phủ nhân dân sẽ trở thành một “người tàn tật”, mắt mù tai điếc. Nếu như bịt chết mọi hy vọng cuối cùng giải quyết vấn đề, niêm phong mọi con đường hợp pháp hợp lý trong thể chế, vây, đuổi, truy, bịt, nhốt nông dân vào một ngõ cụt phi pháp, loại năng lượng bất mãn này một khi được giải phóng sẽ có tính phá hoại cực lớn, và đó mới là nhân tố không ổn định thực sự.

Anh nghĩ, sở dĩ phòng công an huyện Lâm Tuyền dám bắt 3 đại biểu bọn họ lên phản ánh, yêu cầu ngay tại trạm tiếp đón của Cục tín phỏng Trung ương, khẳng định là đã nói dối và lừa bịp các đồng chí Bắc Kinh. Vì thế việc đầu tiên anh nghĩ tới là, không lập tức đi tìm thầy tìm thuốc chữa bệnh cho vợ và con mà lại lên Bắc Kinh một lần nữa, lật đổ mọi lời nói không đúng đang áp đặt lên đầu bọn họ. Nghĩ đến điều này, càng không thể không nhớ tới một số người làm chứng, lời làm chứng mà viện kiểm sát huyện với tư cách là người buộc tội đọc khi tòa án huyện mở phiên tòa.

Vương Hồng Siêu bắt đầu hành động. Anh lần lượt tìm đến các thôn dân thôn mình là Thiệu Hỷ Anh, Vương Lai Trị và Vương Hải Triều, không tìm thì không biết, tìm được càng sợ sệt, thì ra cái gọi là “người làm chứng, lời làm chứng” đó đều được bịa đặt ra một cách tinh vi!

Khi tòa án huyện mở, Thiệu Hỷ Anh không đến, sau đó thôn dân về nói với bà, tòa án có đọc một bản làm chứng của bà, nghe nói vậy Thiệu Hỷ Anh vô cùng ngạc nhiên. Bà nói: “cái “ngày 2 tháng 4” đó, trời tối lắm, bà đã đi ngủ, không hề biết bên ngoài xảy ra việc gì; bà còn là người mù chữ, không có thể viết được lời làm chứng, và xưa nay cũng chưa hề điểm chỉ vào bất kỳ bản viết nào. Bà lo lắng nói: “Nếu đúng là có chứng cớ của tôi, dù không phải là có người cố ý hãm hại tôi, thì cũng là mượn tôi để hãm hại người khác”.

Vương Lai Trị nói, có người ở phòng công an huyện tới tìm ông, lấy ra hai tài liệu photocopy cho ông xem, ông nói ông không biết chữ, đối phương liền đọc tên những người có trong tài liệu và hỏi: “Thôn ông có những người này hay không?” Ông nói: “Có”. Đối phương lại viết một tài liệu và bảo ông điểm chỉ. Vì không biết đối phương đã viết những gì trên tài liệu nên ông không chịu điểm chỉ. Lúc đó Hàn Xuân Sinh, bí thư đảng ủy trấn Bạch Miếu đi tới nói: “Cần điểm chỉ thì điểm chỉ đi, bảo đảm ông không có chuyện gì!” Có câu nói đó của bí thư Hàn, ông mới điểm chỉ vào tài liệu nhân viên công an mang theo và mới viết. Sau này mới biết đó là “lời làm chứng” về những “tội trạng” của mấy đại biểu lên trên phản ánh, yêu cầu mà họ đòi ông tố cáo.

Vương Hải Triều càng giận dữ. Ông không hề nói là Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông, và Vương Hồng Siêu đã đánh công an, cảnh sát, “chứng cớ” của ông hoàn toàn là nặn ra. Ông bảo, khi tôi nói thì họ ghi, ghi những gì đều không đọc cho tôi nghe, mà lại bảo điểm chỉ, ai ngờ hôm đọc ở phiên tòa, nội dung khác hẳn! Để đạt được mục đích, đã đặt bẫy để người ta chui vào, bọn họ thật bẩn thỉu!

Vương Đăng Hữu và Vương Cao Phong bị vu cáo là tham dự “đánh, phá, cướp” trong “sự kiện ngày 2 tháng 4” cũng lần lượt viết tài liệu tố cáo, nói rõ lúc đó họ không ở thôn, một người ở Hà Nam, một người ở Sơn Tây, làm thuê ở tỉnh ngoài, những “lời làm chứng” chó chết đó, đều là bịa đặt ra!

Đối mặt với những chứng từ thực sự của mấy người làm chứng này, Vương Hồng Siêu cảm thấy vô cùng kinh ngạc.

Dù đã là ngày cuối cùng của năm 1994, trong lòng Vương Hồng Siêu như có lửa đốt, bất chấp từng cơn gió Tây Bắc cuối năm lạnh thấu xương, anh lại dẫn 73 vị phụ lão hương thôn, thôn Vương Doanh lần thứ tư bước lên đoàn xe lửa về Bắc Kinh.

Bọn họ tạm gác vấn đề “đóng góp của nông dân” sang một bên, chuyên đến Bắc Kinh để tố cáo tội ác đẫm máu trấn áp quần chúng vô tội của Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy huyện Lâm Tuyền.

Khi biết thôn dân Vương Doanh lại một lần nữa tập thể lên Bắc Kinh phản ảnh, yêu cầu, Trương Tây Đức nổi giận như điên. Ông ta nghiến răng nghiến lợi nói: “Tôi thà mất một cánh tay, cũng phải làm đến cùng với các người!”

Thôn dân thôn Vương Doanh hết lần này đến lần khác lên Bắc Kinh phản ảnh, yêu cầu, cuối cùng cũng làm tỉnh ủy lúc đó giật mình, một “tổ điều tra gồm tỉnh, địa, huyện” đã về Bạch Miếu và Vương Doanh.

Thế nhưng đó là một hành động điều tra làm người ta vô cùng thất vọng, bởi vì trong tổ điều tra có người của huyện ủy Lâm Tuyền tham gia mà lại đi điều tra “sự kiện ngày 2 tháng 4” mà huyện ủy Lâm Tuyền vốn phải chịu trách nhiệm không thể đùn đẩy, thì tính khách quan của kết quả chắc chắn bị trừ hao lớn.

Chúng tôi đã đọc bản “Tài liệu báo cáo viết” của tổ điều tra này sao gửi Cục tín phỏng trng ương thấy, tài liệu không những đã lảng tránh những quy định có liên quan đến chính sách giảm nhẹ của nhà nước, không hề có một chữ nói đến đóng góp của nông dân thôn Vương Doanh có quá nặng hay không, nhiều số liệu được trình ra la liệt, vừa rối rắm vừa khó hiểu chỉ nhằm che đậy tính chất của vấn đề, thậm chí còn ngang nhiên báo che cho hành vi hủ bại của cán bộ thôn, trấn; như năm 1992, thôn “nộp lên trấn” hơn 111.790 NDT, khoản tiền này được dùng làm gì? Có phải do thôn xuất chứng từ hay không? Đều không thuyết minh. Lại như nhiều khoản chi được ghi là “trả tiền vay của ban chủ nhiệm thôn khóa trước” hoặc là “trả các khoản vay khác”, điều đáng chú ý là, đó là các khoản chi lớn, rốt cuộc có phải những khoản đó bị cán bộ thôn tham ô, hay lạm dụng? Vì sao các khoản chi không rõ ràng đó lại phân bổ cho thôn dân? Đều không có một chữ đề cập tới. Tóm lại, phần lớn con số trong “Tài liệu báo cáo viết” là mơ hồ, lộn xộn, thế mà “Tổ điều tra tỉnh, địa, huyện” đã có kết luận khiến người ta kinh ngạc: “Xử lý các khoản rõ ràng, không phát hiện vấn đề tham ô của cán bộ thôn”.

Tổ điều tra không chỉ theo luận điệu định tính của huyện ủy Lâm Tuyền đối với “sự kiện ngày 2 tháng 4” để “báo cáo” lên Cục tín phỏng của Trung ương, mà con ngang nhiên gọi 6 người Vương Tuấn Bân, Vương Hướng Đông, Vương Hồng Siêu, Vương Hồng Khâm, Vương Hồng Chương, Vương Hồng Quân là “tội phạm”; Vương Hồng Siêu vừa được ra khỏi trại giam là lại một lần nữa dẫn người lên trên phản ánh, yêu cầu thế mà trong “Tài liệu báo cáo viết” lại nói: “Sau khi tống đạt bản án cho hai bị cáo, cả hai bị cáo đều biểu thị phục tùng, không lên trên phản ảnh, yêu cầu nữa”.

Loại báo cáo điều tra các quan ủng hộ lẫn nhau đó được gửi đến Cục tín phỏng Trung ương, Cục tín phỏng Trung ương không có lý do gì để không tin kết luận có được do tổ chức của đảng ba cấp tỉnh, địa, huyện đưa ra đó, vì vậy lần này Vương Hồng Siêu lại dẫn nông dân lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu, mặc dù không bị bắt tại trạm tiếp đón của Cục tín phỏng Trung ương như lần trước, nhưng cũng chỉ trở về vô công.

Nhân viên do tỉnh ủy, địa ủy cử xuống dưới điều tra lại nói theo luận điệu của huyện ủy, điều này làm người Vương Doanh triệt để tuyệt vọng. Nguyên đán năm 1995 và tết âm lịch đến sau đó, trong thôn không có một chút không khí mừng vui. Sau lập xuân, là thời tiết bận rộn lớn để nông thôn cày cấy trồng trọt, nhưng hàng loạt người Vương Doanh đã nối nhau rời huyện Lâm Phần, lũ lượt ra ngoài làm thuê, kiếm sống.

Người ta không lên trên phản ánh, yêu cầu nữa. Cơ cấu đảng ủy hai cấp, trấn Bạch Miếu và thôn Vương Doanh, có vẻ như không có tác dụng gì nữa.

Sự bình tĩnh trên bề mặt, đã che đậy mâu thuẫn gay gắt chưa giải quyết. Địa ủy và ủy ban Phụ Dương không rút được bài học từ sự kiện lên trên phản ánh, yêu cầu quy mô lớn, nhiều lần của nông dân thôn Vương Doanh, Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy thậm chí đã trở nên có chỗ dựa không lo sợ nữa. Đến năm 1995, đóng góp của nông dân huyện Lâm Tuyền càng nặng hơn, các loại thuế phí do địa khu đưa xuống tăng thêm rõ rệt, chỉ riêng hạng mục “phí giáo dục cơ sở”, bình quân đầu người đã từ 25 NDT; các cấp dưới lại từng cấp tăng thêm, đến trấn Bạch Miếu đã biến thành bình quân đầu người 40 NDT. Vì cấp trên đã tăng thu, thế là, trên làm dưới bắt chước, các hình thức các loại phẩn bổ biến hóa khôn lường nối nhau mọc lên. Có thôn thuộc trấn Bạch Miếu, đóng góp của nông dân đã chiếm 15,2% thu nhập bình quân đầu người của năm trước, vượt quá “giới hạn lớn nhất” do quốc gia quy định tới hơn 3 lần.

Đóng góp của nông dân ngày càng nặng, người ta nộp không đủ, nhưng Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy cái huyện nghèo nàn ấy càng trở nên rộng rãi, nghênh ngang ngồi trên chiếc Mercedes Benz vượt tiêu chuẩn.

Mùa thu năm 1995, thôn dân thôn Vương Doanh nhà cửa đã xác xơ lại bị một họa lớn bay tới. Ngày 1 tháng 9, số nhân viên đội công tác “triển khai hoạt động kiểm tra đột kích về sinh đẻ có kế hoạch” do huyện cử xuống thôn Vương Doanh đông tới hơn 300 người! Trong đó không ít đội viên tố chất rất kém, hành vi xấu xa, hiện tượng xâm phạm quyền vô cùng nghiêm trọng, bọn họ đã khôn khéo lập danh mục cả những đối tượng vốn không thuộc diện sinh đẻ có kế hoạch, thu tiền bừa bãi, phạt tiền bừa bãi, nếu không nghe theo là bắt lợn, dắt cừu, bưng thóc, lấy đồ dùng trong nhà, thậm chí phá cửa, đánh người, bắt người. Đội công tác còn chia riêng tiền phạt với nhau, mỗi ngày còn bắt thôn dân phải trả tiền công và tiền xe đi về cho hơn 300 người bọn họ.

Các thôn dân thôn Vương Doanh tức hộc máu miệng, cuối cùng lại một lần nữa tụ tập lại, bùng nổ cao trào lên trên phản ánh, yêu cầu lần thứ năm. Lần này các thôn dân lên trên phản ánh, yêu cầu có đủ cảm giác bi tráng to lớn: “Tráng sĩ một đi, hề, không trở về”. Bọn họ vô cùng hiểu rõ, nếu lần này không thành công, thì người Vương Doanh không còn cách gì để sinh tồn nữa.

Không có đường lùi.

Bọn họ cũng không để cho mình đường lùi.

Vươn mình đứng ra, dẫn dắt đội ngũ coi cái chết như không đó vẫn là Vương Hồng Siêu, đại biểu thôn dân.

Đó là tháng 10 năm 1995, tại Bắc Kinh, thủ đô Trung Quốc đã trước sau xuất hiện hai sự việc khiến người đời kinh hoàng liên quan đến huyện Lâm Tuyền tỉnh An Huy. Vì thế, Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy huyện Lâm Tuyền đã định trước cái giá phải trả cho cái họa tiềm ẩn do mình tự chôn.

Ngày 4 tháng 10, ngày ra đời năm thứ 46 của nước cộng hào vừa qua được hai ngày, thì Lý Tân Văn, nông dân thôn Lý Loan, trấn Thành Quan, huyện Lâm Tuyền đã tới Bắc Kinh phản ảnh việc phòng công an huyện, để xây dựng văn phòng của đồn công an, trong tình huống chưa giải quyết đền bù cho những người phải dọn đi, đã cùng đại đội giám sát của phòng xây dựng dỡ bỏ nhà ở của nông dân, khiến họ không còn nơi ăn, chốn ở; Lý Tân Văn sau khi đến Bắc Kinh lại bị lừa mất tiền, trong lúc tuyệt vọng đã lao vào ô tô ở Tiền Môn nhưng không chết, tuy vậy vào sáng sớm ngày 5 đã nhảy lầu tự sát ở Trạm tiếp tế vĩnh Định Môn!

Đây là việc chưa bao giờ xảy ra kể từ khi Cục tín phỏng của Văn phòng Trung ương và Văn phòng Quốc Vụ viện thành lập Trạm tiếp tế đến nay.

Cái việc, vốn không đáng xảy ra, hoặc là nói, không nên xảy ra ở địa phương nào, vì thế, ảnh hưởng mà nó tạo ra vô cùng xấu.

Tiếp đó, ngày 27 tháng 10, bảy mươi bốn vị nông dân thôn Vương Doanh, trấn Bạch Miếu, huyện Lâm Tuyền, do Vương Hồng Siêu dẫn dắt đã tới Bắc Kinh. Dường như ngay sau đó, ngày 29 tháng 10, bốn mươi sáu vị nông dân lên trên phản ánh, yêu cầu thuộc các xóm Triệu, xóm Hoàng, xã Điền Kiều, huyện Lâm Tuyền cũng đến Bắc Kinh.

Xã Điền Kiều và trấn Bạch Miếu đều phải đóng góp nặng nề, hơn nữa ở Điền Kiều, việc lạm dụng tiền của tập thể so với Bạch Miếu chỉ có hơn chứ không có kém, riêng hoạt động kiểm tra lớn đột kích về sinh đẻ có kế hoạch triển khai mùa thu năm 1995, trước sau đã tiến hành ở xã này đến 50 ngày, các khoản thu bừa bãi, phạt bừa bãi đã lên tới hơn 2,5 triệu NDT.

Hai xã và trấn trong một huyện có hàng loạt lớn tập thể nông dân lên trên phản ánh, yêu cầu, đặc biệt là thôn Vương Doanh trấn Bạch Miếu đã 5 lần lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu trong 3 năm mà vấn đề đóng góp của nông dân vẫn chưa được giải quyết, điều đó tự nhiên làm cho Cục tín phỏng của Trung ương coi trọng; hơn nữa họ cũng đã cảm thấy được lần này thôn dân Vương Doanh có quyết tâm gang thép, sẵn sàng “đập nồi dìm thuyền” làm tới. Họ dự cảm được sẽ có thể phát sinh tình huống gì đó, nên đã ngầm đề phòng. Thế nhưng không tài nào ngăn ngừa được. Ngày 29 tháng 10 đúng là ngày chủ nhật, trên quảng trường Thiên An Môn người đông như kiến, quần chúng nông dân thôn Vương Doanh lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu, lẩn được ánh mắt của nhân viên công tác Trạm tiếp tế, lục tục kéo nhau đến quảng trường. Theo kế hoạch đã định trước, họ kéo nhau đến quanh cột cờ, rồi tập thể đột ngột quỳ xuống.

Bọn họ quyết tâm dùng cái giá của tính mạng mình kêu với Trung ương, sửa nỗi oan cho dân, giữ cho đúng quốc pháp.

Bọn họ biết, ở cái nơi mà cả thế giới để ý nhìn như thế này, làm như vậy, sẽ tạo thành ảnh hưởng quốc tế rất xấu cho quốc gia, đặc biệt là Bắc Kinh; có thể bôi đen vào mặt đảng và chính phủ nhân dân. Thế nhưng bọn họ không nghĩ ra được biện pháp nào khác, không nghĩ ra được một phương thức nào khác để có thể làm cho một số linh hồn đã tê liệt trước nỗi thống khổ của nhân dân.

Người xưa nói, quan bức dân phản, thế nhưng bọn họ không phản, bọn họ chỉ lên trên phản ảnh với tổ chức nỗi oan khuất của mình, nơi tìm đến vẫn là cơ quan của đảng và chính phủ nhân dân. Sự tôn sùng ủng hộ của họ đối với đảng không thay đổi, lòng tin với chính phủ nhân dân không thay đổi, mà chỉ hy vọng chính sách tốt giảm nhẹ đóng góp cho nông dân của Trung ương đảng và Quốc Vụ viện được quán triệt tới mảnh đất mà họ đang sinh tồn sớm hơn thôi; nỗi oan khuất mà huyện, trấn gán lên đầu họ, sớm được chiêu tuyết.

Trong thời gian không đến một tháng, nông dân huyện Lâm Tuyền đã nhảy lầu, quỳ ở cột cờ; giữa thủ đô Trung Quốc mà liên tục phát sinh hai sự kiện phi thường khiến người ta kinh hoàng ấy không thể không kinh động đến Trung ương.

Các bộ môn có liên quan của Trung ương cuối cùng đã hành động. Họ lập tức thông báo cho người phụ trách tỉnh An Huy và địa khu, huyện phải về Bắc Kinh ngay trong đêm, và ngay buổi chiều cùng ngày đã mời người phụ trách các bộ môn hữu quan của Trung ương và nhà nước như Bộ Nông nghiệp, Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Ủy ban kiểm tra kỷ luật Trung ương và Ủy ban sinh đẻ có kế hoạch... tới cùng nghiên cứu một số vấn đề cụ thể do nông dân lên trên phản ánh, yêu cầu đã đề xuất.

Vương Hồng Siêu và hai đại biểu nông dân nữa được mời đến cuộc họp để trình bày nguyên nhân lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu.

Thái độ đồng chí ở Bộ Nông nghiệp vô cùng rõ ràng: tăng nặng thêm đóng góp của nông dân là vi phạm nghiêm trọng những quy định chính sách “giảm nhẹ” của Trung ương đảng và Quốc Vụ viện, càng không cho phép được đả kích, báo thù quần chúng lên trên phản ảnh, yêu cầu; những khoản cần phải trả lại mà đến nay vẫn chưa làm, phải giải quyết ngay.

Các đồng chí ở Ủy ban kiểm tra kỷ luật Trung ương, Viện kiểm sát tối cao, Tòa án nhân dân tối cao cũng tỏ thái độ rõ ràng: vì sao những vấn đề mà nông dân phản ảnh lại để lâu không giải quyết, hơn nữa lại còn không ngừng làm mâu thuẫn đó gay gắt thêm, đó là sai lầm, phải hạ quyết tâm giải quyết, không được kéo dài nữa. Liên quan đến kỷ luật của đảng phải kiên quyết xử lý theo kỷ luật đảng, đụng chạm đến luật pháp quốc gia, phải xử lý theo pháp luật. Bất kể là ai, nếu dính líu đến đều phải kiểm tra đến cùng, quyết không nhân nhượng vô nguyên tắc!

Trong cuộc họp, Vương Hồng Siêu đã hỏi đồng chí ở Bộ Công an mấy vấn đề then chốt trong “sự kiện ngày 2 tháng 4”. Anh hỏi: phạm vi tuần tra ban đêm của nhân viên công an có quy định hay không? Khi chấp hành pháp luật, nhân viên công an có phải công khai thân phận hay không: Mấy công an, cảnh sát uống say túy lúy, nửa đêm mò vào thôn, đã không nói rõ thân phận, mà vừa kiểm tra là bỏ chạy, lại còn rút súng ra uy hiếp quần chúng, quần chúng coi họ là một bọn xảo trá mạo nhận là công an, nên đuổi đánh, phá xe, việc đó có phải là “làm cản trở công vụ” hay không?

Đồng chí Bộ Công an dự họp trả lời rất rõ: “Tuần tra chủ yếu là ở khu phố đông đúc hoặc là nơi đã nhiều lần xảy ra những tình huống sự cố như chặn đường, cướp bóc; nông thôn không thuộc phạm vi tuần tra. Nhân viên công an khi chấp hành pháp luật không xuất trình chứng minh thư, giấy tờ là vi phạm pháp luật; dân chúng không biết anh có phải là công an hay không phải là công an, đánh thì đã đánh rồi, phá thì đã phá rồi, phải lập tức thả người!”

Vương Hồng Siêu kích động nghe và mặc dù cố kiềm chế, những giọt nước mắt nóng hổi vẫn rơi đầy mặt.

Ngày 11 tháng 11, tỉnh An Huy lại tổ chức một nhóm điều tra mới, cử 12 đồng chí ở cơ quan lãnh đạo đảng và chính quyền ở hai cấp tỉnh An Huy và địa khu Phụ Dương, đi sâu vào thực địa trấn Bạch Miếu và thôn Vương Doanh điều tra nghiên cứu, triệu tập các cuộc tọa đàm, nghiêm túc hỏi han các quần chúng đã lên trên phản ánh, yêu cầu, đồng thời công bố kịp thời tình hình điều tra được cho quần chúng, trước sau trải qua 20 ngày, cuối cùng hình thành một báo cáo điều tra tương đối công bằng.

Trước tiên báo cáo xác nhận, vấn đề đóng góp của nông dân huyện Lâm Tuyền đúng là nghiêm trọng, năm 1993, trước khi xảy ra “sự kiện ngày 2 tháng 4” chỉ riêng các khoản tăng thêm hạng mục, đóng góp của nông dân đã là 131.659 NDT, ngoài ra còn lạm dụng tiền tập thể 341.729 NDT, trong đó chi tiêu bất hợp lý chiếm 66,77%. Báo cáo chỉ ra: “không trả lại tiền đến nơi đến chốn, ảnh hưởng cực xấu”. Về “sự kiện ngày 2 tháng 4”, nhóm điều tra đã nói thật: “huyện ủy, ủy ban huyện và các bộ môn trực tiếp của huyện cũng như đảng ủy và ủy ban trấn Bạch Miếu đều có trách nhiệm”, “khi triển khai công tác thu tiền sinh đẻ có kế hoạch với nông dân gặp khó khăn là điều động sử dụng công an, cảnh sát ra mặt uy hiếp, đặc biệt là đối xử với nông dân lên trên phản ánh yêu cầu, giải quyết một số mâu thuẫn trong nội bộ nông dân, cũng sử dụng cảnh sát tham dự”, “trong khi chấp hành nhiệm vụ, một số ít công an và cảnh sát có hành động quá khích, làm tổn thương tình cảm của quần chúng, một bộ phận quần chúng hiện nay còn oán giận, gây thêm khó khăn cho việc làm tốt ổn định thôn này”.

Ngày 6 tháng 12 năm 1995 là một ngày mà thôn Vương Doanh khó quên, Vương Hướng Đông bị giam hơn 1 năm 7 tháng, được xét là vô tội, trả tự do, già trẻ gái trai trong thôn mừng như đón tết, gõ chiêng đánh trống, đốt pháo, khiêng bức hoành phi đỏ lớn, trên viết “vì dân cứu giúp”, chúc mừng sự trở về thắng lợi của những đại biểu thôn vì mọi người mà chị oan khuất; Vương Tuấn Bân và Vương Hồng Khâm hết trốn sang Đông lại nấp ở Tây, bị viện kiểm sát huyện ra lệnh bắt, cũng được mọi người tiền hô hậu ủng đón về thôn, tiếp ngay sau đó Vương Doanh được tách ra thành một thôn độc lập, Vương Hướng Đông, trong cuộc bầu cử dân chủ của các thôn dân được bầu làm chủ nhiệm ủy ban thôn đầu tiên. Vương Hướng Đông cũng được phục hồi đảng tịch và sau đó không lâu được bầu làm bí thư chi bộ thôn Vương Doanh.

Đầu năm 1996, Trương Tây Đức, bí thư huyện ủy Lâm Tuyền bị điều đi. Tin Trương Tây Đức “bỏ chạy”, một truyền mười, mười truyền trăm, nhanh chóng truyền đi khắp huyện. Hôm ấy nông dân thôn Vương Doanh và nhiều thôn khác trong huyện, đã lái mấy chục chiếc xe có động cơ đến vây chặt nhà Trương Tây Đức tại nơi ở của huyện ủy.

Người ta phẫn nộ gọi lớn: “Trương Tây Đức, ra đây!”

Trương Tây Đức vô cùng ngượng ngập đi ra, đang lúc định nói là mình rất xấu hổ với các phụ lão huyện Lâm Tuyền, chưa làm tốt công việc của mình, thì đội ngũ nông dân bị tích oán từ lâu ào ào tiến tới. Lúc đầu nông dân còn lớn tiếng trách hỏi, thậm chí có tiếng chửi mắng, dần dần mọi người không ngăn nổi phẫn nộ, Trương Tây Đức bị kẻ đẩy người xô, kẻ đấm người đá ngầm.

Vị bí thư huyện ủy đã một thời tự cho là không ai bằng mình, có thể thét mưa gọi gió, giờ đây không có ai giúp đỡ cảm thấy không biết làm gì, xấu hổ.

Nghe tin, phòng công an huyện cử ô tô cảnh sát rú còi xông tới, mặc dù bị bao vây nhưng Trương Tây Đức vẫn còn tỉnh táo, thấy nhân viên công an tới, vội lên tiếng: “Các anh không được bắt người, không được làm quần chúng tổn thương”.

Đây có lẽ là một đạo làm quan mà bao nhiêu năm làm bí thư huyện ủy ông ta vẫn không rõ, mà chỉ đến lúc mất chức mới ngộ được.

Một quân nhân nghỉ hưu có hơn ba mươi năm tuổi đảng nhìn dáng điệu thảm hại của nguyên bí thư huyện ủy khi bị nông dân xô đẩy chửi mắng, trong lòng rất không vui, ông chợt nhớ tới bí thư huyện ủy huyện Lan Khảo, tỉnh Hà Nam là Tiêu Dụ Lộc, mặc dù đã qua đời hơn 30 năm mà đến nay vẫn được mọi người tưởng nhớ sâu sắc.

Đây có thể là một sự liên tưởng mặc dù hoang đường nhưng lại vô cùng phù hợp logic, sự liên tưởng này làm người ta cảm thấy vô cùng nặng nề!

[1]1 ha = 15 mẫu Trung Quốc.

[2]Buộc phải lên Lương Sơn Bạc chống lại triều đình như 108 anh hùng trong Thủy Hử.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 5

Vẫn câu chuyện cổ xưa, nặng nề

18. Chiếc vòng kỳ quái

“Vụ án nông dân bị đánh chết” ở Thẩm Trại là vụ án có ảnh hưởng lớn nhất, chấn động cả trong ngoài nước, có tính điển hình nhất trong các vụ án lớn từng xảy ra ở nông thôn Trung Quốc.

Thôn Thẩm Trại thuộc trấn Trung Cương, huyện Phụ Nam, tỉnh An huy là vùng trũng chứa nước nổi tiếng cả nước. Mỗi lần nước sông Hoài lên to, để bảo vệ thành phố Bạng Phụ quan trọng ở hạ du, bảo vệ thành phố than Lưỡng Hoài, bảo vệ đường sắt đi qua, và để bảo vệ cả một giải Giang Tô, Triết Giang, Thượng Hải khỏi tai họa lụt lội, nông dân ở vùng này đã phải hy sinh rất lớn; cả một vùng đất mùa màng tươi tốt, trong giây phút biến thành “biển nước”, ruộng vườn biến thành đầm lầy, nhà cửa, đồ dùng trong nhà, bao nhiêu năm mới có được, thường chỉ sau một trận lụt lớn là hầu như không còn gì.

Người tiếp nhận phỏng vấn của chúng tôi nói: kẻ nào lăng nhục nông dân ở đây sẽ bị trời phạt!

Tuy vậy, Thẩm Khả Lý, bí thư chi bộ thôn, chủ nhiệm ủy ban thôn lại là một kẻ không từ bất kỳ tội ác nào.

Thực ra, trước đó Thẩm Khả Lý là một thanh niên có nhiệt huyết, đã đi bộ đội, và được vào đảng trong quân đội. Sau khi thoái ngũ về thôn, mọi người thấy hắn ta tiến bộ nên bầu làm trưởng thôn. Lúc vừa mới nhậm chức, quả thực là mọi việc hắn ta đều vì mọi người mà nghĩ và đúng là hắn ta đã làm được không ít việc cho thôn dân, được mọi người đánh giá tốt, sau đó vinh dự được bầu là bí thư chi bộ kiêm chủ nhiệm ủy ban thôn, còn được bầu làm đại biểu hội đồng nhân dân trấn. Thế nhưng một khi địa vị thay đổi, kiến thức được mở mang, đầu óc hắn ta bắt đầu chuyển biến, lòng ham muốn riêng bắt đầu bành trướng. Hắn ta phát hiện, trong cuộc sống xã hội hôm nay có rất nhiều hiện tượng xấu xa tranh lợi với dân, chỉ cần có thể kiếm được lợi là rất nhiều bộ môn chính quyền, cơ cấu quyền lực đã tranh nhau dùng danh nghĩa quản lý, quy phạm để tập trung vốn bừa bãi, phạt tiền bừa bãi, thu phí bừa bãi, nhưng thấy không có lợi là đùn đẩy trách nhiệm cho nhau, “vì nhân dân phục vụ” đã biến thành “vì nhân dân tệ [1] phục vụ”, quản lý có nghĩa là thu phí. Thế là hắn ta cảm thấy, chỉ có thằng ngốc mới không vơ vét. Vì thế trong con mắt hắn ta: trao đổi quyền tiền, đầu cơ kiếm lời đã trở thành con đường tắt để leo lên cao, thăng quan tiến chức; tham ô nhận hối lộ, không từ bất cứ thủ đoạn nào đã được coi là một bí quyết để thu lượm tiền của làm cho gia đình giàu có. Dần dần hắn ta trở nên ngang ngược tàn ác, tham lam hung bạo, biến thôn Thẩm Trại thành “thiên hạ riêng” của mình. Trước tiên hắn đưa người em trai lớn là Thẩm Khả Tín giữ chức đội trưởng đội liên phòng của thôn, người em trai thứ hai Thẩm Khả Tuệ cũng trở thành đội viên chuyên nghiệp của đội liên phòng, đồng thời còn dùng tiền của công trang bị cho súng và dùi cui điện; tiếp đó lại cử em trai thứ ba Thẩm Siêu Quần làm đội trưởng đội Hậu Trại. Đã có ba quyền “đảng, chính, quân” trong tay, lại có ba người em chắp cánh cho mình, nên ở Thẩm Trại, trừ phi tìm không thấy thang để lên trời ra, không có việc gì là Thẩm Khả Lý không làm được.

Ngày 4 tháng 1 năm 1995, rốt cuộc ở Thẩm Trại đã phát sinh một vụ án đặc biệt ác liệt: do mang súng đến nhà trưng thu tiền để lại của nông dân mà làm cho một người chết, hai người bị thương, kinh động đến cả Trung ương đảng và Quốc Vụ viện.

Trước khi vụ án chết người này bước vào trình tự xét xử của tòa án, đài truyền hình Trung ương đã được lệnh cử phóng viên đến tận nơi, sau khi vụ này, qua “phóng sự đặc biệt” được phát đi, đã lập tức làm rung động cả nước, bạn bè nông dân khắp nơi tới tấp gửi thư, gửi điện, yêu cầu trừng trị nghiêm hung thủ và truy cứu trách nhiệm lãnh đạo của các bộ môn có liên quan. Hiển nhiên cũng là vì tính chất của vụ án mạng do sự đóng góp của nông dân này quá xấu xa, nên không ít cơ quan truyền thông ở hải ngoại đã mượn cớ làm rùm beng. Để dẹp yên sự phẫn nộ của dân, làm cho tà ác sợ hãi, tòa án tối cao tỉnh An Huy đã nhanh chóng mở phiên tòa chung thẩm, lần lượt kết án Thẩm Khả Tín tử hình, Thẩm Khả Lý tử hình nhưng hoãn thi hành vì tội cố ý giết người, tước đoạt quyền lợi chính trị của hai người suốt đời.

Vào lúc tòa án tối cao tỉnh phê chuẩn án tử hình của Thẩm Khả Tín, yêu cầu tòa án trung cấp Phụ Dương lập tức chấp hành thì viện trưởng Hàn Vân Bình vô cùng bất ngờ nhận được một điện thoại khẩn gọi từ Bắc Kinh. Qua điện thoại, Nhiệm Kiến Tân lúc đó là bí thư ban bí thư Trung ương đảng, bí thư ủy ban chính pháp Trung ương, chánh án tòa án nhân dân tối cao, ra chỉ thị rõ ràng: việc xử án tử hình kẻ phạm tội làm chết nông dân vào ngày mai, tạm dừng lại, phóng viên đài vô tuyến truyền hình Trung ương sẽ truyền hình trực tiếp cuộc tuyên án, sau đó mới tiến hành xử bắn.

Đó là một cú điện thoại không bình thường, một cuộc sắp xếp không bình thường, làm cho việc xét xử công khai vụ án chết người ở Thẩm Trại cũng trở thành không bình thường.

Và cũng rõ ràng là, tình huống đó chưa hề có trong lịch sử tòa án nhân dân của nước cộng hòa.

Chúng tôi đã phỏng vấn vị chánh án xử vụ việc này, ông đã cho biết thêm một mẩu chuyện lý thú. Ông nói, khi biết phóng viên đài truyền hình Trung ương được lệnh đến An Huy, để trực tiếp truyền hình buổi tuyên án, bí thư thị ủy Phụ Dương lúc đó là Vương Hoài Trung đã phải vất vả suy nghĩ rất nhiều, cuối cùng mới quyết định buổi tuyên án tiến hành tại tòa án huyện. Sau khi các phóng viên đến, ông ta còn sợ họ đến thôn Thẩm Trại phỏng vấn, sẽ phát hiện được cái nghèo rớt mùng tơi và phản cảm của thôn dân thôn này về việc đóng góp nặng nề, và một khi họ đưa lên màn ảnh, thế tất ảnh hưởng đến công lao và hình tượng của mình, nên đã sắp xếp cho các phóng viên ở tại nhà khách Văn Phong, thậm chí còn khổ tâm tính toán mời mấy cô phục vụ hòng “buộc chân” họ lại. Thế nhưng các phóng viên không nhận tình cảm đó, họ vẫn tìm cách đi Thẩm Trại và ghi hình tại hiện trường.

Ngày mở phiên tòa tuyên án, không gian có hạn của sân tòa án huyện không sao chứa nổi những nông dân từ bốn phương tám hướng kéo đến như nước chảy, cả thị trấn huyện Phụ Nam như có ngày hội lớn.

Ngày hôm đó, đài truyền hình Trung ương ngoài việc trực tiếp truyền cảnh hàng vạn nhân dân vui sướng hoa chân múa tay khi thấy Thẩm Khả Tín bị giải ra pháp trường, còn chính thức công bố quyết định xử lý kỷ luật của đảng và chính quyền đối với bí thư, chủ tịch huyện Phụ Nam và bí thư đảng ủy, chủ tịch trấn Trung Cương. Cũng trong buổi truyền hình trực tiếp hôm đó, đài truyền hình Trung ương còn đặc biệt dẫn một câu nói của Thủ tướng Chu Dung Cơ:

“Từ nay trở đi, kẻ nào còn dám vi phạm quy định của Trung ương, làm nặng thêm đóng góp của nông dân, thì sẽ lôi kẻ đó ra hỏi”.

Sự việc này tuy xảy ra tại An Huy, nhưng sau đó qua “Thông báo về các vụ án ác liệt dính líu đến sự đóng góp của nông dân trong năm 1995” do Văn phòng Trung ương đảng và Văn phòng Quốc Vụ viện liên hiệp công bố, có thể biết được, chỉ riêng trong năm đó, tám tỉnh trong cả nước trước sau đã phát sinh mười ba vụ án ác liệt như ở Thẩm Trại. Tất nhiên trong mười ba vụ án đó, tính chất “vụ án mạng do nông dân đóng góp ở Thẩm Trại” là ác liệt nhất, đứng đầu các vụ án.

Để thể hiện rõ quyết tâm kiên định của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện kiên quyết giảm nhẹ sự đóng góp của nông dân, quyết không nhẹ tay trong việc kiểm tra các hành vi vi phạm pháp luật, kỷ luật trong việc tăng thêm đóng góp của nông dân, “Thông báo tình hình” số ra thời gian đó đã được gửi tới đảng ủy, chính quyền các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc, đảng ủy các đại quân khu, đảng ủy các ban, bộ của Trung ương và Quốc Vụ viện, các bộ tổng của quân ủy, đảng ủy các cơ quan, binh chủng, các đoàn thể nhân dân, đồng thời còn yêu cầu gửi thẳng đến cấp huyện và trung đoàn, truyền đạt đến các chi bộ đảng và ủy ban thôn trong nông thôn toàn quốc.

Thế nhưng, điều khiến người ta nghi hoặc và càng làm cho người ta đau lòng, là tất cả những việc làm đó đã không ngăn chặn được một vụ án mạng xảy ra một năm sau đó tại xóm Tiểu Trương, xã Đường Nam huyện Cá Trấn.

Tính chất của vụ án mạng tại xóm Tiểu Trương rõ ràng là còn ác liệt hơn nhiều so với vụ án mạng tại Thẩm Trại, làm người ta càng khiếp sợ hơn.

Và đâu chỉ có một vụ án mạng tại xóm Tiểu Trương.

Chúng ta cần chú ý rằng, sau khi vụ án mạng do đóng góp quá nặng của nông dân Đinh Tác Minh xảy ra tại thôn Lộ Doanh, xã Kỷ Vương Trường, huyện Lợi Tân, tỉnh An Huy, Văn phòng Trung ương, Văn phòng Quốc Vụ viện, hầu như mỗi năm đều gửi “Thông báo tình hình các vụ án ác tính liên quan đến việc đóng góp của nông dân” cho cả nước. Có khi, một năm gửi tới hai lần. Chỉ từ sau khi xảy ra vụ thảm án ở xóm Tiểu Trương, trong nửa đầu năm 1999, các vụ án mạng liên quan đến đóng góp của nông dân trong cả nước đã có tới tám vụ. Trong đó tỉnh Hồ Nam ba vụ, tỉnh Tứ Xuyên hai vụ, ba tỉnh Hồ Bắc, Cam Túc, Hà Nam mỗi tỉnh một vụ. Về nguồn gốc của tám vụ, trong thông báo ghi rất rõ ràng: “Theo báo cáo của các địa phương”.

Báo cáo lên là tám vụ, liệu có nơi nào không báo cáo không?

Chí ít có thể nhận định, vụ án ác tính đặc biệt lớn xảy ra tại xóm Tiểu Trương xã Đường Nam tỉnh An Huy đã được che giấu chưa báo cáo. Thế mà chỉ một vụ này đã có bốn người chết, một người bị thương.

Chúng ta có bao nhiêu anh chị em nông dân bất hạnh vì tranh thủ “giảm đóng góp” mà bị vô tình cướp đi sinh mệnh, mà những đóng góp của nông dân ở các nơi vẫn không sao cấm được, hơn nữa còn ở xu thế càng ngày càng gay gắt; những vụ án ác tính liên quan đến sự đóng góp của nông dân vẫn xảy ra, hơn nữa còn kéo dài không dứt.

Vì sao có chuyện đó?

Rốt cuộc vì sao có chuyện đó?

Vấn đề đóng góp của nông dân, rõ ràng là đã đi vào chiếc vòng kỳ quái.

Cần phải nói rằng, đảng và chính phủ nhân dân đã cố gắng về nhiều mặt để giảm nhẹ đóng góp của nông dân. Khi chúng tôi bắt đầu làm công tác điều tra này, đã phát hiện được, các thông tri gửi xuống dưới, các điều lệ được công bố, các quyết định được đưa ra, các thông báo được gửi đi của Trung ương đảng và Quốc Vụ viện không những ngọn cờ rõ ràng mà còn sử dụng những lời lẽ rất nghiêm khắc. Thế nhưng thái độ kiên quyết của Trung ương, văn kiện đóng dấu đỏ cái nọ tiếp cái kia gửi đi vẫn không giải quyết được vấn đề đóng góp của nông dân tồn tại phổ biến ở các nơi.

Và chúng tôi không sao hiểu nổi.

Thực ra, ngay từ năm 1985, Trung ương đảng cộng sản và Quốc Vụ viện Trung Quốc đã gửi “Thông tri về việc ngăn chặn thu tiền bừa bãi, thu phí bừa bãi với nông dân”; tháng 2 năm 1990, một lần nữa Quốc Vụ viện ra “Thông tri về việc thiết thực giảm nhẹ đóng góp của nông dân”; tháng 9 cùng năm, Trung ương đảng cộng sản và Quốc Vụ viện Trung Quốc đã liên hiệp đưa ra “Quyết định về việc kiên quyết ngăn chặn thu phí bừa bãi, phạt tiền bừa bãi và các loại phân bổ”. thế nhưng có lệnh mà vẫn không dừng, vấn đề đóng góp của nông dân vẫn một mạch tăng lên. Có tư liệu cho thấy: đến năm 1991, thu nhập ròng của nông dân toàn quốc chỉ tăng 9,5% so với năm trước, thế nhưng các khoản “giữ lại thôn” và “xã trù hoạch” của nông dân trong cùng thời kỳ đã tăng 16,7%; công nghĩa vụ mà sức lao động nông thôn phải gánh chịu và công tích lũy lao động, bắt buộc phải trả bằng tiền so với năm trước tăng 33,7%.

Ngày 17 tháng 12 năm 1991, Thủ tướng Lý Bằng ký lệnh số 92 của Quốc Vụ viện công bố một cách rõ ràng “Điều lệ quản lý chi phí và dịch vụ lao động do nông dân đóng góp” có hiệu lực pháp luật. “Điều lệ” này đưa ra nhiều quy định cứng rắn. Thế nhưng hiệu quả rất nhỏ. “Thảm án Đinh Tác Minh” làm chấn động Trung ương chính đã xảy ra một năm sau khi “điều lệ” này được công bố. Một thanh niên hào hoa phong nhã hết mực, chỉ vì phản ảnh với huyện ủy vấn đề đóng góp nặng nề không thể chịu nổi mà bị đánh chết tươi tại trụ sở công an xã. Trung ương không chỉ cử tổ điều tra, mà trong thời gian không đến một tháng sau khi sự kiện phát sinh đã liên tiếp truyền đạt xuống dưới hai thông tri khẩn cấp với những lời lẽ nghiêm khắc, đồng thời tuyên bố hủy bỏ ba mươi bẩy hạng mục trong các hạng mục nông dân phải đóng góp, tạm hoãn chấp hành hai mục, cần phải sửa đổi bẩy mục, kiên quyết sửa chữa mười bốn mục về hành vi cưỡng chế, phân bổ và thu phí xe cộ, đồng thời hủy bỏ bốn mươi ba mục hoạt động đạt tiêu chuẩn phải nâng cấp. Sau đó không lâu, Trung ương lại chuyển gửi xuống dưới “ý kiến của Bộ Nông nghiệp, Ủy ban giám sát, Bộ Tài chính, Ủy ban kế hoạch nhà nước, Cục pháp chế Quốc Vụ viện về việc giảm nhẹ tình hình đóng góp của nông dân và công tác từ nay về sau”, nhắc lại “ba ước pháp”: đình chỉ mọi việc tập trung vốn và các hạng mục phân bổ không phù hợp quy định và không phù hợp thực tế; đình chỉ phê duyệt mọi hạng mục thu phí mới, cấm mọi hoạt động đạt tiêu chuẩn lên cấp đòi hỏi nông dân xuất tiền, xuất vật, xuất công; mọi hạng mục mà “Thông tri về ý kiến xử lý, xét duyệt những hạng mục liên quan đến đóng góp của nông dân” của Trung ương đã ra lệnh rõ phải thủ tiêu, bất kỳ địa phương và bộ môn nào cũng không có quyền khôi phục, phần giữ lại và trù hoạch chung do Quốc Vụ viện quy định không được vượt quá mức tỷ lệ 5% thu nhập ròng trung bình của nông dân năm trước.

Điều kỳ quái là, những “văn kiện đóng dấu đỏ” đến từ tầng lớp quyết sách cao nhất của Trung Quốc ấy, cái nọ nối cái kia được đưa xuống dưới, nhưng đóng góp của nông dân không vì thế mà giảm nhẹ.

Sau khi đọc tỉ mỉ một số văn kiện có tính quyền uy nhất, chúng tôi chú ý đến một điều, đó là những văn kiện có tính chính sách ấy, mặc dù đều rất cụ thể, nhưng không phải là kế sách trị tận gốc, phần lớn chỉ để ý đến việc xem xét kỹ để phân biệt nhiều hạng mục phân bổ quá, vì thế khi quyết định tạm đình chỉ một hạng mục nào tất nhiên phải ảnh hưởng đến lợi ích cụ thể của một số bộ môn của chính quyền, nên những bộ môn này sẽ nhanh chóng thay đổi bộ mặt, sáng tạo ra một số hạng mục thu phí mới, không nằm trong phạm vi cấm của lệnh đã ban, mà nếu có nằm trong phạm vi của lệnh cấm, thì những bộ môn này cũng có thể thông qua văn kiện chính sách của bộ môn mình, hoặc là lại do bộ môn khởi thảo lời nói của lãnh đạo, đại diện cho lợi ích của bộ môn, cung cấp căn cứ mới cho việc khôi phục chấp hành hạng mục cũ. Thậm chí có nơi về căn bản không cần phải “biến báo”, dứt khoát để ngoài tai, từ chối không chấp hành văn kiện của Trung ương.

Còn về một số “văn kiện đóng dấu đỏ” với lời lẽ nghiêm khắc nào đó, mặc dù đã đề xuất nội dung “không cho phép” hoặc “nghiêm cấm”, nhưng có đến hơn một nửa là nêu nguyên tắc hoặc tinh thần. Những cái vừa chẳng có sự ràng buộc cứng rắn, và chẳng phải là điều lệ pháp luật, vừa không thể định rõ giới hạn lại vừa không thể thao tác, có nói cũng như là không nói.

Thế là quyết định hủy bỏ, nhưng lại không bị hủy bỏ; quyết định sửa chữa nhưng lại không sửa chữa; quyết định tạm hoãn, cũng lại không tạm hoãn, hơn nữa những hạng mục phân bổ so với trước càng nhiều, càng nát, càng hoang đường lại cứ nối tiếp nhau xuất hiện. Thế rồi việc hạn chế và trị lý “ba cái loạn” ở nông thôn cũng biến thành “cắt rau hẹ”, hoặc là “cạo râu”, cắt rồi lại mọc, cạo rồi lại dài, vòng đi vòng lại.

Trong điều tra phỏng vấn tại hơn năm mươi huyện ở An Huy, hầu như chúng tôi không phát hiện được một xã, trấn nào hoàn toàn làm việc theo tinh thần của văn kiện Trung ương và các quy định có liên quan của Quốc Vụ viện.

Chúng tôi tin rằng, tình hình đó quyết không phải chỉ một tỉnh An Huy có riêng.

Lý Xương Bình, bí thư đảng ủy xã Kỳ Bàn, huyện Giám Lợi, tỉnh Hồ Bắc, người rưng rưng nước mắt viết thư lên Trung ương đã từng nói: “Trung ương biết rõ, mặc dù vấn đề xuất hiện tại xã, trấn, nhưng gốc rễ của nó lại ở bên trên, thế thì vì sao lại không truy cứu nguồn gốc? Bất kể nguyên nhân là cái gì, sao Trung ương không truy cứu; không truy cứu thì gan mật của quan chức địa phương sẽ càng ngày càng to, cơ cấu và nhân viên mỗi năm so với trước sẽ càng bành trướng, đóng góp của nông dân sẽ mỗi năm ngày càng nặng nề. Chính sách của Trung ương đối với một số người mà nói, đã thành cái tai của người điếc - một vật trang trí”.

Đến năm 1994, tình hình đóng góp của nông dân đã vô cùng nghiêm trọng, chính phủ Trung ương tiến hành cải cách toàn diện trong cả nước về chế độ thuế, thuế đất, phân thuế, do sự tập trung quyền lực của Trung ương về thuế, nên tài chính trong dự toán của chính quyền địa phương đã xuất hiện khó khăn chưa từng có. Thể chế tài chính đầu nặng chân nhẹ, thu nhập tài chính nghiêng về bên trên mà chi tiêu lại đẩy xuống dưới đó, cộng thêm việc vứt bỏ không quản đến các hạng mục chi tiêu ở nông thôn như giáo dục nghĩa vụ, sinh đẻ có kế hoạch, trợ cấp cũng như huấn luyện dân quân, cái đem cho chính quyền xã, trấn chỉ là chính sách, mà chính sách đó là: “thu vượt không phải nộp, chi vượt không bổ sung, thu nhiều thì chi nhiều” và điều này đã buộc, đồng thời hấp dẫn chính quyền xã, trấn các nơi không thể không dựa vào việc chiếm hữu giá trị thặng dư, bóc lột nông dân để duy trì sự vận hành.

Đóng góp của nông dân giống như quả bóng tuyết đang lăn, càng ngày càng nặng.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp, hai loại thuế nông nghiệp (thuế nông nghiệp và thuế đặc sản nông nghiệp) năm 1995 so với năm trước tăng trưởng 19,9%, trưng thu chi phí so với năm trước tăng 48,3%, còn các loại đóng góp xã hội như thu phí có tính hành chính sự nghiệp, phạt tiền, tập trung vốn, phân bổ v.v..., so với năm trước tăng 52,22%. Năm này, đóng góp của nông dân trong một phần ba tỉnh, thành phố, khu tự trị đều vượt qua “giới hạn lớn” 5% mà nhà nước đã quy định.

Nhưng đây rõ ràng là những con số thống kê bảo thủ.

Rất nhiều ca dao, câu nói đã thể hiện lòng căm tức và không biết làm thế nào của nông dân:

“Bẩy ngón tay, tám ngón tay đều chìa về phía nông dân,

Anh tập trung, tôi tập trung, hắn tập trung, nông dân sốt ruột; anh gọi tiền, tôi gọi tiền, hắn gọi tiền, nông dân buồn nhất”. Hoặc:

“Thúc lương thực, thúc tiền, thúc cuộc sống,

Phòng hỏa hoạn, phòng trộm, phòng cán bộ”.

Một câu vè được lưu truyền rất rộng, dường như được nông dân coi là bài hát để hát: “nói phét giỏi, tán gẫu hay, thôn lừa xã, xã lừa huyện, một mạch lừa đến Quốc Vụ viện; Quốc Vụ viện, ra văn kiện, từng cấp từng cấp ra sức niệm, chỉ lo truyền đạt không nói đến thực hiện”.

“Sự kiện Bạch Miếu” của huyện Lâm Tuyền tỉnh An Huy đã phát sinh trong bối cảnh đó.

Thôn dân thôn Vương Doanh, trấn Bạch Miếu phản ánh vấn đề nông dân đóng góp quá nặng của thôn họ, vốn chỉ hy vọng trấn Bạch Miếu quán triệt chính sách giảm nhẹ của Trung ương, thế nhưng trên trấn không nghe không hỏi, nên thôn dân mới phải tìm đến huyện, nhưng trên huyện lại tìm mọi cách đùn đẩy, nên thôn dân đành phải tiếp tục tìm lên trên, từ huyện lên tỉnh, rồi đến lên thủ đô phản ánh vấn đề. Thế nhưng vấn đề không những không được giải quyết mà ngược lại còn bị trấn áp vũ lực ở huyện, chỉ đến khi xảy ra sự kiện quỳ lạy cờ ở quảng trường Thiên An Môn khiến người ta đau lòng, tạo thành ảnh hưởng xã hội vô cùng ác liệt, thì vấn đề của thôn Vương Doanh mới được coi trọng. Bài học của sự việc này là sâu sắc.

Đến năm 1996, Trung ương đảng cộng sản, Quốc Vụ viện Trung Quốc đã hình thành “Văn kiện số mười ba” rất nổi tiếng, đó là: “Quyết định về việc thiết thực làm tốt công tác giảm nhẹ đóng góp của nông dân”. Quyết định chỉ ra một cách vô cùng rõ ràng: “Phàm là những vụ án ác tính do tăng nặng thêm sự đóng góp của nông dân mà dẫn tới những sự kiện nghiêm trọng, gây ra làm chết làm bị thương người, đều phải truy cứu trách nhiệm của những người phụ trách chủ yếu và những người chịu trách nhiệm trực tiếp ở xã, trấn, nếu liên quan đến trách nhiệm lãnh đạo của địa khu [2] , huyện, thì phải theo quy định có liên quan, truy cứu trách nhiệm những người lãnh đạo chủ yếu của địa khu, huyện nhằm rút ra bài học; các đồng chí lãnh đạo chủ yếu về đảng, chính quyền của các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc liên tục xảy ra sự kiện nghiêm trọng và các vụ án ác tính làm chết, làm bị thương người, phải kiểm điểm bằng văn bản với Trung ương đảng và Quốc Vụ viện; những hành động che giấu vụ án, xếp xó vụ án, báo cáo nhưng không kiểm tra, hoặc đả kích báo thù người tố cáo, một khi phát hiện được, phải xử lý nghiêm. Phải tăng nhanh công tác lập pháp, giám sát, đôn đốc, quản lý sự đóng góp của nông dân”.

Văn kiện yêu cầu đảng ủy, chính quyền các cấp phải nghiêm chỉnh quán triệt mười ba điều quyết định: “từng hạng mục, từng điều quán triệt thực sự, quyết không cho phép xuất hiện bất kỳ hiện tượng cản trở nào, quyết không cho phép biến dạng trong chấp hành”. thậm chí còn đặc biệt chỉ ra: “Sau dịp tết, dùng thời gian một tháng đưa nội dung quyết định trực tiếp đến đông đảo quần chúng nông dân, đồng thời phải tuyên truyền nhiều lần, làm cho mỗi nhà, mỗi hộ đều hiểu”.

“Văn kiện số mười ba” của Trung ương, cho thấy rõ thái độ rõ ràng của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện về việc giảm nhẹ đóng góp của nông dân, mà quyết tâm kiên định như sấm nổ trên trời, đã làm khắp đất nước cảm động.

Để kiểm tra tình hình quán triệt các biện pháp chính sách giảm nhẹ đóng góp có liên quan của Trung ương và đôn đốc các nơi làm tốt hơn nữa công tác đó, Quốc Vụ viện còn cử tổ công tác do Bộ Nông nghiệp, Bộ Giám sát, Bộ Tài chính, Ủy ban kế hoạch nhà nước, Cục pháp chế Quốc Vụ viện và các đơn vị tân văn có liên quan tổ thành, chia nhau tới hiện trường năm tỉnh Hà Nam, Hồ Nam, Hồ Bắc, An Huy, Sơn Tây kiểm tra công tác.

Mà độ mạnh lớn đến như vậy, người tham gia đông đến như vậy, đều chưa hề có.

Thế nhưng, một điều không thể lý giải là, đúng vào năm Trung ương gửi xuống dưới “Văn kiện số mười ba” nổi tiếng, Quốc Vụ viện cử đi đội ngũ kiểm tra giám sát với đội ngũ lớn mạnh đến như vậy thì sự đóng góp của nông dân Trung Quốc đều nặng hơn so với bất kỳ năm nào trong lịch sử.

Theo thống kê của Cục thống kê quốc gia: từ năm 1991 đến năm 1993, tỷ trọng thu thuế nông nghiệp và thuế chăn nuôi chiếm trong các hạng mục thu thuế của cả nước đã có xu thế giảm, giảm tới 2,2%, thế nhưng đến năm 1996, tỷ trọng đó đã cao tới 5,3%, so với mấy năm trước cao hơn hai lần; nếu cộng thêm việc thu phí bừa bãi, phạt tiền bừa bãi và phân bổ bừa bãi thì một năm gian khổ của nông dân rốt cuộc chẳng còn lại bao nhiêu.

Rõ ràng là Trung ương đã chú ý đến tình hình càng ngày càng nghiêm trọng đó, nên chỉ trong mười sáu ngày ngắn ngủi của tháng 5 năm 1997, đã liên tục đưa ba bốn thông tri về việc giải quyết vấn đề “tam nông” [3] , từ quán triệt sự phát triển của nông nghiệp, kiên quyết giữ gìn sự ổn định tại nông thôn cho đến thiết thực bảo vệ lợi ích của nông dân, đều được nhấn mạnh hơn nữa, thể hiện lòng quan tâm của đảng và chính phủ nhân dân với 900 triệu nông dân.

Tuy vậy, những đóng góp xã hội mà nông dân phải chịu đựng đã nặng tới mức chưa hề có. Bất kể là An Huy, hay trong cả nước, do giá cả nông sản phẩm hạ, tốc độ tăng trưởng thu nhập của nông dân đã giảm sút với mức độ lớn, xuất hiện hiện tượng “tăng sản lượng nhưng không tăng thu nhập”, các loại thuế, phí mà chính quyền các nơi trưng thu của nông dân không vì thế mà giảm bớt, ngược lại còn tăng mạnh.

Tư liệu thống kê kinh tế nông thôn của Bộ Nông nghiệp hiển thị: từ năm 1994 đến năm 1997, thu nhập trung bình một năm của nông dân trong 4 năm đó chỉ gấp 1,91 lần của năm 1993, còn những đóng góp mà nông dân trực tiếp nộp vào các bộ môn có liên quan của nhà nước trong cùng 4 năm đó lại trung bình mỗi năm tăng gấp 9 lần, hơn nữa, những đóng góp có tính xã hội, tính hành chính sự nghiệp mà nông dân phải trực tiếp gánh vác trong mấy năm đó cũng gấp hơn 2 lần năm 1993, trong đó phân bổ góp vốn đã gấp 3,38 lần. Điều này có nghĩa là, sự gia tăng đóng góp xã hội của nông dân đã cao hơn nhiều lần so với thu nhập ròng trung bình của nông dân, làm ruộng đã không kiếm được tiền, thậm chí còn phải bù tiền, nhiều nông dân buộc phải vào thành phố làm thuê, dùng đồng tiền đổ mồ hôi sôi nước mắt mới kiếm được nộp cho các khoản sưu cao thuế nặng không bao giờ làm rõ được đó.

Hồi đầu cải cách, đóng góp của một mẫu [4] đất ở nông thôn chỉ là 10 NDT, thời đó nông dân chủ động nộp lương thực, nộp tiền, về căn bản không cần cán bộ đến nhà. Bây giờ, đóng góp của một mẫu ruộng, ít cũng phải hơn 100 NDT, nhiều thì tới hai, ba trăm, gánh nặng thuế, phí trưng thu, rõ ràng đã vượt quá năng lực chịu đựng của nông dân, công tác trưng thu tự nhiên xuất hiện khó khăn. Thế là ở không ít địa phương, đã nối nhau thành lập “đội công tác trưng thu”, hoặc “đội đột kích” đến nhà nông dân thu tiền. Không có tiền thì bắt lợn, khiêng tủ, xúc hạt giống, vác máy đi; thậm chí còn dùng công an, cảnh sát sử dụng cả công cụ và thủ đoạn chuyên chính, cưỡng bức trưng thu, vơ vét nông dân tàn bạo, hiện tượng đánh người, bắt người, nhốt người xảy ra nhiều lần. Quan hệ cán bộ với quần chúng ngày một xấu đi. Sự kiện nêu yêu sách, thị uy, tụ tập trong nông dân phát sinh ngày càng nhiều.

Mặc dù trong năm này, Văn phòng Trung ương đảng cộng sản và Văn phòng Quốc Vụ viện Trung Quốc đã liên hợp ra thông tri đòi hỏi giải quyết và xử lý đúng đắn những sự việc của nông dân như nêu yêu sách, thị uy, diễu hành, hội họp v.v... nhấn mạnh phải giải quyết và xử lý đúng đắn một số tình hình mới và vấn đề mới xuất hiện trong nông thôn. Quyết không được tùy tiện điều động công an, cảnh sát vũ trang làm mâu thuẫn ác hóa. Thế nhưng cũng chính trong bối cảnh đó, huyện Linh Bích, tỉnh An Huy vẫn điều động đông đảo công an, cảnh sát vũ trang, ấp ủ tạo thành “sự kiện thôn Đại Cao”.

Đến năm 1998, Trung ương gửi xuống dưới “Thông tri về việc làm tốt công tác giảm nhẹ đóng góp trước mắt của nông dân”. “Thông tri” nhấn mạnh: “Các địa phương phải rất coi trọng và nghiêm túc làm tốt các công việc liên quan đến công tác thư gửi tới và thắc mắc của nông dân, chú ý lắng nghe tiếng nói của quần chúng, giải quyết mâu thuẫn ở cơ sở, giải quyết vấn đề ở trạng thái mới manh nha.

Thông tri có tên gọi là “Văn kiện số 18 năm 1998 do Văn phòng Trung ương gửi” đặc biệt chú thích rõ: “Văn kiện này phát biểu công khai”.

Đó là lời hứa công khai mà trang trọng của Trung ương đảng và Quốc Vụ viện với nông dân Trung Quốc.

Có thể nói, đó là lệnh ba nhắc bẩy nhở!

Cũng có thể nói, đó là tiếng kêu lớn!

Thế nhưng những vụ án mạng do nông dân đóng góp quá nặng giống như “vụ thảm án ở xóm Tiểu Trương” đã đồng thời xảy ra ở 6 tỉnh trong cả nước.

Quan hệ cán bộ quần chúng xấu đến mức chính quyền xã phải dùng đến một phần tử chưa hết thời kỳ chịu hình phạt làm trưởng thôn, các thôn dân muốn nhịn mà không nhịn nổi đã bầu ra đại biểu yêu cầu quyết toán sổ sách, tên tội phạm tàn bạo độc ác hết mức, ngang nhiên sai con giết luôn 4 người! Sau khi vụ án lớn chấn dộng trời đất xảy ra, huyện Cá Trấn và thành phố Bạng Phụ đều ra sức che giấu vụ án, xếp xó vụ án, cơ quan kiểm sát và tòa án địa phương cũng không kiêng nể mà đoán sai phán lầm, làm cho gia đình những người bị hại không những không được vỗ về an ủi cần phải có mà còn làm cho các đại biểu của thôn dân vì tranh thủ quyền dân chủ mà bị chết oan uổng; sau khi đã bị tước đoạt xác thịt một cách tàn nhẫn, linh hồn còn bị trà đạp hết sức bất hạnh!

Cải cách của Trung Quốc bắt đầu từ nông thôn An Huy, cuộc cải cách long trời lở đất ấy, đã bồi dưỡng được một loạt cán bộ vừa quen thuộc công tác nông thôn lại dám nói lời nói thật.

Ngô Chiêu Nhân, người đã từng lãnh đạo công tác dân số ở An Huy lâu tới 17 năm, là một đảng viên già có cảm tình sâu xa nồng hậu với nông dân. Khi tiếp nhận cuộc phỏng vấn của chúng tôi, ông đã nói với tâm tình nặng nề. Trung ương có “Văn kiện số 13”, nhưng thực ra tỉnh ủy An huy lúc đó còn có một văn kiện càng nghiêm khắc hơn, tức văn kiện số 2 năm 1997, quy định rõ, khi thu phí “giữ lại, trù hoạch chung” của một thôn vượt quá 5% tổng thu nhập ròng trung bình của một người do nhà nước quy định thì bí thư huyện (thị xã) phải báo cáo bằng văn bản lên tỉnh ủy và ủy ban tỉnh. thế nhưng văn kiện chỉ là văn kiện, chúng tôi chẳng hề thấy một bí thư huyện (thị xã), một huyện trưởng nào viết kiểm điểm cả; nếu có xảy ra vụ án lớn, vụ án quan trọng cũng đều do thư ký viết thay rồi đảng ủy và chính quyền đóng dấu, nói là “tập thể chịu trách nhiệm”, thực ra không có một ai chịu trách nhiệm, càng chẳng có người nào rút được bài học cả”.

“Ba nhắc bẩy nhở”, “lệnh không làm, cấm không thôi”, những con chữ này mấy năm nay không ngừng xuất hiện trên các văn kiện và báo chí, người viết căm phẫn, người đọc xem thường. Ngô Chiêu Nhân cho rằng: “Tôi cảm thấy, những loại vụ việc đó không hẳn chỉ trách bên dưới, sợ rằng còn phải tìm nguyên nhân ở bên trên. Vì sao phải ba nhắc bẩy nhở? Cơ quan lãnh đạo phải có uy tín, phải tự mình kiến lập quyền uy, đã nói là phải thực hiện, nói được là phải làm được, người nào không chấp hành thì phải lôi người đó ra hỏi, quyết không lôi thôi dài dòng. Muốn cấm cấp dưới, tự mình phải cấm trước. Chỉ có ra lệnh mà không đốc thúc kiểm tra, hoặc kiểm tra mà không xử lý, xử lý mà không nghiêm thì làm sao cấm được việc trên làm dưới bắt chước?”

Lục Tử Tu, người đi ra từ trong xoáy nước của cuộc cải cách chế độ khoán gắn sản lượng đến gia đình cuối những năm 70 của thế kỷ trước, nay đã rời khỏi chức vụ phó chủ tịch hội đồng nhân dân tỉnh, nhưng không một ngày ngừng suy ngẫm về công tác nông thôn Trung Quốc. Có thể nói, ở An Huy cho đến cả nước, ông đều được coi là một chuyên gia xứng đáng về vấn đề nông thôn. Vào một buổi trưa nóng bức tháng 6 năm 2001, chúng tôi đã phỏng vấn ông tại nhà ông. Ông tặng chúng tôi một tác phẩm chuyên ngành mà ông vừa xuất bản “Bàn về “tam nông””. Chúng tôi chú ý tới lời giới thiệu do Trương Quảng Hữu - phóng viên Tân Hoa Xã lâu năm, viết cho ông, trong đó có những lời đánh giá về ông:

“Trong bài báo nói tại miền Nam nổi tiếng của đồng chí Đặng Tiểu Bình khi bàn đến cải cách nông thôn có nói: cải cách của Trung Quốc bắt đầu từ nông thôn, cải cách nông thôn bắt đầu từ An Huy, Vạn Lý đã lập công. Đối với việc này, đồng chí Vạn Lý nói: sở dĩ cải cách nông thôn đạt được thành tựu như vậy, ngoài sự giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo Trung ương như Đặng Tiểu Bình v.v… và sự ủng hộ tích cực của đông đảo nông dân ra, còn có một điều, là được sự giúp đỡ kiên quyết của một loạt cán bộ lãnh đạo, nhà lý luận, nhà khoa học, nhà văn và người làm công tác tân văn có tư tưởng chính trị mạnh, trình độ lý luận cao, thực sự hiểu biết thực tế, dám nói lời nói thật, dám đấu tranh vì lợi ích của nhân dân. Một loạt cán bộ mà Vạn Lý nói ở đây, có Lục Tử Tu là một người tương đối nổi bật trong đó. Chính vị Lục Tử Tu đó, mặc dù bây giờ đã ở tuổi thất tuần, thế nhưng khi nói tới công tác nông thôn, ông vẫn giống như người còn trẻ lộ ra mấy phần kích động.

Ông và chúng tôi đề cập tới một cuộc họp mà đến nay ông còn canh cánh bên lòng. Đó là một cuộc họp toàn tỉnh về công tác giảm nhẹ đóng góp do tỉnh ủy và ủy ban tỉnh An Huy triệu tập tại Phụ Dương. Khi báo cáo tình hình quán triệt giảm nhẹ đóng góp, có mấy vị bí thư địa ủy nối tiếp nhau nói về nỗi khổ tâm của mình, mặc dù những khổ tâm đó không phải là không có chút đạo lý nào, nhưng Lục Tử Tu nghe không vào. Bởi vì qua mấy chục năm làm công tác nông thôn, từ lâu ông đã có thói quen đứng từ góc độ của nông dân xem xét vấn đề. Mặc dù ông và mấy vị bí thư địa ủy đó rất quen biết, có quan hệ rất tốt, nhưng ông đã đỏ mặt ngay ở hội trường.

Vì hội nghị họp ở Phụ Dương, nên trước tiên, ông đã lôi Vương Hoài Trung bí thư địa ủy Phụ Dương ra khai đao.

Bất chấp thể diện của đối phương, ông gọi thẳng tên: “Vương Hoài Trung, anh chỉ chịu trách nhiệm với tỉnh ủy mà không chịu trách nhiệm với nông dân à! Bất chấp tình hình thực tế của nông dân, ra sức lựa chọn “công trình hình tượng” lắm màu nhiều vẻ, sắp đặt bên ngoài. Anh làm “cái huyện lớn nuôi trâu”, nhưng trâu chỉ nuôi hai bên đường quốc lộ để làm mẫu, mở hội nghị hiện trường thì bỏ tiền thuê trâu đến tập trung cho người ta tham quan. Anh chôn nông dân như vậy chưa đủ hay sao?”

Sau đó lại trực tiếp hỏi Trương Xuân Sinh, bí thư thị ủy Trừ Châu: “Trương Xuân Sinh, tiêu chuẩn đánh giá cán bộ của anh là gì vậy? Trưng thu bừa bãi, phạt bừa bãi, phân bổ bừa bãi, cuối cùng bức tử người, loại cán bộ như vậy có thể dùng được à? Thế mà anh lại cho loại cán bộ ấy làm quan ở nơi này nơi khác như thường!”

Tiếp đó lại chất vấn Phương Nhất Bản, bí thư thị ủy Bạng Phụ: “Phương Nhất Bản, huyện Hoài Viễn không ngừng lên yêu cầu, phản ánh vấn đề suốt nhiệm kỳ trước của anh, đến nay đã xứng tên là “huyện lớn về yêu cầu, phản ánh của tỉnh An Huy”. Chẳng lẽ toàn bộ sai lầm đều đổ vào đầu nông dân, anh không có một tí vấn đề gì ư?”

Rồi ông lại chuyển đầu đề câu chuyện vào Hồ Kế Đạc, bí thư địa ủy Sào Hồ: “Hồ Kế Đạc, anh không móc hầu bao của nông dân thì có sửa xong đường không? Con đường đó, nên do nhà nước bỏ tiền, sao anh lại hô hào dân chúng bỏ tiền? Chưa có tiền đã mở màn động thổ xây dựng đường, ai bảo anh làm thế? Chẳng phải là anh muốn tô vẽ “thành tích lãnh đạo” cho mình à?”

Sau khi điểm tên gọi họ một vòng, ông đau lòng nhằm vào chư hầu các lộ ta thán: “Nhiều cán bộ chúng ta “chỉ xem nhà cửa mọc hàng loạt, không biết người nào có đóng góp; chỉ thấy đường xá thẳng khắp miền, không biết những ai đã bỏ tiền!” Cuộc sống của nông dân chúng ta mới khấm khá được một chút, nhiều người đã coi họ là “thịt Đường Tăng!” Thực ra nông dân rất khổ, người nào cũng có thể ức hiếp họ! Năm đó, khi chúng ta làm cái “khoán lớn” khiến cả nước rung động và đã ảnh hưởng tới cả nước, tổng kết lại chỉ có ba câu thế¿ này thôi: “nộp đủ cho nhà nước, giữ lại đủ cho tập thể, còn lại đều là của nông dân”, thế nhưng hiện nay thì sao? Những cái tốt đẹp mà “khoán lớn” mang lại cho nông dân, từng tý, từng tý một đã bị chính quyền các cấp lặng lẽ lấy đi, ngày nay là “nộp không đủ cho nhà nước, giữ lại không đủ cho tập thể, còn lại chẳng có chút nào là của nông dân!”

Nói đến đó, ông ứa nước mắt: “Không ngờ là cán bộ chúng ta ngày nay không hiểu biết nông dân, không coi trọng nông dân đến như vậy, số cán bộ kết bạn được với nông dân quá ít, quá ít. Tôi đề nghị các vị ngồi ở đây hãy thử “đổi chỗ để suy nghĩ, hãy đặt mình vào hoàn cảnh của nông dân để suy nghĩ một chút, nếu cứ tiếp tục “ba bừa bãi” như thế này, liệu nông dân có thể chịu đựng nổi không?”

Những lời nói của Lục Tử Tu như búa đập vào tấm thép, từng lời từng lời rung động trái tim mọi người.

Mấy vị bí thư thị ủy, địa ủy do bị điểm tên bất ngờ nên đã không khỏi kinh ngạc.

Lúc đó, bí thư địa ủy Lục An cảm thấy rất may mắn, nên nói một cách thoải mái: “Trong vấn đề đóng góp của nông dân, chỗ chúng tôi chưa xảy ra chuyện gì”.

Những lời nói đó, giá ông ta không nói thì hơn, vì vừa nói xong, Lục Tử Tu đã không nhịn nổi cơn giận. Ông vẫn không để cho đối phương một chút thể diện: “Vấn đề đóng góp nông dân của anh, ở đây tôi có hàng tập thư phản ảnh của quần chúng! Nông dân vừa hái quả ở trên cây xuống là cán bộ thôn, trấn của anh đã đến cửa để thu thuế đặc sản rồi, điều này có là sự thực không?”

Bí thư địa ủy Lục An tỏ ra vô cùng ngượng ngập.

Hội trường im thin thít.

Thực ra, phê bình và tự phê bình bình thường trong đảng, xưa nay vẫn là phép báu để chúng ta chiến thắng mọi khó khăn, khắc phục mọi khuyết điểm, sai lầm của bản thân. Nhưng không biết từ lúc nào, ngoài điều lệ đảng và hiến pháp của chúng ta ra, trong quan trường sĩ đồ, đã dần dần lưu hành một “quy tắc trò chơi” suy lòng khắc biết. Mà một trong những quy tắc đó là, không thể quá nghiêm túc với công việc, chí ít đừng để gây khó dễ cho mình, nói lời phải để dư địa, thậm chí biết rõ là nói dối cũng nên xem đó là một sự thể hiện thành thực của kẻ làm quan. Vì vậy những lời nói thoải mái của Lục Tử Tu đã làm nhiều người cảm thấy đường đột.

Vào giờ giải lao, một vị phó giám đốc sở giao thông tỉnh, cố tình tụt lại phía sau, khi đi đến gần Lục Tử Tu, ông ta đột ngột nắm chặt tay Lục Tử Tu, đôi mắt sáng lên ánh nước mắt nói: “Mọi người đều nói chủ tịch [5] Lục tốt, nhưng không ngờ đồng chí lại tốt đến trình độ như vậy!”

Sau hội nghị, Phương Triệu Tường, phó bí thư tỉnh ủy, người chủ trì hội nghị tìm đến phòng ở của Lục Tử Tu, nói không ngớt lời: “Nói hay lắm, nói hay lắm!”

Lúc ăn cơm, Lư Vinh Cảnh, bí thư tỉnh ủy cũng đến chỗ Lục Tử Tu ca ngợi: “Anh nói hay lắm, nói hay lắm, cần có một nhà máy “đổi chỗ để suy nghĩ”.

Lục Tử Tu nói không có cảm tình: “Tốt cái cục c…! Những lời này của các vị sao không nói ở hội nghị? Tôi cam tâm tình nguyện làm một “ác ôn” của các người một dạo!”

Tính cách lòng ngay miệng thẳng đó của Lục Tủ Tu, Ôn Gia Bảo hồi đó còn là chánh Văn phòng Trung ương đảng đã từng được “lĩnh giáo”. Hồi đó Lục Tử Tu là bí thư địa ủy Trừ Huyện, một hôm Ôn Gia Bảo đến Trừ Huyện thị sát, khi tiếp đón, Lục Tử Tu hỏi thẳng: “Đồng chí Ôn Gia Bảo, đồng chí muốn xem thật hay muốn xem “điểm sáng?””

Nghe xong, Ôn Gia Bảo cười, trả lời một cách khôi hài: “Thế thì tôi xem cả”.

Lần đó, Lục Tử Tu đã dẫn Ôn Gia Bảo đi xem cả “điểm sáng” và “điểm tối”, ông vừa tổng kết kinh nghiệm thành công trong cải cách mở cửa của địa khu Trừ Huyện, vừa mổ xẻ những vấn đề tồn tại rối ruột rối gan, vừa báo tin vui, vừa báo tin buồn.

Năm 1996, Lục Tử Tu tham gia hội nghị công tác giúp nghèo toàn quốc, trong đám đông đại biểu ấy, Ôn Gia Bảo vẫn nhìn thấy Lục Tử Tu. Ông đến gần Lục Tử Tu hỏi: “Anh cho rằng vấn đề chủ yếu của nông nghiệp hiện nay là gì?”

Lục Tử Tu không lẩn tránh, trả lời thẳng: “Vấn đề tác phong cán bộ. Trong đó tất nhiên cũng gồm cả tôi. Chính sách có tốt hơn nữa mà không có người quán triệt cũng không được. Nhiều cán bộ hiện nay là “quan làm to, ô tô ngồi nhỏ, phóng trên đường quốc lộ nhiều, tách rời quần chúng càng xa!””

Hôm đó chúng tôi nói chuyện với nhau vô cùng hợp ý, khi biết chúng tôi đang điều tra những điều liên quan đến vấn đề “tam nông”, ông đã biểu thị nhiệt tình cực lớn, lời nói càng giầu cá tính.

Ông bảo: “Trước đây, Mao Trạch Đông nói: “Vấn đề nghiêm trọng là giáo dục nông dân”, hiện nay chúng thấy vấn đề nghiêm trọng là lợi ích của nông dân. Nếu lợi ích của nông dân không được coi trọng đúng mức, xã hội nông thôn sẽ khó phát triển, sản xuất nông nghiệp sẽ khó tiếp tục, sự phát triển và thái bình ổn định lâu dài của đất nước đều trở thành một câu nói suông”.

Ông nói: “Lê-nin nói: “Từng ngày từng giờ đều sản sinh ra chủ nghĩa tư bản”, bây giờ tôi thấy từng ngày từng giờ đều sản sinh ra chủ nghĩa tư bản, không tốt bằng từng ngày từng giờ đều sản sinh ra chủ nghĩa phong kiến”.

Ông còn nói: “Trăm triệu nông dân năm đó sở dĩ theo đảng ta làm cách mạng là bởi vì họ nhận thức được rằng đảng ta mưu lợi ích cho bọn họ, là dẫn dắt họ vươn mình giải phóng. Ngày nay, nếu như chúng ta không quan tâm đến lợi ích vật chất của họ, ngược lại còn làm cho họ cảm thấy đóng góp quá nặng, tâm trạng họ sẽ thế nào? Hơn một nghìn năm trước đây, Đường Thái Tôn đã từng nói “nước có thể chở thuyền mà cũng có thể lật thuyền”, cái nước đó, nói ra chính là nông dân Trung Quốc đấy! Đường Thái Tôn biết được sự quan trọng của nông dân, không có triều đại nào là không có người không biết sự quan trọng của nông dân, thế nhưng một khi nắm được chính quyền rồi, rất khó nói là có đại biểu cho nông dân nữa hay không, mà ngược lại thường bóc lột nông dân, thậm chí trấn áp nông dân. Lấy lịch sử làm gương soi, tôi thấy đảng viên đảng cộng sản Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với vấn đề nghiêm trọng như vậy đó!”

19. Trung tâm câu chuyện cổ xưa

Trung Quốc là nước lớn nông nghiệp có lịch sử phong kiến hai, ba ngàn năm, trong dân số, nông dân chiếm tuyệt đại đa số, chính là có tình hình đất nước đặc biệt đó, vấn đề đóng góp của nông dân đã trở thành trung tâm câu chuyện vĩnh hằng từ triều đại này sang triều đại khác.

Lật lại những bộ sử mênh mông và dầy nặng thấy, có cuộc khởi nghĩa nông dân nào là không liên quan tới sự đóng góp của nông dân đâu? Từ Trần Thắng, Ngô Quảng cắm cờ nổi dậy đến nhiều nghĩa cử của nông dân sau này, từ hiến pháp của Thương Ưởng đến nhiều lần biến cách sau đó, có việc nào là không có liên hệ với nông dân đâu?

Câu nói “nước có thể chở thuyền, cũng có thể lật thuyền” là của Đường Thái Tôn nhưng nói ý đó sớm nhất phải bắt nguồn từ Tuân Tử. Và trong một cuốn sách của “Quản Trọng” thời Tiên Tần, sợ rằng đó là một cuốn sách cổ đề xuất giảm nhẹ đóng góp của nông dân xử lý chính xác quan hệ lợi ích giữa nhà nước và nông dân sớm nhất trong lịch sử Trung Quốc, vào lúc đó, trong nhiều thiên “quyền tu”, “bản pháp”, “trụ hợp” đã chỉ ra: “Lấy ở dân có mức độ, dùng mà biết dừng, nước dù nhỏ vẫn yên; lấy của dân vô độ, chỉ biết dùng không thôi, nước dù lớn vẫn nguy”.

Thời kỳ Dân quốc, mặc dù trong những năm ba mươi của thế kỷ hai mươi, Quốc dân đảng đã đề xuất phải áp dụng chính sách truyền thống giảm nhẹ sưu thuế, hủy bỏ các loại tạp thuế hà khắc, nhưng trong tình hình quân phí và nợ nần trong ngoài không ngừng tăng, tài chính thiếu hụt nghiêm trọng và chính trị cực độ hủ bại, đã không có hiệu quả gì…

Khi tiếng súng chào mừng ngày sinh của Trung Quốc mới nổ vang trên bầu trời Thiên An Môn, chủ tịch Mao Trạch Đông dùng cái giọng Hồ Nam đặc sệt của mình, trang nghiêm tuyên bố: “Từ nay nhân dân Trung Quốc đã đứng dậy!”. Lúc đó, tất cả đảng viên đảng cộng sản Trung Quốc bao gồm trong đó cả Mao Trạch Đông, đều tin chắc không nghi ngờ: dựa vào nông thôn bao vây thành thị mà giành được giang sơn, nông dân Trung Quốc đã trở thành người chủ của quốc gia sẽ không bao giờ lại phải đóng góp nặng nề; “đóng góp của nông dân” và “ba ngọn núi” đồng thời bị lật đổ, nghèo khó cũng theo sự kết thúc của thời đại cũ mà bị triệt để chôn vùi!

Thế nhưng, sự thành công của cách mạng không có nghĩa là chỉ trong một sớm một chiều quét sạch những đống hoang tàn và cáu bẩn lịch sử của mấy ngàn năm để lại.

Sự nghiệp mà những người cộng sản Trung Quốc theo đuổi là sự nghiệp mới mẻ người xưa chưa có, phải từ trong đám bụi cây có gai chưa có đường đi qua, dẫm đạp mở ra một con đường mới, đường đi gập ghềnh nhưng xác định.

Vào lúc Trung Quốc mới vừa thành lập, sinh lực chủ yếu của chính phủ Trung ương được dùng vào việc giải quyết nạn thất nghiệp và lạm phát ở thành phố cũng như vào những vấn đề kinh tế trọng đại vừa bắt đầu như phát triển công nghiệp hóa v.v… nên không đủ lực chiếu cố chi tiêu tài chính địa phương và cũng không có thì giờ rỗi để chú ý tới công việc xây dựng của địa phương, vì vậy Trung ương vô cùng khoan dung trong việc chính quyền địa phương tham dự việc chia hưởng lợi ích với nông dân, cho phép các nơi đồng thời với việc thu thuế chính - thuế nông nghiệp, được theo tỷ lệ nhất định thu phụ gia địa phương trong khi thu thuế nông nghiệp. Loại phụ gia địa phương này cho dù có quy định hạn ngạch cao nhất, nhưng rõ ràng là nó không thể thỏa mãn nhu cầu chi tiêu tài chính của địa phương, thế là các loại phân bổ thêm biến hóa đa dạng, nhiều hình nhiều vẻ đã theo đó mà đưa ra, không lâu sau trở nên tương đối nghiêm trọng.

Thông qua việc đọc kiểm tra các văn kiện đương thời, chúng tôi biết được người đầu tiên sau giải phóng đề xuất: “đóng góp của nông dân” là Liễu Lỗ Ngôn, người phụ trách nông nghiệp thời đó. Ngày 21 tháng 10 năm 1952, trong báo cáo với Trung ương đảng và chủ tịch Mao Trạch Đông “Tình hình và ý kiến về việc tài chính thôn xã, đóng góp của nông dân, giáo dục tiểu học xã thôn, và công tác của chính quyền xã”, ông phản ảnh, hiện tượng các loại thu phí bừa bãi đã bắt đầu xuất hiện trong các cấp chính quyền mới. Căn cứ vào điều tra thực địa ở 61 xã, ông phát hiện, cộng 4 loại thuế, phí: lương thực cho nhà nước, phụ gia địa phương, quyên hiến cho chống Mỹ viện Triều và phân bổ cho xã thôn lại với nhau thì đã chiếm tới 21,53% thu nhập của nông dân, ngoài ra còn có nhiều hạng mục khó mà thống kê nổi, ví dụ như các hệ thống có liên quan đến nông nghiệp như ngân hàng, mậu dịch, hợp tác xã, bưu chính, nhà sách Tân Hoa v.v…, đều dùng cái mã “phát triển nghiệp vụ” để cưỡng bức nông dân “nhận mua” và “vui lòng tặng”, quần chúng có ý kiến rất nhiều, nói cán bộ thôn, xã đã trở thành người bán tranh, bán tem, bán chè, bán miến… ảnh hưởng cực xấu, vì đã tạo ra “đóng góp nặng nề, hà khắc” của nông dân.

Báo cáo của Liễu Lỗ Ngôn đã được Mao Trạch Đông coi trọng, theo đó chính phủ Trung ương đã có quy định riêng, khống chế nghiêm khắc thu phụ gia địa phương trong thuế nông nghiệp, giới hạn phụ gia địa phương không được quá 15% thuế chính.

Thế nhưng, các địa phương do sự thúc đẩy của lợi ích địa phương, không những thu đủ phụ gia địa phương trong thuế nông nghiệp như Trung ương quy định mà còn không ngừng phân bổ thu thêm bừa bãi, thậm chí so với trước còn nghiêm trọng.

Sau khi biết được tình hình, Mao Trạch Đông rất không yên. Để dẹp yên bất mãn của nông dân, lập tức chỉ thị Quốc Vụ viện đưa ra một quyết định quả đoán: thủ tiêu mọi loại thuế phụ gia, đưa trợ cấp của cán bộ thôn xã, chi phí văn phòng của chính quyền thôn, xã và lương giáo viên vào do tài chính nhà nước cấp; xây dựng sự nghiệp công ích ở nông thôn phải do sự tự nguyện hoàn toàn của quần chúng, cho phép tự lo kinh phí có điều kiện, và quy định các loại kinh phí tự lo không được vượt quá 7% thuế nông nghiệp chính gốc.

Biện pháp này không những về căn bản, giảm nhẹ đóng góp của nông dân, dộng viên được tính tích cực sản xuất của nông dân vừa mới vươn mình mà còn thể hiện được tính ưu việt của Trung Quốc mới, được nông dân khen hay.

Thế nhưng, Trung Quốc mới vừa thành lập, chiến tranh Triều Tiên đã không hẹn mà tới, ngay sau đó, các nước phương Tây do Mỹ đứng đầu lại thực hiện “phong tỏa kinh tế” với Trung Quốc, trước những khó khăn trong và ngoài nước lúc đó Trung Quốc không thể thong dong và ổn thỏa tốt đẹp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Hơn nữa tình hình đó còn buộc nước ta, một nước lớn nông nghiệp kinh tế lạc hậu chỉ còn cách chọn con đường ưu tiên phát triển công nghiệp nặng để “tự lập trong khu rừng thế giới”. Loại tích lũy cho công nghiệp hóa quốc gia ấy, ngoài việc buộc nông thôn và nông dân hy sinh ra, dường như không có sự lựa chọn nào khác.

Nếu như không có một loại chế độ đặc biệt và sự sắp xếp về tổ chức, bất kỳ chính phủ nào cũng đừng hòng giải quyết được mâu thuẫn do những thặng dư sau thuế nông nghiệp mà 400 triệu nông dân phân tán cao độ nắm được trong tay. Vì thế nông dân Trung Quốc sau khi được chia ruộng đất không lâu, dưới sự tổ chức lại có kế hoạch của chính quyền Trung ương đã từ tổ tương trợ, hợp tác xã, rồi lại từ hợp tác xã cấp thấp quá độ lên hợp tác xã cấp cao, cuối cùng là công xã nhân dân. Dùng một câu đây hình tượng của Mao Trạch Đông, là: “Đầu tóc rối bời, không sao tóm được, kết thành đuôi sam, sẽ dễ nắm”. Thế là chế độ cơ bản tập thể hóa nông thôn cao độ phục vụ cho công nghiệp hóa thành thị quốc gia đã hình thành dần dần. Dưới thể chế kinh tế lũng đoạn tập trung cao độ đó, nhà nước rất thuận tiện trong việc chiếm lĩnh các loại tài nguyên của nông thôn Trung Quốc; khống chế toàn bộ quá trình kinh tế như sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng của nông nghiệp Trung Quốc và các ngành sản xuất khác, do đó mà thực hiện được việc chính quyền chiếm hữu không phải là đền bù toàn bộ giá trị thặng dư lao động của nông dân Trung Quốc, rồi chuyển hóa những cái đó thành tích lũy nguyên thủy tư bản công nghiệp thành thị.

Trong thời gian dài hơn 30 năm đó, đóng góp của nông dân Trung Quốc là to lớn và nặng nề nhưng còn tiềm ẩn chưa bùng nổ. Bởi vì sự đóng góp của nông dân đã từ “trước sân khấu” chuyển ra “sau màn”, từ đó nhà nước không còn phát sinh quan hệ kinh tế trực tiếp với hàng trăm triệu nông dân nữa, số hộ mà nhà nước thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ ở nông thôn vốn từ 130 triệu nông hộ, rất nhanh biến thành 7 triệu tổ đổi công; rồi giảm bớt còn 790.000 hợp tác xã nông nghiệp; đến năm 1958 nhảy vọt lớn, chỉ cần 3 tháng trong tiếng trống, tiếng thanh la đã tổ chức không để sót một nông dân nào vào 52.781 công xã nhân dân.

Chúng ta không thể nào biết được, nông dân Trung Quốc rốt cuộc đã hy sinh bao nhiêu cho việc tích lũy nguyên thủy tư bản công nghiệp thành thị Trung Quốc, nhưng có thể nói thế này, ngôi nhà lớn công nghiệp của nước cộng hòa là do xương máu của nông dân Trung Quốc xây nên, bản nhạc huy hoàng nhất của xây dựng thành thị Trung Quốc, cũng là do xương máu và mồ hôi của nông dân Trung Quốc viết thành.

Ngay từ phong trào hợp tác hóa nông nghiệp, do không tôn trọng ý nguyện của nông dân, tập thể hóa được thực hiện thông qua biện pháp chính trị to lớn, và từ đó đẻ ra dùng biện pháp hành chính chỉ huy mù quáng sản xuất nông nghiệp. Đến trước sau vụ thu hoạch mùa thu năm 1956, lợi ích của nông dân đã bị tổn thất nghiêm trọng, thu nhập giảm sút rõ rệt, nhiều nơi trong cả nước lục tục xuất hiện cơn sóng gió ra hợp tác, nhiều nông dân lên Bắc Kinh phản ánh, yêu cầu, còn có hàng ngàn nông dân hội họp, tuần hành, đòi ra khỏi hợp tác xã, có nơi thậm chí còn chia ruộng, chia lương thực, tự giải thể. Dự đoán theo thống kê, số hộ ra hợp tác lúc đó đã chiếm 5% hộ xã viên, không ít hợp tác xã tan vỡ.

Lúc đó về hai mặt yêu cầu ra hợp tác xã và xử lý vấn đề ra hợp tác xã đều xuất hiện hiện tượng quá khích: có nông dân bao vây công kích lãnh đạo, đập phá ủy ban huyện và phòng công an; cũng có cán bộ địa phương coi việc ra hợp tác xã là phá hoại và tiến công vào chủ nghĩa xã hội, phê đấu nông dân, thậm chí do đó mà đến nỗi chết người hoặc tự sát, tạo ra ảnh hưởng xã hội cực xấu.

Thế nhưng làn gió ra hợp tác xã với khí thế hung dữ mạnh mẽ, không lâu sau đã bị chặn lại dưới sức ép chính trị cao của phong trào chống “phái hữu”.

Phong trào công xã hóa sau đó, có thể nói là ào ào vũ bão, triều dâng sóng dậy. Vào lúc hợp tác xã cấp cao còn đứng chưa vững chân đã vận dụng sức ép chính trị cực lớn, tổ chức trăm triệu nông dân vào công xã nhân dân, với 5,04 triệu đội sản xuất. Những ruộng đất, trâu cầy, nông cụ, lương thực cho đến phần lớn tư liệu sản xuất mà nông dân vốn có hoặc được chia trong cải cách ruộng đất đều bị thu về sở hữu công xã không sót một thứ nào mà không được đền bù. Hơn 50.000 công xã đều biến thành đơn vị tài chính cơ sở ở nông thôn của nhà nước, từ đó có thể tùy nơi, tùy lúc vô cùng thuận lợi chiếm hữu không đền bù mọi tài nguyên và sức lao động trong phạm vi công xã.

Nông dân Trung Quốc đã trở thành người vô sản thực sự.

Cùng với việc phát triển nhanh mạnh của phong trào công xã hóa, “làn gió cộng sản” cũng càng quét càng mạnh ở nông thôn. Nhiều nơi làm thí điểm “Đi bộ tiến lên chủ nghĩa cộng sản”, để tiêu diệt chế độ tư hữu, mọi chiếc hòm, mọi chiếc tủ của từng nhà từng hộ đều quy về công hữu, đập nồi, mua gang vụn để “toàn dân ra sức luyện gang thép”, do tính tích cực sản xuất của nông dân một lần nữa bị đả kích mạnh mẽ, nên tiêu cực, lãn công như một trận dịch lan tràn các nơi, sản lượng nông nghiệp giảm sút lớn.

Có tư liệu cho thấy: năm thứ hai sau khi công xã thành lập, tổng sản lượng lương thực cả nước so với năm trước giảm 13,6%, nhưng số lương thực nhà nước trưng mua so với năm trước lại tăng mạnh lên 14,7%; năm 1960, tổng sản lượng lương thực toàn quốc giảm tới 15,6%, chỉ còn 143,5 triệu tấn, nhưng lượng lương thực nhà nước thu mua không giảm mà lại tăng. Để hoàn thành nhiệm vụ trưng mua, nhiều nông dân buộc phải nộp cả hạt giống và lương ăn.

Theo giới thiệu của một cán bộ công tác ở phòng công-nông nghiệp của huyện ủy Phì Tây, tỉnh An Huy, lúc đó làn gió bốc phét rất cao, huyện Phì Tây chỉ là một huyện nông nghiệp loại vừa mà sản lượng lương thực báo cáo lên là 100.000 tấn, vượt quá sản lượng thực tới hơn hai lần, không đói chết người thì cũng dọa chết người.

Nông thôn Trung Quốc thời gian này, đã không chỉ còn là vấn đề “đóng góp của nông dân quá nặng” mà là đã tạo ra không biết bao nhiêu nông dân bị chết đói.

Đến bây giờ chúng ta cũng không làm thế nào để biết được, rốt cuộc vì loại chế độ đó mà đã có bao nhiêu nông dân Trung Quốc bị chôn? Chỉ nghe nói, riêng địa khu Phụ Dương tỉnh An Huy số nông dân Trung Quốc chết không chính thức dường như gấp hai lần tổng số tướng sĩ trận vong của cả hai bên ta và địch trong toàn bộ chiến dịch Hoài Hải.

Một huyện Phụng Dương chết 60.245 người, chiếm 17,7% tổng số nhân khẩu nông nghiệp; trong đó xóm Hạ Hoàng, công xã Đại Miếu, số người chết lên tới 68,6%. Số gia đình bị chết hết, cả huyện có 240 hộ; do chết, do bỏ đi mà thôn xóm vắng không lên tới 27 cái.

Không trách, hồi “cách mạng văn hóa” khi “ôn nghèo, nhớ lúc sung sướng”, không ít bần nông và trung nông lớp dưới vẫn nhớ tới năm 1960. Không phải là bọn họ thiếu cảm tình với Trung Hoa mới, mà là vì cuộc tai họa đặc biệt lớn đó rất đáng sợ, có thể nói là thảm khốc ác liệt chưa từng có.

Lịch sử của chúng ta gọi bi kịch do chế độ tạo thành đó là “ba năm thiên tai”.

Mặc dù sau đó, Mao Trạch Đông đã kịp thời chế định “60 điều công xã nhân dân”, đổi công xã nhân dân thành sở hữu ba cấp (công xã, đại đội sản xuất, đội sản xuất) lấy đội sản xuất làm cơ sở (đại đội là đơn vị hạch toán cơ bản) làm cho công xã các nơi lùi về quy mô sơ cấp. Quá độ là thời kỳ khó khăn nhất, nhưng những vấn đề tồn tại của nông nghiệp vẫn chưa được giải quyết về căn bản, tài sản giữa công xã và đại đội vẫn có thể điều động lẫn, đội sản xuất “ăn nồi cơm to” và làm việc “theo kẻng” của xã viên vẫn chưa bị chạm tới, đường lối tư tưởng “tả” càng không được thanh toán và uốn nắn, mãi đến cuối những năm bẩy mươi, nông dân Trung Quốc vẫn không sao thoát khỏi gông cùm của chế độ “một là công, hai là lớn” của công xã nhân dân. Và cho đến lúc đập tan “lũ bốn người”, mức sống của một bộ phận tương đối nông dân thậm chí còn xa mới bằng thời kỳ đầu xây dựng nước.

Vào thời kỳ “cách mạng văn hóa” cực tả, Trung Quốc đã đẩy phong trào phê phán chủ nghĩa tư bản lên đến cực đoan, ngay gia đình nông dân nuôi mấy con gà, trồng được ít rau mang ra chợ bán, cũng nói là đi con đường tư bản chủ nghĩa. Số liệu thống kê về phân phối của công xã nhân dân cả nước năm 1997 cho thấy rõ: giá trị một ngày lao động bình quân của nông dân lúc đó chỉ có một hào một xu, có nghĩa là thù lao của một ngày lao động chỉ đủ để mua được nửa bao thuốc lá loại xấu nhất; nông dân ở nhiều nơi từ đầu năm đến cuối năm không những chỉ trơ hai tay không, ngược lại còn nợ tiền đội sản xuất!

Chính là trong cao trào tuyên truyền khắp nơi “oanh ca yến múa”, “tình hình rất tốt” đó, tỉnh An Huy lúc ấy cũng như nhiều tỉnh khác của Trung Quốc, lương thực do mỗi sức lao động sản xuất ra vẫn không bằng thời Hán, hơn hai ngàn năm trước.

Có thể nói nông dân Trung Quốc đang sống trong “nước sôi lửa bỏng!”

Mãi cho đến khi kết thúc mười năm động loạn, Vương Quang Vũ, phó bí thư tỉnh ủy, người đã nhiều năm chủ trì công tác nông nghiệp của tỉnh An Huy, đã đi sâu vào điều tra nghiên cứu ở khu căn cứ cách mạng cũ Đại Biệt Sơn, khi ông vào nhà một hộ nông dân, tình cảnh trước mắt làm ông không ngăn được nước mắt chảy đầy mặt: một ông già trần truồng nằm trên giường, co rúm tại đằng sau bếp là hai cô gái mười bảy, mười tám tuổi áo không che kín người, nghèo đến mức không có quần mặc! Nơi đây chính là cái nôi của cách mạng Trung Quốc đấy, những năm chiến tranh cách mạng, nhân dân khu căn cứ cách mạng cũ Đại Biệt Sơn đã có những hy sinh và cống hiến lớn biết bao nhiêu! Vương Quang Vũ cảm khái nói: “Tôi biết nông dân nghèo, nhưng tôi không nghĩ là nông dân của chúng ta nghèo đến mức như vậy. Chúng ta làm chủ nghĩa xã hội, làm đã ngần ấy năm, rốt cuộc tính ưu việt ở đâu? Chúng ta có phải đạo với nông dân không?”

Người làm ruộng ăn không no bụng, nhân dân cả nước cũng được nếm vị đắng. Lúc đó, tuyệt đại đa số người thành thị, mỗi người mỗi ngày không được đủ 500 gram lương thực, một tháng chỉ được cung cấp 250 gram thịt, 100 gram đường, 200 gram dầu ăn, 200 gram bánh bích quy, 250 gram đậu phụ, một miếng đậu phù nhự. Những thành phố, thị trấn điều kiện kém thì ngay tiêu chuẩn đó cũng không bảo đảm được.

Tóm lại không ngừng cấp phát phiếu, không ngừng xếp hàng. Một cuộc sống như vậy không có người Trung Quốc nào thoát khỏi trong nhiều năm.

Lúc đó, các nơi trong cả nước đều lưu truyền một câu chuyện nội dung tương đối giống nhau: một nông dân cuốc đất, vừa cuốc vừa nói: ba nhát cuốc đầu tiên của ta là làm cho chính phủ, phải nộp lương thực nộp thuế; ba nhát cuốc tiếp là mệt nhọc vì chủ nhiệm công xã, đại đội trưởng sản xuất và đội trưởng sản xuất, phải trả lương cho họ; ba nhát cuốc nữa là để cho các loại phân bổ bừa bãi, bọn đánh chén không biết chán; đến nhát cuốc thứ mười này mới thuộc về mình.

Nông dân đóng góp nặng nề từ tinh thần đến vật chất như vậy, làm sao không oán trời trách đất!

Thế nhưng không làm tốt nông nghiệp, xưa nay chúng ta đều đổ trách nhiệm cho thiên tai, hoặc là chỉ trích cán bộ các cấp không nắm tốt “nông nghiệp học Đại Trại”, cuối cùng là quy kết cho sự phá hoại của kẻ địch.

Sau khi kết thúc mười năm động loạn, chế độ trách nhiệm khoán gắn sản lượng đến gia đình ở nông thôn còn gọi là “khoán lớn” bắt đầu từ tỉnh An Huy, đã cách cái mạng của “làm ào ào” và chủ nghĩa bình quân, Trung Quốc đã nhanh chóng xuất hiện cục diện vui mừng “trên đến người già bẩy ba, dưới đến em bé nhỏ tuổi, một nhà ba thế hệ, đều bận rộn sản xuất”. Vương Quảng Hữu, nguyên bí thư đảng ủy công xã Đại Bách, huyện Phì Tây, tỉnh An Huy đã đưa ra một ví dụ sinh động: “Trước đây xã viên giống như đàn vịt trong lồng, bị nhốt lâu chỉ biết kêu quàng quạc. Bây giờ khoán đến hộ, giống như đàn vịt được thả, những con vịt bị nhốt lâu trong lồng nay được ra ao vỗ cánh vầy nước, con thì lặn, con thì đuổi nhau, rất vui vẻ!” Liễu Tự Tài, một nông dân ngoài sau mươi tuổi cũng phấn khởi nói: “Chế độ trách nhiệm tốt, cái cống ngầm nhà tôi, cuối cùng đã thấy nổi váng mỡ rồi. Cứ tiếp tục làm thế này, chẳng bao lâu nữa sẽ không còn phân biệt thành thị và nông thôn, người nông dân chúng tôi sẽ có cuộc sống như người thành phố!”

Cuộc cải cách lớn phát sinh vào cuối những năm 70 ấy, là một cuộc đại cách mạng nông nghiệp của Trung Quốc mới tiếp sau cải cách ruộng đất. Nó mang lại sự phát triển nhanh như bay cho kinh tế nông thôn Trung Quốc, sáng tạo ra thành tích tốt thu nhập bình quân thực tế của nông dân tăng trưởng hàng năm là trên 15% trong thời gian từ 1978 đến 1984. Tất nhiên đây là sự phát triển mang tính khôi phục. Bất kể là bí thư đảng ủy công xã hay là ông già nông dân, họ đều đánh giá quá lạc quan nông thôn sau “khoán lớn”. Bởi vì từ sau hội nghị Trung ương lần thứ ba khóa 11 đến giữa những năm 80 của cải cách mở cửa, hàng loạt chế độ thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ ràng buộc nông dân Trung Quốc hơn 20 năm rồi vẫn không bị đụng chạm đến. Nhà nước xác định số lượng và giá cả thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ các sản phẩm nông nghiệp và sản phẩm phụ vẫn chỉ căn cứ vào yêu cầu của thành phố và nhu cầu xuất khẩu của nhà nước mà định ra, về cơ bản không tính toán đến nhu cầu thực tế của nông dân và nông thôn, hơn nữa nhiều năm nay cái việc thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ, nghiêm trọng làm tổn hại quan hệ giữa thành thị và nông thôn ấy lại được coi là phép báu, nhà nước thiếu cái gì là thu mua, phân bổ cho nông dân thứ ấy, kết quả là số nông sản và sản phẩm phụ nông nghiệp bị thu mua, phân bổ ngày càng nhiều, như một trái núi lớn đè lên người nông dân Trung Quốc.

Cho đến năm 1984, nhà nước còn thực hiện thống nhất thu mua của nông dân bốn loại sau: lương thực, bông, dầu ăn, gỗ; còn thực hiện thống nhất phân bổ thì là một danh sách dài đủ để một người thở không ra hơi khi đọc: lợn sống, trâu bò thịt, cừu dê thịt, trứng sống, đay, gai, thuốc lá, chè, tơ tằm, da trâu bò, da cừu, da dê, da lợn, lông cừu, lông vũ, ruột cừu khô, ruột dê khô, ruột lợn khô, lông lợn, tre, mây, chiếu, mật ong, táo, mộc nhĩ, dầu bạc hà v.v…

Ngoài ra còn có 21 loại thủy sản và 53 loại cây thuốc, tổng cộng tất cả là hơn 132 loại, dường như gồm toàn bộ các loại nông sản, sản phẩm phụ, thổ sản, đặc sản, không để lại cho nông dân Trung Quốc một chút không gian nào để sản xuất hàng hóa!

Người thành phố thông qua các phương tiện truyền thông đều biết là nông dân Trung Quốc đang đón cuộc giải phóng thứ hai, biết nông thôn Trung Quốc đang phát sinh những cuộc đổi thay long trời lở đất, biết là, cuối cùng trên mảnh đất khoán của mình, họ có thể tự do tự tại gieo trồng mùa xuân, thu hoạch mùa thu, chứ không biết rằng những thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ vẫn đang trói chặt họ.

Phải thừa nhận rằng, thực hiện thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ, ở một mức độ rất lớn đã bảo đảm cho nhu cầu xây dựng đất nước, cung cấp cho thành phố và xuất khẩu, nhưng nó đã thô bạo tước đoạt quyền xử lý sản phẩm của mấy trăm triệu nông dân, chặt đứt con đường hướng nông nghiệp Trung Quốc đi vào sản nghiệp hóa, cắt đứt mối liên hệ giữa thành thị và nông thôn. Đặc biệt là việc xác định giá cả và số lượng thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ nông sản và sản phẩm phụ là có tính cưỡng chế, rất ít suy tính tới nhu cầu của nông dân và nông thôn, tạo thành tình trạng, nông sản và nông sản phụ do nông dân sản xuất nhưng nông dân lại không được ăn, nông dân mua không được, giá thu mua thấp hơn giá thành, không nói đến sự gian khổ suốt đời, mà có một số người đành phải mua sản phẩm với giá cao để bán lại cho nhà nước với giá thấp để “hoàn thành” nhiệm vụ thu mua.

Loại đóng góp nặng nề và bất hợp lý này, nông dân có khổ mà không nói được, có lý mà không có nới trình bày.

Cuối cùng thì Hồ Diệu Bang, Tổng bí thư đã đứng ra nói. Sau khi điều tra ở một số địa phương, ông nói: “Từ nay trở đi, đối nội phải mạnh dạn làm sống động, đối ngoại phải mạnh dạn mở cửa. Phàm là những việc mà nông dân có thể tự mình làm được hãy để cho nông dân làm, những việc nông dân chưa thể làm, địa phương phải làm, những việc địa phương không làm, nhà nước sẽ làm. Trung ương hy vọng, nông dân sớm giầu lên!”

Vạn Lý, phó thủ tướng chủ quản công tác nông nghiệp cũng chỉ rõ như vậy: “Phải loại bỏ những cản trở không có lợi cho việc phát triển sản xuất hàng hóa”.

Sau đó, Trung ương đảng và Quốc Vụ viện Trung Quốc đã chế định chính sách mười điều làm sống động nền kinh tế nông thôn hơn nữa, điều khiến người ta chú ý trong chính sách mười điều là “cải cách chế độ thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ sản phẩm”.

Cải cách chế độ thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ nông sản và sản phẩm phụ, là một trong hai hạng mục có cùng ý nghĩa trong cải cách nông thôn Trung Quốc - cái trước là thực hành “khoán sản lượng đến hộ, về cơ bản nó là một đột phá trọng đại giảm nhẹ gánh vác cho nông dân”.

Tất nhiên, lúc đó kinh tế kế hoạch vẫn là chúa tể của cuộc sống đương thời, vì vậy chế độ thu mua lương thực cực bất hợp lý đã không thể giải quyết triệt để, chẳng qua là sửa thống nhất thu mua thành hợp đồng định mức thu mua mà trong cái “hợp đồng định mức thu mua” cấp, về cơ bản, nông dân không có quyền phát ngôn, vừa không thể hiện được sự công bằng hiệp thương và cùng có lợi trong hợp đồng, nói chung giá định mức thu mua lương thực, của nhà nước đều thấp hơn giá thị trường rất nhiều, hơn nữa phần “chênh lệch mức” vẫn mang theo tính chất “thuế”, bị nông dân coi là “thuế ngầm”, trở thành “đóng góp có tính che giấu” của nông dân.

Thế nhưng dù nói thế nào, chính sách nông nghiệp thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ đã trói chặt nông dân Trung Quốc trong hơn ba mươi năm, cuối cùng đã lỏng ra được một chút.

Đối mặt với sự “lỏng dây trói” bắt đầu xuất hiện ở nông thôn Trung Quốc và do đó mang lại cảnh tượng khiến người ta vui lòng, Đặng Tiểu bình, tổng thiết kế sư cuộc cải cách vĩ đại này đã vô cùng tỉnh táo nhắc nhở: “những vấn đề trong nông nghiệp còn rất nhiều, chúng ta vẫn còn chưa phá đề xong”.

Thế nhưng vào lúc bài viết về nông nghiệp còn “chưa phá đề xong”, việc đi sâu cải cách nông thôn còn đang tiếp tục thì hội nghị Trung ương ba khóa 12, ngày 20 tháng 10 năm 1984 đã ra quyết định hình thành cuộc cải cách thành thị, chuyển trọng tâm cải cách của Trung Quốc từ nông thôn vào thành phố.

Việc khởi động cuộc cải cách thành thị, xét từ lý luận thấy, nó vừa đề xuất yêu cầu cho cải cách nông thôn và kinh tế nông thôn, vừa cũng vì cuộc cải cách nông thôn, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến thành phố tạo ra những cơ hội mới; một cục diện phối hợp với nhau thúc đẩy lẫn nhau giữa cải cách thành thị và nông thôn sẽ xuất hiện.

Thế nhưng, cục diện lý tưởng mà người ta hy vọng nhìn thấy đó đã không xuất hiện.

Đó là vì bất kỳ cuộc cải cách nào đều đòi hỏi phải bỏ vốn. Chuyển dời trọng tâm của cải cách, có nghĩa là, quan hệ phân phối thu nhập quốc dân tất nhiên sẽ nghiêng về thành phố, và điều này tất nhiên sẽ làm cho kinh tế nông thôn một lần nữa lâm vào cảnh vô cùng khó khăn.

Sự thực của lịch sử là, bắt đầu từ năm 1982, mỗi năm Trung ương đều chế định “văn kiện số 1” chỉ đạo cải cách nông thôn, trong năm năm liền, ra năm văn kiện Trung ương số một. Những văn kiện đó, đã có tác dụng to lớn không thể đánh giá thấp đối với công cuộc cải cách của Trung Quốc. Có thể người ta còn nhớ là, năm 1984, khi thủ đô cử hành cuộc diễu hành chào mừng lần thứ 35 ngày thành lập nước, nông dân ngoại thành Bắc Kinh đã khiêng tấm khẩu hiệu khổng lồ “văn kiện số 1 của Trung ương tốt” đi qua quảng trường Thiên An Môn, nó đúng là đã đại biểu cho tâm tình của trăm triệu nông dân Trung Quốc. Thế nhưng từ sau khi trọng tâm cải cách của Trung Quốc chuyển từ nông thôn vào thành thị, những chính sách có thể “buông” về nông nghiệp đã không có nhiều nữa, và điều này sau đó làm cho các văn kiện số một của Trung ương, liên quan đến cải cách nông thôn chỉ có thể càng viết càng trừu tượng, càng viết càng nguyên tắc, không có nội dung mới và liệu pháp mới, cuối cùng văn kiện số một dùng để chỉ đạo cải cách nông thôn đã lặng lẽ mất đi.

Thế là một sự thực mà người ta không muốn nhìn thấy lại nổi lên trên mặt nước: sau 32 năm bị bỏ quên, vấn đề “đóng góp của nông dân” do Liễu Lỗ Ngôn đề xuất từ thời kỳ đầu thành lập nước, vào ngày 6 tháng 12 năm 1984 cũng là vào cuối năm, năm di chuyển trọng tâm cải cách lại được đề xuất một lần nữa tại hội nghị công tác nông thôn toàn quốc họp ở Bắc Kinh.

Lúc đó, kinh tế nông thôn vừa mới bắt đầu sống động, số giầu lên trước chỉ là cực ít, nhưng chính quyền các cấp lại cứ cho là nông dân đều đã rất giầu, nhiều ngành liền thông qua con đường như nâng cao giá tư liệu sản xuất nông nghiệp, tăng thêm thuế, phí v.v… lũ lượt móc tiền từ túi nông dân.

Mặc dù trong thời gian này, Đặng Tiểu Bình đã từng nhắc nhở: “nếu như trong nông nghiệp có một khúc quanh, thì ba, năm năm chuyển không nổi”. Ông còn nhấn mạnh: “phải đặt nông nghiệp vào vị trí thích đáng”. Thế nhưng sự thực sau này vẫn là: để giải quyết tiền của phải tiêu mà cải cách thành thị đòi hỏi, đồng thời để giảm thấp tới mức lớn nhất tiền giao dịch phải tiêu khi nhà nước thu thuế nông dân, nông thôn cả nước sau khi giải tán công xã nhân dân đã sửa đổi, chế tạo ra 61.766 chính quyền xã trấn có lợi ích tài chính độc lập của mình và quyền thu thuế tương ứng. Sau này những cửa hàng chính quyền cơ sở nông thôn ấp càng mở càng to, hễ bên trên có cơ cấu gì, thì ở đây đều có cả, không chỉ trước sau thành lập sáu ban lãnh đạo là đảng ủy, ủy ban, ban kỷ luật, hội đồng nhân dân, mặt trận, lực lượng vũ trang, mà theo cấp bậc hành chính, thì sáu ban lãnh đạo đó đều là “cấp trưởng của xã”, ủy ban xã, trấn càng ngày càng mở rộng, còn tiếp tục sản sinh ra “bảy sở, tám trạm” đại biểu cho các ngành của chính quyền cấp trên, thế là tài chính, thuế vụ, công an, công thương, giao thông, y tế, quản lý lương thực, kỹ thuật nông nghiệp, thủy lợi, giống má, bảo vệ thực vật, máy móc nông nghiệp, chăn nuôi, thực phẩm, nghề cá đã ra đời đúng thời cơ. Đúng là chim sẻ tuy nhỏ, nhưng vẫn có đầy đủ ngũ tạng.

Những đơn vị ngày một bành trướng và số nhân viên ngày một phức tạp ấy, không có cái nào không cần nông dân nuôi sống.

Đóng góp của nông dân từ đó đã từ “sau màn” chạy ra “trước sân khấu”, hơn nữa ngày càng nghiêm trọng.

Điều khiến người ta dở khóc dở cười là, loại sửa đổi chế tạo đó, đã có một dạo được coi là “thành công có tính đột phá mà cải cách nông thôn Trung Quốc thu được, khiến mọi người chú ý”.

Sau đó, nhà nước không những không hạ quyết tâm tinh giản những cơ cấu phù thũng đó với rất nhiều nhân viên thừa, để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu không ngừng gia tăng của tổ chức đảng, chính quyền địa phương và các bộ môn phụ thuộc, đã không ngừng dùng các loại hình thức “văn kiện đóng dấu đỏ” cứng rắn đòi nông dân và nông nghiệp gia tăng các loại đóng góp, không những từ trong thuế nông nghiệp đặt thêm thuế đặc sản nông nghiệp, công bố “điều lệ nông dân gánh chịu chi phí và quản lý dịch vụ”, thậm chí còn đem vốn tích lũy, tiền công ích, thù lao của cán bộ thôn và chi tiêu quản lý của tổ chức cấp thôn cũng như những nhu cầu về việc học tập, sinh đẻ có kế hoạch, trợ cấp gia đình chính sách, huấn luyện dân quân và xây dựng sửa chữa đường xá nông thôn, đặt lên đầu nông dân, và coi là qui định cứng rắn trong tiêu chuẩn trưng thu. Trong đó có rất nhiều cái vốn phải do chính quyền cấp tiền giải quyết, nhưng cuối cùng đã phát triển thành nội dung gánh vai chủ yếu của nông dân.

Vì sao lại qui định tiêu chuẩn các loại đóng góp của nông dân không được vượt quá mức 5% thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân năm trước? Chúng tôi đã từng đem vấn đề này thỉnh giáo mấy vị chuyên gia ở Bắc Kinh, cánh nhìn tương đối nhất trí của các vị là: trình độ sức sản xuất lao động hiện nay ở nông thôn Trung Quốc còn rất thấp, thặng dư của nông dân kinh doanh nông nghiệp rất nhỏ, nếu như đóng góp của nông dân ngoài thuê nông nghiệp và thuế đặc sản ra, bằng hoặc vượt 5% thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân năm trước, thì ngay việc duy trì tái sản xuất giản đơn trong nông nghiệp đã có khó khăn.

Những điều nghe được làm tâm tình chúng tôi vô cùng nặng nề. Bởi vì căn cứ vào các tài liệu có liên quan và điều tra thực tế của tiến sĩ Ôn Thiết Quân khi theo đuổi “tam nông” hiển thị, con số bình quân báo cáo lên trên của ngành thống kê cao hơn 54% so với con số thống kê của ngành nông nghiệp, điều này có nghĩa là nếu trưng thu các khoản theo số liệu của ngành thống kê báo cáo lên trên thì rõ ràng là sẽ lớn hơn nhiều so với con số thống kê của ngành nông nghiệp. Và các nơi khi trưng thu các khoản lại thường chỉ lấy thu nhập ròng bình quân đầu người của ngành thống kê báo cáo lên trên làm căn cứ!

Nếu đóng góp ngoài hai loại thuế nông nghiệp ra “đạt tới” hoặc “vượt quá” 5% thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân năm trước, thì ngay việc duy trì tái sản xuất giản đơn, nông nghiệp đã có khó khăn, vậy thì tình huống thực tế đâu chỉ có “đạt tới” hoặc chỉ “vượt quá” thôi à?

Nông dân Trung Quốc trong sự đóng góp nặng nề của phí sự nghiệp hành chính không biết dừng cùng các loại phân bổ, tập trung vốn, phạt tiền, đang mất đi chỗ dựa đối với Đảng và chính phủ, tình cảm mãnh liệt bừng bừng như lửa cháy mà “khoán lớn” mang lại năm xưa nay không còn nữa?

Vạn Lý, người đã từng lãnh đạo cuộc cải cách nông thôn lan khắp toàn quốc, sau này làm phó thủ tướng Quốc Vụ viện, Ủy viên trưởng ủy ban thường vụ quốc hội, trong một hội nghị đã nhấn mạnh: “Những lợi ích mà nông dân có, không thể thu hồi, nhất định phải ra một văn kiện nữa tiếp tục cổ vũ nông dân, nếu không, nông dân sẽ không nghe lời đảng cộng sản nữa”.

Thế nhưng, những lợi ích nông dân có được, đã từng tí từng tí một bị thu hồi.

Hội nghị Trung ương ba khóa 11, xác định đầu vào của nông nghiệp phải từng bước đạt yêu cầu bằng 18% tổng đầu tư của nền kinh tế quốc dân, đã không bao giờ thực hiện được. Năm nào cũng nói tăng thêm, cuối cùng đều để cho nông dân tự tăng thêm. Nông dân oán thán gọi cái loại chỉ nói không thực hiện đó là “chỉ gõ mõ mà không bán dầu”.

Từ khi trọng tâm cải cách của Trung Quốc từ nông thôn chuyển vào thành thị, thì chênh lệch giữa thành thị và nông thôn, dân thành phố và nông dân từng bước được mở rộng, những việc mà chúng ta không muốn nhìn thấy nhất vẫn phát sinh: thành phố các nơi đang biến thành lớn, biến thành cao, biến thành đẹp một cách nhanh chóng; mức sống của người thành phố cũng đang thay đổi từng ngày; nhưng ở nông thôn rộng lớn của Trung Quốc, ngược lại đã xuất hiện hiện tượng “tăng sản không tăng thu”. Lần “tăng sản không tăng thu” đầu tiên xuất hiện từ năm 1989 đến năm 1991, trong tình hình sản xuất nông nghiệp mừng vui được mùa lớn, nếu trừ đi nhân tố giá cả, thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân chỉ tăng 2%; năm 1992 đã trở thành tăng trưởng âm; sau khi lần gia tăng thứ hai xuất hiện vào năm 1996, thu nhập ròng bình quân đầu người liên tục giảm lớn trong hai năm liền, năm 1997 tỷ lệ tăng trưởng từ 9% giảm xuống còn 4,6%, năm 1998 lại giảm xuống còn 4%.

“Hiện tượng đóng góp của nông dân tăng trưởng với tốc độ cao từ 1989 đến 1992, chính phủ đã có nhận thức tương đối nhất trí từ sớm, nhưng từ sau năm 1992, nhất là trong mấy năm gần đây nhận thức về mức độ đóng góp của nông dân đến nay vẫn chưa có sự phán đoán rõ ràng”.

Câu nói trên lấy từ bút ký của Ôn Triết Quân. Ông là một chuyên gia “tam nông” trẻ tuổi, đã tham gia khu thí nghiệm cải cách nông thôn Trung Quốc ngay khi vừa sáng lập. Tất nhiên khi chúng tôi gặp ông ở Bắc Kinh, ông đã không còn trẻ nữa, câu nói trên đã trở thành của Ôn Triết Quân, một trung niên viết khi được giải thưởng loại một về tiến bộ khoa học kỹ thuật nông nghiệp của nhà nước, qua tác phẩm “Nghiên cứu chế độ kinh tế cơ bản nông thôn Trung Quốc”.

Trong điều kiện mức độ tăng thu nhập của nông dân giảm dần, việc phán đoán tình hình đóng góp của nông dân là rất quan trọng. Vì vậy từ sau năm 1992, nhất là mấy năm gần đây, nhận thức của chính phủ đối với mức đóng góp của nông dân thiếu sự phán đoán rõ ràng, mà nông thôn Trung Quốc lại xuất hiện “tăng sản không tăng thu”, thậm chí tăng trưởng âm, rõ ràng sự việc không còn là bình thường nữa.

Có người đã từng làm công tác sau, đưa các bài viết về những chính sách và bài bình luận của các văn kiện công khai của Quốc Vụ viện đăng trên “Nhân dân nhật báo” cơ quan Trung ương, vào máy tính điện tử, tiến hành xử lý, phân tích, kết quả phát hiện: trong phần bài viết liên quan đến nông nghiệp, nông thôn, nông dân, đã xuất hiện một loạt từ ngữ mới chưa từng có trong lịch sử ngữ ngôn văn tự tiếng Hán của Trung Quốc: “ăn nông nghiệp”, “ăn hộ lớn”, “giấy biên nhận tay” “nông nghiệp cửa miệng”, “đóng góp của nông dân” v.v… mà từ ngữ được sử dụng nhiều lần nhất, là “giảm nhẹ đóng góp của nông dân”.

Đó đúng là một sự phân tích đáng suy nghĩ.

Khi chúng tôi bắt tay viết tác phẩm này, một hội nghị chuyên đề quốc tế nghiên cứu, thảo luận tại diễn đàn tầng lớp cao phát triển Trung Quốc được triệu tập ở Bắc Kinh, trong hội nghị không ít chuyên gia kêu gọi: để thích ứng với yêu cầu gia nhập Tổ chức mậu dịch thế giới, chính sách nông nghiệp của nước ta phải tiến hành điều chỉnh trọng đại, không những phải tăng thêm sức giúp đỡ nông nghiệp, mà còn phải giảm thuế.

Các chuyên gia chỉ ra rằng, các nước trong Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) trợ cấp cho nông nghiệp mỗi năm 250 tỷ USD, nước Mỹ trợ cấp cho mỗi trang chủ trồng ngô là 30.000 USD, con số này gần bằng 100 lần thu nhập ròng bình quân đầu người hàng năm của nông dân trồng ngô tại vùng Đông Bắc nước ta. Các nước đều phổ biến trợ cấp nông sản phẩm, dùng bàn tay con người hạ thấp giá cả nông sản phẩm trên thị trường quốc tế, còn nước ta không những là một trong số ít quốc gia không trực tiếp trợ cấp nông nghiệp cho nông dân, mà còn là một trong số không nhiều nước còn thu thuế của nông dân. Từ năm 1990 đến năm 2000, chỉ trong thời gian mười năm, nước ta đã từ nông dân thu tổng mức thuế các loại từ 8,79 tỷ NDT tăng nhanh lên tới 46,5 tỷ NDT, tăng 45 lần. Mức thuế bình quân đầu người của nông dân cao tới 146 NDT, trong khi mức thuế bình quân đầu người của cư dân thành thị chỉ có 37 NDT, trong tình hình thu nhập thực tế của cư dân thành thị đã gấp 6 lần thu nhập của nông dân thì số thuế mà nông dân nộp, ngược lại đã gấp 4 lần của cư dân thành phố, thị trấn! Đó là một sự bất công to lớn, nông dân phải đóng góp nặng nề, ngoài việc phải nộp thuế nông nghiệp và thuế nông sản đặc biệt ra, còn phải có rất nhiều các loại đóng góp xã hội nữa. Hơn nữa, không nói đến chuyện nông dân Trung Quốc khổ không sao kể hết, mà điều này về cơ bản còn làm cho nông nghiệp Trung Quốc ở vào vị thế yếu kém trong cạnh tranh quốc tế.

Các nước tư bản chủ nghĩa như Mỹ, Tây Âu v.v… cho rằng xiết chặt lạm phát hợp lý có thể tạo được bằng, một mặt thì giảm lãi, một mặt thì giảm thuế, giảm với mức độ lớn nhân viên hành chính và chi tiêu của chính phủ, chẳng lẽ nhà nước xã hội chủ nghĩa chúng ta chỉ có thể giảm lãi mà không thể giảm thuế, giảm đóng góp cho những người nghèo đó ư?

20. Thuế phí nhiều như ruồi bâu

Trong gần hai năm trời, chúng tôi không biết mệt nhọc bôn ba khắp ruộng ngang, bờ dọc của An Huy, để muốn làm rõ một vấn đề làm chúng tôi nghi hoặc: rốt cuộc có bao nhiêu hạng, mục thuế, phí trưng thu của nông dân? Sau này mới hiểu được là, điều này là một sự kiện mà chẳng ai nói rõ được.

Bởi vì danh mục này nhiều lắm, khiến người ta nhìn thấy là giật mình! Theo thống kê của bộ môn quản lý giám sát đóng góp của nông dân của Trung ương, thì các loại văn kiện, hạng mục do các cơ quan và bộ môn thuộc Trung ương chế định có liên quan đến sự đóng góp của nông dân như thu phí, quĩ, tập trung vốn v.v… đã có hơn 93 danh mục, liên quan tới 24 Bộ, Ban, Văn phòng, cục của Nhà nước; còn danh mục thu phí do chính quyền địa phương chế định đã nhiều tới 269; còn có một lượng lớn thu phí “ăn theo” không thể nào thống kê được.

Trong điều tra chúng tôi phát hiện, có nhiều cái về căn bản là tùy theo ý muốn của các cán bộ xã, thôn. Có một số, vừa nghe các bạn có thể cho là hoang đường; có một số, thậm chí còn mang theo mấy phần khôi hài màu đen, tựa như làm trò cười, nhưng những cái trưng thu thì dù anh nộp thiếu một xu cũng không được.

Mặc dù chúng tôi đã đi theo kiểu cuốn chiếu hơn 50 huyện (thị) của tỉnh An Huy, sau đó mới ngồi lại tính xem đóng góp của nông dân có bao nhiêu hạng mục, nhưng kết quả làm được chỉ là “dùng bát đong thúng”.

Các loại tập trung, đóng góp tiền có: xây dựng văn phòng làm việc cho xã, trấn; xây dựng trung tâm hoạt động của đảng viên trấn; xây dựng trạm tuyên truyền sinh đẻ có kế hoạch của xã, trấn; xây dựng trạm phát thanh của xã, trấn; xây dựng nhà chiếu phim diễn kịch của xã, trấn; xây dựng xí nghiệp do xã, trấn làm, cải tạo môi trường xã, trấn cũng như kinh phí giúp thêm cho việc đả kích tội phạm hình sự.

Chi phí quản lý có: chi tiêu cho việc sửa chữa văn phòng làm việc của xã, thôn; chi phí cho cán bộ xã, thôn đi công tác, chiêu đãi khách; chi phí cho hoạt động của Đảng và đoàn thanh niên xã, thôn; chi phí cho đại hội đảng, hội nghị của hội đồng nhân dân xã, thôn v.v…

Chi phí cho cán bộ thôn và các nhân viên phi sản xuất có: trợ cấp định mức cho bí thư chi bộ đảng, chủ nhiệm ủy ban thôn, kế toán, trợ cấp cho đại đội trưởng dân quân, ủy viên trị an, bí thư đoàn thanh niên, chủ nhiệm phụ nữ, tổ trưởng thôn dân nhân viên thú y, nhân viên đưa báo chí thư từ, nhân viên làm vệ sinh; trợ cấp cho công nhân điện, nước, mộc, nề và mọi công việc tạp vụ khác mà thôn sắp xếp v.v…

Chi phí cho giáo dục có: lương giáo viên dân lập; trợ cấp cho giáo viên quốc lập; chi phí xây dựng, sửa chữa trường; chi phí cho hoạt dộng bình thường của nhà trường, chi phí cho báo chí, sách, tài liệu; chi phí cho dụng cụ dạy học, dụng cụ thể thao, văn nghệ v.v…

Chi phí cho sinh đẻ có kế hoạch có: chi phí bảo vệ sức khỏa cho con độc sinh; chi phí bồi dưỡng cho những người làm tuyệt dục; trợ cấp cho ủy viên sinh đẻ có kế hoạch, trợ cấp cho tiểu phân đội sinh đẻ có kế hoạch v.v…

Chi phí cho huấn luyện dân quân có: trợ cấp sinh hoạt khi tham dự huấn luyện dân quân; trợ cấp vì mất ngày công do huấn luyện dân quân; trợ cấp cho người giữ gìn, bảo quản súng, đạn v.v…

Chi phí cho sự nghiệp công cộng và trợ cấp xã hội có: xây dựng nhà dưỡng lão, trợ cấp cho nhân viên phục vụ ở nhà dưỡng lão; xây dựng nơi chữa trị hợp tác; trợ cấp cho nhân viên y tế nông thôn; ưu đãi cho gia đình liệt sĩ; ưu đãi cho thương, bệnh binh; ưu đãi cho gia đình có người đang làm nghĩa vụ quân sự, ưu đãi cho quân nhân phục viên già, yếu, bệnh; chiếu cố dân công vì làm việc công mà bị thương; chiếu cố gia đình có khó khăn v.v…

Ngoài ra còn có trợ cấp cho công nghĩa vụ xây dựng giao thông; trợ cấp cho công xây dựng thôn văn minh; phí mở đường xây chợ, phí qui hoạch nền nhà; phí kiểm dịch hạt giống, phí phòng dịch cho gia cầm, gia súc; phí xây dựng đường dây điện, phí diệt chuột thống nhất; và những chi phí thêm vào cho cảnh sát và nhân viên tư pháp, mua mô tô, dụng cụ liên lạc v.v…

Có nơi, chỉ trường học xã, trấn đã từng thu thêm phí khen thưởng, phí phụ đạo, phí thi thử, phí tài liệu, phí chổi quét; chỉ riêng mục lợn nuôi đã có thuế lợn sống, thuế sát sinh, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập và thuế xây dựng thành thị, nhiều thôn, trấn nhất loạt theo đầu người thu thuế đầu lợn bất kể là anh có nuôi lợn hay không …

Trong điều tra chúng tôi còn phát hiện ở một số xã, trấn chỉ riêng việc đăng ký kết hôn đã trưng thu 14 loại phí. Ngoài việc thu phí giấy chứng nhận kết hôn còn thu phí thư giới thiệu, phí công chứng, phí kiểm tra trước khi kết hôn, phí bảo vệ sức khỏe phụ nữ và trẻ em, phí bảo hiểm con độc sinh, phí tổ chức lễ cưới, phí giết lợn, phí trồng cây xanh khi kết hôn, phí xây dựng vườn trẻ, phí bảo đảm sinh đẻ có kế hoạch, tiền bảo hiểm sinh chậm, tiền bảo hiểm vợ chồng chung thủy, tiền bảo hiểm hôn nhân vàng v.v…

Kể từ khi nhà nước công bố “Luật bảo vệ môi trường”, có địa phương cá biệt coi việc khói thổi cơm bay lên từ bếp của nông dân là “ô nhiễm môi trường:, và đầy lý lẽ thu “phí thải vật ô nhiễm” tới từng hộ, từng nhà. Có nông dân dám đến cửa nhà cán bộ có ý kiến, không nói thì thôi, hễ nói là bị tòi ra thêm một khoản “phí thái độ”, hơn nữa còn sử dụng một lý luận lưu hành trong thời “cách mạng văn hóa: vấn đề không ở chỗ nhỏ hay lớn, mà then chốt là ở thái độ”, trưng thu nhiều ít là do “thái độ” tốt xấu của người đó mà định.

Có một số, dứt khoát không nói thuộc danh mục nào, ai thò tay ra là đòi tiền, ai dám nói chữ không, hoặc nhăn mày nhăn mặt là lập tức đánh đập đến nơi đến chốn.

Khi một loại quyền lực dùng lợi ích trực tiếp làm bánh xe dẫn động sự vận chuyển của quyền lực, thì sự bành trướng của dục vọng lợi ích sẽ làm cho quyền lực dị hóa thành ma qủy vận chuyển với tốc độ điên cuồng, và tất nhiên sẽ dẫn tới quyền lực bành trướng vô hạn.

Ngày nay, quản lý là thu phí, đó là một chứng bệnh ngoan cố của nhiều bộ môn trong việc khéo cướp giỏi đoạt.

Vì thu các loại thuế phí của nông dân đã mang lại cho đông đảo đơn vị sự nghiệp, cơ quan Đảng, chính nhiều cái tốt đẹp, hơn nữa nhiều danh mục thuế, phí lại được cơ quan Trung ương “đóng dấu đỏ” gửi xuống dưới như là đồng ý, vì vậy các thông tri, điều lệ, qui định và quyết định giảm nhẹ đóng góp cho nông dân khi xuống đến dưới đã đồng loạt biến thành “từng cấp, từng cấp đọc cho nhau, chỉ là truyền đạt, có làm đâu”. Khi có sức ép lớn thì thu lại, giảm bớt; khi gió bão qua rồi lại ngóc đầu quay lại.

Thế là, trong công tác giảm nhẹ đóng góp cho nông dân đã xuất hiện một danh từ về lực học thường đề cập: sức bật lại.

Áp lực càng lớn, sức bật lại càng lớn, rồi nhanh chóng hình thành đặc sắc của mình: đó là trên có chính sách, dưới có đối sách.

Hiện nay không ai là không biết, sinh đẻ có kế hoạch đã trở thành quốc sách, là “đường cao áp” không vượt qua được. Thế nhưng, chính sách sinh đẻ có kế hoạch hay, vào tay một số cán bộ nông thôn nào đó đã được “phát triển” thành rất nhiều chính sách địa phương khiến người ta phẫn nộ: “xuống nước không cứu người, uống thuốc không bỏ lọ, leo cột không cởi thừng”, đồng thời còn coi sinh đẻ có kế hoạch là “một điểm tăng trưởng” của kinh tế mới; là thanh thượng phương bảo kiếm để thu tiền điên cuồng.

Một vị phó chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh An Huy nói với chúng tôi, khi các ông xuống dưới kiểm tra công tác, đã phát hiện một thôn ở huyện Tuy Khê, chỉ trong đợt kiểm tra đột kích ngắn trong một tháng về sinh đẻ có kế hoạch đã phạt hơn 3,1 triệu NDT. Vì cách làm của nơi này là dùng phạt tiền thay thế luật, cho phép người nộp phạt có thể đẻ, giấy chứng nhận cho phép đẻ biến thành “cây hái ra tiền”, nên trong những năm 90 của thế kỷ trước, riêng một huyện Tuy Khê đã đẻ nhiều thêm 100.000 “trẻ con lậu”.

Cơ quan tư pháp huyện Lợi Tân công bố kết quả thẩm tra một vụ án đặc biệt khiến người ta kinh ngạc không hiểu ra sao. Ba cán bộ xã Tôn Miếu thuộc huyện này là Lâm Minh, Viễn Chí Đông, Lý Bằng, bắt đầu từ ngày 3 tháng 12 năm 1998 đến thời gian phát giác ra vụ án tháng 5 năm 1998, dùng danh nghĩa xây dựng sĩ số trường học, đã mang người và chuyên xa, dùng các tội “có lẽ có” như “sinh đẻ vượt tiêu chuẩn”, “không có giấy chứng nhận cho phép đẻ”, “cản trở công vụ” v.v…, thậm chí không cần bất cứ lý do nào để bắt đi hơn 200 nông dân bất hạnh thuộc 22 thôn trong xã Tân Miếu, họ tự lập phòng giam riêng, thông qua các thủ đoạn giam cầm phi pháp ghê tởm, ra sức kiếm tiền.

Họ lập riêng 3 phòng giam, tối tăm, khủng bố, các cửa sổ đều đóng kín, trong phòng không có bất kể thứ gì để thắp sáng, ban ngày mà tối như ban đêm. Bởi vì đại tiểu tiện ở ngay tại phòng giam, nên suốt ngày hôi thối. Nông dân bị giam phải mang theo chăn, chiếu, ngủ ngay dưới đất làm bạn với ruồi nhặng.

Có 3 người bị giam hơn một tháng với tội danh “kiểm tra sai con dấu”; Lý Anh do đẻ khó, xã xử lý không được phải đưa lên bệnh viện huyện phẫu thuật, bị bắt vì tội “đẻ không đúng chỗ”; còn Khưu Kế Mai là vì “vừa cưới đã có chửa”; Chu Bình chủ động đến trạm xá xã nạo thai cũng bị giam 3 ngày…

Mục đích giam giữ là để moi tiền.

Thôn dân Nhữ Tử Bội thôn Song Miếu, làm thuê tại ngoại tỉnh nhiều năm, có chút dành dụm, đã trở thành trọng điểm moi tiền, ngày 12 tháng 12 năm 1998 bị bắt, giam 18 ngày, sau đó do nộp 8.000 NDT nên mới được thả.

Ba dân công Chu Lập Công, Chu Lập Quốc, Chu Quốc Vân cũng vì lý do như vậy bị bắt giam 5 ngày, sau khi ba người nộp 10.000 NDT tiền mặt, ngày 16 tháng 1 năm 1999 mới được tự do.

Mã Nguyệt Vinh ở thôn Nhữ Trại đã ngoài sáu mươi tuổi, vừa bị cháy, nên không lo nổi tiền, nên đã bị giam hơn 170 ngày, do bị giam lâu, nên khi ra khỏi phòng giam, tai đã bị điếc. Một sản phụ tên là Mã Dẫu vì không có “giấy phép cho chửa”, cuối cùng đã đẻ ngay trong phòng giam, khi người nhà đến thăm đã giữ lại 2 người để chịu tội thay.

Huyện Lợi Tân là huyện nghèo của quốc gia, nhiều nông hộ vì để nộp đủ tiền “phạt” đành đi vay nợ, có người biến thành kẻ mất nhà, từ đó nghèo rớt mùng tơi.

Mặc dù ba người Lâm Minh, Viễn Chí Đông, Lý Bằng mặc sức tác oai tác quái, và còn có nhiều hành vi vi phạm pháp luật như cung cấp chứng cớ giả, tham ô, lạm cụng công khoản và tạo thuận lợi cho cấp trên lạm dụng công khoản, nhưng tòa án địa phương chỉ xử nhiều nhất là phạt giam 3 năm, hoãn thi hành 3 năm, ít nhất chỉ xử 1 năm tù giam, hoãn chấp hành 1 năm. Xử trí nhẹ như vậy đã làm cho quần chúng xã Tôn Miếu rất thất vọng. Hơn nữa những sự việc đó xảy ra ngay trước mũi đảng ủy và ủy ban xã, trong thời gian dài như vậy, tính chất xấu xa đến thế, dân chúng cực kỳ phẫn nộ mà cuối cùng vẫn không có một cán bộ có liên quan nào chịu một chút trách nhiệm.

21. Trong thôn có Cục chống tham nhũng

Do con đường để nông dân có chỗ nói năng không thông suốt, nông dân muốn nói mà không thể biểu đạt bình thường, ngược lại còn bị đả kích và báo thù không thương tiếc, thế là những người nông dân thật thà chất phác bắt đầu không “nghe lời” nữa. Họ không lựa chọn phương thức biểu đạt bằng ngôn ngữ nữa, mà từ nhẫn nhịn đi tới phản kháng, thậm chí còn để lộ rõ sự giảo quyệt và hung hãn đáng sợ.

Thi Hoa, bí thư chi bộ thôn Đổng Lưu, trấn Phùng Miếu, huyện Linh Bích, tỉnh An Huy, hôm đó quyết định tới nhà nông dân thu thuế, phí. Để công tác trưng thu có sức làm cho người ta phải sợ hãi, ông ta đã đặc biệt mời nhân viên ủy ban trấn đến giúp thêm, đồng thời còn kéo theo một đám người từ lâu đã bị thôn dân chửi là bọn “ác ôn”.

Bọn họ lái máy kéo đến xóm Tiểu Cao trước.

Tại nhà thôn dân Cao Truyền Minh, nghe nói ông ta không có tiền, lũ “ác ôn” như thường lệ, xông vào nhà xúc thóc.

Thôn dân ôm nỗi oán hận từ lâu, một khi đã nổi giận liền đẩy máy kéo xuống chiếc ao ở đầu thôn.

Nếu như Vương Tích chủ chiếc máy kéo đó không khóc lóc van xin, thì chiếc máy kéo đó do ông ta lái tới đó sẽ bị các thôn dân dùng dao gậy xà beng phá nát.

Cán bộ trấn, thôn thấy thôn dân đông người lại đang nổi cơn hung, không muốn ăn quả đắng, nên vội vàng bỏ chạy, trốn ngay vào nhà thôn dân Trương Kế Đông.

Quần chúng bám sát nhanh chóng phát hiện ra như đàn ong ào tới, vây chặt nhà Trương Kế Đông, ồn ào trách hỏi:

“Các người có còn là cán bộ của đảng cộng sản nữa hay không?”

“Có còn lương tâm làm theo kỷ luật của Đảng và pháp luật của nhà nước nữa hay không?”

“Có để cho dân chúng sống được nữa hay không?”

Lúc này cán bộ thôn, trấn đâu còn uy phong trước đó nữa, đành cười cười giải thích “Đó là do trên bảo làm, thực tình không còn cách nào khác.” Rồi thề thốt: “Từ nay trở đi, bất kể như thế nào cũng không làm như thế nữa!”

Các thôn dân đã bị lừa ớn đến tận cổ rồi, nên đâu dễ tin cái trò ấy nữa? Đang lúc còn tranh cãi, chửi rủa ầm ĩ, một cán bộ trấn trong lúc cấp bách đã đứng ra bảo đảm với quần chúng, nhất định sẽ báo cáo ý kiến của các thôn dân lên lãnh đạo trấn.

Trong lòng Trương Kế Đông hiểu rất rõ, con sóng gió này không xảy ra, lương thực của gia đình khó mà tránh được bị xúc đi; bây giờ bọn họ thấy thế không có lợi, nói trước mặt mọi người mấy câu tào lao, về căn bản là không thể tin được…

Càng nghĩ ông càng thấy hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng, nên cố nhịn đau, móc túi lấy ra 100 đồng xương máu nhét vào tay cán bộ trấn, nói: “quả thực là không còn nữa, để các ông mua mấy bao thuốc hút cho vui. Hiện nay đời sống của nông dân thôn Đổng Lưu càng ngày càng khó khăn, trong lòng có chút bức bối, mong các ông đừng chấp”.

Không ra ngoài dự liệu của Trương Kế Đông, sau đó không lâu, Lưu Hoán Linh, trưởng ban quân sự trấn Phòng Miếu, dẫn một đội trưng thu thuế phí do hơn 300 người thuộc 10 thôn trong trấn tổ thành, kéo đến. Dẫn đầu là cảnh sát của đội công an mặc sắc phục cảnh sát tay cầm còng tay và dùi cui và các nhân viên trị an của các thôn mặc quần áo rằn ri, người nào người nấy đều sát khí đằng đằng, cực giống bộ đội phản ứng nhanh trên chiến trường hoặc như đội cảm tử; đi tiếp ngay sau đó là hai máy kéo bốn bánh và mười bảy chiếc xe ba bánh có động cơ phun khói đen mù mịt chở đầy cán bộ thôn, trấn.

Vì nông dân xóm Vương Dương có ý kiến nhất về việc phân bổ bừa bãi và tập trung vốn bừa bãi và cũng là nơi đồng lòng nhất, nên đội ngũ này kéo đến đó trước.

Đội ngũ trưng thu còn chưa vào được xóm, thì những thôn dân đang làm việc trên ruộng đồng đã phát hiện được, thấy những người kéo đến có thái độ không thân thiện, họ bỏ dở công việc đang làm, chạy vội về thôn.

Sau khi đội ngũ trưng thu đã phong tỏa các con đường ra vào xóm Vương Dương, các nhân viên trị an mặc quần áo rằn ri đã nhào vào thôn như hổ như báo, trước sau đã xúc đi của nhà Lư Thục Kỷ hơn 800 kg tiểu mạch, và hai nhà Vương Nhữ Tụ, Vương Nhữ Vỵ mỗi nhà hơn 200 kg tiểu mạch, nhà Vương Duy Từa hơn 300 kg tiểu mạch, lục lọi lấy đi 200 NDT của nhà Vương Sĩ Minh, số tiền chuẩn bị đi mua phân bón. Trong quá trình cưỡng bức trưng thu tiền, lương thực đó còn đánh bị thương hai thôn dân.

Đúng hôm đó, thương nhân Đài Loan vốn người xóm Vương Dương, vừa cử Vương Bội Văn đại biểu toàn quyền của mình từ Thanh Đảo về thôn khảo sát, chuẩn bị xây một nhà máy ở quê hương. Vương Bội Văn hoảng sợ trước cảnh khủng bố đó, kinh ngạc vô cùng vì môi trường đầu tư xấu xa quá, đã lấy máy ảnh định chụp mấy kiểu cũng bị đánh bị thương, dự tính tốt đẹp của thương nhân Đài Loan tự nhiên không thực hiện được.

Nhưng hôm đó, cuối cùng thôn dân xóm Vương Dương đã như ngọn núi lửa bùng nổ.

Bọn họ lũ lượt cầm cuốc, liềm, xẻng, dĩa xúc phân, cán chổi, dùi gỗ, không biết ai đó đã hét lên: “Chó bị đuổi gấp còn biết nhảy qua tường trốn, nữa là chúng ta lại là người!” Thế là đám đông hưởng ứng: “Phải liều mạng với bọn chúng!” Thế là từng người, từng người xông vào đội ngũ trưng thu.

Nhân viên trị an phát hiện già trẻ gái trai xóm Vương Dương chuẩn bị liều mạng với mình đã rối loạn hàng ngũ, phần lớn bỏ chạy. Số còn lại là cán bộ thôn, trấn không nhiều, trong chốc lát thành mục tiêu công kích của thôn dân. Tiếng hò đánh, tiếng chửi mắng ồn ào trong xóm ngoài xóm. Đội ngũ trưng thu, xung phong lẫm liệt, sát khí đằng đằng chỉ trong chốc lát hoàn toàn tan rã, chạy trốn khắp nơi.

Lúc này đang là mùa nước sông Tân Tương lên cao, mặt sông khá rộng, ít nhất cũng tới hơn 100 m, Lưu Hoán Linh trưởng ban quân sự trấn và mấy cán bộ trấn bị thôn dân truy đuổi không tha, vội chạy ra bờ sông, Lưu Hoán Linh nhảy xuống sông, mang hết sức liều mạng bơi sang bờ bên, mấy người không biết bơi, đành tìm chỗ trốn ven sông, có người chui vào cả nhà chứa phân vừa bẩn vừa hôi, ròi bọ bò cả lên chân, lên mặt, bám đầy quần áo mà không dám động đậy vì sợ phát ra tiếng động, sẽ bị thôn dân đang truy đuổi phát hiện…

Từ khi xóm Tiểu Cao và xóm Vương Dương thuộc trấn Phùng Miếu huyện Linh Bích phát sinh việc bị xúc lương thực, thôn dân bị đánh, nông dân ở trấn Hoàng Vu, huyện Tứ cạnh đó đã trở nên thông minh. Xóm Mục Chủ Hồ của trấn này là một xóm lớn có mấy trăm nhân khẩu, các thôn dân hễ thấy trấn hoặc thôn cử đội trưng thu đến là mọi người giống như những năm tháng chiến tranh, mỗi khi phát hiện “tình hình địch” đều có ám hiệu báo cho nhau: giả dụ họ đi vào phía đầu thôn, thì thôn dân ở đó sẽ gõ thanh la báo cáo, nếu họ vào từ phía cuối thôn thì thôn dân phía này sẽ thổi tù và báo hiệu. Các thôn dân nghe tiếng thanh la, tiếng tù và sẽ biết tình hình xảy ra ở đâu, để kịp thời kéo đến đó chi viện, cho dù lúc đó là giữa trưa hay chiều tối, đang lúc nấu cơm hoặc chuẩn bị ăn…

Hành động phạt tiền, vơ vét lương thực quanh năm không nghỉ của cán bộ thôn, trấn đã khiến những sự việc ác liệt trong nông thôn không ngừng phát sinh. Nhiều cán bộ thôn bị đốt đống củi dự trữ, nhà bí thư chi bộ thôn đang xây, một buổi tối bị người đẩy đổ, ruộng bông của một nhà cán bộ đang kết quả, chỉ trong một đêm bị người bẻ hết, nhiều gia súc của cán bộ bị đầu độc ngầm.

Quan hệ cán bộ và quần chúng xấu đến mức nghiêm trọng như vậy, ngoài ra còn lưu truyền những câu nói sau: Bắt một số cán bộ xếp hàng rồi bắn từng người một, sợ rằng có người bị oan;

Bắt một số cán bộ xếp hàng rồi cách một người bắn một người, sợ rằng có người lọt lưới.

Lần đầu tiên khi nghe thấy ở nông thôn xuất hiện “Cục chống tham ô” và do Diên Học Lý, một nông dân tự nhận là “Cục trưởng”, chúng tôi cảm thấy không sao tưởng tượng và hiểu nổi.

Cục chống tham ô có tên gọi đầy đủ là “Cục chống tham ô và hối lộ” là một bộ môn chấp hành pháp luật làm công tác kiểm sát kinh tế thuộc cơ quan kiểm sát quốc gia. Làm sao nông dân lại có quyền lực này?

Để hiểu được cái “Cục chống tham ô” ở nông thôn, xuất hiện tại thôn Trương Đại Vu, trấn Ngũ Câu, huyện Tương Khê, tỉnh An Huy, chúng tôi quyết định làm một chuyến đi riêng, thăm dò hư thực. Ngày 22 tháng 1 năm 2001, đã là ngày 29 tháng chạp âm lịch, các đoàn tầu đoàn xe lên Bắc xuôi Nam đều chở đầy người về quê ăn tết, chúng tôi vội vội vàng vàng đến thành phố Hoài Bắc, nơi từng đặt sở chỉ huy mặt trận của đồng chí Tiểu Bình trong chiến dịch Hoài Hải. Vì trấn Ngũ Câu huyện Tương Khê là một trấn vùng xa của thành phố Hoài Bắc, nên trước tiên chúng tôi ngồi xe lửa tới Hoài Bắc, sau đó đi ô tô đến Tương Khê, sau đó từ huyện thành chuyển sang đi ô tô theo tuyến về nông thôn, và phải đi khoảng hơn 60 km nữa mới tới trấn Ngũ Câu. Còn từ trấn về thôn Trương Đại Vu thì phải đi bộ.

Đây là đại bình nguyên Hoài Bắc rộng mênh mông, bằng phẳng. Và đây cũng là nơi trời cao, hoàng đế ở xa. Xã Đại Trạch, nơi Trần Thắng, Ngô Quảng dựng cờ vùng dậy làm một cuộc khởi nghĩa lớn của nông dân đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc ở rất gần thôn này.

Ở vào vùng xa, giao thông bế tắc, tin tức không nhanh nhạy nên sự phát triển kinh tế của trấn Ngũ Câu rất lạc hậu, thế nhưng đóng góp của nông dân so với nhiều địa phương khác lại nặng nề hơn rất nhiều, có một dạo, đóng góp trung bình đầu người lên tới trên 250 NDT, vượt xa dự tính của chúng tôi. Trưởng thôn và bí thư chi bộ thôn Thiện Trường Doanh, trấn Ngũ Câu là hai chú cháu, hai người nghiện trò phân bổ, không chỉ thu tiền bừa bãi, phạt tiền bừa bãi mà ngay việc mỗi nhà mua hạt giống, mua phân bón, họ cũng thọc tay vào, không nói đến việc giá cả cao hơn giá thị trường, mà chất lượng rất kém, làm thiệt hại cho thôn dân rất nhiều. Các thôn dân tố cáo người lãnh đạo thôn lên trấn, nhưng trên trấn không thèm để ý. Một năm, lãnh đạo thôn yêu cầu thôn dân phải trồng 12 ha dâu, nhưng giống dâu phải mua từ tay họ, một mầm gốc giá hơn một hào. Để trồng đủ 12 ha, không biết mất bao nhiêu tiền, nên các thôn dân không đồng ý. Bí thư chi bộ liền lên mặt: trồng hay không trồng cũng phải trả tiền! Sau đó các cây giống đều chết khô, chỉ dùng làm củi đun, nhưng chi phí vẫn phân bổ theo đầu người. Một năm vào thu hoạch vụ mùa, thôn dân yêu cầu tự thu hoạch, tự bán, những người lãnh đạo thôn không đồng ý, nhất luật do thôn thống nhất thu, thống nhất bán, qua hai chú cháu vừa thu vừa bán, thôn dân thiệt trên 1.000 kg. Thế là thôn dân không nhịn được nữa, kéo thành đoàn lên trấn tố cáo việc làm xằng bậy của cán bộ thôn. Nhưng trấn thoái thác không giải quyết, trong cơn giận dữ, thôn dân đã xé nát quần áo của trưởng ban tổ chức đảng ủy trấn.

Chi bộ thôn và ủy ban thôn không được dân tín nhiệm, chỉ huy của họ mất hiệu nghiệm, sự tồn tại của họ chỉ là bề ngoài, thôn Thiện Trường Doanh trở thành một thôn bị tê liệt của trấn Ngũ Câu.

Sau đó, cứ dần dần, trạng thái vô chính phủ giống như đám mù trên cánh đồng sau vụ thu, từ Thiện

Trường Doanh nhanh chóng lan khắp trấn Ngũ Câu. Toàn trấn có 29 thôn, đã có 22 thôn, nông dân chống thu mua lương thực, chống nộp thuế, có đến một nửa số cán bộ bị đánh, chửi, đến mức có người ban ngày không dám ra khỏi nhà. Trong một thời gian, tổ chức cơ sở của hầu hết các thôn trong trấn Ngũ Câu, làm vào trạng thái tê liệt.

Trong tình hình đó, Diêm Học lý của thôn Trương Đại Vu nổi tiếng.

Trương Đại Vu gồm thôn trước và thôn sau, mặc dù tên thôn là “Trương Đại Vu” nhưng chỉ có 5 xóm mà người dân phần lớn đều họ Diêm. Năm 1960, thôn này có hơn 300 nhân khẩu, nhưng sau đó chết đói hơn 130 người, hồi đó thôn có hơn 66 ha đất trồng trọt. Ngày nay, sau hơn 40 năm cũng mới phát triển lên thành hơn 330 nhân khẩu nhưng ruộng đất không tăng thêm mà lại còn bị lấn chiếm làm nhà mất hơn 7 ha. Ngoài một số người ra ngoài làm thuê, hầu hết thôn dân đều bám lấy ruộng đất “mặt trời mọc đi làm, mặt trời lặn về nghỉ”, cuộc sống vô cùng khó khăn. Trong 20 tiểu tổ thôn dân, có 3 tổ nghèo nhất và đều ở thôn sau. Diêm Học Lý là người thôn sau.

Kể từ cải cách ruộng đất, Diêm Học Lý đã làm đội trưởng thôn sau, làm 35 năm liền gần đây do tuổi cao mới không làm nữa, nhưng mọi người vẫn gọi ông là đội trưởng Diêm. Mấy chục năm nay người trong thôn đều gọi ông như thế và chẳng mấy người biết tên thật của ông là gì. Khi chúng tôi đến thôn Trương Đại Vu, hỏi nhà Diêm Học Lý ở đâu, những người được hỏi đều không biết. Nhưng khi chúng tôi vừa nói đến việc ông thành lập “Cục chống tham ô” thì một cô gái bật cười là một tiếng, vội nói: “Các vị định tìm “Cục trưởng Diêm” à!”

Xem ra ảnh hưởng của “Cục trưởng Cục chống tham ô” Diêm Học Lý không nhỏ.

Các thôn dân nói với chúng tôi, ngần ấy năm làm đội trưởng sản xuất, nhưng Diêm Học Lý vẫn giữ được tác phong của thời “cải cách ruộng đất”, không tham, không chiếm, không cậy thế hiếp người, có phần nghĩa hiệp. Mặc dù đời sống của mình chưa sung túc nhưng vẫn “nghèo mà rộng rãi”, thích giúp đỡ người khác, đặc biệt là dám nói lời nói thực với trên, dám nói sự thực, có uy tín nhất định trong thôn dân. Mấy năm nay, ông thôi chức đội trưởng mắt nhìn thấy thế sự thay đổi, đạo đức suy đồi, cán bộ thôn bất chấp nông dân sống hay chết chỉ biết thu bừa bãi, phạt bừa bãi, rồi mang số tiền thu được lấy tiêu xài tùy tiện. Không chịu nổi cái cảnh đó, ngày hôm ấy ông đã thốt ra một câu: “Chúng ta cần phải có “Cục chống tham ô”, kiểm tra sổ sách của bọn chó má này!”

Bí thư đảng ủy trấn Ngũ Câu lúc đó chính là cậu ruột nàng dâu cả của Diêm Học Lý. Diêm Học Lý nghĩ là người này không thể không ủng hộ yêu cầu trị cho cán bộ thôn một trận của ông, hơn nữa giảm nhẹ đóng góp cho nông dân đã được văn kiện của Trung ương nhiều lần nhấn mạnh, nên ông đã dẫn thôn dân lên trấn.

Những ngày ấy nông dân lên đảng ủy và ủy ban trấn rất nhiều, đoàn nọ nối nhóm kia. Mấy người đứng đầu trấn đón tiếp không ngơi, mệt mờ cả mắt, khi Diêm Học Lý dẫn thôn dân đến tìm bí thư, ông ta vừa tiếp xong một đoàn thôn dân về đến văn phòng.

“Bác tìm tôi có việc gì thế?” “Bí thư đảng ủy trấn phát hiện thấy có rất nhiều nông dân theo vào, không khỏi có chút căng thẳng.

Diêm Học Lý nói: “Không có việc không lên điện tam bảo”.

Bí thư đảng ủy trấn hỏi: “Bác cũng đến gây chuyện”.

Diêm Học Lý vừa nghe đã thấy không vừa ý: “Loại như tôi mà đi gây chuyện à?”

Bí thư đảng ủy trấn nổi cáu: “Bác thấy trấn Ngũ Câu này chưa đủ náo nhiệt ư?”

Chưa kịp nói vấn đề mà đã bị trách, Diêm Học Lý nổi giận, nói không có chút cảm tình: “Tôi đến đây, một là không tìm ông để kiếm chuyện; hai là cũng không muốn cùng người khác gây chuyện, mà chỉ muốn phản ảnh với ông một chút về vấn đề đóng góp của nông dân”.

Vừa nghe thấy lại là mấy chữ “đóng góp của nông dân”, bí thư đảng ủy trấn hỏi luôn: “Bác nói chuyện gì?”

Lúc này, những thôn dân đi cùng đua nhau nêu lên hết ý kiến này đến ý kiến khác của mình đối với cán bộ thôn.

Bí thư ngăn cản không nổi, lại không tiện nổi giận với mọi người, đành đưa ánh mắt bất mãn nhìn vào Diêm Học Lý. Ông ta nghĩ rằng Diêm Học Lý, với tư cách là người thân của cháu gái mình, không những đã không ủng hộ công tác của ông ta, ngược lại còn dẫn người đến làm loạn thêm.

Ông tay vung tay, mất bình tĩnh nói với Diêm Học Lý: “Ông về trước đi!”

Diêm Học Lý đâu chịu thôi: “Như thế là ông không ủng hộ ý kiến mọi người”

Rõ ràng là bí thư đảng ủy trấn không tiện nổi giận với Diêm Học Lý trước đông đảo thôn dân như vậy, nên cố nhịn không nói gì.

Đến nước này thì bí thư không nhịn được nữa, ông ta đứng phắt dậy, lớn tiếng nói: “Ông cút đi cho tôi nhờ!”

Diêm Học Lý sững người. Ông không ngờ bí thư đảng ủy, thân thuộc của con dâu mình lại làm ông mất thể diện trước mặt mọi người như vậy, trong cơn giận, ông đã tặng lại một câu cứng rắn: “Ông làm bí thư đảng ủy trấn cũng là cái quái gì? Được rồi, những việc cấp dưới làm bậy ông không quản thì tôi quản. “Cục trưởng “Cục chống tham ô” này, tôi làm!”

“Cái gì? “Cục chống tham ô?” Bây giờ đến lượt bí thư đảng ủy trấn ngạc nhiên.

“Chống tham ô! Chống hối lộ! Chống gia tăng đóng góp của nông dân!”

Diêm Học Lý khẳng khái, sôi sục nói, nói xong không thèm quay đầu dẫn mọi người bỏ ra về.

Sau này câu chuyện đó, một truyền mười, mười truyền trăm đi khắp huyện khắp thành phố: Diêm Học Lý ở thôn Trương Gia Vu, trấn Ngũ Câu muốn thành lập “Cục nông dân chống tham ô” và tự giữ chức “Cục trưởng”.

Sau khi thành ủy và ủy ban thành phố Hoài Bắc biết được tình hình nông dân chống thu lương thực, thu thuế vì trấn Ngũ Câu làm ăn “bừa bãi” đã quyết định nhân cơ hội bầu cử khóa mới, từ thành phố, huyện lựa chọn ra bốn cán bộ đắc lực tăng cường cho công tác đó, nhưng một trấn trưởng và ba phó trấn trưởng được lựa chọn đều không trúng cử, không ngờ bị một lần bầu cử dùng tiền để mua chuộc có tổ chức, có dự mưu, có kế hoạch phá hoại.

Trong 63 đại biểu hội đồng nông dân trấn có 58 đại biểu với 148 lượt người đã nhận tiền và đồ vật ở mức độ khác nhau, trong bọn họ không chỉ có phó bí thư đảng ủy, phó trấn trưởng, bí thư ủy ban kiểm tra kỷ luật, bí thư chi đoàn, trưởng ban tuyên truyền, trưởng ban quân sự, chánh văn phòng đảng ủy, ủy ban trấn mà còn có cả thân nhân của chủ nhiệm ban khoa giáo, chủ nhiệm phụ nữ, chủ nhiệm hợp tác xã, trưởng phòng thuế, trưởng phòng công thương, trưởng trang lương thực, trưởng trạm kinh tế, bệnh xá trưởng v.v… Bị dùng tiền mặt và rượu, thuốc lá kéo xuống nước còn có chủ tịch hội đồng nhân dân trấn, đại biểu hội đồng nhân dân cấp thành phố và cả bí thư chi bộ thôn, chủ nhiệm ủy ban thôn.

Một sự phá hoại bầu cử qui mô lớn trắng trợn như vậy, một số đông đảng viên cán bộ ngang nhiên nhận hối lộ nhiều như vậy, thật hiếm thấy trong lịch sử Trung Quốc mới.

Dùng mấy tút thuốc lá và mấy chai rượu là có thể “đánh đổ” đại biểu nhân dân của chúng ta, điều này cố nhiên nói lên dụng tâm xấu xa của những kẻ đưa hối lộ, đồng thời cũng cho thấy, chế độ sản sinh ra đại biểu nhân dân của chúng ta đã có những vấn đề khiến người ta phải lo lắng. Chí ít, bầu cử như vậy, rất khó có thể đại biểu được nguyện vọng chân chính của nhân dân, hoặc là nói có khá nhiều đại biểu về căn bản không coi cuộc bầu cử thần thánh đó là một việc quan trọng gì cả, ai trúng cử ai không trúng cử, thực ra chẳng là cái gì trong cuộc sống của họ.

Điều làm cho người ta ngạc nhiên nhất là, trong cuộc bầu cử khóa mới lần đó của trấn Ngũ Câu, bị đồn công an mượn đến lái ô tô tạm thời, một nông dân thậm chí trình độ văn hóa hầu như chưa có gì, thế mà anh ta chỉ dùng có 41 tút thuốc lá, hơn 1.600 NDT tiền mặt, tổng cộng số tiền dùng để mua chuộc bầu cử không quá 4.000 NDT tiền mặt mà đã đánh đổ được rất nhiều đại biểu hội đồng nhân dân, được bầu một cách thuận lợi làm phó trấn trưởng ủy ban nhân dân trấn Ngũ Câu.

Việc dùng tiền mua chuộc bầu cử là sự bộc lộ lớn về trạng thái vô chính phủ mà trấn Ngũ Câu đã lâm vào từ lâu. Thất bại trong cuộc bầu cử khóa mới ở trấn Ngũ Câu đã tạo thành ảnh hưởng rất xấu trong xã hội, khiến công tác bầu cử khóa mới các xã, trấn trong kế hoạch đã định của thành phố Hoài Bắc buộc phải đẩy lùi. Trần Đức Thắng bí thư thành ủy sau khi biết sự nghiêm trọng của vấn đề đã cảm thán: “trấn Ngũ Câu đã đến bước không trị không được!”

Huyện Tương Khê đã nhanh chóng cử tổ điều tra liên hợp, thành phố Hoài Bắc cũng nhanh chóng tập trung hơn 100 người từ các cơ quan của thành ủy và ủy ban tỉnh, tổ chức thành “đội công tác xóa nghèo” có bí thư thành ủy đi cùng, để ra thời gian một tuần lễ, đi sâu vào hai thôn có vấn đề lớn nhất của trấn ngũ Câu, cùng ăn ở với quần chúng, quan sát thể nghiệm dân tình, tìm hiểu dân ý, nghiêm túc lắng nghe ý kiến của thôn dân.

[1]Tên gọi đồng tiền Trung Quốc.

[2]Đơn vị hành chính của Trung Quốc, dưới tỉnh trên huyện.

[3]Tức nông nghiệp, nông thôn, nông dân.

[4]Một mẫu Trung Quốc bằng 1/15 ha (khoảng 666 m2).

[5]Người Trung Quốc có thói quen gọi tôn cấp phó lên thành cấp trưởng.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 6

Cán cân đã nghiêng đi thế nào?

22. Tài chính chuyển khống, ăn bánh vẽ cho đỡ đói

Trong phỏng vấn, chúng tôi cảm thấy một cách mạnh mẽ, thể chế của chúng ta đã làm cho cán bộ thôn xã nắm được quyền lực quá nhiều và tài nguyên phi thị trường quá nhiều, mà lại thiếu sự giám sát đôn đốc họ một cách có hiệu quả, nhưng điều đó càng làm cho bọn họ khó nỗ lực xây dựng quan hệ bình đẳng với nông dân. Trong đó còn có một bộ phận khá đông người mà ý thức của tầng lớp đặc quyền đã thể hiện rõ, từ lâu đã vứt bỏ tôn chỉ “vì nhân dân phục vụ” lên tận chín tầng mây.

Tất nhiên chúng tôi cũng còn cảm thụ được, xét về tổng thể, trình độ cán bộ thôn xã rốt cuộc vẫn cao hơn nông dân phổ thông, trong bọn họ, vẫn còn nhiều người lo cho nước cho dân, một số lớn quan chức nhân viên tốt kiểu đầy tớ hết lòng phục vụ nông dân, quan tâm đến nỗi đau khổ của nông dân.

Vấn đề là, rõ ràng tuyệt đại đa số cán bộ thôn xã đều không phải là không hiểu rõ chính sách giảm nhẹ của đảng, nhưng vì sao đảng ủy và chính quyền các cấp đều cảm thấy rất đau đầu vì vấn đề đóng góp của nông dân lâu rồi mà không giải quyết nổi?

“Liệu có thể quan tâm một chút tới vấn đề tài chính của xã, trấn không? Lỗ Đức, bí thư huyện ủy Vọng Giang đã đề xuất một yêu cầu bất ngờ đó với Cát Như Giang, thành viên Tân Hoa Xã đến phỏng vấn.

Huyện Vọng Giang là một huyện ven sông của tỉnh An Huy nhiều năm liền bị thiên tai, phóng viên rất muốn thông qua một bí thư huyện ủy để tìm hiểu xem họ làm thế nào để tích cực sản xuất cứu tế tai họa, nhưng Lỗ Đức đã lập tức vứt bỏ đầu đề câu chuyện “sản xuất cứu tế” do phóng viên một cơ quan tân văn xưa nay đã có thể “lên trời” nêu ra để nói về vấn đề “tài chính của xã, trấn”.

Lỗ Đức, vốn tốt nghiệp khoa Trung văn trường Đại học An Huy, tất nhiên hiểu được tầm quan trọng của dư luận, hơn nữa trước khi điều đến huyện Vọng Giang vào năm 1998, ông đã giữ chức phó bí thư trưởng ủy ban nhân dân thành phố An Khánh khá lâu, tình hình “vĩ mô” cũng hiểu rõ, ông tự tin là mình có quyền phát ngôn.

Ông trả lời Cát Như Giang: “vấn đề tài chính của xã, trấn đã đến lúc không nói không được nữa rồi, nếu không giải quyết sẽ có vấn đề”.

Ông nói, ông mong rằng những lời ông nói chỉ là câu chuyện giật gân, chúng tôi đừng lo chuyện trời sập, thế nhưng mấy hôm trước đây, ông đã nghe được một chuyện để rồi cứ canh cánh trong lòng. Chuyện này không xảy ra ở huyện Vọng Giang, cũng không xảy ra tại tỉnh An Huy, mà phát sinh trên người một vị bí thư chi bộ thôn thuộc tỉnh Hồ Bắc. Vị bí thư chi bộ thôn này là đảng viên ưu tú trong năm năm liền của trấn, để hoàn thành nhiệm vụ thu nộp thuế phí dự tính do cấp trên đưa xuống, ông ta đã buộc phải vay tiền tư nhân với lãi suất cao. Ai ngờ, khi chi bộ thôn thay bí thư chi bộ mới, món nợ của cựu bí thư chi bộ chẳng ai muốn nhận cả. Nợ ông vay với lãi suất cao vì việc công đã trở thành món nợ treo lên đầu cá nhân. Chịu không nổi sự thúc giục đòi nợ của chủ nợ, hết đường thoát, người bí thư chi bộ già đó đã treo cổ tự tử.

Sự việc này đã làm Lộ Đức suy nghĩ rất lâu. Dù nó không xảy ra ở huyện ông giữ chức nhưng vùng An Khánh, nơi ông đã công tác cũng từng phát sinh một vụ án rất xấu do cán bộ thôn xã cưỡng bức thu nộp gây ra. Sau khi sự việc xảy ra, không ít cán bộ bị xử lý nghiêm khắc, nhưng việc phát sinh sự việc này không phải là ngẫu nhiên. Ông không dám bảo đảm là những sự việc tương tự từ này trở đi không xảy ra tại huyện Vọng Giang.

Theo điều tra của ông, huyện Vọng Giang có hai xã, cuối năm 1999 khi quyết toán, một xã trên sổ chỉ còn 40.000 NDT, nhưng một xã khác trên sổ chỉ còn thừa 1,86 NDT, không đủ để mua một cái bút bi. Thế nhưng hai xã này đang nợ trên 4 triệu NDT, nợ tiền lương giáo viên và cán bộ lần lượt là sáu tháng và tám tháng.

Sự nghiêm trọng của vấn đề là ở chỗ, tình trạng của hai xã này là rất phổ biến tại huyện Vọng Giang.

Huyện đã từng làm một cuộc thống kê, đến cuối năm 1999 trong số 21 xã, trấn trong toàn huyện có 18 xã, trấn nợ lương giáo viên, tổng cộng đạt 14,5 triệu NDT. Rõ ràng là tình trạng này còn xấu hơn nữa.

Vì việc này, Lộ Đức thường thường lo nghĩ không yên. Hiện nay ruộng đất ở nông thôn đã khoán sản lượng tới hộ, độ khó trong công tác nông thôn ngày một lớn: phòng lũ chống thiên tai, xây dựng thủy lợi, sinh đẻ có kế hoạch, giáo dục nghĩa vụ, phát triển kinh tế, trị an xã hội… nhất nhất đều do cán bộ cơ sở tổ chức, phát động, hướng dẫn, thúc đẩy. Công tác của cán bộ cơ sở đã vô cùng vất vả, và không dễ dàng, mà lại phải chịu nhiều khổ sở, làm nhiều việc nhưng rốt cuộc chưa lĩnh được lương, một tháng, hai tháng chưa lĩnh còn tạm được nhưng nếu kéo tới sáu tháng, một năm thì làm sao còn động viên được tính tích cực. “Bọn họ cũng là người, cũng phải sinh tồn, và ai cũng muốn sống tốt!” Lỗ Đức nặng nề nói, “cái mà tôi lo nhất là cuối cùng chính quyền cơ sỏ sẽ rơi vào cảnh người bỏ đi, cửa đóng lại”.

“Hiện nay một số cán bộ xã, trấn bất đắc dĩ phải dùng biện pháp tăng thêm đóng góp của nông dân”. Khi nói ông để lộ nét mặt không biết làm thế nào.

Đây là một bí thư huyện ủy, từ một góc độ khác trả lời nguyên nhân vì sao đóng góp của nông dân càng cấm càng không giảm, càng diễn ra càng dữ dội.

Trong phỏng vấn chúng tôi cũng cảm thấy một cách sâu sắc cục diện chẳng hay ho gì của tài chính nông thôn. Chúng tôi nghe nói về “tài chính xã, trấn” cũng nhiều như là nghe nói về “đóng góp của nông dân”.

Nói đến tài chính xã trấn phần lớn mọi người sẽ nói đến việc cải cách “chế độ phân thuế” mà nhà nước tiến hành năm 1994. Lần cải cách chế độ thuế này, không chỉ không nhảy ra khỏi cái vòng thể chế khoán tài chính, mà do nâng cao tỷ lệ của Trung ương trong thu nhập tài chính, đã làm cho tài chính của hai cấp huyện, xã lâm vào cảnh khó khăn chưa từng có. Theo thống kê của “Niên giám tài chính Trung Quốc, năm 1993 trước khi thực hiện chế độ phân thuế”, thâm hụt thu chi của hai cấp huyện, xã trong cả nước đã là 4,121 tỷ NDT; ngay trong năm thực hiện “chế độ phân thuế”, thâm hụt đã tăng vọt lên hơn bẩy lần, tới 72,16 tỷ NDT; đến năm 1995 tăng lên 82,77 tỷ NDT; sau đó thâm hụt càng lớn.

Do khó khăn tài chính, nên nhiều lãnh đạo xã, trấn khi vừa nhận chức là đã giống như đàn kiến trong chảo nóng chạy khắp nơi kiếm tiến, “bảo đảm tiền lương”, “bảo đảm ổn định” hầu như đã trở thành công tác trung tâm áp đảo mọi việc của họ. Chỉ cần có thể cấp cứu được thì bất kể là hạng mục gì, phát triển nông nghiệp hay là tiền giúp nghèo, tiền cứu tế, tóm được khoản tiền nào là dùng ngay khoản đó, mượn được thì mượn, thay thế được thì thay thế, miễn là có tiền, không cần suy nghĩ gì cả.

Ở huyện Thọ, tỉnh An Huy, chúng tôi nghe nói một vị lãnh đạo xã Bát Công Sơn tạm thời điều đi làm công tác khác nhằm thuận lợi ra đi, ông này trong lúc khẩn cấp đã mượn tiền của nhà hỏa thiêu để trả lương cho giáo viên.

Nợ nần của hương trấn ngày một nhiều “năm nay ăn lương thực của năm sau” không thể là một quyền nghi chi kế “có hiệu quả”.

Thế là, không biết bắt đầu từ lúc nào, bóng ma đáng sợ “tài chính chuyển khống” đã bay khắp nơi không gặp cản trở gì trên nông thôn Trung Quốc rộng lớn.

Chúng tôi mang cụm từ “tài chính chuyển khống”, thỉnh giáo cụ Trần Tam Lạc, người đã từng làm chủ nhiệm Ban nghiên cứu của địa ủy Sào Hồ.

Cụ nói với chúng tôi, đó là chính quyền các cấp hàng năm đều giao xuống dưới theo từng cấp chỉ tiêu tăng trưởng tài chính không phù hợp với thực tế nhằm thể hiện được “thành tích” của mình, việc này được bịa đặt ra theo pháp luật hơn nữa lại từng cấp, từng cấp tăng thêm. Đó còn là nhiệm vụ “chính trị” là chỉ tiêu cứng “sống chết” cũng phải hoàn thành, nên khi đến chính quyền xã, trấn chỉ tạo ra hiện tượng bề ngoài thu nhập tài chính năm nào cũng gia tăng và không thể không yêu cầu các xí nghiệp hoặc hộ công thương về căn bản không sáng tạo ra lợi nhuận đều phải báo cáo láo con số lợi nhuận, sau đó đi vay tiền ngân hàng hoặc tập trung tiền ở nông dân, trước tiên nộp sổ thuế đúng số tiền đã báo, sau đó thông qua các con đường tìm cách rút số tiền đã nộp lên trên về. Trong quá trình đó không hề tạo ra lợi ích kinh tế nhưng thu nhập tài chính ghi trong sổ sách, tài khoản thì lại gia tăng.

Nói trắng ra đó là trên, dưới tự lừa dối nhau, cùng làm một trò chơi vô vị “ăn bánh vẽ cho đỡ đói”.

Bề ngoài thấy thu nhập tài chính của xã, trấn năm nào cũng tăng “tình hình tốt nhiều chứ không phải là tốt ít”, nhưng trên thực tế rất nhiều địa phương từ lâu đã nghèo đến mức ngay việc cọ nồi cũng không có nữa.

Trần Tam Lạc nói: “Tài chính chuyển khống” là một việc rất giả dối, nhưng mọi người đều nghiêm túc làm, nên nguy hiểm rất lớn và cũng đáng sợ nhất. Nếu chúng ta không cải cách lớn về thể chế, không đụng đến trọng điểm về pháp trị thì chiến lược của Trung ương, quyết sách trọng đại của nhà nước đều chỉ nổ vang trên không chứ không rơi đúng chỗ.

23. Mấy chục cái mũ lớn quản một cái mũ cói rách

Lý Thiếu Bạch, trưởng phòng thủy lợi huyện Thủ Thành đã nghỉ hưu, là một trong mười anh hùng chi viện tiền tuyến khi đội quân vượt sông năm ấy, do vinh dự đặc biệt đó mà khi thành lập chính quyền mới của nhân dân, cụ đã được bầu là “xã trưởng dân chủ” đầu tiên của huyện này. Nhắc lại những năm tháng tràn đầy sinh khí như mặt trời mới mọc ấy, đến nay cụ vẫn còn vô cùng kích động.

Cụ nói, vào lúc vừa giải phóng trăm công ngàn việc phải làm nhưng chính quyền huyện Thủ Thành cũng chỉ thiết lập 4 phòng: dân chính, tài chính, giáo dục và xây dựng, mỗi phòng chỉ có năm, sáu người, nhiều nhất cũng chỉ hơn mười người. Người của huyện ủy và ủy ban cùng ăn trong nhà ăn, chỉ mấy cái bàn là ngồi đủ. Thời đó một xã, ngoài xã trưởng, chính trị viên ra chỉ có nhân viên văn thư và tài chính, lương thực, cộng lại cũng chỉ năm, sáu người. Dù ít người, nhưng công việc lúc đó không ít, do mọi người đồng lòng hiệp sức, các loại công tác của xã đều làm hết bay. Ngay đến năm 1956, qui mô xã được mở rộng, đảng ủy xã cũng chỉ có bí thư, phó bí thư, trưởng ban tổ chức, ủy viên tuyên huấn; tổ chức quần chúng cũng chỉ có bí thư đoàn thanh niên, chủ nhiệm phụ nữ, trưởng ban dân quân, chủ tịch hội nông dân, cũng chỉ tăng thêm sáu, bảy người; chính quyền xã cũng tương ứng có chánh, phó xã trưởng, dưới có mấy ban, xã trưởng dựa vào số ban đó triển khai công tác, các ban được phân phối các trợ lý hoặc cán sự về văn thư, dân chính, tài chính, sản xuất, quân sự, công an, nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp cũng chỉ vào khoảng bảy, tám người. Bộ máy của hai ban lãnh đạo đảng ủy, và ủy ban cộng lại cũng chỉ tới mười bốn, mười lăm người.

Chúng tôi đã tìm dọc kiểm tra lại một số tư liệu của thời đó, kết quả thấy, năm 1952, Trung ương đã qui định rõ ràng, giới hạn cán bộ thoát ly sản xuất của mỗi xã chỉ là ba người. Sau đó dù có mở rộng qui mô xã, tăng thêm cơ cấu, nhưng các ủy viên của ủy ban xã đều do các phần tử tích cực đảm nhiệm, đều là những người không thoát ly sản xuất. Cộng thêm thời đó chính lệnh thông suốt, kỷ luật nghiêm minh, không khí xã hội tốt đẹp, cán bộ thoát ly sản xuất, nửa thoát ly sản xuất, không thoát ly sản xuất về cơ bản đều có thể lúc lên lúc xuống, lúc vào lúc ra, có thể là cơ quan có thể là dân. Có thể nói từ đầu những năm 50 đến đầu những năm 80 của thế kỷ trước, tiền lương của nhân viên xã, trấn và chi phí văn phòng đều do tài chính huyện cấp phát, chính quyền xã, trấn không có quyền và cũng không có tiền để tăng thêm cơ cấu hoặc nuôi bộ phận “giúp việc” ngoài biên chế. Trong thời kỳ công xã hóa, công xã nhân dân - tương đương như xã, trấn ngày nay, đã thực hiện thể chế hợp nhất chính quyền và hợp tác xã. Lúc này, đảng, chính quyền, quân sự, kinh tế hợp làm một. Ban lãnh đạo, ngoài bí thư đảng ủy công xã, chủ nhiệm công xã, một vài chức phó, trưởng ban dân quân, bí thư đoàn thanh niên, chủ nhiệm phụ nữ ra, chỉ có “tám nhân viên lớn”: nhân viên quản lý máy xúc nông nghiệp, nhân viên quản lý chăn nuôi, nhân viên quản lý thủy lợi, nhân viên kỷ luật nông nghiệp, nhân viên quản lý lâm nghiệp… Cơ cấu nông thôn lúc đó vô cùng tinh giản.

Sau khi nông thôn thực hiện cải cách kinh tế “khoán lớn”, cũng đã tiến hành cải cách thể chế công xã nhân dân “chính quyền và hợp tác xã hợp nhất”. Trong công tác “giải tán công xã, xây dựng lại xã” kéo dài ba năm, đã có 56.000 công xã được đổi thành 92.000 xã, trấn. Công xã nhân dân với tư cách là hình thức tổ chức kinh tế tập thể nông thôn đã kết thúc theo cuộc cải cách này, “kinh tế tập thể” chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa chứ trên thực tế không còn, thế nhưng do cơ cấu và nhân viên của xã, trấn bành trướng nhanh chóng, dẫn đến mất khống chế, nên đã làm cho vấn đề đóng góp của nông dân không chỉ “nổi lên mặt nước” mà còn ngày một đột xuất. Một nguyên nhân quan trọng trong đó là việc thành lập tài chính xã, trấn, nhà nước cho phép chính quyền xã, trấn có thể đem lợi nhuận và phí quản lý mà các xí nghiệp hương trấn nộp lên trên, các khoản thu nhập do tập trung vốn và tiền quyên góp, các khoản thu nhập từ tiền phạt và những khoản thu nhập tự lo liệu, dùng làm tài chính của xã, trấn, điều này đã mở rộng cánh cửa thuận lợi do việc hương trấn có thể tùy ý tăng thêm cơ cấu và nhân viên, trưng thu bừa bãi, tập trung tiền vốn bừa bãi, phạt tiền bừa bãi (“ba bừa bãi”).

Cùng với một loạt biện pháp cải cách có xu thế rất mạnh như “phân quyền nhường lợi” và chính sách khoán tài chính “chia bếp nấu cơm”, giữa chính quyền và bộ môn các cấp đã hình thành quan hệ lợi ích rạch ròi, phân minh, thế là một số bộ môn vừa có quyền lực nhà nước lại “chia quân giữ chắc” các lĩnh vực phát triển kinh tế nông thôn đã nhanh chóng trở thành chủ thể hành vi vừa lũng đoạn quyền lực vừa theo đuổi lợi ích. Một khi cán bộ của chúng ta phát triển thành một tầng lớp lợi ích đặc biệt thì việc tranh lợi với dân là không thể tránh được.

Đến năm 1990, số hạng mục trưng thu của nông dân chỉ do những văn kiện của các Bộ, Ủy ban thuộc Quốc Vụ viện cho phép đã nhiều tới hơn 149 cái.

Trên làm dưới bắt chước. Dưới sự thúc đẩy của lợi ích, các bộ môn thuộc chính quyền địa phương các cấp cũng đặt ra hạng mục thu phí càng ngày càng nhiều, phạm vi thu phí càng ngày càng rộng, tiêu chuẩn thu phí càng ngày càng cao; chính quyền hai cấp huyện, xã thuận theo chiếc xe thu phí của nhiều bộ môn cấp trên, đã tăng việc thu phí. Do không có sự ràng buộc và kiềm chế cân nhắc trong quản lý, có nhiều việc vốn thuộc trong phạm vi công tác của các bộ môn chính quyền, nay vì lợi ích thu phí, đã lần lượt thành lập các đơn vị sự nghiệp riêng, để rồi “làm giúp”.

Ai đã tiêu hao hết thành quả của cải cách nông thôn? Những cơ cấu bành trướng vô hạn và những quan lại gia tăng vô hạn!

Những năm 80 là thời lỳ chính phủ Trung Quốc tinh giản cơ cấu và phân lưu nhân viên mạnh nhất nhưng lại là thời kỳ cơ cấu và nhân viên hai cấp huyện, xã tăng trưởng nhanh nhất.

Số cán bộ cơ quan đảng chính trong biên chế của nước ta, năm 1979 là 2,79 triệu người, năm 1989 đã tăng lên 5,43 triệu người, trong đó tăng nhanh nhất dường như mất khống chế là hai cấp huyện, xã. Cơ cấu và nhân viên của hai cấp này trong sự tinh giản không ngừng đã tăng trưởng chí ít mười lần! Đến năm 1997, số cán bộ đảng, chính trong biên chế của nước ta đã lên tới trên 8 triệu người, mà số cán bộ tăng thêm hầu như bằng số cán bộ rời khỏi cương vị trong thời kỳ này là 1.269.000 người; đặc biệt số cơ cấu và nhân viên của hai cấp huyện, xã trong thời kỳ này đã tăng vọt chưa từng có.

“Tinh giản - bành trướng - tinh giản - bành trướng - tinh giản lớn - bành trướng lớn”, đã là điều không còn phải tranh cãi, đã là sự thật thép, không thể không làm cho người ta cảm thấy rõ: đau thương không sao hiểu nổi.

Từ các tài liệu đọc, kiểm tra chúng tôi biết được, trong hơn 200 quốc gia hiện nay, có 8 nước nhỏ chỉ lập chính phủ Trung ương; có 25 quốc gia chỉ lập chính quyền hai cấp là Trung ương và địa phương; có 67 quốc gia, trong đó có nhiều nước lớn như Mỹ, Nhật, Canada, Úc cũng chỉ lập chính quyền ba cấp; còn nước ta hiện nay là chế độ năm cấp: Trung ương - tỉnh - thành phố - huyện - xã, thật xứng đáng gọi là “đặc sắc Trung Quốc” ít có!

Trong chế độ năm cấp đó cũng có những “đặc sắc” khác: “địa khu” là cơ cấu đẻ ra của tỉnh, nay qui là thành phố cấp một; trong cấp “huyện” lại chia ra “thị” hoặc “khu”; giữa “huyện” và “xã” trước đây cũng đã lập “khu”; mà ở “xã” cấp một lại lập “trấn”, “trấn” và “xã” có sự khu biệt.

Thành phố trực thuộc Trung ương gọi là “thị”, thành phố trực thuộc tỉnh cũng gọi là “thị”, trong cấp huyện cũng lập “thị”, một chữ “thị” mà có ba tầng nấc.

Không những tầng nấc của cơ cấu nhiều, mà cơ cấu trong mỗi cấp lại chồng chất lên nhau, phân công quá tỷ mỉ, chỉ trong cơ cấu cấp huyện, cơ liên quan đến “tam nông” trước đây chỉ có phòng nông nghiệp, hiện nay ngoài phòng nông nghiệp còn có phòng nông khẩn, phòng chăn nuôi, phòng thủy sản, phòng thủy lợi, phòng lâm nghiệp, phòng quản lý hương trấn, phòng phát triển tài nguyên nông nghiệp v.v…, nhiều bộ môn có nghiệp vụ rất gần nhau. Mọi người đều quản công việc, nhưng lại không có ai phụ trách, sự trùng lặp đan xen đó đã định trước việc sản sinh ra hiện tượng cãi cọ đùn đẩy.

Có một huyện nhỏ có 300.000 người, thậm chí tìm không ra một xí nghiệp ra hồn, nhưng có tới hơn 10.000 người do tài chính nuôi sống và có tới hơn 5.000 người do các loại thu phí bừa bãi nuôi sống.

Một việc có thể do một người làm xong, vì sao lại phải để nhiều người làm đến thế?

Nhiều bộ môn về căn bản không quản việc của nông dân, vì sao lại bắt nông dân bỏ tiền ra nuôi sống?

Chỉ nói về xã, trấn. Hiện nay xã trấn đã thiết lập cơ cấu cơ quan hệ đối ứng với cơ cấu cấp huyện, ngoài “bộ sáu” ra, các cơ cấu cấp hai như công, nông, thương, học, binh, tài chính, thanh niên, phụ nữ… đều có đầy đủ. Có người nói đùa ở xã, trấn, ngoài bộ ngoại giao ra, thì về cơ bản, các cơ quan khác đều đầy đủ như cơ quan nhà nước Trung ương.

Chùa nhiều, thì sư cũng phải nhiều. Nói chung cơ quan xã, trấn có hai, ba trăm người, những vùng phát triển thậm chí lên tới tám trăm, một ngàn người. Những người này không hề tạo ra một xu giá trị sản lượng và lợi nhuận nhưng vẫn phải phát lương và còn phải phát tiền thưởng; không chỉ đòi lấy nhiều mà còn đòi ăn tốt, ở tốt, còn phải xây nhà làm việc, nhà ở, còn phải có xe cộ, điện thoại, máy nhắn tin. Những thứ này trước đây không dám tưởng tượng, bởi vì thời đó, một huyện chẳng qua chỉ có một, hai chiệc ô tô Jeep. Tiêu Dụ Lộc, bí thư huyện ủy huyện Lan Khảo cho đến lúc chết vẫn chỉ đi xe đạp.

Theo điều tra của Văn phòng kinh tế nông nghiệp tỉnh An Huy, trấn Khám Định, huyện Lợi Tân chỉ có 80.000 nhân khẩu nhưng số nhân viên được cung cấp tài chính đã vượt quá 1.000 người, nếu cộng thêm cả giáo viên thì tới 1.800 người, trong khi thu nhập tài chính của trấn một năm chưa được 6 triệu NDT, ngay phí đầu người cho cán bộ cũng không đủ. Có trấn riêng ban tài chính đã có 35 người, so với người trong phòng tài chính của một huyện bình thường còn đông hơn nhiều; có trấn mà số nhân viên công tác trong ban sinh đẻ có kế hoạch và tổ hoạt động của nó đã đông tới 65 người, thực đáng kinh sợ.

Tục ngữ có câu “nhiều sư không có sãi đóng cửa chùa”, một chính quyền vạn năng không có cái gì không ôm là một chính quyền hiệu suất thấp.

Nông dân tự trào, nói: “Mấy chục cái mũ lớn quản một cái mũ cói rách”.

Thậm chí có người biên tập thành câu hát: “Cải cách chính phủ càng đi sâu, lòng dạ nông dân càng thêm sầu”.

Có người hình dung, chính quyền hiện tại giống như một cái “hố đen”, quay với tốc độc cao, không ngừng hút vào nó các vật chất trong vũ trụ, hố đen càng lớn, vật chất bị hút càng nhiều, chỉ đến khi nó hút hết các vật chất xung quanh mới đình chỉ vận động và mất đi.

Hậu quả trực tiếp của loại thể chế quản lý xã hội này đã được Đặng Tiểu Bình vạch ra một cách tinh tế sâu sắc từ lâu: “Cao cao tại thượng, lạm dụng quyền lực, thoát ly thực tế, thoát ly quần chúng, giỏi phô trương hình thức, giỏi nói những lời trống rỗng, tư tưởng cứng nhắc, bảo thủ không chịu thay đổi, cơ cấu phù thũng, người nhiều hơn việc, làm việc dây dưa, không tính hiệu quả, không chịu trách nhiệm, không giữ chữ tín, đùn đẩy lẫn nhau, dẫn đến đầy vẻ quan dạng, hễ mở miệng là dạy người, đả kích báo thù, áp chế dân chủ, lừa trên gạt dưới, ngang ngược tàn ác, thiên tư hối lộ, tham ô vi phạm pháp luật v.v… “Đồng thời”, Đặng Tiểu Bình còn nghiêm khắc chỉ ra: “Để cho tổ chức của Đảng và nhà nước tiếp tục tình trạng cơ cấu phù thũng trùng lặp, chức trách không rõ, nhiều nhân viên công tác không xứng với chức vụ không chịu trách nhiệm, công tác thiếu tinh lực, tri thức và hiệu suất như hiện nay, là điều không được nhân dân tán thành, đồng ý… thậm chí còn liên quan đến vấn đề mất Đảng, mất nước, có khả năng mất Đảng mất nước”.

Đó là bài nói về “Cải cách chế độ lãnh đạo của Đảng và nhà nước” của Đẳng Tiểu Bình tại hội nghị Bộ chính trị mở rộng ngày 18 tháng 8 năm 1980. Lúc đó thể chế tổ chức ở nông thôn công xã nhân dân “hợp nhất chính quyền và hợp tác xã”, đảng, chính quyền, quân sự hợp làm một thể, còn chưa biến động. Sau lần phát biểu bài nói này không lâu, nhiều tình hình mà ông vừa chỉ ra đã phát triển thêm.

Theo suy đoán của Lý Hiển Cương tại Trung tâm nghiên cứu nông thôn Bộ nông nghiệp: số cán bộ (không bao gồm giáo viên) đòi hỏi nông dân bỏ tiền ra nuôi từ cấp huyện trở xuống trong cả nước là 13.162.000 người, trung bình cứ 60 nông dân phải nuôi 1 cán bộ.

Trong cuốn sách “Phân tích tài liệu điều tra dân số lần thứ ba của Trung Quốc” do nhà xuất bản kinh tế Tài chính Trung Quốc, xuất bản năm 1987, cũng đã công bố tỷ lệ giữa dân và quan ở Trung Quốc trong một số đời: Tây Hán 7.915/1; Đông Hán 7.464/1; đời Đường 2.927/1; đời Nguyên 2.613/1; đời Minh 2.299/1; đời Thanh 911/1; hiện nay 67/1.

Lý Trường Côn, trợ lý Bộ trưởng Bộ Tài chính năm 1998 tiết lộ: “Đời Hán, 8.000 người nuôi 1 quan, đời Đường 3.000 nuôi 1 quan; đời Thanh 1.000 người nuôi 1 quan; hiện nay 40 người nuôi 1 công vụ viên”.

Có thể thấy, tỷ lệ quan dân trong lịch sử mà cuốn “Phân tích tài liệu điều tra dân số lớn thứ ba của Trung Quốc” và con số mà Lý Trường Côn, trợ lý Bộ trưởng Bộ Tài chính đề cập tới về đại thể là ăn khớp với nhau, chỉ có “hiện nay “thì có chút chênh lệch, nguyên nhân của sự chênh lệch này là do thời gian tiết lộ trước sau cách nhau 11 năm. Nhưng chỉ trong 11 năm đó, tỷ lệ dân quan đã từ “67/1” tăng lên 40/1”. Mà lại là sau khi Đặng Tiểu Bình đã vạch ra hàng loạt nguy cơ nói trên. Trong đoạn thời gian này cơ cấu bành trướng vô hạn, quan lại gia tăng vô hạn đến mức mất khống chế, chủ yếu là ở hai cấp huyện, xã. Trong suy đoán của Lý Hiển Cương “trung bình cứ 68 nông dân phải nuôi 1 cán bộ từ cấp huyện trở xuống” không bao gồm giáo viên, xem xét từ lý luận thấy điều đó đúng, bởi vì giáo dục nghĩa vụ là chính sách quốc gia, tiền lương giáo viên phải do nhà nước trả, giáo viên nông thôn cũng phải bao gồm trong đó. Nhưng sự thực là trong đóng góp của nông dân có một phần quan trọng là tiền lương giáo viên. Cho nên rốt cuộc bao nhiêu nông dân nuôi một “cán bộ” không thể nào biết rõ.

Thực ra, chẳng cần những sự thực nào đó làm kinh ngạc lòng người mà chỉ những con số đơn giản ấy cũng đã đủ để thuyết minh trình độ cấp bách của việc cải cách cơ cấu chính phủ. Tình trạng nông dân phải nuôi một chính quyền không bị ràng buộc, ngày càng bành trướng, cuối cùng sẽ nguy hiểm đến ổn định xã hội.

Theo nghiên cứu của nhà sử học Cát Kiếm Hùng, sở dĩ xã hội phong kiến Trung Quốc phát sinh những động loạn có tính chu kỳ, là vì tỷ lệ số lượng giữa những quí nhân làm quan, mạc liêu môn khách không làm ruộng với những người nông dân đã phát sinh sự thay đổi có tính chu kỳ. Tỷ lệ đó lớn, kinh tế xã hội sẽ ổn định phồn vinh tương đối; tỷ lệ đó nhỏ, kinh tế xã hội sẽ xơ xác, lụn bại. Khởi nghĩa của nông dân chính là thủ đoạn để điều chỉnh tỷ lệ đó. Hoàng Tôn Vũ, học giả Mỹ, cũng nói, vào lúc giao thời giữa Tây Hán và Đông Hán có hai sự kiện đáng chú ý, một là lực lượng quản chế của chính quyền xuống thấp, các đại phu dân gian, thị tộc nổi lên; hai là cơ cấu quan liêu bành trướng, dự tính quan lại Trung ương và địa phương lên tới 130.000 người. Chính là trong thời kỳ đó, xã hội xảy ra động loạn. Nông dân giao tiếp với cái chính quyền khổng lồ ấy, làm sao có thể nói đến công bằng, và cũng làm sao có thể nói đến ổn định vì thế nâng vấn đề đóng góp của nông dân lên độ cao chính trị là sự ổn định lâu dài của đất nước thì cũng không có gì là quá đáng.

Giang Trạch Dân cũng nhiều lần chỉ ra: “Đạo nuôi dân quí ở chỗ giảm bớt quan đi trước”.

“Giảm bớt quan” rõ ràng không chỉ liên quan đến việc giảm nhẹ đóng góp, mà còn quan hệ đến quốc thái dân an. Đã có câu vè sau: “Trời nhiều sao trăng không sáng, đất nhiều hố đường không phẳng, nhân gian nhiều quan không an ninh”.

Thực ra đấy cũng là một đạo lý.24. Phân ra thành phố và nông thôn để quản lý đã mở rộng chênh lệch giàu nghèo

Viện khoa học xã hội Trung Quốc đã tiến hành một cuộc điều tra lấy mẫu có tính toàn quốc, họ đã tiến hành điều tra lấy mẫu bằng cách trả lời câu hỏi viết trên giấy với những ngành nghề có tiếng tăm tới 25.000.919 cư dân thành thị từ 16 tuổi trở lên tại 63 thành phố! Kết quả cho thấy rõ, trong 69 ngành nghề được lựa chọn để hỏi, cư dân thành thị Trung Quốc thích làm nhất là 10 ngành theo thứ tự sau: thị trưởng, bộ trưởng chính phủ, giáo sư đại học, công trình sư internet, chánh án, kiểm sát viên, luật sư, công trình sử dụng công nghiệp kỹ thuật cao, cán bộ lãnh đạo cơ quan Đảng, Chính, nhà khoa học tự nhiên.

Ba vị trí xếp cuối cùng là: người làm thuê hộ cá thể, bảo mẫu, công nhân xây dựng.

Khi đọc những tin này, ý nghĩa đầu tiên của chúng tôi là: đối mặt với kết quả điều tra đó, 900 triệu nông dân sẽ có cảm tưởng thế nào?

Hứa Hâm Hâm, Viện khoa học xã hội thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc nói, sự thay đổi khuynh hướng đánh giá ngành nghề có tiếng tăm và sự lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai của người ta, đã phản ánh sự biến động ở tầng nấc sâu xa xã hội Trung Quốc.

Rốt cuộc kết cấu xã hội Trung Quốc đã phát sinh những biến động sâu xa như thế nào, Hứa Hâm Hâm không nói rõ, và cũng không cần phải nói rõ. Bởi vì kết quả điều tra đã vạch ra một cách trần trụi cái mà nội tâm cư dân thành phố hướng về. Chỉ có điều là ông ta không nói rõ, trong số 25.000.919 “cư dân thành thị” từ 16 tuổi trở lên được điều tra ấy, liệu có người nào là nông dân làm thuê ở thành phố không? Nếu không, chúng ta khó mà tưởng tượng được rằng, lại có một số người nào đó cũng coi “công nhân xây dựng”, “bảo mẫu”, “người làm thuê hộ cá thể” là những “nhành nghề” “có tiếng tăm” và “muốn làm nhất” sao?

Hoặc là nói, có thể trong 69 hạng mục lựa chọn đó không có hạng mục “nông dân”, nên chọn mấy hạng mục cuối, không phải là vì cho rằng “có tiếng tăm” mà chỉ là tự nhận rằng mình chỉ có thể làm được việc đó.

Bất kể là nói như thế nào, vẫn có thể khẳng định được một điều: trong lần điều tra này, không có một người nào muốn làm nông dân Trung Quốc.

Đó khẳng định là điều bất hạnh nhất cho một nước lớn nông nghiệp có 900 triệu nông dân!

Đi sâu nghiên cứu vấn đề nông dân, không thể không nhìn thẳng vào môi trường kinh tế xã hội mà nông dân đang sống, cũng có nghĩa là không có cách gì lảng tránh khỏi một sự thực tàn khốc, hàng trăm triệu nông dân Trung Quốc đến nay vẫn sống trong một kết cấu phát triển kinh tế nhị nguyên chia cắt thành thị và nông thôn, hàng ngày họ đều phải đối mặt với sức ép tinh thần và kinh tế to lớn, sự thất lạc tâm lý mạnh mẽ cũng như sự buồn khổ về tư tưởng nặng nề. Lảng tránh nguyên nhân về chế độ đóng góp của nông dân để bàn chuyện giảm nhẹ đóng góp của nông dân coi như là không nói gì cả.

Một buổi sáng tháng 3 năm 2001, chúng tôi đến Viện khoa học xã hội Trung Quốc, phỏng vấn nghiên cứu viên [1] Lục Học Nghệ. Đó là một vị học giả nổi tiếng trong giới khoa học xã Trung Quốc, đã từng giữ chức Hội trưởng Hội khoa học xã hội Trung Quốc, nhưng thực ra ông là một chuyên gia nghiên cứu công tác nông thôn. Ngay từ những năm 80 của thế kỷ trước, ông đã là phó giám đốc Viện nghiên cứu phát triển nông thôn thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc, chuyên tâm nghiên cứu vấn đề nông thôn Trung Quốc, sau đó được điều lên làm giám đốc Viện nghiên cứu xã hội. chính là vì ông đã có những từng trải đặc biệt đó, nên khi nghiên cứu vấn đề đóng góp của nông dân Trung Quốc, ông đã đứng trên một mặt bằng cao mới, có tầm nhìn rộng khắp và suy ngẫm sâu sắc hơn.

“Khi giải quyết vấn đề đóng góp của nông dân, ánh mắt phải để ngoài nông thôn”. Trong lần nói chuyện đó, ông đã thẳng thắn mở đầu như vậy.

Ông sinh tại thành phố Vô Tích, tỉnh Giang Tô nơi có phong cảnh tú lệ, trên người như vẫn còn giữ được những ưu tú và thông tuệ của kẻ sĩ Giang Nam, nhưng từ khi ông thi đỗ vào khoa triết, trường đại học Bắc Kinh năm 1975 đến nay, đã sống ở thủ đô hơn 20 năm, nên bước đi, tay vung đã có phần hào sảng và thẳng thắn của nam tử Bắc phương nhiều hơn.

Ông nói, cục diện “phân ra thành phố và nông thôn để quản lý, một nước hai chính sách” hình thành dưới điều kiện kinh tế kế hoạch, đến nay vẫn chưa thay đổi. Lâu nay chúng ta đã chia cắt thành thị và nông thôn, cư dân thành thị và nông dân một cách nhân tạo. Dùng chế độ hộ tịch chia người ta thành nhân khẩu thành thị và nhân khẩu nông nghiệp, ngăn mấy trăm triệu nông dân ở ngoài thành phố; dùng chế độ thống nhất thu mua, thống nhất phân bổ cả lương thực cũng chia ra làm lương thực nông nghiệp và lương thực hàng hóa, để nông dân nuôi dân thành phố, dùng chế độ lao động chia người ta thành công nhân và nông dân, lại cũng ngăn nông dân ở ngoài nhà máy; dùng chế độ tiền lương phúc lợi chia người ta thành hai loại người có quyền hưởng thụ và không có quyền hưởng thụ, cuối cùng ngăn nông dân ngoài mọi chế độ an sinh xã hội…

Ông nói, loại chia cắt dứt khoát giữa thành thị và nông thôn, thể chế “một nước hai chính sách” thành thị và thị dân là một bên, nông thôn và nông dân là một bên đã làm cho nông dân Trung Quốc bất kể là trên một số đãi ngộ xã hội như giáo dục, y tế, bảo hiểm lao động, dưỡng lão, phúc lợi, hay là trên một số đãi ngộ kinh tế như lưu thông, trao đổi, phân phối, công ăn việc làm, thuế má đều xuất hiện sự mất cân bằng nghiêm trọng.

“Sông nước Sở nhưng biên giới nhà Hán”, sự chia cắt do con người tạo ra giữa thành thị và nông thôn, đã trở thành Hồng Câu [2] mà trăm triệu nông dân Trung Quốc không thể nào vượt qua. Khoảng cách đó đã làm cho mỗi một nông dân từ khi lọt lòng mẹ ra đã bị định trước là “công dân hạng hai” trong xã hội.

“Đóng góp của nông dân không chỉ nặng nề, hơn nữa còn mang tính kỳ thị”. Nói đến chỗ cảm động, Lục Học Nghệ đột nhiên biến thành khảng khái, cảm kích, lòng quan tâm đến cảnh ngộ của nông dân thể hiện ra bằng lời nói: “Thực tiễn mấy chục năm chứng minh, phàm là một loại vấn đề kinh tế hoặc xã hội mà không phải là một năm, hai năm mà là lâu dài không giải quyết nổi, thì đó không còn là vấn đề công tác nói chung, cũng không còn là vấn đề tăng cường lãnh đạo là có thể giải quyết được, mà là chính sách của mặt này có vấn đề, thể chế của mặt này có vấn đề”.

Chúng tôi đã đọc nhiều tài liệu có liên quan đến mặt đó, và phát hiện được, sản sinh ra những chính sách và thể chế đó, đúng là có một quá trình quanh co mà lại hiện thực, thực ra, sau ngày xây dựng nước, cùng với việc phát triển công nghiệp hóa nên lôi kéo nông dân tiến vào thành phố, tăng cường qui luật tiến trình đô thị hóa, Trung ương đã có nhận thức rõ ràng. Trong bài “Bàn về chính phủ liên hiệp” Mao Trạch Đông đã từng chỉ ra: “Nông dân là tiền thân của công nhân Trung Quốc. Tương lai còn cần có mấy chục triệu nông dân tiến vào thành phố, tiến vào nhà máy. Nếu như Trung Quốc cần xây dựng công nghiệp dân tộc lớn mạnh, xây dựng những thành phố lớn cận đại rất to, thì cần có một quá trình biến nhân khẩu nông thôn thành nhân khẩu thành thị”. Thế nhưng, sau giải phóng, khi hiểu được tình hình đất nước phức tạp mà lại cụ thể, xuất phát từ đòi hỏi xây dựng công nghiệp hóa thành thị, loại nhận thức trên đã bị thay đổi. Ông cảm thấy ở đây có vấn đề từng bước xóa bỏ sự chênh lệch đó. Vì vậy tại hội nghị Trịnh Châu đã đề xuất biện pháp giải quyết mới: “Nước ta có một đặc điểm, dân số nhiều tới 600 triệu, diện tích canh tác chỉ có rất ít - hơn 110 triệu ha, nếu không dùng một số biện pháp đặc biệt, sợ rằng nhà nước làm không tốt”. Biện pháp đặc biệt đó là: “Muốn giảm bớt nhân khẩu nông thôn phải làm thế nào? không được dùng người thành thị ra sức xây dựng công nghiệp ở nông thôn, làm cho nông dân trở thành công nhân tại chỗ”.

Ý tưởng chia ra thành phố, nông thôn để quản lý, một nước hai chính sách đã bắt đầu hình thành như vậy đó.

Để nhân khẩu nông thôn không ùa vào thành thị, về mặt chế độ công ăn việc làm ở thành thị, vừa bắt đầu đã thực hành chế độ dùng công lao động, về nguyên tắc chỉ là đảm nhiệm việc xắp xếp việc làm cho “nhân khẩu phi nông nghiệp” ở thành thị, không cho phép nhân khẩu nông nghiệp vào thành phố tìm việc làm. Điều này trong “Quyết định về vấn đề công ăn việc làm của lao động” do Quốc Vụ viện đề ra tháng 8 năm 1952 đã nói rất rõ: “Cần phải làm tốt công tác thuyết phục nông dân”. Sau này đến tháng 12 năm 1957, khi công bố “Quyết định thi hành tạm thời về việc các đơn vị dùng công nhân tạm thời đến từ nông thôn”, đã làm rõ hơn: “Các đơn vị nhất luật không được gọi dùng riêng người từ nông thôn và không được sử dụng riêng những nông dân mù quáng kéo vào thành thị”.

Như thế là từ vấn đề việc làm của người lao động, đã cắt đứt con đường để nông dân tiến vào thành thị.

Chính cái “qui định tạm thời” này của Quốc Vụ viện đã gọi những nông dân vào thành phố làm việc là “nông dân mù quáng kéo vào thành thị”, và từ đó bộ phận nông dân có một tên gọi vô cùng không vẻ vang là “mù quáng kéo vào”.

Về mặt chế độ cung ứng lương thực và dầu ăn, tự nhiên cũng có “biện pháp đặc biệt”. Cùng với việc chính sách thống nhất thu mua, thống nhất tiêu thụ lương thực ra đời năm 1953, Trung Quốc bắt đầu thực hiện chế độ cung ứng theo kế hoạch lương thực và dầu ăn. Chính Vụ viện ra “mệnh lệnh” thực hành thu mua và cung cấp lương thực theo kế hoạch, tiếp đó đã chế định “biện pháp tạm thời” quản lý thị trường lương thực, sau này khi Quốc Vụ viện được thành lập, đã công bố thêm “biện pháp tạm thời cung ứng định lượng lương thực ở thành phố, thị trấn”. Những mệnh lệnh và biện pháp này, đều thể hiện rõ một thái độ kiên định của chính phủ Trung ương là bài trừ về cơ bản khả năng nhân khẩu nông thôn mua được tiêu chuẩn lương thực ở thành phố.

Dân lấy ăn làm trời, nông dân ở thành phố không thể có tiêu chuẩn lương thực có nghĩa là mất không gian sinh tồn ở thành phố.

Đã có qui định cứng rắn về chế độ việc làm và cung cấp lương thực, dầu ăn ở thành phố, thì “biện pháp đặc biệt” về chế độ hộ tịch cũng theo đó mà ra đời. Tháng 1 năm 1958, hội nghị lần thứ 91 của Ủy ban thường vụ quốc hội đã thảo luận và thông qua “điều lệ đăng ký hộ khẩu nước Cộng hòa nhân nhân Trung Hoa”. Khoản thứ hai, điều thứ mười của điều lệ này, cũng đã có những qui định mang tính ràng buộc với nhân khẩu nông thôn vào thành phố. Qui định này tiêu chí cho sự hình thành chế độ di chuyển hộ khẩu lấy việc nghiêm khắc hạn chế nhân khẩu nông thôn lưu động vào thành phố làm hạt nhân.

Từ đó, thành thị và nông thôn Trung Quốc trở thành hai chiếc xe chạy trên đường. Cả hai có sự khác biệt to lớn về phương thức sản xuất và điều kiện lao động, điều kiện sinh hoạt và môi trường cư trú cũng khác nhau một trời một vực, làm cho tỷ suất thu nhập thực tế của cư dân thành thị và nông thôn Trung Quốc mỗi năm một mở rộng. Sự mở rộng này, mãi đến thời kỳ mới - cải cách mở cửa, không những không thu nhỏ, mà còn do trọng tâm của cải cách đã chuyển vào thành thị khiến tỷ suất thu nhập thực tế của cư dân thành thị và nông thôn bị mở rộng hơn nữa.

Theo tính toán của Triệu Nhân Vỹ, Viện nghiên cứu kinh tế thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc, tỷ suất thu nhập thực tế của cư dân thành thị và nông thôn, năm 1978 là 2,36, trừ năm 1985 giảm xuống còn 2,14 ha, còn lại đều tăng vọt, năm 1987 mở rộng đến 2,38, năm 1995 đã mở rộng đến 2,79. Khi ông làm tính toán này, còn chưa có các số liệu của năm 2000, nhưng ông dự tính không thấp hơn 3,2. Nếu cộng thêm nhiều phúc lợi vật chất mà cư dân thành phố được hưởng thì tỷ suất thu nhập thực tế của cư dân thành thị và nông thôn của Trung Quốc phải là trên 4.

Về mặt chế độ phúc lợi xã hội, ngay từ tháng 2 năm 1952, Chính Vụ viện đã công bố “điều lệ bảo hiểm xã hội”, sau đó lại không ngừng được hoàn thiện hơn nữa, đã qui định tỷ mỉ các loại bảo hộ lao động, đãi ngộ mà công nhân viên chức xí nghiệp quốc doanh ở thành phố được hưởng, từ chi phí do nhà nước chịu trong chữa bệnh, điều dưỡng, nghỉ ngơi sau khi bị ốm, bị thương, cho đến lương hưu tiền trợ cấp sau khi nghỉ việc, thời kỳ nghỉ đẻ của nữ công nhân viên chức, và chỉ đẻ một con, ngay cả tiền cứu tế sau khi có thương tật cũng như chi phí cho tang lễ và tiền trợ cấp sau khi chết, thậm chí ngay cả thân thích trực hệ của công nhân viên chức cũng được hưởng một nửa chi phí về y tế và được trợ cấp tang lễ. Các xí nghiệp tập thể cũng phần lớn tham khảo làm theo biện pháp trên của các xí nghiệp quốc doanh; những nhân viên công tác tại cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp thì không cần phải nói nữa. Ngoài những đãi ngộ được hưởng nói trên, nhân khẩu thành thị còn được hưởng nhiều loại trợ cấp suốt năm không sót một loại nào, nhân viên đang làm việc còn được đơn vị cung cấp nhà ở hầu như không phải trả tiền.

Tóm lại, người thành thị một khi chào đời là đã được sự che chở đặc biệt, từ ăn, uống, đại tiểu tiện, ngủ, sinh, lão, bệnh, tử, chôn cất… đều được nhà nước ôm hết. Thế nhưng người nông thôn lại không được như vậy.

Tháng 3 năm 2001, trong một cuộc họp báo giữa thời gian họp Quốc hội và Hội nghị chính trị hiệp thương, phóng viên “Nhân dân nhật báo” đã đưa vấn đề phân phối thu nhập đang có phản ánh dữ dội trong xã hội ra hỏi thủ tướng Chu Dung Cơ, nhìn nhận đối xử với vấn đề này như thế nào, có chuẩn bị sử dụng biện pháp có hiệu quả gì để điều tiết phân phối thu nhập hay không? Trả lời của Chu Dung Cơ là ba câu nói: đáng chú ý, còn chưa nghiêm trọng, đang giải quyết. Rồi đặc biệt nói rõ: “Đã coi việc gia tăng thu nhập của nông dân là nhiệm vụ hàng đầu của công tác kinh tế hiện nay, được đặt ở vị trí đột xuất, chúng ta sẽ đưa ra một loạt biện pháp để giải quyết vấn đề này”. Nhưng sự thực, điều mà người ta trông thấy trong năm đó là, tài chính Trung ương đã bỏ ra một khoản tiền khổng lồ dùng vào việc hai lần tăng lương cho cán bộ công nhân viên trong các đơn vị sự nghiệp hành chính thành phố, cuối năm lại phát thêm tiền thưởng tương đương một tháng lương - điều chưa từng có. Hạng Hoài Thành, Bộ trưởng Bộ tài chính còn nói rõ hơn nữa: cùng với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế Trung Quốc, tiền lương của viên chức, công nhân sẽ còn được gia tăng không ngừng. Năm 2000 là năm cuối cùng của nhiệm kỳ chính phủ khóa đó, người ta vẫn chẳng hề thấy việc tăng thu nhập cho nông dân đã được đặt vào “địa vị đặc biệt” như thế nào, được coi là “nhiệm vụ hàng đầu” ra sao, và càng không hiểu sự chênh lệch thu nhập của cư dân thành thị và nông thôn đạt đến tỷ suất lợi như thế nào thì mới được coi là vấn đề “nghiêm trọng”. Cũng trong năm này, tài chính Trung ương có kế hoạch tăng chi thêm 11,8 tỷ NDT để dùng riêng vào việc nâng cao tiền lương cho cán bộ công nhân viên chức cơ quan, đơn vị sự nghiệp và lương hưu của cán bộ công nhân viên đã nghỉ hưu ở thành phố. Khi kiểm tra, phó Cục trưởng Cục thống kê quốc gia lo lắng chỉ ra: chênh lệch thu nhập giữa cư dân thành thị và nông thôn đã cao hơn rất nhiều con số 3/1 ghi trên giấy, chênh lệch này phải là 5/1, thậm chí đến 6/1, đạt đến giá trị cao nhất kể từ ngày thành lập nước Cộng hòa đến nay, tỷ lệ chênh lệch về thu nhập giữa thành thị và nông thôn của nhiều nước trên thế giới chỉ là 1,5/1.

Từ những tư liệu do Chu Khánh Phương, Viện nghiên cứu xã hội thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc, có thể thấy, tiền lương bình quân của nông dân năm đó chỉ là 134 NDT, thu nhập bình quân theo đầu người của công nhân viên chức thành thị đã gấp 4,5 lần thu nhập ròng bình quân theo đầu người của nông dân! Năm 1998, tiền lương bình quân của cư dân thành thị đã từng lên đến 8.346 NDT, trong cùng thời gian này, mặc dù thu nhập ròng bình quân của nông dân cũng được nâng cao, nhưng chỉ là 2.210 NDT, có nghĩa là tiền lương bình quân của cư dân thành thị cao hơn thu nhập ròng bình quân của nông dân tới 6.136 NDT! Cần phải đặc biệt chỉ ra rằng, do nhiều nguyên nhân như lạm phát v.v…, 100 NDT năm 1987 đến năm 1999 chỉ tương đương với 22,6 NDT, đồng tiền đã mất giá tới 77%, tính theo chỉ tiêu ngược, mỗi năm giảm 7,1%, theo cách tính này thì 2.210 NDT thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân năm 1999, thực ra chỉ bằng 97,78 NDT năm 1978, so với thu nhập ròng bình quân đầu người năm 1978 là 134 NDT, thì thu nhập thực tế đã giảm. Sau năm 2000, khoảng cách chênh lệch giữa thành thị và nông thôn càng bị kéo dài.

Người giàu càng giàu, người nghèo càng nghèo, “hiệu ứng Mathey” về của cải, đã hiện ra ngày càng gay gắt giữa thành thị và nông thôn Trung Quốc rộng lớn.

Từ thời kỳ kế hoạch “năm năm lần thứ nhất” hồi mới thành lập nước, đến thời kỳ kế hoạch “năm năm lần thứ năm” trước cải cách, nhà nước đầu tư vào nông nghiệp nói chung đều ổn định ở tỷ trọng khoảng 10%. Thế nhưng bắt đầu từ năm 1981, sau cải cách mở cửa không lâu, tỷ trọng đầu tư của nhà nước vào nông nghiệp đã giảm dần, năm 1985, tổng số đầu tư trong cả nước so với năm trước tăng trưởng 45%, nhưng đầu tư vào nông nghiệp đã giảm rõ rệt, chỉ còn tăng 0,5%. Điều này đã làm cho nông nghiệp Trung Quốc vốn đã đầy rẫy khó khăn càng mất đi sức sống.

Vấn đề lớn nhất của “kết cấu nhị nguyên” là các thành viên trong một xã hội về các mặt kinh tế văn hóa không thể phát triển cân bằng có tính chỉnh thể, và như vậy tất sẽ dẫn đến việc hiện đại hóa trong một nước bị đoạn tầng: Một bộ phận người nhanh chóng đi lên hiện đại hóa nhưng đại đa số người lại vô duyên với hiện đại hóa.

Một bên là những thành phố khổng lồ, sản xuất công nghiệp quá thừa, một bên là nông dân nghèo khó mua không nổi sản phẩm công nghiệp. Khi kinh tế Trung Quốc mới đạt bình quân GDP đầu người là 700 USD thì đã xuất hiện sản xuất quá thừa, ở mức độ rất lớn là 800 triệu nông dân không có sức mua, tổng mức tiêu dùng của nông dân chiếm trên 77% dân số không sao so được với cư dân thành thị chỉ chiếm không đến 30% tổng số dân, đó chính là nỗi lạnh lẽo sẽ phải sinh ra cho sự phát triển dị hình công nghiệp thành thị Trung Quốc đã định trước.

Có thể nói, nhân tài có tố chất cao ở Trung Quốc hiện nay đều đã tập trung toàn bộ ở thành thị, và hầu như toàn bộ đầu tư giáo dục của nhà nước cũng đều dùng ở thành thị, sự lạc hậu về kinh tế xã hội của nông thôn, tất sẽ dẫn đến sự lạc hậu về môi trường và sự lạc hậu về giáo dục. Sự tập kích của các cơn bão cát đã làm cho người thành thị cảm thấy một cách đau xót những xâm phạm quấy nhiễu của môi trường xung quanh. Nhưng “văn hóa bão cát bụi” của nông dân Trung Quốc sẽ mang lại nguy hại cho thành thị Trung Quốc bài học trọng đại này đến nay vẫn chưa có ai hỏi đến.

Bão cát bụi tàn phá thành thị không chỉ là một hình thức báo thù của thể chế nhị nguyên hóa chia cắt thành thị và nông thôn, mà nông thôn rộng lớn của Trung Quốc đang xấu đi lại không chỉ vì môi trường sinh thái và tài nguyên thiên nhiên.

Sự thực đã chứng minh: không ít tội phạm phát sinh ở Trung Quốc hiện nay là sự báo thù của nghèo khổ với giàu có, là sự báo thù của nông thôn với thành thị, là sự báo thù của vùng lạc hậu với vùng phát triển. Ngoài việc khiển trách và căm hận, người ta rất ít đi sâu tìm hiểu nguyên nhân trong đó.

Tuy nhiên cũng có nhiều sự thực như vậy đang chứng minh: chúng ta vẫn coi thường không quan tâm đến sự tồn tại của thể chế nhị nguyên hóa thô bạo mà vô nhân đạo này.

Nói đến đó, Lục Học Nghệ lại một lần nữa kích động, nhìn qua mắt kính trông ánh mắt càng thêm sắc bén. Ông nói: “Thực hiện theo chiều dọc” phân ra thành thị, nông thôn mà quản lý, một nước hai chính sách” từ trước đến này đã có lịch sử hơn 40 năm, khi sự vận hành kinh tế xuất hiện xáo động, gập khó khăn, người bị xúi quẩy thiệt thòi nói chung vẫn là nông dân. Nhà nước thông qua độ nghiêng của các chính sách tài chính, thu thuế, giá cả, tiền tệ, tín dụng, bảo đảm cho thành thị và công nghiệp quốc gia phát triển, nhưng nông dân và nông thôn trong điều kiện đó lại phải cống hiến càng lớn hơn.

Ông phát âm trong miệng chữ “cống hiến” rất nặng, trong thực tế nghe thành “hy sinh”.

Lúc này, chúng tôi như xuất thần, đột ngột nhớ tới một câu nói của Đỗ Nhuận Sinh. Đỗ tiên sinh vốn đã từng giữ chức chủ nhiệm Ban nghiên cứu chính sách nông thôn của Trung ương đảng cộng sản Trung Quốc, đồng thời kiêm nhiệm Chủ nhiệm Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn của Quốc Vụ viện, đó là một nhân vật hàng đầu về công tác nghiên cứu phát triển nông thôn và chính sách nông thôn, lời nói của ông tất nhiên có tình quyền uy. Ông nói rằng: “Chúng ta nợ nông dân quá nhiều!”

Đã nợ quá nhiều, không cho cơ hội nghỉ ngơi khôi phục nguyên khí thì thôi, tại sao mỗi khi nền kinh tế “xuất hiện xáo động, gặp phải khó khăn” lại chỉ đòi riêng nông thôn và nông dân Trung Quốc đã không còn sức hoàn thành nhiệm vụ “cống hiến lớn hơn” nữa? chúng tôi thỉnh giáo Lục Học Nghệ, nhưng ông vẫn hồi ức theo dòng suy nghĩ của ông.

Ông nói, lạm phát năm 1988, nhà nước tiến hành một lần điều chỉnh kinh tế vĩ mô, cán cân kinh tế vẫn nghiêng về phía thành thị, đã làm cho thu nhập ròng bình quân của nông dân năm 1989 giảm bớt, xuất hiện lần đầu tiên tăng trưởng thực tế thu nhập ròng của nông dân từ ngày cải cách đến nay là số âm, là - 1,6%; sau đó vào giữa những năm 90 đến này, lại có một lần nhà nước điều chỉnh kinh tế vĩ mô nữa, cái giá mà nông dân phải trả so với mấy lần trước đều lớn hơn.

Ông nói, lúc đó nhà nước hạ quyết tâm tiến hành cải cách xí nghiệp quốc hữu, động tác điều chỉnh kinh tế vĩ mô rất lớn, các nơi trên cả nước có hàng chục triệu công nhân viên chức tại các xí nghiệp quốc hữu rời khỏi cương vị, tỷ lệ thất nghiệp đăng ký mỗi năm một tăng, có một khu căn cứ công nghiệp cũ, số nhân viên rời khỏi cương vị thất nghiệp thậm chí vượt quá 10%, tình hình kinh tế tương đối nghiêm trọng. Thế nhưng do giá cả, đặc biệt là giá cả sản phẩm lương thực, dầu ăn mỗi năm đều hạ, gạo từ 4 NDT một kg hạ xuống còn dưới 2 NDT, trứng gà từ 7 NDT một kg, giảm xuống còn 3,6 NDT, giá các loại rau, dưa cũng liên tục giảm, vì thế mặc dù trợ cấp cho những người rời khỏi cương vị rất ít, họ vẫn có thể sống được, toàn xã hội vẫn giữ được sự ổn định cơ bản. Cục diện ổn định tốt lành đó không dễ mà có được, tất nhiên là do nhà nước điều chỉnh kinh tế vĩ mô thành công, nhưng cũng chẳng phải là kết quả của sự hy sinh to lớn mà 800 triệu nông dân đã làm vì đó sao?

Vị hội trưởng Hội học xã hội đã tính cho tôi chúng tôi mấy khoản?

Năm 1996, tổng sản lượng lương thực nông thôn Trung Quốc là 545 triệu tấn, năm 1987 là 494,15 triệu tấn, năm 1998 là 512,3 triệu tấn, năm 1999 là 508 triệu tấn, lấy 500 triệu tấn làm số tròn để tính, thì tháng 11 năm 1996, giá trung bình mỗi kg gạo, tiểu mạch, ngô là 2,071 NDT, tiền lương thực nông dân thu được năm đó là 1.035,15 tỷ NDT. Thế nhưng đến tháng 11 năm 1999, giá ba loại lương thực trên giảm còn 1,405 NDT một kg, tiền mà nông dân thu được từ lương thực chỉ còn 707,5 tỷ NDT, điều này có nghĩa là, mặc dù tổng sản lượng lương thực năm 1999 không ít hơn so với năm 1996, nhưng sản lượng tăng, thu nhập không tăng, thu nhập thực tế của nông dân đã giảm 328 tỷ NDT.

Ngoài lương thực ra, giá mọi sản phẩm phụ nông nghiệp khác cũng giảm với mức độ lớn. Tính toán sơ bộ, chỉ so sánh năm 1999 với năm 1996, thu nhập của nông dân trong sản xuất nông nghiệp, chí ít cũng giảm bớt 400 tỷ NDT. Năm 2000, nông nghiệp vừa giảm sản lượng vừa giảm thu, thu nhập của nông dân từ nông nghiệp so với năm 1996 càng giảm nhiều hơn nữa.

Có thể nói, chỉ trong 4 năm ngắn ngủi từ năm 1996 đến năm 2000, thu nhập thực tế của nông dân Trung Quốc chí ít cũng giảm trên 1.600 NDT.

Đây là sự hy sinh to lớn mà nông dân Trung Quốc chịu nhục chịu khổ để bảo đảm cho các mặt như nhà nước điều chỉnh kinh tế vĩ mô, thực hiện thuận lợi viện trợ cải cách xí nghiệp quốc hữu, ổn định xã hội thành thị v.v…

Điều đáng tiếc là, hiện nay từ chính giới cho đến giới học thuật Trung Quốc, người đại biểu cho lợi ích của nông dân quá ít, tiếng kêu gọi cho lợi ích của nông dân quá yếu, trên thực tế nông dân Trung Quốc đã trở thành một quần thể dễ bị tổn thương điển hình trong xã hội Trung Quốc.

Thực ra, mỗi khi phát triển thành phố và phát triển nông thôn phát sinh xung đột, cái đòi hỏi phải hy sinh trước là lợi ích của nông dân; và khi lợi ích các quần thể phát sinh mâu thuẫn xung đột, thì cái đầu tiên bị kiềm chế cũng lại là kinh tế nông thôn. Để bảo vệ các xí nghiệp lương thực quốc hữu, bắt đầu từ năm 1996, các xí nghiệp gia công lương thực hương trấn các nơi bị chỉnh đến chết khá nhiều; để bảo vệ sự kinh doanh lũng đoạn của các hợp tác xã cung tiêu quốc gia, một loạt lớn xí nghiệp kinh doanh vật tư nông nghiệp do nông thôn làm, dân làm và xí nghiệp gia công bông ở khắp nước đã trước, sau bị chết yểu; để bảo đảm chắc chắn hiệu quả cho các xí nghiệp gang thép lớn quốc hữu, chỉ một tờ mệnh lệnh hạ xuống năm 2000 đã buộc các xưởng gang thép nhỏ địa phương đóng cửa hết. Để thủ tiêu đóng cửa một loạt xưởng đường và xưởng tinh đường hương trấn, giá đường của Trung Quốc vốn từ 2.300 NDT một tấn đã được đưa lên 3.100 NDT một tấn hiện nay, do đó đã làm cho ngành sản xuất đường giảm lỗ…

Cái giá phải trả đã được chuyển dời lẫn cho nhau trong các bộ môn như vậy đó.

Khi chúng ta thấy các xí nghiệp quốc hữu chuyển lỗ thành lãi, liệu có nghĩ tới các xí nghiệp hương trấn của Trung Quốc, đã từng một dạo được coi là “đội quân lạ đột ngột vùng lên”, nắm giữ “một nửa giang sơn” đang biến thành vô cùng nguy hiểm và 800 triệu nông dân càng thêm đóng góp nặng nề không?

Sự bất bình đẳng trong phân phối tài nguyên, rõ ràng là bắt nguồn từ việc nhà nước đã bất bình đẳng trong mặt phân phối tài nguyên chính trị. Giáo sự Hồ An Cương, chuyên gia nghiên cứu về tình hình đất nước, trường Đại học Thanh Hoa chỉ ra, trong việc phân phối số lượng đại biểu hội nghị nhân dân toàn quốc, đã tồn tại hiện tượng kỳ thị nghiêm trọng nhân khẩu nông thôn - cứ 960.000 nhân khẩu nông thôn mới được phân bổ một đại biểu, ở thành thị thì lại khác, cứ 260.000 dân thành phố, thị trấn là đã có một đại biểu, hai bên chênh lệch nhau gần 4 lần. Ông cho rằng điều này đã trực tiếp vi phạm qui định trong điều 33 “Hiến pháp” nước ta về việc: “công dân nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa tròn 18 tuổi, không phân biệt dân tộc, chủng tộc, nam nữ, nghề nghiệp, xuất thân gia đình, tín ngưỡng tôn giáo, trình độ giáo dục, tình trạng tài sản, thời hạn cư trú đều có quyền được bầu cử và ứng cử”. Hơn nữa, việc tạo ra sự sai khác về tỷ lệ của đại biểu các vùng cũng vô cùng rõ ràng, tỷ lệ đại biểu quốc hội của Bắc Kinh, Thượng Hải, Thiên Tân cao, còn tỷ lệ đại biểu quốc hội ở 12 tỉnh lớn nông nghiệp như Hà Nam, An Huy, Giang Tây, Hà Bắc v.v… lại rất thấp.

Nhà văn Nga Dostojevski đã từng nói: “Không có sự bình đẳng hoàn toàn thì không có tình yêu”. Trong những người phát biểu thay lợi ích của các tầng lớp khác nhau tại quốc hội và hội nghị chính trị hiệp thương đã có ai đã vì nông dân đang ở vào địa vị yếu thế tuyệt đối mà lên tiếng kêu to không?

Trọng Đại Quân ở Trung tâm nghiên cứu quan sát kinh tế Bắc kinh, vì việc này đã phát biểu cách nhìn với lời lẽ cực kỳ gay gắt, ông nói: “Nhà nước xã hội chủ nghĩa của chúng ta, có nên mở rộng khoảng cách lớn đến như vậy trong nhân dân không? Rốt cuộc phương hướng và mục tiêu phát triển của Trung Quốc là gì? Là lấy con người làm trung tâm, hay là lấy tiếp tục đuổi, vượt làm trung tâm? Mục đích của đuổi, vượt là gì? Chẳng lẽ chỉ là để cho một số ít người ngang bằng với các nước phát triển, chỉ là sự phát triển mấy vùng mẫu để người nước ngoài xem, sau đó chứng minh rằng Trung Quốc đã đạt được trình độ tiến tiến? Việc phân bổ tài nguyên Trung Quốc nên tiếp tục tập trung ở vùng đô thị hay là nên phân bổ cân bằng? Trong một thời gian dài sau khi xây dựng đất nước, đã thực hiện chiến lược phát triển ưu tiên phát triển công nghiệp nặng, tập trung mọi tài nguyên để đuổi, vượt tiên tiến, thực hiện đối đầu quân sự, nhưng cái giá của sự đuổi, vượt là làm cho nông thôn lạnh lẽo, hy sinh một loạt người, và cũng làm môi trường sinh thái tự nhiên xấu đi. Bây giờ đã bước vào thế kỷ 21, mô thức phát triển kinh tế và phương pháp tư duy thời kỳ chiến tranh lạnh đã không thể tiếp tục tiếp diễn, thu nhỏ khoảng cách giữa các vùng và khoảng cách giữa thành thị và nông thôn rất lớn hình thành từ 50 năm trước đã trở thành nhiệm vụ chủ yếu và mục tiêu chiến lược cấp bách của Trung Quốc trong thế kỷ mới. Phải phá bỏ thể chế quản lý hộ tịch hình thành từ thời kỳ kinh tế kế hoạch, bảo đảm các loại tài nguyên lưu động hợp lý trong phạm vi toàn quốc, xác lập chiến lược phát triển lấy con người làm gốc phải trở thành suy nghĩ chủ yếu của chúng ta”.

“Tự do di chuyển là một trong những quyền lợi cơ bản của con người”. Nếu không có sự lưu động tự do sức lao động thì làm sao có nổi kinh tế thị trường. “Lưu Học Nghệ, đại biểu quốc hội, trong kỳ họp quốc hội đã viết riêng một đề án, ông nói: “bây giờ không phải là vấn đề quán triệt chính sách, mà là vấn đề quán triệt hiến pháp. Chí ít phải để cho 800 triệu nông dân được đãi ngộ quốc dân”

25. Chênh lệch cánh kéo

“Phân ra thành thị và nông thôn để quản lý, một nước hai chính sách” đã mang lại do nông dân Trung Quốc một hình thức đóng góp nặng nề khác, đó là “chênh lệch cánh kéo” trong trao đổi sản phẩm công nông nghiệp.

Quyền phát minh lý luận “chênh lệch cánh kéo” không biết thuộc về vị chuyên gia kinh tế học nào, cách nêu này vừa vô cùng hình tượng sâu sắc vừa đơn giản, mộc mạc.

Nhìn bản vẽ thể hiện “chênh lệch cánh kéo”, mọi cái có thể rõ ràng:

Nguyên lý không phức tạp, thậm chí không cần có trình độ văn hóa từ phổ thông cơ sở trở lên cũng nhìn qua là thấy ngay: nếu giá sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp bằng với giá trị, thì đường tỷ giá của nó là AB, tức là 1; thế nhưng do xuất hiện hai đường AC và AD, như đường cái kéo mở ra, cách xa đường tỷ giá AB, nên sự “đóng góp có tính tiềm ẩn” giữa sản phẩm nông nghiệp và công nghiệp sẽ rơi vào thân người nông dân. Nói gọn lại là, sản phẩm công nghiệp được nâng cao lên mức thoát ly giá trị thực tế bản thân để bán cho nông dân, còn nông sản và sản phẩm phụ của nông dân lại bị ép xuống thấp hơn giá trị thực có của nó để bán đi, tất cả những điều này đều thực hiện bằng cách dựa vào thủ đoạn hành chính có tính cưỡng bức của nhà nước.

Nguồn gốc vấn đề “chênh lệch cánh kéo” của sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp đã có từ lâu, tồn tại từ trước ngày giải phóng, chúng ta đã từng coi nó là một dẫn chứng cho việc chính phủ Quốc dân đảng bóc lột nông dân để vạch trần không thương tiếc. Sau giải phóng không lâu, Trung ương đã đề xuất phải thu nhỏ vấn đề đóng góp của nông dân cực bất hợp lý do xã hội cũ để lại.

Thực ra vấn đề “chênh lệch cánh kéo” không chỉ tồn tại ở Trung Quốc, Liên Xô cũ cũng tồn tại. Mặc dù lúc đó chúng ta gọi Liên Xô là “đại ca”, nhiều phương diện làm theo mô thức chính trị, kinh tế của Liên Xô, nhưng bất kể là Mao Trạch Đông hay Lưu Thiếu Kỳ, ban đầu đều không tán thành Stalin thông qua cách làm “chênh lệch cánh kéo”, bóc lột nông dân, tiến hành công nghiệp hóa. Thế nhưng sau đó, khi phát hiện chỉ dựa vào việc lấy thuế nông nghiệp thì không đủ thu nhập tài chính dùng vào năng lực đầu tư tái sản xuất mở rộng, thì tình hình đã nhanh chóng phát sinh thay đổi. Xem xét từ những tư liệu chúng tôi nắm được, chính phủ Trung Quốc, năm 1982 đã lợi dụng “chênh lệch cánh kéo” để “tước đoạt” từ nông dân hơn 2,456 tỷ NDT.

Người công khai sớm nhất tư liệu này, là Mao Trạch Đông tại hội nghị Trung ương 2 khóa 8 họp tháng 11 năm 1956. Trong hội nghị này, ôn g đã chỉ ra một cách vô cùng rõ ràng: “Có một số đồng chí hy vọng nhanh chóng làm cân bằng giá cánh kéo sản phẩm công nông nghiệp, điều này không có khả năng. Bởi vì giá chênh lệch cánh kéo đã chiếm 30% thu nhập tài chính, còn thuế nông nghiệp trực tiếp chẳng qua chỉ chiếm 10% trung bình cả nước. Nếu bây giờ xóa bỏ giá chênh lệch cánh kéo, làm được việc trao đổi ngang giá, thì tích lũy của nhà nước sẽ bị ảnh hưởng”.

Điều này cho thấy, chính phủ Trung ương lúc đó biết rất rõ rằng, dù về tổ chức, thậm chí là về cảm tình, đều khó có thể tiếp thu cách làm của Stalin, thông qua chênh lệch cánh kéo bóc lột nông dân tiến hành công nghiệp hóa, và cũng không thể nào tiếp nhận cách làm bóc lột nông dân mà chính phủ Quốc Dân Đảng luôn luôn sử dụng, thế nhưng, muốn xây dựng công nghiệp hóa quốc gia trên đống hoang tàn đổ nát vì phải trải qua nhiều năm chiến tranh, ngoài việc để nông thôn và nông dân hy sinh ra, quả thực không có sự lựa chọn nào khác.

Tất nhiên cũng trong hội nghị này, Mao Trạch Đông còn đề xuất: “Giá chênh lệch cánh kéo quá lớn làm cho nông dân không thu được lợi ích gì, cũng là sai lầm. “Thế nhưng, chẳng qua chỉ là đề cập tới mà thôi. Vì thế khi đã lựa chọn kinh tế kế hoạch, đã thực hiện phân ra thành thị, nông thôn để quản lý, một nước hai chính sách thì vấn đề “chênh lệch cánh kéo” sẽ tự nhiên như nhanh chóng đột xuất ra, đó là việc không thể dùng ý chí của con người mà di chuyển được”.

Ngày 1 tháng 3 năm 1995, bài xã luận “Thời báo kinh tế” đã có một đoạn viết ý vị sâu xa: “Địa vị cơ sở của nông nghiệp yếu đi trong tiếng hô tăng cường, thu nhập của nông dân giảm thấp trong tiếng hô hào lớn, tư liệu sản xuất nông nghiệp tăng giá trong tiếng kêu gọi hạn chế tăng giá”. Xem ra mấy câu nói đó có chút làm cho người ta khó hiểu, và cũng có mấy phần hoang đường, nhưng suy nghĩ kỹ, lại nhằm thẳng vào vấn đề. Đó chính là: cái mà chúng ta một mực vâng lệnh thi hành, thực ra chẳng qua chỉ là một loại “nông nghiệp nói đầu lưỡi”.

Xem xét từ sự chi ra của tài chính quốc gia thấy, trong 25 năm từ năm 1959 đến năm 1984 tổng số tiền chi viện nông nghiệp là 220 tỷ NDT, hình như là do từ chính quốc gia thu được từ “chênh lệch cánh kéo” rồi thông qua tiền chi viện nông nghiệp trả lại cho nông dân. Thực ra nói “tiền chi viện nông nghiệp”, nhưng nó chẳng có bao nhiêu quan hệ với nông dân cả. Phí sự nghiệp nông, lâm, thủy lợi phải chi trả, chủ yếu là dùng vào việ‡c chi tiêu có tính hành chính cho người làm nông nghiệp ở các bộ môn các cấp, nông dân chả được tý gì; đầu tư của nhà nước để xây dựng thủy lợi, trồng rừng, ví dụ như đối với các nhà máy thủy điện lớn và chỉnh trị lưu vực sông Hoàng Hà, sông Hoài, tại các hạng mục đó, tài chính chủ yếu đầu tư vào thiết bị vật tư, những công trình đó còn chiếm dụng rất nhiều ruộng đất của nông dân, và còn buộc nông dân mang theo lương thực lao động nghĩa vụ để tham gia đắp đê… cuối cùng người được lợi chủ yếu vẫn là thành thị và công nghiệp. Một ví dụ có sẵn là, mỗi khi nước sông Hoài lên to, để bảo đảm cho các thành phố đường sắt, hầm mỏ ở trong và hạ lưu sông này, thường là phá đê hoặc cho nổ vỡ đê để thoát lũ, nông thôn và nông dân ven sông chỉ trong một đêm là đã lâm vào cảnh tràn ngập trong nước.

Theo suy đoán của Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn của Quốc Vụ viện, trong 25 năm kể từ năm 1953 đến năm 1978 của thời kỳ kinh tế kế hoạch, chính phủ Trung ương thông qua “chênh lệch cánh kéo” về giá cả sản phẩm công, nông nghiệp đã thu được tổng cộng từ 600 tỷ đến 800 tỷ NDT, mà cho đến năm 1978, trước khi cải cách mở cửa, thì tổng tài sản công nghiệp cố định của nhà nước lúc đó chẳng qua chỉ được hơn 900 tỷ NDT. Vì thế có thể cho rằng, tích lũy tư bản nguyên thủy của công nghiệp hóa quốc gia Trung Quốc về cơ bản bắt nguồn từ nông nghiệp Trung Quốc!

Chênh lệch cánh kéo nên giảm nhỏ từng bước, mở rộng ra, rõ ràng là sai lầm. Sau khi bước vào cải cách và mở cửa, định giá theo kế hạch nông sản phẩm và công nghiệp phẩm được xóa bỏ từng bước, nhân tố chế độ của “chênh lệch cánh kéo” sản phẩm công, nông nghiệp từng bước đã được cải cách, thế nhưng do cải cách chưa thực sự đến đúng vị trí, giá chênh lệch cánh kéo không những vẫn tồn tại như cũ mà trên thực tế còn tiếp tục mở rộng.

Đóng góp mang tính tiền ẩn của nông dân chủ yếu thể hiện ở việc biến tướng nâng cao giá mức, điện dùng cho nông nghiệp và tư liệu sản suất dùng cho nông nghiệp. Nhất là trong mấy năm gần đây, giá điện dùng cho sinh hoạt của nông dân tăng nhanh nhất, nói chung, giá điện xuất xưởng là 0,32 NDT một kW, dẫn tới mạng lưới điện chỉ là 0,35 NDT một kW, đến Cục quản lý điện thành phố, cũng chỉ là 0,37 NDT một kW, nhưng đưa đến trạm quản lý điện xã thì đã tăng lên 0,78 NDT một kW, điện đưa đến nông dân, giá rẻ nhất dùng cho sinh hoạt cũng là 0,8 đến 1 NDT một kW, giá loại vừa là 1- 1,5 NDT một kW, giá cao nhất tới 2,5 NDT một kW. Giá điện từ nhà máy phát điện đến mạng lưới huyện đã tăng 64,3%; từ trạm quản lý điện xã đến nông dân dùng điện, giá điện đã tăng lên mấy lần!

Chỉ cần chúng ta tổng hợp thành quả nghiên cứu của ba vị chuyên gia nông nghiệp - Từ Chí Toàn trong tác phẩm “Tiến trình không cân bằng trong công nghiệp hóa Trung Quốc và sự lựa chọn chính sách nông nghiệp”, Vương Quí Thần trong cuốn “Hiện đại hóa nông thôn Trung Quốc và nông dân” và Trương Chiếu Tâm theo chỉ số giá cả có liên quan trong niên giám “thống kê Trung Quốc năm 1999” để suy tính ra các số liệu thì có thể nhìn thấy một cách vô cùng rõ ràng những đóng góp mà “chênh lệch cánh kéo” từ cải cách mở cửa đến nay áp đặt lên người nông dân vẫn không ngừng gia tăng.

Năm 1980, 33,4 tỷ NDT; năm 1885, 39,18 tỷ NDT; năm 1990, 72,645 tỷ NDT; năm 1991, 96,8 tỷ NDT; năm 1992, vượt quá trăm tỷ; đạt 125,1 tỷ NDT; năm 1993, 171,8 tỷ NDT; năm 1994, đột phá hai trăm tỷ, đạt 218,9 tỷ NDT; năm 1995, 267,1 tỷ NDT; năm 1996, 281,6 tỷ NDT; năm 1997, vượt ba trăm tỷ, đạt 314,4 tỷ NDT; năm 1998 cao tới 359,1 tỷ NDT…

Chỉ trong mười tám năm ngắn ngủi, chênh lệch cánh kéo đã tăng gần 20 lần!

Những con số tăng thêm hàng năm đó, xem ra rất khô khan và vô vị; chúng tôi cũng đã từng cảm thấy chúng không hề có giá trị “văn học”. Thế nhưng khi nghe một vị nông dân Hoài Bắc xòe ngón tay ra tính một khoản tiền, chúng tôi bắt đầu cảm thấy nhạy cảm với các con số. Vị nông dân đó nói với chúng tôi: một ha lúa mì chỉ hạt giống thôi đã cần 375 NDT, phân bón cần 1.650 NDT, thuốc trừ sâu 150 NDT, cày máy mất 900 NDT, tưới nước ít nhất cũng phải 600 NDT, cộng thêm 1.200 NDT thuế nông nghiệp (xin chú ý, thuế nông nghiệp đã ít tới mức không có ý nghĩa điển hình phổ biến), tổng cộng giá thành là 4.875 NDT; nhưng 6.750 kg lúa mì chỉ có thể bán được 4.950 NDT. Điều này có nghĩa là nếu 1 ha lúa mạch chỉ đạt sản lượng 6.750 kg, thì năm đó người nông dân chỉ làm không công.

Lần đầu tiên khi nghe từ miệng vị nông dân nói ra những con số đó, chúng tôi hầu như không có cảm giác gì, bởi vì trong cuộc điều tra, nghiên cứu, viết lách dài tới hai năm chúng tôi đã tiếp xúc với quá nhiều con số, đến mức tê liệt, thậm chí chán chường mệt mỏi với chúng. Thế nhưng khi nghe vị nông dân Hoài Bắc tính những khoản trên, chúng tôi đã cảm thấy xáo động dữ dội. Bởi vì rõ ràng là ông không hề tính vào đó công lao động vất vả dưới mặt trời chói chang hoặc mưa gió dầm dề từ sáng đến tối. Mà đã bỏ đi tất cả những công lao đó không tính một chút nào, và nếu sản lượng một ha lúa mì chỉ là 6.750 kg, thì coi như làm không công - một con tính nghe như một tiếng thở dài nặng nề.

Rõ ràng đó không còn là những con số có ý nghĩa chung chung nữa. Mà rõ ràng là sự bất lực của những người bán mặt cho đất bán lưng cho trời; rõ ràng là sự buồn bực lo lắng của đất đai và mồ hôi nước mắt trộn lẫn với tâm huyết!

Nông dân tại thôn Đường Miếu, xã Lại Viện, huyện Trường Phong, rất gần nơi cư trú của chúng tôi, có thu nhập bình quân đầu người năm chỉ là 960 NDT, có nghĩa là quanh năm vất vả nhưng mỗi tháng chỉ kiếm được 80 NDT. Mặc dù sự nghèo khó của thôn Đường Miếu, là cá biệt, nhưng nông dân của phần lớn nông thôn Trung Quốc, dưới sự “chia cắt” vô tình của “chiếc kéo”, đã rất khó duy trì nổi tái sản xuất đơn giản, tổ chức kinh tế tập thể cũng khó duy trì nỗi tái phục vụ đơn giản.

Khi chúng tôi kiểm tra hàng loạt con số trên bảng ghi nhân tố giá cả làm tăng thu, tăng chi của nông dân toàn quốc, sự cảm nhận của chúng tôi không chỉ là kinh ngạc nữa.

Trong 7 năm từ 1989 đến 1995, nông dân cả nước tăng thu 1.188,7 tỷ NDT, nhưng tăng chi là 1.33,7 tỷ NDT, so sánh giữa tăng thu và tăng chi, nông dân lỗ vốn ròng 155 tỷ NDT.

Tổn thất do “chênh lệch cánh kéo”, từ xưa tới nay có hai quan điểm. Một loạt quan điểm qui kết nó là di tích của xã hội cũ, Trung Quốc mới chỉ có thể thu nhỏ dần cho đến lúc cuối cùng xóa bỏ được. Quan điểm này rõ ràng là thiếu sức thuyết phục, bởi vì từ lúc thành lập Trung Quốc mới, đến thời kỳ mới, đến thời kỳ mới, chúng ta đã trải qua thời gian nửa thế kỷ lâu dài, mà “di tích” của xã hội vẫn không thấy “thu nhỏ”, ngược lại còn có xu thế gia tăng, rõ ràng là cách nói đó nghe không lọt. Một quan điểm nữa là “lý luận tích lũy nguyên thủy”, cho rằng trong quá trình từ nước nông nghiệp chuyển hóa thành nước công nghiệp, thì việc nông nghiệp cung cấp, tích lũy tiền vốn cho công nghiệp hóa là điều tất yếu. Loại quan điểm này, lâu nay không có ai nghi ngờ, hình như là thiên kinh địa nghĩa, thế nhưng giáo sư Dư Hồng, trường đại học kinh tế tài chính Thượng Hải, sau 6 năm dài nghiên cứu về đóng góp xã hội và phát triển nông thôn của nông dân Trung Quốc, đã đứng ra nói rằng không phải thế. Bà cho rằng quan điểm này vừa không phù hợp tính chất của nhà nước chúng ta, lại càng không phù hợp với ý nguyện của đông đảo anh chị em nông dân. Trên thực tế, “chênh lệch cánh kéo” của chúng ta là sự sai lầm về chính sách kinh tế lâu nay, là thói xấu lâu ngày khó sửa của thể chế kinh tế kế hoạch.

Thực ra, “chênh lệch cánh kéo” còn có thể xem là một loại đóng góp của nông dân, mà chính sách thu mua lương thực của nhà nước áp đặt lên trên người nông dân, lại là một đóng góp nặng nề hơn mang tính tiềm ẩn.

Trong thời gian hơn 30 năm sau ngày thành lập nước, để bảo đảm đòi hỏi của công cuộc xây dựng của nhà nước, cung cấp cho thành phố vùng mỏ và xuất khẩu, đã luôn luôn coi việc thực hiện chế độ thống nhất thu mua, thống nhất tiêu thụ là một chế độ cơ bản của chủ nghĩa xã hội, ai phản đối thống nhất thu mua, thống nhất tiêu thụ, người đó là chống đảng, chống chủ nghĩa xã hội. Do chính sách thu mua này cắt đứt mối liên hệ của hàng trăm triệu nông dân với thị trường, nên về cơ bản, nông dân không có quyền xử trí sản phẩm. Ruộng đất trồng cấy cái gì, trồng nhiều trồng ít, đều phải theo mệnh lệnh; lương thực thu hoạch rồi, bán bao nhiêu, giá thế nào cũng đều do bên trên quyết định. Năm 1984, chính phủ Trung ương đã đổi việc thống nhất thu mua thành ký hợp đồng định mua, nhưng do các nơi phổ biến được mùa lớn lương thực, nhất thời xuất hiện bán lương thực khó, nông dân bị việc “khó bán” làm cho hoảng sợ, vì vậy đều hết sức ký hợp đồng định mua lương thực với nhà nước. Thế nhưng, sau đó, sản lượng lương thực đã xuất hiện cục diện liền nhiều năm quanh quẩn một chỗ, xu thế giá định mua thấp hơn giá thị trường càng diễn ra càng dữ, giá cả lương thực lệch khỏi giá trị rất lớn, hợp đồng định mua lương thực lại trở thành nhiệm vụ thống nhất thu mua có tính cứng rắn. Sau năm 1990 “hợp đồng định mua” đổi thành “nhà nước định mua”, thì ngay một phần vật tư kế hoạch nông dân có thể được sau khi hoàn thành hợp đồng định mua vốn có từ trước cũng bị thủ tiêu. Hơn nữa số lương thực thừa sau khi hoàn thành nhiệm vụ định mua cũng không được phép mang ra chợ bán, mà chỉ đem bán cho trạm lương thực theo “giá thỏa thuận”. Cái gọi là “giá thỏa thuận” chỉ cao hơn “giá định mua” một chút, vẫn thấp hơn giá thị trường nhiều. Ví dụ, giá định mua năm 1988 là 0,45 NDT một kg, giá thỏa thuận là 0,7 NDT một kg, còn giá thị trường là 1,1 NDT một kg, chỉ năm đó, cống hiến của nông dân An Huy về lương thực hàng hóa đã là trên 5 tỷ NDT. Nhà nước định mua lương thực, đã trở thành một nghĩa vụ to lớn nhưng nặng nề của nông dân!

Huyện Thái Hòa, tỉnh An Huy thí điểm việc cải cách thuế phí ở nông thôn đầu tiên, năm 1994, khi bắt đầu làm thử, mặc dù họ đã giảm nhẹ tại chỗ nhiều đóng góp của nông dân, nhưng nhiệm vụ định mua của nhà nước nộp lên trên là 13.554 tấn; lúc đó giá định mua một kg lúa mì và một kg ngô, chênh lệch với giá thị trường tới 0,66 NDT, huyện Thái Hòa chỉ có 353.459 hộ và 1,22 triệu nhân khẩu, chỉ một hạng mục đó thôi, đã chịu một “đóng góp tiềm ẩn” cao tới 40,47 triệu NDT! Bình quân một nông dân đóng góp 36,66 NDT, mỗi hộ đóng góp 114,5 NDT!

Không nói tới việc chế độ định mua lương thực đã tạo ra nhiều loại giá cả: giá định mua, giá vượt mức, giá thỏa thuận, để sản sinh ra nhiều hiện tượng hủ bại như đầu cơ, lừa đảo v.v…, cũng không nói tới việc một lượng tiền vốn khổng lồ của nhà nước bị mất không từ những con đường trung gian, mà đóng góp của nông dân đã trở nên nặng nề như chưa bao giờ có; vấn đề là, ngày nay khi nền kinh tế xã hội nước ta ngày đang đi về thị trường hóa, chế độ thu mua lương thực đó đã áp chế sản xuất hàng hóa ở nhiều, cắt đứt liên hệ giữa nông dân và thị trường, chính là vì nó có tính “hợp pháp” thiên kinh địa nghĩa, vì thế sự đả kích của nó vào nông dân Trung Quốc, đặc biệt là vào tính tích cực sản xuất của nông dân vùng sản xuất lương thực là không có cách gì tính được!

Một nhà bình luận không muốn để lộ tên tuổi đã bình luận: “Nông dân Trung Quốc là người đầu tư lớn nhất vào xí nghiệp quốc hữu cũng như 6.000 tỷ NDT tài sản quốc hữu, là cổ đông “lớn nhất” nhưng hơn 50 năm qua chưa hề được “chia lợi tức” cần phải được, chính phủ với tư cách là “Tổng giám đốc” tài sản quốc hữu, còn có lý do gì nữa để tiếp tục không ngừng buộc nông dân Trung Quốc chỉ còn hai tay không, “đầu tư” nữa ư?

Ngô Chiêu Nhân, phó chủ nhiệm Ủy ban kinh tế nông nghiệp tỉnh An Huy đã nói với chúng tôi một chuyện cũ sau.

Ông nói, có một hôm, ông dẫn vợ về nhà mẹ vợ, ông phát hiện thấy lúa nước ở đó rõ ràng là kém hẳn mấy năm trước, nên đã tìm hỏi nông dân bản địa. Lúc đó mới biết, hiện nay “phân bón hóa học tăng giá, thủy lợi phí nâng giá, điện lực thỏa thuận giá, xăng dầu giá cao, gỗ và đồ dùng gia đình không có giá chính thức, chỉ có mỗi giá bán lương thực không tăng. Mọi người hầu như đồng loạt nói với ông: “Trồng lương thực không có lợi, chỉ cần đủ lương ăn cho mình là được rồi, bỏ tiền ra không có hy vọng gì”.

Nghe xong câu nói đó, ông vô cùng kinh ngạc, hỏi lại: “Các vị chỉ cấy trồng đủ ăn, thì người thành thị làm thế nào?”

Các nông dân nghe vậy, cười rất kỳ quái: “Để nông dân chúng tôi cấy trồng lỗ vốn cho người thành thị ăn, vậy người thành thị có cho chúng tôi thứ gì tốt không?”

Ngô Chiêu Nhân không biết trả lời thế nào.

Ông lâm vào cảnh lo nghĩ sâu xa.

Ngô Chiêu Nhân nói, Trung Quốc có hơn 1 tỷ dân, ăn cơm là một việc lớn, “không có lương thực sẽ loạn” mà! Dựa vào nhập khẩu lương thực để ăn là không được, thị trường lương thực thế giới cung ứng không nổi, mà chúng ta cũng không có nhiều ngoại tệ đến thế, nên vẫn phải tự lực cánh sinh, đứng chân ở trong nước mà giải quyết.

Ngô Chiêu Nhân cho rằng, ngày nay tính tích cực cấy trồng lương thực của nông dân giảm sút là do qui luật giá trị đang phát huy tác dụng. Làm kinh tế thị trường mà không công nhận qui luật giá trị là không được, làm trái nó, tất sẽ bị nó trừng phạt. Nếu như ngày nay chúng ta vẫn để cho nông dân “chảy mồ hôi làm ruộng, gạt nước mắt bán lương thực”, không những là không nên mà cũng không làm được, mà nếu cứ cứng rắn làm như vậy chỉ có thể dẫn tới sự chống đối mạnh mẽ của nông dân, hậu quả không thể nào tưởng tượng nổi!

[1]Một chức danh, tương đương với giáo sư.

[2]Tên sông đào thời xưa, là ranh giới Hán - Sở - được dùng với nghĩa là khoảng cách.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 7

Đạt tiêu chuẩn, công trình hình tượng và cái khác

26. Chỗ này đạt tiêu chuẩn, chỗ kia đạt tiêu chuẩn, bên trên không hề bỏ tiền

Dưới chân núi Bát Công Sơn, nơi sản sinh ra điển cố “cỏ cây đều là lính”, có một thành phố lịch sử văn hóa nổi tiếng cấp quốc gia - huyện Thọ; chúng tôi kinh ngạc trước việc ở đây đã tập trung được nhiều di tích văn hóa sán lại đến thế, ghi chép được nhiều di tích lịch sử lâu dài, dầy nặng đến thế: vừa là nơi nước Sở, nước Sái thời Xuân Thu viễn cổ đóng đô, lại là nơi ra đời của tổ chức đảng đầu tiên của tỉnh An Huy trong lịch sử hiện đại - chi bộ đặc biệt Tiểu Điện, đảng cộng sản Trung Quốc vừa là cố hương của văn hóa Sở Trung Quốc, lại vừa có tường thành cổ thời Tống duy nhất được bảo tồn tốt đến nay trên đại địa Hoa Hạ, cũng như chùa Thanh Châu lớn nhất vùng Hoa Đông; vừa có mộ Hoài Nam Vương Lưu An một lòng luyện đan để trường sinh bất lão nhưng cuối cùng phát minh ra đậu phụ, lại vừa có mộ Liêm Pha, đại tướng quân nước Triệu với những lời tốt đẹp ngàn năm trong diễn nghĩa “mang roi chịu tội”.

Thế nhưng, không nghĩ là, ở huyện Thọ, nơi cuối cùng để lại ấn tượng sâu sắc cho chúng tôi lại là một đoạn lịch trình mưu trí bên bờ đê An Phong Đường nổi tiếng là “con đê thứ nhất trong thiên hạ”.

Đê An Phong Đường thời cổ được gọi là Thược Bì, do nước Sở thời Xuân Thu đắp, do tể tướng Tôn Thúc Ngao khởi xướng, đê dài 52 dặm (26 km) ôm lấy hơn 3.300 ha mặt nước có 36 cửa và 72 đập, công trình to lớn, mặc dù là công trình thủy lợi lớn từ cổ đại còn lại đến ngày nay, nhưng đến bây giờ nó vẫn tạo phúc cho nhân dân huyện Thọ.

Hôm đó, chúng tôi đi qua chiến trường cổ - Phì thủy chi chiến, đến gần đê An Phong Đường. Nhìn mặt “ao” nước trời một màu, khói sóng mịt mù, trong lòng tự nhiên bồn chồn: một mặt nước rộng lớn đến thế vì sao lại gọi nhún là “ao?” Mắt thấy tận nơi, chúng tôi không thể không khâm phục suy nghĩ kỳ diệu của vị cổ nhân khéo hơn cả trời. Với lòng phấn khởi cao độ, chúng tôi tới Ủy ban trấn An Phong Đường, muốn tìm hiểu hơn nữa về công trình đầu mối thủy lợi do con người làm vĩ đại trong thời xưa, mà làm sao vẫn có thể thong dong thoải mái vượt qua hơn hai ngàn năm để đến nay còn tạo phúc cho nhân dân? Thế nhưng ở đây chúng tôi đã bất ngờ nghe được câu chuyện “tiêu diệt thôn trắng” phát sinh tại đó. Câu chuyện này đã làm cho lòng chúng tôi nặng như chì, dường như chìm xuống đáy “ao” An Phong Đường.

Một số công trình, cái nọ tiếp cái kia “đạt tiêu chuẩn, lên cấp” mới xây dựng mấy năm trước, không biết từ lúc nào đã tiêu tan như mây khói, mất dần đi trên đường chân trời vùng gần đê An Phong Đường, không để lại vết tích gì khiến người ta nghi ngờ về việc chúng đã từng tồn tại. Một bên là công trình viễn cổ, đến nay còn mang lại phúc cho dân; còn một bên là công trình đoản mệnh, để lại cho hậu duệ của Tôn Thúc Ngao là tai họa vô cùng!

Tại “con đê thứ nhất trong thiên hạ” nghe câu chuyện công trình đẻ nhanh chết nhanh, chúng tôi càng cảm thấy sự giễu cợt và hoang đường cùng cực của lịch sử.

Tôn Kiến Quân là phó trấn trưởng được phân công phụ trách tài mậu của trấn An Phong, đối với rất nhiều con số về tài vụ của toàn trấn, ông nắm chắc như đếm của báu trong nhà. Thế nhưng, hôm đó ông đọc tỉ mỉ những con số cho chúng tôi nghe, rõ ràng không phải là “của báu” của ủy ban trấn, mà là những con số mà hễ nói đến lại làm ông đau lòng.

Ông nói: “tiêu diệt thôn trắng” bắt đầu từ năm 1996. Sao lại gọi là tiêu diệt “thôn trắng”.

Nội dung ban đầu là các thôn đều phải xây dựng xí nghiệp. Dùng hai chữ “tiêu diệt” đã nói rõ quyết tâm của lãnh đạo, và cũng nói rõ sức mạnh của công tác. Nhiệm vụ từ trên vừa truyền xuống, đã giống như trở lại năm 1958 “nhảy vọt lớn”, nhà nhà đốt lửa, thôn thôn khói bay, đừng nói không làm, chỉ cần động tác chậm trễ là bị phê bình rồi. Thế nhưng, từ xưa đến nay, nông dân chỉ biết “mặt trời mọc thì đi làm, mặt trời lặn thì về nghỉ”, xí nghiệp là cái gì còn chưa biết, nên bảo làm là làm ngay, điều đó chẳng khác gì bảo đàn ông đẻ con. Tuy nhiên, mấy năm nay, nông dân vào thành phố làm thuê đã có sự trải đời, đúng là cũng có người biết muốn xây dựng xí nghiệp mà phải làm cho có lãi, nhưng rốt cuộc đó chỉ là số ít. Hơn nữa, nếu muốn làm, thì nói chung phải có một quá trình, chí ít là phải điều tra nghiên cứu nắm vững tình hình thị trường trước, sau khi đã chọn lựa đúng sản phẩm, hiểu chắc công nghệ sản xuất, nắm được quản lý xí nghiệp. Ngay ở thành phố, còn có bao nhiêu xí nghiệp quốc hữu chưa thoát khỏi khó khăn, nay lại đánh trống khua chiêng đòi nông thôn xây dựng xí nghiệp chẳng phải là lấy nông dân ra làm trò đùa như con khỉ, vứt máu, mồ hôi, tiền nong của nông dân xuống “ao” à?

Ông nói hai chữ “nhiện vụ” mà chúng tôi nghe giống như là một cuộc vận động, một cuộc “đảo đi đảo lại mù quáng”. Sau này khi chúng tôi đã đi được nhiều nơi, mới biết chuyện này không chỉ có ở trấn An Phong Đường, huyện Thọ, mà các nơi khác ở An Huy đều có, các tỉnh khác cũng đều làm như vậy.

Tôn Kiến Quân nói, đầu tiên trấn An Phong Đường làm một xưởng cao xu, đầu tư vào đó 4.850.000 NDT, bởi vì không biết làm thế nào, nên phải lên tỉnh mời người. Hiện nay xưởng đóng cửa nghỉ hoạt động từ lâu, nhà xưởng hư hỏng, thiết bị bán không được, trấn đã làm một con tính, nếu bán được hết thiết bị, thì khoản nợ cả vốn lẫn lãi của xưởng này đã lên tới hơn 6 triệu NDT.

“Nghĩ lại mới thấy buồn cười, xung quanh trấn An Phong Đường vừa không sản xuất kẽm, lại không có nhà máy luyện than cốc, cần gì đều không có, thế mà vẫn làm một xưởng luyện sản phẩm kẽm “nét mặt Tôn Kiến Quân tỏ ra bất lực”, “ngay một lúc đưa vào 1,55 triệu NDT, chưa được hai năm, nhà máy đã vỡ ổ”.

Sau đó còn xây dựng xưởng hóa chất. Nghe nói cũng làm ra sản phẩm, nhưng không có người mua, kết quả vứt vào 200.000 NDT, mà ngay tiếng nước chảy cũng không nghe thấy. Tiếp đó lại làm xưởng cán thép, nhà xưởng còn chưa xây lợp xong, thị trường đã không chấp nhận, lại bỏ vào 300.000 NDT, như dùng bánh bao ném chó, có đi mà không có về. Trong thời gian này, huyện còn buộc người trong trấn mua cổ phiếu nghe nói là sẽ hợp tác làm một xưởng cơ khí thông dụng gì đó, mặc dù đeo nhãn hiệu là của huyện, nhưng sau này sụp đổ, khoản tiền cả vốn lẫn lãi là hơn 300.000 NDT đều ghi là khoản nợ của ủy ban trấn An Phong Đường.

Ngoài ra, không chỉ làm xưởng sản xuất chất xốp làm đệm ô tô, mà còn làm xưởng gạch lát nền, đầu tư cho hai xưởng này là 340.000 NDT, do chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu, nên một xu cũng chẳng thấy.

Còn làm xưởng dệt chiếu cỏ. Vì cho rằng các loại xí nghiệp khác làm không tốt là có nguyên nhân kỹ thuật, nay dệt chiếu chắc là không có vấn đề, chỉ cần phát động nông dân xung quanh “ao” An Phong trồng lau, thêm mấy cái máy dệt nữa, đã có lau lại có máy dệt, thì thành công chắc đạt chín phần. Nhưng kết quả lại là gà bay, trứng vỡ không được gì, thì ra trồng lau không dễ như là tưởng tượng, mà ngay chiếu cỏ cũng chẳng biết bán ở chỗ nào. Bỏ ra hơn 400.000 NDT mua máy dệt cỏ từ Hồ Bắc, cuối cùng chỉ bán rẻ được mấy vạn NDT, cộng thêm tổn thất trong sản xuất, chẳng thấy hình bóng 500.000 NDT đâu nữa.

Trong thời gian trước sau hơn hai năm, 8 xưởng đã tổn thất hơn 10 triệu NDT.

Hơn 10 triệu NDT đấy!

Tiêu diệt “thôn trắng” đã làm hại trấn An Phong Đường thành “trấn không có vỏ!”

Ngần ấy tiền bỏ vào, không ít là do lãnh đạo huyện đứng ra điều hòa, là vay từ ngân hàng, ngân hàng nông nghiệp cho vay nhiều nhất. Hiện nay số lãnh đạo huyện đứng ra điều hòa từng người, từng người do “thành tích lãnh đạo đột xuất” đều được đề bạt lên trên cả, khoản nợ rối mù đó đều buộc vào cổ ủy ban trấn. Mà ủy ban trấn không có biện pháp giải quyết, sớm muộn thì cũng phải móc túi nông dân thôi!

Tôn Kiến Quân nói, đây chỉ là một hoạt động “lên cấp, đạt tiêu chuẩn” trong “tiêu diệt thôn trắng”, những hạng mục “lên cấp, đạt tiêu chuẩn” như thế, thực ra còn rất nhiều.

Từ huyện Thọ trở về Hợp Phì, chúng tôi đã tìm đọc “thông tri khẩn cấp về việc thiết thực giảm nhẹ đóng góp của nông dân” do Văn phòng Trung ương đảng và Văn phòng Quốc Vụ viện Trung Quốc công bố ngày 29 tháng 1 năm 1993, thông tri đã chỉ ra một cách chính xác minh bạch: “vấn đề nông dân đóng góp nặng, thể hiện ở nông thôn, nhưng gốc rễ ở các bộ môn bên trên”, và nhấn mạnh, giảm nhẹ đóng góp của nông dân “phải nắm từ đầu nguồn, trước tiên phải nắm từ cơ quan nhà nước Trung ương”.

Điều này cho thấy, Trung ương rất hiểu tình hình bên dưới, biết là một nguyên nhân rất lớn của việc đóng góp nặng nề của nông dân là đến từ “cơ quan nhà nước Trung ương”, đến từ các hoạt động đạt tiêu chuẩn, lên cấp, thu phí, dịch vụ, phạt tiền… theo “các lệnh”, để từ đó dẫn tới việc chính quyền địa phương, tiến hành tập trung vốn, phân bổ lớn với nông dân.

Những nông thôn mà chúng tôi đã tới, thường chỉ cần đưa mắt là đã nhìn thấy một số khẩu hiệu, bởi vì chúng được viết bằng vôi trên tường gạch, rất rõ:

x.x nhân dân, nhân dân làm, làm tốt x.x vì nhân dân!

Lúc đầu khi nhìn thấy mấy chữ “nhân dân” làm khẩu hiệu đập vào mắt, thấm vào đầu, thực lòng mà nói cũng thấy được cổ vũ sâu sắc, để lại ấn tượng tốt đẹp. Nhưng sau này nhìn thấy nhiều, thậm chí thấy quá mức, trong lòng phát sinh ngờ vực, vì sao việc gì cũng đều do nhân dân tự làm cả, ba chữ “vì nhân dân” mũ áo đường hoàng đã bị trừ hao lớn quá rồi, chỉ có thể cho thấy rõ vấn đề “thiếu chỗ” và “nhầm chỗ” trong công tác tài chính của chúng ta.

Thực chất, đẩy chỉ là sự đùn đẩy trách nhiệm và nghĩa vụ, là nguồn gốc của các luồng gió bất chính phân bổ bừa bãi, tập trung vốn bừa bãi, phạt tiền bừa bãi mà chỗ nào bây giờ cũng thấy!

Công dân Trung Quốc, đương nhiên bao gồm cả đông đảo nông dân, có nghĩa vụ tự giác nộp thuế, đồng thời cũng có quyền lợi được hưởng dịch vụ công cộng, không có khả năng và cũng không xuất tiền làm thay chính phủ một cách không ngừng.

“Có nghèo không để trẻ con nghèo, có khổ không để giáo dục khổ”.

“Muốn giàu sang, hãy làm đường”.

“Người giàu đều được bảo vệ sức khỏe chữa bệnh ban đầu”.

“Thôn thôn đều có điện thoại”.

“Nâng cao tố chất thể dục toàn dân”.

Thủ đoạn phá án không thể lạc hậu hơn thủ đoạn gây án của phần tử phạm tội”.

Những biểu ngữ, khẩu hiệu đó được viết đầy rẫy ở đầu thôn cuối chợ, viết vào “văn kiện đóng dấu đỏ”, chúng tôi đã nghe mãi thuộc lòng. Những khẩu hiệu đó đúng là đều chính xác, hơn nữa đều là việc tốt, đều nên làm, thế nhưng ai cho tiền? Từ Trung ương đến địa phương, chính quyền các cấp chỉ quản lý việc định chỉ tiêu, phát văn kiện, tiền đều do nông dân bỏ ra.

Đương nhiên, trên không ít văn kiện cũng thường đề cập: “Nhà nước đầu tư một ít, tập thể trù liệu một ít, nông dân nộp một ít”, câu nói đó nghe ra hợp tình hợp lý, thậm chí tràn đầy lòng quan tâm yêu mến. Thế nhưng “Nhà nước đầu tư một ít” phần lớn chẳng qua là viết trên giấy; “tập thể trù liệu một ít” thì điểm nguy hại nhất lại ở chữ “trù liệu”, trù liệu ở đâu? Nói trắng ra là, hai điểm đầu nghe rất kêu, nhưng cuối cùng đều biến thành đóng góp của nông dân.

Kết quả là, chỗ này một ít, chỗ kia một ít, bao nhiêu cái “một ít” đó hội tập lại khiến đóng góp thành núi!

Nông dân gọi cái đó là “bộ môn bày cách làm, lãnh đạo thì vỗ bàn, nông dân đành móc tiền”.

Ngày 26 tháng 10 năm 1994, “Nhân dân nhật báo” đăng bài nói của Lưu Giang, Bộ trưởng Bộ nông nghiệp lúc đó. Lưu Giang nói: “Có một số đồng chí cho rằng, việc chúng ta làm không đòi hỏi nông dân bỏ ra rất nhiều tiền, chỉ là tiền bán một, hai quả trứng gà. Trên thực tế người này yêu cầu nông dân một hai quả, người khác yêu cầu nông dân một hai quả, thì tập hợp tất cả vào người nông dân sẽ là một rổ, thậm chí hai rổ trứng”.

Điều khiến chúng tôi chú ý là, ở một số huyện, thị mà chúng tôi đến phỏng vấn, tuyệt đại đa số lời nói của lãnh đạo sử dụng hầu như toàn là “bàn về hai điểm”. Tại hội nghị giảm nhẹ, bọn họ có thể ra sức nói về sự quan trọng của việc giảm nhẹ đóng góp của nông dân, ra sức nói “đóng góp của nông dân” là đường cao áp, không ai chạm vào được; đến hội nghị khác, lại lập tức biểu dương tiến độ “đạt tiêu chuẩn” nhanh, phê bình động tác chậm chạp, thậm chí còn gay gắt trách hỏi: “Người ta đều có thể làm được, vì sao các anh lại không làm được?” Thế là đường xá làm cho rộng, khí thế thị trấn làm cho to, nhà làm việc làm cho đẹp, chỗ nào cũng được hưởng, rồi được đề bạt, được nêu là cán bộ “kiểu mở đường”, còn như những khoản tiền đó lấy ở dâu ra thì không quan tâm. Bất kể là anh ta bóc lột nông dân, hay là vay tiền một cách ác ý, liệu có phải là “ăn cơm của tổ tiên” hay là “chặt đứt đường của con cháu”, đều không ngăn cản nó trở thành điển hình và gương mẫu.

Hình như có người đã nói, tốc độ và sự quên lãng tỷ lệ thuận với nhau. Khi chúng tôi xem xét những hoạt động “đạt tiêu chuẩn, lên cấp” đã từng kích động lòng người được làm một cách sục sôi khí thế ngất trời tại nông thôn trong mấy năm qua, đã phát hiện được rằng dân tộc chúng ta nói chung rất chung tình với những “việc lớn, công to”, coi trọng hình thức, dường như chúng tôi luôn luôn ở trong sự bùng nổ thông tin, nhưng lại luôn luôn lâm vào cảnh vô cùng mệt nhọc tê liệt, sau bùng nổ và trong tai họa. Đi con đường chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc đã trở thành quốc sách của chúng ta, thế nhưng “con đường chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc” của nông thôn Trung Quốc rốt cuộc là cái gì? Cải cách mở cửa hơn hai mươi năm rồi, nông dân Trung Quốc đến nay vẫn không hiểu.

Theo điều tra, thống kê của Bộ nông nghiệp và Ủy ban kế hoạch nhà nước, từ những năm 90 của thế kỷ trước đến nay, trong những “văn kiện đóng dấu đỏ” do cơ quan Trung ương qui định các hoạt động yêu cầu nông dân xuất tiền xuất vật ra để “đạt tiêu chuẩn” và thực ra không “đạt tiêu chuẩn” nhưng thực chất vẫn được coi là “đạt tiêu chuẩn” đã có 43 mục, cộng thêm các hạng mục “đạt tiêu chuẩn” do đảng ủy, chính quyền địa phương truyền xuống dưới thì nhiều tới 70 - 80 mục. Trong đó bao gồm giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao thể dục, sinh đẻ có kế hoạch, phát thanh truyền hình, điện thoại, giáo dục quốc phòng, huấn luyện dân quân, bảo hiểm lao động, dân chính, hệ thống dịch vụ xã hội hóa nông thôn, xã hội tổ chức cơ sở, hạ tầng cơ sở giao thông, xây dựng thôn trấn văn minh, công trình xanh hóa, trị lý tổng hợp trị an xã hội v.v… dường như bao trùm lên mọi lĩnh vực của công tác nông thôn. Lớn thì là nghiệm thu huyện đạt mức sống khá giả, giáo dục “đạt tiêu chuẩn”, y tế “đạt tiêu chuẩn”, phục vụ sinh đẻ có kế hoạch “đạt tiêu chuẩn”, xây dựng được thôn, trấn, huyện y tế văn minh v.v…, nhỏ thì là đặt mua báo, diệt chuột, cải tạo nguồn nước, cải tạo hố xí v.v… đạt tiêu chuẩn.

Mỗi một mục đều đòi nông dân bỏ tiền, cộng lại đâu chỉ là tiền của “một rổ thậm chí hai rổ” trứng gà!

Bộ môn cấp trên đóng cửa nặn ra phương án, đề xuất chú ý, áp đặt nhiệm vụ, nhưng một xu không cấp, mà nếu có cho một ít thì cũng là “để cho có tiếng”, sau khi đạt tiêu chuẩn thì cấp cho một ít tiền thưởng có tính tượng trưng, còn gọi đẹp là “lấy thưởng thay cấp phát”.

Nội dung “đạt tiêu chuẩn” của mỗi mục rất cụ thể. Ví dụ “đạt tiêu chuẩn” về giáo dục là: Nhà hai tầng, tường gạch, cửa sắt, có vườn hoa, yêu cầu các thôn xây trường tiểu học, tường đất đổi thành tường gạch, kết cấu gạch gỗ đổi thành xi măng cốt thép, còn yêu cầu thiết bị đồ dùng giảng dạy phải tiểu chuẩn hóa… chỉ riêng mục này đã ép cho nông dân ngóc đầu không nổi. Ví dụ nữa là, đồn công an xã, trấn “đạt tiêu chuẩn” là “công trình 3511” tức là cứ 3 người, có 5 phòng, 1 mô tô, 1 máy liên lạc. Thực ra khi “công trình 3511” này truyền xuống dưới thì 13 người cũng không đủ, 5 phòng biến thành một ngôi nhà; 1 mô tô 1 máy liên lạc đã biến thành 1 ô tô cảnh sát và người người đều có điện thoại di động. Lại ví dụ như “thôn thôn đường xá thông”, tiêu chuẩn của công lộ là “hai hóa”; “nhựa đường hóa” và “màu đen hóa”, không tính sỏi, đá, cát, đất. Lại ví dụ nữa, bộ môn điện và phát thanh công bố “tỷ lệ đưa loa nhỏ vào nhà” rất cụ thể, ai chả biết ngày nay ở nông thôn đều đã phổ biến có máy thu thanh và máy truyền hình, thế thì vì sao còn ra lệnh buộc phải có “tỷ lệ loa nhỏ vào nhà” làm gì, thật khiến người ta dở cười dở khóc.

Chẳng cần phải nói, chỉ tiêu đạt tiêu chuẩn nghiệm thu huyện khá giả có tới mấy chục mục, từng điều nghe ra đều quan trọng, thiếu một điều cũng không thông qua, mà mỗi điều đều buộc nông dân bỏ tiền ra.

Tiếng oán trách của nông dân đầy đường, cán bộ huyện xã cũng kêu khổ không ngừng.

Các “quan xã” vì vậy đã soạn câu vè:

“Chỗ này nghiệm thu, chỗ kia nghiệm thu, đều bắt cán bộ huyện, xã lo”.

“Chỗ này đạt tiêu chuẩn, chỗ kia đạt tiêu chuẩn, cấp trên chẳng bao giờ móc túi”.

“Chỗ này làm lớn, chỗ kia làm lớn, đều là máu và mồ hôi của dân làm ruộng”.

Ngày nay từ trên xuống dưới đều thực hiện chế độ bổ nhiệm hoặc chế độ bổ nhiệm biến tướng, cán bộ được lựa chọn, đề bạt chỉ chịu trách nhiệm nói cấp trên, chứ không cần chịu trách nhiệm với cấp dưới. Cho nên không sợ “thượng đế” chỉ sợ thượng cấp; chỉ sợ lãnh đạo phê bình, không sợ quần chúng phản đối, điều này đã làm cho quan hệ máu thịt giữa đảng ủy và chính quyền các cấp biến thành quan hệ dầu - nước, đầy tớ của dân biến thành ông chủ của dân. Đồng thời chế độ tổ chức của chúng ta lại hình thành cục diện quản lý nhiều mục tiêu do bộ môn chia nhau quản lý, do chính quyền và bộ môn, cũng như các bộ môn trong cùng một chính quyền, đã hình thành một hệ thống sát hạch thành tích chính trị từ trên xuống dưới rất khổng lồ. Vì thế danh mục “nghiệm thu đạt tiêu chuẩn” nhiều loại, không những làm cho nông dân khổ hết chỗ nói mà còn vượt quá rất nhiều khả năng chịu đựng của tài chính huyện, xã, để được nghiệm thu “đạt tiêu chuẩn”, và càng vì sự “thăng quan tiến chức”, nhiều cán bộ huyện, xã đã đen tối cả ruột gan.

Những sự việc kỳ quái rất nhiều. Trong sự đạt tiêu chuẩn của hệ thống dịch vụ xã hội hóa nông thôn, các bộ môn chủ quản cấp trên đều yêu cầu khi xây dựng trạm dân số phải làm được “năm có”, tức có nhà, có nhãn hiệu, có nhân viên, có căn cứ, có kinh phí. Vấn đề của “năm có” là nhiều bộ môn chủ quản mượn việc “đạt tiêu chuẩn, lên cấp” để làm nhiều chuyện trong vấn đề con người. Trước đây nhân viên ở “bảy trạm tám sở” ở cấp xã, trấn phần lớn là thuê ở nông thôn, bọn họ vừa là công vừa là nông, chỉ được lĩnh tiền lương của nhân viên phụ động, dù cương vị tương đối cố định, nhưng khi họ không xứng với chức vụ hoặc tài chính không thể gánh vác, thì ủy ban xã, trấn có quyền không mời nữa. Nhưng hiện nay, bộ môn chủ quản cấp trên về tài chính, thuế vụ, công an, tòa án, công thương, giao thông, y tế, lương thực, kỹ thuật nông nghiệp, máy móc nông nghiệp, thủy lợi, giống má, bảo vệ thực vật, chăn nuôi, thực phẩm, nghề cá v.v…, không những yêu cầu bên dưới tăng người, tăng tiền mà còn lạm dụng việc đó để làm người tốt, ngay một lúc đưa những người mới dùng đó thành công nhân, cán bộ, chính thức đưa vào “ăn lương vua”, và tăng lương hàng loạt. Những chi phí, tiền lương tăng thêm đó, cấp trên chỉ hứa suông, mà yêu cầu tài chính xã, trấn phải “hóa duyên”. “Hóa duyên” từ nơi nào? Vẫn là buộc cán bộ xã, trấn phải làm cán bộ “ba đòi”, tháng tháng, ngày ngày đòi tiền, đòi lương thực, đòi mạng sống của nông dân. Đòi mạng sống ở đây, thông thường là chỉ “nạo thai” có tính cưỡng chế đối với những phụ nữ muốn đẻ ngoài kế hoạch, nhưng cùng với việc quan hệ cán bộ quần chúng, ngày một xấu đi, làm không tốt thì quả là gây ra chết người.

Mang quyền lực có hạn ra gánh vác trách nhiệm vô hạn, chính quyền xã, trấn hữu danh vô thực đã làm cho nhiều “quan xã” khi đối mặt với công tác nông thôn trăm đầu ngàn mối đã thể hiện bằng bộ mặt khó khăn và không biết làm gì: “bên trên làm đạt tiêu chuẩn, vì sao lại bắt bên dưới ôm bao phục?”

Trong phỏng vấn, chúng tôi được biết, trấn Nguyên Tường, huyện Thái Hòa, tỉnh An Huy trong hoạt động “đạt tiêu chuẩn, lên cấp”, đã xây phòng học mới hết 2,28 triệu NDT, sửa đường hết 1,16 triệu NDT, lắp truyền hình cáp, hết 440.000 NDT, tổng đầu tư cho các công trình nông, lâm, thủy lợi đạt tiêu chuẩn là 4,48 triệu NDT. Người mới đến trấn Nguyên Tường, chỉ cần nhìn bộ mặt của trấn Nguyên Tường một cái là sáng mắt lên, thế nhưng những công trình này, một là không thể ăn, hai là không thể uống, ủy ban trấn trước sau nợ hơn 13 triệu NDT, tiền lãi ngân hàng mỗi năm không phải là ít.

Liệu cả đời các phụ lão hương thôn trấn Nguyên Tường có thể trả hết không?

Nợ có chủ, nhưng phần trách nhiệm của hành vi tội lỗi này nên do ai chịu?

Khi biết được tình hình nợ nần của xã Bát Công Sơn, chúng tôi thực sự cảm thấy kinh ngạc bất ngờ. Có thể nói, xã Bát Công Sơn là một xã, trấn nhỏ nhất của tỉnh An Huy, tổng cộng chỉ có 4 thôn, một xã nhỏ bằng cái móng tay mà trong hoạt động “đạt tiêu chuẩn” đã nợ tổng cộng hơn 10 triệu NDT, đến nỗi khi Bào Quảng Hỷ được cử làm bí thư đảng ủy xã, ngay kinh phí bình thường cũng khó duy trì nổi, trong lúc tình hình cấp bách, đã phải chạy đến vay tiền ở nhà hóa thân hoàn vũ.

Mượn tiền trên đầu người chết để phát lương cho người sống, sợ rằng đó là tin tức chưa bao giờ nghe thấy! Chi tiết khiến người ta khóc cười cũng dở đó như một chén rượu đắng, khiến người ta khó nhận.

Từ ngày 5 đến ngày 18 tháng 10 năm 1999, Hội kinh tế nông nghiệp Trung Quốc triệu tập “Hội nghị nghiên cứu học thuật về điều chỉnh kết cấu kinh tế nông thôn và thu nhập nông dân toàn quốc” tại Thành Đô, đại biểu các nơi hăng hái phát biểu, phổ biến cho rằng, ngày mà phong khí xã hội đoan chính thì mới là lúc đóng góp của nông dân được triệt để giảm nhẹ”.

Tại hội nghị, mọi người công khai đề xuất ý kiến với cơ quan Trung ương: hoạt động đạt tiêu chuẩn, lên cấp không phù hợp với thực tế chủ yếu đến từ các Bộ, Ban Trung ương, không nắm từ đầu nguồn, thì rất khó làm được việc giảm đóng góp cho bên dưới.

“Dựa vào pháp luật, quản lý đất nước, trước tiên phải dựa vào pháp luật thi hành chính sự”. Điều này đã trở thành nhận thức chung của các đại biểu trong lần hội nghị này. “Dựa vào pháp luật thi hành chính sự, phải dựa vào pháp luật quản lý quyền hạn, dựa vào pháp luật quản lý các quan!”

Các cơ quan Trung ương không dẫn đầu, gương mẫu, vẫn cứ đùn đẩy những việc mà nhà nước không có sức làm xuống đầu nông dân, cứ nghĩ chỉ một buổi sáng là có thể làm xong việc tốt, chẳng cần chúng ta ba hoa khoác lác về việc giảm nhẹ đóng góp cho nông dân, ngay việc gia tăng thu nhập cho nông dân cũng là chuyện một ngàn lẻ một đêm ở chân trời.

27. Hình tượng của ai?

Hiện nay không ít cơ quan chính quyền hoặc là đơn vị sự nghiệp, đều nói theo mốt những câu: “Trong thì tập hợp sức mọi người, ngoài thì dựng hình tượng”. Tất nhiên, nếu thật được như thế, thì là lợi dân lợi nước, chỗ tốt rất nhiều, chả cần đợi nói nữa, thế nhưng nhiều cái thấy không bình thường là, huyện, xã ba bốn năm bầu một khóa, cán bộ thay đổi cương vị quá nhiều, có nhiều cán bộ khó có thể suy tính kế hoạch lâu dài, nên vừa nhận nhiệm vụ là vội vội vàng vàng làm “công trình hình tượng”.

Nói cho dễ nghe một chút, cái này gọi là làm việc thực, nhưng trong lòng lại là chủ nghĩa hình thức, thậm chí chỉ là để tấn thăng, kiếm vốn cho mình, vì thế, hôm nay một tư tưởng mới, ngày mai một chiến lược mới, ngày kia lại một hành động mới.

Muốn lên hạng mục, phải trù liệu vốn, tập trung vốn, phân bổ xong, cuối cùng đều rơi xuống đầu nông dân.

Ở đây, xin dẫn ra một vấn đề rất đáng suy nghĩ: “chăm chỉ làm chính sự” có nhất định tốt không? Nếu như chỉ làm ra những tiếng ồn, những bong bóng về công việc quản lý chính quyền, thì chẳng những không là chăm chỉ làm chính sự vì dân mà là quấy nhiễu nông dân thậm chí còn làm hại dân.

Thực ra một chính quyền có hiệu suất cao, làm việc thiết thực không nhất định ngày nào cũng phải xử lý hàng đống việc quan trọng, không nhất định phải bận rộn đến bù đầu rối tóc, mà là trong khuôn khổ pháp luật và chế độ, chẳng cần khoe khoang mà hãy làm tốt chức trách của mình, đặt mình vào thực tế mà làm tốt công việc nên làm. Xử lý chính sự không cần sự huyên náo, yên tĩnh mới là phẩm cách của tầng nấc cao hơn.

Loại thủ pháp dùng “điệu bộ” hoặc việc “dựng hình tượng” để xin công lĩnh thưởng, chẳng có gì mới, thời xưa đã có. Anh chẳng thấy, trong “Ký sự hiện hình quan trường” đã miêu tả một vị Hồ thống lãnh, giả làm thổ phỉ, ông ta muốn nhanh chóng có thành tích chính trị để cấp trên chú ý, nên đã bắt quan, lính coi thôn dân là thổ phỉ làm loạn một hồi, sau đó lại bỏ ra trên 30.000 lạng bạc để mua “ô vạn dân” báo cáo lên trên. Sau ngày thành lập nước, trong thời kỳ “nhảy vọt lớn” cũng có người làm ra “vệ tinh đặc biệt lớn”, sản lượng lương thực “75.000” tấn một ha.

“Ô vạn dân” và “lương thực 75.000 tấn”, nói cho cùng chỉ có thể lừa bịp được một số lãnh đạo cấp trên nào đó có tác phong quan liêu nghiêm trọng, hoặc là những lãnh đạo cấp trên cũng thích lừa gạt giả dối như họ.

Cho đến hôm nay, loại “lãnh đạo cấp trên” như vậy có thể nói là như tơ không dứt, vì thế những công trình quấy nhiễu nông dân làm hại dân cũng nối tiếp nhau ra đời không dứt.

Tại trấn Hoa Câu, huyện Oa Dương, tỉnh An Huy, chúng tôi đã tận mắt nhìn thấy một “công trình bốn vạn”, một chữ “vạn” đã gay go rồi, “công trình bốn vạn” này càng gay go hơn!

Nội dung cụ thể của “công trình bốn vạn” là công trình trồng một vạn mẫu [1] hoa cúc, công trình hành lang dài một vạn mét nho, công trình một vạn mẫu rau và công trình một vạn hộ nuôi chim bồ câu. Thử nghĩ xem, tại quê hương Lão tử, tại một trấn ở bình nguyên Hoài Bắc, khí thế hào hùng trồng được một cạn mẫu rau, một vạn mẫu hoa cúc, thì “thành tích chính sự” của quan xã này chẳng đột xuất ư? Có thể động viên được một vạn hộ nông dân nuôi chim bồ câu, trồng được hành lang cây xanh (là cây nho) dài một vạn mét, liệu người đứng đầu trấn có thể nhàn rỗi được không?

Thực ra, “công trình bốn vạn” lúc đầu nghe cũng rất kêu. Bày mưu xúi giục công trình này là Trần Hiểu Minh, bí thư đảng ủy trấn, không những vì thế mà được ngưỡng mộ, hơn nữa còn nổi tiếng một phen. Bí thư huyện ủy hết sức ca ngợi tại hội nghị: “Oa Dương cần phải có mấy Trần Hiểu Minh, chức bí thư huyện ủy này tôi càng làm tốt!”

Để thực thi “công trình bốn vạn” của mình, Trần Hiểu Minh đã mang cái khí thế nói một là một, mạnh mẽ vang dội của những năm còn làm đồn trưởng đồn công an Hoa Câu. Để bảo đảm hành lang cây xanh dài một vạn mét do trồng nho làm xong, một vạn mét cây đang có trên hai bên đường chỉ một lệnh đưa xuống đã bị chặt hết không còn một cây, nhà cửa của 78 hộ ở ven đường cũng buộc phải dỡ bỏ, không sót một gian.

Khi chúng tôi tới Hoa Lan, mắt chỉ nhìn thấy những cảnh thê lương. Trong các hộ bị cưỡng bức dỡ nhà, có người phải bỏ ra 20.000 NDT để làm nhà mới trong hai năm, tước đoạt đi những tích lũy mà nửa đời người vất vả mới để dành được! Nhưng còn nhiều nông dân không có nhà ở, còn phải trú trong những căn lều cỏ bốn bề gió thổi.

Nông dân đã làm bài vè để trút sự bất mãn của mình: “Trần Hiểu Minh, tay che trời, làm “hình tượng”, muốn lộ diện, khiến thôn dân phải ở lều, một đêm quay trở về trước giải phóng”.

Ở hiện trường “hành lang cây xanh dài vạn mét”, chúng tôi phát hiện, cái công trình này làm hại bao nhiêu nông dân không có nhà để ở, trước đó đã bỏ ra năm, sáu vạn NDT để mua hơn một vạn gốc mầm nho, đã không còn mấy gốc sống được, trong khi một vạn mét cây trồng có từ trước đó đã bị chặt sạch. Hiện nay “hành lang dài” không thấy, cũng không thấy “màu xanh” chỉ thấy hơn một vạn cột xi măng đỡ “cây nho” đứng trơ cùng năm tháng, không lời nói lên sự hoang đường của “công trình”.

“Công trình một vạn mẫu hoa cúc” được trồng ở chỗ đối diện với đê sông, nay đã thành chỗ thôn dân thả cừu, trăm họ không thấy một xu hiệu quả, nhưng khi mua giống, ủy ban trấn đã tiêu hơn 200.000 NDT.

Trên khoảng đất đã từng là “công trình một vạn mẫu rau”, ngoài mấy khoảng đất trồng linh tinh ớt rau ra, những khoảng đất còn lại đã được nông dân trồng lúa mì. Gần đó là “công trình một vạn hộ nuôi chim bồ câu”, khi bắt đầu, trấn buộc nông dân bỏ ra mười mấy NDT để mua một đôi chim về nuôi, nay thì chim chết, chuồng không, nông dân mất hết.

Khi chúng tôi tới, “công trình bốn vạn” đã bị “Nhật báo pháp chế” và đài truyền hình Trung ương đưa ra ánh sáng, Trần Hiểu Minh đã bị cách chức, cách làm sai lầm của “công trình bốn vạn” đã được uốn nắn. Tiếp đón chúng tôi là Đặng Hoa, trấn trưởng mới được điều về nhận chức, anh vốn là phó phòng tư pháp huyện, đã tốt nghiệp Viện đại học sư phạm, là người xã Tiên Lý, huyện này. Ông cho chúng tôi biết, tài chính huyện vay 880.000 NDT, trấn cũng bỏ ra 200.000 NDT, lãnh đạo đảng, chính quyền mới, đang bận rộn giải quyết “công trình bốn vạn” tạo ra cho nông dân.

Chúng tôi không hề nghe nhầm, anh nói tài chính huyện vay 880.000 NDT, là “vay” chứ không phải là viện trợ không phải hoàn lại, khoản tiền đó không phải huyện cho không, vay là phải trả. Tương lai khoản tiền đó, sẽ do ai trả? Chẳng phải là vẫn do nhân dân Hoa Câu đóng góp ư?

Chỉ một mình Trần Hiểu Minh đã làm cho trăm họ một phương hao tiền tốn sức, gà chó không yên, nếu theo ý kiến của bí thư huyện ủy, cần có thêm mấy Trần Hiểu Minh nữa, thì huyện này còn tăm tối cực kỳ!

Rốt cuộc “công trình bốn vạn” lập hình tượng của ai?

Câu trả lời không nói cũng rõ.

Thế nhưng tại nông thôn Trung Quốc rộng lớn, đâu chỉ có một Trần Hiểu Minh.

Nhiều địa phương, nhiều cán bộ, vẫn còn nhiệt tình với “thành tích chính trị bên đường” và “công trình chậu hoa”. Hai bên đường công lộ, nhưng trong phạm vi ngồi ô tô con có thể nhìn thấy, không cho phép nhà cũ nát, loại nhà tranh, thôn dân tập trung đến cái gọi là “thôn khá giỏi” loại vào khu “qui hoạch”, cây cối hai bên đường, mùa màng hai bên đường cũng được sắp xếp vô cùng đẹp. Dường như “lý do” làm như thế rất đầy đủ: Phấn, son phải bôi lên mặt, người phải mặc áo đẹp, ngựa cần yên cương mới.

Quan viên bên dưới nhiệt tình nói dối, chỉ có thể thuyết minh bên trên một số quan thích nghe lời nói dối, chí ít thì nói dối cũng không có hại, nếu không thế thì làm sao giải thích được?

Những “công trình hình tượng” các loại, các vẻ được quần chúng gọi là “bề ngoài cục phân lừa bóng” ấy, rốt cuộc đã tạo thành tổn thất lớn bao nhiêu cho nông dân Trung Quốc, chúng tôi không có cách gì để biết được con số chính xác, nhưng tin chắc nó sẽ lớn kinh người!

28. Cách mạng không phải là mời khách thì là ăn cơm

Tạp chí “Tham khảo chữ viết to” của An Huy ngày 20 tháng 11 năm 1997, đăng bài viết “Nợ nần ở thôn xã khiến người ta lo nghĩ”. Tác giả viết: “gần đây tôi cùng đồng chí ở văn phòng giảm nhẹ đóng góp của tỉnh, tiến hành một lần điều tra tình hình nợ nần ở hai cấp thôn, xã, kết quả khiến người ta rất kinh ngạc. Chúng tôi điều tra ba xã, trấn, một cái nợ 13,10 triệu NDT, một cái nợ 8,5 triệu, một cái nữa nợ 7,31 triệu; một số thôn tương đối cũng nợ tới ba, bốn mươi vạn. Phân bố vào đầu nông dân, bình quân mỗi người nợ 380 NDT, bình quân mỗi hộ nợ 2.000 NDT. Sau khi điều tra, chúng tôi đã trao đổi với một số huyện trưởng, bí thư huyện ủy, họ đều cho rằng tình hình trên không phải là cá biệt mà mang tính phổ biến. Thật là làm cho chúng tôi không lạnh mà run.

Tác giả bài viết đó là Ngô Chiêu Nhân, phó chủ nhiệm ủy ban kinh tế nông nghiệp tỉnh An Huy, lúc đầu tiên khi đọc bài báo của ông, chúng tôi cũng không thể không kinh ngạc. Bởi vì việc ông làm là công tác “kinh tế nông nghiệp”, không thể quan liêu đến mức không biết tý gì tình hình bên dưới, đến nỗi gần đây xuống dưới, mới điều tra có ba xã, trấn, nói chuyện với mấy lãnh đạo huyện mà đã “vô cùng kinh ngạc” và cảm thấy “không lạnh mà run”. Sau khi đã tiếp xúc với Ngô Chiêu Nhân mới biết, ông là người rất thích chạy xuống dưới, thường điều tra nghiên cứu nông thôn các nơi, hơn nửa đời người toàn là làm chuyện cầm bút, từ thư ký công xã nhân dân lên tới thư ký cho bí thư tỉnh ủy, những chữ cả đời viết ra phải dùng trăm triệu để tính, đã được in sợ rằng cũng không ít hơn một triệu, thế nhưng, đúng là về cơ bản, ông không hề nghĩ là vấn đề công nợ của hai cấp thôn, xã lại trở nên nghiêm trọng đến như thế.

Sau này, cùng với việc không ngừng đi sâu điều tra, chúng tôi mới biết là vấn đề công nợ của xã trấn, mấy năm trước đã bộc lộ rõ, chẳng qua là bị các loại biện pháp “chuyển khống tài chính” và “năm nay ăn lương thực năm sau” của xã, trấn che giấu đi. Mãi đến năm 1998, khi Trung ương tại hội nghị công tác nông thôn quy định, trong ba năm bắt đầu từ năm này, các địa phương thu các loại phí của nông dân không được vượt quá mức tuyệt đối của năm 1997, mới về thực tế buộc phải đưa vấn đề công nợ của xã trấn Trung Quốc ra trước sân khấu, không còn chỗ che giấu nữa, từ đó mâu thuẫn được công khai hóa. Thế nhưng đợi đến khi phát hiện vấn đề thì vấn đề đã tương đối nghiêm trọng, tương đối phổ biến.

Điều đó có nghĩa là, Ngô Chiêu Nhân với tư cách là người phụ trách ủy ban kinh tế nông nghiệp tỉnh, mà ngay từ năm 1997 đã đề xuất được vấn đề “công nợ của thon, xã khiến người ta phải lo nghĩ”, không những là tương đối sớm hơn nữa còn là khó có, rất đáng quí vậy.

Ba xã, trấn mà Ngô Chiêu Nhân nói đến lần lượt là Trấn Nguyên Tường, huyện Thái Hòa, trấn Kiến Thiết huyện Thọ và trấn An Phong Đường, huyện Thọ tỉnh An Huy. Thời gian ông xuống dưới điều tra là tháng 10 năm 1997, đã được mấy năm rồi, công nợ mà ông nắm được lúc đó của trấn Kiến Thiết và trấn An Phong Đường giờ đã tăng lên hơn 10 triệu NDT rồi. Ở huyện Thọ, chúng tôi gặp Mao Đức Bảo, bí thư đảng ủy trấn Lưu Cương, Mao Đức Bảo nói, năm 1998, ông ta đến nhận chức ở Lưu Cương, lúc đó Lưu Cương đã nợ hơn 14 triệu NDT. Con số này rõ ràng là lớn hơn nhiều số nợ của trấn Nguyên Tường, huyện Thái Hòa, nơi được coi là có số nợ lớn nhất trong bài viết của Ngô Chiêu Nhân!

Từ Bộ nông nghiệp, trong kết quả điều tra nông thôn của mười mấy tỉnh, khu tự trị, chúng tôi đã biết trước: nợ bình quân của cấp xã là 4 triệu NDT, bình quân của cấp thôn là 200.000 NDT.

Chúng tôi không tìm được những con số về mặt này từ năm 1998 trở về sau, thế nhưng có thể khẳng định, con số đó ở các địa phương còn tăng thêm nữa.

Kết luận đã rất rõ ràng: công nợ của xã, thôn đã trở thành một vấn đề lớn có tính toàn quốc.

Những món nợ lớn như vậy đã được dùng vào việc gì? Ngoài tuyệt đại bộ phận là sự chiếm dụng của các việc “đạt tiêu chuẩn lên cấp”, “công trình hình tượng” mà chúng tôi đã nói trên ra, còn có một số việc không rõ ra sao.

“Đó là kết quả xấu của thói ba hoa”. Ngô Chiêu Nhân viết: “Báo cáo láo hiệu quả xí nghiệp, báo cáo giả thu nhập tài chính, nói phét cũng phải nộp thuế, sau khi nộp, tự mình không phát nổi lương, đành phải dựa vào vay nợ để có cơm ăn”.

“Còn điều nữa là, dùng vào những việc chi tiêu không chính đáng”. Ông nói, điều này sổ sách không phản ánh được, tên là “các chi tiêu khác”, một chữ “khác” đã che giấu được những trò những mục đủ loại. Trong đó có chuyện ăn uống đã nhiều lần cấm mà không được.

Trước đây, Mao Trạch Đông đã nói một câu danh ngôn: “Cách mạng không phải là mời khách ăn cơm”, câu này nay đã biến thành: “Cách mạng không phải là mời khách mà là ăn cơm”; ngay cả câu thơ nổi tiếng: “Hồng quân không sợ viễn chinh khó, trăm núi ngàn sông vẫn coi thường” ngày nay cũng bị sửa thành: “Làm quan không sợ uống rượu khó, cạn cốc cạn chén cũng coi thường”.

Người Trung Quốc xưa nay không sợ cái gì, nay đã biến thành cái gì cũng dám ăn. Cái gì bò trên mặt đất, bay trên trời, bơi trong biển, ngoài thịt người ra, những thứ có thể ăn được, đều ăn hết; gà vịt cá thịt ăn đủ chán, ba ba rùa cũng chẳng hiếm, cầm thú dã sinh đều đã nếm. Rượu nhẹ, rượu mạnh; rượu trắng, bia, rượu hoa quả; rượu trong nước, rượu ngoại; từ một ly phát triển đến ba ly, bốn ly, năm ly, ngoài cồn công nghiệp ra, cái gì có thể uống được đều uống tất.

Nông dân đã làm vè, vạch trần một số cán bộ nông thôn đã làm nguy hại đến đảng phong, đến hình tượng của chính quyền, của quốc gia:

Rượu cách mạng ngày ngày say,

Uống hỏng đảng phong, hỏng dạ dày,

Loại cán bộ chỉ biết uống bia, uống nước quả đây không cần;

Loại cán bộ chỉ uống được một phần ba chai uống nửa chai rất yên tâm.

Ai bảo chúng ta nghèo? Thử xem mặt nào cũng đỏ bừng.

Ai bảo chúng ta kém? Ra cửa là đi tắm hơi.

Rốt cuộc những cán bộ suốt ngày mặt đỏ, “được rượu thử thách” [2] cán bộ “nhờn tay áo” đó đã uống mất bao nhiêu tiền mồ hôi xương máu của nông dân, sợ rằng chẳng ai tính nổi. Theo tính toán của Cục thống kê quốc gia, mỗi năm dùng tiền công chi phí cho các cuộc ăn uống ở thành thị và nông thôn trong cả nước nhiều tới 80 tỷ - 100 tỷ NDT, khoản tiền này đủ làm bốn thế vận hội, xây dựng một, hai công trình Tam Hiệp, và đủ để xóa đi nỗi xỉ nhục Trung Quốc vẫn còn hiện tượng thất học.

Ngày 28 tháng 6 năm 1998, Tô Đa Tín, chủ “tửu gia Hoài Thượng” tại trấn Bình Vu, thành phố Hoài Nam, tỉnh An Huy do ủy ban trấn nợ quá lâu tiền cơm rượu của ông ta, đã kiện ủy ban trấn ra tòa án.

Tô Đa Tín cầm một tập hóa đơn dầy, đến ủy ban trấn, nhưng lần nào cũng bị lãnh đạo trấn lấy lý do tài chính chưa có tiền để không tiếp. Lúc này Tô Đa Tín đang bị chủ nợ bức bách đến mức không có lối thoát, nên đành phải liều mạng trực tiếp kiện lên tòa án thành phố. Sự việc vốn không phức tạp, hơn nữa lại có đầy đủ chứng cớ, nên ngày 19 tháng 1 năm 1991, tòa án trung cấp thành phố Hoài Nam, trước việc thu nhập tài chính của ủy ban trấn Vu Bình nhiều năm liền bị thâm hụt, không còn khả năng để trả món nợ trong 10 năm: 383.470 NDT, tiền lãi là 31.377 NDT, tổng cộng là 414.851 NDT, nên đã ra bản án dân sự, bồi thường cho Tô Đa Tín ngôi nhà số 1 của ủy ban trấn Vu Bình có tổng diện tích là 411m^2 với 10 căn phòng. Sự kiện này, nhất thời đã là tin tức có tính bùng nổ.

Nông dân trấn Vu Bình đã mang chuyện này thành câu hát: “Cán bộ Vu Bình thật không xoàng, nghiện ăn xơi hết nhà mười gian”.

Việc này đã tạo ra ảnh hưởng vô cùng xấu trong xã hội. Ủy ban kỷ luật thành phố Hoài Nam qua nghiên cứu cho rằng, Dương Bằng Thắng bí thư đảng ủy trấn, Đái Kiến Sơn trấn trưởng, Trần Hòa Bình phó trấn trưởng đều chịu trách nhiệm của người lãnh đạo trực tiếp, cả ba đều bị xử lý cảnh cáo trong đảng, và thông báo việc này trong toàn thành phố.

Theo lý mà nói, những “đầy tớ” lớn, nhỏ của trấn Vu Bình, nên rút ra được bài học từ trong đó để có thể chấm dứt cái việc “uống hỏng đảng phong, hỏng dạ dầy” này, ai ngờ, chỉ sau đó hai năm, tháng 6 năm 2000, Vương Quí Tùng, chủ quán rượu “Quí Cao” ở trấn Vu Bình lại lấy lý do nợ kéo dài 250.000 NDT tiền ăn uống, kiện ủy ban trấn ra tòa án.

Điều kỳ quặc là, trấn trưởng trong thời gian đó chính là Trần Hòa Bình, người đã bị xử lý cảnh cáo trong đảng lần trước.

Điều càng kỳ quặc hơn là trong phỏng vấn chúng tôi phát hiện, hầu như đảng ủy, ủy ban khóa nào của trấn Bình Vu đều rất coi trọng việc ăn uống bằng tiền công, những qui định mà họ đặt ra gần như là hà khắc vậy, như tháng giêng năm 1990, trấn đã ra một vài “qui định về việc cơ quan đảng, chính quyền của trấn chiêu đãi khách và bữa ăn công tác” trong đó có một qui định là: khách đến nhất loạt sắp xếp ăn cơm tại nhà ăn cơ quan, không cho phép mời thuốc lá, rượu và các món ăn sang, không được tới khách sạn. Thế nhưng, ngay trong năm đó, ủy ban trấn nợ “Tửu gia Hoài Thượng” 7.783 NDT tiền ăn, và đến năm 1993, khoản nợ đã lên tới hơn 16.000 NDT. Lại như, năm 1994, trấn Bình Vu qui định một bước nữa; nghiêm khắc khống chế số người cùng ăn với khách, thực hiện chế độ 3 khách 1 chủ; chế độ chiêu đãi mỗi người mỗi bữa 10 NDT, không được chiêu đãi khách thuốc lá, rượu; kinh phí chiêu đãi của đơn vị nào, đơn vị nấy tự lo, ủy ban trấn không trả. Thế nhưng, ngay năm ấy, trấn lại nợ “Tửu gia Hoài Thượng” tiền ăn lên tới hơn 120.000 NDT. Lại nữa, năm 1995, ủy ban trấn Bình Vu lại đưa ra chiêu mới: khách đến, nhất luật dùng phiếu ăn chiêu đãi do ủy ban cấp đến nhà ăn hoặc khách sạn ăn cơm, các nhà ăn không được ghi sổ, không ký tên, nếu không ủy ban trấn nhất loạt không thanh toán. Điều khiến người ta dở cười dở khóc là năm đó lại nợ “Tửu gia Hoài Thượng” hơn 180.000 NDT. Từ sau năm 1996, đảng ủy trấn nhiều lần quyết định phát huy tác phong tốt đẹp cần kiệm, không ngừng đưa ra biện pháp mới, nhưng sự thực lại là, chỉ từ tháng 5 năm 1996 đến tháng 4 năm 1997, trong thời gian một năm, lại nợ “Tửu gia Hoài Thượng” hơn 400.000 NDT tiền ăn, còn những chứng cứ do “Tửu gia Quí Cao” đưa ra cũng cao tới 120.000 NDT.

Ở đây dường như có một điều khiến người ta không thể tưởng tượng và hiểu nổi. Sau khi phỏng vấn nhiều xã, trấn, chúng tôi mới phát hiện được những sự việc xảy ra ở trấn Vu Bình, các nơi khác cũng đều có, chỉ là chưa phát triển đến mức phải kiện ra tòa án. Ăn uống bằng tiền công, không chỉ nông thôn có mà thành thị cũng có, nhưng nông thôn chịu ảnh hưởng của thành thị. Trung ương năm lần bảy lượt ra lệnh cũng không giải quyết được vấn đề, trong đó nguyên nhân ở tầng nấc sâu xa, sợ rằng nếu chỉ nói là tại “nghiện ăn uống” thì chưa giải thích rõ được. Ngày nay dùng tiền công ăn uống, không đơn thuần là việc “không ăn không không ăn, đã ăn là ăn không, ăn không ai không ăn”, ăn uống không phải trả tiền dường như đã trở thành sự khoe khoang của một loại thân phận, trở thành sự tượng trưng của một loại địa vị, thậm chí ăn ngon hay ăn không ngon có thể trực tiếp ảnh hưởng đến những trình tự và nội dung không thể thiếu được trong việc “đạt tiêu chuẩn”, có thể “lên cấp” hay không, “công tác” có thể nghiệm thu hay không; “quan hệ” với nhau có thể thông suốt hay không, “sĩ đồ” có thể thuận lợi hay không v.v…

Rõ ràng tất cả những cái đó là do đảng ủy, ủy ban trấn Bình Vu không kìm nén được. Bọn họ hết lần này đến lượt khác chế định chế độ, qui định này khác, nhưng chẳng qua chỉ là một trò “tình nguyện” mà thôi.

Ngày 25 tháng 7 năm 2000, tòa án nhân dân trung cấp thành phố Hoài Nam đã mở phiên xét xử, tuyên bố ủy ban trấn Vũ Bình phải trả món nợ tiền ăn và tiền lãi là 232.412 NDT cho Vương Quý Tùng chủ quán ăn “Tửu gia Quí Cao”, mười ngày sau khi bản án có hiệu lực phải trả hết nợ trong một lần. Ủy ban trấn Vu Bình không chịu sự phán quyết đó, đã chống án lên tòa án nhân dân cao cấp tỉnh An Huy, cho rằng bên nguyên biết rõ ăn uống thuộc vào phong khí không lành mạnh của xã hội, mà để mãi không chịu đòi tiền khiến người ta càng ra sức ăn uống, trên thực tế đã giúp thêm cho sự phát triển và lan tràn tác phong đó; bên nguyên không đòi được nợ, vì bản thân cũng có sai lần; trong tình hình đó, bắt ủy ban trấn phải trả cả tiền lãi khoản nợ, không chỉ làm cho tài sản quốc hữu mất đi mà còn không có lợi cho việc cải thiện phong khí xã hội và xây dựng văn minh tinh thần!

Loại giải thích này của ủy ban trấn khiến người ta kinh ngạc không hiểu ra sao.

Xưa nay dân kiện quan là điều trăm họ tránh né, nhưng hai cấp tòa án trong vụ kiện này đều theo pháp luật không theo quan, xử án vì cái chung, tòa án nhân dân cấp cao tỉnh An Huy qua nghiêm túc thẩm tra lại, cuối cùng đã quyết định: “bác bỏ chống án, duy trì phán quyết cũ”.

Trong một gian phòng phổ thông ở trấn Bình Vu, cuối cùng chúng tôi đã thấy Vương Quý Tùng thắng kiện. Ông vừa nhận được bản phán quyết của tòa án tối cao tỉnh, những mảnh xác pháo ăn mừng mầu đỏ còn vương đầy trước cổng chưa kịp quét. Ông nói, ông cảm kích vì chánh án của nhân dân đã mang lại công bằng cho ông, ông rất phấn khởi và chạy lên phố mua mười bánh pháo và hai trăm quả pháo thăng thiên, để tự chúc mừng mình.

Thế nhưng, chúng tôi không thể phấn khởi được.

Trong ngày hôm đó, chúng tôi lại biết được, cái việc mang cầm bán nhà để ăn uống ấy, trong lịch sử ủy ban trấn Vu Bình không chỉ xảy ra một lần. Trước khi Trần Hòa Bình được điều làm trấn trưởng, ủy ban trấn đã từng vì ăn uống mà nợ một khách sạn mười mấy vạn tiền ăn, thông qua hiệp thương của hai bên, đã phải sang cho người ta ngôi nhà hai tầng có vị trí ở trên chợ. Còn thăm dò được, mấy năm này, ủy ban trấn nợ tiền ăn không chỉ có hai “Tửu gia Hòa Thượng” và “Tửu gia Quý Cao”, mà còn nợ “Tửu gia Hoài Hà” hơn 100.000 NDT tiền rượu thịt, đến nay vẫn chưa trả được một xu, lúc đó ủy ban trấn, và chủ “Tửu gia Hoài Hà” đang đàm phán riêng với nhau, xem ra ủy ban trấn đã hoảng sợ vì kiện tụng, nên việc này làm rất bí mật.

Có thể tưởng tượng được là, với tư cách là tài sản chủ yếu của ủy ban trấn ngôi nhà tổng hợp của ủy ban trấn, đã phải đối mặt với số phận bị cắt xén và xâu xé chia nhau lần thứ hai, thậm chí lần thứ ba.

Tất nhiên, nếu vấn đề chỉ xuất hiện ở trấn Vu Bình, chúng tôi bất tất phải lo lắng lắm, vấn đề là, nông thôn rộng lớn Trung Quốc, không nơi nào không có những “mỹ thực gia” với các “thiên đường nấu nướng” nhiều như rận đói. Để ăn uống mà khéo lập danh mục, người ta đã đi đến chỗ không có cái gì là không dùng cả, nào là ăn “kiểm tra”, ăn “hội nghị”, ăn “giúp nghèo”, ăn “cứu tế”, có tiền ăn, không có tiền cũng ăn, vay tiền ăn, ăn chịu, năm năm, tháng tháng ăn, nhiệm kỳ nọ tiếp nhiệm kỳ kia ăn, phong cảnh ăn uống đã đạt đến mức hung dữ cùng cực.

Ngô Chiêu Nhân nói cho chúng tôi một việc thương tâm.

Ông nói, ở huyện Trường Phong có một nông dân phản ánh với ủy ban kinh tế nông nghiệp tỉnh, nói ở chỗ ông ta, vấn đề ăn uống của cán bộ thôn nghiêm trọng, vì chuyện này Ngô Chiêu Nhân đề nghị huyện Trường Phong cử người đến kiểm tra. Ai ngờ, sau đó không lâu, người nông dân đã phản ánh vấn đề vội vội vàng vàng tới nhà, xin ông đừng bảo người đi kiểm tra nữa. Ông vô cùng ngạc nhiên. Hỏi ra mới biết, thì ra những cái bị cán bộ thôn đã ăn vào bụng không thể nào nôn ra được nữa, bây giờ người được cử đi kiểm tra lại đang ăn uống.

Vừa nghe xong, Ngô Chiêu Nhân nói không ra lời.

Thế nhưng, nếu chỉ như vậy, chúng ta cũng bất tất phải lo lắng lắm, vấn đề là, trừ đi cái chuyện ăn uống cực kỳ dữ dội ác liệt đó, còn có những quyên góp hà khắc, những tạp thuế không bao giờ hết, những “phân ra thành thị, nông thôn để quản lý” không bao giờ hết, những “chênh lệch cánh kéo” không bao giờ hết, những “hiến tặng”, “không bao giờ hết cũng như những kỳ thị những chèn ép, và

những áp bức lăng nhục không bao giờ hết…

Đóng góp nặng nề của nông dân Trung Quốc không chỉ đè lên người mà còn đè cả vào con tim!

[1]15 mẫu Trung Quốc bằng 1 ha.

[2]Câu chơi chữ đồng âm của “thử thách lâu dài” và “cán bộ ưu tú”.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 8

Các loại giở trò lừa gạt

29. Bức điện hiếm thấy

Tận mắt nhìn thấy đóng góp nặng nề của nông dân, đi hết thôn xóm này đến thôn xóm khác mà chưa thấy thôn nào đột phá khỏi cảnh nghèo nàn, lương tri chúng tôi thường bị dày vò.

Một người bạn kể cho nghe một câu chuyện mà sau đó nó đã bám sâu vào lòng chúng tôi; khiến nội tâm vô cùng bất an.

Người bạn này nói, có một lần anh tháp tùng một quan chức ở địa khu xuống huyện kiểm tra công tác, vì hai người là đồng học, nên đã cùng ở một phòng trong cùng một khách sạn. Sáng sớm ngày hôm đó, người phục vụ đưa đến một bức điện, bức điện này làm hai người giật mình hoảng sợ, nó dài như một chiếc khăn Hata [1] , tới khoảng 1m. Xem tỉ mỉ mới biết đó là bức điện do một nông dân tại một xã nghèo hoang vắng gửi đến muốn xin gặp vị quan chức địa khu này. Người nông dân này mang theo hy vọng của toàn thôn, mang hết nỗi đau khổ chứa đầy bụng, muốn tìm “quan phụ mẫu” để nói ra, nhưng bảo vệ nhà khách không cho ông vào, sau khi tìm mọi cách để vào được khách, ông thư ký đã chặn lại, trong lúc cấp bách, người nông dân già này đã dùng mấy trăm NDT tiền bán lợn, đến trạm bưu điện ngay gần đó, mang những câu chữ trong thư phản ảnh, yêu cầu biến thành lời bức điện, và nhờ thế “mới đến được” nhà khách.

Quan chức địa khu cầm bức điện nói rõ sự thực của vị lão nông, rồi rơi nước mắt, run tiếng nói: “Tôi cách bọn họ quá xa, quá xa…”

Người bạn tràn đầy cảm khái nói: “Không biết Guiness có vui lòng tiếp nhận kỷ lục này không, nhưng tôi dám khẳng định, đây là một bức điện dài nhất, dài nhất mà lại được gửi từ khoảng cách gần nhất, gần nhất trên thế giới”.

Một người nông dân bình thường, chỉ muốn gặp một lãnh đạo địa khu trình bày sự thực mà còn khó khăn như vậy, giả sử muốn gặp lãnh đạo tỉnh, thậm chí lãnh đạo cao hơn nữa, thì không biết sẽ như thế nào?

Chúng tôi đã nhìn thấy, đã nghe thấy, người ở cơ quan lãnh đạo cấp trên đi xuống dưới, đã được cán bộ cấp dưới từng nấc, từng nấc tiền hô hậu ủng, rồi định trước địa điểm “thị sát” cho tốt, bố trí trước nhân viên đi tìm hiểu phỏng vấn, liệu như vậy có thể hiểu được bao nhiêu tình hình chân thực?

Có thể chân thực hiểu được tình hình hay không là điều rất quan trọng. Bởi vì điều này sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến quyết tâm của lãnh đạo, ảnh hưởng tới chính sách được đưa ra, tất nhiên sẽ ảnh hưởng đến sự thành bại của công tác đó.

Chúng tôi đã nghĩ đến Mao Trạch Đông. Trong những năm tháng chiến tranh Mao Trạch Đông đã trù hoạch nơi màn trướng, quyết chiến ở nơi xa ngàn dặm, trong bụng có trăm vạn hùng binh, vô địch; nhưng sau giải phóng vì sao lại đưa ra lời kêu gọi “đến năm 1980 thực hiện cơ giới hóa nông nghiệp?”

Bây giờ quay đầu nhìn lại, thấy lời kêu gọi này thật đáng cười. Tìm hiểu nguyên nhân, bỏ đi không tính kinh nghiệm xây dựng kinh tế chưa đủ ra, hơn một nửa quyết tâm này là do đã đánh giá sai lầm tình trạng sản xuất chân thực của nông nghiệp Trung Quốc, thậm chí bao gồm cả công nghiệp Trung Quốc lúc đó, nó trái với thực tế xã hội, cái để lại chỉ là một việc đáng tiếc của một vĩ nhân.

Chúng tôi cũng chú ý đến việc, vào cuối thế kỷ trước, chính phủ Trung Quốc đã từng đưa ra hai lời hứa: một là “phải làm cho nước sông Hoài đến năm 2000 trở nên trong”; một là “không thể nghèo nàn cho thế kỷ sau”.

Để làm cho nước sông Hoài trở nên trong theo đúng thời hạn, với tinh thần Đại Ngu trị thủy, dũng khí của tráng sĩ chặt tay, trước sáng sớm ngày 1 tháng 7 năm 1996, chính phủ Trung Quốc đã cương quyết cho đóng cửa hơn một ngàn xưởng sản xuất giấy nhỏ ở ven sông Hoài, và vào ngày cuối cùng của thời hạn đã dấy lên “hành động không giờ” thay thế rất to lớn.

Để tiêu diệt nghèo nàn, giải quyết cơ bản vấn đề no ấm cho 80 triệu nhân khẩu nghèo ở nông thôn, trong thời gian 7 năm, từ năm 1994 đến năm 2000, chính phủ Trung Quốc đã tập trung nhân lực, vật lực, tài lực, động viên lực lượng các giới trong xã hội, lại còn vì việc này chế định “kế hoạch công kiên giúp nghèo của nhà nước”, đồng thời tuyên bố với toàn thế giới: “đến năm 2000, mục tiêu xóa bỏ nghèo nàn, nhất định được thực hiện”.

Thế nhưng kỳ tích và thành công, che giấu không nổi sự thực vẫn ngang nhiên tồn tại, đó là, nước sông Hoài không vì sự kết thúc của thế kỷ cũ mà về căn bản thay đổi bộ mặt, hiện trạng sông Hoài vẫn khiến chúng ta phải lo nghĩ; cũng như vậy, chúng ta chưa chặn đứng được sự nghèo nàn ở ngoài cửa thế kỷ mới, hiện nay nó vẫn còn bao vây và quẫy nhiễu anh em nông dân ở một số vùng.

Quyết tâm đã hứa của chúng ta, rõ ràng là thiếu sự tính toán chuẩn xác, đáng tin cậy trước tính nghiêm khắc và tính phức tạp của tình trạng chân thực.

Và điều này tự nhiên khiến chúng tôi nghĩ đến một lần nghiệm thu “đạt tiêu chuẩn” chế độ nghĩa vụ chín năm do ủy ban giáo dục tiến hành ở trấn Phùng Miếu huyện Linh Bích. Trước khi các quan viên lớn nghiệm thu còn chưa tới Phùng Miếu, ủy ban trấn đã ra lệnh gấp, các thôn phải đột kích đưa các thanh thiếu niên thất học ở nhà nhiều năm, ra sức “động viên” trở lại trường, đồng thời do các học sinh đang theo học thay họ làm các bài tập, ghi chép vở học, và còn cử người đến thành phố Từ Châu tỉnh Giang Tô xa xôi, mua về rượu ngon, thuốc lá ngon. Nghe nói các quan viên lớn nghiệm thu rất hài lòng về kết quả nghiệm thu, thế nhưng khi chân trước của đội ngũ nghiệm thu rời khỏi trấn, thì chân sau của đám thanh niên thất học đáng thương này đã bị “đuổi ra” khỏi trường.

Nếu như chúng ta đều có sự phán đoán vừa lòng về tình trạng giáo dục nông thôn dựa vào kết quả của Phùng Miếu, đồng thời căn cứ vào đó để chế định kế hoạch phát triển, thì đó chính là sai một ly, đi ngàn dặm đó?

30. Vị lãnh đạo đáng kính

Đối với những hiện tượng làm láo báo cáo thật của bên dưới, rõ ràng là Ôn Gia Bảo có nhận thức vô cùng tỉnh táo. Có thể nói, Ôn Gia Bảo là người lãnh đạo Trung ương mấy năm gần đây về nông thôn An Huy làm công tác điều tra nghiên cứu nhiều nhất, đồng thời cũng là người làm cho cán bộ địa phương bồi đồng ông, đau đầu nhất. Để nắm được tình hình chân thực của nông thôn và nông dân, ông không ngừng đột phá sự “phong tỏa” và không hề giữ thể diện cho các quan chức địa phương.

Trước vụ thu hoạch lúa mì tháng 5 năm 1996, đồng chí Ôn Gia Bảo khi ấy còn là ủy viên dự khuyết Bộ chính trị, Bí thư ban Bí thư Trung ương đảng, đã đến kiểm tra công tác xóa nghèo ở tỉnh An Huy. Vừa đến đã giao hẹn: không đưa đón, không tiệc tùng, xuống với dân không tiền hô hậu ủng. Cùng với lãnh đạo tỉnh An Huy, đoàn chỉ ngồi hai chiếc xe chở khách loại nhỏ đi thẳng đến khu căn cứ cách mạng cũ Đại Biệt Sơn.

Giữa đường, Ôn Gia Bảo đột ngột bảo lái xe: “Mình muốn xuống một tý”. Lái xe dừng xe lại. Những người ngồi trên ô tô đều nghĩ là Ôn Gia Bảo thực sự cần “giải quyết”, nhưng không ngờ, vừa xuống xe đồng chí đã rảo bước đi thẳng về hướng một thôn trang. Những người lãnh đạo tỉnh An Huy ngồi trên một chiếc xe khác, lúc đó mới giật mình: thôn đó không phải là nơi nằm trong kế hoạch đến thăm, hơn nữa xem ra còn là một thôn rất nghèo.

Tất cả vội vàng xuống xe, bước vội theo.

Thấy những nông dân gánh vỏ cây đi tới, Ôn Gia Bảo hỏi: “Các bạn làm gì vậy?”

Một người phụ nữ thấy người hỏi có nét mặt hiền từ, giọng nói dịu dàng, mặc dù trông dáng vẻ đã biết là cán bộ, nhưng không ngờ đó lại là cán bộ Trung ương, nên đã trả lời tùy tiện: “Đang lúc giáp hạt, trên núi không có cái gì bán được, hợp tác xã đang thu mua vỏ cây, nghe nói là để làm giấy, nên đi bóc vỏ cây về bán lấy tiền mua lương thực”.

Ôn Gia Bảo quay sang hỏi một thanh niên, khi biết đó là giáo viên dân lập, đã hỏi kỹ tình hình thu nhập của anh ta. Người này buồn bã nói: “một tháng xã trợ cấp cho 50 NDT (khoảng gần 100 VND), chỉ riêng mua lương thực cũng không đủ, đã thế còn nợ, vì vậy lúc bình thường ngay tiền mua lương thực cũng không có”…

Sau khi đến huyện, bí thư huyện ủy không biết Ôn Gia Bảo đã phá “qui định” giữa đường xuống xe điều tra, nên cứ nghiễm nhiên báo cáo như thường lệ, không ngừng đưa ra những con số tốt đẹp chứng tỏ huyện đã bỏ được “cái mũ nghèo”, đang đội “cái mũ khá giả”. Ôn Gia Bảo đã ngắt lời, hỏi: “Huyện đồng chí có thành tích tốt như vậy, liệu có trả lương đúng thời hạn không?”

Bí thư huyện ủy trả lời dứt khoát: “Chúng tôi không nợ cán bộ nhân viên huyện một xu” Ôn Gia Bảo nhắc đến tên cái thôn mà giữa đường đã tới. Bí thư huyện ủy giật mình, nhưng lập tức nói: “Đó là thôn nghèo của huyện chúng tôi”.

Ôn Gia Bảo cười hóm hỉnh: “Tôi đã thấy cái thôn nghèo nhất của đồng chí rồi”.

Bí thư huyện ủy lúc ấy mới giật mình, vội liếc nhìn mấy vị lãnh đạo tỉnh cùng đi với đoàn, khi thấy họ đều nhìn mình bằng bộ mặt không biểu thị gì cả, ông ta vã mồ hôi hột.

Ôn Gia Bảo nghiêm túc nói: “Không phải là tôi không tin con số của các đồng chí nhưng tôi coi trọng việc đời sống của nông dân có được nâng cao hay không hơn. Tôi mong các đồng chí đến nhà quần chúng nông dân, thực sự xóa được nghèo không phải là việc dễ, huống hồ còn có một số nơi thoát nghèo rồi lại nghèo trở lại”.

Cũng trong lần khảo sát này, Ôn Gia Bảo muốn tìm hiểu đời sống của nông dân ở vùng bị hồ chứa nước làm chìm thuộc một huyện khác. Huyện ủy bố trí một thôn tương đối khá, nhưng vừa nhìn, đồng chí đã phát hiện ra vấn đề, hỏi ngay: đây có phải là vùng bị nhấn chìm không? Bí thư huyện ủy biết là không giấu nổi, đành phải báo cáo: “Không phải là vùng bị ngập mà chỉ là vùng giáp ranh thôi”.

“Tôi muốn xem vùng bị ngập, muốn xem thôn nghèo nhất”.

Bí thư huyện ủy không có sự chuẩn bị về tư tưởng, bởi vì thông thường, cán bộ Trung ương hoặc tỉnh xuống kiểm tra công tác không có ai đề xuất yêu cầu như vậy. Sắp xếp để cán bộ lãnh đạo đi xem các “công trình hình tượng”, thị sát các “điểm sáng”, từ lâu đã trở thành một “qui định” không đổi đã được thể thức hóa. Thế là bí thư huyện ủy trả lời tắc trách: “Nơi đó đường không thông”.

“Anh nói đường không thông có phải là ô tô không tới được không?”

“Vâng ạ!”

“Phải đi bộ bao xa?”

Bí thư huyện ủy nghĩ một lát rồi nói: “Mười cây số”.

Nghe xong, Ôn Gia Bảo cười to: “Không xa, chúng ta đi bộ thôi”. Nói rồi vén gấu quần lên, khi đó bí thư tỉnh ủy An Huy cùng đi thấy Ôn Gia Bảo đã định quyết tâm, liền nói: “Xin lên ô tô, đến chỗ nào ô tô không đi được nữa thì xuống đi bộ”.

Bí thư huyện ủy nói “đường không thông” chẳng qua chỉ là muốn Ôn Gia Bảo không thấy được cái nơi nghèo hết mức ấy, chứ thực ra nơi đó ô tô đi tới được…

Đúng là một làng rất nghèo, nhà cửa không ra nhà cửa, tối tăm ẩm ướt, trong nhà tối mù, ngay ban ngày vào nhà mà mãi vẫn không nhìn thấy đồ đạc gì cả. Thực ra nhìn thấy hay không nhìn thấy đều không quan trọng, bởi vì có đến nửa gia đình trong thôn đều trơ bốn vách, chẳng thấy có cái gì đáng đồng tiền cả.

Tâm tình Ôn Gia Bảo sau khi thăm mấy nông hộ rất nặng nề…

Lại một lần nữa, Ôn Gia Bảo đến kiểm tra công tác điều chỉnh cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh An Huy. Huyện ủy nơi đó, bố trí đến thăm một thôn mới xây dựng, hai bên đường là những ngôi nhà rất đẹp, con đường chạy thẳng giữa rất rộng, xem ra không chỉ giàu có mà còn khí thế nữa. Nhưng sau khi xuống xe, Ôn Gia Bảo đã từ chối không vào thăm. Có người khuyên: đã tới thì vào xem thử. Ôn Gia Bảo cương quyết: “Muốn tôi xem cái gì? chẳng lẽ là xem mấy người có tiền, xây mấy ngôi nhà mới à?”

Khi thấy có hai người trông ra vẻ nông dân đi tới, Ôn Gia Bảo bước lên hỏi: “Các anh hoàn toàn tự nguyện dọn đến đây chứ?” Cả hai cao giọng trả lời: “Hoàn toàn tự nguyện”. Ôn Gia Bảo nhìn vào thôn, không thấy người dân nào, liền quan sát lại hai vị “nông dân” ấy. Rõ ràng là từ khẩu khí của đối phương, đồng chí đã ngờ ra điều gì, và chỉ vào một người hỏi: “Anh làm công tác gì trong thôn?”

“Bí thư chi bộ!”

Ôn Gia Bảo cười hóm hỉnh: “Vậy thì tôi hỏi anh, vì sao phải làm con đường rộng như vậy, chiếm mất bao nhiêu đất trồng trọt”.

Bí thư chi bộ không biết nói sao.

Trở về thành phố, thành ủy xắp xếp đoàn ở “Đại tửu điếm quốc tế”, vừa nghe thấy tên, Ôn Gia Bảo đã cương quyết không ở, yêu cầu đến nhà khách của thành ủy. Tối hôm đó, Ôn Gia Bảo không chịu nghỉ ngay mà yêu cầu hai bí thư huyện ủy khác đến làm việc. Khi báo cáo, một bí thư huyện ủy lấy ra bản viết được chuẩn bị từ trước, nhưng vừa đọc được đoạn mở đầu, đã bị Ôn Gia Bảo ra hiệu dừng lại: “Các anh đừng đọc theo bản viết có tốt hơn không?” Thế nhưng rời bản viết sẵn, vị bí thư huyện ủy đó không biết nói thế nào, cứ ấp a ấp úng không thôi.

Ôn Gia Bảo thất vọng, lắc đầu nói: “Chiều hôm nay, tôi rất giận, đưa tôi đến một thôn không thấy quần chúng, không biết các anh muốn để tôi thấy cái gì?”

Buổi tối hôm đó, Ôn Gia Bảo đã nói rất nhiều, nói rất chân thành cởi mở: “… So sánh trước sau, tôi thấy có phát triển rất lớn, đời sống nông dân cũng được cải thiện rất nhiều, thế nhưng so với yêu cầu khá giả, so với yêu cầu văn minh vật chất và văn minh tinh thần vẫn còn không ít khoảng cách, trong một vùng vẫn còn sự không cân bằng rất lớn. Có những thôn rất tốt, cũng có khá nhiều thôn bình thường và còn có nhiều thôn nghèo. Ngay trong một thôn mà nói, có hộ giàu, có số đông hộ bình thường và cũng còn tương đối hộ nghèo. Tôi cảm thấy nông dân chúng ta vô cùng biết thế nào là đủ, chỉ mấy bát cơm, chưa có thức ăn gì đáng kể, ở thì như vậy, nhưng với Đảng với chính phủ không hề có một lời oán thán. Tôi cảm thấy nông dân của chúng ta vô cùng giác ngộ, họ càng như thế, cán bộ chúng ta càng phải thấy trách nhiệm nặng nề của mình hơn. Làm thế nào giúp đỡ nông dân giàu lên nhanh là trách nhiệm chúng ta không thể thoái thác”.

Ôn Gia Bảo lớn lên từ một ngõ hẻm bình thường tại khu thành cũ Thiên Tân, đã trải qua cuộc sống một nhà năm người ở trong một gian phòng chưa được 20 m^2, vì vậy “tình cảm bình dân” đã bén gốc sâu trong lòng ông. Ông vô cùng ưa thích đi sâu vào cơ sở, trong hơn 2.000 huyện trong cả nước, ông đã đi tới hơn 1.800 huyện, có lẽ là người đi nhiều nhất trong những người lãnh đạo Trung ương.

Tối hôm đó, ông xúc động nói: “Chính sách của Đảng chúng ta là mưu lợi ích cho tuyệt đại đa số người, tôi hy vọng còn được đi thăm tuyệt đại đa số quần chúng. Nếu như nông thôn đều tốt cả rồi, thì còn cần gì đến những người như chúng ta nữa?” Ở vùng bên núi ngoại thành Bắc Kinh, tôi thấy rất nhiều gia đình nông dân còn dùng loại ti-vi đen trắng 9 inch, chẳng lẽ các anh ở đây tốt hơn ngoại thành Bắc Kinh rồi à? Người cộng sản nhất định quan tâm đến “lợi ích của đại đa số người, không thể chỉ quan tâm đến lợi ích của số ít người”.

Ông đặc biệt nhấn mạnh: “Tôi xin nhắc lại một lần nữa, tôi đến để điều tra nghiên cứu chứ không phải để tham quan, đề nghị các đồng chí đừng để tôi chỉ được xem ‘những điểm sáng’…”.

Vương Hoài Trung, bí thư địa ủy Phụ Dương ngồi ở hội trường là người vô cùng thông minh, ông rời khỏi hội trường, vội bảo người thông báo cho huyện Dĩnh Thượng, thủ tiêu kế hoạch đã định là ngày hôm sau sẽ tới huyện này để tham quan mấy nơi, đồng thời yêu cầu, ngay trong đêm phải đưa các đầu bếp và các dụng cụ ăn cao cấp vừa mượn trả về nhà khách Phụ Dương!

31. Lừa ngài mà không thương lượng đấy

Ở huyện Nam Lăng, tỉnh An Huy chúng tôi đã phỏng vấn nơi Chu Dung Cơ bị lừa.

Lúc đó, Chu Dung Cơ vừa nhậm chức thủ tướng Quốc Vụ viện, mục đích đến An Huy khảo sát của ông rất rõ ràng, đó là muốn xem xét tình hình chấp hành chính sách thu mua lương thực mà trước đây ông đã chế định tại nông thôn An Huy rộng lớn. Ông không chỉ nói một lần: “trên vấn đề nông nghiệp, khi Trung ương cần đưa ra quyết sách trọng đại đối với nông nghiệp, tôi thường đến An Huy điều tra nghiên cứu”.

Hạ tuần tháng 5 năm 1998, dưới sự bồi đồng của Vương Xuân Chính, phó chủ nhiệm Ủy ban kế hoạch phát triển nhà nước, Mã Khải phó bí thư trưởng Quốc Vụ viện, phó chủ nhiệm Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện, Chu Dung Cơ đến An Huy.

Đây là lần thứ năm Chu Dung Cơ tới An Huy. Ông phấn khởi xòe các ngón tay của bàn tay phải ra, đếm và nói về tình hình năm lần đến An Huy: lần thứ nhất là năm 1987, lúc ông còn công tác ở Ủy ban kinh tế nhà nước, đến Vu Hồ dự một hội nghị lợi dụng tổng hợp tài nguyên tái sinh; lần thứ hai là năm 1991, đến thăm tình hình thiên tai sau khi An Huy bị lụt đặc biệt lớn; lần thứ ba là trung tuần tháng 12 năm 1992, khi lương thực tăng giá đến An Huy; lần thứ tư là cuối tháng 6 năm 1997, lương thực xuống giá, lại đến Hà Nam và An Huy; lần này là lần thứ năm.

Một lần nữa ông biểu thị: “Tôi có duyên với An Huy”.

Thế nhưng An Huy đã lừa Chu thủ tướng mà không thương lượng.

Các đồng chí An Huy đương nhiên biết huyện Nam Lăng là quê cha đất tổ của Chu Dung Cơ, vì thế lần khảo sát này được sắp xếp ở huyện Nam Lăng, miền Nam An Huy.

Nam Lăng là một huyện có sản lượng lương thực lớn thuộc thành phố Vu Hồ ven sông. Tục ngữ có câu: “Vu Hồ thành phố gạo, Nam Lăng kho lương”, Vu Hồ là một trong “bốn thành phố lớn về gạo” nổi tiếng của Trung Quốc, sự nổi tiếng của “Vu Hồ thành phố gạo” là nhờ sự chống đỡ của “Nam Lăng kho lương”. Trên thực tế, Nam Lăng không chỉ sản xuất lương thực mà còn sản xuất nhiều dầu ăn, bông, chè, dâu, từ xưa đã nổi tiếng là “quê hương gạo cá” giầu nhất thiên hạ. Nam Lăng là huyện sản xuất lương thực lớn quyết không phải là vì theo đuổi hư danh, nhưng khi biết được thủ thướng Chu Dung Cơ đến Nam Lăng để kiểm tra, quán triệt tình hình chính sách thu mua lương thực của nhà nước, lãnh đạo huyện Nam Lăng và thành phố Vu Hồ vẫn luống cuống chân tay. Bởi vì kho lương của Nam Lăng đúng là không có lương thực.

Kho lương quốc hữu mà không có lương thực, nói là kỳ quái, nhưng thực ra lại không kỳ quái. Nhà nước chế định chính sách thu mua lương thực, địa phương thực ra khó chấp hành. Trung ương định giá luôn việc thu mua, xuất hiện thua lỗ, thì lại do tài chính địa phương trợ cấp. Mấy năm nay, lương thực càng ngày càng không được giá, lương của viên chức, cán bộ huyện có sản lượng lương thực lớn mà không có tiền phát thì còn lấy đâu ra tiền để trợ cấp cho lương thực? Không có trợ cấp, các trạm lương thực chịu trách nhiệm thu mua lương thực, chỉ còn cách thay đổi thủ đoạn, ép cấp ép giá, trừ cân, bớt lạng, hạn chế thu mua hoặc dứt khoát từ chối. Vì thế nhiều trạm lương thực thà chịu để kho trống không.

Bây giờ Chu Dung Cơ đến thăm, bất kể là huyện Nam Lăng hay là thành phố Vu Hồ, đều không muốn ông nhìn thấy nơi này không chấp hành chính sách lương thực thực của nhà nước, mà chỉ muốn thủ tướng nhìn thấy quê cha đất tổ của ông có cục diện rất tốt: quản lý thông suốt, dân chúng yên vui, kinh tế phồn vinh.

Muốn thế chỉ có làm giả.

Lúc đó trạm lương thực Nga Lãnh, huyện Nga My đã là một xí nghiệp quốc hữu bị thua lỗ nghiêm trọng, ngoài kho số 6 có chứa một phần lương thực ra, các kho còn lại đều không có lương thực. Trạm lương thực Nga Lãnh làm giả bắt đầu từ ngày 18 tháng 5, có thể nói là huy động rất nhiều quần chúng, thanh thế hừng hực, đột kích điều động và vận chuyển 1.031 tấn lương thực từ ba huyện khác đến. Nếu kể cả lái xe, trước sau đã có hơn 200 người tham dự việc vận chuyển và đưa lương thực vào kho. Trong 4 ngày từ ngày 18 đến ngày 21, hầu như cán bộ nhân viên trạm lương thực Nga Lãnh không được ngủ đẫy giấc. Lưu Hồng trạm trưởng trạm lương thực, tối thứ nhất bận đến 2 giờ sáng, tối thứ hai đến 4 giờ, tiếp đó là hai đêm làm suốt. Trong bốn ngày đêm khó quên đó của người Nga Lãnh, mọi quán ăn và quán trà trong trấn nhỏ đều chứa đầy công nhân vận tải luân phiên nhau đến ăn cơm hoặc uống nước; ô tô của trạm lương và nơi khác nối nhau chạy không dứt, khiến cư dân quanh đó suốt đêm không yên.

Được phân công quản lý công tác lương thực lúc đó là phó huyện trưởng Hồ Tích Bình, suy tính tới việc đó là một nữ đồng chí, khó làm được việc này, nên huyện ủy đã cử Thang Xuân Hòa phó huyện trưởng trẻ hơn đang quản lý công tác giáo dục đến phụ trách tuyến một vận chuyển lương thực. Trạm trưởng Lưu Hồng khi tiếp nhận phỏng vấn của chúng tôi nói, phó huyện trưởng Thang Xuân Hòa là người béo lùn, trước sau ngồi chỉ huy ở hiện trường. Trước khi Chu Dung Cơ đến một ngày, phó bí thư thành ủy thành phố Vu Hồ, Nghê Phát Khoa còn dẫn một đám đông cán bộ huyện, thành phố, tỉnh đến nghiệm thu. Vì Nghê Phát Khoa đã từng làm bí thư huyện ủy Nam Lăng, nên phần lớn dân chúng huyện Nam Lăng nhận ra ông, thế nhưng người trù hoạch cao nhất cuộc làm giả này là ai, chẳng ai nói rõ được.

Vào ngày thủ tướng thị sát, mọi cán bộ nhân viên của trạm lương thực được thông tri là không được vào trạm làm việc. Trạm trưởng Lưu Hồng bị tạm thời giáng chức xuống làm nhân viên quản lý kho, trạm trưởng trạm lương thực Nga Lãnh do Du Thủy Hoa, trạm trưởng trạm trung tâm Tam Lý thay thế. Du Thủy Hoa người nhận trách nhiệm lớn này, từ mấy hôm nay đã bận rộn hơn ai hết, bận rộn vì học thuộc lòng các tài liệu và những quy định chính sách của Trung ương về chính sách lương thực yêu cầu phải thuộc như cháo chảy, để ứng đối mọi vấn đề mà thủ tướng Chu Dung Cơ có thể bất ngờ nêu ra.

Phía cảnh sát Nam Lăng thậm chí không coi thường, trước khi thủ tướng đến trạm lương thực Nga Lãnh, đã “thực hiện giam lỏng” ba “điêu dân” bằng mọi cớ chỉ vì họ đã tung tin sẽ tố cáo với thủ tướng việc này.

Thế là mọi việc được sắp xếp đâu vào đấy, đoàn của Chu Dung Cơ đã trọn vẹn đi vào một cục diện lừa người ngoạn mục mà không biết.

10 giờ sáng ngày 22 tháng 5 năm 1998, Chu Dung Cơ không thể nào tưởng tượng được là, vào lúc ông cùng những người có mặt tại hiện trường phấn khởi bắt tay hỏi thăm nhau, thì những người được bắt tay đó không có ai là công nhân viên chức của trạm lương thực này cả; trạm trưởng Lưu Hồng lúc đó bị đưa vào một xó để không thể nào hưởng thụ quyền lợi được thủ tướng bắt tay và hỏi thăm.

Trả lời các câu hỏi của Chu Dung Cơ là Du Thủy Hoa, trạm trưởng giả trạm lương thực Nga Lãnh. Thực ra Du Thủy Hoa cũng chỉ là một đạo cụ sống trong vở kịch này, anh ta phải học thuộc lòng các đài từ đã viết từ trước cho anh ta, diễn kịch tại hiện trường theo đạo diễn của người khác.

Tất cả những việc này đều được đài truyền hình Trung ương ghi lại hết và sau đó đưa tin công khai cả trong và ngoài nước.

Chu Dung Cơ quan tâm hỏi: “Các đồng chí đã thu mua thoải mái chưa?” Đây là điều ông chưa yên tâm được. Do nông nghiệp được mùa nhiều năm liền, giá lương thực không ngừng giảm, các trạm lương thực ở các nơi không tích cực thu mua, không theo giá bảo hộ mà nhà nước qui định để thu mua lương thực của nông dân, nông dân bị thua thiệt, đồng thời làm tổn thương tính tích cực trồng lương thực của nông dân, và do đó khó có thể bảo đảm được việc tăng trưởng ổn định bền vững trong sản xuất lương thực.

Chỉ thấy Du Thủy Hoa tròn miệng trả lời: “Đã thu mua thoải mái!”

Chu Dung Cơ rất vừa lòng gật đầu hỏi: “Năm ngoái đồng chí thu mua bao nhiêu lương thực?”

Du Thủy Hoa hùng hồn tung ra sự lừa dối ghê gớm: “Năm ngoái thu mua được 5.000 tấn, còn năm kia khoảng 1.700 tấn”.

Chu Dung Cơ lại hỏi: “Trạm lương thực của đồng chí thu mua lương thực của một xã hay mấy xã?”

“Dạ, một xã ạ!”

Lúc này dường như Chu Dung Cơ có suy nghĩ khi đề xuất một loạt vấn đề: “Xã này có bao nhiêu ha ruộng? Sản lượng một ha nói chung là bao nhiêu? Tổng sản lượng là bao nhiêu?

Du Thủy Hoa không hề suy nghĩ trả lời ngay: “Toàn xã có hơn 153 ha ruộng, sản lượng năm là 15.000 tấn”.

Du Thủy Hoa chỉ biết đọc theo các con số đã chuẩn bị từ trước, nhưng đã coi thường những kẽ hở có thể xuất hiện đằng sau các con số đó.

Quả nhiên, Chu Dung Cơ đã tính sổ tỉ mỉ cho Du Thủy Hoa: “Mặc dù anh đã thu mua không ít, nhưng trừ đi lương ăn và giống má của nông dân, anh vẫn chưa hoàn toàn tận thu lương thực! Như thế sao gọi là “thu mua thoải mái” được? lúa nước, hai vụ, lẽ nào sản lượng không được 5.250 kg một ha ư? Anh phải nói thật!”

Du Thủy Hoa là người thông minh lanh lợi, trước đó đã có sự chuẩn bị đầy đủ nhất về các loại tình huống có thể xuất hiện, lúc này anh ta biết rõ là mình đã bị lộ tẩy, nhưng không hề hoảng loạn, ngược lại còn tỏ ra càng bình tĩnh hơn, giang hai tay ra một cách tự nhiên ra vẻ khó xử nói: “Chúng tôi đã cố gắng hết sức, nhưng các kho lương thực hiện có đều đã dùng cả, đã đầy hết rồi!”

Chu Dung Cơ quay nhìn các kho lương thực ở bốn xung quanh, mỉm cười. Lúc này Du Thủy Hoa như vừa thoát hiểm làm một thủ thế mời thủ tướng vào kho thị sát.

Thế là, dưới sự hướng dẫn của Du Thủy Hoa, Chu Dung Cơ đi vào kho số 3.

Nhìn các bao lương thực xếp hàng đống cao cao, chỉnh tề, Chu Dung Cơ không nhịn được muốn trèo lên chỗ cao của đống lương thực. Vì đống lương thực xếp gồ ghề không bằng phẳng, để bảo đảm an toàn, hai nhân viên bảo vệ đi theo phải vội vàng leo theo, mỗi người đưa một tay ra đỡ lưng Thủ tướng.

Sau khi lên đến chỗ cao nhất của đống lương thực, nhìn thấy chính sách lương thực do mình chế định không những được quán triệt đến tận nơi mắt mình nhìn thấy, hơn nữa còn được hoàn thành rất tốt, tốt hơn điều ông dự liệu, vì vậy Chu Dung Cơ cười rất vui vẻ.

Ngày hôm đó, tại hội nghị tọa đàm do thành phố Vu Hồ triệu tập, ông cảm động nói: “Trong thời gian tôi làm phó thủ tướng, cái mà tôi coi trọng nhất là nông nghiệp; cái mà tôi quan tâm nhất là lương thực. Có thể nói, tôi đã dùng nhiều tinh lực nhất vào nông nghiệp, vào lương thực, hơn cả mặt tài chính tiền tệ. Sau khi tôi giữ chức thủ tướng, lần xuống dưới khảo sát đầu tiên, cũng là nông nghiệp của An Huy”.

Ông nói, dù là ở thành thị, bất kể là tỷ trọng công nghiệp hóa của thành thị đó lớn đến đâu, quan trọng nhất vẫn là nông nghiệp. Người đứng đầu Đảng, chính quyền các cấp, cái quen thuộc nhất phải là nông dân, nên hiểu thấu nỗi khổ trong dân gian, đặc biệt là nỗi khổ của nông dân. Nếu không làm sao anh có thể làm bí thư, làm thị trưởng được? Quần chúng đông nhất Trung Quốc là nông dân, cơ sở của nền kinh tế quốc dân là nông nghiệp!

Ông chân thành nói tới việc vì sao mình lại nghiêm túc xuống dưới điều tra như vậy. Ông nói, làm như vậy vì Trung Quốc là một quốc gia rất lớn, chấp hành một chính sách cần phải một quá trình, sau khi thực thi, còn phải có một quá trình được thực tế kiểm nghiệm, sửa chữa và hoàn thiện, chứ không phải là không tin các đồng chí địa phương. Ông đặc biệt chỉ rằng: “An Huy là một trong những địa phương chấp hành kiên quyết nhất chính sách của Trung ương”.

Chu Dung Cơ tuyệt nhiên không thể nghĩ tới việc “địa phương chấp hành kiên quyết nhất chính sách của Trung ương” mà ông ca ngợi cao độ, không những chỉ chiết khấu trong chấp hành hơn nữa còn chơi trò xảo quyệt.

Sau một trận mưa lớn ở Giang Nam, chúng tôi đến nhà trạm trưởng Lưu Hồng đã thôi chức, nghe ông đau lòng buốt óc tính những tổn thất của lần làm giả ấy. Ông nói 1.000 tấn lương thực không phải là một con số nhỏ, chở đi chở lại, thanh lý vệ sinh, rỡ ra rồi lại đóng bao, làm sạch nhà kho, tiêu hao điện nước, hao tổn lương thực, chi tiêu cho các loại chiêu đãi… bên trong, bên ngoài là đã mất hơn 100.000 NDT, khiến trạm lương thực Nga Lãnh đã thua lỗ nghiêm trọng càng thêm khó khăn.

Cái ông ta tính sổ mới chỉ là kinh tế.

Nhìn những tấm ảnh hiện trường do phóng viên Tân Hoa Xã là Vu Kiệt chụp, nhìn dáng vẻ vốn luôn nghiêm túc của thủ tướng Chu Dung Cơ trên tấm ảnh đang lộ rõ sự vừa ý và phấn khởi khi nghe “trạm trưởng giả”, báo cáo công tác, chúng tôi cảm thấy một nỗi đau thương khó nói.

Trước mặt thủ tướng Chu Dung Cơ, người căm ghét nhất việc làm sổ sách giả mà dám làm giả như vậy, liệu còn có cái gì chân thực để cho người ta tin nữa?

Loại lừa gạt này, không những làm dơ bẩn tấm lòng vì tìm kiếm sự thực mà bôn ba khắp nơi của Chu Dung Cơ mà còn khinh nhờn tình yêu mến quan tâm chân thành của ông với 900 triệu nông dân Trung Quốc.

Thủ tướng một nước lớn có 1.300 triệu dân, nếu không có cách gì biết được ý dân, tình hình xã hội chân thực đáng tin, thì làm thế nào bảo đảm được rằng mọi chính sách do Trung ương đưa ra tuyệt đối không thể sai sót? Càng không cần phải nói, giở trò lừa gạt sẽ làm cho công tác điều tra nghiên cứu sản sinh ra những hướng dẫn sai lầm đáng sợ, loại nguy hại này không ai có thể đánh giá được!

Chúng tôi chú ý thấy, chuyến đi An Huy của Chu Dung Cơ đã trực tiếp làm kiên định thêm quyết tâm của ông tiếp tục thực hành việc nhà nước thống nhất thu mua, thống nhất tiêu thụ lương thực. Trên thực tế sau khi kết thúc lần điều tra nghiên cứu ở An Huy trở về Bắc Kinh, chỉ trong thời gian hơn mười ngày, ông đã dùng danh nghĩa thủ tướng ký và công bố lệnh của Quốc Vụ viện, “Điều lệ thu mua lương thực”. Ông đã đưa chính sách thu mua lương thực từ chỗ chỉ là “thông tri” trước đây, lên thành “Điều lệ” cứng rắn có hiệu lực pháp luật. Mà trong thời kỳ này, cả nước đã có 7 tỉnh, hơn 60 huyện đang tiến hành cải cách thuế phí nông thôn có ý giảm nhẹ đóng góp của nông dân. Nhưng việc chính thức thực thi điều lệ, đã làm cho cuộc cải cách thuế phí nông thôn của các nơi buộc phải chết yểu.

Tất nhiên đó là chuyện sẽ nói sau.

Có thể nói, trước khi Chu Dung Cơ ký và công bố lệnh đó của Quốc Vụ viện, ông đã đến riêng An Huy khảo sát là để xem xem chính sách thu mua lương thực được chế định trước đây, sau khi được sự kiểm nghiệm của thực tế, có cần phải “sửa chữa và hoàn thiện” nữa hay không, chính vì thế ông mới có sự giải thích riêng với các đồng chí An Huy “không phải là không tin các đồng chí địa phương”. Điều đáng tiếc là lần công tác điều tra quan trọng đầu tiên của Chu Dung Cơ sau khi làm Thủ tướng, cái thu được lại không phải là ý dân, tình hình xã hội chân thực, bất kể là Thủ tướng hay là “điều lệ thu mua lương thực” đều mất đi một cơ hội “sửa chữa và hoàn thiện” vô cùng quan trọng.

32. Ba tháng lửa cháy

Một cơ hội ngẫu nhiên, chính tôi biết được câu chuyện “ba tháng lửa cháy” phát sinh tại thôn Tiểu Cương. Đối mặt với câu chuyện gần như hoang đường này, cái mà chúng tôi cảm thấy đã không còn là bi thương mà là kinh hoàng mất rồi.

Thôn Tiểu Cương, huyện Phụng Dương, tỉnh An Huy, sợ rằng hiện nay không có ai không biết, bởi vì nó dẫn đầu thực hiện “khoán lớn” trong nông thôn toàn quốc, được các giới xã hội coi là nơi bắt nguồn của cuộc cải cách thể chế Trung Quốc mà mọi người đều thấy hồi cuối những năm 70 của thế kỷ trước; quyết tâm của mười tám hộ nông dân liều chết điểm chỉ chia ruộng đến hộ đã làm xúc động hàng vạn, hàng triệu người Trung Quốc.

Nói đến nơi bắt nguồn của cải cách nông thôn Trung Quốc, phải nói thêm mấy câu ở đây.

Nói một cách công bằng, nơi cải cách “khoán tới hộ” sớm nhất ở nông thôn Trung Quốc năm 1978 phải là khu Sơn Nam, huyện Phì Tây cách thành phố Hợp Phì, tỉnh An Huy không xa. Tám giờ tối ngày 15 tháng 5 năm đó, hai mươi mốt đảng viên cộng sản thuộc đại đội Hoàng Hoa, công xã Sơn Nam đã họp đại hội chi bộ, một đại hội làm tỉnh ủy kinh động, quan hệ đến số phận hàng trăm triệu nông dân. Chủ trì đại hội là Thang Mậu Lâm, bí thư khu Sơn Nam, được người ta gọi là “Thang to gan”, và quyết nghị của đại hội là “khoán sản lượng đến hộ”. So với “hợp đồng bí mật” sau này xuất hiện ở thôn Tiểu Cương làm Trung Quốc náo động, làm thế giới kinh ngạc thì điều nói trên đã diễn ra sớm hơn hai tháng. Chỉ năm ngày sau khi đại hội chi bộ đặc biệt do Thang Mậu Lâm chủ trì, khoán sản lượng ở khu Sơn Nam đã có thế như chẻ tre, thịnh hành ở 1.073 đội sản xuất giống như thôn Tiểu Cương, phát triển đến hơn 100.000 người!

Tất nhiên, khu Sơn Nam huyện Phì Tây cũng không phải là nơi khoán sản lượng đến hộ sớm nhất. Làm sớm hơn là công xã Mười Hai Rặm Rưỡi thuộc huyện Lai An, địa khu Trừ Huyện. Cái tên công xã này nghe có chút kỳ bí, chỉ vì nó cách huyện thành mười hai dặm rưỡi mà được cái tên đó. Người mạnh dạn ủng hộ công xã Mười Hai Dặm Rưỡi khoán sản lượng đến hộ là Vương Nghiệp Mỹ, bí thư huyện ủy huyện Lai An.

Thế nhưng, có lúc lịch sử lại trêu cợt người và tràn đầy kịch tính. Ngày nay mọi người đều biết, nơi bắt nguồn của cải cách nông thôn Trung Quốc lại là thôn Tiểu Cương, huyện Phụng Dương, còn khu Sơn Nam huyện Phì Tây và công xã Mười Hai Dặm Rưỡi huyện Lai An thì ít người biết. Truy tìm nguyên nhân, cũng chẳng phức tạp, đó là, mặc dù hội nghị Trung ương 3 khóa 11 của đảng là cột mốc vạch thời đại, nhưng trong bối cảnh lịch sử đặc định đó, một hội nghị Trung ương có vĩ đại nữa cũng không thể giải quyết toàn bộ mọi vấn đề lịch sử để lại, những bóng đen của trào lưu tư tưởng “tả” ăn sâu, thâm căn cố đế không thể không tiếp tục ảnh hưởng tới chính sách mới công bố của đảng. Vì vậy, cho dù hội nghị Trung ương 3 khóa 11 tiêu chí cho thời kỳ mới của cải cách mở cửa, nhưng “Quyết định về mấy vấn đề tăng nhanh phát triển của Trung ương đảng cộng sản Trung Quốc” mà hội nghị “thông qua về nguyên tắc” vẫn đề xuất một cách rõ ràng: “không cho phép khoán sản lượng đến hộ, không cho phép chia ruộng làm riêng”. Thế mà huyện Phì Tây và huyện Lai An lại “khoán sản lượng đến hộ” lại “chia ruộng làm riêng”, tức là làm trái với quyết nghị mà hội nghị Trung ương 3 khóa 11 đã thông qua, điều này ứng với câu tục ngữ: “mầm mọc đầu tiên thường hỏng trước”. Lúc đó, Vương Nghiệp Mỹ, bí thư huyện ủy Lai An đã trở thành cái bia để cả nước phê phán, xe lửa, ô tô khi đi qua vùng phụ cận Lai An, trên thân xe đều dán biểu ngữ lớn: “Kiên quyết chế tài làn gió làm riêng của tỉnh An Huy”. Do Vương Á Mỹ đã thành mục tiêu công kích của mọi người, nên Vạn Lý - chủ trì công tác của tỉnh An Huy không tiện tuyên truyền nữa. Còn khu Sơn Nam huyện Phì Tây mặc dù là địa điểm cải cách thử được Vạn Lý ngầm ủng hộ, nhưng có người cá biệt trong huyện ủy, sợ sệt trước tình hình đương thời, không dám kiên trì nữa, tự mình ra văn bản thu hồi việc chia ruộng đến hộ, kết quả là bỏ mất công lớn. So sánh thì, Trần Đình Nguyên, bí thư huyện ủy huyện Phụng Dương thông minh hơn, ông không nói thôn Tiểu Cương đang làm “khoán sản lượng đến hộ”, mà nói khoán đến tổ, nhưng ở tổ lại lặng lẽ phân đến hộ. Cách làm đó của huyện Phụng Dương được địa ủy Trừ Huyện ủng hộ, Vương Úc Chiêu, bí thư địa ủy là người có kinh nghiệm chính trị phong phú, ông không chỉ tự mình tham dự mà còn cùng Lục Tử Tu, chủ nhiệm ban nghiên cứu chính trị của địa ủy thôn đến Phụng Dương, cuối cùng quyết định gọi cách làm của thôn Tiểu Cương là “khoán lớn”, đó một chiêu rất cao về chiến lược, hơn nữa tổng kết cũng rất hay: “Khoán lớn, khoán lớn, đến thẳng, đi thẳng không rẽ quanh, nộp đủ cho nhà nước, giữ đủ cho tập thể, còn lại đều của mình”. Vừa tránh được con chữ “khoán sản lượng đến hộ”, lại thể hiện được một cách sinh động hình tượng lợi ích của nhà nước, tập thể, cá nhân. Kinh nghiệm của thôn Tiểu Cương mà các mặt trên trên dưới dưới đều tiếp nhận, một khi được tuyên truyền, tự nhiện được thịnh hành cả trong nước. Hơn nữa, huyện Phụng Dương còn là địa phương nghèo nhất của tỉnh An Huy, trong lịch sử đã có Chu Nguyên Chương, thêm vào đó là câu đồng dao Phụng Dương thê lương bi thảm làm sao: “Nói Phụng Dương, kể Phụng Dương, Phụng Dương vốn là một địa phương khá thơm, nhưng kể từ khi có Chu Nguyên Chương, mười năm có tới chín năm thiếu lương. Hộ lớn bán trâu ngựa, hộ nhỏ bán con, bán vợ, hộ nghèo không có vợ con mà bán, đành phải cầu thực tha phương”. Nghèo thì phải nghĩ đến biến, muốn làm, muốn cách mạng, vì vậy cái thôn nhỏ nghèo rớt Tiểu Cương mới dám dẫn đầu cải cách cũng là điều hợp lẽ, hơn nữa còn rất điển hình.

Vấn đề là, thôn Tiểu Cương sau này, càng tuyên truyền càng làm được nhiều chuyện, và cũng trở nên càng truyền kỳ, trước tiên là câu chuyện mười tám hộ nông dân điểm chỉ, tiếp đó là bản “hợp đồng bí mật” đánh số 54563, được lưu giữ tại Viện Bảo tàng cách mạng Trung Quốc.

Nhiều người trong cuộc mà chính sách tôi phỏng vấn, đều nêu ra sự nghi ngờ về “bản tài liệu lưu giữ quý báu” đó, nói giấy viết “bản lưu giữ” sao bằng phẳng nhẵn nhụi không có vết nhăn, bị nông dân bí mật cất giữ lâu như thế sao vẫn mới như vậy? Và cho đến nay vẫn chưa xác định được những tình tiết quan trọng là hội nghị bí mật họp ở nhà ai, hợp đồng do ai chấp bút, thậm chí có mười tám hộ hay hai mươi hộ tham gia hội nghị bí mật này, cũng có cách nói khác nhau, trong khi “bản lưu giữ” của bảo tàng lại viết tên hai mươi người, trong đó có hai lần xuất hiện tên “Nghiêm Hùng Xương”, vì vậy người tham gia hội nghị lại biến thành mười chín.

Sáng ngày 14 tháng 6 năm 2001, khi chúng tôi đến phỏng vấn Lục Tử Tu, ông đã có câu trả lời phủ định: “Việc thôn Tiểu Cương điểm chỉ là giả, việc này sao tôi lại có thể không biết?” Ông sử dụng phương thức nêu vấn đề, mà kết luận thì không cho phép nghi ngờ. Lúc đó ông là chủ nhiệm ban nghiên cứu chính trị của địa ủy, sau đó còn làm bí thư địa ủy địa khu này, phán đoán của ông là có thể tin được.

Thế nhưng dù có nói thế nào, cái bản “hợp đồng bí mật” đó là giả hay là thật, hiện nay đều không còn quan trọng nữa, cái quan trọng là “khoán lớn” lúc đó của thôn Tiểu Cương đúng là đã chống lại sức ép to lớn, bất chấp rủi ro ngồi tù, mất đầu để có sự lựa chọn vô cùng thử thách.

Công lao của họ đối với sự nghiệp cải cách của Trung Quốc là không thể nào phai mờ.

Sự việc phát sinh ở thôn Tiểu Cương ấy, đúng là một cuộc cách mạng tuyệt vời, thậm chí có thể nói, tính sâu sắc của nó so với lần giải phóng năm 1949 cũng không hề thua kém, bởi vì đối thủ của lần giải phóng này không phải là kẻ địch, mà là chính mình.

Bắt đầu từ năm 1978, người thôn Tiểu Cương do giành được quyền tự chủ sản xuất trên mảnh đất khoán, nên lương thực nhiều năm liền được mùa, chí ít là năm năm sau đó, lúc nào Tiểu Cương cũng là đội sản xuất tương đối giàu có. Vừa qua năm mới 1980, Vạn Lý đã đến thăm riêng thôn Tiểu Cương, ông đến từng nhà từng hộ, thấy nhà nào, hộ nào ở Tiểu Cương cũng có lương ăn, cũng có áo mặc, trong lòng rất phấn khởi nói: các người có thể vứt rổ xin gạo, gậy xin cơm ra biển rồi! Ông nói với Nghiêm Tuấn Xương, người năm đó dẫn đầu “khoán lớn”: “Việc mà mấy chục triệu đảng viên đảng cộng sản Trung Quốc không dám làm, các anh dám làm, bởi vì trên đầu các anh không có cái mũ cánh chuồn. Chỉ cầm dám nghĩ dám làm, thì không có việc nào là không thể làm được. Vấn đề no ấm của nông dân Trung Quốc, đã giải quyết ba mươi năm rồi mà chưa giải quyết được, các anh hãy bất chấp rủi ro, tự mình giải quyết!”

Sau này do trọng tâm của cải cách nhà nước từ nông thôn chuyển vào thành thị, người Tiểu Cương dựa vào làm ruộng để sống đã một chốc biến thành không còn nổi tiếng nữa. Mặc dù mỗi nhà, mỗi hộ đều có lương ăn, đều có áo mặc, đã giải quyết được vấn đề no ấm, nhưng cải cách mở cửa đã hơn 20 năm rồi, nếu chỉ dừng lại ở mức “no ấm”, xây không nổi nhà lầu, sửa không nổi đường lớn, chưa có điện thoại, chưa có nước máy, chưa có trường học, chưa có xí nghiệp, thậm chí chưa có được nhà vệ sinh xứng với tên gọi, với tư cách là nơi bắt nguồn của một cuộc biến đổi lớn tại Trung Quốc, mà vẫn chưa xây nổi một phòng triển lãm để mọi người đến xem.

“Cái điểm sáng” lớn nhất của cải cách mở cửa của Trung Quốc ấy, nhiều năm nay lại chẳng được ai có ý định “đánh bóng”; các nơi đều ra sức làm “công trình hình tượng” thế mà cái “công trình Tiểu Cương” đủ sức để nâng cao hình tượng An Huy ấy, cả ba cấp đảng ủy, chính quyền tỉnh, địa khu, huyện đều không có ai hỏi tới. Việc này dường như xem ra có chút kỳ lạ, rất khiến người ta không nắm được nội dung chủ yếu.

Thế nhưng, nói đi thì phải nói lại, tình trạng “giang sơn vẫn như cũ, bộ mặt không thay đổi” tương tự như Tiểu Cương trong hơn hai mươi năm qua, cũng có tính đại biểu nhất định trong nông thôn rộng lớn của Trung Quốc. Không nói tới miền Tây - vùng kém phát triển, ngay ở vùng ven biển, bên các thành phố giàu lên trước mà cũng chỉ có một phần có hạn thôi, chứ tuyệt đại đa số nông thôn so với Tiểu Cương cũng không phải là tốt đẹp hơn. Xét từ điểm này thấy, nghiêm túc giải phẫu việc thôn Tiểu Cương, hơn hai mươi năm rồi mà “giang sơn vẫn như cũ” khẳng định là có ý nghĩa “kinh điển” đối với việc nhận thức nông nghiệp, nông thôn và nông dân Trung Quốc.

Thế nhưng vào ngày thôn Tiểu Cương thực hiện “khoán lớn” được gần hai mươi năm, đột ngột có tin nói, nó đã có sự thay đổi mới lạ. Sự thay đổi lớn đến mức, ngay người Tiểu Cương cũng cảm thấy như nằm mơ, rõ ràng không phải là mơ, mà lại khéo kiểm chứng cho một câu nói thịnh hành lúc đó: mơ mà thành thật.

Sự thay đổi bắt đầu từ tháng 6 năm đó.

Trung tuần tháng 6, một vị lãnh đạo tỉnh ủy thân dẫn những người phụ trách cấp sở, cục của tỉnh gồm: sở giao thông, sở xây dựng, sở thủy lợi, sở giáo dục, sở y tế, cục xuất bản báo chí v.v… đến thôn Tiểu Cương. Lúc đó, người Tiểu Cương không rõ bao nhiêu lãnh đạo như vậy về, không biết có mang lại cho Tiểu Cương được cái gì tốt đẹp hay không, bởi vì đã nhiều năm nay, các lãnh đạo đến Tiểu Cương tham quan, phỏng vấn, thị sát, chỉ đạo công tác, quá nhiều rồi. Họ đến đây một hồi, xem xem, hỏi hỏi, đi đi, lại lại, người Tiểu Cương chẳng coi là chuyện gì cả.

Thế nhưng, lần này rất không giống như vậy. Một công trình đổi trời thay đất đã nhanh chóng kéo lên màn mở đầu ở thôn Tiểu Cương.

Người đến đầu tiên là Từ Bưu, chủ nhiệm phòng giáo dục huyện Phụng Dương, ông ta mang lại cho Tiểu Cương một tin vui: một ngôi trường có thể chứa 160 thầy trò, trường tiểu học hoàn chỉnh của thôn Tiểu Cương có đủ năm lớp từ lớp một đến lớp năm, sẽ khởi công vào tháng 6, tháng 8 hoàn thành, bảo đảm chắc chắn công trình bắt đầu được sử dụng chính thức từ ngày 1 tháng 9.

Tiếp đó, ba sở xây dựng, thủy lợi và y tế cùng bắt tay xây dựng cho Tiểu Cương một tháp nước, nói là làm ngay, đến cuối tháng 7 thì làm xong, khiến người Tiểu Cương giống như người thành thị được dùng nước máy. Nghe nói, lúc đầu vốn định cả ba đơn vị đó cùng góp đủ 500.000 NDT, nhưng chỉ có sở xây dựng góp được 100.000 NDT, còn lời hứa của sở thủy lợi và sở y tế đã thành bong bóng, công trình thiếu mất 400.000 NDT, cuối cùng đành do phòng thủy nông huyện Phụng Dương ứng trước.

Tiếp ngay sau đó, do phòng xây dựng huyện Phụng Dương trù liệu thống nhất, sáu bộ môn thuộc huyện ủy, ủy ban huyện cùng liên hiệp bỏ tiền, để quét vôi một lượt cho các mặt tường nhà ở mỗi nhà, mỗi hộ, sau khi quét xong, cả thôn như lắc mình biến hóa, sáng sủa lên nhiều; để nâng cao trình độ văn minh, còn xây cho mỗi hộ một nhà vệ sinh; nhà triển lãm “khoán lớn” cũng theo đó được mọc lên; nhà làm việc của chi bộ thôn cũng được sửa chữa làm đẹp. Rồi phòng xây dựng huyện còn theo yêu cầu của sở xây dựng thành phố, thiết kế quy hoạch cho 40 căn hộ của thôn dân. Sau khi công trình kết thúc, tổng số tiền sử dụng là 230.000 NDT, vốn do các đơn vị tuyên truyền, sinh đẻ có kế hoạch, y tế, hợp tác xã cung tiêu, vũ trang, xây dựng thuộc huyện “đóng góp”, ai ngờ năm đơn vị đó giở quẻ, phòng xây dựng chịu không nổi, nghiến răng ứng trước được 212.312 NDT, còn thiếu hơn 17.000 NDT, không muốn bỏ ra nữa, chỉ khổ đơn vị thi công nhiều lần đến gõ cửa đòi nợ, cho đến khi chúng tôi kết thúc phỏng vấn, “món nợ đầu chó” đó vẫn chưa trả xong.

Cần phải nói là, phòng bưu điện huyện Phụng Dương đã làm nhanh như chớp, vừa nhận nhiệm vụ là lập tức lắp ngay cho mỗi nhà, mỗi hộ ở thôn Tiểu Cương một điện thoại khống chế bằng số, hơn nữa sự việc được làm rất đẹp, dù nói rõ là phải trả tiền, nhưng trên thực tế không có người Tiểu Cương nào phải móc túi cả, phòng bưu điện giải quyết bằng cách đi vay, vay từ ngân hàng 1.000.000 NDT, và cho đến nay cả vốn lẫn lãi khoản tiền đó do ai phải trả, vẫn là một việc chưa rõ.

Có một việc cần phải thuyết minh là, trước khi có các sự việc trên, mặc dù người Tiểu Cương chưa sửa nổi đường, không phải là người Tiểu Cương không có nổi một con đường. Trước đó, thôn Trường Giang thuộc thành phố Trương Gia Cảng, tỉnh Giang Tô đã đầu tư 1.200.000 NDT đắp không lấy tiền cho thôn Tiểu Cương một con đường xi măng lấy tên là “Đường Hữu nghị”. Chỉ có điều trong cái đẹp có chỗ chưa hoàn thiện là hai bên đoạn đường dài 4 km cứ trống trơ nhẵn nhụi, trông khó coi, bây giờ phòng lâm nghiệp huyện Phụng Dương tiến vào thôn Tiểu Cương, mặc dù lúc đó đang là tháng năm, tháng sáu, nắng bức oi ả, bọn họ đã có cách riêng, không những tự lo liệu vốn, bỏ tiền ra mua 83 cây bàng Tứ Xuyên tại lâm trường huyện Phụng Đài, cách xa hàng trăm dặm, mỗi cây cao trên 2 mét, hơn nữa còn làm thí nghiệm khoa học, bọc đất có chứa chất dinh dưỡng vào gốc cây, di chuyển suốt ngày đêm, để trồng cây ngay trong ngày, lại còn thuê hai vị công nhân tinh thông nghiệp vụ, ăn ở tại thôn Tiểu Cương, chăm lo tưới nước, xới đất, bảo vệ. Trồng cây vào lúc nhiệt độ cao mà cây nào cũng sống, đã trở thành một kỳ tích, kỹ thuật viên phòng lâm nghiệp huyện Phụng Dương căn cứ vào đó viết luận văn, sau đó còn được giải thưởng tiến bộ khoa học kỹ thuật của tỉnh An Huy.

Tổng cộng các công trình nói trên dùng hết 2.701.400 NDT, tiền công không phải trả cũng như vật liệu do các đơn vị tự lo (tất nhiên không tính vào đó và cũng không thể thống kê được). Hết công trình này đến công trình khác, như vở kịch xuất hiện trước mắt người Tiểu Cương, đối với họ mà nói, như cái bánh từ trên trời rơi xuống. Mãi cho đến ngày 22 tháng 9 năm 1998, khi Tổng bí thư Giang Trạch Dân đến thôn Tiểu Cương, người Tiểu Cương lúc bấy giờ mới hiểu rõ.

Vì sao cuộc sống của chúng ta lại cứ phát sinh những câu chuyện khiến người ta dở cười dở khóc đó?

Có người nói, sự thay đổi đó của thôn Tiểu Cương là chuyện khác với việc huyện Nam Lăng giở trò lừa gạt. Thôn Tiểu Cương là một ngọn cờ hồng của cuộc cải cách nông thôn Trung Quốc, có nhận một chút ủng hộ và ân huệ, cũng không có gì là quá mức, hơn nữa cũng không phải xấu hổ vì nhận.

Có người nói, thôn Tiểu Cương có công lao lịch sử đối với toàn bộ công cuộc cải cách của Trung Quốc, các ngành, các nghề, các bộ môn cố gắng một chút, cởi túi tương trợ là lý đương nhiên, không cần phải dị nghị.

Có người nói để chào đón hai mươi năm “khoán lớn”, chào đón Tổng bí thư Giang đến thị sát, tiến hành “trù hoạch” một lần thôn Tiểu Cương và những người cần thiết, chẳng có gì là không đúng, chẳng qua là công vụ phải làm.

Thế nhưng dường như người Tiểu Cương không tiếp nhận tình cảm của việc “thay trời đổi đất” đó.

Lúc vừa xây dựng xong tháp nước, anh em công nhân muốn uống nước, thôn Tiểu Cương lập tức có người đứng ra ngăn lại, nói, đâu thế được, rồi mang bia ra thay. Sửa đường, trồng cây phải dùng đất, xin lỗi, khi phải dùng đất Tiểu Cương, mỗi xe phải trả 10 NDT, thiếu một xu cũng không được, giá này so với giá đất ở thị trấn Phụng Dương đắt gấp đôi! Hình như những công trình này không có quan hệ gì với thôn Tiểu Cương.

Tất nhiên, đây chỉ là cá biệt người Tiểu Cương làm mấy việc không giữ thể diện, nhưng người uống nước không nhất định nhớ nguồn, điều này làm những người bỏ tiền giúp Tiểu Cương có chút tổn thương. Điều này sợ rằng là một loại báo ứng cho những người chỉ giúp đỡ vật chất chứ không giúp chí khí.

Rõ ràng là người Tiểu Cương không cảm thấy tủi thân, họ nói, anh không giúp từ trước, mà cũng không giúp sau, mà đợi đúng đến lúc Tổng bí thư Giang đến thăm Tiểu Cương, thì trường tiểu học thôn Tiểu Cương mới khai trường, tường mới quét vôi, đường mới sửa bằng, nhà triển lãm “khoán lớn” mới mọc lên, hai hàng bàng Tứ Xuyên cao ngất mới từ đất bằng đứng thẳng, nhà nhà, hộ hộ đều thông điện thoại, nhà vệ sinh cũng thay đổi và mọi người đều được dùng nước máy. Chỉ có thằng ngốc mới không nhìn thấy, thôn Tiểu Cương đã từ “no ấm” biến ngay thành “khá giả”, nhưng rõ ràng là không biến để người Tiểu Cương thấy.

Lúc đầu khi nghe câu chuyện này của thôn Tiểu Cương, đúng là chúng tôi cảm thấy quá kinh ngạc. Bình tĩnh suy nghĩ lại thấy, sự việc này phát sinh ở An Huy, nhưng những chuyện tương tự như vậy xảy ra ở tỉnh, khu tự trị khác, liệu có bao nhiêu người cảm thấy kinh ngạc. Vì sao cán bộ chúng ta lại chịu vui vì “việc này không mệt, ngược lại đáng để chúng ta nghiêm túc suy nghĩ”.

Chúng tôi thậm chí nghĩ như thế này: giả sử thôn Tiểu Cương không có câu chuyện “ba tháng lửa cháy”, tại nơi khởi đầu của cải cách nông thôn Trung Quốc, Giang Trạch Dân nhìn thấy thôn Tiểu Cương “giang sơn vẫn như cũ” sau hơn hai mươi năm cải cách mở cửa, chưa biết chừng sẽ làm cho Tổng bí thư càng suy nghĩ sâu sắc hơn về vấn đề “tam nông” của Trung Quốc, như vậy, tất sẽ mang lại cho 900 triệu nông dân Trung Quốc nhiều lợi ích thiết thực và nhiều cái tốt đẹp hơn nữa, và sẽ mang lại cho nông nghiệp và nông thôn Trung Quốc một ngày mai càng khiến người ta thích thú hơn.

Sự thực là không có giả như. Cái mà Tổng bí thư và chúng tôi nhìn thấy đều là thôn Tiểu Cương đã cơ bản đạt được “khá giả”!

33. Thành tích con số

Giở trò lừa gạt, hại nước hại dân là điều dân chúng vô cùng căm ghét, thậm chí còn cho rằng những người làm quan đều như vậy. Thực ra, xung quanh chúng ta vẫn còn rất nhiều cán bộ lãnh đạo nói lời nói thực, làm việc thực, vẫn giữ vững nguyên tắc thực sự cầu thị.

Trong phỏng vấn này, tôi gặp được Hoàng Đồng Văn là một người như vậy.

Hoàng Đồng Văn sinh ra tại thôn Hoàng Vu, trấn Dương Công, huyện Trường Phong, tỉnh An Huy, đời ông, đời cha đều là nông dân. Huyện Trường Phong mặc dù thuộc về Hợp Phì - thủ phủ của tỉnh, nhưng nó là đất kết hợp vùng giáp ranh của bốn thành phố và địa khu: thành phố Hợp Phì, thành phố Hoài Nam, địa khu Trừ Huyện và địa khu Lục An, trước kia là nơi cả bốn không quản. Trường Phong thuộc vùng xa, lại ở trên “nóc nhà Giang Hoài”, cần đất không có đất, cần nước không có nước, thiên tai năm nào cũng chiếu cố đến thăm, quấy nhiễu, giầy vò, lại thêm mãi đến năm 1965 mới cắt ra từ bốn đơn vị nói trên để thành lập huyện riêng, tất cả đều còn đợi xử lý sắp xếp thì năm thứ hai đã bùng nổ “đại cách mạng văn hóa” kéo dài 10 năm, đã tiên thiên bất túc, lại hậu thiên mất cân bằng, nên mặc dù xuất phát từ mong ước tốt đẹp, người ta đã đặt cho nó một cái tên dễ nghe: huyện Trường Phong, thế nhưng bắt đầu từ ngày ra đời, nó chưa bao giờ xuất hiện kỳ tích “Trường Phong” [2] .

Gia đình Hoàng Đồng Văn mãi đến trận lụt lớn năm 1954 mới dời đến thôn mới, mà trình độ nghèo nàn đứng hàng đầu trong huyện Trường Phong nghèo nàn, quê hương lạc hậu đã để lại ấn tượng không thể phai mờ trong ông. Năm 1972 sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học, ông được vào học tại trường đại học sư phạm An Huy. Vào lúc rời khỏi thôn, ông đã ngầm hạ quyết tâm, học xong sẽ trở về, nhất định mang hết sức mình để thay đổi bộ mặt lạc hậu của quê nhà.

Năm 1988, huyện Trường Phong xuất hiện đại hạn hiếm thấy trong lịch sử, trong làn sóng nhiệt, cây cối, hoa màu bị xấy khô hết thủy phần, mắt nhìn thấy cảnh không còn hy vọng thu hoạch gì, nông dân muốn khóc mà không còn nước mắt. Lúc này Hoàng Đồng Văn đã giữ chức bí thư huyện ủy huyện Trường Phong, lòng ông như bốc lửa. Trước hạn lớn, không thể chần chừ chậm trễ giây phút, ông chỉ thị cho lãnh đạo các cấp phải nhanh chóng đi sâu vào tuyến một, còn đối với các nơi bị hạn đã yêu cầu rõ ràng: không cho phép báo cáo chậm, báo cáo giấu, báo cáo sót. Ông tự mình gương mẫu đi đầu, xuống bên dưới, nắm tình hình kịp thời, chỉ đạo công tác tại hiện trường, tìm mọi phương cách để giảm thiểu đến mức thấp nhất những tổn thất do thiên tai gây ra.

Hôm đó, một vị lãnh đạo tỉnh, dưới sự bồi đồng của bí thư và thị trưởng Hợp Phì đến huyện Trường Phong thị sát, sau khi xem xét tình hình thiên tai, muốn nghe báo cáo của huyện, Hoàng Đồng Văn đã nói thẳng là: “Nhiệm vụ năm nay, chúng tôi rất khó hoàn thành”.

Hoàng Đồng Văn nói rất bình tĩnh và cũng rất khẳng định, khiến những người có mặt không ai là không đưa mắt nhìn nhau, ngờ rằng có phải là nghe nhầm không. Bởi vì ngày nay, khi khẩu hiệu “nhân định thắng thiên” đã trở thành một niềm tin quan trọng của dân tộc chúng ta từ lâu, thì có rất nhiều người đã quen nghe những lời nói hùng hồn mạnh mẽ “vẫn được mùa lớn năm thiên tai lớn”; lại nữa, hai năm rồi, văn kiện Trung ương đã quy định có tính cứng rắn, rõ ràng, không có tình hình đặc biệt, nhiệm vụ định thu mua lương thực do nhà nước giao, nhất định phải hoàn thành, loại thiên tai xuất hiện lúc này, nói chung chưa được coi là “tình huống đặc biệt”.

Câu trả lời của Hoàng Đồng Văn rõ ràng là nằm ngoài ý nghĩ của vị lãnh đạo tỉnh, không ít cái nhìn dị nghị vào vị bí thư huyện ủy trẻ tuổi ngồi trước mặt, lộ vẻ không vừa lòng.

Thực ra, lúc bình thường, Hoàng Đồng Văn là người tuyệt đối phục tùng tổ chức, hơn nữa còn là một người thông minh, tự mình biết rõ những cái thịnh hành trong quan trường. Hơn nữa, năm đại hạn mới là lúc dễ dàng có “thành tích cầm quyền”, điều này không phải là ông không biết. Trước khi từ cơ quan trực thuộc thành phố về huyện, ông đã là cán bộ cấp trưởng phòng, lại là một trong những cán bộ trẻ nhất ở cấp này của toàn tỉnh, nên càng là lúc đòi hỏi có “thành tích cầm quyền”. Thế nhưng ông là người có lương tri, có chủ kiến, dám chịu trách nhiệm. Ông cho rằng, trong toàn địa phận huyện Trường Phong đã xuất hiện đại hạn hiếm thấy trong lịch sử, mấy chục vạn nông dân sẽ phải chịu những tổn thất trầm trọng, ông không có bất kỳ lý do nào, càng không có quyền lực gì để che giấu tình hình không báo cáo. Ông phải nói thật.

Ông nói: “Tôi hoàn toàn có thể nói hoàn thành được nhiệm vụ. Thực ra, điều này rất dễ, trở về họp một cái, một tuần lễ là có thể hoàn thành, nhưng tôi không thể làm như vậy. Làm như vậy là làm khổ nông dân, sang năm không còn cách sản xuất nữa”.

Ông nói rất thản nhiên. Những ký ức của ông về thời nông dân “ra sức làm” và làn gió bốc phét trong lịch sử tạo nên tai họa cho nông dân, đến nay như vẫn còn mới.

Sau khi lãnh đạo đi rồi, không ít người bảo Hoàng Đồng Văn là đồ ngốc. Bởi vì năm đó diện tích bị hạn hán của tỉnh An Huy rất rộng, nhưng chỉ có mình ông - bí thư huyện ủy Trường Phong nói câu: “Nhiệm vụ rất khó hoàn thành”. Lúc này đang bắt đầu thịnh hành “quan đưa ra con số, con số lại làm ra quan”, bao nhiêu cán bộ đang chờ mà không được cái cơ hội như vậy để tự thể hiện mình, anh ta thật may, thế nhưng lại ngang nhiên vứt cái cơ hội đưa đến tận cửa ấy. Các địa phương khác đều ở mức độ khác nhau giấu không báo cáo tình hình thiên tai thực, còn ông thì, trong hội nghị lớn, hội nghị nhỏ đều lên tiếng, có thiên tai nhất định phải báo cáo, không chỉ yêu cầu bên dưới báo cáo, ông còn cử người báo cáo lên trên, tranh thủ lương thực và tiền cứu tế của bên trên, đảm bảo chắc chắn cho các bậc phụ lão hương thôn huyện Trường Phong có thể bình yên trải qua năm mất mùa.

“Tôi là một đứa trẻ trưởng thành từ nông thôn, làm được bí thư huyện ủy là đã thỏa mãn rồi, tôi cũng không có ước muốn xa vời, chỉ mong sao thực sự làm được nhiều việc hơn cho nông dân”.

Năm đó, theo tình hình bị thiên tai, ông chia nông thôn toàn huyện thành ba loại: một là vùng được mùa, động viên nông dân nơi này sau khi hoàn thành nhiệm vụ cố bán thêm lương thực, để có cống hiến nhiều; hai là vùng bị thiên tai nhẹ, thì cố tìm cách hoàn thành nhiệm vụ bán lương thực; ba là vùng được coi là thiên tai nặng, thì kiên quyết cấm cán bộ xã thôn mua quá đáng.

Vương Gia Bồi, chủ nhiệm ban cứu tế, sở dân chính tỉnh, làm công tác cứu tế vùng bị thiên tai, nên nắm chắc quy luật của công tác này. Khi tai họa rơi xuống, nhiều địa phương đã giấu không báo cáo thực tình hình thiên tai mà chỉ báo cáo láo một lô sự tích chống thiên tai tự cứu như thế này, thế nọ cũng như một loạt con số về thành tựu thu được; đợi cho sự việc qua rồi, lại bắt đầu kêu khổ kêu nghèo, không ngại khuếch đại khó khăn để tranh thủ được bán lại lương thực sau thiên tai. Có thể nói, trên vấn đề cứu tế, cách làm dối trá lừa gạt tranh cái mã vinh quang trước, sau đó lại tranh cái mũ khó khăn, đã trở thành đạo làm quan của không ít cán bộ, từ đó mà tôn thờ niềm tin “không nói dối, không làm được việc lớn”.

Thế nhưng, Vương Gia Bồi phát hiện, tài liệu do huyện Trường Phong báo cáo lên khác với những nơi khác, bọn họ chủ động báo cáo lên trên tình hình thiên tai, tranh thủ cứu tế, từ những con số báo cáo lên trên thấy, tình hình thiên tai vô cùng nghiêm trọng.

Để làm rõ sự thật, giả, Vương Gia Bồi giấu huyện ủy và ủy ban huyện Trường Phong, đã đến thăm Trường Phong nhiều ngày, và còn đến Chu Cảng, nơi thiên tai nặng nhất. Sau khi tận mắt thấy tình hình chân thực, lòng ông vô cùng nặng nề. Thế nhưng khi hiểu được, ngay Chu Cảng là nơi thiên tai nặng nhất, cuộc sống của nông dân tương đối khó khăn, nhưng do huyện ủy quả đoán áp dụng biện pháp “chỉ đạo phân loại”, vùng bị thiên tai không bán lương thực quá mức, vì thế, xã hội ổn định, khí thế chống thiên tai tự cứu rất mạnh, và điều này đã làm cho ông vô cùng bất ngờ.

Cuối cùng ông quyết định về thị trấn huyện, tìm gặp vị bí thư huyện ủy dám thực sự cầu thị này.

Câu nói đầu tiên mà ông nói với Hoàng Đồng Văn là: “Đồng chí giỏi vô cùng!” Đúng thế, trong cái bối cảnh lớn trên trên, dưới dưới đều một màu “năm gặp thiên tai lớn vẫn được mùa to” mà huyện ủy Trường Phong dám kiên trì chính sách địa phương “một huyện ba chế độ” phải nói lòng can đảm và sự hiểu biết lớn biết bao nhiêu!

“Không sợ gây cho mình phiền phức à?” Vương Gia Bồi hiếu kỳ hỏi Hoàng Đồng Văn.

“Quả thực tôi không hề nghĩ xa như vậy”. Hoàng Đồng Văn rất bình tĩnh trả lời: “Đời cha, đời ông tôi là nông dân, họ hàng hai bên vợ chồng tôi cũng đều là nông dân, lại cùng ở một địa phương nghèo, chúng tôi biết nông dân không dễ dàng đâu. Nếu nông dân bán quá mức lương thực, rồi họ sẽ sống thế nào? Sang năm có định sản xuất nữa hay không?” Làm quan mà không làm chủ cho trăm họ, quên nỗi đau khổ của quần chúng, đối với Hoàng Đồng Văn mà nói, là sự mất gốc!

Vương Gia Bồi rất cảm động, sau khi về sở dân chính, đã viết một báo cáo về những điều tai nghe mắt thấy của mình trình lên ủy ban tỉnh, báo cáo đúng sự thực tình hình thiên tai nghiêm trọng xuất hiện vào năm hạn lớn tại huyện Trường Phong, mái nhà Giang Hoài. Sau này, Uông Bộ Vân, phó tỉnh trưởng phụ trách công tác nông nghiệp, thân mang theo tiền cứu tế đến Trường Phong, khiến nông dân huyện này đang dường như khó mà tiếp tục được nữa đã thuận lợi qua được năm bị thiên tai.

Năm 1991, khi trận lũ lụt lớn một trăm năm không gặp lan khắp vùng Hoa Đông, để giảm nhẹ sự tàn phá chết chóc của trận lụt sẽ gây ra cho vùng thượng, hạ du sông Hoài, nhiều vùng sản xuất lương thực của huyện Trường Phong trở thành khu xả lũ; chỉ mỗi một xã Trang Mộ đã có 640 ha ruộng bị chìm 116 thôn bị nước bao vây, 3.693 hộ nhà đổ, tường xiêu, vô số nông dân Trường Phong không còn nhà để ở.

Đối mặt với những tai họa do lũ lụt đột nhiên ùa tới gây ra, sau một chút kinh ngạc, Hoàng Đồng Văn đã khẩn trương động viên lãnh đạo các cấp phải có thái độ phụ trách cao với nhân dân, lập tức chạy lên tuyến đầu, chỉ huy tại chỗ, ổn định lòng người, cổ vũ sĩ khí, chống lũ cứu nạn, đồng thời ông còn kiên quyết yêu cầu nhanh chóng sửa đổi ngay những con số trước đây từng khoác lác.

Lúc này trong huyện ủy có người lo lắng, nếu xóa bỏ hết những phần thêm bớt trong các con số đó, theo tình hình thực báo cáo lên trên thì với các hạng mục chỉ tiêu kinh tế hiện có, huyện Trường Phong sẽ trở thành huyện nghèo cấp nhà nước đúng với tên gọi. Bây giờ, có một số huyện trong tỉnh, dám nói dối nói trá để vứt bỏ cái mũ “nghèo nàn” đi, vì sao bí thư Hoàng lại muốn đội cái mũ đó lên đầu mình vậy? Hơn nữa, dẫu sao thì huyện Trường Phong cũng trực thuộc thành phố Hợp Phì, người ta đang liều mạng để thoát nghèo trở nên giàu, với tư cách là thủ phủ của tỉnh, nay thành phố Hợp Phì đột nhiên mọc ra một huyện nghèo cấp quốc gia, người ta làm sao trình bày được với trên đây?

Những điều đó không phải là Hoàng Đồng Văn không suy nghĩ tới. Thế nhưng điều ông nghĩ nhiều là làm thế nào để các “thành tích cầm quyền bằng con số” tạo ra sự giảm nhẹ đóng góp cho nông dân, tạo cho nông dân huyện Trường Phong một cơ hội khôi phục nguyên khí. Tất nhiên, làm như vậy có thể ảnh hưởng đến việc thăng tiến của mình, nhưng ông cho rằng, nếu để cho lãnh đạo tỉnh, để cho cả xã hội biết được một huyện Trường Phong chân thực thì điều này càng tốt cho việc phát triển huyện Trường Phong từ nay trở đi.

Vì có một số tài liệu do huyện Trường Phong báo cáo lên trên, sau khi được nhiều phía thẩm tra, Trường Phong được đưa vào huyện nghèo cấp quốc gia. Có cái mũ huyện nghèo đó mỗi năm tài chính nhà nước phát xuống không ít tiền giúp nghèo, nên cuộc sống ở Trường Phong tốt hơn rất nhiều. Nhưng sự kiện này đã ảnh hưởng đến sĩ đồ của Hoàng Đồng Văn.

Lúc này, Vương Thái Hoa được điều từ khu căn cứ cách mạng cũ Giang Tây đến làm ủy viên thường vụ tỉnh ủy An Huy, bí thư thành ủy Hợp Phì. Vương Thái Hoa cũng là người thực sự cầu thị như vậy, trong thời gian hơn một tháng sau khi giữ chức, ông đã đi hết một lượt bốn quận ba huyện của thành phố Hợp Phì. Ông rất coi trọng những cán bộ nói lời nói thực, làm việc thực. Ông phát hiện Hoàng Đồng Văn trước khi xuống huyện đã là cấp trưởng phòng, đã làm việc ở huyện nghèo Trường Phong lâu đến 5 năm, lại thêm đã hai, ba năm nắm chức ở huyện Phì Đông, thời gian đi xuống đã tới 8 năm, nên đã tìm Hoàng Đồng Văn đến nói chuyện, quyết định điều ông về Hợp Phì, giữ chức phó chủ tịch hội nghị chính trị hiệp thương kiêm trưởng ban mặt trận thành phố.

Trước khi xuống huyện, Hoàng Đồng Văn đã là phó trưởng ban mặt trận, 8 năm đã trôi qua, mình cũng mới hơn 40 tuổi, vẫn còn trẻ trung mạnh khỏe, sao lại không làm các công tác khác mà làm công tác mặt trận vậy?

Ông nghĩ như vậy, và cũng nói thực ra như vậy.

Vương Thái Hoa biểu thị thông cảm, và nói thẳng: “Đừng nói gì nữa, và bất cứ cách nghĩ nào khác cũng đừng nói ra”.

Thế nhưng, đó là sự sắp xếp không lý tưởng, nên hội nghị thường vụ tỉnh ủy không thông qua. Nguyên nhân rất đơn giản, Hoàng Đồng Văn không những không đưa kinh tế Trường Phong đi lên mà ngược lại còn “đẻ” ra được một huyện nghèo cấp quốc gia, “thành tích cầm quyền” ở đâu?

Thành ủy Hợp Phì đành sắp xếp cho Hoàng Đồng văn một vị trí cân bằng, để anh làm bí thư ban chính pháp của thành phố, vẫn hưởng chức trưởng phòng mà từ hơn 10 năm trước anh đã hưởng.

Sau việc này, Vương Thái Hoa lại tiến hành một cuộc khảo sát nghiêm túc hơn nữa ở huyện Trường Phong, ông phát hiện, một huyện nông nghiệp môi trường sinh thái hiểm ác đáng sợ đến như vậy, hạ tầng cơ sở yếu ớt đến như vậy, muốn thay đổi bộ mặt của nó quyết không phải là công sức của một ngày mà cũng không phải lực lượng của một huyện là có thể giải quyết được. Thế là ông đưa ra một quyết định phi thường, lấy ngày 23 tháng 4 hàng năm làm “ngày giúp nghèo Trường Phong”. Mỗi năm cứ đến ngày đó là Vương Thái Hoa đều gác bỏ mọi công việc, dẫn một đoàn cán bộ của thường vụ thành ủy cũng như người đứng đầu các bộ môn của ủy ban thành phố, đến trấn Thủy Hồ nơi huyện Trường Phong đóng ở đó, mở một hội nghị hiện trường, tại chỗ. Hội nghị nghe báo cáo công tác của huyện ủy, ủy ban huyện, đề xuất yêu cầu, để chấn hưng kinh tế huyện Trường Phong, không chỉ tiếp thu những ý kiến hữu ích mà còn động viên các bộ môn có liên quan, có tiền bỏ tiền, có sức bỏ sức. Để cho đông đảo nông dân huyện Trường Phong một cơ hội khôi phục nguyên khí, thành ủy còn đưa một quyết định phi thường, đó là, số tiền mỗi năm huyện Trường Phong phải nộp thuế nông nghiệp lên tài chính tỉnh, do tài chính thành phố nộp thay, nhằm tăng cường lực lượng dự trữ phát triển kinh tế cho huyện nông nghiệp này.

Sau này, Vương Thái Hoa rời Hợp Phì, trước tiên làm phó bí thư tỉnh ủy An Huy phụ trách công tác tổ chức, không lâu sau, giữ chức bí thư tỉnh ủy An Huy. Con đường hoạn lộ của Hoàng Đồng Văn, người dám nói thật làm việc thật cũng có bước chuyển, sau khi được đề bạt làm ủy viên thường vụ thành ủy kiêm bí thư ban chính pháp thành phố Hợp Phì, năm 2001, được lên chức làm phó bí thư thành ủy Hợp Phì kiêm bí thư ban kiểm tra kỷ luật thành phố.

Hoàng Đồng Văn sau khi vào cương vị lãnh đạo thành phố vẫn nói lời nói thật, vùi đầu làm việc thật, ông chẳng có gì thay đổi nhiều, nhưng số phận ông lại bị triệt để thay đổi.

Thay đổi số phận của ông rõ ràng không phải toàn do thể chế của chúng ta hôm nay.

Ngày nay, khi chúng ta hô to khẩu hiệu “khoa học kỹ thuật là sức sản xuất thứ nhất” nhanh chóng tiến về phía trước, xin đừng quên, toàn dân tộc cần phải xây dựng được một tinh thần khoa học chân chính, tinh thần thực sự cầu thị, điều đó so với bất kỳ sức sản xuất nào là cái còn quan trọng hơn!

[1]Một loạt khăn mà người Mông cổ, người Tạng dùng để tặng khách.

[2]Trường Phong có nghĩa là phong phú lâu dài.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 9

Tìm kiếm đường ra

34. Người đầu tiên cải cách thuế phí

Năm 1999, nhân dịp thành lập nước trong bốn mươi năm, đài truyền hình tỉnh An Huy cho chiếu một bộ phim truyền hình chuyên đề có tên là “Đất đai - Con người - Thiên đường”, trong phim có đoạn như thế này:

“Thực hiện “khoán lớn” đã làm cho nông nghiệp thoát khỏi cảnh khó khăn làm người ta lo nghĩ, nhưng cũng đặt nông nghiệp vào một ngã tư sau: đất đai sau khoán sẽ đi về đâu, phát triển sức sản xuất hơn nữa như thế nào?”

Bộ phim đoạt giải nhất trong tiết mục chuyên đề văn nghệ truyền hình toàn quốc này đề xuất vấn đề nhưng lại không nói phương pháp giải quyết vấn đề. Lúc đó, thực hiện “khoán lớn” đã được hơn mười năm, nông thôn An Huy đúng là đang ở trước một ngã tư mới, và toàn bộ nông thôn Trung Quốc cũng đều đang đứng trước một ngã tư như vậy!

Người ta chờ đợi nông thôn Trung Quốc xuất hiện lần nhảy vọt thứ hai, nông dân Trung Quốc khát vọng được cười một lần nữa. Thế nhưng, các loại mâu thuẫn không ngừng sâu sắc thêm và những vấn đề mới xuất hiện trong thôn, đã làm cho người ta lo lắng không yên, con đường ra của bước cải cách thứ hai ở nông thôn, rốt cuộc ở chỗ nào?

Thực ra một năm trước khi chiếu bộ phim truyền hình này, ở An Huy, ở ban điều tra nghiên cứu thuộc văn phòng ủy ban tỉnh gần ngay cạnh đài truyền hình An Huy, đã có người trả lời vấn đề này rồi.

Người đó là kỹ sư nông nghiệp cao cấp, sau này được vinh dự gọi là “người đầu tiên cải cách thuế phí Trung Quốc”, tên là Hà Khai Ấm.

Đó là một người đàn ông đã trải qua những bước long đong. Dáng người ông có chút đặc biệt, rất gầy, trên bộ mặt bình thường chỉ có chiếc mũi cao là gây cho người ta ấn tượng sâu sắc, và đôi mắt hình như mỗi giờ mỗi phút đều chìm trong suy nghĩ. Đó là một phần tử tri thức tích cực, dám nói thật nhưng lại quan tâm việc lớn của nhà nước. Vì có tính cách đặc biệt đó nên năm 1957, khi còn là sinh viên trường đại học nông nghiệp Bắc Kinh, ông đã bị quy là “phái hữu”, phải xuống một nông trường thanh niên hoang vu ở gần Bắc Đại Hoang làm việc hai mươi năm. Sau này được sửa “phái hữu”, Hà Khai Ấm, 43 tuổi mới trở về quê hương - huyện Thiên Trường tỉnh An Huy. Lẽ ra ông hoàn toàn có thể sống yên ổn, thế nhưng cuộc cải cách vĩ đại của nông thôn Trung Quốc đến sau đó, lại một lần nữa làm bùng cháy lòng nhiệt tình của ông, lại thêm Vương Nghiệp Mỹ, bí thư huyện ủy Lai An vốn là lãnh đạo cũ của ông, cũng thích quan tâm việc lớn quốc gia, thích suy nghĩ những vấn đề nóng của xã hội. Khi Vương Nghiệp Mỹ, người đầu tiên trong cả nước đập bàn quyết định làm “khoán sản lượng tới hộ” ở huyện Lai An, ông đã theo sát Vương Nghiệp Mỹ, tiến vào tuyến đầu của cuộc cải cách nông thôn; sau đó ông lại theo Vương Úc Chiêu, bí thư địa ủy Trừ Huyện, tích cực ủng hộ thôn Tiểu Cương, huyện Phụng Dương làm “khoán lớn”, liều chết thực hiện rộng rãi chế độ khoán gắn sản lượng đến gia đình. “Khoán lớn” giành được thành công trong cả nước, với tư cách là công thần trong cuộc cải cách này, Vương Úc Chiêu được cử làm tỉnh trưởng tỉnh An Huy, và sau đó đã điều Hà Khai Ấm về văn phòng ủy ban tỉnh. Một cán bộ kỹ thuật chuyên nghiên cứu khoa học nông nghiệp, nay chạy đến cơ quan hành chính liệu có thể làm được gì? Thế là buộc ông phải bắt đầu công tác nghiên cứu chính sách nông nghiệp vĩ mô.

Nói ra kể cũng khéo. Tháng 10 năm 1988, Ban nghiên cứu chính sách nông thôn Trung ương và trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn của Quốc Vụ viện, liên hiệp cùng với mấy đơn vị như Viện khoa học xã hội Trung Quốc, Nhân dân nhật báo… khởi xướng một “Hội nghị nghiên cứu thảo luận về lý luận cải cách mười năm ở nông thôn Trung Quốc”. Lúc này Vương Úc Chiêu đã giữ chức phó chủ nhiệm Ban nghiên cứu chính sách nông thôn Trung ương và Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn của Quốc Vụ viện, đơn vị của ông dẫn đầu tổ chức hội nghị nghiên cứu thảo luận lý luận này, nên tự nhiên ông không thể quên được Hà Khai Ấm, người mà ông rất tán thưởng. Vương Úc Chiêu cho thư ký của mình gửi riêng bản trưng cầu viết bài cho Hà Khai Ấm.

Sau khi nhận được bản trưng cầu viết bài, Hà Khai Ấm rất phấn khởi. Đúng vậy, nếu tính từ lúc thôn Tiểu Cương thực hiện “khoán lớn” đến nay, thì cải cách nông thôn Trung Quốc đã được mười năm, đúng là đã xuất hiện nhiều vấn đề mới chờ giải quyết, thế nhưng bước cải cách thứ hai của nông thôn Trung Quốc rốt cuộc là cải cái gì? Cải như thế nào? Từ Trung ương đến địa phương, trên dưới đều đang thăm dò. Và ông cũng đang suy nghĩ về các mặt đó. Sự tín nhiệm của lãnh đạo cũ khiến ông ngầm hạ quyết tâm: nhất định phải đưa ra được kiến giải thấu triệt.

Ông khẩn trương hành động.

Ông tìm đến Kim Tiến và Chu Văn Căn, phòng nghiên cứu kinh tế nông thôn của viện khoa học xã hội tỉnh, còn có thêm Cố Hàm Tín, vợ ông đang công tác ở viện nghiên cứu nông nghiệp, thế là 4 người, tiến hành một cuộc nghiên cứu điều tra sâu sắc.

Cũng bắt đầu từ mùa xuân năm đó, Trung Quốc xuất hiện “làn sóng dân công” cuồn cuộn dữ dội. Sự xuất hiện của “làn sóng dân công” đã làm cho Hà Khai Ấm nhạy cảm ý thức được, làm ruộng đã không đủ nữa, sự gia tăng thu nhập của nông dân có xu thế chậm lại, xuất hiện tăng trưởng âm, trong khi đóng góp của nông dân ngày một tăng, mâu thuẫn mới không ngừng sản sinh, lại thiếu biện pháp cải cách cần thiết, các hình các loại mâu thuẫn càng tích lại càng nhiều, đã cản trở một cách nghiêm trọng sự phát triển bền vững của kinh tế nông thôn Trung Quốc. Lại còn vì mười năm “khoán lớn” đã đến hạn, nông dân lo lắng đất canh tác sẽ không là của mình nữa, không còn tình cảm đất đai đời đời sống chết dựa vào nhau nữa, nên lũ lượt vào thành phố tìm con đường ra cho cuộc sống mới, không nói tới chuyện đã xuất hiện nhiều diện tích bị bỏ hoang, mà những người còn ở lại nông thôn phần lớn đều là người già, phụ nữ và trẻ con. Những điều này làm cho lương thực bị giảm sản lượng lớn, công tác nông thôn càng thêm nhiều khó khăn.

Hà Khai Ấm nghĩ, muốn tìm đúng đột phá khẩu cho cuộc cải cách bước hai tại nông thôn Trung Quốc, trước tiên phải làm rõ một số mâu thuẫn mới, mới xuất hiện.

Rốt cuộc là những mâu thuẫn mới nào?

Tổng hợp kết quả nghiên cứu điều tra của bốn người, Hà Khai Ấm cho rằng về đại thể có thể quy nạp thành:

Mâu thuẫn giữa quyền sở hữu đất đai nhận khoán, quyền sử dụng và quyền sản xuất;

Mâu thuẫn giữa sự tách rời giá cả và giá trị nông sản phẩm;

Mâu thuẫn giữa kết cấu nhị nguyên thành thị, nông thôn và nhất thể hóa kinh tế;

Mâu thuẫn giữa sản xuất nhỏ và thị trường lớn, tuần hoàn đan xen giữa việc mua lương thực khó và bán lương thực khó;

Mâu thuẫn giữa tăng trưởng thu nhập của nông dân chậm chạp với đóng góp không ngừng gia tăng;

Mâu thuẫn giữa kết cấu xã, vùng đóng cửa với lưu thông lớn, mở cửa lớn;

Mâu thuẫn giữa kết cấu ngành sản xuất nông thôn với kết cấu công ăn việc làm;

Mâu thuẫn giữa nghèo nàn tương đối với cùng giàu có;

Mâu thuẫn giữa sự không tương thích giữa trình độ sức sản xuất thấp và trình độ khoa học kỹ thuật;

Mâu thuẫn giữa sự xây dựng không đồng bộ văn minh vật chất và văn minh tinh thần.

Đương nhiên còn có thể kể ra một số mâu thuẫn khác và nêu nội dung cụ thể của chúng. Thế nhưng ông cho rằng, xét cho đến cùng, những mâu thuẫn đó là những hiện tượng tất nhiên xảy ra do sự cọ sát và va đập khó thể tránh khỏi trong thời kỳ từ thể chế cũng kinh tế kế hoạch chuyển quỹ đạo sang thể chế mới kinh tế thị trường.

Muốn giải quyết những mâu thuẫn trên, cần phải đưa ra các biện pháp cải cách tương ứng.

Lúc này do chịu ảnh hưởng của tinh thần “khoán lớn” của thôn Tiểu Cương, tư tưởng của giới học thuật An Huy còn tương đối sống động. Khi điều tra ở bên dưới, Hà Khai Ấm phát hiện, đảng ủy, chính quyền các cấp đều xuất hiện một số lớn cán bộ lãnh đạo muốn làm việc, có thể làm việc và dám làm việc, bọn họ đã nhằm thẳng vào các loại mâu thuẫn mới vừa xuất hiện ở nông thôn, lần lượt tiến hành những thí điểm cải cách với nội dung khác nhau. Ví dụ như, Trấn Thái Nam huyện Thiên Trường đã bắt tay làm thử “phiếu hộ tịch màu xanh”; “sáu trạm một công ty” huyện Trừ đang cải cách đồng bộ thể chế khoa học kỹ thuật nông thôn, huyện Túc tích cực phát triển quỹ hợp tác giúp đỡ lẫn nhau; thành phố Phụ Dương thành lập trường học hương trấn và trường trung học chuyên nghiệp bồi dưỡng kỹ thuật đầu tiên; ngoài ra, huyện Lâm Tuyền đã bắt đầu thăm dò công tác lưu chuyển quyền sử dụng ruộng đất, huyện Dĩnh Thượng ra sức thi hành rộng rãi hợp tác cổ phần xây dựng xí nghiệp nông nghiệp, huyện Thư Thành mạnh dạn thực hiện chế độ bảo hiểm lao động, nghỉ hưu, dưỡng lão với cán bộ thôn…

Phía Nam từ Hưu Ninh, phía Bắc đến Tiêu Đãng, phía Đông bắt đầu từ Thiên Trường, phía Tây đến Lâm Tuyền trên đất lớn Giang Hoài ngang dọc ngàn dặm, nơi nào cũng nở rộ hoa cải cách, chúng đúng là đã cung cấp những suy nghĩ cải cách vừa mới lạ lại vừa phong phú cho công tác nghiên cứu chính sách nông nghiệp vĩ mô.

Nhiệt tình nghiên cứu của Hà Khai Ấm được kích thích một cách chưa bao giờ có. Trong đoạn thời gian này, ông trở nên phấn khởi khác thường.

Tất nhiên ông cũng tỉnh táo thấy rằng, nhiều loại mâu thuẫn như vậy tồn tại trong nông thôn là đan xen khó gỡ, không nên và cũng không có khả năng đồng thời đưa ra nhiều biện pháp cải cách; biện pháp tốt nhất để giải quyết mâu thuẫn đã được Mao Trạch Đông trình bầy tinh túy trong “Bàn về mâu thuẫn” từ lâu: mâu thuẫn của sự vật là tồn tại phổ biến, lại là nhiều mặt, không lúc nào không có, không chỗ nào không ở, chỉ có tìm ra mâu thuẫn chủ yếu và mặt chủ yếu của mâu thuẫn rồi tiến hành giải quyết, thì các mâu thuẫn thứ yếu khác có thể nhân đà mà giải quyết dễ dàng.

Sau khi nghiêm túc phân tích tình huống xuống dưới điều tra nghiên cứu của mấy đồng chí khác, Hà Khai Ấm hiểu được, vấn đề cần giải quyết trước mắt nhất, trước tiên là khoán vĩnh cửu ruộng đất, cho nông dân quyền sử dụng lâu dài; thứ hai là phải cải cách chế độ thuế phí nông thôn, giảm nhẹ về căn bản đóng góp của nông dân.

Khi ông đem mọi suy sâu nghĩ kỹ của mình biến thành chữ nghĩa, một bản luận văn rất có kiến giải đã hoàn thành. Ông đặt tên là: “Con đường ra của cuộc cải cách bước hai tại nông thôn ở đâu?”, sau đó gửi lên Bắc Kinh.

Vì bài viết đó mà Hà Khai Ấm bắt đầu đặt chân lên con đường nghiên cứu cuộc cải cách lần thứ hai của nông thôn, mặc dù trên con đường đó có đầy gai sắc và bùn lầy, lại thường ở vào hoàn cảnh bất lợi, nhưng ông không bao giờ quay đầu.

Thế nhưng, Hà Khai Ấm không hề nghĩ là, cách việc này không lâu, Bắc Kinh đã xảy ra cơn sóng gió chính trị vào lúc xuân hè giao nhau năm 1989 [2] . Theo gió mà lên là sự ngóc đầu lại của một số tư tưởng tả. Cũng chính vào thời gian này nhà nước ban hành chính sách vay vốn ngân hàng “chỉ thu không cho vay” thực hiện với xí nghiệp hương trấn, khiến xí nghiệp hương trấn nhanh chóng suy thoái, tình hình nông nghiệp trở nên nghiêm trọng hơn.

Trong thời gian này, Hà Khai Ấm còn phát hiện, có một trào lưu tư tưởng phủ định “khoán lớn” trong nông nghiệp đang lan ra các nơi, phát hiện được điều này, ông cảm thấy quá ngạc nhiên.

Ông đang mang hết tâm trí nghiên cứu cải cách bước thứ hai của nông thôn, thế mà lại có người ngay thành quả của cuộc cải cách lần thứ nhất cũng muốn bôi sạch.

Thời gian này, trong xã hội xuất hiện không ít sự tình kỳ quặc: trước tiên là trong tỉnh có người đứng ra công khai phủ định “khoán lớn”, cho rằng dù khoán sản lượng đến hộ làm cho nông dân có được cơm ăn, nhưng phương hướng lớn xã hội chủ nghĩa phát triển nông thôn vẫn chưa giải quyết được. Tiếp đó “Bắc Kinh nhật báo” đã phát biểu một bài viết dài, cổ vũ xây dựng lại kinh tế tập thể, chỉ trích “khoán lớn” nông nghiệp: “đằng sau loại quan niệm cứng nhắc mới này thường thường che giấu cái hạt nhân bên trong như phản đối hợp tác sản xuất trong nông nghiệp, phản đối chế độ sở hữu tập thể về đất đai, ở trình độ nhất định đã trở thành sự trói buộc đi sâu cải cách nông thôn”, chỉ còn không nói tới thời đại công xã nhân dân “một là lớn hai là công” nữa thôi. Không chỉ có nói, mà còn đưa ra điển hình tiên tiến ngoại thành Bắc Kinh tổ chức lại cùng làm giàu.

Lòng Hà Khai Ấm nặng như chì.

Ông nghĩ, chế độ “khoán lớn” của kinh doanh khoán đến gia đình là sự lựa chọn và sáng tạo chế độ dưới thể chế kinh tế kế hoạch, cùng với sự phát triển của kinh tế hàng hóa và sức sản xuất nông thôn, tính hạn chế của nó đã từng bước bộc lộ ra, khó có thể thỏa mãn đòi hỏi đi ra thị trường của nông dân: muốn trồng cây trên diện tích lớn lại không thể thông qua thị trường để có được đất đai sử dụng; không muốn cấy trồng cũng lại không thể thông qua một trình tự nhất định hoặc trong phạm vi quy hoạch của thị trường để tự do nhường lại quyền sử dụng ruộng đất. Thực ra cái mà nông dân được trong “khoán lớn” chỉ là quyền sử dụng chưa hoàn toàn. Làm thế nào để hoàn thiện hơn nữa chế độ khoán gắn sản lượng, mới là cái trước mắt chúng ta rất cần làm. Tuyên truyền một cách không thích đáng quy mô kinh doanh, thực chất là muốn trở về tập thể hóa, mà điều này rõ ràng đã bị lịch sử chứng minh là đi không được. Hơn nữa, cùng với việc làm ruộng không kiếm được tiền, hiện tượng bỏ hoang ở các nơi trong nông thôn khiến người ta lo lắng đã ngày càng nghiêm trọng, vào giờ phút đó, làn gió phủ định “khoán lớn” muốn quay lại đường cũ được dấy lên, chỉ khiến lòng người hoảng hốt, nông dân càng thêm không muốn vụ nông.

Nghĩ đến những cái đó, mắt ông lại hiện lên bốn chữ lớn “căn bản muôn năm” đập vào mắt người ta trên bức tường loang lổ ở huyện Phụng Dương. Nó giống như ngôi sao sớm tuyên bố rõ ràng với người sau.

Đúng thế, nước ta là nước lớn nông nghiệp, trong 1 tỷ dân số đã có 800 triệu nông dân, tình trạng nông nghiệp như thế nào quan hệ trọng đại đối với việc phát triển kinh tế và củng cố chính quyền nước ta, đoàn kết và dựa vào đông đảo nông dân phải là điểm xuất phát của chính sách của đảng ta, nhưng lâu nay, chúng ta đã nợ nông dân quá nhiều, mặc dù giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân liên quan đến vấn đề thể chế kinh tế chính trị ở tầng nấc sâu xa của Trung Quốc là một công trình hệ thống, không thể chỉ mong giải quyết một việc là xong, vì vậy nhìn kỹ lại, vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân của Trung Quốc đã tới mức cấp bách và không thể chậm trễ được nữa.

Lòng ham muốn báo đáp tổ quốc hiến thân cho nông nghiệp khiến ông trào dâng nhiệt huyết.

Thế là ông ngồi xuống, ngọn cờ rõ ràng viết bài: “Kiến nghị thực hiện khoán vĩnh cửu với đất canh tác, trao cho nông dân quyền sử dụng lâu dài “nhằm thẳng vào trao lưu tư tưởng phủ định “khoán lớn”.

Ông cảm thấy không phải mình đang viết mà là những tình cảm sôi sục đang tung bay trên trang giấy:

“Từ sau hội nghị Trung ương 3 khóa 11 của đảng, nền kinh tế quốc dân nước ta đã phát triển nhanh chóng chính là nhờ chúng ta đã bắt tay vào cải cách nông thôn trước, thực hiện chế độ trách nhiệm khoán gắn sản lượng. Cải cách nông thôn đã thúc đẩy cải cách thể chế kinh tế thành thị và cải cách thể chế chính trị, làm cho các hạng mục xây dựng nước ta đều xuất hiện sự thay đổi to lớn, lớn mạnh vượt bậc. Thế nhưng cùng với sự phát triển của tình hình khách quan và việc triển khai cải cách bước hai nông thôn, cũng đã xuất hiện một loạt vấn đề đòi hỏi chỉnh đốn xử lý, đòi hỏi tiến hành điều chỉnh về chính sách. Những vấn đề này tập trung thể hiện ở tính tích cực của nông dân không cao, tổng sản lượng lương thực quanh quẩn một thời gian dài dưới mức cao nhất trong lịch sử của năm 1984, lực lượng dự trữ phát triển sau này của nông dân không đủ, đặc biệt là đã hình thành “chế độ hai giá lương thực”, điều này về căn bản đã kìm nén sản xuất lương thực.

Tiếp đó, ông đã kết hợp lý luận với thực tiễn, tiến hành trình bày rất đầy đủ:

“Đất canh tác nhiều năm nay quy vào sở hữu tập thể, nông dân ngoài việc nộp thuế nông nghiệp ra, còn phải nộp các khoản đóng góp và giữ lại cho tập thể. Mà tật bệnh của chế độ sở hữu rất nhiều, phần lớn các nơi không có người quản, chủ thể là giả dối, trên thực tế, đất canh tác giống như là tư hữu của nông dân, có thể tùy ý dùng đất làm nhà, đào ao,… gây tổn thất cho nhà nước; mặt khác, tập thể lại có quyền điều chỉnh đất khoán, nhiều tập thể, cán bộ vùng ngoại ô thành, trấn đã coi đất canh tác như “tài sản tư hữu”, dựa vào việc trưng thu đất để phát tài bất nghĩa, làm cho đất canh tác cả nước mỗi năm giảm bớt với tốc độ hơn 533.000 ha, trong khi dân số lại không ngừng gia tăng, trong hơn 40 năm thành lập nước, dân số của nước tăng hơn hai lần, diện tích đất canh tác bình quân đầu người giảm một nửa, trở thành nguy cơ lớn đe dọa toàn dân tộc. Truy tìm nguyên nhân, thì điều then chốt là quyền tài sản đất canh tác mơ hồ, cái chủ thể “tập thể” là trong thực có giả dối, trong giả dối có thực, khiến trong lòng người ta không chắc chắn, chẳng ai biết quý trọng đất đai”.

Viết đến đó, ông trình bày tiếp những ý tưởng mà mình đã suy nghĩ kỹ về khoán có tính vĩnh cửu ruộng đất và cải cách chế độ trưng thu thuế phí nông thôn:

“Từ bài học trên, chúng ta nên kịp thời áp dụng một động tác lớn, tức là tiến hành cải cách chế độ sở hữu với đất canh tác, nhất là loạt thu hồi đất đai về sở hữu nhà nước. Quốc thổ thuộc về quốc hữu là lý đương nhiên. Đồng thời triệt để tách rời quyền sở hữu (quyền đáy ruộng) và quyền sử dụng (quyền mặt ruộng) của đất canh tác, thực hiện chế độ khoán lâu dài, tức là ký hợp đồng trên cơ sở đất khoán hiện có, khoán lâu dài cho nông dân cấy trồng, đồng thời có ghép, đổi thích đáng những mảnh đất nhỏ, phân tán, khiến đất khoán của mỗi hộ tập trung vào một khoảng liền. Hơn nữa quyền sử dụng có thể kế thừa và được phép chuyển nhượng, nhưng chuyển nhượng quyết không phải là bán. Nếu đất canh tác vẫn quy về sở hữu tập thể, để cho nông dân sau khi nộp lên trên các loại thuế nông nghiệp, là có lý do để vi phạm pháp luật; còn nếu đất canh tác là của quốc gia, nông dân nhận khoán đất canh tác với nhà nước, thế thì, việc nông dân nộp lương thực cho nhà nước là việc không thể nghi ngờ gì”.

Ông cho rằng biện pháp cụ thể trưng thu thuế nông nghiệp nên là: “Lấy sản lượng trung bình một mẫu từ ba đến năm năm gần nhất để tính số phải nộp, thu 10% không thay đổi, tăng sản lượng cũng không tăng thuế, để kích thích tính tích cực tăng sản lượng của nông dân, từ nay trở đi cứ 10 năm ký hợp đồng một lần. Tính toán tới việc trợ cấp tiền lương do cán bộ nông thôn và các khoản giữ lại rất không quy phạm khiến nông dân phổ biến phản cảm, kêu gào đóng góp quá nặng, chúng ta đừng ngại hợp nhất các khoản đóng góp, giữ lại và lượng thực cộng vào làm một để trưng thu, tăng thêm 5% nữa, tức là trưng thu 15% sản lượng một mẫu canh tác, các khoản thuế nông nghiệp và đóng góp, giữ lại khác đều không còn nữa. Trợ cấp tiền lương cho cán bộ thôn và các khoản khác, dùng 1/3 lương thực công tính thành tiền theo giá định mua trả lại cho tài chính xã sử dụng thống nhất. Từ đó trở đi, bất kỳ ai, đều không có quyền phân bổ hoặc trưng thu một xu nào nữa của nông dân, quyền lợi của nông dân được pháp luật bảo hộ, có địa vị pháp nhân tương đối”.

Ông cho rằng đi tốt hai nước này, toàn bàn cờ sẽ sống động. Làm như vậy, không những làm sống kinh tế nông thôn mà cục diện nông dân đóng góp quá nặng cũng được kiềm chế về cơ bản.

Phương án cải cách thuế phí “trưng thu thực thuế nông nghiệp” do ông đề xuất sau khi đã điều tra nghiên cứu kỹ. Thậm chí ông còn bỏ ra rất nhiều thời gian để nghiên cứu ba lần cải cách thuế phí quan trọng nhất trong lịch sử Trung Quốc là đời Đường, đời Minh và đời Thanh…

Nhìn suốt lịch sử mấy ngàn năm thấy, nông dân làm ruộng nộp lương vua đều là việc thiên kinh địa nghĩa. Sau giải phóng, nông thôn Trung Quốc thực hiện cải cách ruộng đất, ruộng đất được phân chia không phải trả tiền cho nông dân cấy trồng, nhưng “lương vua” cũng vẫn phải nộp. Trong một thời gian dài sau ngày thành lập nước nguồn chủ yếu thu nhập tài chính quốc gia là thuế hiện vật công lương.

Hà Khai Ấm cho rằng, khôi phục thuế hiện vật nông nghiệp, nhà nước có thể dùng công lương không phải trả tiền, cung cấp khẩu phần lương thực với giá ổn định cho cư dân thành thị, cắt bỏ được ba lô nặng nề trợ cấp tài chính, đồng thời triệt để mở cửa thị trường lương thực, để cho nông dân thu được nhiều lợi ích thiết thực hơn trong việc phát triển sản xuất lương thực hàng hóa.

Ông đơn giản hóa những biện pháp cụ thể của ý tưởng của mình thành một câu: thống nhất nộp đủ cho nhà nước, cho tập thể, còn thừa đều là của mình.

Như vậy ông đã liên hệ hữu cơ cải cách bước hai và cải cách bước một ở nông thôn lại với nhau bằng một câu nói. Thậm chí ông còn gọi cải cách bước hai là “khoán lớn lần thứ hai”.

Để nói rõ hơn nữa tính có thể thi hành được của những ý tưởng trên, Hà Khai Ấm còn tính toán một số con tính sau.

“Lấy An Huy làm ví dụ. Sản lượng lương thực năm của tỉnh An Huy là 25 triệu tấn, nếu thu địa tô theo 15% tổng sản lượng lương thực thì được 3,75 triệu tấn lương thực không phải trả tiền; hiện nay nhiệm vụ định thu mua là 3,55 tấn, cộng thêm phần mua theo giá thỏa thuận nữa cũng được 3,75 triệu tấn; còn nếu theo diện tích canh tác trưng thu, toàn tỉnh với trên 4,3 triệu ha đất trồng trọt, trừ đi vùng nghèo tạm thời miễn thu, thì cũng còn chí ít trên 3,3 triệu ha đất trồng trọt phải thu địa tô, trung bình mỗi ha trong toàn tỉnh thu 1.125 kg thì trên 3,3 triệu ha cũng thu được lương thực địa tô là 3,75 triệu tấn, bảo đảm đủ nhu cầu bình thường. Làm như vậy không những tài chính tỉnh mỗi năm bỏ được bao phục trợ cấp bù giá lương thực 1,2 - 1,3 tỷ NDT mà vẫn cung cấp lương thực cho nhân khẩu phi nông nghiệp với giá hiện có, chính quyền được nhiều cái lợi”.

“Lại xem xét từ cả nước. Tổng sản lượng lương thực hàng năm của cả nước vào khoảng 400 triệu tấn, nếu thu công lương theo tỷ lệ 15%, nhà nước sẽ được 60 triệu tấn; còn nếu thu theo diện tích, cả nước có hơn 106 triệu ha canh tác, trừ đi hơn 26 triệu ha ở các vùng nghèo khó không thu, vẫn còn 80 triệu ha, nếu mỗi ha thu 750 kg, thì vẫn có thể thu được 60 triệu tấn công lương. Trước mắt nhà nước mỗi năm định thu mua khoảng 50 triệu tấn mà không dễ dàng. Nếu thực hiện chế độ tô trách này, nhà nước mỗi năm nắm chắc 60 triệu tấn lương thực mà không phải trả tiền, dùng để cung cấp cho nhân khẩu phi nông khẩu cả nước, rõ ràng là tốt hơn 50 triệu tấn hiện nay”.

Sau khi đã tính sổ cho tỉnh An Huy và cả nước, Hà Khai Ấm đã tính sổ tỉ mỉ cho nông dân về mấy khoản sau:

“Vậy thì, nếu nộp công lương bằng hiện vật cho quốc gia, liệu nông dân có giảm bớt thu nhập không? Kết luận là ngược lại. Lấy huyện Thiên Trường, nơi sản lượng lương thực bình quân đầu người nhiều nhất và nhiệm vụ định thu mua nặng nhất tỉnh An Huy làm ví dụ. Diện tích canh tác bình quân đầu người của huyện Thiên Trường là 1.286 m^2, sản lượng bình quân lương thực là 1.250 kg, nhiệm vụ định thua mua bình quân đầu người là 305 kg, nếu tính giá thu mua thóc là 0,444 NDT, thì được 135,42 NDT; giả sử mỗi ha nộp cho nhà nước lượng địa tô (không lấy tiền) là 1.500 kg, đầu người phải nộp 193 kg lương không lấy tiền, thì trong số 305 kg định thu mua sẽ còn 112 kg được mua theo giá thỏa thuận, tính theo giá thị trường thì giá thỏa thuận là 1,1 NDT một kg (có lúc giá thị trường cao tới 1,4 NDT/kg) thì sẽ được 123,2 NDT, so với giá định thu mua sẽ ít hơn 12,22 NDT, nhưng trong số lượng lương thực bình quân đầu người là 1.250 kg, dù có bỏ đi 305 kg, trong tay mỗi nông dân vẫn còn 945 kg, chí ít cũng có thể bán 500 kg theo giá thỏa thuận được 550 NDT; nếu theo quy định, lương thực thừa phải bán theo giá giới hạn 0,70 NDT/kg cho ngành lương thực chỉ được 350 NDt thì lương thực thừa của nông dân bán theo giá thỏa thuận vẫn thu nhập nhiều hơn 200 NDT, trừ đi 12,22 NDT thu nhập ít hơn, mỗi nhân khẩu nông thôn trong bán lương thực theo giá thỏa thuận vẫn tăng 187,78 NDT thu nhập. Như vậy có thể n ói, thủ tiêu định mức thu mua lương thực, triệt để mở cửa thị trường và giá cả lương thực, sau khi nộp công lương không lấy tiền cho nhà nước, số lương thực còn lại được tự do đưa thị trường, nông dân sẽ được lợi lớn”.

Tất nhiên, huyện Thiên Trường sản lượng lương thực lớn, là điển hình đột xuất, nông dân các huyện khác có thể được như vậy không?

Hà Khai Ấm đã lấy huyện Định Viễn làm ví dụ, sau khi tính toán tỉ mỉ, thì tại vùng lạc hậu như huyện Định Viễn, vẫn có thể thu nhập nhiều hơn 35 triệu NDT.

Những cái trên là sổ sách công khai, có thể dùng con số tính ra. Ông chỉ ra, đặc biệt là thực hành phép “tính một thuế”, không thu thêm bất kỳ thuế phí ngoại ngạch nào khác của nông dân, và xác định rõ quyền sử dụng lâu dài đất canh tác, tự nhiên nông dân sẽ nâng cao tính tích cực trồng lương thực, vừa tăng thu nhập vừa nỗ lực nâng cao năng suất đất đai và tỷ suất hàng hóa, làm lương thực càng nhiều, nông dân càng có lợi.

Về tính ưu việt của việc thực hiện cải cách thuế phí và chế độ khoán vĩnh cửu ruộng đất, Hà Khai Ấm đã quy nạp thành 12 điều. Đó là: “Nhà nước thu hồi quyền sở hữu ruộng đất, quyền sử dụng lâu dài giao cho nông dân nhận khoán sở hữu, bất kỳ đơn vị và cá nhân nào đều không được lạm dụng chiếm ruộng đất, nếu có người trưng dụng lại ruộng đất, thì ngoài việc phải trải qua phê chuẩn ra, còn phải giải quyết con đường sinh sống cho hộ nhận khoán mảnh đất đó, đồng thời mỗi năm phải nộp thuế chiếm dụng đất canh tác tương đương với khoản công lương mà mảnh đất đó phải nộp, như thế, có thể khống chế có hiệu quả việc đất canh tác giảm bớt; nông dân tự dùng đất làm nhà, đào ao, dựng xưởng, đốt lò…, mỗi năm đều phải nộp số lượng công lương theo quy định, như thế, nông dân cũng tự mình phải biết quý ruộng đất”. Đó là: “Nộp đủ cho nhà nước, tập thể, còn thừa đều là của mình, bất kỳ ai cũng không có quyền trưng thu của nông dân một xu, điều này sẽ ngăn chặn có hiệu quả làn gió bất chính phân bổ bừa bãi, thu phí bừa bãi, giảm nhẹ đóng góp cho nông dân; cán bộ xã thôn không thể giơ tay đòi tiền nông dân nữa, các chi phí như trợ cấp tiền lương… được lấy từ công lương trả lại cho chính quyền xã, nhiệm vụ của cán bộ chỉ còn là toàn tâm toàn ý phục vụ nông dân. Chỉ phục vụ, cống hiến, không thò tay vòi vĩnh nông dân, tự nhiên sẽ cải thiện tốt quan hệ cán bộ, quần chúng, nâng cao uy tín của đảng và nhà nước”.

Đương nhiên, cuộc cải cách này có diện liên quan rộng, sẽ đụng chạm đến lợi ích của một số ngành, nên ở đoạn cuối bài viết, Hà Khai Ấm đã nói: “Điều này đòi hỏi Quốc Vụ viện đứng ra tiến hành điều hòa, điều chỉnh lợi ích của các mặt”. Đồng thời, “kiến nghị nhà nước lựa chọn trước một số huyện khác nhau về loại hình ở một tỉnh hoặc vài tỉnh làm thí điểm, tiến hành thăm dò”.

Sau khi viết xong bài viết, Hà Khai Ấm quyết định gửi nó lên Ban nghiên cứu chính sách nông thôn Trung ương và Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn Quốc Vụ viện. Bởi vì những nơi này là bộ môn nghiên cứu cao nhất về công tác nông thôn của Trung ương và nhà nước, hơn nữa người kiêm nhiệm chức vụ quan trọng ở hai bộ môn này là Vương Úc Chiêu, vị lãnh đạo cũ mà ông hiểu biết nhất.

Ông gọi một cú điện thoại lên Bắc Kinh trước.

Không gọi thì thôi, vừa gọi, ông đã giật mình. Thì ra sau khi cơn sóng gió “ngày 6 tháng 4” [3] xảy ra không lâu, Ban nghiên cứu chính sách nông thôn Trung ương đã bị giải tán, Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn Quốc Vụ viện cũng bị giáng cấp trở thành một bộ môn cấp dưới của Bộ Nông nghiệp. Như vậy có nghĩa là, cơ cấu nghiên cứu chính sách nông thôn và sự phát triển nông thôn quy cách cao và ở tầng nấc cao thuộc Trung ương đảng và Quốc Vụ viện, đã không còn tồn tại nữa.

Qua điện thoại, Vương Úc Chiêu còn bảo ông: có người ở Bắc Kinh đang tổ chức bài viết tiến hành phê phán luận văn ông được giải thưởng lần trước.

Hà Khai Ấm càng kinh ngạc.

Bài viết lần này, đã trình bày và luận chứng một cách đầy đủ hơn một số quan điểm của bài luận văn trước, ý tưởng của ông là mạnh dạn, rõ ràng đi xa hơn nữa. Đã có người muốn tổ chức phê phán luận văn đó, liệu bài viết này có nên gửi đi không?

Nếu cần gửi, thì gửi đến chỗ nào?

Ban nghiên cứu chính sách nông thôn không còn nữa, Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn trực thuộc Quốc Vụ viện cũng đã đưa xuống Bộ Nông nghiệp, nhưng bài viết này của ông liên quan nhiều đến ý tưởng, gửi đến Bộ Nông nghiệp sao có thể giải quyết được?

Nhất thời, Hà Khai Ấm lúng túng.

35. Vào Trung Nam Hải

Sau khi nghĩ đi nghĩ lại, Hà Khai Ấm cuối cùng hạ quyết tâm: trực tiếp can ngăn Trung ương.

Đối với Hà Khai Ấm mà nói, việc can ngăn Trung ương không phải là lần đầu tiên.

Lần thứ nhất, là thời kỳ “cách mạng văn hóa”.

Đó là đoạn thời gian chẳng nên nhớ lại làm gì. Lúc này ngoài thân phận là “phái hữu” ra, ông lại có thêm cái mũ “phản cách mạng hiện hành”. Nói ra thật vô cùng tức cười, sở dĩ ông bị quy là phản cách mạng hiện hành chỉ vì ông đã lợi dụng thời gian rỗi rãi để học tiếng Nga, vì quan hệ Trung-Xô lúc đó rất căng thẳng, đã xảy ra “sự kiện đảo Trân Bảo” [4] mà Nông trường thanh niên, nơi ông đang ở lại gần Hắc Long Giang, anh học tiếng Nga là chuẩn bị làm gián điệp cho xét lại Liên Xô. Việc này vừa đặt ra, là Hà Khai Ấm với tư cách là phần tử “phái hữu” không thể ở lại nông trường bộ Bắc Đại Hoang làm một số công tác kỹ thuật nữa, mà bị đuổi xuống nông thôn, tiếp nhận sự cải tạo của nông dân, từ đó trải qua những ngày tháng còn khổ hơn nông dân. Do vất vả lâu ngày thành bệnh, ông bị bệnh gan rất nặng, may được nông dân địa phương hết lòng chiếu cố nên ông mới không bỏ mạng tại đó. Trong đoạn thời gian đặc biệt đó, ông đã sản sinh cảm tình đặc biệt đối với nông dân. Cuộc sống của nông dân lúc đó vô cùng khó khăn, suốt năm bận rộn mà ăn không đủ no, ông cảm thấy mình có nghĩa vụ phải giúp đỡ họ. Liên hệ với nông trường mình ở, vì có “mười sáu điều nông khẩn” do Vương Chấn, Bộ trưởng Bộ Nông khẩn chế định, thực hiện chế độ trách nhiệm trong sản xuất, nên sản lượng lương thực của nông trường nói chung cao hơn nông thôn, thế là bất chấp trên đầu mình còn hai cái mũ do người ta chụp cho, ông đã bạo gan viết một bức thư cho Trương Lâm Trì, bí thư tỉnh ủy Hắc Long Giang. Vì Trương Lâm Trì còn kiêm chức thứ trưởng thứ nhất Bộ Nông khẩn, nên ông hy vọng thông qua người, vừa là bí thư tỉnh ủy vừa là thứ trưởng thứ nhất Bộ Nông khẩn, có thể chuyển bức thư đó lên thủ tướng Chu Ân Lai, hy vọng nông thôn rộng lớn Trung Quốc cũng tham khảo, làm theo tinh thần “mười sáu điều nông khẩn”, thực hiện chế độ trách nhiệm trong nông nghiệp để kích thích nhiệt tình sản xuất của nông dân.

Trước cách làm của ông, nông dân xung quanh đều vì ông mà toát mồ hôi; thậm chí họ cho rằng Hà Khai Ấm không nên làm cái việc mạo hiểm đó, bức thư như thế này có gửi đi cũng bằng không, trừ việc mang lại họa cho mình ra, không thể có kết quả tốt đẹp. Nhưng Hà Khai Ấm vẫn ra bưu điện, khi bức thư vừa rơi xuống thùng thư, ông chợt nhớ tới một câu nói của Mác: “Tôi nói ra là đã cứu vớt linh hồn mình”.

Sự việc lại không đến nỗi đen đủi như đã tưởng tượng. Thư gửi đi không lâu, đã có người thông báo cho Hà Khai Ấm, lập tức đến ngay văn phòng tỉnh ủy. Hà Khai Ấm thấp thỏm không yên lên Cáp Nhĩ Tân. Đỗ Tái Hưng thư ký của Trương Lâm Trì tiếp ông. Đõ Tái Hưng nói: “Bí thư Trương rất coi trọng bức thư của anh, ông đã đọc mấy lần liền, rất cảm động. Nói, vẫn có một con người như vậy, dám viết một bức thư như thế này. Ông cảm thấy những vấn đề phản ánh trong thư là rất quan trọng, nhưng ông không tiện chuyển bức thư lên trên, bởi vì nếu ông chuyển, là đại biểu cho ý kiến của tỉnh ủy”. Đỗ Tái Hưng đề nghị Hà Khai Ấm “tìm một nhân sĩ dân chủ có uy tín chuyển bức thư lên trên”.

Mặc dù không giải quyết được vấn đề gì, nhưng những lời nói đó của Đỗ Tái Hưng đã làm Hà Khai Ấm cảm động mãi.

Trên đường về, ông chỉ suy nghĩ, ai là nhân sĩ dân chủ có uy tín?

Nhưng nghĩ mãi vẫn không có kết quả. Trong những người mà ông đã tiếp xúc, hiện ai có thể đưa bức thư này đến tận tay Thủ tướng Chu Ân Lai? Chẳng có nổi một người.

Bỗng mắt Hà Khai Ấm sáng lên.

Ông nghĩ tới Tôn Hiểu Thôn, phó chủ tịch Hội nghị chính trị hiệp thương toàn quốc. Bởi vì Tôn Hiểu Thôn là hiệu trưởng cũ trường đại học nông nghiệp Bắc Kinh - trường cũ của ông.

Và liệu hiệu trưởng cũ có vui lòng chuyển bức thư của một học sinh cũ mà ông không hề biết mặt lên Thủ tướng Chu Ân Lai không? Ông không hề có chút căn cứ nào, thế nhưng ngoài Tôn Hiểu Thôn ra, Hà Khai Ấm cũng chẳng tìm được người nào khác.

Ôm ấp trong lòng ý định thử xem sao, Hà Khai Ấm gửi bảo đảm bức thư đó cho Văn phòng chính hiệp, nhờ họ chuyển cho Tôn Hiểu Thôn.

Thư gửi đi rồi mà không hề có âm tín gì.

Phải đến năm năm sau, năm 1979, sau khi vấn đề lịch sử của Hà Khai Ấm được triệt để bình thản, ông mới lên Bắc Kinh gặp Tôn Hiểu Thôn. Tôn Hiểu Thôn nói, năm đó sau khi xem tài liệu nhận được, rất phấn khởi, và cảm thấy ý tưởng đề xuất của học trò mình, tuy có bạo gan, nhưng đã cho người ta gợi ý. Thời gian đó, trong một lần gặp Thủ tướng Chu Ân Lai, Tôn Hiểu Thôn đã nói riêng với Thủ tướng về việc này. Thế nhưng lúc đó phong trào “phê Lâm phê Khổng” đang diễn ra gay gắt, hoàn cảnh của Thủ tướng cũng rất khó khăn, sợ Thủ tướng thêm phiền phức và cũng là để bảo vệ Hà Khai Ấm, nên Tôn Hiểu Thôn không gửi bức thư đó đi. Ông nói, nếu Thủ tướng có lời phê, bị “lũ bốn người” biết được, hậu quả sẽ không thể tưởng tượng nổi.

Hiện nay tình hình đã không như xưa nữa, loại “đấu tranh giai cấp” không ngừng đó đã bị triệt để vứt bỏ, và xây dựng hiện đại hóa đã là chính trị lớn nhất của hôm nay. Thế nhưng Hà Khai Ấm vẫn sâu sắc cảm thấy rằng, trào lưu tư tưởng tả lại một lần nữa ngóc đầu dậy, viết những bài như thế này rõ ràng là có rủi ro nhất định. Tuy vậy, rốt cuộc mình vẫn là nhà nghiên cứu công tác nông thôn do đảng bồi dưỡng nên, vì sự nghiệp yêu quý trong lòng, vì 800 triệu nông dân, bằng bất cứ giá nào ông vẫn quyết tâm.

Cuối cùng ông đặt tên cho bài viết mới này là: “Một số ý tưởng về việc đi sâu cải cách nông thôn”, nộp cho Thẩm Tổ Nhuận, phóng viên phân xã An Huy của Tân Hoa Xã. Ông cho rằng loại bài viết này giao cho cơ quan tân văn như thế là tương đối thích hợp.

Quả nhiên, Tân Hoa Xã đã nhanh chóng đưa vào “bản tin tham khảo nội bộ”, còn “Nhân dân nhật báo” đã vì bài viết này đưa thêm “trang phụ” riêng, tiếp đó, ban nghiên cứu Quốc Vụ viện dùng một kỳ “tham khảo quyết sách” ra ngày 17/2/1990, tổng thuật tỉ mỉ nhất về những quan điểm và luận chứng trong bài viết của ông, và viết nổi bật như sau:

“Đồng chí Hà Khai Ấm cho rằng, nếu thực hiện biện pháp này, nhất định làm cho nông nghiệp ra khỏi cảnh khó quanh quẩn nhiều năm, nhưng đây là một động tác tương đối lớn, tình hình hiện nay đòi hỏi ổn định, chẳng ai dám manh động, việc đồng chí ấy yêu cầu phản ánh với lãnh đạo Quốc Vụ viện, nên được ủng hộ. Nếu có thể chọn một huyện làm thử, tin là sẽ được sự khẳng định và hoan nghênh của quần chúng như “khoán lớn”, chí ít là ở vùng sản xuất lương thực, có thể không cần thúc đẩy mà tự mở rộng”.

Đồng thời với việc Tân Hoa Xã và Nhân dân nhật báo đăng trên “Bản tin tham khảo nội bộ” và “Trang phụ”, Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện ra “Tham khảo quyết sách”, Trương Học Đào, phó chủ nhiệm văn phòng ủy ban tỉnh An Huy cũng cho đăng bài của Hà Khai Ấm trên tờ “Tham khảo nội bộ chính vụ” do họ làm. Những bản tin tham khảo nội bộ chuyển, đăng cho tầng lớp quyết sách Trung ương, trong tỉnh không nhất định đều đọc, nhưng “ý tưởng” này được đăng trên “Tin nội bộ” của tỉnh, đã được lãnh đạo tỉnh ủy và chính quyền tỉnh An Huy coi trọng. Trương Vinh Cảnh, phó bí thư tỉnh ủy chỉ ra rõ ràng: “Bài viết của đồng chí Hà Khai Ấm rất tốt”, và cũng đề nghị ủy ban kinh tế nông nghiệp tỉnh mời các bộ môn có liên quan và chuyên gia nghiên cứu một lần. Phó tỉnh trưởng thường trực Chiêu Minh, phó tỉnh trưởng phụ trách nông nghiệp Vương Thiệp Vân đều mong mỏi tổ chức các chuyên gia lại bàn bạc và làm thử trong phạm vi nhỏ.

Trương Hà Nhuận, phó tỉnh trưởng phụ trách thương nghiệp mậu dịch, Đỗ Nghi Cẩn, phó tỉnh trưởng phụ trách văn hóa, giáo dục, y tế, một người chủ động gặp Hà Khai Ấm xin tài liệu, một người trực tiếp biểu thị ủng hộ, Long Niệm, phó tỉnh trưởng phụ trách công nghiệp đã ngọn cờ rõ ràng, trong thời gian một tuần lễ sau khi đọc được “ý tưởng” trên bài viết, đã trước sau hai lần có lời phê, khẳng định đầy đủ: “Đây là một kiến nghị quan trọng” và biểu thị thái độ rõ ràng: “Tôi tán thành làm thử ở vùng cá biệt”.

Tóm lại, không ít lãnh đạo tỉnh ủy, chính quyền tỉnh đều rất coi trọng. Điều đáng tiếc là, tình hình lúc đó, đúng như trên “Tham khảo quyết sách” do Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện biên tập đã nói: “Đây là động tác tương đối lớn, tình hình trước mắt yêu cầu ổn định, chẳng ai dám manh động”. Hội nghị luận chứng do các chuyên gia của ban nông nghiệp tỉnh An Huy tuy có họp, nhưng tại hội nghị cái được luận chứng nhiều không phải là ý tưởng cải cách nào đó của Hà Khai Ấm có ý nghĩa thực tế với đi sâu cải cách nông thôn hay không, mà là nó có nhịp nhàng hay là đi ngược lại với công tác “chỉnh đốn trị lý” đang triển khai rầm rộ khắp nước lúc đó.

Kết luận là dễ thấy: trong thời gian chỉnh đốn trị lý, còn bàn luận “đi sâu cải cách” làm gì?

Thế là ban nông nghiệp tỉnh lấy danh nghĩa tổ chức, viết một báo cáo luận chứng lên tỉnh ủy, báo cáo cho rằng, một số ý tưởng nào đó của đồng chí Hà Khai Ấm về việc đi sâu cải cách nông thôn là không phù hợp với pháp quy, chính sách hiện hành.

Do sự phủ định của hội nghị luận chứng, lãnh đạo chủ yếu của tỉnh ủy không hỏi han nữa, những lãnh đạo tỉnh khác muốn hỏi han cũng không tiện hỏi han nữa. Thành quả nghiên cứu dốc hết tâm huyết của Hà Khai Ấm đã bị gác xó như vậy, coi như xong.

Hà Khai Ấm cảm thấy sự bất lực của việc muốn đền nợ nước mà không có cửa.

Tháng 1 năm 1991, bài viết trình bày “khoa học kỹ thuật là sức sản xuất thứ nhất” của Hà Khai Ấm được giải thưởng loại hai của Ủy ban khoa học nhà nước, trong thời gian về Bắc Kinh nhận giải thưởng, ông bất ngờ được mời đến báo cáo công tác tại Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện.

Tin này làm ông phấn khởi mãi không thôi.

Hôm đó là ngày 2 tháng 2 năm 1991. Lần đầu tiên trong đời ông vào Trung Nam Hải thần thánh mà thần bí, đến gần lầu chữ Công, Tử Quang Các. Tiếp ông là Dư Quốc Huy, tổ trưởng tổ kinh tế nông thôn Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện.

Hà Khai Ấm báo cáo ý tưởng và dòng suy nghĩ cụ thể về “khoán lớn” nông nghiệp đã được hoàn thiện và phát triển hơn nữa, từ kiến nghị thực hiện chế độ trách nhiệm khoán lâu dài đất canh tác, đến kiến nghị thực hiện cải cách thống nhất thuế phí nông nghiệp, đến kiến nghị thủ tiêu chế độ nhà nước định thu mua lương thực và chế độ hai giá lương thực, mở cửa thị trường và giá cả nông sản phẩm một cách triệt để, rồi đến trực tiếp bàn về việc xây dựng hệ thống dịch vụ xã hội hóa kiện toàn lấy khoa học kỹ thuật làm then chốt, phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn quy mô khu vực, còn bàn đến cả việc tiến hành cải cách chế độ hộ tịch nông thôn, phá bỏ tảng băng kiên cố của kết cấu nhị nguyên thành thị - nông thôn.

Bàn đến những vấn đề mấy năm nay ông chuyên tâm nghiên cứu, Hà Khai Ấm đã ở vào tâm trạng nói không hết lời.

Dư Quốc Huy nghiêm túc lắng nghe. Khi nghe Hà Khai Ấm nói ông đã viết những suy nghĩ nhiều năm thành bài “Một vài ý tưởng về cải cách nông thôn” Dư Quốc Huy đã cho biết, Thủ tướng Lý Bằng đã đọc bài viết đó trên “Tham khảo quyết sách” và rất tán thành quan điểm của bài viết, khi cùng tổ nông thôn - Ban nghiên cứu tọa đàm, Thủ tướng Lý Bằng còn nói tới kiến nghị của Hà Khai Ấm về “tính một thuế”, nói: “Đổi việc thu mua lương thực theo hợp dồng thành nhà nước thu mua, vừa nhấn mạnh nghĩa vụ cống hiến hết mình của nông dân đối với nhà nước, số lượng không đổi, bảo đảm 50 triệu tấn. Có người kiến nghị bước sau nữa sẽ đổi thành trưng thu, thực hiện tính một thuế, khi sản lượng đạt 500 triệu tấn, trưng thu 10% thì cũng được 50 triệu tấn. Từ xưa Trung Quốc đã tính một thuế. Các chuyên gia đề nghị áp dụng biện pháp đó, để cố định quan hệ giữa nông dân và nhà nước. Cùng với việc phát triển kinh tế hàng hóa, rốt cuộc nên dùng phương pháp nào, phải từ kế lâu dài mà bàn”.

Nghe nói kiến nghị của mình được Thủ tướng coi trọng và tán thưởng, Hà Khai Ấm thực sự được cổ vũ gấp đôi, rất muốn tìm hiểu thêm các loại phản ứng của bên trên đối với bài viết của mình. Lúc này Dư Quốc Huy mới nói nguyên nhân mời ông đến báo cáo.

Dư Quốc Huy nói: “Vấn đề bây giờ là làm thế nào biến dòng suy nghĩ đó thành một phương án có thể thao tác. Tôi hiểu câu nói “phải từ kế lâu dài mà bàn” của Thủ tướng là, do trước mắt vẫn trong thời kỳ chỉnh đốn trị lý, không nên sử dụng động tác lớn; hơn nữa cũng còn một số cách nhìn khác nhau về dòng suy nghĩ đó. Vì vậy, tôi đề nghị, anh hãy đi sâu điều tra hơn nữa, luận chứng rõ ràng tỉ mỉ hơn, đưa ra được một phương án, biện pháp có thể thao tác, báo cáo với lãnh đạo tỉnh ủy và chính quyền tỉnh, làm thí điểm trước. Tốt nhất là làm thí điểm ở một huyện, hoặc làm trước ở một xã, trấn cũng được. Nếu thí điểm thành công, các việc ở bên dưới sẽ dễ làm”.

Lời nói của Dư Quốc Huy khiến Hà Khai Ấm vô cùng phấn chấn, nhưng suy nghĩ tới việc một mình mình lên Trung Nam Hải, rồi được nhận nhiệm vụ lớn đó, dường như là danh không chính ngôn không thuận, nên đã hỏi: “Liệu có thể xin Thủ tướng cho ý kiến bằng văn bản, như thế khi về địa phương tôi dễ ăn nói”.

“Không thích hợp”. Dư Quốc Khánh giải thích, “nếu lãnh đạo ký, thì đã biến thành ý đồ của Trung ương, không chỉ An Huy các anh có thể làm, mà địa phương khác cũng có thể làm như vậy, cùng làm cả sẽ loạn. Dùng suy nghĩ của anh, định phương án của anh, làm thí điểm của anh, hiệu quả sẽ tốt hơn một chút; người khác không có ý tưởng và suy nghĩ, sẽ không nhất định làm tốt”.

Suy nghĩ một lúc, Hà Khai Ấm thấy cũng phải lẽ, ông gật đầu nói: “Tôi rõ rồi!”

Dư Quốc Huy lại động viên: “Thôn Tiểu Cương, huyện Phụng Dương, tỉnh An Huy các anh đã thực hiện “khoán lớn” nông nghiệp đầu tiên, thí điểm ở thôn Tiểu Cương thành công đã nhanh chóng truyền đi cả nước. Từ điểm đó có thể thấy, chỉ cần phù hợp với lợi ích của nhà nước và đông đảo nông dân, thì dù chỉ là biện pháp tốt do một thôn làm thử, cũng có thể không thúc đẩy mà tự mở rộng”.

Nói đến “khoán lớn”, Hà Khai Ấm như có lời không nói hết. Ông luôn luôn cho rằng, cải cách bước thứ hai ở nông thôn Trung Quốc chỉ có thể là một loại hoàn thiện và phát triển “khoán lớn”. Nghĩ tới việc trong xã hội đang dấy lên trào lưu tư tưởng tả khuynh ý đồ phủ nhận “khoán lớn” ông đã thẳng thắn trình bày với Dư Quốc Huy cách nhìn của mình. Ông cho rằng cải cách cũng giống như thuyền ngược dòng nước chảy, không tiến là lùi, mà cải cách thì không có đường lùi, hậu quả của sự tụt lùi là không thể tưởng tượng nổi.

Dư Quốc Huy rất tán thành cách nhìn của Hà Khai Ấm. Trong câu chuyện về cải cách nông thôn, hai người có nhiều nhận thức chung. Vì thế tại một phòng làm việc ở lầu chữ Công trong Trung Nam Hải, vào một ngày lạnh nhất trong năm ở thủ đô, một người giữ chức vụ quan trọng, một người chẳng qua chỉ là kỹ sư cao cấp ở địa phương, cả hai đã nói chuyện ăn ý hơn hai giờ.

Khi tạm biệt, Dư Quốc Huy đã nắm tay Hà Khai Ấm, lắc đi lắc lại: “Mong rằng về mặt đi sâu cải cách nông thôn, An Huy lại dẫn đầu tốt!”

Hà Khai Ấm gật đầu, và không nhịn được tự cười giễu mình. Xem ra Dư Quốc Huy, tổ trưởng tổ nông thôn Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện hẹn gặp ông báo cáo công tác, và đề xuất những suy nghĩ đó, đâu phải là hành động của cá nhân Dư Quốc Huy; còn ông - Hà Khai Ấm lại chỉ hoàn toàn đại biểu cho mình, bởi vì lúc đó, ông không thể đại biểu cho một “An Huy”, mà ngay một thôn, một xã cũng không đại biểu được.

Thế nhưng những mong mỏi mà Dư Quốc Huy đề xuất, đã làm cho Hà Khai Ấm ngầm hạ quyết tâm, ông chuẩn bị thông qua nỗ lực của mình, biến mong mỏi đó thành hiện thực.

Ông tin tưởng, trong cải cách bước một, An Huy đã có cống hiến vĩ đại, thì lịch sử của cải cách bước hai, cũng sẽ được viết trên đại địa An Huy.

Tháng 4 năm 1991, lại trải qua một lần điều tra tìm luận chứng, cuối cùng Hà Khai Ấm đã đưa ra được một phương án thực thi có thể thao tác: “Một vài ý tưởng về đi sâu cải cách nông thôn - biện pháp căn bản để phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn”.

Trong “ý tưởng” này, ông đề xuất 10 biện pháp đi sâu cải cách nông thôn.

Đó là một phương án cải cách có tính tổng hợp. Ông cho rằng những mâu thuẫn mới, vấn đề mới đang tồn tại trong nông thôn là đan xen phức tạp, cải cách nông thôn bước tiếp theo phải thúc đẩy chỉnh thể. Vì vậy ông đã lần lượt chế định những biện pháp cải cách tương ứng về cải cách chế độ đất đai nông thôn, cải cách chế độ thuế phí nông thôn, cải cách chế độ hộ tịch nông thôn, cải cách chế độ quyền tài sản nông thôn, cũng như chế độ kinh doanh chế độ hùn vốn, chế độ di chuyển sức lao động, chế độ khoa học kỹ thuật, chế độ an sinh xã hội, xây dựng văn minh tinh thần và cải cách chế độ thu mua lương thực ở nông thôn.

Tất nhiên, thúc đẩy chỉnh thể, không phải là chen vai cùng tiến, càng không phải là nắm mọi thứ linh tinh. Ông chỉ rõ ràng, phải lấy cải cách chế độ đất đai và chế độ thuế phí làm đột phá khẩu.

Ông đã thiết kế vô cùng cụ thể những biện pháp cải cách đó. Ví dụ trên cơ sở ổn định chế độ trách nhiệm khoán gắn sản lượng lâu dài không thay đổi, ông kiến nghị để cho nông dân có quyền sử dụng đất canh tác từ 30 đến 50 năm, tăng người không tăng đất, giảm người không giảm đất, có thể chuyển nhượng có đền bù, có thể thế chấp để tham dự kinh doanh tập thể, khôi phục một phần thuộc tính hàng hóa của đất đai; ví dụ, cải cách biện pháp trưng thu thuế phí nông nghiệp, ông cho rằng nên thống nhất trù hoạch thuế phí, nộp công lương, xóa bỏ thu mua theo dự định, đã định là 3 năm, không tăng không giảm, thuế nộp nhà nước, phí về nông thôn, thu chi nghiêm túc, công khai sổ sách v.v…

Nhiều ý tưởng cải cách của ông, viết ít mà đủ ý, thông tục dễ hiểu. Điều đó phần lớn liên quan tới kinh nghiệm công tác nông thôn lâu dài của ông.

Tài liệu được in xong, ông liền thông qua thư ký riêng gửi cho Lư Vinh Cảnh, bí thư tỉnh ủy và Phó Tích Thọ, tỉnh trưởng tỉnh An Huy trước. Và tất nhiên, ông cũng đã kịp thời gửi đến các phó bí thư tỉnh ủy và phó tỉnh trưởng có liên quan.

Một loáng, ba, bốn tháng đã trôi qua. Những báo cáo ông gửi đi đó, vẫn không có bất kỳ động tĩnh nào, Hà Khai Ấm bắt đầu lo nghĩ không yên.

Ông nghĩ, việc này rõ ràng là có quan hệ tới “báo cáo luận chứng” mang ý kiến phủ định lần trước của ban nông nghiệp tỉnh. Nhưng trong báo cáo của mình ông đều có thuyết minh kiến nghị của người phụ trách tổ nông thôn Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện và truyền đạt của ông về lời thủ tướng Lý Bằng!

Hà Khai Ấm như lạc trong đám mù sâu.

Tháng 7 năm đó, trung tâm nghiên cứu phát triển gọi điện thoại cho Hà Khai Ấm, mời ông đi Trường Xuân tham dự “Hội nghị nghiên cứu, thảo luận vấn đề nông thôn toàn quốc” do Ban biên bập “Nhật báo nông dân” và Ủy ban nhân dân tỉnh Cát Lâm cùng tổ chức. Hơn nữa, trước đó “Nhật báo nông dân” đã đăng trong “Tình hình nông thôn” một số ý tưởng của ông về đi sâu cải cách nông thôn, và đặc biệt ghi “Lời người biên tập” như sau:

“Làm thế nào đi sâu cải cách nông thôn, tiếp tục hoàn thiện và phát triển chế độ trách nhiệm sản xuất nông nghiệp là một đầu đề câu chuyện lâu dài mà phức tạp. Bài viết này đứng ở góc độ vĩ mô, nhìn lại và tổng kết lịch sử và bài học của sự phát triển nông nghiệp nước ta từ ngày thành lập nước đến nay, đặc biệt là phân tích và suy ngẫm một cách khách quan những cái được và cái mất trong phát triển sản xuất nông nghiệp, những cái hay và cái dở nào đó trong quyết sách từ hội nghị Trung ương 3 khóa 11 đến nay, tiến hành thăm dò tìm hiểu nguyên nhân khiến nông nghiệp nhiều năm quanh quẩn không tiến lên được. Trên những cơ sở đó đề xuất một số ý tưởng và kiến nghị, những ý tưởng này có ý mới nhất định, có một số là giản tiện, dễ làm, nên đặc biệt trích ra đây để các bộ môn lãnh đạo có liên quan tham khảo”.

Bắc Kinh gọi điện thoại tới, cũng như “Tình hình nông thôn” đăng một số ý tưởng về đi sâu cải cách nông thôn của ông, đã làm cho Hà Khai Ấm đang vô cùng buồn bã như được tiếp một liều thuốc hồi sinh. Chí ít có thể thấy rõ là: Trung tâm nghiên cứu phát triển Quốc Vụ viện đã chú ý đến công tác nghiên cứu của ông; “Nhật báo nông dân” với tư cách là báo cơ quan của Bộ Nông nghiệp, cũng ủng hộ ý tưởng của ông, hàng loạt ý tưởng của ông nhờ “Nhật báo nông dân” tán phát rộng rãi, đã đi ra toàn quốc. Đương nhiên, ông hy vọng càng nhiều người làm công tác nghiên cứu nông thôn cùng tham gia vào, càng hy vọng thông qua tham gia hội nghị nghiên cứu thảo luận ở Trường Xuân sẽ cùng các đồng nghiệp đến từ các nơi trong cả nước đi sâu thảo luận vấn đề nông thôn Trung Quốc.

Tràn đày tâm tình xúc động, ông đến gặp chủ nhiệm ban.

Vì phấn khởi nên ông không để ý đến sắc mặt cấp trên mà báo cáo ngay việc Bắc Kinh vừa thông tri qua điện thoại, hy vọng được sự ủng hộ.

Không ngờ, chủ nhiệm lạnh nhạt lắc đầu: “Không đồng ý đi”.

“Vì sao?” Hà Khai Ấm không hiểu ra sao. Bởi vì việc mà ban điều tra nghiên cứu làm là công tác điều tra nghiên cứu, Trung tâm phát triển Quốc Vụ viện mời nhân viên công tác của ban mình tham gia một hội nghị có tính chất toàn quốc như vậy, với tư cách là người đứng đầu ban, lẽ ra nên cảm thấy tự hào, phấn khởi mới phải.

Thế nhưng chủ nhiệm không nói gì nữa, vẫn không ngẩng đầu mà chăm chú vào công việc của mình.

Hà Khai Ấm đứng đờ ra nhìn chủ nhiệm hồi lâu không biết nói gì.

Ông nhịn không nổi vội chạy đến tìm Lưu Vĩnh Niên, phó bí thư trưởng ủy ban tỉnh.

Nghe nói Hà Khai Ấm được mời đi dự một hội nghị nghiên cứu có tính toàn quốc, thái độ của Lưu Vĩnh Niên rất rõ ràng, ông phấn khởi nói: “Nên đi, đó là vinh dự của An Huy!”

Có câu nói đó của phó bí thư trưởng, ngay sáng hôm đó, Hà Khai Ấm không để ý đến chủ nhiệm ban nữa mà đi ra ga xe lửa mua vé đi Trường Xuân.

Ai ngờ, buổi chiều vừa đi làm, chủ nhiệm đã hỏi ngay: “Anh đi mua vé?”

Hà Khai Ấm thẳng thắn trả lời: “Tôi mua rồi!”

“Đưa vé cho tôi”. Chủ nhiệm không chờ giải thích chìa tay ra trước mặt Hà Khai Ấm.

Hà Khai Ấm ngạc nhiên hỏi lại: “Vì sao phải đưa cho ông?”

“Anh không thể đi!”

Hà Khai Ấm nói: “Phó bí thư trưởng Lưu đã phê chuẩn cho tôi đi”.

“Lưu Vĩnh Niên, phó bí thư trưởng?” giọng nói của chủ nhiệm ban điều tra nghiên cứu càng cứng rắn,

“ông ta có to hơn tỉnh trưởng không?”

Hà Khai Ấm kinh ngạc: “Chẳng lẽ là tỉnh trưởng không đồng ý để tôi đi?”

Chủ nhiệm không nói gì, nhưng ông ta vẫn thẳng thắn đòi Hà Khai Ấm nộp vé xe lửa.

Trước sự việc này, Hà Khai Ấm vẫn nửa tin nửa ngờ, ông không tin là người đứng đầu một tỉnh đàng hoàng, có bao nhiêu công việc quan trọng phải làm mà sao lại có vẻ hứng thú với cái việc vặt này! Nếu thực sự đó là ý kiến của tỉnh trưởng, thì điều này nói lên cái gì? Có phải là do tỉnh trưởng đã nhiều năm làm công tác luyện kim ở Mã An Sơn, không quen thuộc công việc nông nghiệp, không coi trọng? Hay là vì nhạy cảm với tình hình “chỉnh đốn trị lý” hiện nay, sợ để ông, một thành viên của một bộ môn thuộc ủy ban, đến hội nghị có tính toàn quốc sẽ chuốc phiền phức cho An Huy?

Về đến nhà, Hà Khai Ấm vẫn còn suy nghĩ, không thiết ăn cơm, mãi tới lúc lên giường nằm mới hiểu ra, lần trước sau khi văn phòng ủy ban tỉnh biên soạn và cho phát hành bài viết của ông trong “Tham khảo nội bộ công việc chính quyền”, nhiều vị phó tỉnh trưởng phụ trách và không phụ trách công tác nông nghiệp đều có lời phê, biểu đạt rõ thái độ, duy chỉ có mỗi một tỉnh trưởng, đến nay vẫn chưa biết thế nào.

Bây giờ, có một điều rõ ràng là không thể đi hội nghị Trường Xuân nữa rồi. Một nhân viên điều tra nghiên cứu nói chung, thuộc văn phòng ủy ban tỉnh mà làm khó dễ cho trưởng quan hành chính cao nhất tỉnh, hậu quả thế nào không nói cũng rõ.

Hà Khai Ấm buộc phải bỏ không tham dự hội nghị Trường Xuân.

36. Hai hội nghị huyện ủy mở rộng

Khoảng thời gian đó, Hà Khai Ấm cảm thấy ngày dài như năm.

Một hôm, ông vừa vào văn phòng ủy ban tỉnh thì bị Long Niệm, phó tỉnh trưởng gọi lại: “Ông Hà ơi, lại đây một chút!”

Hà Khai Ấm thấy bồn chồn, Long Niệm phụ trách công nghiệp, ông tìm mình có việc gì đây? Đến phòng làm việc của Long Niệm, Hà Khai Ấm mới biết, Long Niệm rất hứng thú với sự kiện đó. Sau khi hỏi tỉ mỉ Hà Khai Ấm về một số ý tưởng cải cách, Long Niệm nói quả quyết:

“Ông Hà ơi, tôi không hiểu nông nghiệp, nhưng tôi có nhiệm vụ giúp nghèo, điểm giúp nghèo của tôi ở Lâm Tuyền, những ý tưởng của ông có thể làm thí điểm trước ở điểm giúp nghèo của tôi”.

Long Niệm là người làm việc mạnh mẽ dứt khoát, ông đã nói như vậy, coi như là đã xong. Sáng sớm hôm sau nữa, ông mời Hà Khai Ấm đến cơ quan, lên xe, tới Lâm Tuyền. Bọn họ đã lưu lại ở cái huyện nghèo cấp quốc gia ấy một tuần lễ. Ban ngày, nghiên cứu việc giúp nghèo, Hà Khai Ấm với tư cách là kỹ sư cao cấp, đã trở thành tham mưu cao cấp giúp nghèo cho Long Niệm; tối đến, Long Niệm lại mời trưởng phòng lương thực, từng người một, đến giúp Hà Khai Ấm tính toán sổ sách, để tìm ra phương án thống nhất trù liệu thuế phí khiến các mặt đều vừa ý.

Trước khi rời Lâm Tuyền, Long Niệm đã hẹn với Hà Khai Ấm, đến vụ thu, ông sẽ lại đưa Hà Khai Ấm về Lâm Tuyền, lấy việc khởi động thí điểm cải cách thuế phí làm bước ngoặt chuyển hóa, giảm thấp đóng góp của nông dân, đồng thời thúc đẩy công tác giúp nghèo triển khai toàn diện.

Thế nhưng, ông trời mưa gió khôn lường. Vào lúc hè thu giao nhau, một trận lụt lớn trăm năm không gặp đã làm nhỡ kế hoạch của bọn họ. Nhiều nơi bị chìm trong nước, nông dân ngay cơm cũng không có mà ăn thì còn nói gì đến việc làm thống nhất trù liệu thuế phí? Hơn nữa Trần Nghiệp Phu, bí thư huyện ủy, người tích cực ủng hộ công tác này đã bị điều đi, huyện trưởng Chu, nhiệt tình với công việc, bất ngờ không được bầu lại khi ủy ban huyện hết nhiệm kỳ.

Kết quả, một sự vui mừng hụt.

Tuy vậy cái việc âm ỉ trong lòng Hà Khai Ấm như một cái u, cuối cùng được cắt bỏ. Trong một cơ hội ngẫu nhiên, ông biết được lý do tỉnh không cho ông đi dự hội nghị Trường Xuân. Thì ra, thời gian đó, có người nói với cấp trên là ông “giả danh lừa bịp”, vì thế ủy ban tỉnh còn cử người lên Quốc Vụ viện để thẩm tra xem Thủ tướng Lý Bằng có nói những lời nói đó hay không, Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện có hẹn ông đến Trung Nam Hải báo cáo công tác hay không.

Việc điều tra ở bên ngoài đó không cho ông biết. Chỉ khi điều tra chứng thực là có những việc đó, đồng chí trực tiếp đi điều tra cảm thấy đã làm một việc không hay, khi về mới nói hết sự thực với ông.

Đông đi, xuân lại, năm 1992 lặng lẽ tới, nhưng tháng ba, tháng tư năm đó, bài nói trong chuyến tuần du phương Nam của đồng chí Tiểu Bình như gió xuân mang lại cho đất lớn Hoa Hạ sức sống hừng hực. Nói hay biết bao!

“Phải mạnh dạn cải cách mở cửa hơn chút nữa, dám làm thử, đừng giống như người đàn bà bó chân. Nhìn chuẩn rồi thì phải mạnh dạn làm thử, mạnh dạn xông vào. Không có một chút tinh thần xông vào, không có một chút “liều”, không hăng hái, mạnh bạo, không thể tìm được con đường tốt, không tìm được con đường mới, không làm được sự nghiệp mới.

Trong cải cách ở nông thôn và cải cách ở thành thị, không nên tranh luận, mà phải mạnh dạn làm thử, mạnh dạn xông vào; chính sách của chúng ta là cho phép nhìn, cho phép nhìn tốt hơn nhiều so với cưỡng chế.

Phải nắm chắc cơ hội, hiện nay là cơ hội tốt đó. Tôi lo để mất cơ hội, không nắm lấy, cơ hội sẽ mất đi, loáng một cái là thời gian đi mất!”

Đọc những lời nói kích động lòng người của đồng chí Tiểu Bình, Hà Khai Ấm cảm thấy máu nóng trào dâng.

Theo bài nói trong lần đi thăm miền Nam của Tiểu Bình, Chiêu Minh, phó tỉnh trưởng thường trực tỉnh An Huy đã đứng ra, một lần nữa ông phê vào báo cáo của Hà Khai Ấm và đưa cho Uông Thiệp Vân, phó tỉnh trưởng, phụ trách công tác nông nghiệp: “Đồng chí Thiệp Vân, kiến nghị này của đồng chí Hà Khai Ấm đã đề xuất được mấy năm, tôi cũng đã xem mấy lần và suy nghĩ. Hiện nay Trung ương đề xướng mạnh dạn làm thử, đồng chí xem, liệu chúng ta có thể chọn một huyện hoặc một xã tiến hành làm thử, nếu đồng ý, một lần nữa chúng ta lại trao đổi với lãnh đạo tỉnh ủy, tìm bộ môn liên quan cùng nghiên cứu, đồng chí thấy thế nào?”

Ngày thứ hai sau khi Chiêu Minh có lời phê, Uông Thiệp Vân đã biểu thị thái độ: “Đồng ý với ý kiến của phó tỉnh trưởng thường trực Chiêu Minh”.

Thật đúng là: “Giữa lúc sơn cùng, thủy tận tưởng không còn đường đi nữa, lại thấy một thôn hoa nở, liễu rủ”.

Cuối cùng cơ hội đã đến.

Trong thời gian này, hội nghị nghiên cứu quốc thổ học toàn quốc họp ở Hoài Bắc, Đỗ Nhuận Sinh, chuyên gia kinh tế nông thôn nổi tiếng đã đến dự hội nghị; Hà Khai Ấm cũng được mời dự và phát biểu tại hội nghị. Bởi vì đây là hội nghị quốc thổ, nên trong hội nghị Hà Khai Ấm cũng chỉ có thể nói về vấn đề quốc thổ, nhưng tâm tư của ông vẫn để vào cải cách nông thôn. Do vậy, ông đã mang bài “Biện pháp căn bản để phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn - một số ý tưởng về đi sâu cải cách nông thôn” đến hội nghị và đưa cho Đỗ Nhuận Sinh.

Sau khi đọc xong, Đỗ Nhuận Sinh rất tán thưởng. Ông nói với Hà Khai Ấm: “Anh Hà này, vùng ven biển tôi không dám nói, chúng ta phải có cuộc điều tra khác, nhưng tôi có thể nói chắc cái biện pháp này của anh, là thực dụng đối với nông thôn rộng lớn miền Trung và miền Tây Trung Quốc”.

Đánh giá cao của Đỗ Nhuận Sinh, khiến Hà Khai Ấm được cổ vũ sâu sắc.

Hội nghị sắp kết thúc, thì Vương Hoài Trung, phó chuyên viên thường trực địa khu Phụ Dương mang ô tô đến đón Đỗ Nhuận Sinh đến Phụ Dương chỉ đạo công tác. Vương Hoài Trung sở dĩ đến mời riêng Đỗ Nhuận Sinh đến Phụ Dương, một là, khi Đỗ Nhuận Sinh còn giữ chức chủ nhiệm Ban nghiên cứu chính sách nông thôn Trung ương và Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn Quốc Vụ viện, đã chủ trì khởi thảo năm “Văn kiện số một của Trung ương” có tác dụng to lớn đối với cải cách nông thôn Trung Quốc, là chuyên gia lớn về vấn đề nông nghiệp trong đảng; hai là vào thời gian chiến dịch Hoài Hải, Đỗ Nhuận Sinh đã làm bí thư địa ủy Phụ Dương, ông có cảm tình với mảnh đất này. Năm 1987, khi nhà nước quyết định mở một cách có lựa chọn một số vùng làm thí điểm cải cách, do bí thư cũ Đỗ Nhuận Sinh hết lòng giới thiệu, Phụ Dương vinh dự trở thành vùng làm thí điểm cải cách nông thôn đầu tiên trong hồ sơ của Quốc Vụ viện. Vì vậy lần này, khi Đỗ Nhuận Sinh đến An Huy, nhân dân Phụ Dương mời bí thư cũ và lão chuyên gia đến vùng thí điểm chỉ đạo công tác cũng là điều hợp tình hợp lý.

Thế nhưng Đỗ Nhuận Sinh trong lúc bận rộn, tranh thủ thời gian đến dự hội nghị, trước khi đến đã mua sẵn vé xe về Bắc Kinh rồi, nên ông nói với Vương Hoài Trung: “Mùa thu tới, tôi sẽ tới một chuyến, bây giờ mời tôi không bằng gọi đồng chí Hà Khai Ấm ở tỉnh anh cùng đi. Đồng chí ấy là người có biện pháp, và đã đưa ra được một biện pháp rất tốt”.

Do giới thiệu của Đỗ Nhuận Sinh, Hà Khai Ấm cùng đi xe với Vương Hoài Trung về huyện Hào, quê hương của Tào Tháo và Hoa Đà.

Lúc đó Phụ Dương còn chưa bỏ địa khu thành lập thành phố và huyện Hào cũng chưa đổi thành Hào Châu, mấy ban lãnh đạo địa khu đang tập trung họp ở Phụ Dương. Việc Hà Khai Ấm đến dự đã làm cho hội nghị tăng thêm không khí cải cách. Vương Chiêu Diệu, bí thư địa ủy nhiệt tình mời Hà Khai Ấm nói với mọi người về ý tưởng cải cách bước hai nông thôn của mình. Bị kìm nén rất lâu mà nay lại được nơi có thể nói những điều muốn nói như thế này, Hà Khai Ấm đã không khiêm tốn nữa mà rủ rỉ nói hết những ý tưởng mà mình đã suy nghĩ sâu sắc kỹ càng trong nhiều năm.

Sau khi nói xong, ông nhắc nhở mọi người: “Phương án này trước mắt liên quan đến không ít khu cấm, liệu có thể thực sự làm được hay không, tự tôi cũng chưa có cơ sở”. Thành viên các ban lãnh đạo sau đó triển khai thảo luận sôi nổi. Cuối cùng Vương Chiêu Diệu nói với Hà Khai Ấm: “Chúng tôi quyết định làm, đồng chí đến giúp chúng tôi cùng làm nhé!”

Cuối cùng Hà Khai Ấm cũng đã thấy được ý tưởng của mình được mang ra làm, trong lòng rất phấn khởi, nhưng ông vẫn lo lắng: “Có rủi ro nhất định đấy!”

Vương Chiêu Diệu nói thẳng: “Chúng tôi là vùng thí điểm cải cách đã được nhà nước phê chuẩn, cho phép làm một số cái mới và đột phá. Cho dù có rủi ro, thì địa ủy chúng tôi chịu trách nhiệm, do Vương Chiêu Diệu tôi chịu trách nhiệm, đồng chí không liên quan gì”.

Vương Chiêu Diệu nói rất từ tốn, nhưng lời nói vô cùng kiên định.

Nghe xong, Hà Khai Ấm nắm chặt lấy tay Vương Chiêu Diệu. Đúng vậy, có câu nói đó của bí thư Vương, ông thấy không cần phải nói gì nữa.

Sau hội nghị, Vương Chiêu Diệu đích thân bồi đồng Hà Khai Ấm xuống bên dưới xác định địa phương làm thử.

Bọn họ đến huyện Dĩnh Thượng trước.

Vì năm đó, Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn Quốc Vụ viện đã từng tiến hành thí nghiêm cải cách về mặt chế độ đất đai ở địa khu này, Đỗ Ưng và một số người ở trung tâm nghiên cứu còn đi sâu vào khu này, trước sau ở tới hơn một năm. Hà Khai Ấm cho rằng hai hạng mục cải cách chế độ đất đai và chế độ thuế phí là điều quan trọng nhất trong cải cách nông thôn, và cải cách chế độ đất đai đã đang được thăm dò, vì thế, vấn đề quan trọng đợi giải quyết, tự nhiên phải là cải cách về chế độ thuế phí nông nghiệp.

Vì vậy, ông và Vương Chiêu Diệu xuống dưới là để xác định nơi làm thử cải cách thuế phí.

Huyện Dĩnh Thượng vì việc này đã triệu tập một hội nghị huyện ủy mở rộng, hội nghị mở rộng, mở rộng đến tất cả thành viên của năm ban lãnh đạo. Bí thư địa ủy Vương Chiêu Diệu mặc dù dự hội nghị, nhưng ông đã đặc biệt nói rõ, huyện Dĩnh Thượng đồng ý hay không đồng ý làm thí điểm cải cách thuế phí nông thôn hay không, địa ủy không bao biện làm thay, hy vọng mọi người phát biểu đầy đủ ý kiến của mình.

Hà Khai Ấm giới thiệu tỉ mỉ tình hình có liên quan trước, sau đó là tự do phát biểu, hội nghị họp rất sôi nổi. Chẳng được bao lâu, hội trường đã xuất hiện cục diện trận tuyến rõ ràng khó dung hòa: huyện ủy, ủy ban huyện rất muốn làm, chính hiệp có chỗ nói không rõ, hội đồng nhân dân giữ ý kiến phản đối.

Người ủng hộ, người phản đối, người chiết trung đều nói rất khẳng khái hùng hồn, có lý có lẽ, cuối cùng không thống nhất tư tưởng được.

Lãnh đạo hội đồng nhân dân phủ định tiến hành làm thử cải cách thuế phí là có đầy đủ lý do, có thể đặt trên bàn: “Phương án này rõ ràng là không nhất trí với pháp quy, chính sách hiện có”.

Hà Khai Ấm nghiêm túc lắng nghe, càng nghe càng cảm thấy lời nói trong lần tuần du phương Nam của đồng chí Tiểu Bình là nhìn xa trông rộng, nhằm trúng vào tật bệnh đương thời, rất sâu sắc và cũng rất kịp thời. Từ trong lý do của những người phản đối và những người chiết trung, ông tìm ra được câu nói điển hình nhất: “Các nơi khác không làm như vậy, nếu chúng ta làm, sợ rằng sau này cán bộ xã, trấn sẽ có ý kiến”.

Không cầu có công, nhưng mong không có lỗi; mong ổn định sợ loạn, hoàn toàn yên tâm. Loại trạng thái tinh thần “không có một chút tinh thần xông vào, không có một chút tinh thần liều, không hăng hái, mạnh bạo”, “giống như người đàn bà bó chân” đã là trở ngại tư tưởng đột xuất nhất trong việc đi sâu cải cách nông thôn hiện nay.

Tất nhiên từ đằng sau những lý do áo mũ đường hoàng của những người phản đối, Hà Khai Ấm còn nhìn thấy nguyên nhân thầm kín. Thực ra sợ đi sợ lại, nói trắng ra là sợ sau khi thực hiện biện pháp thống nhất trù liệu thuế phí, cán bộ xã thôn không thể giống như trước đây tha hồ tùy ý thu tiền của nông dân nữa. Mà không hề nghi ngờ gì rất nhiều thành tích chính trị của cán bộ xã thôn và bao gồm cả cán bộ huyện nữa đều do việc đạt tiêu chuẩn, lên cấp mang lại, nếu không cho phép thu phí bừa bãi, không cho phép phân bổ bừa bãi, không cho phép tập trung tiền bừa bãi, thì một số “sự nghiệp công ích” cần tiền thì lấy đâu ra?

Đồng ý cải cách thuế phí, về một ý nghĩa nào mà nói, chẳng khác gì tự chặt đứt con đường tiền của của mình.

Rõ ràng là, thực hành cải cách, trước tiên phải có tinh thần cải cách, dám “cách” cái “mạng” của mình trước.

Vương Chiếu Diệu thấy rõ tình hình đó, ông không có ép. Bởi vì bất cứ cuộc cải cách nông nghiệp nào có thành công hay không, trước tiên phụ thuộc vào việc nông dân có hiểu biết, đồng thuận và ủng hộ hay không, cán bộ lãnh đạo cấp huyện còn như thế, thì làm sao có thể hy vọng bọn họ tổ chức, động viên đông đảo nông dân giành được thành công trong hạng mục cải cách này!

Ông nói với Hà Khai Ấm: “Chúng ta đến huyện Oa Dương vậy!”

Đến Oa Dương, quê hương của Lão Tử, Vương Chiêu Diệu giới thiệu Hà Khai Ấm với người lãnh đạo chủ yếu huyện ủy và ủy ban huyện Oa Dương, vì địa ủy có việc cần ông trở về xử lý, nên ông ra về trước. Trước khi đi, ông thành khẩn nói với Hà Khai Ấm: “Việc này vội không được. Có một điểm ông có thể yên tâm là, tôi ủng hộ ông làm cải cách thuế phí ở địa khu Phụ Dương”.

Huyện Oa Dương cũng vì việc này mà triệu tập một hội nghị huyện ủy mở rộng, cũng có thể là vì không có mặt bí thư Vương Chiêu Diệu nên hội nghị họp còn sôi nổi hơn ở huyện Dĩnh Thượng. Nghe nói nguyên tắc cơ bản của cải cách thuế phí là: “Nộp đủ cho nhà nước, tập thể, còn lại đều là của nông dân; bất kỳ bộ môn và bất kỳ cá nhân nào đều không có quyền thu của nông dân một xu nào nữa”, nên vừa bắt đầu, hội nghị đã không xuôi chèo mát mái.

Cục diện xuất hiện trong hội nghị không khác gì ở huyện Dĩnh Thượng, Vương Bảo Dân, bí thư huyện ủy kiên quyết ủng hộ, ông cũng chủ yếu coi cải cách chế độ thuế phí là một nhiệm vụ chính trị quan trọng; thái độ của huyện trưởng Uông Bỉnh Du cũng vô cùng kiên quyết, ông cho rằng nông dân hiện nay rất khổ, đóng góp quá nặng, mà phương án này lại có thể chặn đứng một cách có hiệu quả làn gió bất chính “ba bừa bãi” trong nông thôn. Ý kiến của chính hiệp là vừa phải, còn hội đồng nhân dân thì kiên quyết phản đối.

Vào lúc các phía tranh luận chưa ngã ngũ, huyện trưởng Uông Bỉnh Du đã đứng dậy, quẳng cuốn sổ tay lên mặt bàn, nói: “Mọi rủi ro, huyện ủy và ủy ban huyện chúng tôi chịu hết. Những ý kiến như vậy, chúng tôi nghe rồi, biết rồi, nhưng chúng tôi vẫn phải làm!”

Nói đến mức, những người tham dự hội nghị nhất thời im bặt.

Khi tan họp, Hà Khai Ấm tìm đến Uông Bỉnh Du, ông rất cảm kích vị huyện trưởng dám vỗ bàn nhận trách nhiệm, nhưng ông cũng thành khẩn khuyên: “Các đồng chí sắp bầu khóa mới, nên đợi một chút. Không thể vì việc này mà để đồng chí không trúng cử chức huyện trưởng, vì sau đó làm việc gì cũng không thành”.

Uông Bỉnh Du suy nghĩ, thấy cũng có lý. Dù nói năm ban lãnh đạo trong huyện không thể hoàn toàn thống nhất, nhưng nói chung làm việc phải có nguyên tắc, khi nhận thức mọi người không nhất trí, đúng là không nên nóng vội. Ông cười đau khổ: “Đành vậy, hãy buông trước đã”.

Khi rời huyện Oa Dương, Hà Khai Ấm không muốn kinh động bất kỳ vị lãnh đạo nào trong huyện, một mình ông xách túi hành lý lặng lẽ ra bến ô tô đường dài.

Hội nghị huyện ủy mở rộng của hai huyện họp náo nhiệt đến như vậy, ông dự cảm là, con đường cải cách thuế phí nông thôn ắt phải lâu dài, quanh co mà lại đầy khó khăn hiểm trở.

Trên đường về ông suy nghĩ rất nhiều, và dường như ủ rũ đến cùng cực. Ông cảm thấy rất mệt, cũng rất thảm hại, và cứ như vậy ông u mê trở về Hợp Phì.

37. Mọc lên một trấn Tân Hưng

Thế giới quả thật rất lớn, mọi việc đều có thể phát sinh.

Đúng vào lúc hội nghị huyện ủy mở rộng của huyện Oa Dương họp vô cùng sôi nổi rồi không vui giải tán, có một trấn nhỏ ở vùng xa của huyện này có tên gọi là “Tân Hưng” lại đang ấp ủ làm một việc lớn sẽ được ghi vào lịch sử cải cách của nước cộng hòa.

Chúng ta không có lý do để coi tố chất cán bộ thôn xã ngày nay quá kém, tuyệt đại đa số người trong bọn họ đều muốn làm tốt kinh tế nông thôn, chính vì xuất phát từ nguyện vọng mãnh liệt ấy, Lưu Hưng Kiệt, bí thư đảng ủy, Lý Bồi Kiệt, trấn trưởng trấn Tân Hưng, đã có hứng thú lớn đến như vậy đối với bài viết rất dễ bị coi thường đăng trên “Nhật báo nông thôn”, và sau đó triển khai thảo luận nhiệt tình.

Đó là bài viết “Cởi trói cho nông dân, đưa lương thực ra thị trường” của Dương Văn Lương. Bọn họ rất hứng thú vấn đề cải cách thuế phí mà bài bào đề xuất, đồng thời nảy ra ý nghĩ phải làm thử việc “thuế phí một tay nắm, dùng tiền thì chia nhà”.

Nói đến việc trưng thu thuế phí, cả hai người không ai là không cảm thấy đau đầu nhức óc. Nhiệm vụ trưng thu năm nào cũng tăng thêm. Năm này, toàn trấn phải hoàn thành 310.000 NDT thuế nông nghiệp, 249.000 NDT thuế đặc sản nông nghiệp, 24.000 NDT thuế chiếm dụng ruộng đất, 815.000 NDT thuế sản phẩm thuốc lá, 1.620.000 NDT tiền giữ lại, thống nhất trù liệu, cộng thêm chi phí sửa đường, trị thủy, tổng cộng là 3.200.000 NDT, đóng góp bình quân đầu người cao tới 100 NDT, đóng góp bình quân một ha là trên 750 NDT. Để hoàn thành các nhiệm vụ trưng thu trên, bọn họ phải tổ chức nhân viên đến đốc thuế tận nhà, chi phí cho số nhân viên này nói chung chiếm tới 10% tổng mức trưng thu, có khi cao tới 20 - 30%, khoản chi tiêu ngoại ngạch này lại phải trút vào đầu nông dân. Đặc biệt là thuế thuốc lá, bên trên năm nào cũng phân bổ nhiệm vụ, trấn chỉ việc phân bổ đến từng nông hộ, mỗi ha phải nộp hơn 1.200 NDT; trong khi nông dân phải chi cho việc sản xuất như mua màng nilon, phân bón, than để xấy, tưới nước v.v… giá thành mỗi ha lên tới gần 3.000 NDT, một năm làm việc vất vả còn phải mất thêm tiền. Tiếng oán thán của nông dân đầy trời, cán bộ trấn, thôn mỗi năm phải dùng thời gian 10 tháng, trong tiếng chửi cưỡng bức gieo trồng, trong tiếng chửi đôn đốc thu mua, làm cho cán bộ trên dưới, của thôn trấn không còn là người nữa.

Lưu Hưng Kiệt vừa qua tuổi nhi lập, tuổi trẻ giàu sức sống, nhìn thấy năm này lại khó có thể hoàn thành nhiệm vụ thu phí, thu mua, nên vô cùng cảm khái nói với Lý Bồi Kiệt:

“Mấy lần Quốc Vụ viện hạ lệnh, đóng góp của nông dân không thể vượt quá 5% thu nhập ròng của năm trước, kết quả ra sao? Tiêu chuẩn “giới hạn trên” vốn dùng để hạn chế thu phí bừa bãi, nay đã trở thành “giới hạn dưới” để tăng thêm thu phí. Làn gió báo cáo láo, nói phét vẫn thịnh hành, thu nhập bình quân của nông dân theo đầu người chỉ có 1.000 NDT, mà phải báo cáo là 1.500 NDT, thậm chí 2.000 NDT, cuối cùng phải theo 5% con số báo cáo giả dối ấy để trưng thu, như thế sao được”.

Lý Bồi Kiệt lớn tuổi hơn Lưu Hưng Kiệt nhiều, sự đời cũng từng trải nhiều hơn, nghe vị bí thư trẻ bàn luận một hồi, ông đã làm một con tính về giá lương thực năm đó: “Giá lương thực nhà nước định thu mua và giá thị trường chênh lệch quá lớn, nói ngay đỗ tương, nhà nước chỉ thu mua từ 0,76 NDT đến 0,8 NDT/kg, còn giá thì trường bây giờ đã bán tới 1,8 - 2 NDT/kg, nông dân rất bất mãn về chuyện này. Nói chung, biện pháp phải thay đổi một chút!”

“Đúng vậy, làm thế nào định ra được một biện pháp hợp lý, mới có thể thực sự giảm nhẹ được đóng góp của nông dân”, Lưu Hưng Kiệt thở dài, nói: “Thu phí phải làm cho nông dân thấy rõ ràng, đồng thời cũng phải làm sao giải phóng cho cán bộ thôn xã thoát khỏi cảnh suốt năm bận bù đầu mà vẫn không hoàn thành nhiệm vụ trưng thu”.

Từ khi làm bí thư đảng ủy trấn Tân Hưng đến nay, Lưu Hưng Kiệt luôn luôn tìm kiếm biện pháp giải quyết. Anh phát hiện do trưng thuế, thu phí mà hai cấp cán bộ xã, thôn với nông dân đã tích oán rất sâu, quan hệ đảng và quần chúng đã xấu đi nghiêm trọng từ lâu, anh rất muốn làm được việc gì đó về mặt này.

Lý Bồi Kiệt nói: “Chúng ta thử làm biện pháp mà trên báo nói!”

Lưu Hưng Kiệt nói: “Tôi mời anh lại cũng là để cùng tính việc này”.

Thế là, Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt, sau này được mọi người gọi là “Nhị Kiệt Tân Hưng” vừa nói đã hợp ý nhau, cùng ngồi xuống, theo biện pháp mà bài viết của Dương Văn Lương cung cấp, tiến hành một cuộc hạch toán nghiêm túc: trấn Tân Hưng mỗi tháng phải trả tiền lương khoảng 70.000 NDT, cả năm là hơn 850.000 NDT; kinh phí văn phòng tính tỉ mỉ một năm cần 200.000 NDT; thuế nông nghiệp nói chung một năm cần 500.000 NDT; cộng thêm phí xây dựng 400.000 NDT, thủy lợi đồng ruộng, trồng cây gây rừng cần 200.000 NDT; chi cho “năm bảo, bốn giúp” [5] 200.000 NDT. Sau khi khấu trừ hết mọi cái, cả năm cả trấn cần chí ít khoảng 2.600.000 NDT. Diện tích đất canh tác cả trấn là 5.800 ha, tính ra mỗi ha đất mỗi năm nộp một lần 450 NDT là cơ bản thỏa mãn được nhu cầu tài chính của toàn trấn.

Và như thế là ý tưởng mạnh bạo “một ha đất canh tác một lần nộp 450 NDT, không ai có quyền thu thêm phí nữa” đã ra đời như vậy.

Liệu quần chúng có tiếp nhận biện pháp này không? Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt động viên cán bộ xã thôn đi vào từng nhà, từng hộ trưng cầu rộng rãi ý kiến nông dân. Nông dân nghe nói, sau một lần nộp thuế, phí sẽ không có ai đến nhà thu thuế phí nữa, đều vui vẻ vỗ tay tán thành.

Lưu Hưng Kiệt, bí thư đảng ủy trấn Tân Hưng là người sinh trưởng ở địa phương, sau khi nghe báo cáo của các nhóm đến trưng cầu ý kiến tận nhà nông dân, trong hội nghị liên tịch giữa đảng ủy và ủy ban trấn, đã chân thành cởi mở nói với mọi người:

“Chúng ta là con em nông dân, nhiều việc của nông thôn đều tự mình đã trải qua, tự mình nhìn thấy, chúng ta làm việc trên mảnh đất quê hương này, nếu không làm được việc gì thiết thực mà chỉ biết thu tiền, sẽ bị các bậc cha mẹ, hương thân chửi cho đấy!”

Ý kiến đã định, tiếp sau đó, bọn họ liền tìm cách có được sự ủng hộ của cấp trên. Tháng 10 năm đó, Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt lên huyện thành Oa Dương, bọn họ hết sức thận trọng báo cáo công tác với huyện ủy và chính quyền huyện.

Vương Bảo Dân, bí thư huyện ủy, Uông Bỉnh Du, huyện trưởng rất nghiêm túc lắng nghe hai người báo cáo, đặc biệt cảm thấy rất phấn khởi khi biết được bọn họ đã trưng cầu rộng rãi ý kiến của nông dân, đảng ủy và ủy ban trấn đã họp và ra quyết nghị riêng về việc này, quyết tâm rất lớn. Hai vị lãnh đạo huyện không chỉ biểu thị thái độ rõ ràng có thể làm thử, mà còn giới thiệu với họ phương án cụ thể của Hà Khai Ấm về cải cách thuế phí nông nghiệp.

Nghe xong, Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt rất phấn khởi. Điều càng làm cho hai người vui mừng ra mặt là, bí thư, huyện trưởng không những cổ vũ họ làm tốt thí điểm này mà còn quyết định tại chỗ, ủy ban huyện quyết định triệu tập một hội nghị hiện trường tại Tân Hưng của bọn họ vào ngày 3 tháng 1 sang năm.

Bí thư và huyện trưởng đưa ra quyết định phi thường ấy khiến Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt phấn khởi đến mức có chút “được chiều mà giật mình”.

Có lãnh đạo huyện đỡ lưng, Nhị Kiệt Tân Hưng” càng thêm sức mạnh.

Thế nhưng chẳng bao lâu sau đó, hai người trước sau nghe được cuộc tranh luận phát sinh tại hội nghị huyện mở rộng, cũng như chuyện Uông Bỉnh Du quẳng sổ tay xuống bàn, nên đã thầm cảm thấy việc này nếu làm thật sự, khẳng định sẽ không đơn giản, bởi vì gộp trưng thu thuế phí vào làm một là vi phạm chính sách, pháp quy đương thời.

Hội nghị huyện ủy mở rộng còn họp gian nan như vậy, liệu cái xã, trấn nhỏ của bọn họ sẽ thế nào? Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt không thể không cảm thấy nghĩ lại mà sợ. Nhưng sợ thì sợ, việc muốn làm, phải làm.

“Nhìn chuẩn rồi thì mạnh dạn thử, mạnh dạn xông vào” Lưu Hưng Kiệt nói, “Ai truy hỏi kiểm tra, chúng ta còn có câu nói đó của đồng chí Tiểu Bình!”

Lý Bồi Kiệt nói: “Tôi thấy cải cách này đều có lợi cho các bộ môn, chỉ có mỗi cán bộ xã, trấn, cán bộ thôn không có lợi, bởi vì bọn họ không lấy được “mỡ” từ trên thân người nông dân nữa. Như vậy là vừa có lợi cho nhà nước, có lợi cho tập thể, làm giảm thấp đóng góp của nông dân thì dù cá nhân có chịu chút thiệt thòi, thậm chí “xúi quẩy” chúng ta cũng nên nhận!”

Lưu Hưng Kiệt ngẫm nghĩ rồi nói: “Để giảm nhỏ rủi ro, liệu chúng ta có thể tìm một biện pháp tốt hơn nữa không?”

Sau này, cái “biện pháp tốt hơn nữa” cuối cùng đã tìm ra. Bọn họ dứt khoát giao phương án cải cách thuế phí cho hội nghị hội đồng nhân dân trấn Tân Hưng xem xét bàn bạc, làm như vậy có thể tranh thủ sự tham dự của hội đồng nhân dân trấn và sự ủng hộ của các đại biểu nhân dân.

Ngày 23 tháng 11 năm 1992, hội nghị đại biểu hội đồng nhân dân trấn Tân Hưng long trọng họp. 110 đại biểu hội đồng nhân dân trấn, hôm đó trừ hai người vì ốm xin nghỉ ra, 108 người còn lại đều tham dự đầy đủ.

Tại hội nghị, Lý Bồi Kiệt thay mặt ủy ban trấn đọc báo cáo công tác “Thiết thực giảm nhẹ đóng góp của nông dân, thành lập chế độ khoán thuế (phí) đất đai”. Trải qua thảo luận đầy đủ và nghiêm túc của các đại biểu, 108 đại biểu tham dự hội nghị đều bỏ phiếu tán thành.

Đại biểu nhân dân trấn Tân Hưng trong việc xem xét thông qua đề án, chưa bao giờ có sự đồng lòng như vậy.

Có thể nói, dựa vào hội đồng nhân dân của một xã, trấn để xem xét thông qua một công tác cải cách quan trọng như vậy, cũng là điều chưa từng có trong lịch sử hội đồng nhân dân của Trung Quốc mới.

Sau hội nghị, trong lịch sử nước cộng hòa, lại sản sinh một bản Thông báo cải cách do ủy ban nhân dân xã trấn công bố, không bao giờ có nữa. Bản thông báo đó do Lý Bồi Kiệt, trấn trưởng ký tên, chỉ trong một buổi sáng được dán khắp thôn xóm, chợ búa trong toàn trấn Tân Hưng, quảng cáo rằng: “Bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 1993, toàn trấn sẽ làm thử chế độ thuế (phí) khoán đất đai”.

Nội dung Thông báo như sau:

Thực hiện để lại thuế phí khoán toàn mức, nông dân chỉ đóng góp công nghĩa vụ theo quy định của chính sách, không phải đóng góp bất kỳ phí dụng nào khác, không cho phép bất kỳ đơn vị nào và cá nhân nào phân bổ hoặc tăng thêm khoản để lại với nông dân;

5.933 ha đất đai của toàn trấn, phí khoán mỗi ha cả năm nộp lên trên là 450 NDT, thực hiện để lại thuế phí một lần là xong, nông dân theo quy định của nhà nước nộp bán lương thực, người nào bán người nấy được tiền;

Tổ tài vụ trấn trực tiếp ký hợp đồng với nông dân, trong thời gian thu tiền, cán bộ thôn phụ trách quán triệt, đồng thời yêu cầu cán bộ toàn trấn, cán bộ công nhân viên nhà nước, giáo viên, đảng, đoàn viên dẫn đầu nộp tiền.

Đây là một thông báo rất ít có, mặc dù nó được dán với danh nghĩa chính quyền cơ sở nhưng đã thể hiện rõ một cách giản dị nhất khát vọng thoát khỏi đóng góp nặng nề của trăm triệu nông dân Trung Quốc và quyết tâm dũng cảm đi vào thị trường của họ.

Nhiều nội dung trong đó, đối với nông thôn rộng lớn của Trung Quốc ngày nay rõ ràng là vẫn còn có ý nghĩa điển hình, lý tưởng hóa. Đương nhiên nó cũng được chúng ta ghi nhớ như là một sự kiện trọng đại trong lịch sử nước công hòa nhân dân.

Trấn Tân Hưng dấy lên cải cách thuế phí, tin đó giống như một tia chớp sáng chói rạch ngang những cánh đồng vắng lặng của bình nguyên Hoài Bắc, làm kinh động cán bộ thôn xã và nông dân toàn huyện Oa Dương. Các cán bộ đều bị việc trưng thu thuế phí làm cho sứt đầu mẻ trán, nông dân thì bị “ba bừa bãi” làm cho phát sợ, nghe nói trấn Tân Hưng làm thử “phí đổi thành thuế”, “nộp một lần là xong”, cán bộ quần chúng đều hoan nghênh hết lòng.

Một thời gian, người đến Tân Hưng tham quan, học hỏi kinh nghiệm, đông như nước chảy.

Mọi người đều sống rất mệt, đều bị những loại ràng buộc nói rõ được và không nói rõ được trói lại rất lâu, rất chặt, khát vọng được giải thoát, tìm ra một thay đổi. Bây giờ trấn Tân Hưng dẫn đầu, tìm ra được một con đường mới, nên các xã, trấn khác, tự nhiên cũng sôi nổi muốn thử.

Nghe gió mà chuyển động trước tiên là xã Đan Thành, bọn họ hầu như theo sát, bắt chước cách làm của trấn Tân Hưng, triệu tập hội nghị đại biểu hội đồng nhân dân xã, và trong hội nghị đã xem xét, thông qua phương án cải cách thuế phí giống như vậy.

Xã Mã Điếm cũng không chịu lạc hậu, cũng chiêng trống rùm beng bắt đầu các việc trù bị.

Nguyên đán mỗi năm, Hoài Bắc vẫn còn là thế giới băng tuyết, những làn gió Tây Bắc rét buốt ghê người như muốn cuốn đi mọi sức sống trên bình nguyên rộng lớn này, thế nhưng vào nguyên đán năm 1993, huyện Oa Dương và các huyện Mông Thành, Lợi Tân, Thái Hòa, Tuy Khê và huyện Hào ở xung quanh Oa Dương, ở đâu cũng đều sôi nổi bàn bạc về câu chuyện cải cách thuế phí ở trấn Tân Hưng trong mấy ngày tết.

Ngày thứ ba của năm mới, lãnh đạo huyện ủy, ủy ban huyện, chính hiệp huyện, hội đồng nhân dân huyện, huyện Oa Dương và người phụ trách đảng ủy và chính quyền các xã, trấn trong toàn huyện đã tập trung tại trấn Tân hưng, họp hội nghị liên tịch bốn ban lãnh đạo lớn theo đúng thời hạn. Theo kế hoạch đã định trước của Vương Bảo Dân, bí thư huyện ủy và Uông Bỉnh Du, huyện trưởng là phải thông qua hội nghị hiện trường này, để coi công việc cải cách của trấn Tân Hưng như là một điển hình, thị phạm, mở rộng ra toàn huyện.

Hội nghị sắp xếp để Lưu Hưng Kiệt đại biểu trấn Tân Hưng phát biểu ý kiến đầu tiên, anh đã có sự chuẩn bị nghiêm túc. Lưu Hưng Kiệt tràn đầy phấn khởi, tự hào báo cáo cách làm và những tâm đắc của bọn họ trong việc tiến hành cải cách “chế độ thuế (phí) khoán đất đai” nhằm giảm nhẹ đóng góp của nông dân. Dường như toàn thể những người dự hội nghị đều chăm chú lắng nghe, toàn bộ hội nghị chìm ngập trong bầu không khí rất phấn khởi.

Thế nhưng, chính lúc này lại xuất hiện tình hình ngay cả bí thư huyện ủy, huyện trưởng đều cảm thấy bất ngờ, chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện bỗng nhiên đưa ra ý kiến khác, và nói nghiêm túc: phương án cải cách của trấn Tân Hưng tuy hợp lý, nhưng không hợp pháp!

Khẩu khí của chủ tịch hội đồng rõ ràng dứt khoát, lời lẽ bình tĩnh, biểu lộ thái độ phủ định kiên quyết và lập trường nguyên tắc không chút dao động.

Những ai am hiểu hoạn lộ chính trường, vừa nghe biết ngay rất có bối cảnh.

Ai cũng biết, hội nghị liên tịch lần này là do hai người bí thư huyện ủy và huyện trưởng đề xướng nhằm biểu dương tinh thần cải cách của trấn Tân Hưng và phổ biến phương án cải cách của họ, có thể nói, bí thư, huyện trưởng nói dốc hết tâm sức, “ra trận tay không”. Cũng như, không ai không biết, dám công khai ý kiến hoàn toàn trái ngược với bí thư, huyện trưởng đó trước các ban lãnh đạo toàn huyện và tất cả những người phụ trách đảng bộ, chính quyền xã trấn, chẳng phải có hội đồng nhân dân tỉnh, chí ít cũng phải có hội đồng nhân dân địa khu ủng hộ sau lưng.

Điều đó làm cho tuyệt đại đa số những người tham dự hội nghị đều cảm thấy bất ngờ.

Điều đó rõ ràng là đánh đòn cảnh cáo đối với cải cách của trấn Tân Hưng, đối với hội nghị liên tịch lần này do huyện ủy, chính quyền huyện quyết định triệu tập!

Chính vì mọi người đều hiểu rõ ý kiến của Chủ tịch hội đồng nhân dân không hề xen lẫn ân oán cá nhân, dù rằng ở trường hợp này tỏ rõ quan điểm trái ngược không chỉ hợp lý hợp pháp, danh chính ngôn thuận, mà còn ở sử dụng quyền lực của Hội đồng nhân dân theo luật định, là nhằm bảo vệ tính nghiêm túc của pháp qui chính sách nhà nước, vì vậy không cần chủ tịch hội đồng nói rõ, ai cũng biết: tuyên truyền rùm beng quyết sách phi pháp có hàm ý gì đối với huyện ủy, chính quyền huyện.

Trong hội trường, bỗng im phăng phắc đến ngạt thở.

Bầu không khí hết sức phấn khởi của cả hội nghị trước đó nhanh chóng tan biến trong sự im lặng xuất hiện đột ngột đó, tan biến đến nỗi không tìm thấy một chút dấu vết.

Tôn chỉ của hội nghị cũng thay đổi trong nháy mắt. Dù là bí thư huyện ủy Vương Bảo Dân hay là huyện trưởng Uông Bính Dụ đều không tiện nói gì nữa trong tình thế đó.

Chủ tịch hội đồng nhân dân huyện là người giám sát luật pháp nhà nước đã nêu lên phương án phi pháp, bí thư huyện ủy và huyện trưởng lại lặng thinh như thế, phương hướng suy nghĩ của mọi người tự nhiên rất nhanh nhảy ra khỏi tư duy của cải cách, phát biểu tiếp theo bắt đầu trở nên nửa vời, lập lờ, thế nào cũng được.

Rất nhiều người dự hội nghị lần này đến nay vẫn còn ấn tượng sâu sắc về tình cảnh tổng kết cuối cùng của hội nghị, mặc dù trong lòng bí thư huyện ủy hướng về cải cách công tác trấn Tân Hưng, nhưng tiếng nói đã không rõ ràng rành mạch như trước nữa, thậm chí còn nói, nếu thực tế không được thì quay đầu lại cũng kịp.

Tóm lại, sau hội nghị tại chỗ, tất cả những người lãnh đạo ủng hộ đã không còn cương quyết như trước nữa.

Cải cách thuế phí của trấn Tân Hưng rơi vào lúng túng khó xử vô cùng.

Đúng thế, cuộc cải cách như thế còn có thể làm lại được sao?

Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt do dự, nhưng họ không cam chịu vì thế mà buông xuôi. Ban lãnh đạo đảng chính quyền trấn bàn bạc kỹ lưỡng, quyết định không thay đổi ý nguyện ban đầu, dù sao cũng phải tiếp tục cải cách thuế phí!

Lưu Hưng Kiệt và Lý Bồi Kiệt đã nhận ra một lý lẽ: cuộc cải cách này có lợi cho nông dân, một cán bộ sơ sở nông thôn không mưu cầu phúc lợi cho nông dân tức là vô trách nhiệm lớn nhất.

Tất nhiên họ biết tầm quan trọng của nguyên tắc tổ chức, cũng biết “làm thử chế độ thuế (phí) khoán ruộng đất” là trái với pháp qui chính sách hiện hành, những điều đó, họ đều biết cả; song họ càng rõ hơn, Tổng bí thư Giang Trạch Dân nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu mọi người “dương cao ngọn cờ vĩ đại lý luận Đặng Tiểu Bình”, các phát biểu khi đi thị sát miền Nam của Đặng Tiểu bình, rõ ràng là một bộ phận hợp thành quan trọng của “lý luận Đặng Tiểu Bình”, đối với các phát biểu khi đi thị sát miền Nam của Đặng Tiểu Bình nói một đằng nghĩ một nẻo, hay là làm theo trọn vẹn, rõ ràng đó là một vấn đề lớn đúng sai có giương cao ngọn cờ vĩ đại lý luận Đặng Tiểu Bình hay không, có chấp hành chỉ thị quan trọng của Tổng bí thư Giang Trạch Dân hay không, có đảng tính hay không!

“Chứng khoán”, “cổ phiếu” vẫn bị cho là cái của chủ nghĩa tư bản, nhưng Đặng Tiểu Bình lại chỉ ra một cách chân thành thắm thiết: “Những cái đó cuối cùng có tốt hay không, có nguy hiểm hay không, có phải là cái có riêng của ch»§ nghĩa tư bản hay không, chủ nghĩa xã hội có thể vận dụng được không? cho phép xem, nhưng phải kiên quyết thử”. Và nói, “xem đúng rồi, làm một hai năm thấy đúng thì mở cửa; sai thì sửa chữa, đóng cửa lại là được”. Thậm chí còn nói “đóng cửa có thể đóng nhanh, cũng có thể đóng chậm, cũng có thể để lại chút ít cái đuôi. Sợ cái gì, kiên trì thái độ chẳng có sao, sẽ không mắc sai lầm lớn”.

Đọc những lời phát biểu đầy khí thế hào hùng đó của Đặng Tiểu Bình, Lưu Hưng Kiệt và Lý Bội Kiệt không chỉ cảm thấy thân thiết, cảm thấy rung động tâm hồn, càng cảm nhận được vỡ lẽ ra nhiều điều. Họ theo kế hoạch đã định, đem “qui tắc chi tiết làm thử” của cải cách thuế phí và “biện pháp thanh toán thu nộp” sau khi sáp nhập thuế phí phát tận tay cho mỗi hộ nông dân toàn trấn, và ký thỏa thuận với từng hộ gia đình theo quy định.

Thế là, trấn Tân Hưng không thể thoái thác kéo màn cải cách thuế phí Trung Quốc.

Xã Mã Điếm đã từng sẵn sàng cùng với trấn Tân Hưng tiến hành cải cách, cuối cùng vì bí thư đảng ủy thấy thế khó xử, chủ động rút lui; còn như xã Đơn Thành do Hội đồng nhân dân cơ sở họp thông qua phương án cải cách, lại được trấn Tân Hưng cổ vũ, vẫn quyết định cùng với trấn Tân Hưng kiên trì tiếp tục làm.

Thế nhưng, ngày vui chóng tàn.

Ngày 1 tháng 3, Ban tư pháp hội đồng nhân dân huyện và Phòng tài chính huyện bỗng nhiên đưa người xuống trấn Tân Hưng điều tra; ngày 3 tháng 3, Bí thư đảng ủy trấn Lưu Hưng Kiệt bị điều đi nơi khác.

Có người nói, điều Lưu Hưng Kiệt đi, đó là “rút bớt lửa dưới nồi” đối với cải cách thuế phí của trấn Tân Hưng; cũng có người nói để Lưu Hưng Kiệt nhận chức trấn trưởng trấn Thanh Quan cấp huyện phó, Lý Bội Kiệt thay Lưu Hưng Kiệt làm bí thư đảng ủy trấn Tân Hưng, đó là huyện ủy, chính quyền huyện trọng dụng họ. Nhưng dù nói thế nào chăng nữa, cải cách thuế phí đang ở giai đoạn khởi đầu rất gian nan, điều Lưu Hưng Kiệt đi rốt cuộc là một tổn thất đối với trấn Tân Hưng.

Trấn trưởng Lý Bội Kiệt sang làm bí thư đảng ủy, Phó trấn trưởng Cung Bảo Kiệt lên làm Trấn trưởng. Cung Bảo Kiệt cũng là phái kiên định cải cách thuế phí, vì trong tên ông cũng có chữ “Kiệt”, về sau người ta đổi cách gọi “Tân Hưng nhị Kiệt” thành “Tân Hưng tam Kiệt”.

Vì vậy cải cách của trấn Tân Hưng không dừng lại, ngược lại, do cải cách được lòng dân, thuận ý dân, rất nhanh phát triển mạnh mẽ thế như chẻ tre.

Nhưng đến ngày 27 tháng 4, tình hình thay đổi đột ngột. Hôm đó Ủy ban thường vụ Hội đồng nhân dân huyện Oa Dương chính thức thông qua một quyết định: hủy bỏ quyết định thực hành cải cách thuế phí mà hội đồng nhân dân trấn Tân Hưng và xã Đơn Thành đã thông qua.

Đứng trước quyết định của Ủy ban thường vụ Hội đồng nhân dân huyện, xã Đơn Thành không chống đỡ nổi, đành co lại. Lý Bội Kiệt cũng đứng trước sự lựa chọn đau khổ. Khi nhận được quyết định chính thức gửi xuống, người ta thấy ông đóng cửa một mình ngồi trong văn phòng, đờ đẫn nhìn lên bức tường, suy nghĩ suốt một buổi sáng.

Ngày hôm sau, Lý Bội Kiệt đi lên huyện, gặp riêng chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện. Anh định thông qua nỗ lực của mình kiếm được ý tứ gì dù chỉ là một chút nới lỏng ở ông chủ tịch. Nhưng mong muốn đó cuối cùng vẫn tan mây khói. Chỉ được câu trả lời không có chút đất trống xoay xở: “không nên làm nữa, đó là phi pháp!”

Nhưng anh vẫn không cam chịu, lại chạy lên huyện ủy, nêu ra yêu cầu tiếp tục cải cách. Bí thư huyện ủy Vương Bảo Dân tất nhiên biết rõ, quyết định của ủy ban thường vụ Hội đồng nhân dân huyện là được cấp trên ủng hộ, đến bước này rõ ràng ông bí thư cũng không tiện bày tỏ thái độ rõ ràng, nên nói: “tiếp tục làm, thì rút anh đi!” Nói xong câu này lại thêm một câu ý tứ thâm thúy”: “Rút anh đi, cũng vẫn có thể sử dụng trở lại!”

Lý Bội Kiệt tự nhiên vỡ lẽ.

Trên đường trở về Tân Hưng, trong lòng Lý Bội Kiệt rất phức tạp, ông thực sự cảm nhận được cảnh bi tráng “chân lý đôi khi ở trong tay một số ít người”.

Ông nghĩ, nếu có việc gì trái với chính sách và pháp qui hiện hành đều không cần phân tích là cứ phản đối ngay, đều phải kiên quyết ngăn chặn, bóp chết hết, thế thì nông thôn Trung Quốc còn có kinh nghiệm “khoán lớn” của thôn Tiểu Cương huyện Phụng Dương nữa không? Không có dũng khí, không sợ người tù chém đầu xông vào “mạo hiểm”, thì làm thế nào có được tình hình cải cách mở cửa rất tốt như ngày nay?

Ông nghĩ, bí thư đảng ủy trấn tính ra là quan hạng gì nhỉ? Suy cho cùng, quá lắm là mất cái mũ cánh chuồn, chỉ cần có thể làm tốt một việc cho nhân dân vừa lòng hả dạ thì dù cho có đuổi về nhà làm ruộng cũng đáng!

Vì thế Lý Bội Kiệt hạ quyết tâm, “con đường này phải đi chui!”

Sau đó, dù ở hội nghị lớn nhỏ, hễ cấp trên có hỏi, Lý Bội Kiệt đều lên tiếng không làm cải cách nữa, có làm vẫn như lối cũ. Ông quyết định phải “giấu trời qua biển”, “ta làm theo cách của ta”

Theo qui định trong thỏa thuận đã ký giữa trấn Tân Hưng với nông dân, mỗi mẫu đất canh tác sau khi nộp đủ 30 NDT thì không gánh vác nghĩa vụ nào nữa trừ công lao động nghĩa vụ của chính sách quy định, tính tích cực làm ruộng của nông dân lên cao chưa từng thấy, không ít nông dân chủ động làm nông nghiệp hiệu quả cao, riêng cây thuốc và rêu khô đặc sản của Oa Dương một lúc đều mở rộng đến một vạn mẫu, lần lượt tăng lên gấp đôi và gấp 9 lần so với năm trước; Ngó sen cũng mở rộng đến năm nghìn mẫu, tăng gấp năm lần năm trước. Bởi vì mọi người không tiếc sức, chăm lo làm ruộng, ông trời cũng giúp đỡ, vụ hè năm đó được mùa lớn ít có. Kết quả trưng thu thuế phí vụ hè năm đó không cần dân quân, không cần tự vệ, càng không có cán bộ xã thôn đến nhà dắt trâu, xúc lương thực, toàn trấn chỉ mất mươi ngày, hoàn thành nhiệm vụ một cách suôn sẻ.

Đó là điều bao nhiêu năm qua chưa từng thấy. Bởi vì có “quy tắc chi tiết làm thử” cải cách ràng buộc, nên hiện tượng loạn ngửa tay được ngăn chặn ở trấn Tân Hưng; đóng góp bình quân đầu người nông dân và đóng góp bình quân mỗi mẫu ruộng đất trong toàn huyện so với cùng thời kỳ năm 1992 trước cải cách đều lần lượt giảm bớt 37% và 20,6%.

Đó là điều trước đây đều không dám nghĩ tới. Điều làm Lý Bội Kiệt bất ngờ nhất là sau khi làm thử “thuế phí hợp nhất” của khoán ruộng đất, thì việc lưu chuyển hợp lý ruộng đất “nổi lên mặt nước”, ruộng đất bắt đầu di chuyển vào tay người giỏi làm ruộng. Lý Bội Kiệt cử người đi tìm hiểu, phát hiện toàn trấn có hơn 100 hộ tự phát chuyển đất khoán, trong đó có một hộ chuyển hơn 60 mẫu đất, thu nhập ròng một vụ đỗ tương chất lượng tốt hơn 2 vạn NDT. Vả lại, vì không cần tổ chức những người đến từng nhà đòi tiền đòi lương thực, rất nhiều biên chế không cần giữ lại, chỉ riêng khoản này, toàn trấn đã tinh giản thuyên chuyển hơn 300 cán bộ cấp thôn, giảm nhẹ rất nhiều đóng góp của nông dân.

Mặc dù Lý Bội Kiệt và Cung Bảo Kiệt giữ kín như bưng đối với bên ngoài, không nhắc đến một chữ của hai chữ “cải cách”, nhưng tất cả điều đó không dấu nổi phòng thông tin chính quyền huyện. Trưởng phòng Vương Vỹ cho rằng, ông có trách nhiệm phản ánh lên tỉnh những biến đổi mới này xuất hiện trong cải cách thuế phí ở trấn Tân Hưng. Hôm đó, Vương Vũ tóm tắt những tình hình chính mà ông tìm hiểu được, viết thành một tài liệu mấy trăm chữ, báo cáo lên phòng thông tin tỉnh.

Một phóng viên của Tân Hoa Xã ở phân xã An Huy nhận được tài liệu của Vương Vũ, cảm thấy rất có giá trị thời sự, bèn biên tập lại đưa vào số tham khảo nội bộ, đăng trên bản tin nội bộ tạp chí “Bán nguyệt đàm”.

Ai ngờ, mẩu tin chỉ bằng miếng đậu phù nhự đó lại chọc tức một số đồng chí lãnh đạo Hội đồng nhân dân huyện Oa Dương, biết được tin này do Vương Vũ lộ ra, bèn tìm Vương Vỹ hỏi tội: “Anh làm thế nào có thể báo cáo lên tin tức như thế?”

Họ cho rằng, tin này gây “rắc rối” cho huyện Oa Dương, bôi tro trát trấu lên mặt nhân dân huyện Oa Dương.

Tại hội nghị báo cáo tình hình hoàn thành nhiệm vụ trưng thu do chính quyền huyện triệu tập, Lý Bội Kiệt phát hiện nhiều người nhìn anh với ánh mắt khác thường, dự đoán tiếng đồn cải cách có thể tung ra. Để không gây phiền phức cho lãnh đạo huyện ủy, chính quyền huyện, khi đến lượt báo cáo, ông đã nói dối như cuội. Ông nói, “trấn Tân Hưng hoàn toàn tuân theo quyết định của ủy ban thường vụ Hội đồng nhân dân huyện, không thực hành biện pháp cải cách thuế phí trước đây nữa”.

Ông nói như thật. Ông không thể không học biết nói láo một cách nghiêm chỉnh.

Lý Bội Kiệt một khi nếm thấy vị ngọt của cải cách thì hạ quyết tâm phải tiếp tục kiên trì cuộc cải cách này, đồng thời lại không thể không tiếp tục thêu dệt chuyện dối trá trái lòng.

Đảng tính và lương tri, thực ra điều này không mâu thuẫn, lẽ ra phải là một, nhưng vì “cải cách chế độ thuế (phí) ruộng đất” của trấn Tân Hưng, Lý Bội Kiệt và cả Cung Bảo Kiệt, hàng ngày hầu như đều

sống trong sự lựa chọn đau khổ giữa “tính kỷ luật tổ chức” và lương tri.

38. Tiếng lành đồn xa

Ý tưởng liên quan đến cải cách thuế phí nông thôn của Hà Khai Ấm sau khi bị trục trặc ở hội nghị mở rộng của hai huyện ủy Oa Dương và Dĩnh Thượng không vì thế mà chịu thôi, sau khi về Hợp Phì, ông vẫn tìm kiếm người ủng hộ khác.

Vào thời gian này, ở thành phố Đồng Lăng, thủ đô đồng nổi tiếng của Trung Quốc kề sát Trường Giang, thị trưởng Uông Dương phát động một cuộc đại thảo luận khí thế sục sôi giải phóng tư tưởng, tìm ra khoảng cách, tự vạch cái xấu của nhà mình trong toàn thành phố, cuộc đại thảo luận này đã gây giếng vang không nhỏ trong cả nước. Hà Khai Ấm chợt nảy ra một ý nghĩ mới: vì sao không gửi phương án cải cách của mình cho Uông Dương xem? Ông nghĩ như vậy, lập tức ra tay hành động, viết một bức thư cho vị thị trưởng trẻ quyết chí cải cách và gửi kèm theo tài liệu liên quan.

Uông Dương xem thư và tài liệu của Hà Khai Ấm cảm thấy rất hay, liền phê gửi cho huyện Đồng Lăng, yêu cầu huyện nghiên cứu tính khả thi. Lúc này, bí thư huyện ủy Đồng Lăng Trần Tùng Lâm tuy đang học tập ở trường đảng của tỉnh ủy, nhưng nghe nói việc này lập tức bày tỏ ủng hộ rõ ràng, phó bí thư huyện ủy, huyện trưởng Đường Thế Định chủ trì công việc ở nhà nhiệt tình càng cao, sau khi nhận được lời phê của thị trưởng Uông Dương, lập tức viết thư cho Hà Khai Ấm, mời ông đích thân đến Đồng Lăng.

Thế là Hà Khai Ấm dạt dào niềm vui, vội vàng đi xuống phía Nam.

Ông không ngờ lá thư của mình có tác dụng nhanh như thế, nhưng cũng không ngờ ở hội nghị của mấy ban lãnh đạo huyện Đồng Lăng, sau khi ông giới thiệu tỉ mỉ ý tưởng về tính toán tổng thể thuế phí, xuất hiện tình cảnh giống như ở huyện Dĩnh Thượng và Oa Dương, người ủng hộ lý lẽ cương quyết, người phản đối cũng đôi co bốp chát, chẳng ai chịu ai.

Điều đó làm cho huyện trưởng Đường Thế Định chỉ trì hội nghị rất khó xử.

Cuối cùng Đường Thế Định khi tiễn Hà Khai Ấm ra về đã biểu thị: Ông rất hy vọng tiến hành thí nghiệm tính toán tổng thể thuế phí nông thôn ở huyện Đồng Lăng, nhưng cải cách thuế phí là việc vô cùng quan trọng, không có sự lãnh đạo rõ ràng của lãnh đạo tỉnh, các ý kiến của cấp dưới rất khó thống nhất. Hơn nữa, chính phủ sắp bầu lại, nếu có thái độ rõ ràng của đảng bộ, chính quyền tỉnh thì cũng dễ giữ được tính liên tục của thí điểm.

Hà Khai Ấm lại một lần nữa thất vọng trở về Hợp Phì, lòng ông ngổn ngang trăm nỗi. Bởi vì, lúc này ông bỗng nhiên nhận được thư của phòng nghiên cứu tỉnh Hà Bắc, và hầu như cùng một lúc, còn rất bất ngờ nhận được thư của Hình Lục Trân, thư ký của Bí thư tỉnh ủy Hà Bắc gửi cho ông. Hai bức thư đều cho biết, những ý tưởng đi sâu cải cách nông thôn của ông đã làm cho lãnh đạo chủ chốt của đảng bộ và chính quyền tỉnh Hà Bắc coi trọng cao độ, và cho rằng: “suy nghĩ và biện pháp mà ông nêu ra không chỉ thích hợp với sự phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn Hà Bắc, mà cũng có ý nghĩa nhất định đối với sự phát triển kinh tế nông thôn toàn quốc”

Đọc những tin này từ vùng đất Yên Triệu, Hà Khai Ấm cảm kích vô ngần. Trong khi được cổ vũ, ông lại cũng cảm thấy đau buồn và bất lực.

“Chẳng lẽ việc này cũng nghiệm chứng lời dạy xưa “Tiếng lành đồn xa” ư?”

Ông biết bao hy vọng có thể nhìn thấy ước mơ và phấn đấu của mình được thu hoạch trên mảnh đất nóng bỏng An Huy này, nơi sinh ra và nuôi dưỡng ông!

Ông nhớ mãi lòng mong đợi của Dư Quốc Diệu ở Tổ nông thôn phòng nghiên cứu Quốc Vụ viện: “Khoán lớn” nông nghiệp là từ thôn Tiểu Cương, huyện Phụng Dương tỉnh An Huy dẫn đầu làm nên, càng hy vọng An Huy co thể dẫn đầu một lần nữa về mặt đi sâu cải cách nông thôn!

Tuy ý tưởng của ông trước mắt đã thành ảo vọng ở An Huy, lần lượt bị húc vào tường ở ba huyện của Hoài Bắc và Giang Nam, nhưng ông vẫn một lần nữa cầm bút viết thư cho lãnh đạo chính quyền tỉnh, nơi ông làm việc, trong thư, ông khẩn thiết mong muốn “lãnh đạo tỉnh bày tỏ ủng hộ rõ ràng để có lợi cho thống nhất nhận thức”.

Sau đó không lâu, phó bí thư trưởng ủy ban tỉnh Trần Giả Hương, phó tỉnh trưởng phụ trách nông nghiệp Uông Thiệp Vân và phó tỉnh trưởng thường trực Thiệu Minh, lần lượt có lời phê rất khẳng định vào lá thư của Hà Khai Ấm. Nhất là lời phê của Thiệu Minh, sau khi xem Hà Khai Ấm vô cùng cảm động: Kiến nghị này của đồng chí Hà Khai Ấm, đã nêu ra nhiều năm, tôi cũng đã nhiều lần xem, suy nghĩ. Hiện giờ Trung ương đề xướng mạnh dạn làm thử, nên chăng chọn một huyện, hoặc một xã tiến hành thí điểm, nếu đồng ý, chúng ta trao đổi lại với lãnh đạo tỉnh, tìm ngành hữu quan cùng nghiên cứu có được không?”

Vì thái độ của Thiệu Minh kiên quyết như vậy nên Hà Khai Ấm đầy lòng tin chờ đợi ông “trao đổi lại với lãnh đạo tỉnh”. Nhưng, ngày một trôi qua, cho đến cuối năm đó, báo cáo của ông như con trâu đất bơi qua biển cả, việc đó lại biệt vô âm tín. Sắp một năm nữa trôi qua, tiễn đưa Tết dương lịch, sắp đón Tết âm lịch, nhìn thấy mọi người rộn ràng hớn hở bận rộn mua sắm hàng Tết, Hà Khai Ấm trong lòng cảm thấy mệt mỏi và ngao ngán, không lòng nào nghĩ tới ăn Tết.

Ông là người làm việc quá ư cẩn thận, từ khi đưa ra một số ý tưởng đi sâu cải cách nông nghiệp, đến bây giờ đã năm năm, nhưng những ý tưởng đó vẫn chỉ có thể là ý tưởng, vẫn chỉ là bàn binh trên giấy. Ông biết bao khát khao có một thí điểm, để cho mơ ước của mình thành hiện thực!

Nghe tiếng pháo mừng vui của các em trẻ trên phố thỉnh thoảng nổ vang, ông nghĩ, “thiên hạ còn rộng lắm, nếu được tỉnh ngoài áp dụng cũng tốt!”

Cuối cùng Hà Khai Ấm mất đi lòng kiên nhẫn có thể làm nên việc này ở An Huy, ông bắt đầu để tầm mắt ra tỉnh ngoài. Mặc dù điều đó làm cho ông ít nhiều chán nản, thất vọng.

Ông nghĩ, Hà Bắc đã coi trọng như thế và chuẩn bị ra tay, ông có lý do tin tưởng, tuyệt đại đa số tỉnh khu của Trung Quốc đều cảm thấy hứng thú đối với biện pháp cải cách đó của ông.

Ông nghĩ ngay đến tỉnh trưởng tỉnh lân cận Lý Trường Xuân.

Vì trước hết, tỉnh Hà Nam cũng như tỉnh An Huy đều là tỉnh lớn nông nghiệp, vấn đề lớn nhất đứng trước tỉnh lớn nông nghiệp cũng đều là đóng góp của nông dân. Tất nhiên, sở dĩ ông nghĩ đến Lý Trường Xuân còn vì cái tên Lý Trường Xuân, đối với ông và với nhiều người Trung Quốc đã sớm có tiếng tăm rất lớn. Người đời đều biết câu chuyện Lý Trường Xuân dám xông tới, dám mạo hiểm, dám ra tay thực sự làm cải cách khi ông làm thị trưởng Thẩm Dương, tỉnh trưởng Liêu Ninh; xưởng khí tài phòng cháy nổ Thẩm Dương đi đầu toàn quốc tuyên bố phá sản, chính là tác phẩm hay nhất của ông.

“Kính gửi Tỉnh trưởng Lý Trưởng Xuân!

Chào năm mới! Xin thứ lỗi cho tôi mạo muội quấy rầy. Tôi muốn nêu với đồng chí một kiến nghị đi sâu cải cách”.

Hà Khai Ấm viết thư cho Lý Trường Xuân như báo cáo công tác gửi cho một lãnh đạo mình rất quen biết, lại rất tin cậy. Ông nói rõ hết mọi tình hình đầu đuôi ngọn ngành, ý tưởng của ông về cải cách nông thôn; phương án cải cách cụ thể; và cả việc Phòng nghiên cứu Quốc Vụ viện đã biên tập riêng một số “Tham khảo quyết sách” gửi cho Bộ Chính trị Trung ương và lãnh đạo Quốc Vụ viện, được Thủ tướng Lý Bằng coi trọng v.v… Đồng thời, ông còn gửi kèm theo thư bài viết gần đây nhất của ông “Biện pháp căn bản phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn”.

Sau khi gửi thư đi, Hà Khai Ấm không ôm mấy hy vọng. Ông biết, người đứng đầu một tỉnh trăm công nghìn việc, những việc cần lo toan quá nhiều, huống hồ, mình với ông ấy chưa từng quen biết, mạo muội gửi thư, không biết Lý Trường Xuân có đọc hay không đều là ẩn số. Chỉ có điều sau khi nói ra hết những điều đó, Hà Khai Ấm hình như trút được bầu tâm sự, thư gửi đi rồi, ông bỗng chốc cảm thấy trong người nhẹ nhõm rất nhiều. Ông nghĩ, con người cần phải có ước mơ, theo cách nói của Freud, ước mơ có thể làm cho con người được cân bằng về mặt tâm lý.

Thế nhưng câu chuyện xảy ra sau đó lại làm cho Hà Khai Ấm cảm kích vô ngần. Những việc ông nêu ra trong thư gửi cho Lý Trường Xuân, trước đây, ông đã từng báo cáo với Tỉnh trưởng tỉnh An Huy nơi ông công tác bằng văn bản, nhưng ông không những không nhìn thấy một chữ lời phê của tỉnh trưởng mình, ngược lại còn bị điều tra đủ điều, thậm chí ngay cả tự do tham gia hội thảo công tác nông thôn toàn quốc cũng bị tước đoạt; nhưng ông không phải là bà con quen biết Tỉnh trưởng tỉnh Hà Nam, ông cũng chỉ vẻn vẹn viết một lá thư, song Lý Trường Xuân không những coi trọng cao độ, mà Ủy ban cải cách thể chế kinh tế tỉnh Hà Nam còn rất nhanh gửi cho ông một bức thư tràn đầy nhiệt tình.

Xem thư, Hà Khai Ấm mới biết bức thư của ông vừa gửi đi thì Lý Trường Xuân không phải là Tỉnh trưởng, mà là giữ chức Bí thư tỉnh ủy Hà Nam. Bức thư viết:

Đã nhận được thư và tài liệu của đồng chí gửi cho Bí thư Lý Trường Xuân. Bí thư Lý Trường Xuân và Phó tỉnh trưởng Lý Thành Ngọc lần lượt có lời phê, giao trách nhiệm cho chúng tôi nghiên cứu ý kiến của đồng chí và liên hệ với đồng chí. Chúng tôi cho rằng, trong bài viết “Biện pháp căn bản phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn”, đồng chí nêu ra rất nhiều kiến nghị và ý kiến hay, có ý nghĩa và tác dụng nhất định đối với đi sâu hơn nữa cải cách nông thôn. Hy vọng từ nay về sau tiếp tục gửi cho chúng tôi những thành quả mới, kiến giải mới của đồng chí để tiện trao đổi, thảo luận với nhau”.

Họ còn gửi kèm theo thư bản phô tô lời phê của Lý Trường Xuân, Lý Thành Ngọc. Từ bản phô tô lời phê đó có thể biết, tỉnh ủy Hà Nam đã quyết định “thuế nông nghiệp thực hành thực thu”, và xác định trước tiên thí điểm ở địa khu Thương Khâu.

Ngày 20 tháng 3, nhận được công văn của Ủy ban cải cách thể chế kinh tế tỉnh Hà Nam gửi đến, ngày 14 tháng 4, lại nhận được thư của Phó tỉnh trưởng Lý Thành Ngọc thay mặt chính quyền nhân dân tỉnh Hà Nam bày tỏ cám ơn chân thành đối với mình, Hà Khai Ấm cảm thấy rất an ủi, nhìn thấy cảnh cần cù cày sâu cuốc bẫm, cuối cùng đã có thu hoạch.

Thế nhưng so sánh với việc này, điều làm cho Hà Khai Ấm cảm thấy thất vọng bội phần là báo cáo gửi chính quyền tỉnh An Huy sau một năm đằng đẵng lại cũng không được một tin gì. Tất nhiên vào thời gian này, An Huy cũng có tin loan đi làm ông phấn khởi. Đó là cải cách chế độ ruộng đất mà ông ao ước từ lâu đã có hé mở đáng mừng: Hội nghị công tác nông thôn toàn quốc đã truyền đạt quyết định của Trung ương, kéo dài quyền sử dụng đất khoán của nông dân 30 năm không thay đổi, và cho phép chuyển nhượng có hoàn lại, làm thế chấp, hoặc làm cổ phần tham gia kinh doanh tập thể. Giải quyết khoán lâu dài ruộng đất, cho nông dân, quyền sử dụng lâu dài, đó là điều Hà Khai Ấm tích cực hô hào từ năm năm trước. Quyết định mới vừa truyền đạt, địa ủy và chính quyền Phụ Dương dưới sự chỉ đạo cụ thể của Đỗ Ưng, Chủ nhiệm văn phòng khu thí nghiệm cải cách nông thôn nhà nước, đi đầu tiến hành mạnh dạn thăm dò. Họ đo đạc lại đất canh tác trong phạm vi toàn địa khu, lấy thôn hành chính làm đơn vị, theo nhân khẩu thực tế nông thôn hiện có, với nguyên tắc “tăng cường quyền sở hữu, xác định rõ quyền giao khoán, ổn định quyền nhận khoán, nới lỏng quyền sử dụng”, tiến hành vòng phân phối khoán ruộng đất mới khí thế ngút trời, thực hành đất nhận khoán, sống không tăng chết không giảm, có thể kế thừa, cũng có thể do nông dân chuyển nhượng có hoàn lại, cho thuê, thế chấp, nộp cổ phần. Một cải cách như vậy sẽ làm cho nông hộ chuyển nhượng ruộng đất được yên tâm đi ra ngoài làm thuê, kinh doanh, cũng có lợi cho những người giỏi làm ruộng mở rộng qui mô kinh doanh, vì thế rất nhiều người có khoa học kỹ thuật nông nghiệp và xí nghiệp hương trấn tới tấp thuê đất để sản xuất chuyên ngành. Hành động đó không những nâng cao năng suất của ruộng đất; mà còn thúc đẩy mạnh mẽ việc phân công phân ngành của nông thôn Trung Quốc từ nay về sau.

Mặc dù điều đó không hoàn toàn giống như ý tưởng của Hà Khai Ấm gửi lên Trung ương “kiến nghị thực hành khoán vĩnh cửu ruộng đất, cho nông dân quyền sử dụng lâu dài”, thuộc tính của hàng hóa chỉ có khôi phục một phần, việc lưu chuyển yếu tố tài nguyên ruộng đất cũng chỉ tiến hành mức độ vừa phải, nhưng Hà Khai Ấm lại rất phấn chấn, bởi vì nới lỏng quyền sử dụng đất không còn là chuyện nghìn lẻ một đêm.

Ông tin chắc vào câu nói của Mao Trạch Đông: “Việc của Trung Quốc đừng sốt ruột, từ từ sẽ đến”. “Sau khi vấn đề chế độ khoán ruộng đất ám ảnh 900 triệu nông dân được giải quyết bước đầu, vấn đề nổi bật nhất trong nhiều mâu thuẫn nông thôn là cải cách chế độ thuế phí”. Ông nghĩ, “việc này tuy không vội được, nhưng tóc trên đầu ta đều chờ bạc hết rồi!”

[1]Trường Phong có nghĩa là phong phú lâu dài.

[2]Chỉ sự kiện Thiên an Môn, tháng 4/1989.

[3]Chỉ sự kiện Thiên An Môn ngày 6/4/1989.

[4]Xung đột quân sự biên giới Trung-Xô hồi tháng 3/1969.

[5]Các loại người thuộc diện hưởng chính sách.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 10

Trời trao nhiệm vụ nặng nề

39. Tri âm

Thực ra ngày 23 tháng 2 năm 1990, khi “Phụ trương” nhân dân nhật báo đăng bài ý tưởng cải cách của Hà Khai Ấm đã làm cho tỉnh trưởng tỉnh Hà Bắc Nhạc Kỳ Phong chú ý, đặc biệt là đoạn mào đầu gợi ý đập vào mắt trước bài viết càng làm cho ông hứng thú nồng nàn.

“Có thể nói theo luật “thuế 1/10” trong lịch sử, nộp thuế nông nghiệp 10% theo sản lượng mỗi mẫu, tức công lương hiện vật, đồng thời thu thêm 5% cho các khoản trích để lại nông thôn. Làm như vậy, nhà nước mỗi năm có thể được 40 triệu tấn lương thực không phải trả tiền, giảm nhẹ rất nhiều gánh nặng tài chính. Nông dân nộp đủ cho nhà nước, tập thể, còn lại đều là của mình, không đóng góp phân bổ bất hợp lý nữa”.

Tỉnh Hà Bắc cũng là tỉnh lớn nông nghiệp, tỉnh lớn sản xuất lương thực lâu nay cũng bị nhiều vấn đề trong công tác trưng thu thuế phí nông nghiệp quấy rầy khốn khổ, vì vậy, Nhạc Kỳ Phong chăm chú đọc hết bài viết của Hà Khai Ấm, lập tức cầm bút phê vào: “Các anh Vạn Quân, Văn Tảo, Tiến Trung tổ chức người nghiên cứu việc này, và viết báo cáo tình hình Hà Bắc cho tôi”.

Mấy đồng chí mà tỉnh trưởng Hà Bắc nói đến lần lượt là chủ nhiệm Phòng nghiên cứu chính sách tỉnh ủy, chủ nhiệm Phòng nghiên cứu chính quyền tỉnh và chánh văn phòng chính quyền tỉnh. Nhạc Kỳ Phong không những cảm thấy hứng thú đối với ý tưởng cải cách của Hà Khai Ấm nêu ra, ông còn huy động tính tích cực của những người nghiên cứu chính sách của hai bên đảng và chính quyền, kết hợp tình hình hình của tỉnh Hà Bắc, lập tức tiến hành thảo luận và luận chứng.

Hôm đó, Văn phòng tỉnh ủy Hà Bắc ra quyết định, giao cho Phòng nghiên cứu chính sách tỉnh ủy dẫn đầu, thực hiện. Tiêu Vạn Quân, chủ nhiệm Phòng nghiên cứu chính sách tỉnh ủy sau này điều lên làm Phó chủ nhiệm Phòng nghiên cứu chính sách Trung ương lập tức điều binh khiển tướng. Thế là Dương Văn Lương ở tổ nông thôn Phòng nghiên cứu chính sách tỉnh ủy, sinh viên tốt nghiệp khóa 68 khoa chính trị quốc tế trường đại học Bắc Kinh, đã thấy trước là sẽ trở thành nhân vật quan trọng trong lịch sử cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc, vừa là ngẫu nhiên, lại vừa là tất nhiên đi vào tầm mắt của chúng ta.

Nhận nhiệm vụ này Dương Văn Lương cắm đầu vào nghiên cứu “chế độ công lương”, và sau ba tháng đã có thành quả nghiên cứu: “Thử bàn về thực hành chế độ công lương”. Sau khi hoàn thành bản thảo đầu tiên, ông viết một bức thư cho Hà Khai Ấm ở tận An Huy.

Thư viết với một tấm lòng vô cùng ngưỡng mộ.

“Tôi phấn khởi đọc được tác phẩm của ông, thu được rất nhiều bổ ích. Nay theo chỉ thị của tỉnh trưởng Nhạc Kỳ Phong, kết hợp tình hình của Hà Bắc tôi đã tiến hành luận chứng các kiến nghị mà ông nêu ra: ruộng đất canh tác quốc hữu, nông dân sử dụng vĩnh viễn, xóa bỏ chế độ hợp đồng đặt mua, thực hiện chế độ công lương (thuế 1/10). Tôi cho rằng những kiến nghị ông đề xuất đó về cơ bản thiết thực khả thi, nếu được áp dụng, nhất định sẽ nâng cao tính tích cực của nông dân bảo hộ đất canh tác và trồng lương thực, có lợi cho ổn định chế độ khoán gia đình, có lợi cho phát triển kinh tế nông thôn, tất nhiên càng có lợi cho ổn định chính trị nông thôn.

An Huy đã lập công đầu về mặt sửa chữa sai lầm “tả” lâu nay, thực hành chế độ khoán gia đình, nông dân toàn quốc cảm ơn Trần Bình Nguyên (nguyên Bí thư huyện ủy Phụng Dương); ông là người đầu tiên đề xướng kiến nghị ổn định, hoàn thiện chế độ khoán gia đình - ruộng đất canh tác quốc hữu, nông dân vĩnh viễn sử dụng ruộng đất, thực hành thuế 1/10, tất nhiên sẽ được nông dân toàn quốc chân thành biết ơn”.

Cuối thư đề: “Tri âm Hà Bắc Dương Văn Lương”.

Hà Khai Ấm nhận được thư này, vừa ngạc nhiên, vừa vui mừng. Ông tuyệt nhiên không nghĩ tới những ý tưởng cải cách này của ông không chút tăm hơi ở An Huy, lại được tỉnh ngoại coi trọng như thế.

Coi là người tri kỷ không cần khách sáo, Hà Khai Ấm rất chân thành viết thư về bài “Thử bàn về việc thực hành chế độ công lương” của Dương Văn Lương.

Khi Dương Văn Lương hoàn thành việc sửa chữa cuối cùng bài viết, chuẩn bị báo cáo Tỉnh trưởng Nhạc Kỳ Phong, thì tình hình có thay đổi. Đúng vào lúc này, Nhạc Kỳ Phong được điều khỏi Hà Bắc, đi nhận chức Tỉnh trưởng tỉnh Liêu Ninh. Do Nhạc Kỳ Phong điều đi nơi khác, báo cáo của Dương Văn Lương cũng bị gác lại.

Nhưng Dương Văn Lương đã tốn rất nhiều tâm huyết vì việc này, do đó cũng không thể nào thoát ra được nữa. Có thể nói ông nhận nhiệm vụ này một cách thuần túy ngẫu nhiên, bị động, nhưng một khi đã lao mình vào thì ông tỉnh táo ý thức được, đây là một đề tài trọng đại rất có ý nghĩa, rất khó gặp được, và lại cảm thấy một trách nhiệm xã hội thiêng liêng. Vì thế nghiên cứu chế độ công lương đã trở thành một việc quan trọng nhất cuốn hút ông.

Vào thời gian đó, trên các báo tập san trong và ngoài tỉnh “Nông dân nhật báo”, “Cầu thị”, “Tham khảo quyết sách” và “Thông tin cải cách tổng hợp cấp huyện” lần lượt đăng các bài viết của Dương Văn Lương: “Ý tưởng thực hành chế độ ruộng đất quốc hữu, nông dân vĩnh viễn sử dụng”, “Về thuế 1/10”, “đóng góp hai tầng quá nặng”, vấn đề chờ đợi giải quyết”. Và “50 triệu nông dân hoan hô giải phóng lần thứ ba - báo cáo nghiên cứu về cải cách chế độ thuế nông thôn”. Cũng như Hà Khai Ấm, ông cũng hy vọng những bài viết này có thể làm cho cấp trên chú ý.

Ngày 16 tháng 7 năm 1991, trong một bức thư nữa gửi cho Hà Khai Ấm, ông viết:

“Tuy chúng ta chưa từng gặp mặt, nhưng từ trong lá thư và tác phẩm có thể thấy được, ông có tình cảm sâu nặng đối với nông dân, có trái tim sự nghiệp và tinh thần sứ mệnh nhiệt tình, mãnh liệt cao độ đối với công tác nghiên cứu chính sách của đảng…

Tôi là một thành viên trên mặt trận nghiên cứu chính sách nông thôn có được tri âm như ông, vô cùng sung sướng. Tôi rất sẵn lòng hợp tác với ông trên vấn đề ruộng đất, lương thực, dân số, đóng góp của nông dân, cùng nhau tìm tòi giải quyết những vấn đề tầng sâu cản trở kinh tế nông thôn phát triển hơn nữa. Từ khi thành lập nước đến nay, vấn đề nông dân của Trung Quốc vẫn chưa được giải quyết tốt. Mọi người đều biết, thời kỳ đầu thành lập nước, nông dân được giải phóng, được chia ruộng đất, thực hiện người cày có ruộng, tính tích cực sản xuất của nông dân rất cao, nhưng chẳng bao lâu, do quá độ nghèo về quan hệ sản xuất không sát thực tế, làm “một lớn hai chung”, thực hành công xã hóa, quyền tự chủ sản xuất của nông dân bị tước đoạt, phát triển nông nghiệp của Trung Quốc bị cản trở nghiêm trọng. Sau hội nghị Trung ương 3 khóa 11, thực hành chế độ khoán gia đình, nông dân có quyền tự chủ sản xuất, nhưng quyền sử dụng đất canh tác vẫn ở trạng thái biến động, làm cho nông dân không muốn bồi bổ lâu dài đất canh tác, lại cộng thêm rất nhiều danh mục phân bổ các loại thuế phí, nông dân không chịu đựng nổi.

Những vấn đề đó không giải quyết, nông nghiệp Trung Quốc không thể ổn định. Việc các vương triều phong kiến trong lịch sử thay thế nhau, nói cho cùng, đều liên quan đến đóng góp của nông dân quá nặng, cho nên gọi là “chính sự hà khắc còn dữ hơn cọp”, quan bức dân phản. Đảng cộng sản chúng ta lấy phục vụ nhân dân làm tôn chỉ, mục đích của xây dựng chủ nghĩa xã hội là làm cho nhân dân sống cuộc đời tốt đẹp hạnh phúc ổn định, nếu không chú ý vấn đề đóng góp của nông dân, thì có thể làm cho Trung Quốc xã hội chủ nghĩa dẫm lại vết xe đổ của vương triều phong kiến”.

Ông thậm chí coi những ý tưởng cải cách của Hà Khai Ấm nêu ra đó là “lối thoát căn bản ngăn chặn bi kịch này tái diễn”.

Ngày 18 tháng 9 năm 1992, Dương Văn Lương và Khưu Thế Dũng cùng viết chung một bài “Chế độ công lương: lối thoát căn bản giảm nhẹ đóng góp của nông dân”. Không ngờ, rất nhiều bài viết liên quan của ông chỉ có độc một bài viết này được đăng trên tạp chí cơ quan tỉnh nhà, làm cho Bí thư tỉnh ủy Hình Sùng Trí chú ý. Hình Sùng Trí lập tức phê vào bài báo đó gửi cho Lý Bính Lương, Phó bí thư tỉnh ủy: “Đồng chí Bính Lương: triệu tập các đồng chí phụ trách liên quan vấn đề này nghiên cứu đề ra phương án cải cách, cố gắng tìm cách giải quyết về mặt luật pháp vấn đề đóng góp của nông dân quá nặng, chỉ nắm cái trước mắt không thể giải quyết được vấn đề này”.

Thực ra, trước đó Lý Bính Lương đã xem bài viết này ở Phòng nghiên cứu chính sách, và đã phê gửi cho Ngô Chí Hùng, chủ trì công tác của Phòng nghiên cứu chính sách, đồng thời kiêm nhiệm chủ nhiệm văn phòng tổ lãnh đạo cải cách tổng hợp cấp huyện. Ông đã phê vào bài viết của Dương Văn Lương: “Có rất nhiều gợi ý. Chọn một huyện thí điểm cải cách tổng hợp đem vấn đề này cùng với mở cửa giá lương thực, dầu ăn để thí nghiệm ra sao? Xin cân nhắc”. Bây giờ lại thấy ý kiến rất rõ ràng của Bí thư tỉnh ủy Hình Sùng Trí, quyết tâm của Lý Bính Lương muốn tiến hành thí nghiệm chế độ công lương càng lớn hơn, vì thế ông một lần nữa gửi lời phê cho Ngô Chí Hùng: “Đây là một vấn đề rất quan trọng. Theo lời phê của đồng chí Hình Sùng Trí, suy nghĩ ý kiến, rồi chọn thời gian thảo luận một buổi”.

Ngô Chí Hùng liên tiếp nhận được hai lời phê của Lý Bính Lương, không dám lề mề, lập tức tìm đến Dương Văn Lương, mong ông nhanh chóng đưa ra một cái gì cụ thể hơn.

Cuối cùng được lãnh đạo tỉnh ủy khẳng định, Dương Văn Lương rất phấn khởi, ông rất nhanh viết ra “kiến nghị về thực hành chế độ công lương”, cảm thấy chưa hài lòng lắm, sau đó lại khởi thảo một “Phương án cải cách chế độ công lương tỉnh Hà Bắc”. Để cho kín kẽ, vừa viết xong phương án, ông chạy đi trưng cầu ý kiến của Ban nông công tỉnh ủy, Văn phòng cải cách thể chế tỉnh, Sở tài chính và Sở nông nghiệp tỉnh, sau đó lại đi xuống huyện Chính Định, một huyện lớn sản xuất lương thực, trưng cầu ý kiến của bên dưới. Ông phát hiện thái độ của đảng bộ, chính quyền huyện Chính Định đối với tiến hành thí điểm này rất tích cực, vì thế lại cùng với Tạ Lục Sinh nghiên cứu viên cấp phó phòng Phòng nghiên cứu chính sách tỉnh ủy và 5 người trong Văn phòng cải cách tổng hợp huyện Chính Định là Từ Tường Hy, Tiêu Ngọc Vương, Hàn Căn Tỏa, Trương Ngân Tô, Diệp Chính Quốc, trải qua bốn tháng cùng nhau xuống điều tra tìm hiểu một trăm hộ nông dân của mười thôn trang thuộc năm hương trấn của huyện Chính Định. Cuối cùng sau bảy lần sửa chữa bản thảo, ông viết ra “Dự thảo làm thử thí điểm chế độ công lương huyện Chính Định”.

Lúc đó là tháng 5 năm 1993. Phương án cải cách đã viết xong, chuẩn bị báo cáo chính thức lên tỉnh ủy, Dương Văn Lương lại cảm thấy còn có một việc quan trọng chưa làm, đó là phải đi An Huy một chuyến đến thăm Hà Khai Ấm, người khởi xướng đầu tiên cải cách này, nghe qua ý kiến của ông.

Ngày 24 tháng 5 năm 1993, Dương Văn Lương từ Thạch Gia Trang đáp tàu hỏa xuống phía Nam, đến tỉnh lỵ Hợp Phì của tỉnh An Huy. Hợp Phì là một thành cổ có hơn 2000 năm lịch sử, đến ngày nay trong thành vẫn còn bảo tồn di chỉ Đài điểm tướng của Tào Tháo, Trương Liêu đại chiến bến Tiêu Dao thời kỳ Tam Quốc, còn bảo tồn đền Bao Công và mộ Bao Công của ông quan thanh liêm chính trực nổi tiếng thiên hạ Bao Chửng, còn có hương đường và cố cư của Lý Hồng Chương thân trước thân sau gánh nửa giang sơn Đại Thanh còn bị nhiều tranh cãi. Nhưng Dương Văn Lương tất tưởi bước chân lên phố Hợp Phì, không để tâm đến những điều đó, ông đến ở nhà khách đối diện với chính quyền tỉnh, vừa làm xong thủ tục, vội vã đi tìm Hà Khai Ấm.

Hà Khai Ấm gặp Dương Văn Lương từ xa nghìn dặm đến đây, và còn mang theo Tiều Ngọc Lương và Hàn Căn Tỏa của Văn phòng cải cách tổng hợp huyện Chính Định, thật biết bao phấn khởi. Ông đã chuẩn bị thu xếp để các vị khách Hà Bắc này trong thời gian ở Hợp Phì sống vui vẻ thoải mái một tý, ít nhất đưa mấy vị đi dạo chơi tham quan các nơi, nhưng được biết, đảng bộ, chính quyền tỉnh Hà Bắc rất coi trọng và ủng hộ cải cách thuế phí nông thôn, yêu cầu họ đưa ra phương án thực thi cụ thể thật nhanh, Hà Khai Ấm quyết định không đi đâu cả, đóng cửa lại, cùng với họ một lòng một dạ nghiên cứu “việc chung”. Ông rất hy vọng thành quả nghiên cứu của mình có thế giúp ích tốt hơn trên thực tế đối với cuộc cải cách mà tỉnh Hà Bắc muốn thí điểm ngay.

Đoàn Dương Văn Lương ở lại Hợp Phì hai ngày, là hai ngày họ cùng nhau trao đổi. Hai bên đều cảm thấy gặp nhau quá muộn, tất nhiên có vấn đề nói chưa hết.

Khi Dương Văn Lương trở lại Hà Bắc chẳng bao lâu đã hoàn thành công việc sửa chữa cuối cùng phương án thực thi thí điểm cải cách. Sau khi “Phương án thực thi” trình lên trên, thì Dương Văn Lương được biết người lãnh đạo chủ chốt tỉnh ủy Hà Bắc có biến động, không khỏi hồi hộp, công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn có xảy ra rắc rối gì không?

Lo lắng của Dương Văn Lương không phải không có lý. Cho đến nay chúng ta chưa hình thành một chế độ hữu hiệu bảo đảm tính liên tục công tác không phụ thuộc vào thay đổi nhân sự, lâu nay nhan nhản những việc thay đổi vì nhân sự.

May là phó bí thư tỉnh ủy Lý Bính Lương vẫn một mực ủng hộ Dương Văn Lương, ông xem “Phương án thực thi” rất hài lòng, khi phê để xin Bí thư tỉnh ủy mới nghiên cứu quyết định, rõ ràng là xuất phát từ sự lo lắng giống nhau, nên viết thêm mấy câu:

“Phương án này là của các đồng chí Văn phòng cải cách tổng hợp và các đồng chí huyện Chính Định cùng soạn thảo, tôi đã nghe qua một lần. Đặc điểm chủ yếu của nó là thực hành chế độ công lương đi đôi với mở cửa giá mua bán lương thực. Đối với nông dân từ thuế tiền mặt đổi thành thuế hiện vật, một thứ thuế, thanh toán một lần, tính minh bạch cao, quần chúng dễ chấp nhận, có thể là chính sách căn bản giảm nhẹ đóng góp của nông dân, cũng có thể bảo đảm chi tiêu cần thiết của xã thôn và nhà nước nắm được số lượng lương thực nhất định. Trước hết thí điểm ở ba xã huyện Chính Định, đề nghị đồng ý cho làm thử”.

Trên thực tế, lo lắng của Dương Văn Lương bằng thừa, sau khi Bí thư tỉnh ủy mới đọc kỹ “Phương án làm thử thí điểm cải cách mua bán lương thực huyện Chính Định”, dứt khoát phê vào bốn chữ “đồng ý thí điểm”.

Lãnh đạo tỉnh ủy vỗ bàn đồng ý, Dương Văn Lương coi như thở phào nhẹ nhõm. Nhưng ông vẫn không dám chểnh mảng, để làm cho phương án càng hoàn thiện hơn, ông cùng với các đồng chí huyện Chính Định lại đi Bắc Kinh một chuyến. Họ lần lượt đến rất nhiều đơn vị và cơ quan Phòng nghiên cứu chính sách Trung ương, Ủy ban kế hoạch nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Bộ Nội thương, cho đến Học viện quản lý kinh tế nông nghiệp Đại học nông nghiệp Bắc Kinh v.v… trưng cầu ý kiến rộng rãi.

Khi Dương Văn Lương báo cho Hà Khai Ấm biết tình hình công tác tiến triển của họ, Hà Khai Ấm rất phấn chấn, thậm chí cảm thấy có phần ghen tỵ với khí phách cải cách và công tác chu đáo của tỉnh ủy Hà Bắc.

Cũng chính vào lúc này Hà Khai Ấm được tin trấn Tân Hưng huyện Oa Dương tỉnh nhà lén lút làm cải cách thuế phí, tin đó làm cho Hà Khai Ấm bán tín bán nghi, thậm chí cảm thấy không tưởng tượng nổi. Bởi vì ông đã từng cất công đi xuống huyện Oa Dương vì việc này, đến nay vẫn nhớ như in tình cảnh của hội nghị mở rộng huyện ủy Oa Dương, làm thế nào có thể xảy ra việc đó?

Nửa mừng vui, nửa hiếu kỳ, Hà Khai Ấm đáp xe khách đường trường, quyết định đi Oa Dương tìm hiểu thực hư.

40. Không tranh luận, làm cho họ xem

Ở Oa Dương, Hà Khai Ấm tìm đến huyện trưởng Uông Bính Dụ, người vì ủng hộ cải cách thuế phí, ném quyển vở ghi chép tại hội nghị huyện ủy mở rộng. Uông Bính Dụ tiếp đón ông rất nhiệt tình, nhưng khi Hà Khai Ấm hỏi đến tình hình cải cách thuế phí của trấn Tân Hưng, Uông Bính Dụ lại cười rất ý nhị, nói: “đồng chí hãy tự mình đi xem xem”. Sau đó gọi trưởng phòng thông tin Vương Vỹ đến, bảo Vương Vỹ dẫn Hà Khai Ấm đi tìm đồng chí phụ trách nông nghiệp bồi đồng.

Ra khỏi văn phòng huyện trưởng, Hà Khai Ấm không nén chịu được nữa hỏi ngay Vương Vỹ, Vương Vỹ lặng lẽ nói với Hà Khai Ấm: Trấn Tân Hưng làm cải cách thuế lan đi rất xa, rất xa, ngay cả tổ điều tra nghiên cứu của tỉnh Giang Tô, tỉnh Tứ Xuyên cũng nghe tiếng đến đây, có địa phương thậm chí là bốn ban lãnh đạo đảng ủy, chính quyền, hội đồng nhân dân, Chính hiệp của một hương trấn đã đến học tập rút kinh nghiệm, nhưng việc này ở Oa Dương đến nay vẫn dấu kín như bưng.

Hà Khai Ấm nghe, càng lấy làm lạ. Ở nơi xa xôi như thế còn có tin đồn, ông ở ngay tỉnh lỵ lại không hề nghe ai nói đến, điều đó phải chăng gọi là “đi đêm?”

Hà Khai Ấm theo Vương Vỹ đi tìm đồng chí phụ trách nông nghiệp. Không ngờ, nghe nói phải đi trấn Tân Hưng, họ không kiếm cớ công việc quá bận không đi được thì cũng cáo ốm không tiện đi ra ngoài, làm cho Vương Vỹ cũng rất lúng túng, nên dứt khoát nói thẳng với Hà Khai Ấm: “Bây giờ không ai dám đưa đồng chí đi, tôi tìm một người nữa, nếu không được, thì tôi đưa đồng chí đi vậy!”

Vương Vỹ nghĩ đến Ngưu Diểu, phó chủ nhiệm ban nông nghiệp huyện từ bí thư đảng ủy trấn lên. Ngưu Diểu mới hơn 30 tuổi, không chỉ tư tưởng giải phóng mà còn được phân công phụ trách công tác điều tra nghiên cứu nông thôn. Vương Vỹ gọi điện thoại cho Ngưu Diểu, sau khi hiểu rõ tình hình, Ngưu Diểu rất vui vẻ nhận lời cùng bồi đồng, nhờ đó mới làm cho Vương Vỹ không cảm thấy quá khó xử nữa.

Ba người cùng đến trấn Tân Hưng.

Ở trấn Tân Hưng, Hà Khai Ấm gặp được Lý Bội Kiệt, bí thư đảng ủy trấn.

Khi Lý Bội Kiệt biết được vị Tham sự chính quyền tỉnh này là người đưa ra ý tưởng cải cách này sớm nhất, vô cùng cảm động nắm chặt lấy hai tay bác Hà rất lâu, và nói liên hồi: “Tốt quá rồi. Thắp đèn lồng cũng tìm không ra, hôm nay thầy đến nhà rồi”.

Lý Bội Kiệt đứng trước người thật không nói dối, ông nói với Hà Khai Ấm, cải cách thuế phí của trấn Tân Hưng vẫn làm chui, nhưng cải cách này vô cùng trọng đại, chỉ dựa vào một xã đơn thương độc mã, chẳng khác nào thuyền con xông ra biển cả, đứng trước biến cố quá lớn, hiểm nguy quá lớn, khó khăn quá lớn. Trước đây, trấn qui định, một mẫu mỗi năm chỉ thu của nông dân 30 NDT “phí thuế khoán”, nhưng nhiều ngành cấp trên vẫn biến báo gán ép nhiệm vụ, phân bổ bừa, trấn chống đỡ không nổi, vì vậy cải cách có lúc hầu như không tiếp tục được!

Hà Khai Ấm tuy cảm thấy lo lắng cho tình cảnh đó của trấn Tân Hưng, nhưng ông vẫn không kìm nổi phấn khởi. Ông nghĩ, làm được là tốt. Mặc dù cải cách biện pháp trưng thu thuế phí này của trấn Tân Hưng, cũng giống như cải cách chế độ công lương của huyện Chính Định tỉnh Hà Bắc, nói cho cùng, vẫn chỉ là một thứ tu bổ không lý tưởng đối với thể chế cũ, hơn nữa vẫn là dùng quyền lực hành chính hợp pháp, đưa một số lợi ích bất hợp pháp trước mắt của ngành hành chính và tổ chức tập thể vào khoản thuế phí để trưng thu, thậm chí tỏ ra khoanh tay bó gối trước sự biến đổi của thị trường lương thực, nhưng việc thí điểm cải cách mạnh dạn này đã tiết kiệm rất nhiều giá thành quản lý trưng thu thuế phí, ngăn chặn cái thế đóng góp của nông dân tăng lên, huy động được tính tích cực của nông dân làm ruộng, và cải thiện được quan hệ giữa đảng với quần chúng, giữa cán bộ với quần chúng ở mức độ nhất định. Nhất là bất cứ vấn đề gì mà một cải cách có thể giải quyết thông thường đều nhiều hơn, rộng rãi hơn, sắc bén hơn những vấn đề mà cải cách gây nên, chính vì vậy, nó cung cấp cho chúng ta bài học và gợi ý đều không có gì quý hơn.

Sự đột phá, chưa từng có này, rõ ràng là mang ý nghĩa cột mốc không thể lường hết được trên con đường nông thôn Trung Quốc đi đến cải cách bước hai!

Hà Khai Ấm và Lý Bội Kiệt hầu như là mới gặp nhau đã quen thân như bạn cũ, hai người trò chuyện suốt đêm. Sau đó Hà Khai Ấm chịu khó đến từng hộ trong thôn, trên đường vừa tìm hiểu, vừa suy nghĩ. Sau khi trở về Hợp Phì, ông viết lại những điều tai nghe mặt thấy của mình thành một bản báo cáo điều tra nghiên cứu gửi thẳng cho chính quyền nhân dân tỉnh An Huy.

Điều làm ông phấn khởi bất ngờ là Vương Chiêu Diệu nguyên bí thư địa ủy địa khu Phụ Dương, lập nên khu thí nghiệm cải cách nông thôn Trung Quốc sớm nhất, lúc này giữ chức phó tỉnh trưởng thường trực tỉnh An Huy.

Việc thay đổi nhân sự này đưa đến cho Hà Khai Ấm một dự cảm: An Huy là tỉnh lớn nông nghiệp, có lý do mang đến một ít mừng vui cho nhân dân trong nước về việc đi sâu cải cách nông thôn.

Sau khi từ huyện Oa Dương trở về chẳng bao lâu, Hà Khai Ấm đi đến khách sạn Lúa Thơm ở Hợp Phì tham gia hội nghị công tác nông thôn toàn tỉnh, trong lúc hội nghị giải lao, một người dự hội nghị tên là Mã Minh Nghiệp tìm gặp ông, tự nói tên tuổi, giới thiệu mình là huyện trưởng huyện Thái Hòa, nói họ đã xác định năm này là “năm tăng thêm thu nhập cho nông dân, giảm nhẹ đóng góp của nông dân”, vì thế, huyện ủy, chính quyền huyện còn đề ra một chiến lược “lấy cải cách mưu cầu phát triển, lấy cải cách giảm nhẹ đóng góp”, huyện thông qua điều tra nghiên cứu nông thôn, cuối cùng xác định bắt tay tiến hành cải cách ở “thu thuế bỏ phí”.

Mã Minh Nghiệp nói thẳng, “Thưa thầy Hà, chúng tôi đã sớm biết thầy có rất nhiều ý tưởng rất hay về mặt đi sâu cải cách nông thôn”, “chúng tôi chúng đã tham quan trấn Tân Hưng của Oa Dương, huyện Thái Hòa, cũng định làm thử về cải cách thuế phí, mong được sự giúp đỡ của thầy”.

Hà Khai Ấm nghe rất phấn khởi nói: “Được, tôi có thể cung cấp cho anh một số tư liệu về mặt này”.

Mã Minh Nghiệp nói: “Thế thì rất cảm ơn thầy, lúc nào có thể cho tôi xem được?”

“Sau hội nghị tôi trao cho anh”.

“Nhưng tôi muốn xem ngay bây giờ”.

“Bây giờ?”. Hà Khai Ấm không nhịn được cười.

Mã Minh Nghiệp nói rất nghiêm túc: “Tốt nhất là hôm nay”.

“Được, tôi sẽ đi tìm”.

Tối hôm đó, Hà Khai Ấm về nhà lấy một số bài nghiên cứu của mình, trao cho huyện trưởng Mã Minh Nghiệp.

Điều càng làm Hà Khai Ấm bất ngờ hơn là động tác của huyện Thái Hòa nhanh đến kinh người, chỉ mấy ngày sau, họ trình lên chính quyền tỉnh một bản “Báo cáo ý kiến cải cách thuế phí nông nghiệp huyện Thái Hòa”.

Đây là việc về nông nghiệp nên “báo cáo” đến tay Vương Chiêu Diệu. Vương Chiêu Diệu nhận được báo cáo của huyện Thái Hòa vừa là không hẹn mà gặp, vừa nằm trong dự kiến. Bởi vì khi ông còn là Bí thư địa ủy Phụ Dương nảy sinh hứng thú rất lớn đối với cải cách thuế phí, ông nói với Hà Khai Ấm: “Chúng tôi quyết định làm” và dẫn Hà Khai Ấm đi tìm địa phương thí điểm. Khi tư tưởng của ban lãnh đạo hai huyện Dĩnh Thượng, Oa Dương còn rất khó thống nhất, ông lại nói với Hà Khai Ấm: “Việc này không vội được. Có một nơi anh yên tâm, tôi ủng hộ anh làm cải cách thuế phí ở địa khu Phụ Dương”. Bây giờ huyện Thái Hòa của địa khu Phụ Dương cuối cùng đã đứng ra, điều kiện rõ ràng cũng tương đối chín muồi, vì thế, ông đứng lên đánh trống mở đường cho cuộc cải cách này của Thái Hòa.

Ông lập tức viết lời phê: “Gửi đồng chí Diêu Tường đọc: Tiến hành cải cách chế độ thuế nông nghiệp ở huyện Thái Hòa, tôi cho rằng có thể làm được, xin cân nhắc”.

Thái độ của ông rất rõ ràng: “Tôi cho rằng có thể làm được”; là Phó tỉnh trưởng thường trực chính quyền, ông không những ra sức hỗ trợ, mà còn tìm thêm sự ủng hộ của Phó bí thư Phương Diêu Tường, được tỉnh ủy phân công phụ trách công tác này.

Ý kiến của Phương Diêu Tường lúc bấy giờ cũng rất rõ ràng: “Tận tâm thí điểm, chú ý tổng kết, giữ vững ổn định”.

Sau khi có ý kiến cụ thể của lãnh đạo phụ trách chính của tỉnh ủy, Vương Chiêu Diệu lập tức thông tin cho Phó văn phòng Trường Phong Sinh, yêu cầu Phó chủ nhiệm Ban kinh tế nông nghiệp tỉnh Ngô Chiêu Nhân căn cứ vào chỉ thị của lãnh đạo chủ quản tỉnh ủy, nhanh chóng tổ chức đơn vị hữu quan luận chứng nghiêm chỉnh, và nhấn mạnh cần phải tận tâm tổ chức, làm tốt thí điểm, chú ý tổng kết kinh nghiệm và kịp thời báo cáo tình hình tiến triển.

Trương Phong Sinh nhanh chóng chuyển “báo cáo” có lời phê của hai vị lãnh đạo tỉnh cho Ngô Chiêu Nhân. Ngô Chiêu Nhân triển khai bố trí rất nhanh.

Bốn vị lãnh đạo hữu quan của đảng bộ, chính quyền tỉnh, cùng ngày có lời phê rõ ràng vào “báo cáo” yêu cầu cải cách thuế phí ở huyện Thái Hòa, và văn phòng tổ lãnh đạo công tác nông thôn tỉnh, ngày hôm sau đã gửi thông tri triệu tập cuộc hội nghị luận chứng và cả “báo cáo” của huyện Thái Hòa cho các đơn vị và ngành hữu quan: Ban cải cách thể chế tỉnh, Sở tài chính tỉnh, Văn phòng giảm nhẹ đóng góp tỉnh và Văn phòng chính quyền tỉnh. Hiệu suất công tác giải quyết sự kiện cải cách trọng đại này hiếm thấy trong lịch sử của tỉnh An Huy.

Hà Khai Ấm khi nhận được thông tri mời ông dự hội nghị luận chứng, cũng giật mình về tốc độ xử lý phi thường này. Ông tin rằng, điều này dứt khoát có liên quan tới Phó tỉnh trưởng Vương Chiêu Diệu luôn ở tuyến đầu cải cách, liên quan đến tình thế cải cách sục sôi khí thế của hai tỉnh Hà Nam, Hà Bắc. Tất nhiên còn có một nhân tố quan trọng không nên coi thường là vào mùa xuân năm đó, một nông dân trẻ tên là Đinh Tác Minh ở thôn Lộ Doanh xã Kỷ Vương Trường huyện Lợi Tân tỉnh An Huy, vì phản ánh vấn đề đóng góp của nông dân bị đánh chết ở đồn công an, vụ án gây chấn động đến Trung ương. Sau đó, Trung ương Đảng, Quốc Vụ viện liên tiếp đưa xuống thông tri khẩn cấp, hội nghị chuyên đề và cả thẩm tra xử lý các khoản liên quan đến nông dân, trong khoản thời gian ngắn, “giảm nhẹ đóng góp” trở thành việc lớn hàng đầu của Trung Quốc năm đó.

Có thể nói, “Báo cáo” của huyện Thái Hòa yêu cầu tiến hành cải cách thuế phí nông thôn, lấy giảm nhẹ đóng góp của nông dân làm tôn chỉ chủ yếu được cả thiên thời, địa lợi, nhân hòa!

Vì vậy, Hà Khai Ấm cảm thấy, có sự ủng hộ hợp sức cả trên lẫn dưới, triệu tập cuộc hội nghị luận chứng trong tình hình như thế thì không thể xảy ra điều gì bất ngờ nữa.

Thế nhưng, tình hình mà ông không ngờ tới vẫn xảy ra.

8 giờ 30 phút sáng ngày 8 tháng 11 năm 1993, cuộc hội nghị luận chứng do Ngô Chiêu Nhân, Phó chủ nhiệm Ban kinh tế nông nghiệp tỉnh chủ trì khai mạc đúng giờ tại lầu sáu cơ quan tỉnh ủy. Tham gia hội nghị, không những có những người phụ trách các đơn vị và ban ngành Ban cải cách thể chế tỉnh, Sở tài chính tỉnh, Văn phòng giảm nhẹ đóng góp tỉnh, Văn phòng chính quyền tỉnh v.v…, còn có Trưởng phòng sản xuất, Trưởng phòng điều tra nghiên cứu, Chủ nhiệm văn phòng, Bí thư chi bộ đảng và Trưởng phòng quản lý kinh tế của Ban kinh tế nông nghiệp tỉnh đều đến dự; huyện trưởng huyện Thái Hòa Mã Minh Nghiệp, Trưởng phòng Phòng tài chính huyện Cung Hiểu Lê, Phó chủ nhiệm ban kinh tế nông nghiệp huyện Châu Tân Hoa và trưởng phòng điều tra nghiên cứu của chính quyền huyện Tống Duy Xuân cũng đều từ Thái Hòa về tỉnh, dự cuộc hội nghị này.

Hà Khai Ấm đến hội trường từ sớm.

Tại hội nghị, Phan Mậu Quần, trưởng phòng Phòng nông thôn Ban cải cách thế chế tỉnh phát biểu nhiệt tình sôi nổi. Ông rất tán thưởng cải cách mạnh dạn của huyện Thái Hòa, cho rằng “báo cáo” của họ rõ ràng rành mạch, thiết thực khả thi, thao tác tiện lợi, khẳng định đầy đủ, đồng thời, cũng nêu ra một số ý kiến cụ thể sửa đổi hoàn thiện thêm. Tiếp đó, Mao Lễ Hòa, thư ký văn phòng giảm nhẹ đóng góp tỉnh nêu ra, đóng góp của nông dân hiện nay thực là quá nặng, lại vẫn không giảm được, vì vậy, ông bày tỏ sự ủng hộ đối với “báo cáo” của huyện Thái Hòa, cho rằng có thể làm thử. Chu Tín Sinh, Trưởng phòng Phòng điều tra nghiên cứu Ban kinh tế nông nghiệp tỉnh thì nói, khi đồng chí Hà Khai Ấm vừa bắt đầu nêu ra ý tưởng cải cách thuế phí, ông đã giơ hai tay tán thành, chỉ cảm thấy phương án này của Thái Hòa đưa ra hiện nay vẫn còn hơi thô một chút, ông tin tưởng thông qua không ngừng tìm tòi, thực tiễn, công tác này sẽ ngày càng được hoàn thiện.

Hà Khai Ấm cũng phát biểu tại hội nghị. Ông chủ yếu nói đến suy nghĩ của mình đối với cải cách thuế phí bao nhiêu năm qua, và nêu rõ, đã là một cuộc cải cách tất nhiên sẽ liên quan đến những vấn đề cụ thể của nhiều ngành, vì vậy đặc biệt mong muốn các ngành hữu quan thông cảm và ủng hộ nhiều nhiều cho cải cách này của huyện Thái Hòa.

Phát biểu của mọi người về cơ bản đều bày tỏ thái độ ủng hộ tích cực, nhưng không ai ngờ, đại diện của Sở tài chính tỉnh, ngành chủ quản công tác trưng thu thuế nông nghiệp, lại nằng nặc đưa ra ý kiến phủ định và rất gay gắt.

Lúc này, Trưởng phòng Phòng thuế nông nghiệp Sở tài chính tỉnh Trương Quang Xuân ngồi ở ghế cách xa Hà Khai Ấm thình lình đứng dậy tay chỉ Hà Khai Ấm, lớn tiếng chỉ trích: “Ông Hà, ông đừng đứng dậy phát biểu cho đỡ đau lưng! Đưa ra chủ ý bừa bãi! Ông làm loạn thuế phí, thu không được thuế, từ nay trở đi ai trả lương? Đến lúc không trả được lương, mọi người sẽ không tìm ông, mà là tìm tôi”.

Giọng ông ta rất to, nói rất gay gắt, vụt đứng lên lại chỉ thẳng vào Hà Khai Ấm, tất cả đều xảy ra rất đường đột, làm cho những người dự hội nghị ai cũng ngớ người ra.

Không khí hội nghị bỗng chốc trở nên căng thẳng.

Thoạt đầu khi chúng tôi nghe khúc nhạc dạo đầu này ở hội nghị luận chứng, cũng cảm thấy không hiểu nổi. Bởi vì, Phòng thuế nông nghiệp suốt ngày làm bạn với “thuế nông nghiệp”, là người phụ trách của ngành này lẽ ra phải rõ hơn ai hết đóng góp của nông dân ở nông thôn hiện nay, đóng góp đó quá nặng, ngay cả Thủ tướng Chu Dung Cơ về sau cũng không thể không lớn tiếng kêu lên: “nông dân không kham nổi gánh nặng, vấn đề này cần phải giải quyết”. Thậm chí còn nói “bòn rút xương tủy”, “nông dân oán hận sục sôi”.

Còn một quan chức nhà nước chuyên làm “thuế nông nghiệp” thì không có chút lòng trắc ẩn đối với 900 triệu nông dân “người nộp thuế” nhiều nhất Trung Quốc, lại đứng ra làm người phát ngôn cho “tộc người làm công ăn lương”, việc đứng nhầm chỗ nghiêm trọng trong tình cảm và tinh thần trách nhiệm đó, làm cho người ta không tưởng tượng nổi.

Người ngồi không yên trước hết là Mã Minh Nghiệp, huyện trưởng huyện Thái Hòa.

Mã Minh Nghiệp nói rất rành rọt, bản “báo cáo” này của huyện Thái Hòa có tham khảo rất nhiều “chủ ý” cải cách của Hà Khai Ấm, và những “chủ ý” đó đều tốt. Trước đó, huyện cũng đã làm rất nhiều công tác điều tra, Mã Minh Nghiệp từng điều một loạt đồng chí có tinh thần trách nhiệm rất cao ở Ban kinh tế nông nghiệp, Phòng pháp chế, Phòng tài chính huyện, tổ chức thành một tổ điều tra do Chu Trị Lâm, chủ nhiệm Văn phòng chính quyền làm tổ trưởng, Châu Tân Hoa, Phó chủ nhiệm Ban kinh tế nông nghiệp làm tổ phó, đi vào hơn 100 nông hộ ở mười thôn năm trấn Cung Tập, Cựu Huyện, Thuế Trấn, Tiêu Khẩu và Bì Điều Tôn, sau khi tiến hành rất nhiều điều tra nghiên cứu và thông qua tổng kết qui nạp nghiêm túc, mới hình thành bản “báo cáo” này, hơn nữa, “báo cáo” này cuối cùng lại được hội nghị thường vụ lần thứ 26 chính quyền huyện xem xét thông qua.

Mã Minh Nghiệp thừa nhận, “báo cáo” còn phải sửa chữa khá nhiều, thậm chí có thể cần bỏ đi làm lại, nhưng tư tưởng cải cách và tôn chỉ chủ yếu của nó là không nên hoài nghi. Trưởng phòng thuế nông nghiệp Sở tài chính không cần phân tích phủ định cả gói đối với “báo cáo” của họ, lời lẽ quá khích như vậy, thái độ thô bạo như vậy, dù thế nào chăng nữa, điều đó không thể chấp nhận được.

Mã Minh Nghiệp đang muốn đứng lên đánh trả lại, nhưng bị Hà Khai Ấm ấn nhẹ, ngụ ý ông phải bình tĩnh.

Do vị Trưởng phòng thuế nông nghiệp này giữ ý kiến phủ định kiên quyết, vì vậy tranh luận ở hội nghị trở nên rất gay gắt, song cuối cùng nhiều người ủng hộ.

Sắp kết thúc hội nghị, Ngô Chiêu Nhân chủ trì hội nghị tổng kết mấy điểm. Ông nói xuất phát điểm của huyện Thái Hòa yêu cầu cải cách thuế phí nông thôn trước tiên là nên khẳng định, suy nghĩ cũng tốt. Như vậy vừa có thể giảm nhẹ đóng góp của nông dân, vừa có thể giảm bớt cán bộ mắc sai lầm, thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển, hơn nữa, điều đó cũng được lãnh đạo hữu quan của tỉnh ủy, chính quyền tỉnh ủng hộ. Còn về cải cách này rốt cuộc đặt tên gì? Cải cách như thế nào? Chúng ta có thể học cách làm của Quảng Đông, “đặt tên cho con sau”. Ông nói, tôi đồng ý tiến hành thí nghiệm cải cách này ở huyện Thái Hòa, nhưng “báo cáo” phải viết lại, có thể viết kỹ hơn một chút, để nó phải nói được về mặt lý luận, phải làm được về mặt thực tiễn, sau đó chúng ta lại mời chuyên gia luận chứng một lần nữa.

Sau khi tan họp, Mã Minh Nghiệp túm áo Hà Khai Ấm hỏi: “Ở hội nghị người ta nói thầy như thế, vì sao thầy không lên tiếng”.

Hà Khai Ấm cười hà hà, nói: “Chúng tôi là bạn bè. Anh ấy không thành kiến với tôi, anh ấy xuất phát từ công việc”.

“Đã là bạn, làm sao lại có thể không có chút nể mặt như thế?” Mã Minh Nghiệp càng lấy làm lạ, “một câu thầy cũng không tranh luận?”

Hà Khai Ấm nói: “Đối với những việc như thế, vẫn phải làm theo câu nói của đồng chí Tiểu Bình, không tranh luận, làm cho họ xem! Việc đó tranh luận không đi đến kết quả, càng tranh luận càng gay gắt, ngược lại tổn thương tình cảm, tăng thêm trở lực”

Mã Minh Nghiệp suy nghĩ một lát rồi nói: “Thầy nói cũng đúng. Không làm việc thì sẽ không có chút ít đúng sai, muốn làm thì không sợ nói này nói kia. Dân gian có câu tục ngữ: “nước rút mới thấy hai chân dính bùn”. Chân đạp lên đất, mở ra một con đường, là điều quan trọng hơn bất cứ cái gì.

Hà Khai Ấm nhìn vị huyện trưởng trẻ có khuôn mặt xinh trai, bỗng nhiên cảm thấy ah ta thật đáng yêu, đáng kính.

Khi chia tay, Mã Minh Nghiệp từ tốn nói:

Tôi đi xe khác về ngay, tôi để lại lái xe và xe cho thầy, Châu chủ nhiệm Ban kinh tế nông nghiệp cũng ở lại, tôi chờ thầy ở Thái Hòa.

Hà Khai Ấm nghe nói cười: “Anh cũng không hỏi ý kiến của tôi, anh đã chắc như thế kia à?”

Mã Minh Nghiệp nắm tay Hà Khai Ấm lắc lắc mạnh, rồi nói: “Cứ như thế đi, cứ như thế đi, tôi chờ thầy ở Thái Hòa, có gì để đến Thái Hòa hãy nói!”

Ngày hôm đó, Mã Minh Nghiệp vội về Thái Hòa. Tối hôm đó, Hà Khai Ấm và Châu Tân Hoa ở lại bước đầu bàn phương án sửa chữa “báo cáo”. Ngày hôm sau, dậy sớm, hai người và vội mấy miếng cơm, ngồi xe con của Mã Minh Nghiệp lên đường.

Chiều hôm đó đến huyện Thái Hòa, toàn thể thành viên của sáu ban lãnh đạo huyện ủy, chính quyền huyện, Hội đồng nhân dân huyện, Chính hiệp huyện, Ban kiểm tra kỹ thuật huyện, Ban chỉ huy quân sự huyện, các trưởng phòng hữu quan trực thuộc huyện đều tề tựu đông đủ. Tại cuộc họp, Mã Minh Nghiệp báo cáo tình hình hội nghị luận chứng ở tỉnh; tiếp đó, Hà Khai Ấm phát biểu ý kiến về làm thế nào xây dựng tốt phương án cải cách thuế phí lần này. Cuộc họp hết sức sôi nổi, mọi người đua nhau hiến kế, nêu ra suy nghĩ và đề nghị của mình. Châu Tân Hoa được gọi là “cây súng máy”, đêm hôm đó, ông thức suốt đêm viết lại bản báo cáo.

Sáng hôm sau, sáu ban lãnh đạo, các trưởng phòng chụm đầu lại một lần nữa, tiến hành một vòng thảo luận sôi nổi bản “báo cáo” mới thảo lại. Buổi trưa, Châu Tân Hoa tập hợp ý kiến của mọi người, buổi chiều ngồi lại tiếp tục thảo luận.

Bí thư huyện ủy Vương Tâm Vân nêu ra yêu cầu “ba cần phải” về vấn đề phương án cải cách: “Cần phải đạt được mục đích giảm nhẹ đóng góp”, để nông dân hài lòng; cần phải làm được “rõ ràng dễ làm, trình tự đơn giản”, thật sự nâng cao hiệu suất công tác của cán bộ cơ sở. Cần phải chiếu cố đến lợi ích của ba phía nhà nước, tập thể, cá nhân, được lãnh đạo cấp trên ủng hộ”.

Nhờ có chỉ đạo cụ thể của Hà Khai Ấm, lại thông qua tập hợp rộng rãi ý kiến quí báu từ trên xuống dưới, đầy đủ mọi mặt cân nhắc kỹ lưỡng, một bản “báo cáo về phương án thực thi cải cách thuế phí nông nghiệp huyện Thái Hòa” gồm có bốn phần, 19 điều ra đời.

“Phương án thực thi” quyết định: bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 1994, huyện Thái Hòa bãi bỏ nhiệm vụ định mua lương thực trong phạm vi toàn huyện, sửa đổi thành thu công lương của nông dân, thu lương thực bằng hiện vật là chính, nếu nộp hiện vật có khó khăn, cũng có thể nộp tiền thay tính theo giá lương thực thị trường năm đó do ngành vật giá, tài chính v.v… cùng nhau xác định. Sửa đổi nhiều khoản trưng thu trước đây thành trưng thu sáp nhập, phân loại thanh toán; sửa đổi ba cấp xã, thôn, cụm thanh toán trước đây thành hương trấn thống nhất thanh toán; sửa đổi trưng thu quản lý nhiều tầng nấc lâu nay thành trưng thu quản lý thống nhất; sửa đổi thuế phí nông dân đóng góp theo sản lượng biến động thành sản lượng cố định, sửa đổi tính thuế phí trước đây lấy theo đầu người, ruộng đất, sản lượng và thu nhập ròng làm căn cứ, thành chủ yếu lấy mẫu ruộng làm căn cứ. Năm bình thường, mỗi mẫu đất canh tác trưng thu công lương 50 kg, cố định ba năm không thay đổi; đối với tình hình khác nhau của thôn, cụm, nông hộ không có đất canh tác hoặc đất canh tác bình quân đầu người không nhiều, và cả hộ đặc biệt khó khăn trong nông thôn thì lần lượt xây dựng các biện pháp khác nhau.

Hoàng đế khai quốc triều Minh Chu Nguyên Chương xuất thân từ nông dân khi nói đến thu thuế theo luật pháp như thế nào, có nói câu nổi tiếng “luật pháp quí ở chỗ đơn giản, làm mọi người dể hiểu”, Hà Khai Ấm cũng tóm tắt cải cách thuế phí huyện Thái Hòa thành “Tứ tự kinh” có 4 dòng 64 chữ:

Thuế phí tính chung, thu theo hiện vật, nộp lương theo sổ, bãi bỏ đặt mua;

Hè sáu thu bốn, hai lần nộp xong, ba năm cố định, không tăng không giảm;

Trạm lương thu lương, tài chính thanh toán, thuế nộp nhà nước, phí nộp xã thôn;

Khoán cả chi tiêu, thôn có xã quản, thu chi chặt chẽ, sổ sách công khai.

Tóm lại, “phương án thực thi” cố gắng hết sức để làm được gần gũi nhân dân, phù hợp thực tế, vừa phải có tính nghiêm túc của nó, lại thể hiện một sự quan tâm nhân văn. Để thiết thực ngăn chặn “ba bừa bãi”, giảm nhẹ đóng góp của nông dân, trong phương án có thêm hai điều khoản riêng; một là, “ai vi phạm hợp đồng công lương, phân bổ bừa bãi, huy động vốn bừa bãi, thu phí bừa bãi đối với nông dân, thì nông dân có quyền từ chối, có quyền khai báo, khiếu kiện, chính quyền bảo hộ và khuyến khích những người khai báo”. Hai là, “Tòa án nhân dân huyện căn cứ vào thông tri về kịp thời xử lý vụ án đóng góp của nông dân quá nặng gây ra” của Tòa án nhân dân tối cao, chiếu theo hợp đồng, đối với các vụ án cơ quan hành chính, cán bộ xã thôn phi pháp yêu cầu nông dân gánh vác chi phí hoặc lao động mà dẫn đến tố tụng hành chính, thì tòa án nhân dân thụ lý theo luật pháp, kịp thời xét xử. Bãi bỏ theo luật pháp đối với quyết định bất hợp lý; vì phân bổ bừa bãi gây thiệt hại kinh tế cho nông dân, phán quyết bồi thường theo luật pháp; đối với những vụ án xấu do tùy tiện tăng thêm đóng góp của nông dân gây ra, căn cứ theo luật pháp truy cứu trách nhiệm hình sự những người có trách nhiệm gây ra tổn thất to lớn”.

Tất nhiên “phương án thực thi” cũng nhấn mạnh tính không hoàn lại và tính cưỡng chế của công tác thu thuế phí, đối với nông dân không làm tròn nghĩa vụ, qua thuyết phục giáo dục không có hiệu quả, cũng có qui định căn cứ theo luật pháp pháp qui hữu quan giải quyết, thậm chí khi cần thiết có thể yêu cầu Tòa án nhân dân cưỡng chế chấp hành .

Sau khi “Phương án thực thi” được hội nghị liên tịnh sáu ban lãnh đạo xét duyệt lần nữa, Hà Khai Ấm cùng với Mã Minh Nghiệp và Châu Tân Hoa lại chạy về Phụ Dương. Bí thư địa ủy Phụ Dương lúc này là Tần Đức Văn, sau khi xem “Báo cáo về phương án thực thi cải cách thuế phí nông nghiệp huyện Thái Hòa” vô cùng phấn khởi, lập tức thông tri Văn phòng đóng dấu của địa ủy và chính quyền.

Hà Khai Ấm đi Thái Hòa lần này ở lại ba ngày ba đêm. Hôm nay sau sáu năm nhớ lại chuyến đi Thái Hòa lần đó, ông xúc động nói: “tinh thần cải cách và thực tế của huyện trưởng Mã Minh Nghiệp làm người ta khó quên, khả năng phối hợp hài hòa của Bí thư Vương Tâm Vân thể hiện trong công tác thống nhất hành động của sáu ban lãnh đạo quả thực làm người ta khâm phục!”

“Phương án thực thi” sau khi gửi lên tỉnh, được lãnh đạo Ban kinh tế nông nghiệp, Sở lương thực và Sở tài chính tỉnh nhất trí chấp nhận. Tất nhiên trong khi khẳng định đầy đủ, họ cũng nêu ra một số ý kiến rất cụ thể, rất tốt. Cuối cùng Ngô Chiêu Nhân phó chủ nhiệm ban kinh tế nông nghiệp đích thân xác định cuối cùng “Phương án thực thi”.

9 giờ sáng ngày 16 tháng 11 năm 1993, Châu Tân Hoa mang bản sửa cuối cùng của “Phương án thực thi” đến văn phòng chính quyền tỉnh. Theo qui định của Văn phòng, phải đưa công văn đến Phòng văn thư, sau khi Phòng văn thư đọc, căn cứ theo yêu cầu gửi cho các phòng ban hữu quan, sau đó phòng ban hữu quan ký chuyển cho lãnh đạo phân công phụ trách của Văn phòng, để chuyển cho Phó văn phòng và Phó tỉnh trưởng được phân công phụ trách công việc này, một vòng quay như thế thật phí sức. Để tranh thủ thời gian, Hà Khai Ấm nói: “Chúng ta thử phá vỡ thông lệ này xem sao”. Ông biết Phó tỉnh trưởng Vương Chiêu Diệu luôn quan tâm theo dõi chặt chẽ việc này, đã làm nhiều việc tỉ mỉ cho tỉnh ủy, chính quyền, vì thế ông giới thiệu cho Châu Tân Hoa nộp 10 bản cho trưởng phòng văn thư, sau đó ông cầm một bản trực tiếp gửi cho phó văn phòng Trương Phong Sinh phụ trách nông nghiệp. Trương Phong Sinh sau khi lật một lượt tài liệu, nhìn Hà Khai Ấm hỏi: “Tài liệu này ông đã xem kỹ chưa?” Hà Khai Ấm thận trọng nói: “Đây là tài liệu tôi và họ cùng làm, lại được chính quyền địa khu Phụ Dương xem duyệt đóng dấu, và sau khi được Ban kinh tế nông nghiệp duyệt sửa thành bản chính thức mới báo cáo lên trên”. Trương Phong Sinh xem một lượt từ đầu chí cuối, không nói năng gì, cầm bút ký chữ “đồng ý”.

Tiếp theo đó là Trưởng phòng văn thư làm thủ tục chuyển công văn, trước sau không đến hai tiếng đồng hồ. Sau việc này, Hà Khai Ấm khẳng khái nói: “đây là một lần làm việc giải quyết giấy tờ hiệu suất cao nhất, tốc độ nhanh nhất mà tôi thấy được từ khi về văn phòng này hơn 20 năm nay”.

Thế là, một cuộc cải cách thuế phí nông thôn chưa từng có đã mở màn ở huyện Thái Hòa có 1.39 triệu dân, 1,75 triệu mẫu đất canh tác nằm trên đồng bằng Hoài Bắc rộng lớn, làm rạo rực lòng người.

Ngày 1 tháng 1 năm 1994, trong khi cải cách chế độ công lương của tỉnh Hà Bắc vẫn đang tiến hành thí điểm trong phạm vi ba xã của huyện Chính Định, huyện Thái Hòa tỉnh An Huy triển khai toàn diện cuộc cải cách này ở 31 xã, trấn trong toàn huyện như sấm rền chớp giật, từ đó nó xứng đáng trở thành huyện đầu tiên cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc.

41. Cải cách và không cải cách là có khác nhau

Trong một bài viết đưa tin cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc đăng trên tờ “Thời báo kinh tế Trung Quốc” do Trung tâm nghiên cứu phát triển kinh tế Quốc Vụ viện chủ biên có nói đến “Nam Bắc cùng nhau thúc đẩy cải cách”. Về vấn đề này, Dương Văn Lương, phụ trách nhóm đề tài cải cách này của Phòng nghiên cứu chính sách Tỉnh ủy Hà Bắc viết một cách khiêm tốn trong một bức thư gửi ông Hà Khai Ấm như sau:

Coi tôi ngang hàng với thầy Hà, thực tế là đề cao tôi. Nói về thời gian đề xướng chế độ công lương, thầy Hà sớm hơn tôi; về trình độ nghiên cứu hạng mục cải cách này, thầy Hà nghiên cứu sâu hơn tôi. Vì vậy cải cách chế độ công lương, An Huy là cái nguồn, Hà Bắc là cái nhánh; thầy Hà là thầy, Dương Văn Lương là trò. Tôi chẳng qua chỉ theo bước thầy, tích cực chạy vạy hô hào phất cờ hò hét thúc đẩy cải cách chế độ thuế nông nghiệp mà thôi.

Tuy Dương Văn Lương nói như vậy, nhưng tỉnh Hà Bắc chính vì có những đồng chí như Dương Văn Lương chạy vạy hô hào có sự ủng hộ mạnh mẽ của lãnh đạo Tỉnh ủy, lại thêm tỉnh Hà Bắc lại là nơi bảo vệ chung quanh kinh thành, chiếm hết ưu thế địa lợi, vì vậy cải cách của họ ngay từ khi bắt đầu đã làm cho các giới xã hội chú ý rộng rãi, và trong thời gian rất ngắn đã làm rất nổi đình nổi đám, với khí thế rầm rộ, sục sôi cuồn cuộn.

Ngày 3 tháng 12 năm 1993, tức ngày thứ 16, huyện Thái Hòa tỉnh An Huy mở màn cải cách thuế phí, Văn phòng cải cách tổng hợp tỉnh Hà Bắc và chính quyền huyện Chính Định tỉnh Hà Bắc liên hợp tổ chức cuộc “Hội thảo thí điểm cải cách chế độ công lương” ở Bắc Kinh.

Có thể nói, đây là cuộc hội thảo lý luận đầu tiên về liên quan đến cải cách thuế phí nông thôn trong lịch sử Trung Quốc. Tầm cỡ cao, ảnh hưởng lớn của cuộc hội thảo đều chưa từng có.

Lãnh đạo và chuyên gia nổi tiếng có liên quan của Ban nghiên cứu chính sách Trung ương, Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện, Trung tâm nghiên cứu phát triển Quốc Vụ viện, Ủy ban cải cách thể chế Nhà nước, Viện Khoa học nông nghiệp Trung Quốc, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Bộ Nội thương đều đến dự.

Tại cuộc hội thảo, mọi người đều đánh giá rất cao việc thí điểm cải cách chế độ công lương này của tỉnh Hà Bắc. Rõ ràng là ảnh hưởng của cuộc hội thảo đối với các cơ quan trực thuộc Trung ương và nhà nước còn lớn hơn thu hoạch của nó về mặt nghiên cứu lý luận.

Năm mới vừa sang, ngày 10 tháng 1 năm 1994, Bí thư Tỉnh ủy Hà Bắc lại đưa ra tiếp quyết định “có thể mở rộng thí điểm”. Thế là, thí điểm cải cách chế độ công lương của Hà Bắc từ ba xã của huyện Chính Định nhanh chóng mở rộng ra 184 xã, trấn của 26 huyện thị toàn tỉnh, trong đó các chuyện Chính Định, Ninh Phổ, Cố Thành, Tân Lạc và huyện Thương đều triển khai toàn diện trong toàn huyện.

Vào lúc này, “Quang Minh nhật báo” đăng bài hết lời ca ngợi chế độ công lương của tỉnh Hà Bắc, báo “Tham khảo kinh tế” và tạp chí “Tìm tòi và cầu thị” cũng liên tiếp đăng bài “Chế độ công lương là chính sách cơ bản giảm nhẹ đóng góp của nông dân” v.v…

Bốn tháng sau, ngày 10 tháng 5, tỉnh Hà Bắc lại triệu tập đại hội trao đổi phương án thí điểm chế độ công lương toàn tỉnh tại huyện Hoạch Lộc.

Trong một thời gian, làn sóng cải cách chế độ công lương cuồn cuộn dâng lên sục sôi trên bờ ruộng ngút ngàn ở bờ Bắc Hoàng Hà này; mang lại sức sống hừng hực cho vùng sản xuất lúa bông quan trọng của nước ta!

Điều đáng tiếc lại là, cuộc cải cách thuế phí nông thôn xuất phát từ An Huy, vào lúc này, chính tại nơi đây, An Huy lại gặp phải số phận khác. Tỉnh trưởng tỉnh An Huy Phó Tích Thọ bỗng nhiên đưa ra quyết định yêu cầu huyện Thái Hòa ngừng ngay thí điểm cải cách thuế phí.

Quyết định này đến rất bất ngờ, đến nỗi làm cho nhiều người không rõ rốt cuộc là ý kiến cá nhân của tỉnh trưởng hay là có chuyện gì của Trung ương.

Khi nghe tin này, thoạt đầu, Hà Khai Ấm thậm chí không dám tin. Bởi vì ông vẫn luôn giữ liên hệ đường dây nóng với Dương Văn Lương, rõ ràng tỉnh Hà Bắc đang làm với khí thế ngút trời, việc cấm thí nghiệm này hiển nhiên không phải là ý của Trung ương. Nhưng quyết định của tỉnh trưởng yêu cầu ngừng ngay thí điểm cải cách chế độ thuế chắc hẳn phải có căn cứ nguyên do, khỏi phải nói, vẫn là một số lý do mà Hội đồng nhân dân huyện Oa Dương năm ấy lấy đó để quyết định chấm dứt cải cách thuế phí ở trấn Tân Hưng, tức cải cách này là phi pháp, bởi vì căn cứ của chế độ thuế nông nghiệp hiện hành là “Điều lệ thuế nông nghiệp nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”. Mặc dù “Điều lệ” này ban bố từ năm 1958, hơn 30 năm qua, Trung Quốc đã có những biến đổi long trời lở đất, nông nghiệp của Trung Quốc dù là sản phẩm, cơ cấu sản nghiệp và cả cơ cấu thu nhập, hay là phương thức sản xuất và phương thức kinh doanh đều có những biến đổi cơ bản, chế độ thuế nông nghiệp không phù hợp với ngày nay đó đã bộc lộ ra nhiều điều bất cập, nhưng “Điều lệ” năm đó một ngày chưa bị xóa bỏ thì một ngày nó còn có hiệu lực pháp lý, chế độ thuế này vẫn được luật pháp bảo hộ, vì vậy bất cứ một quyết định nào đưa ra sửa đổi vi phạm pháp chế này đều phải có lý do đầy đủ.

Trong phỏng vấn, chúng tôi không thể nào biết được nguyên nhân thực sự của Phó Tích Thọ đột ngột đưa ra quyết định này, nhưng quyết định bất thường này rõ ràng là đánh đòn cảnh cáo đối với tất cả những người nhiệt tình ủng hộ cải cách của huyện Thái Hòa, nhất là người Thái Hòa đang trong cải cách!

Người ta bàng hoàng, sửng sốt, lo buồn, đau xót, nhưng lại không biết làm sao được.

Không ít người cũng đặt câu hỏi sau lưng: nếu không dám thay cũ đổi mới, hăng hái tiến thủ, nông thôn còn có thể phát triển được không? Hoặc nói, nông nghiệp Trung Quốc, và nông dân Trung Quốc còn có hy vọng nữa không?

Hà Khai Ấm cảm thấy cần thiết phải đứng lên tranh cãi cho ra nhẽ.

Vì thế, ông phô-tô các phê duyệt có liên quan của Bí thư, tỉnh trưởng Hà Nam và Bí thư hai nhiệm kỳ, tỉnh trưởng hai nhiệm kỳ Hà Bắc gửi cho lãnh đạo chủ chốt của đảng bộ và chính quyền tỉnh An Huy.

Lúc này, Ủy viên thường vụ Tỉnh ủy, phó chủ tịch thường trực tỉnh An Huy Vương Chiếu Huy đứng ra lên tiếng.

Vương Chiếu Huy tìm gặp Lư Vinh Cảnh, Bí thư Tỉnh ủy, trình bày ý kiến của mình. Ông nói: “Chính quyền tỉnh đã ký và gửi đi văn kiện phê chuẩn huyện Thái Hòa tiến hành cải cách thuế phí nông thôn, nếu bây giờ lại gửi công văn phủ định, như vậy chẳng phải là tự vả vào mồm mình hay sao? Pháp lệnh thay đổi xoành xoạch như vậy, chính quyền từ nay về sau còn biết làm việc thế nào? Huống hồ công tác cải cách thuế phí nông thôn, các tỉnh khác cũng đang làm!”

Tất nhiên Lư Vinh Cảnh biết rõ cải cách của Thái Hòa tiến hành dưới sự ủng hộ của Vương Chiếu Huy, ý kiến của đồng chí không phải không có đạo lý, nhưng Phó Tích Thọ muốn ngưng cải cách của Thái Hòa là để bảo vệ luật thuế, cũng xem xét từ công việc, không chỉ có đạo lý, mà càng có cơ sơ sở pháp lý. Vì thế Lư Vinh Cảnh nói: “Nếu chưa gửi công văn đi, không làm thì cũng không làm, tỉnh đã gửi công văn đi rồi, thì tiếp tục làm vậy, sau vụ thu xem hiệu quả thế nào rồi hãy tính”.

Bí thư Tỉnh ủy đều giữ thể diện cho tỉnh trưởng và phó tỉnh trưởng phụ trách nông nghiệp. Tuy lời nói khá ôn hòa, nhưng cuối cùng là tiếng nói quyết định, vì vậy, cải cách thuế phí nông thôn của huyện Thái Hòa cũng được tiếp tục.

Sau vụ thu, tình hình có sự thay đổi kịch tính, Phó Tích Thọ đã mất quyền phát ngôn đối với cải cách của huyện Thái Hòa. Ông ta bị bãi miễn chức vụ tỉnh trưởng tỉnh An Huy, tin đến rất đột ngột, hôm đó, ông ta vừa đi thăm Âu Mỹ về, đang còn ở sân bay Lạc Cương Hợp Phì đã tuyên bố quyết định của Trung ương muốn ông ta sớm rời khỏi cương vị tỉnh trưởng. Theo người ta nói, đó là vì cán bộ quần chúng của An Huy có quá nhiều ý kiến đối với thời kỳ ông ta chủ trì công tác chính quyền tỉnh. Ngày hôm đó, Trung ương đã cử Hồi Lương Ngọc am hiểu nông dân Trung Quốc, thông thạo nông nghiệp và nông thôn Trung Quốc đến An Huy giữ chức quyền tỉnh trưởng.

Những ai hiểu rõ quá trình của Hồi Lương Ngọc đều biết, từ khi tốt nghiệp trường nông nghiệp được phân công về Ban nông nghiệp huyện Du Thụ tỉnh Cát Lâm, suốt 30 năm ròng về sau không hề xa rời một chữ “nông”. Từ Bí thư công xã, Trưởng phòng nông nghiệp chăn nuôi đến Chủ nhiệm phòng nghiên cứu chính sách nông thôn Tỉnh ủy, cho đến giữ chức Phó Chủ nhiệm Ban nghiên cứu chính sách Trung ương, phụ trách chính công tác nghiên cứu chính sách nông thôn, có thể nói là chuyên gia nông nghiệp đủ tiêu chuẩn.

Hồi Lương Ngọc vừa đến An Huy rất ca ngợi cải cách thuế phí nông thôn của huyện Thái Hòa. Tháng 2 năm sau, sau khi chính thức giữ chức Tỉnh trưởng An Huy, hội nghị làm việc của tỉnh trưởng đầu tiên do ông triệu tập đã đưa ra quyết định đầu tiên của chính quyền tỉnh, tức là “Văn kiện số 1” và nhanh chóng phổ biến rộng rãi kinh nghiệm cải cách của huyện Thái Hòa trong phạm vi hơn hai mươi huyện thị ở hai bờ sông Hoài.

Thực ra, cũng không cần chờ đến “sau vụ thu xem hiệu quả thế nào rồi hãy tính” như Bí thư Tỉnh ủy Lư Vinh Cảnh nói, ngay giữa năm đó đã thấy kết quả. Chỉ nửa năm từ khi thực hiện cải cách thuế phí nông thôn, huyện Thái Hòa đã lập nên một kỳ tích lớn nhất của huyện này từ 45 năm dựng nước đến nay: Toàn huyện có 31 xã, trấn, 9.168 nhóm dân cư với 353.459 hộ nông dân, toàn bộ công tác trưng thu thuế nông nghiệp vụ hè chỉ vẻn vẹn mất 5 ngày!

Nhìn nông dân hăng hái nộp lương thực xếp hàng rồng rắn trước kho lương thực mà bao nhiêu năm chưa hề trông thấy, rất nhiều cán bộ xã thôn cảm động đến mũi cay xè, khóe mắt nóng ran, họ nói: “Trước đây bao nhiêu giấy tờ đòi tiền nông dân, bao nhiều ngành đòi tiền nông dân, hao nhiều khoản đòi tiền nông dân, nhiều mức đòi tiền nông dân, nhiều đến mức ngay cả những cán bộ chúng tôi làm việc đó cũng rối tinh rối mù. Bây giờ tốt rồi, nộp nhiều, nộp ít mọi người đều rõ, trước đây bận quanh năm suốt tháng, giục đòi tiền, giục nộp lương thực, giục ráo riết, đêm ba mươi còn đến gõ cửa, ngày nay chúng tôi đã giải thoát hoàn toàn, lại được nhàn nhã; từ thu lương thực đến thanh toán, cán bộ đều không dính đến tiền, càng trong sạch”.

Cán bộ hiểu rõ, nhàn nhã, trong sạch; nông dân cũng yên tâm, phấn khởi vì trưng thu một lần, nộp thuế một lần, ba năm không thay đổi.

Mùa màng vụ thu năm đó tuy bị hạn, nhưng công tác trưng thu thuế nông nghiệp trước sau cũng chỉ mất 15 ngày!

Năm đó toàn huyện trưng thu tất cả 65.277 tấn lương thực, vượt 17.747 tấn so với nhiệm vụ nhà nước giao cho! Nếu khấu trừ nhân tố giá cả, đóng góp ngoài thuế của nông dân còn được giảm nhẹ hơn một nửa so với trước kia. Đặc biệt là toàn huyện đã mạnh dạn mở cửa thị trường và giá cả lương thực, sau khi nông dân chỉ để lại lương thực đủ ăn và giống má, phần lương thực hàng hóa đã làm cho cho nông dân tăng thu nhập 150 triệu NDT, bình quân đầu người trong toàn huyện được tăng thêm 120 NDT!

Một năm trước cải cách, huyện Thái Hòa có hơn 93 vụ, trên 500 người kéo nhau đi gặp đảng ủy, chính quyền các cấp phản ánh gánh nặng của nông dân, nhưng năm 1994 cải cách, toàn huyện có 2969 thôn, 1 triệu 32 vạn nhân khẩu nông nghiệp lại không có một người nào lên gặp cấp trên vì “nông dân đóng góp quá nặng”.

Việc lên gặp cấp trên phản ánh yêu cầu, phải nói đến Mã Khắc Trung ở Mã Trang thôn Mã Vương xã Nguyễn Kiều sớm nổi tiếng gần xa. Chỉ năm 1993, cha con Mã Khắc Trung hai lần từ huyện lên tỉnh, cho đến lên tận Văn phòng giảm nhẹ đóng góp nông dân Quốc Vụ viện phản ánh về vấn đề đóng góp quá nặng và thu thuế đặc sản. Sau khi thực hành cải cách thuế phí, mỗi nhà một thẻ kiểm tra, mỗi hộ một quyển sổ công khai, Mã Khắc Trung hướng dẫn mọi người trong nhà yên tâm mạnh dạn cày sâu cuốc bẫm, kết quả, người có công đất chẳng phụ, vụ hè, vụ thu đều được mùa chưa từng có. Sau khi dẫn đầu hoàn thành nhiệm vụ nộp thuế, anh ta hớn hở tươi cười nói: “Thuế phí nông nghiệp thực thu, tất cả đều ở chỗ rõ ràng, bất cứ ai cũng không dám thu bừa, bày đặt lung tung để rút hầu bao nông dân, cán bộ không tham ô, trạm lương thực không ép giá, nông dân giảm nhẹ gánh nặng lại thêm thu nhập, còn đi đâu phản ánh làm gì!”

Tất nhiên, việc tốt có nhiều. Huyện Thái Hòa đạt được thành tích đáng mừng như vậy thực ra cũng không phải dễ. Năm họ bắt đầu cải cách thuế phí đúng vào lúc cả nước tiến hành cải cách chế độ tách thuế nhà nước và thuế địa phương. Sau khi thực hiện quyền tập trung kinh tế tài chính Trung ương, lợi ích của chính phủ Trung ương thấy rõ rành rành: thu nhập tài chính Trung ương năm 1993 chỉ 95,7 tỷ NDT, năm 1994 tăng vọt lên 290,6 tỷ NDT, tăng thêm gần 200 tỷ NDT; còn thu nhập tài chính địa phương năm 1993 đã là 339 tỷ NDT. Năm 1994, cải cách chế độ, giảm xuống còn 231,1 tỷ NDT. Đó là tình hình về mặt thu nhập tài chính. Tình hình chi tiêu tài chính của Trung ương và địa phương sau cải cách chế độ tách thuế cũng hoàn toàn ngược lại: tài chính Trung ương năm 1994 chỉ chi thêm 44,2 tỷ NDT, tức là 175,4 tỷ NDT; còn tài chính địa phương lại tăng vọt lên 70,8 tỷ NDT, đến 403,8 tỷ NDT, hầu như hơn gấp hai lần tài chính Trung ương.

Trong tình hình cải cách chế độ thuế một bên tăng một bên giảm như thế, thì tài chính trong ngân sách của chính quyền địa phương hoàn toàn biến thành “tài chính ăn cơm”, nhiều địa phương rất khó bảo đảm ngay cả chi phí sự nghiệp hành chính, chi phí đầu người.

Tình hình tài chính của chính quyền rất ngặt nghèo, lại không thể đổ khó khăn đó lên đầu nông dân được nữa, làm lung lay quyết tâm tiến hành cải cách thuế phí nông thôn. Đảng ủy, chính quyền huyện Thái Hòa đoán định thời thế, kịp thời áp dụng biện pháp “cắt giảm biên chế”, ra sức thu gọn bộ máy làm việc và giảm bớt nhân viên dư thừa, một ví dụ điển hình nhất là có một trấn năm đó đã cho nghỉ 98 cán bộ trấn, thôn, năm thứ hai tiếp tục cắt giảm nữa. Đồng thời, toàn huyện còn tiến hành cải cách biện pháp mua bán lương thực và chế độ tài vụ xã thôn, tiến hành một loạt cải cách đồng bộ điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp, bảo hiểm lao động cho cán bộ thôn, làm ruộng theo khoa học và tăng cường xây dựng thị trường v.v…, tìm mọi cách huy động tích cực sản xuất của đông đảo cán bộ và nông dân.

Nhưng, vào thời kỳ này, có nhiều việc bản thân đảng bộ và chính quyền huyện Thái Hòa lại không thể tự giải quyết nổi. Một huyện đang cải cách thuế, đã bịt chặt mọi “lỗ hổng” tăng thêm đóng góp ngoại ngạch của nông dân, nhưng năm thứ hai họ thí điểm cải cách, Quốc Vụ viện lại có văn bản rõ ràng quy định bình quân đầu người nông dân tăng thêm 25 NDT cho “chi phí giáo dục cơ sở”, nhiều cơ quan Trung ương cũng chỉ giao nhiệm vụ mà không cho kinh phí liên tục truyền đạt cho cấp dưới các hạng mục “đạt tiêu chuẩn” của mình.

Những chỉ thị đó đều là “văn kiện đóng dấu đỏ”, cấp dưới đều phải chấp hành, huyện Thái Hòa không thể không chấp hành những quy định có tính cứng nhắc đó của cơ quan Trung ương, vì thế buộc phải điều chỉnh tương ứng phương án cải cách ban đầu, đành phải dối lòng tăng thêm một số khoản trưng thu mới trong giáo dục, y tế, quân sự, lưu trữ, thống kê, làm cho lời hứa “trưng thu một lần, thanh toán thuế một lần, nhất định ba năm không thay đổi” bị khấu hao.

Thế nhưng, dù cho như vậy, cải cách thế phí nông thôn, cải cách và không cải cách là rất khác nhau. Những thay đổi làm nức lòng người xuất hiện ở Thái Hòa đã gây tiếng vang mạnh mẽ trên nông thôn rộng lớn nông dân đóng góp ngày càng nặng, quan hệ giữa cán bộ và quần chúng ngày càng căng thẳng.

Các huyện Mông Thành, Lợi Tân, Lâm Tuyền v.v… xung quanh Thái Hòa không những bắt chước, làm theo, mà trấn Tân Hưng huyện Oa Dương lén lút cải cách cũng không còn tránh né nữa, ngay cả ban lãnh đạo của hai huyện Oa Dương và Dĩnh Thượng tranh luận mãi về việc này ở hội nghị huyện ủy mở rộng, lúc này cũng đều thấy rõ lợi ích của cải cách, hiệp lực đồng tâm làm thí điểm cải cách “thu thuế là chính, bỏ các loại phí”.

Ở tỉnh lỵ Hợp Phì có một người luôn luôn nơm nớp lo sợ, đứng ngồi không yên đối với cải cách thuế phí ở huyện Thái Hòa. Ông đã đến huyện Thái Hòa trước và sau thu hoạch vụ hè, người đó chính là Trương Quang Xuân, Trưởng phòng thuế nông nghiệp của Sở Tài chính tỉnh đã từng chỉ trích Hà Khai Ấm “đề xuất biện pháp lung tung”. Ông lo lắng cải cách này làm loạn việc trưng thu thuế nông nghiệp, cuối cùng ông Trưởng phòng thuế nông nghiệp này cũng không giải trình được.

Ông thấp thỏm chạy đến huyện Thái Hòa để nghe ngóng thực hư. Kết quả là, ông bất ngờ phát hiện, nỗi lo lắng của mình trước đây không có bất cứ một căn cứ nào, lúc này ông mới yên tâm. Nhớ lại các cuộc họp bàn cãi ban đầu, mình xốc nổi như thế, vạch mặt nêu tên chỉ trích Hà Khai Ấm, Trương Quang Xuân cảm thấy thực là có lỗi với ông. Nhưng rốt cuộc ông là người có lòng dạ ngay thẳng, có ý kiến, có quan điểm thì nói thẳng, không che dấu quan điểm của mình, bây giờ biết mình sai lại cũng là người sảng khoái biết sai thì sửa. Sau khi trở lại thành phố gặp ai ông cũng tuyên truyền: “Biện pháp của Thái Hòa là đúng!"

Tin huyện Thái Hòa tỉnh An Huy cải cách thuế phí nông nghiệp không cánh mà bay, chẳng bao lâu, Vụ Tài chính nông nghiệp Bộ Tài chính nhà nước cử người đến Thái Hòa khảo sát tại chỗ. Họ đến tỉnh lỵ Hợp Phì trước, cũng chỉ liên hệ với Phòng thuế nông nghiệp Sở Tài chính nằm trong hệ thống; Sau khi xuống huyện Thái Hòa, họ không đúng đến lãnh đạo huyện, cũng không cho chủ tịch xã, trấn biết, chỉ yêu cầu Phòng Tài chính huyện cử người cho xe, một mình chạy khắp những nơi nghèo, hẻo lánh, trực tiếp đi vào nhà dân điều tra trực diện với nông dân.

Họ làm như thế, rõ ràng là muốn tìm hiểu tình hình thực tế một cách khách quan hơn. Người khác nói có lẽ họ không tin, nhưng cách nói hiện thân của Trương Quang Xuân đi theo họ lại có tác dụng không nhỏ.

Trên đường đi, Trương Quang Xuân không ngừng tuyên truyền lợi ích của việc cải cách thuế phí. Ông nói, đóng góp của nông dân đã giảm đi hơn một nửa so với trước, ngược lại tài chính tăng lên; ông nói trước đây đến cuối năm đôi khi cũng không thu được thuế, mỗi năm đều có 15% thuế nông nghiệp “tồn đọng”, bây giờ thực hành thực thu, nộp thuế nông nghiệp rất nhanh vả lại toàn huyện không có hộ nào không nộp, đó là điều trước đây đều không dám nghĩ tới.

Sau đó chẳng bao lâu, Chủ nhiệm Văn phòng giảm nhẹ đóng góp nông dân của Quốc Vụ viện Từ Quốc Hồng dẫn đầu đoàn cán bộ cũng đến khu vực Phụ Dương kiểm tra công tác. Sau khi tìm hiểu cải cách chế độ thuế phí nông nghiệp ở khu vực này, họ đánh giá rất cao, đề nghị đảng ủy, ban ngành địa khu phải tổng kết kinh nghiệm thật tốt, và bày tỏ từ nay trở đi sẽ theo dõi chặt chẽ tình hình tiến triển cải cách ở đây.

Ngô Chiêu Nhân, Phó Chủ nhiệm Ban Kinh tế nông nghiệp tỉnh, người đã từng đích thân xây dựng văn bản cuối cùng cho phương án thực thi cải cách của huyện Thái Hòa, trong thời gian này luôn luôn nghe được những tin tốt lành phấn chấn lòng người từ huyện Thái Hòa bay về, trong lòng ngứa ngáy, hôm đó, ông phấn khởi mời Mã Khởi Vinh, Phó Chủ nhiệm Văn phòng giảm nhẹ đóng góp của tỉnh đến Phụ Dương trước, sau đó cùng với Vương Xuân Khôi, Chủ nhiệm Ban nông nghiệp địa khu cũng đánh xe đi Thái Hòa.

Để tìm hiểu tình hình làng xã ý dân một cách chân thực hơn, họ cũng bỏ qua cán bộ xã huyện, điều tra hơn 20 người nông dân của ba xã, có thể gọi là một cuộc “mặc thường phục đi xem xét dân tình”. Kết quả là những nơi đến thăm, mỗi nông dân được tiếp xúc hầu như trăm miệng một lời đều ca ngợi biện pháp cải cách thuế phí này tốt. Ngô Chiêu Nhân hết sức cảm động về điều đó. Sau khi về, khi ông viết lời tựa cho cuốn sách “Tìm tòi mới về cải cách nông thôn”, ông xúc động viết: “Bao nhiêu năm nay, trong ký ức công tác của tôi, nông dân bày tỏ hoàn toàn ủng hộ chính sách nào đó ngoài khoán sản xuất đến hộ ra, có lẽ phải tính đến lần này”.

Ông đã tổng kết rút ra “sáu điều hài lòng” về cải cách thuế phí nông thôn của huyện Thái Hòa: “Trạm lương thực hài lòng, nhiệm vụ đặt mua hoàn thành thuận lợi, chủ yếu là nắm được nguồn lương thực dồi dào; tài chính hài lòng, thu thuế kịp thời nhập kho đủ số; ngân hàng hài lòng, thanh toán thống nhất, giảm bớt phát hành lưu thông tiền tệ, lại không viết “phiếu khống”; cán bộ cơ sở hài lòng, tiết kiệm rất nhiều thời gian và sức lực, gỡ bỏ được rắc rối va chạm giữa cán bộ và quần chúng. Tất nhiên, điều then chốt nhất vẫn là nông dân hài lòng, nhiệm vụ thực thu hai vụ hè thu đều hoàn thành trong một tuần, không có hộ nào khiếu kiện vì vấn đề đóng góp. Văn phòng khu thí nghiệm cải cách nông thôn nhà nước, Văn phòng giảm nhẹ đóng góp nông dân Quốc Vụ viện, các ngành hữu quan trực thuộc tỉnh, văn phòng giảm nhẹ đóng góp và văn phòng thí nghiệm cải cách địa khu lần lượt 9 lần cử người đi điều tra, kết luận đều giống nhau: nông dân hài lòng”

Ngô Chiêu Nhân đào sâu suy nghĩ về nguyên nhân thành công của cuộc cải cách này: “Hiện nay chính sách tốt, tư duy tốt, thiết kế tốt không ít, cái khó ở chỗ thực hiện, thường thường trong khi chấp hành do làm việc bất lực mà đi đến sai lệch. Cải cách thuế phí của huyện Thái Hòa không những thiết kế chu đáo, tỉ mỉ mà còn thực thi hoàn mỹ. Vì sao như vậy? Then chốt ở chỗ huyện ủy, chính quyền coi trọng cao độ, ban lãnh đạo nhất trí; các ban ngành huyện xã đồng tâm hiệp lực; ê kíp làm việc đắc lực và rất có hiệu quả. Đó là kinh nghiệm có ý nghĩa phổ biến, bất cứ một công việc gì có thể làm tốt được hay không, tôi cho rằng bí quyết đều ở đây”.

Sau khi tổng kết kinh nghiệm chủ yếu của cải cách ở Thái Hòa, Ngô Chiêu Nhân vẫn cảm thấy vẫn chưa hết ý, lại viết riêng một bài đầu đề rất rõ: “Hoan hô khoán lớn lần thứ hai”.

Ngày 18 tháng 12 năm 1994, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Ban Bí thư, Phó Thủ tướng Quốc Vụ viện Khương Xuân Vân dẫn đầu các đồng chí phụ trách của 11 Bộ, Ủy ban xuống An Huy thị sát, sau khi nhìn thấy những thay đổi to lớn do cải cách nông thôn ở khu vực Phụ Dương mang lại, phấn khởi đánh giá rằng:

“Các đồng chí ở đây nắm bắt được tiến triển có tính đột phá của cải cách nông thôn, đều lần mò ra kinh nghiệm thành công trên mấy mặt. Cải cách chế độ khoán ruộng đất làm rất tốt, đã giải quyết được vấn đề ổn định chế độ khoán, huy động được tính tích cực sản xuất của nông dân, nâng cao năng suất của ruộng đất. Nhất là cải cách chế độ thuế phí, đã giải quyết được một vấn đề làm nông dân và cán bộ cơ sở nông thôn đều rất đau đầu, vừa giảm nhẹ đóng góp của nông dân, lại vừa cải thiện được quan hệ giữa cán bộ và quần chúng, không chỉ có ý nghĩa kinh tế, mà còn có ý nghĩa chính trị”.

Ai ngờ lúc này, Lý Diên Linh, Thứ trưởng Bộ Tài chính đi theo đoàn bỗng ngắt lời của Khương Xuân Vân. Ông nói: “Ở đây đưa thuế đặc sản nông nghiệp cũng nằm trong thuế nông nghiệp, là điều không hợp lý, nên trưng thu theo thực tế, họ làm như vậy là sai”.

Khương Xuân Vân nghe xong, lập tức nói ngay chẳng nể nang: “Điều đó tôi biết. Các đồng chí ấy làm như vậy không sai. Tôi đã làm việc ở cơ sở, “trưng thu theo thực tế” là cái trên lý thuyết, không có tính có thể thao tác. Theo tôi biết, đại đa số địa phương trong cả nước đều phân bổ bình quân. Đồng chí đừng nói vấn đề này nữa”.

Hôm đó, Khương Xuân Vân trong lòng rất thoải mái, là Tổ trưởng tổ lãnh đạo công tác nông thôn Trung ương, Phó Thủ tướng phụ trách công tác nông nghiệp, nhìn thấy công tác cải cách của nông thôn An Huy tiến triển có tính đột phá ông phấn khởi nói với tỉnh trưởng Hồi Lương Ngọc: “Cải cách chế độ thuế phí nông nghiệp là sự đột phá lớn để đi sâu cải cách nông thôn, các đồng chí phải mạnh dạn phổ biến công tác thí điểm cải cách này!”

Phó Chủ nhiệm Văn phòng nghiên cứu Quốc Vụ viện Dương Ung Triết đi theo đoàn, cũng phấn khởi tiếp lời: “Hiện nay có cách nói, hình như mấy năm nay cải cách nông thôn Trung Quốc dừng lại, lần này đến An Huy xem xét, cảm thấy hoàn toàn không phải như thế. Cải cách chế độ khoán ruộng đất và cải cách biện pháp thu thuế nông thôn của Phụ Dương đều rất đặc sắc, rất có hiệu quả. Những cái đó đều có ý nghĩa chỉ đạo đối với toàn quốc!”

Sau khi đoàn Khương Xuân Vân rời An Huy chẳng bao lâu, Hồi Lương Ngọc yêu cầu rõ ràng tại cuộc hội nghị làm việc của tỉnh trưởng: “Vùng dọc sông Hoài từ ranh giới Giang Hoài trở lên phía Bắc, nhất là khu vực Bắc sông Hoài cần phải đẩy mạnh toàn diện cải cách chế độ thuế phí nông thôn”.

Sau đó, cuộc cải cách này nhanh chóng ra khỏi Thái Hòa, ra khỏi Phụ Dương, với khí thế như chẻ tre, nở hoa khắp nơi hơn 20 huyện (thị) trong tỉnh An Huy.

Cuộc cải cách thuế phí nông thôn ở Trung Quốc lúc này đã trở thành điểm nóng của toàn xã hội quan tâm. Khí thế không gì ngăn cản nổi của nó không chỉ ở ba tỉnh An Huy, Hà Bắc, Hà Nam mà còn nhanh chóng lan sang hơn 50 huyện (thị) của bảy tỉnh Hồ Nam, Quý Châu, Thiểm Tây, Cam Túc v.v…

Chính vào lúc này, “Động thái ngoài tỉnh” của Văn phòng Tỉnh ủy Phúc Kiến biên tập đăng bài hoan hô: “Cải cách chế độ thuế nông nghiệp đã tỏ rõ xu thế “Đóm lửa nhỏ đốt cháy cánh đồng!”

42. Hội nghị Phụ Dương khó quên

Khu vực Phụ Dương nằm ở Tây-Bắc An Huy và tiếp giáp với tỉnh Hà Nam, là vùng sản xuất lương thực nổi tiếng của Trung Quốc, cũng là khu thí nghiệm cải cách nông thôn đầu tiên của Trung Quốc được Quốc Vụ viện lên phương án… Khu thí nghiệm này được xây dựng từ năm 1986 do một loạt chuyên gia nông nghiệp nổi tiếng như Đoàn Ứng Bích, Chu Kỳ Nhân, Trần Tích Văn, Đỗ Ưng, Lư Mại v.v… dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đỗ Nhuận Sinh, Chủ nhiệm Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn Quốc Vụ viện lúc bấy giờ. Tấn Tân hưng huyện Oa Dương dẫn đầu tiến hành cải cách thuế ruộng đất lần này và huyện Thái Hòa được gọi là huyện đầu tiên cải cách thuế phí nông thôn đều ở khu này, vì vậy, cuộc hội thảo về kinh nghiệm cải cách chế độ thuế phí cơ sở nông thôn toàn quốc tổ chức tại Phụ Dương từ ngày 21 đến 25 tháng 4 năm 1995 rõ ràng là việc đương nhiên.

Hội thảo do Chủ nhiệm Văn phòng khu thí nghiệm cải cách nông thôn Nhà nước Đỗ Ưng chủ trì. Các chuyên gia học giả của Ủy ban cải cách thể chế kinh tế Nhà nước, Văn phòng đặc khu Quốc Vụ viện; Bộ Nông nghiệp, Bộ Tài chính, Bộ Nội thương và các ngành lương thực v.v…, đại biểu của khu thí nghiệm Phụ Dương tỉnh An Huy, khu thí nghiệm Hoài Hóa tỉnh Hồ Nam, khu thí nghiệm Mê Đàm tỉnh Quý Châu và đại biểu của huyện có liên quan thuộc bảy tỉnh huyện Chính Định tỉnh Hà Bắc, huyện Yên Thành tỉnh Hà Nam v.v… tất cả hơn 80 người tham gia hội nghị.

Mọi người đã khảo sát thực địa tình hình thí điểm của huyện Thái Hòa, còn trao đổi cách làm cụ thể và hiệu quả của các nơi thí điểm, tất nhiên đều có đi sâu thảo luận thẳng thắn và sâu sắc đối với những vấn đề cụ thể còn tồn tại trước mắt và làm thế nào để hoàn thiện hơn nữa công tác thí điểm.

Do mỗi nơi đều căn cứ vào tình hình thực tế của mình để xác định cách làm cụ thể, vì vậy về biện pháp cải cách là không hoàn toàn giống nhau. Nhìn vào khiến người ta hoa mắt, thực ra, chỉ khác nhau về hình thức, còn bản chất thì chẳng khác nhau, vẫn là mấy câu của Hà Khai Ấm tổng kết từ trước, là một mô thức “tính toán tổng thể thuế phí, trưng thu theo thực tế, thanh toán tài chính, phân luồng thuế và phí”.

Tóm lại, dưới tiền đề nguyên tắc và mục tiêu đại thể nhất trí, mỗi nơi đều có nhiều thử nghiệm bổ ích về mặt cải cách chế độ thuế phí cơ sở nông thôn. Các đại biểu tham dự hội nghị thừa nhận, trong nhiều thí điểm có hai nơi thí điểm là huyện Thái Hòa tỉnh An Huy và huyện Chính Định tỉnh Hà Bắc là có tính tiêu biểu nhất.

Các chuyên gia dự hội nghị càng đánh giá rất cao cải cách này, cho rằng nó là một lần đột phá nữa đối với thể chế cũ, có thể thực hiện trong thực tiễn, phương hướng đúng, hiệu quả rõ rệt.

Tại hội nghị, Lưu Phúc Viên, Phó Chủ nhiệm Ban nghiên cứu chính sách thuộc Văn phòng đặc khu Quốc Vụ viện phát biểu làm người ta đặc biệt chú ý. Ông nói, Chủ nhiệm Chu Lâm bảo tôi đến dự hội nghị lần này, tất nhiên tôi cũng cảm thấy rất hứng thú, nên đến ngay. Nghe các đồng chí giới thiệu, tôi có một cảm giác chung đối với cuộc cải cách này, tức là cải cách của các đơn vị thí điểm hiện tại đã đạt được thành công cơ bản, ý nghĩa rất to lớn. Phó Thủ tướng Khương Xuân Vân nói cải cách không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn có ý nghĩa chính trị, chứng tỏ vấn đề này quả là việc trên dưới rất quan tâm.

Văn phòng đặc khu Quốc Vụ viện xem ra không có quan hệ gì nhiều với cuộc hội thảo cải cách thuế phí nông thôn, nhưng cũng cử người đến dự hội nghị là điều ngoài dự đoán của các đại biểu; tuy Lưu Phúc Viên vô tình nhắc đến chủ nhiệm Chu Lâm bảo ông đến dự, nhưng ai cũng biết Chu Lâm là phu nhân của Thủ tướng Lý Bằng, mà Lý Bằng lại là lãnh đạo Trung ương cảm thấy hứng thú đối với nông thôn thực hành “thuế 1/10” sớm nhất, vì vậy Lưu Phúc Viên đến dự và phát biểu là rất có trọng lượng.

Lưu Phúc Viên nói: “Tôi cho rằng ý nghĩa của mục cải cách này không chỉ đơn giản giải quyết vấn đề đóng góp của nông dân, mà cốt lõi của nó là để giải quyết mối quan hệ giữa nhà nước, tập thể và nông dân. Cải cách lần thứ nhất của chúng ta là lấy “khoán lớn” làm ngọn cờ, đối tượng của cải cách là chính quyền, là thể chế chính quyền công xã hợp nhất từ khi chúng ta công xã hóa đến nay. Quyết sách chính phủ Trung ương và chính quyền các cấp bao biện làm thay cho nông dân, bóp chặt tất cả bốn khâu sản xuất, lưu thông, tiêu dùng, phân phối, làm cho thu nhập của nông dân quá thấp, kinh tế nông thôn đơn nhất hóa, phát triển nông nghiệp trì trệ nghiêm trọng, cải cách đã phá vỡ thể chế chính xã hợp nhất, trả lại một phần quyền tự chủ cho khu dân cư và nông dân. Nhưng lần cải cách đó không triệt để, chí ít, vấn đề lưu thông và phân phối không được giải quyết căn bản. Hiện nay, chính quyền các cấp đều đang thảo luận làm thế nào để giải quyết đóng góp của nông dân, làm thế nào để xóa bỏ sưu cao thuế nặng, làm thế nào để thay đổi hình ảnh cán bộ “đòi tiền, đòi lương thực, đòi mạng sống”; rất nhiều văn kiện của chính quyền, năm lần bảy lượt chỉ thị có thể thu phí này không được thu phí kia, thuế nào là hợp lý, thuế nào không hợp lý; thu bao nhiêu là hợp lý, thu bao nhiêu là không hợp lý; hội nghị điện thoại của Quốc Vụ viện cũng chỉ thị rõ ràng bãi bỏ 31 khoản thu phí. Thực ra, trong bối cảnh quan hệ phân phối không rõ ràng, cái nào hợp lý, cái nào không hợp lý cuối cùng cũng không rạch ròi, bên trên bên dưới đều không rõ. Ví như phí sinh đẻ có kế hoạch, phí luyện tập dân quân, đó hoàn toàn là phí hành chính, là phí cần cho quán triệt chính sách của Nhà nước, nó không có quan hệ gì với sản xuất nông nghiệp, trên thực tế nên do tài chính chi, nhưng hiện nay đều lẫn lộn trong “3 khoản giữ lại, 5 khoản thu thống nhất” muốn nông dân gánh vác. Chỉ có giải quyết vấn đề phân bổ một cách căn bản nhất, thực sự làm được: tô rõ ràng, thuế đúng đắn, bỏ lệ phí thì chúng ta mới có thể hô lên một tiếng “Nghiêm” đối với vấn đề phân phối của nông thôn. Giữa nông dân và xã khu nói cho cùng chỉ có quan hệ tô, quan hệ giữa nông dân và nhà nước cũng chỉ dựa vào thuế để điều chỉnh, nông dân đã nộp tô, đã nộp thuế, bất cứ loại phí nào khác đều không liên quan đến nông dân!”

Cuối cùng, Lưu Phúc Viên khẳng khái nói: “Chúng ta đã hạ quyết tâm lớn như thế thực hiện cuộc cải cách này thì phải có chí bền. Sau khi thực hiện biện pháp này thì không nên mở bất cứ cửa nào nữa, dù cho “công văn đóng dấu đỏ” của Quốc Vụ viện có ép xuống, khu thí nghiệm cũng phải chống lại. Ví dụ như giáo dục đạt tiêu chuẩn nào, trong quỹ chung có tiền thì lấy, không có tiền thì kiên quyết không được đòi nông dân! Chữa trị tận gốc tất nhiên phải làm từ các ban ngành Trung ương, làm từ Trung Nam Hải! Chúng ta đã gánh vác nhiệm vụ cải cách này, thì phải cho chúng ta có quyền lực đó, phải dám đương đầu với những cái làm tăng thêm đóng góp của nông dân bằng mọi cách, dù có nói nông dân đều đồng ý cũng không nghe câu nói đó”.

Phát biểu của Lưu Phúc Viên được đại biểu các địa phương vỗ tay nhiệt liệt.

Phát biểu của Lý Thu Hồng, Vụ tài chính nông nghiệp Bộ Tài chính lại gây nên sóng gió tại hội nghị, bị mọi người phản đối mạnh mẽ, đến nỗi làm cho không khí hội nghị trở nên rất căng thẳng.

Lý Thu Hồng mở đầu tỏ ra rất khiêm tốn, ông nói: “Tham gia hội nghị lần này là một dịp học tập rất tốt đối với tôi. Trước đây chúng tôi suy nghĩ về cải cách chế độ thuế phí chưa được nhiều”.

Một trưởng phòng chuyên về “tài chính nông nghiệp” của Bộ Tài chính nhà nước lại nghiễm nhiên nói “Suy nghĩ chưa được nhiều” đối với công việc thuộc bổn phận của mình, người ta nghe ra đều cảm thấy bàng hoàng. Tiếp đó, phát biểu của ông nói là đến “học tập rất tốt” thay vì đến báo cáo chuyên đề về cải cách này thì đúng hơn.

Trước tiên ông đặt câu hỏi: “Mục tiêu của cải cách thuế phí lần này là gì?” rồi tự trả lời, “Tôi thấy có lẽ có mấy mục đích chủ yếu như thế này”. Sau khi quy nạp ra bốn “mục đích” không có ý gì mới, lại chưa chắc đã khoa học, ông bèn nói với cái giọng của cơ quan lãnh đạo: “Tôi không biết các khu thí nghiệm khi thiết kế cải cách này đã suy nghĩ đến bốn mục đích này chưa, hay là chỉ suy nghĩ đến một mục đích nào đó. Tôi muốn chia ra mấy mặt để nói”.

Thế là một phát biểu không có chút khiêm tốn bắt đầu.

“Tổng số đóng góp của nông dân hiện nay vẫn chưa đến mức không thể nào chịu đựng nổi”. Lời nói của ông đa phần là lời lẽ có tính chất kết luận.

Ông vừa dứt lời, đại biểu của thí điểm Quý Châu và Hồ Nam chụm đầu rỉ tai, rõ ràng cảm thấy vị cán bộ tài chính nông nghiệp này ngồi ở cơ quan lớn của nhà nước cũng ở ngất ngưởng trên cao. Thế nào mới gọi là “không thể nào chịu đựng nổi”? Chính vì nông dân đã không kham nổi gánh nặng, quan hệ giữa cán bộ và quần chúng trở nên nghiêm trọng, mới “buộc” đưa ra cải cách thuế phí này.

Phát biểu tiếp, Lý Thu Hồng phủ định toàn bộ kinh nghiệm cơ bản của các nơi thí điểm cải cách. Ông nói: “Ở nông thôn Trung Quốc, bất kể là đối với mỗi hộ hay là mỗi thôn, mỗi xã, chênh lệch thu nhập giữa họ rất lớn, làm một chính sách đóng góp, một căn cứ rất quan trọng phải là thu nhập kinh tế, chứ không phải là cái gì khác. Nhưng như huyện Thái Hòa An Huy, mỗi ha ruộng canh tác về cơ bản trưng thu đồng loạt 750 kg lương thực, thiết kế chính sách như vậy rõ ràng là không phù hợp với nguyên tắc phân phối thu nhập nhiều đóng góp nhiều, thu nhập ít đóng góp ít”.

Quan điểm đó của ông làm cho nhiều người ngớ ra. Phải nói rằng điều Lý Thu Hồng nói là một vấn đề lý luận. Xét về nguyên tắc phân phối của chủ nghĩa xã hội, không nên coi thường khoảng cách để phân bổ bình quân, mà phải hết sức tỉ mỉ, căn cứ theo thu nhập kinh tế thực tế của mỗi hộ, mỗi nhà, mỗi thôn, mỗi xã để xác định đóng góp. Nhưng trên thế giới không có chân lý tuyệt đối, giống như vậy, cũng không thể có công bằng tuyệt đối. Khi vận dụng quan điểm này để đánh giá kinh nghiệm cải cách thuế phí nông thôn mà huyện Thái Hòa An Huy là đại diện, Lý Thu Hồng trước hết đã mâu thuẫn với mục tiêu “hạ thấp thu phí của thuế phí” trong bốn “mục tiêu cải cách” mà ông quy nạp. Theo ý ông, huyện Thái Hòa có 353.459 hộ, phải căn cứ theo thu nhập kinh tế thực tế của từng nhà từng hộ để thu thuế phí, thì huyện ủy, chính quyền huyện cần tổ chức bao nhiêu người để đi vào từng hộ trong thôn, mới có thể làm rõ tình hình thu nhập thực sự của từng nhà từng hộ; lại cần huy động bao nhiêu người để thực hiện công tác thu thuế phí bề bộn phức tạp đó?

Há chẳng phải là thằng ngốc nói mê!

Mọi người bắt đầu nghiêm chỉnh chú ý đến phát biểu của vị Trưởng phòng trẻ này của Vụ Tài chính nông nghiệp Bộ Tài chính.

Tiếp theo, Lý Thu Hồng lại lấy lý do như thế, nói đến vấn đề thuế đặc sản. “Đối với thuế đặc sản nông nghiệp, thái độ của ngành thuế vụ rất rõ ràng, tuyệt đối không thể phân bổ bình quân. Bảo đảm cho lương thực tăng sản lượng, điều tiết lợi ích giữa các cây trồng khác nhau trong ngành trồng trọt, đó là mục đích của thiết kế loại thuế này, nếu phân bổ bình quân thì cũng không có ý nghĩa trưng thu, càng không thực hiện được mục tiêu chế định chính sách này”.

Điều Lý Thu Hồng nói ở đây giống như Phó Thủ tướng Khương Xuân Vân đã nêu ra khi phê bình Thứ trưởng Bộ Tài chính Lý Diên Linh trong khi đi thị sát ở Phụ Dương, đó là cái trên lý thuyết, không có tính có thể thao tác.

Rất nhiều đại biểu cơ sở nghe đến đây đã thấy ngồi không yên, thậm chí có người không thể nhẫn chịu được nữa đã đứng lên, bắt đầu chất vấn gay gắt.

Không khí hội trường bỗng chốc thay đổi hẳn. Ai cũng biết, trong “Điều lệ thuế nông nghiệp” công bố năm 1958 có thuế đặc sản nông nghiệp, nhưng lúc đó nó chỉ nằm trong thuế nông nghiệp, phạm vi đóng thuế cũng chỉ là sườn đồi hay mặt nước ngoài đồng ruộng, nhằm trưng thu vào đặc sản chè, hoa quả, gỗ, thủy sản v.v… Vì thu nhập của những thứ đó khá cao, trưng thu riêng thuế đặc sản nông nghiệp cũng phải, nhưng một khi đã thu thuế đặc sản thì không thu thuế nông nghiệp nữa. Còn đồng ruộng trồng lương thực xưa nay không nói là thuế đặc sản. Căn cứ theo thực tế để thu thuế đặc sản trên đồng ruộng cũng là việc mới mấy năm gần đây.

Vấn đề bây giờ là, chính sách tính thuế thoát ly thực tế này đã làm cho thuế đặc sản nông nghiệp này diễn biến thành “thuế mẫu ruộng” và “thuế đầu người”, đã sớm mất đi vai trò phân phối lại của việc thu thuế điều tiết thu nhập quốc dân, mà chính thức trở thành một thứ đóng góp của nông dân “hợp pháp”. Đặc biệt là bản thân thu thuế đặc sản trên đồng ruộng này cũng đã sớm trở thành ràng buộc cản trở nghiêm trọng nông thôn rộng lớn Trung Quốc đẩy mạnh sản nghiệp hóa nông nghiệp; ở khu nông nghiệp truyền thống, nó càng là kẻ thù lớn của điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp, là hòn đá vướng chân nông dân đi tới khá giả!

Đại biểu các nơi không những cực lực yêu cầu bãi bỏ thuế đặc sản trên đồng ruộng mà còn nêu ra những khiếm khuyết của chính sách thuế nông nghiệp hiện hành cũng tăng thêm gánh nặng của nông dân. Bởi vì “Điều lệ thuế nông nghiệp” công bố năm 1958 đến nay đã 34 năm trôi qua, trưng thu thuế nông nghiệp đã xuất hiện rất nhiều chỗ tách rời nghiêm trọng với tình hình hiện thực, như tính thuế sản lượng thường niên và sản lượng thường niên thực tế, suất thuế danh nghĩa và suất thuế thực tế, tính thuế diện tích ruộng đất và diện tích ruộng đất thực tế v.v… khác nhau muôn vàn, do đó đẻ ra hiện tượng bất hợp lý rành rành, “sản lượng cao thuế thấp” hoặc “sản lượng thấp thuế cao”, suất thuế danh nghĩa cao, suất thuế thực tế thấp, hoặc suất thuế danh nghĩa thấp, suất thuế thực tế cao, và có thuế mà không có đất, hoặc có đạt mà không có thuế v.v… Lại thêm nhiệm vụ định mua lương thực của nhà nước bên nặng bên nhẹ, thực tế, điều đó có nghĩa là vùng sản xuất lương thực nộp thuế cho vùng không sản xuất lương thực, vùng nghèo nộp thuế cho vùng giàu, những điều tệ hại đó đã làm tổn thương nghiêm trọng đến tính tích cực của nông dân kinh doanh nông nghiệp!

Là một quan chức của Vụ Tài chính nông nghiệp Bộ Tài chính phụ trách công tác này không tìm cách giải quyết vấn đề về mặt chính sách tài chính thuế khóa nông nghiệp, mà lại bới bèo ra bọ, thiếu nhiệt tình tối thiểu đối với thí nghiệm cải cách rất đáng quý này của các địa phương, nên bị người ta phẫn nộ tại cuộc hội thảo này cũng là điều dễ hiểu…

Theo các đồng chí dự hội nghị nhớ lại, Lý Thu Hồng có nói một câu hùng hồn nhất, cũng là một câu để lại cho mọi người ấn tượng sâu nhất, đó là: “Xem xét tình hình nông dân gặp cấp trên phản ánh mà chúng tôi tiếp xúc, không có một vụ nào phản ánh vì tỷ lệ thuế nông nghiệp quá nặng; nông dân phản ánh toàn là vấn đề thuế phí lẫn lộn với nhau. Cho nên trong công tác nghiệp vụ, chúng tôi chủ trương thuế phí phải kiên quyết tách ra!”

Ông nói hình như có căn cứ chính xác, nhưng lại làm cho mọi người bác bỏ dữ dội nhất, không khí trong hội trường ngày càng nóng lên.

Bởi vì người gây nên thuế phí không rõ này trước hết là tài chính quốc gia.

Thể chế nông thôn xây dựng trường học lấy xã trấn là chính bắt đầu từ năm 1985, đó là nguyên nhân lớn nhất, chủ yếu nhất gây nên vấn đề đóng góp của nông dân Trung Quốc. Nông thôn rộng lớn Trung Quốc có 900 triệu người, chi phí cho giáo dục bắt buộc lại để cho nông dân tự rút hầu bao, thế còn gì gọi là “giáo dục bắt buộc?”

Tài chính phải chi tiền ra thì không chi, thậm chí ngay cả chi phí sinh đẻ có kế hoạch, luyện tập dân quân, công tác thăm hỏi, làm đường nông thôn, những việc đó đáng lẽ chính quyền phải chi cũng bắt cán bộ thôn xã gõ cửa từng nhà cưỡng bức bòn rút nông dân. Bây giờ, quan chức tài chính nông nghiệp từ kinh thành về không những không hiểu tình hình bên dưới, trái lại còn bắn bia ngược, đổ vạ cho người khác. Cái “giọng điệu quan trường” đó thực sự gây phẫn nộ cho các đại biểu cơ sở.

“Chính sách đã quy định thuế đặc sản đồng ruộng tính thuế theo thực tế”, các đại biểu từ tuyến đầu thí điểm cải cách bám lấy vấn đề “thuế đặc sản” đặt câu hỏi, có nên thực sự cầu thị không? Có thì thu; không có thì không thu; có nhiều thì thu nhiều. Nhưng vì sao tài chính năm nào cũng tới tấp ra chỉ thị, giao nhiệm vụ, đó chẳng phải là nói cứ nói, làm cứ làm, dạy người ta ăn gian nói dối hay sao? Cán bộ nông thôn “chịu tội thay người” mất hết thanh danh, hoen ố hình ảnh, ngược lại còn nói cấp dưới không chấp hành chính sách. Đó là cái lý gì?

Đại biểu của huyện Oa Dương tỉnh An Huy đã nêu lên một việc làm thực tế ở địa phương ông. Ông nói, để chấp hành đầy đủ chính sách thuế đặc sản “tính theo thực tế”, huyện Oa Dương đã làm thí điểm ở xã Cảnh Hoàng, chính quyền xã tổ chức 19 người từ Phòng tài chính và Trạm quản lý kinh doanh, đi vào từng hộ trong xã theo quy định theo dõi chặt chẽ suốt quá trình sản xuất và tiêu thu đặc sản xã này. Trước sau mất hơn hai tháng, tiến hành hạch toán kỹ lưỡng giá thành và thu nhập, cuối cùng trưng thu thuế đặc sản đồng ruộng hơn bốn vạn NDT. Nhưng chi phí đồ dùng, tiền lương và bồi dưỡng ngoài giờ cho những người này làm việc cộng lại cũng đến hơn bốn vạn NDT. Kết quả là, tiền thuế thu được về cơ bản bị giá thành của thu thuế xóa sạch. Có nghĩa là, trưng thu khoản thuế theo chế độ và biện pháp hiện hành hầu như không thể nào làm được.

Câu chuyện của xã Cảnh Hoàng gần như hoang đường, nhưng thí nghiệm này lại bộc lộ rõ nét vấn đề chế độ thuế thoát ly thực tế hiện nay.

Ai ngờ đại biểu huyện Oa Dương nói chưa dứt lời, Lý Thu Hồng đã ra sức tranh cãi.

Phó Chủ nhiệm Ban Kinh tế nông nghiệp huyện Thái Hòa Châu Tân Hoa vẫn bình tĩnh theo dõi phát biểu của Lý Thu Hồng, kiên nhẫn nghe lời chỉ trích trắng trợn của quan chức Bộ Tài chính này đối với thí điểm của huyện Thái Hòa. Bởi vì đối phương nói đến “Thái Hòa”, là đại biểu của huyện Thái Hòa thí điểm, ông không tiện lập tức bác bỏ, chí ít ông phải tỏ ra khoan dung và độ lượng của người Thái Hòa. Nhưng đại biểu huyện Oa Dương nêu ra dẫn chứng này, đã nói rất rõ vấn đề, đối phương lại vẫn cãi chày cãi cối, cậy thế đè người, ông cũng không dằn lòng được nữa.

Châu Tân Hoa bức bối chỉ thẳng vào mặt Lý Thu Hồng, suýt dí vào mũi của đối phương, giận dữ nói: “Các anh thật không thấy tình hình thực tế, ngồi ở văn phòng nghĩ bừa. Sự thật ngày nay đã bày ra trước mặt, vẫn còn ngoan cố!”

Ông nói quá ư xúc động, tiếng nói trở nên lạc giọng, ngón tay chỉ cũng run bần bật.

Tiếp đó, khắp hội trường cũng vang lên tiếng chỉ trích giận dữ.

Người ta đã nhìn thấy rất rõ Lý Thu Hồng ôn tồn điềm tĩnh, vẻ mặt thư sinh ra sức kiên trì tranh cãi tại hội nghị, thực ra là ý kiến của Bộ Tài chính nhà nước.

Chính vì không chỉ là quan điểm của cá nhân Lý Thu Hồng, nên các đại biểu mới càng cảm thấy triển vọng của cuộc cải cách thuế phí nông thôn mà mọi người đang say sưa thí nghiệm này, không lạc quan đến thế.

Là người khởi xướng cải cách này sớm nhất, lại là người trực tiếp tham gia thí điểm của huyện Thái Hòa, Hà Khai Ấm cũng nói ý kiến của mình hết sức rõ ràng về một số vấn đề trong cải cách. Ông nói, ngày nay trong điều kiện kinh tế thị trường, giá cả các hàng hóa hầu hết đều mở cửa, duy chỉ có mặt hàng nông sản lương thực này nhà nước vẫn đặt mua theo giá quy định, làm cho lương thực không thể trở thành hàng hóa, hiệu quả của nó ngày càng xuống thấp. Rõ ràng là chế độ định mua này cần phải bãi bỏ, thị trường và giá cả lương thực cũng cần phải mở cửa, nếu không, nền nông nghiệp Trung Quốc không thể nào phát triển hơn nữa. Tất nhiên điều đó cần có điều kiện, chúng ta sẽ cải cách biện pháp trưng thu thuế phí, dùng công lương thay cho đặt mua, chính là xuất phát từ suy nghĩ về mặt này, một là để cho nhà nước nắm được nguồn lương thực một cách chắc chắn nhất, bảo đảm cung cấp lương thực cho những người không sản xuất lương thực; hai là, vì nông dân có thói quen, thu nộp công lương vừa thuận tiện, vừa có tính minh bạch cao đối với nông dân, điều chủ yếu nhất là chúng ta gắn cải cách thuế phí với thúc đẩy cải cách thể chế mua bán lương thực lại với nhau, như thế sẽ chuẩn bị điều kiện tốt cho cải cách thể chế mua bán lương thực đạt được thành công, mở cửa thị trường lương thực và mở cửa giá cả lương thực một cách toàn diện triệt để, hình thành lưu thông lớn, bồi dưỡng thị trường lớn, thì kết cấu khu dân cư khép kín cuối cùng mới bị tan rã, nông thôn Trung Quốc mới có thể nói rất có hy vọng!

Phát biểu của Hà Khai Ấm mang đậm màu sắc lý luận, do ông nói rõ ràng rành mạch, giầu sức thuyết phục mạnh mẽ, hội trường bỗng chốc trở nên yên lặng, ngay cả người đi lại uống nước cũng rón rén nhẹ nhàng, sợ ảnh hưởng đến người khác.

Không khí đó rõ ràng cũng truyền cảm sang Hà Khai Ấm, ông bắt đầu trở nên nói dõng dạc hơn.

Ông nói, thực ra chúng ta đang làm chỉ là cải cách biện pháp trưng thu thuế phí nông nghiệp, vẫn chưa phải là cải cách chế độ thuế phí nông thôn trên ý nghĩa thực tế. Giá như bây giờ làm cải cách chế độ thuế phí, chưa biết chừng ngành lập pháp lập tức đình chỉ, cải cách của trấn Tân Hưng huyện Oa Dương bị Hội đồng nhân dân huyện ra lệnh bãi bỏ, đó là một minh chứng. Vì vậy, khẳng định nó có tính hạn chế và tính không triệt để tương đối lớn, mục đích cũng chỉ là nặng về chuẩn hóa biện pháp trưng thu, trước hết cố gắng hết sức giảm bớt đóng góp của nông dân, “đòn bẩy” về mặt quy định chính sách có thô một chút, nhưng lại đơn giản dễ hiểu, dễ làm. Tuy vẫn chưa hoàn toàn công bằng hợp lý, thực tế có “nỗi khổ bất đắc dĩ”, nhưng nông dân tương đối hài lòng so với thu phí bừa bãi trước đây.

Tất nhiên, ông còn muốn nói, cái đang làm hiện nay vẫn chỉ là cải cách về biện pháp trưng thu thuế phí, mà gian nan như vậy, như phủ một lớp băng mỏng, suýt chết non; thực ra dù cho thật sự tiến hành cải cách thuế phí, đó cũng chỉ có thể là một cửa đột phá để đi sâu cải cách nông thôn, điều then chốt ở chỗ từ đó dắt dẫn cuộc cải cách về thể chế chính trị nông thôn. Mặc dù ai cũng biết, cải cách thể chế chính trị trì trệ đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến triển của cải cách mở cửa Trung Quốc, nhưng ở hội nghị không ai nói rõ ra như thế, tất nhiên ông nói cũng coi như vô ích.

Vì thế ông đổi cách nói khác, nói rằng: “Nếu được Trung ương chấp nhận, chính thức phê chuẩn An Huy làm thí điểm đi sâu cải cách bước hai nông thôn, thì chúng ta sẽ cởi mở chân tay, đem hết nhiệt tình như làm “khoán lớn” năm xưa, đi sâu đột phá vào tung thâm cải cách thuế phí nông thôn”.

Đỗ Ưng chủ trì hội nghị, khi tổng kết cuối cùng hội nghị, đã nói như sau: “Cảm nhận chung của tôi là, vào giờ phút then chốt của cải cách và phát triển nông thôn Trung Quốc, chúng tôi đã nghiên cứu thảo luận một vấn đề then chốt. Vì sao có thể nói như vậy? Bởi vì hiện nay trên khắp đất nước chúng ta đang ở thời kỳ công nghiệp hóa tăng trưởng tốc độ cao, ở vào một giai đoạn như vậy, tình trạng nông nghiệp, nông thôn và n ông dân như thế nào sẽ là một mặt quan trọng quyết định vận mệnh hiện đại hóa của đất nước chúng ta. Hai năm nay, tình hình “tam nông” trên tổng thể là tốt, nhưng những vấn đề tồn tại cũng khá nổi bật, có vấn đề mâu thuẫn đã rất gay gắt mà những vấn đề đó rõ ràng đều liên quan mật thiết đến nội dung của cuộc hội thảo lần này của chúng ta”.

43. Báo cáo đi vào tầng quyết sách tối cao

Sau khi về Bắc Kinh, Đỗ Ưng bắt tay tổ chức người viết báo cáo lên Quốc Vụ viện về tình hình thí điểm chế độ thuế phí cơ sở nông thôn toàn quốc và mời riêng hai ông Hà Khai Ấm, Dương Văn Lương tham gia thảo luận.

Đầu đề của báo cáo rất rõ ràng: “Một biện pháp cải cách quan trọng liên quan đến phát triển và ổn định nông thôn”.

Báo cáo nêu rõ: “Cuộc cải cách này, ở trên liên quan đến chế độ thuế nông nghiệp và thể chế mua bán lương thực của nhà nước, ở dưới liên quan đến lợi ích của hàng trăm triệu nông dân và cơ sở tài chính của các tổ chức cơ sở nông thôn vận hành, những điều này đụng chạm đến vấn đề khó trong cải cách nông thôn, có khả năng trở thành cửa đột phá đi sâu cải cách nông thôn”.

Phó Thủ tướng Khương Xuân Vân đã đích thân đến khu thí nghiệm Phụ Dương. Sau khi xem bản báo cáo này rất phấn khởi, ghi ngay lời phê: “Đây là một vấn đề quan trọng của công tác nông thôn, thí điểm đã lần mò ra một số tư duy, con đường giải quyết vấn đề, cần triệu tập hội nghị riêng, tổng kết trao đổi kinh nghiệp đề xuất ý kiến cho từ nay về sau”.

Có thể thấy, lời phê của đồng chí đánh giá rất cao ý nghĩa của công tác cải cách thuế, bút phê của đồng chí cũng rất cụ thể, không phải là lời phê duyệt nửa vời hoặc phê duyệt cho người khác xử lý. Đồng chí tin tưởng sâu sắc và gửi gắm nhiều hy vọng và nguyện nỗ lực cho cuộc cải cách xem ra chỉ là chế độ thuế nông nghiệp, nhưng thực ra sẽ là đột phá quan trọng đối với toàn bộ nông thôn đi sâu cải cách.

Có điều, khi bản báo cáo này và bút phê của Khương Xuân Vân do Bộ Nông nghiệp gửi đi vẫn chưa đến tay Phó Thủ tướng thường trực Chu Dung Cơ, phụ trách công tác kinh tế, thì Chu Dung Cơ đã xem trước bài viết “Phương án thí điểm điều chỉnh chế độ công lương của tỉnh Hà Bắc” của phóng viên Tân Hoa Xã Diệp Băng Nam. Rõ ràng, đây là lần đầu tiên Chu Dung Cơ tiếp xúc với loại tin này, hơi lấy làm lạ, bèn phê vào bài báo gửi cho Lưu Trọng Lê và Hạng Hoài Thành, Bộ trưởng và Thứ trưởng Bộ Tài chính lúc bấy giờ: “Gửi đồng chí Trọng Lê, Hoài Thành đọc”. Đồng thời phê gửi cho Bí thư trưởng [1] Quốc Vụ viện Hà Xuân Lâm, yêu cầu ông làm rõ: “Thí điểm này là như thế nào?”

Khi chúng tôi thoạt đầu nhìn thấy bút phê này của Chu Dung Cơ trong “Đại sự ký cải cách chế độ công lương tỉnh Hà Bắc”, cảm thấy rất ngạc nhiên. Bởi vì cải cách thuế phí nông thôn từ đề xuất đến thí nghiệm, từ thí nghiệm bí mật đến thí điểm công khai, cho đến phát triển thành “thế đốt cháy cánh đồng” ở 50 huyện thuộc 7 tỉnh, đã trải qua năm mùa xuân thu dằng dặc, chưa nói đến báo lớn báo nhỏ đã đưa tin đầy đủ về vấn đề này, tỉnh Hà Bắc còn tổ chức cuộc hội thảo phạm vi rất rộng ở Bắc Kinh, các đồng chí ở các ban ngành có liên quan của Quốc Vụ viện đều đến dự, Phó Thủ tướng Chu Dung Cơ làm thế nào mà không hay biết gì về việc này.

Về sau nghĩ kỹ mới hiểu ra không có gì quái lạ. Bài viết ý tưởng cải cách của Hà Khai Ấm được đăng trên cột “Tập hợp tình hình” của “Nhân dân nhật báo”, làm cho Thủ tương Lý Bằng rất chú ý và đã có bài phát biểu quan trọng, nhưng vào mùa xuân năm 1990, lúc bấy giờ Chu Dung cơ còn đang công tác ở Thượng Hải, không hiểu hết mọi chuyện là điều rất bình thường. Sau này, đồng chí về thủ đô phụ trách chính công tác kinh tế của Quốc Vụ viện, lại đúng vào lúc tỷ lệ tăng trưởng kinh tế Trung Quốc rơi xuống đáy, sản xuất công nghiệp tụt dốc, tài chính Trung ương căng thẳng, bày ra trước mắt đồng chí là “nợ tay ba” trong toàn quốc lên đến hơn 500 tỷ, muốn làm sống động toàn bộ bàn cờ trong cảnh khó khăn chồng chất như vậy, hầu như đồng chí đang tay đấm chân đạp, thậm chí sử dụng thủ đoàn bàn tay thép kiểu kinh tế mệnh lệnh, phát động cuộc tấn công thanh toán nợ; đồng thời triển khai hoạt động trừng trị thẳng tay hàng giả, hàng nhái kém phẩm chất tràn ngập trở thành tai họa. Năm 1992, sau khi Đặng Tiểu Bình phát biểu trong chuyến đi thị sát ở miền Nam, xuất hiện một cao trào đẩy nhanh xây dựng, nhưng công tác kinh tế của Trung Quốc lúc bấy giờ vẫn chưa ra khỏi cục diện lúng túng “hễ nắm chặt thì cứng đờ, hễ buông ra thì hỗn loạn”, kinh tế tăng trưởng cao, hầu như đồng hành với hỗn loạn, cơn sốt khai thác, sốt huy động vốn, sốt nhà đất đã nóng lên đến mức mà Chu Dung Cơ diễn tả bằng tiếng Anh “crazy” (điên cuồng), kinh tế phát triển “quá nóng” dẫn đến lạm phát tiền tệ nghiêm trọng nhất của Trung Quốc từ khi dựng nước đến nay. Tiếp theo đó, Chu Dung Cơ lại cương quyết vận dụng các biện pháp kinh tế, luật pháp cho đến hành chính để quản lý và đích thân kiêm nhiệm Thống đốc ngân hàng nhân dân Trung Quốc, ra sức chỉnh đốn trật tự tiền tệ.

Quả thực, Chu Dung Cơ không có sức lực và thì giờ nhiều hơn để nắm công tác nông thôn như đồng chí nắm kinh tế thành thị, hơn nữa, đồng chí không thông thạo tình hình nông thôn như công tác thành thị.

Phát biểu tại hội nghị truyền hình điện thoại về công tác mua bán lương thực toàn quốc triệu tập năm 1993, đồng chí không tự tin đối với buông hay là thu lại giá lương thực như đối với cải cách tiền tệ và xí nghiệp quốc hữu. Đồng chí nói: “Năm ngoái chúng ta thiếu kinh nghiệm, mở cửa giá lương thực quá nhanh một chút, công tác chuẩn bị chưa đầy đủ. Không làm kinh tế thị trường, không biết lợi hại, kết quả sau tháng 11 giá lương thực tăng vọt, không theo bước đi điều chỉnh giá cả dự định, trở tay không kịp”.

Nhưng đồng chí coi trọng nông nghiệp Trung Quốc càng đồng cảm với đóng góp của nông dân.

Trung tuần tháng 5 năm 1993, trong thời gian đi thị sát ở Hồ Nam, đồng chí phát hiện tiền thu mua lương thực vụ hè ở một vài nơi cá biệt chưa về, viết phiếu khống cho nông dân bán lương thực, đời sống và sản xuất của nông dân khó được tiếp tục duy trì, đồng chí rất tức giận, nghiêm khắc phê bình lãnh đạo phụ trách chính của tỉnh và nói với người phụ trách địa khu ở dưới: “Tôi sẽ để lại số điện thoại, lúc nào các đồng chí có đủ tiền, thì lúc đó gọi điện thoại cho tôi, tôi muốn biết rốt cuộc kéo đến ngày nào!”. Sau khi trở về Bắc Kinh, đồng chí cảm thấy sâu sắc mức nghiêm trọng của vấn đề, đích thân chỉ thị cho “Nhân dân nhật báo” đăng ba văn kiện của Bộ Nông nghiệp xử lý đóng góp của nông dân, công khai các khoản và phạm vi thu thuế, ra lệnh không được vượt quá định mức 5% thu nhập ròng bình quân của nông dân năm trước, hễ ai không tuân lệnh thì bị xử lý theo pháp luật.

Bốn ngày sau khi Chu Dung Cơ yêu cầu Bí thư trưởng Quốc Vụ viện Hà Xuân Lâm làm rõ thí điểm chế độ công lương của tỉnh Hà Bắc là như thế nào, Bộ trưởng Tài chính Lưu Trọng Lê phê gửi bài báo “Phương án thí điểm điều chỉnh chế độ công lương của tỉnh Hà Bắc” của phóng viên Tân Hoa Xã Diệp Băng Nam mà Chu Dung Cơ đã có bút phê cho Vụ Chính sách thuế trong Bộ: “Gửi Vụ Chính sách thuế xem, nên chăng liên hệ với Cục 3 Văn phòng Quốc Vụ viện, Phòng thuế nông nghiệp cùng cử người tham gia tìm hiểu”.

Bút phê này của Bộ trưởng Lưu Trọng Lê rõ ràng là bằng thừa, bởi vì xét về thời gian, ông vẫn chưa nhìn thấy bút phê của Chu Dung Cơ, trước khi ông bảo cấp dưới “liên hệ”, “tìm hiểu” thì Chu Dung Cơ đã nhận được báo cáo liên quan đến cuộc hội thảo Phụ Dương của Khương Xuân Vân chuyển cho ông.

Chu Dung Cơ xem xong báo cáo, đều rõ tất cả thí điểm cải cách chế độ công lương tỉnh Hà Bắc là như thế nào.

Trong lời phê vào bản báo cáo, mặc dù Khương Xuân Vân đã khẳng định đầy đủ nhất kinh nghiệm cải cách thuế phí nông thôn ở các nơi, đồng thời cho rằng “thí điểm đã lần mò ra một số tư duy, con đường giải quyết vấn đề”, và đề nghị của đồng chí cũng rất cụ thể “triệu tập cuộc hội nghị riêng, tổng kết trao đổi kinh nghiệm, đề xuất ý kiến từ nay về sau”, có lẽ vì trong lời phê, Khương Xuân Vân nhấn mạnh tầm quan trọng “đây là một vấn đề trọng đại của công tác nông thôn”, sau khi xem báo cáo, Chu Dung Cơ xử lý cũng khá thận trọng, ông tránh không nhắc đến đề nghị “triệu tập cuộc hội nghị riêng”, phê chuyển báo cáo này cho Bí thư trưởng Quốc Vụ viện Hà Xuân Lâm. Song lời phê lần này có thêm Kim Nhân Khánh, Cục trưởng Cục Thuế vụ Nhà nước: “Gửi đồng chí Xuân Lâm, Nhân Khánh xem. Việc này phải trưng cầu ý kiến của Bộ Tài chính, Tổng Cục thuế và các ngành tổng hợp”.

Rõ ràng là Chu Dung Cơ không nêu rõ ý kiến cụ thể, chỉ bàn giao cụ thể. Hôm đó là ngày 9 tháng 6 năm 1995 công nguyên, cuộc thí nghiệm cải cách thuế phí nông thôn đã trở thành cái thế đốt cháy cánh đồng xuất hiện khắp nơi ở Trung Quốc, đã đi vào tầm mắt của Chu Dung Cơ, làm cho đồng chí quan tâm chú ý.

44. “Văn kiện số 13” ra đời

Trong thời gian hơn một năm từ sau tháng 6 năm 1995, bộ máy truyền thông của Trung Quốc hình thành một cao trào khá lớn đối với tuyên truyền cải cách thuế phí nông thôn. Từ báo “Cải cách Trung Quốc”, báo “Giám sát kiểm tra kỷ luật Trung Quốc” đến “Thời báo kinh tế Trung Quốc”, “Kinh tế nhật báo” cho đến “Nhân dân nhật báo”; từ tờ “Tham khảo nội bộ”, “Tham khảo học tập nghiên cứu” đến “Động thái trong nước” cho đến “Tham khảo lãnh đạo quyết sách” đều đăng bài ca ngợi cuộc cải cách này nhiều vô kể.

Phó Bí thư tỉnh Hà Bắc Lý Bính Lương luôn luôn đứng ở tuyến đầu cải cách chế độ công lương, khi đi học ở trường Đảng Trung ương, trong lòng vẫn đeo đẳng việc này, nhân có dịp học tập hiếm có này đồng chí đọc khắp các tác phẩm của người thầy cách mạng liên quan đến vấn đề này. Sau khi chăm chỉ đọc “Bàn về thuế lương thực” của Lê-nin, đồng chí phát hiện, bài viết tuy cách đây 70 năm vẫn có tính mục đích và tính chỉ đạo rất mạnh mẽ đối với Trung Quốc đang xây dựng chính sách lương thực đúng đắn, cải cách chế độ thuế phí nông nghiệp.

Tháng 10 năm 1917, sau khi cách mạng thành công, để củng cố chính quyền còn non trẻ đó, có một dạo thực hành chế độ trưng tập lương thực thừa của nông dân. Điều đó là cần thiết lúc bấy giờ, nhưng cũng đã gây ra một loạt hậu quả không tốt, làm thiệt hại nghiêm trọng lợi ích của nông dân. Lê-nin đã nêu ra trong bài “Bàn về thuế lương thực”: “Trên thực tế chúng ta đã lấy đi toàn bộ lương thực thừa trong tay nông dân, thậm chí đôi khi không chỉ là toàn bộ lương thực thừa mà là một phần lương thực cần thiết của nông dân”. Vì vậy làm cho nông dân cực kỳ bất mãn. Lê-nin nhấn mạnh, đây là “nguy cơ chính trị lớn nhất”. Lê-nin không chỉ dùng hai từ “lập tức” và “nhanh chóng” để nói lên sự bức bách và nghiêm trọng của tình hình, mà còn “yêu cầu lập tức áp dụng biện pháp nhanh chóng, kiên quyết nhất và khẩn cấp nhất để cải thiện tình hình đời sống của nông dân và nâng cao lực lượng sản xuất của họ”.

Lê-nin coi việc cải thiện tình hình đời sống của nông dân và nâng cao lực lượng sản xuất của họ là vấn đề chính trị to lớn quan trọng của chính quyền đỏ có củng cố được hay không, cách mạng cuối cùng có thành công hay không.

Lý Bính Lương đọc lại tác phẩm của Lê-nin có liên quan đến thuế nông nghiệp, nhìn lại thực tiễn của tỉnh Hà Bắc thí nghiệm cải cách chế độ công lương, cảm thấy có rất nhiều bổ ích. Khi sắp kết thúc khóa học phải hoàn thành luận văn tốt nghiệp, Lý Bính Lương thấy “Bàn về thuế nông nghiệp” là bài viết có ý nghĩa mà mình tâm đắc. Hà Bắc là một trong những tỉnh tiến hành thí điểm cải cách chế độ thuế phí nông thôn sớm nhất, đồng chí lại là người phụ trách chính công tác này, cũng có trách nhiệm để lại một số suy nghĩ lý tính về mặt này.

Đồng chí đặt tên cho luận văn của mình là “Suy nghĩ về chế độ thuế phí nông nghiệp thực hành thí nghiệm chế độ công lương”. Trong luận văn, đồng chí nghiêm chỉnh phân tích hiện thực thuế phí nông nghiệp khắc nghiệt mà nông dân Trung Quốc đối mặt:

Thuế suất nông nghiệp của nước ta không cao, gần 40 năm lại cơ bản không thay đổi, nhưng thực hành giá cả theo chế độ hai giá, quy định đặt giá mua lương thực và giá thị trường có nghĩa là nông dân còn phải chịu một phần đóng góp chìm, riêng nhiệm vụ đặt mua hàng năm của tỉnh ta là 2.350.000 tấn, đóng góp chìm hàng năm của nông dân là 1.430 triệu NDT, gần gấp 3 lần thuế nông nghiệp. Ngoài ra, theo điều lệ nông dân đóng góp của Quốc Vụ viện công bố năm 1991 quy định, nông dân còn phải nộp để trích quỹ cho thôn, ngân sách xã, phạm vi rộng, rất nhiều khoản; còn về phân bổ có tính chất tạm thời thì càng lắm ngõ ngách, hết sức tùy tiện, việc phân bổ huy động vốn đổ lên đầu nông dân càng có xu thế tăng lên từng năm, không dựa vào “luật pháp quy định” thì không thể giải quyết được. Quần chúng nông dân có rất nhiều ý kiến đối với đóng góp thuế phí nông nghiệp hiện nay quá nặng. Chính sách lương thực và chế độ thuế phí hiện hành tồn tại nhiều vấn đề như vậy, trước hết không có lợi cho huy động tính tích cực của nông dân ở vùng sản xuất lương thực tập trung, nhiệm vụ định mua mười mấy năm qua chưa được điều chỉnh, hiện tượng này nặng nhẹ chênh lệch, sướng khổ không đều rất nổi bật, có những nông dân một tay nộp lương thực định mua giá thấp, một tay mua khẩu phần lương thực giá cao, cộng thêm chênh lệch giữa giá định mua và giá thị trường, trực tiếp ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân ở vùng sản xuất lương thực trọng điểm, làm cho nông dân ở vùng sản xuất lương thực tập trung bị thiệt thòi. Hơn nữa, tư liệu sản xuất cung ứng cho nông dân là giá thị trường, còn số lượng và giá cả thu mua lương thực của nông dân đều do nhà nước quy định, giá cả phần thu mua nghĩa vụ về cơ bản ngành lương thực nói là xong, trong tiến trình xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, việc trao đổi bất bình đẳng giữa sản phẩm công nông nghiệp đó, nông dân khó chấp nhận; hiện nay ủng hộ cho nông dân rất ít, các khoản đòi hỏi nông dân thì rất nhiều, lợi ích của chế độ “khoán” mang lại cho nông dân có những cái bị tiêu tan, thúc đòi lương thực, phân bổ tiền nong trở thành một vấn đề nan giải lớn trong nông thôn. Có nơi để hoàn thành nhiệm vụ, phải dẫn cả tiểu đội mang xích tay đi vào từng hộ trong thôn, do đó thường xảy ra nhiều việc xấu. Thực tế bảo chúng ta rằng, chính sách lương thực hiện hành, nông dân không phấn khởi, chế độ thuế phí không quy chuẩn, nông dân không hài lòng, biện pháp cứng nhắc đòi lương thực phân bổ tiền, nông dân không đồng ý, biện pháp hiện hành khó tiếp tục, nhất định phải tiến hành cải cách.

Sau khi tổng kết cách làm chủ yếu của tỉnh Hà Bắc cải cách thuế phí và thành quả chủ yếu đã đạt được, Lý Bính Lương viết một cách khẩn thiết:

Cuộc cải cách này diện liên quan rộng, tính chính sách mạnh, có nhiều vấn đề đòi hỏi chúng ta đi sâu tìm tòi, như vấn đề thu tiền và thu sản phẩm, thuế phí gộp làm một, cách tính thu công lương v.v... còn có quan điểm khác nhau, phương án cải cách cũng cần không ngừng hoàn thiện. Hiện nay tiến hành thí nghiệm cải cách này còn có một số huyện của các tỉnh An Huy, Hà Nam, Hồ Nam, Thiểm Tây v.v... mong các ngành hữu quan Trung ương coi trọng, chỉ đạo giúp đỡ chúng ta đi sâu làm tốt cuộc cải cách này.

Thật vậy, thí nghiệm cải cách thuế phí nông thôn đã khởi động. Cải cách đã đụng chạm đến thể chế thu thuế tài chính hiện hành, thể chế đặt mua lương thực hiện hành và cả vấn đề chính quyền cơ sở nông thôn không ngừng phình ra dưới thể chế chính trị hiện hành v.v..., mà những vấn đề này không phải địa phương có khả năng thay đổi hoặc xử lý ổn thỏa được. Nếu những vấn đề và mâu thuẫn này không được giải quyết triệt để thì mọi cải cách thuế phí cuối cùng cũng nhất định trở nên “xôi hỏng bỏng không”.

Mùa thu năm 1996, Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị Trung ương đảng, Phó Thủ tướng Quốc Vụ viện Lý Lam Thanh đi thị sát Hà Nam. Khi đồng chí biết được một số địa phương giương ngọn cờ giáo dục để thu phí bừa bãi của nông dân, cuối cùng không phải dùng toàn bộ tiền thu được vào giáo dục, đồng chí rất lo. Thời gian thị sát, đồng chí còn tìm hiểu được biện pháp thu phí để trích quỹ cho thôn, thu ngân sách cho xã, nông thôn hiện nay tùy tiện quá mức, đúng ra là một loại cơ chế “thu nhiều có lợi”, mà thu nhiều thu ít lại trực tiếp liên quan đến lợi ích thiết thân của cán bộ cơ sở, điều đó dẫn đến “ba bừa bãi” ở nông thôn, cấm mãi không được, trở thành cái khó kinh niên. Vì thế đồng chí nghĩ, có lẽ điều đó phải từ biện pháp thu phí này rốt cuộc có ổn hay không để xem xét.

Điều bất ngờ đối với đồng chí, trong thời gian thị sát ở Hà Nam, Lý Lam Thanh lại nghe có nông thôn đã thực hành biện pháp quản lý chuẩn hóa thuế và phí gộp làm một, biện pháp này không những được nông dân hoan nghênh, mà chi phí các mặt cũng được bảo đảm, đồng chí cảm thấy rất hứng thú, muốn đích thân đi xem thử. Nghe nói việc này xảy ra ở địa khu Phụ Dương tỉnh An Huy lân cận, đồng chí bèn tạm thời quyết định, thay đổi hành trình vòng qua Phụ Dương. Ở Phụ Dương, đồng chí nghe báo cáo chuyên đề của bí thư địa ủy và chuyên viên. Nghe xong cảm thấy biện pháp này hay. Trong khi nghe báo cáo, đồng chí còn biết thêm, có mấy đồng chí lão thành của Hội nghị chính trị hiệp thương toàn quốc cũng đến nông thôn Phụ Dương tiến hành điều tra nghiên cứu về vấn đề này. Sau khi trở về Bắc Kinh, đồng chí cho người đến xin tài liệu điều tra của các đồng chí đó. Xem xong cảm thấy rất có giá trị, vì thế đồng chí gửi tài liệu xin được, kèm theo ý kiến của mình đến Thủ tướng Lý Bằng, đồng thời cũng gửi cho mấy Phó Thủ tướng Chu Dung Cơ, Châu Gia Hoa, Ngô Bang Quốc, Khương Xuân Vân cùng đọc.

Thực ra, người thúc đẩy mấy đồng chí lão thành của Chính hiệp về nông thôn điều tra chính là Vương Úc chiêu, Phó Chủ nhiệm thường trực Ủy ban kinh tế Chính hiệp toàn quốc, nguyên tỉnh trưởng tỉnh An Huy. Trong những năm tháng bắt đầu cải cách nông thôn Trung Quốc chấn động lòng người, Vương Úc Chiêu là một viên đại tướng dưới trướng của Vạn Lý, về sau giữ chức Phó Chủ nhiệm Ban nghiên cứu chính sách Trung ương và Trung tâm nghiên cứu phát triển nông thôn Quốc Vụ viện, có thể nói ông là người trải qua suốt quá trình cải cách nông thôn Trung Quốc cuối những năm 70, đầu những năm 80 của thế kỷ trước. Và cho đến ngày nay, ông vẫn quan tâm theo dõi không mệt mỏi vấn đề “tam nông” của Trung Quốc.

Bắt đầu từ tháng 4 năm 1995, mấy vị cựu Bộ trưởng đã từng làm công tác kinh tế lâu năm ở cơ quan lãnh đạo nhà nước trong Ủy ban Kinh tế Chính hiệp toàn quốc tổ chức thành một nhóm chuyên đề do Vương Úc Chiêu phụ trách, chẳng ngại khó nhọc đi về các tỉnh An Huy, Hà Bắc v.v... tiến hành điều tra nghiên cứu nghiêm túc xoay quanh vấn đề điểm nóng “giảm nhẹ đóng góp” của nông dân hiện nay. Sau khi về Bắc Kinh đã tọa đàm với các đồng chí các ngành có liên quan: Bộ Nông nghiệp, Bộ Tài chính, Cục thống kê nhà nước v.v... Để tìm hiểu ý kiến và đề nghị của các giới xã hội ở phạm vi lớn hơn, vào giữa tháng bảy oi bức, Ủy ban Kinh tế Chính hiệp triệu tập cuộc “Hội thảo về vấn đề giảm nhẹ đóng góp của nông dân” tại thành phố Lạc sơn tỉnh Tứ Xuyên có các ngành hữu quan của tám tỉnh, và khu tự trị An Huy, Hà Bắc, Hà Nam, Hồ Nam, Tứ Xuyên, Quý Châu, Cát Lâm, Quảng Tây tham gia. Hội nghị đã tập trung nghiên cứu tình hình thí điểm cải cách công tác giảm nhẹ đóng góp của nông dân đang tiến hành ở một số địa phương mấy năm gần đây, tìm tòi lối thoát và biện pháp giải quyết gánh nặng của nông dân.

Trong thời gian về An Huy điều tra, nhóm chuyên đề đến Phụ Dương và huyện Thái Hòa trước, rồi đến các huyện thị Phụng Dương, Toàn Thúc, Vô Vy, Vô Hồ, An Khánh, Hợp Phì v.v... Giữa đường, Vương Úc Chiêu đến địa khu Trừ Huyện trước đây đồng chí từng sống và làm việc nhiều năm. Địa khu Trừ Huyện lúc đó đã đổi tên là thành phố Trừ Châu. Ở Trừ Châu, các Bộ trưởng cũ đã leo núi Lang Nha.

Hôm đó, bồi đồng Vương Úc Chiêu có Trương Xuân Sinh, một thời làm Bí thư thị ủy Trừ Châu và còn có Lục Tử Tu, nguyên Bí thư địa ủy Trừ Châu từ tỉnh về để đi với đoàn. Các Bộ trưởng được biết núi này chính là núi Lang Nha mà Âu Dương Tu, Thái thú Trừ Châu thời Bắc Tống miêu tả trong “Túy ông đình ký” nên rất hả lòng hả dạ; lại phát hiện đây là nơi tình cờ gặp gỡ của ba vị “Thái thú Trừ Châu” ngày nay, nên đều nói núi này thật xứng đáng gọi là nơi hội tụ nhân tài của đại nghiệp cải cách: Âu Dương Tu là người ủng hộ kiên định chủ trương cải cách của Phạm Trọng Yêm, Vương Úc Chiêu, Lục Tử Tu, Trương Xuân Sinh đều là phái cải cách kiên định nhất ngày nay, nên xôn xao đề nghị ba người chụp ảnh lưu niệm.

Hà Khai Ấm được mời cùng đi điều tra nghiên cứu, tức cảnh sinh tình ngẫu hứng làm mấy câu thơ:

Kế cải cách, hỏi Âu Dương Tu

Khoán sản lượng tìm Vương Thái thú

Phát huy chính nghĩa Lục Tự Phàm

“Sức sống mùa xuân” ngập đất trời (Trương Xuân Sinh)

Một tràng vỗ tay nhiệt liệt vang lên vì Hà Khai Ấm khéo léo khắc họa tên họ và tên tự của ba đồng chí vào trong thơ ngẫu hứng đó.

Cảm xúc trước bài thơ ngẫu hứng của Hà Khai Ấm, cựu Bộ trưởng Lâm nghiệp Lưu Quảng Vân cũng khoái chí đứng lên bảo đem giấy mực bút nghiên ra đây, cầm bút chấm mực viết ngay tại chỗ bài thơ của Hà Khải Ấm và đặt tên bài thơ là: “Đề tặng bốn Thái thú”.

Mọi người đều vui hả dạ.

Đó là một ngày vui sướng nhất của họ trong hoạt động điều tra lần này.

Trước đó, tám người trong nhóm chuyên đề trên đường đi lòng đầy nặng trĩu. Trong điều tra phát hiện, mấy năm gần đây, do hoạt động nâng cấp đạt tiêu chuẩn không sát thực tế của các địa phương quá nhiều, quá ẩu, biên chế cán bộ của bộ máy đảng, chính quyền cơ sở mất khống chế nghiêm trọng, thậm chí có nơi xuất hiện số ít cán bộ hoành hành ngang ngược, ức hiếp dân lành, nông dân khổ hết chỗ nói, dẫn đến một loạt vụ án nghiêm trọng. Nhất là phát hiện tốc độ đóng góp của nông dân tăng vượt xa tốc độ tăng thu nhập của nông dân, là một tỉnh lớn nông nghiệp nằm giữa Trung Quốc, nguồn lương thực chủ yếu của đất nước, do nhiệm vụ đặt mua lúa bông khá nặng, thu nhập thực tế của nông dân bị khấu trừ quá lớn; còn quy định về “ba giữ lại, năm thống nhất” chỉ được thu khống chế trong 5% thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân năm trước lấy xã làm đơn vị, mà nhà nước muốn giảm nhẹ đóng góp của nông dân không những che đậy khoảng cách giàu nghèo trong nông thôn mà còn gây nên hiệu ứng mặt trái “tước nghèo giúp giàu” ở mức độ nhất định, tăng thêm đóng góp của nông hộ thu nhập thấp, trở thành họa vô đơn chí.

Mỗi lần tiếp xúc với vấn đề nặng nề đó, các đồng chí trong nhóm chuyên đề cảm thấy vô cùng ức chế. Chỉ khi mắt thấy huyện Thái Hòa tỉnh An Huy, huyện Chính Định tỉnh Hà Bắc đang làm thí điểm cải cách, tai nghe những cải cách này được quần chúng nông dân và các giới xã hội hoan nghênh mới cảm thấy chút ít an ủi từ đáy lòng.

Về sau, qua tọa đàm trao đổi với các Bộ, Cục hữu quan của nhà nước, trải qua đi sâu tìm tòi nghiên cứu của hội nghị Lạc Sơn, Vương Úc Chiêu đích thân chủ trì viết “Đề nghị về thiết thực giải quyết vấn đề đóng góp của nông dân”. Ủy ban Kinh tế của Chính hiệp còn triệu tập cuộc hội nghị chủ nhiệm mở rộng tại Bắc Kinh tiến hành xem xét thảo luận nghiêm chỉnh đối với “đề nghị” này.

Trong bản “Đề nghị” này, Vương Úc Chiêu cho rằng lối thoát căn bản nhất giải quyết đóng góp của nông dân là phát triển kinh tế nông thôn, tăng thêm thu nhập của nông dân, nâng cao mức giàu có của nông dân. Mà muốn khống chế đóng góp của nông dân trong phạm vi hợp lý thì cần phải về căn bản cải cách và hoàn thiện chế độ trưng thu thuế nông nghiệp, kiên quyết bịt chặt đầu nguồn tăng thêm đóng góp của nông dân. Các cuộc điều tra cho thấy nông dân đóng góp quá nặng, thường có quan hệ trực tiếp với yêu cầu quá cao, quá gấp của chính phủ khi định ra mục tiêu phát triển, vì vậy, then chốt giải quyết vấn đề là ở bên trên.

“Đề nghị” hầu như lớn tiếng kêu gào: Phải kiên quyết xử lý các hoạt động nâng cấp đạt tiêu chuẩn không sát thực tế, hễ cái gì tăng thêm đóng góp của nông dân đều phải kiên quyết dẹp bỏ. Nên xây dựng một quan niệm sự nghiệp mà nhà nước, ban ngành, địa phương không có sức xây dựng thì không nêu ra khẩu hiệu và định mục tiêu. Các cấp lãnh đạo từ Trung ương đến địa phương đều phải ý thức đầy đủ rằng mức thu nhập của đại đa số nông dân hiện nay không cao, ngày nay chênh lệch thu nhập xã hội không ngừng mở rộng, nhất thiết không được để cho trị số bình quân tăng trưởng lớn mê hoặc; phải nhận thức đúng đắn mức giàu có của nông dân, xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa xây dựng các sự nghiệp xã hội với giảm nhẹ đóng góp của nông dân.

Bản “Đề nghị” có những lời đề nghị rất cụ thể. Như đề ra phải nhanh chóng xây dựng “Luật trưng thu quản lý thuế phí nông nghiệp”, tăng cường xây dựng đội ngũ trưng thu quản lý thuế phí nông nghiệp, tuyệt đối không cho phép dùng lực lượng cảnh sát, công an hoặc nhóm nhỏ dân quân đi thu thuế phí; như đề ra phải kiên quyết tinh giản bộ máy, cải cách chế độ sát hạch cán bộ; như đề ra phải xem xét xây dựng tổ chức quần chúng của nông dân trên cơ sở các loại hiệp hội kinh tế kỹ thuật hiện có, khai thông quan hệ giữa chính quyền và nông dân để tiện quán triệt chấp hành các pháp lệnh chính sách của nhà nước có lợi cho thật sự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nông dân...

Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị, Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc Lý Thụy Hoàn, luôn luôn rất quan tâm công tác giảm nhẹ đóng góp của nông dân; thấy báo cáo được hội nghị chủ nhiệm mở rộng Ủy ban Kinh tế xem xét thông qua, hết sức phấn khởi. Hôm đó, đồng chí mời Vương Úc Chiêu đến để bày tỏ thái độ: “Tôi hoàn toàn tán thành đề nghị của các đồng chí nêu ra. Nếu cần mở hội nghị hiệp thương, mời đồng chí Lý Bằng tham gia, tôi chủ trì hội nghị”. Lý Thụy Hoàn còn chỉ thị gửi “Đề nghị” lên Văn phòng Trung ương đảng và Văn phòng Quốc Vụ viện.

Sau khi “Đề nghị” của Ủy ban Kinh tế Chính hiệp gửi đi theo trình tự tổ chức, Vương Úc Chiêu lòng chưa yên. Đồng chí nghĩ đến trong lãnh đạo Trung ương, Ôn Gia Bảo đi về nông thôn nhiều nhất, do đó cũng rất am hiểu công tác nông thôn Trung Quốc, nên lấy danh nghĩa cá nhân, trực tiếp gửi cho Ôn Gia Bảo một bản.

Tất nhiên, Vương Úc Chiêu không biết, 10 ngày trước đó, Phó Thủ tướng Lý Lam Thanh đã trực tiếp gửi bản báo cáo đó cho Thủ tướng Lý Bằng và mấy vị Phó Thủ tướng đọc, Lý Bằng, Chu Dung Cơ đều có lời phê chuyển cho Bộ Tài chính; càng không biết Phó Thủ tướng Khương Xuân Vân sau khi đọc báo cáo của Lý Lam Thanh gửi đến cũng đã chuyển cho Ôn Gia Bảo và nói rõ ý kiến của đồng chí: “Đề nghị đồng chí Gia Bảo phê duyệt để nhóm khởi thảo nghiên cứu cẩn thận”. Lúc này nhóm khởi thảo của Ôn Gia Bảo lãnh đạo đang khởi thảo một văn kiên quan trọng liên quan đến giảm nhẹ đóng góp của nông dân cho Trung ương đảng và Quốc Vụ viện.

Ôn Gia Bảo nhận được cả hai bản “Kiến nghị”, đồng chí nhất trí với quan điểm của Khương Xuân Vân, cho rằng nó rất có “giá trị tham khảo” đối với một quyết định sắp công bố của Trung ương đảng và Quốc Vụ viện đang khởi thảo. Theo người ta nói lại, việc này Ôn Gia Bảo đã có ý kiến rồi thì không cần phải xử lý lại nữa đối với “Kiến nghị” của cá nhân Vương Úc Chiêu trình lên, nhưng đồng chí là một người làm việc hết sức thận trọng tỉ mỉ, tuy đã bàn giao, nhưng vẫn cầm bút lông phê vào “Kiến nghị” chuyển cho Phó Bí thư trưởng Quốc Vụ viện Lưu Tế Dân và Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp Vạn Bảo Thụy, đồng thời viết thêm mấy chữ. Mỗi một chữ trong lời phê của đồng chí đều viết rất ngay ngắn, ngay cả dấu chấm, dấu phẩy cũng rất rõ ràng, nghiêm chỉnh và cẩn thận như đồng chí trước đây xử lý bất cứ công việc gì:

“Đồng chí Tế Dân, Bảo Thụy: Bản kiến nghị này của Ủy ban Kinh tế Chính hiệp toàn quốc hình thành trên cơ sở điều tra nghiên cứu có giá trị tham khảo quan trọng đối với việc nghiên cứu và giải quyết vấn đề đóng góp của nông dân. Rất nhiều ý kiến hay trong đó đã được đưa vào trong văn kiện của Trung ương khởi thảo về vấn đề giảm nhẹ đóng góp của nông dân. Một số biện pháp cải cách mang tính phương hướng cũng đang tích cực tiến hành thí điểm. Đề nghị báo lại những tình hình đó cho Chính hiệp và đồng chí Úc Chiêu”.

Sau khi bản “Kiến nghị” do Vương Úc Chiêu chấp bút được gửi đến Văn phòng Trung ương đảng và Quốc Vụ viện không lâu, một tổ điều tra liên hợp do Văn phòng Tổ lãnh đạo công tác nông thôn Trung ương dẫn đầu, gồm có Ủy ban Kế hoạch nhà nước, Ủy ban Cải cách thể chế nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp, Cục Dự trữ lương thực, Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương và Đài truyền hình Trung ương tham gia, nhanh chóng đổ về tỉnh Hà Bắc gần Bắc Kinh nhất, tiến hành điều tra nghiên cứu chuyên đề cải cách chế độ thuế nông nghiệp. Phó Bí thư Tỉnh ủy Lý Bính Lương, từ trường đảng Trung ương trở về đón tiếp toàn thể các đồng chí của Tổ điều tra, và báo cáo tình hình cải cách chế độ công lương hơn ba năm qua của tỉnh Hà Bắc, đồng thời nhận lời phỏng vấn của Đài truyền hình Trung ương.

Vào lúc này, một tin cổ vũ lòng người cũng lặng lẽ lan truyền ở nông thôn rộng lớn An Huy: Tổng Bí thư Giang Trạch Dân cử thư ký riêng, một cây viết về huyện Thái Hòa tỉnh An Huy, nơi tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn sớm nhất. Vị thư ký này đến từng hộ trong thôn khắp huyện Thái Hòa, đến nơi nào cũng chỉ có nghe chăm chú, xem tỉ mỉ, vừa nghe, vừa xem, vừa ghi chép vào sổ. Khi từ biệt lãnh đạo đảng, chính quyền huyện Thái Hòa mong vị thư ký có thể nói qua quan điểm và ý kiến của ông sau khi điều tra nghiên cứu, thì ông này chỉ cười khiêm tốn nói: “Nhiệm vụ của tôi là xem, là nghe, sau đó về báo cáo trung thực”.

Ngày 30 tháng 12 năm 1996, Trung ương đảng, Quốc Vụ viện truyền đạt “Văn kiện số 13” nổi tiếng nhất liên quan đến giảm nhẹ đóng góp của nông dân: “Quyết định về việc thiết thực làm tốt công tác giảm nhẹ đóng góp của nông dân”. “Quyết định” này cụ thể nêu ra “ba giảm”: giảm miễn đóng góp thuế phí của hộ nghèo, giảm nhẹ đóng góp của xí nghiệp hương trấn, giảm bớt chi tiêu cho bộ máy và nhân viên xã, trấn; nêu rõ “Năm điều nghiêm cấm”: nghiêm cấm mọi hoạt động nâng cấp đạt tiêu chuẩn để đòi tiền của của nông dân; nghiêm cấm hoạt động huy động vốn ngoài quy định pháp luật ở nông thôn; nghiêm cấm tất cả thu phí bừa bãi, nâng giá bừa bãi, phạt tiền bừa bãi đối với nông dân; nghiêm cấm các loại hành vi phân bổ; nghiêm cấm sử dụng công cụ và thủ đoạn chuyên chính để thu tiền của của nông dân; đồng thời đề ra “hai tăng cường”: tăng cường sự lãnh đạo, thực hành chế độ trách nhiệm người đứng đầu đảng chính quyền giảm nhẹ đóng góp của nông dân; tăng cường giám sát kiểm tra, điều tra xử lý nghiêm túc hành vi vi phạm pháp luật, kỷ luật làm tăng thêm đóng góp của nông dân.

“Quyết định” đặc biệt nêu rõ: “Giải quyết về căn bản vấn đề đóng góp của nông dân, cần phải kiên trì đi sâu cải cách, có thể tiếp tục thí nghiệm đối với việc phân luồng đóng góp đang tiến hành ở một số địa phương và tìm tòi cải cách thuế phí đang tiến hành ở một số vùng sản xuất chủ yếu lương thực”.

Đây là lần đầu tiên Trung ương đảng, Quốc Vụ viện công khai bày tỏ ý kiến khẳng định đối với các địa phương đang tiến hành thí nghiệm cải cách thuế phí nông thôn trong một “Văn kiện đóng dấu đỏ”.

Ngày thứ 14 truyền đạt “Văn kiện số 13”, tức ngày 13 tháng 1 năm 1997, Ôn Gia Bảo thay mặt Trung ương đọc bài phát biểu quan trọng về công tác cải cách thuế phí nông thôn tại hội nghị công tác nông thôn toàn quốc. Đồng chí nói: “Mấy năm gần đây, một số vùng chủ yếu sản xuất lương thực, chủ yếu là năm mươi huyện của bảy tỉnh An Huy, Hà Bắc v.v... tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn trong phạm vi nhất định, đạt được hiệu quả nhất định, tích lũy được một số kinh nghiệm bổ ích. Trung ương cho rằng, cuộc cải cách này có thể tiếp tục thí nghiệm, nhưng trước mắt chưa nên phổ biến mở rộng về diện. Chủ yếu là suy nghĩ từ hai điểm: cuộc cải cách này đụng chạm đến một số vấn đề thể chế ở tầng nấc sâu liên quan đến một số phương hướng cải cách trọng đại, tiếp tục cải cách cần phải xem xét cùng với tính toán tổng thể về cải cách thể chế thu mua lương thực hiện hành và thể chế tài chính thuế khóa lấy thuế nông nghiệp làm chính, việc này diện liên quan rộng, hơn nữa khá phức tạp, cần có phương án thiết kế toàn diện. Công tác thí điểm phải tiến hành một cách có lãnh đạo, địa phương nào đã được phê chuẩn triển khai thí điểm, phải nghiêm chỉnh làm tốt thí điểm và chú ý tổng kết kinh nghiệm”.

Ôn Gia Bảo không những khẳng định các nơi thí điểm cải cách thuế phí đã tích lũy được kinh nghiệm bổ ích, mà còn nêu rõ cải cách này đụng chạm đến vấn đề thể chế ở tầng nấc sâu, liên quan đến phương hướng cải cách trọng đại, do đó cần có phương án thiết kế toàn diện.

Phát biểu này của Ôn Gia Bảo khí thế hùng hồn, phấn chấn lòng người; giải thích của đồng chí đối với cải cách thuế phí nông thôn càng nhìn xa trông rộng, vô cùng sâu sắc.

45. Đúng sai, công tội dựa vào sử xanh

Ngày 27 tháng 3 năm 1998, tại Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khóa 9, được Chủ tịch nước Giang Trạch Dân đề cử và các đại biểu dự Đại hội bầu cử, Chu Dung Cơ giữ chức Thủ tướng Quốc Vụ viện.

Ngày 6 tháng 6, sau hai tháng giữ chức Thủ tướng, Chu Dung Cơ ký lệnh của Quốc Vụ viện, ban hành thực thi “Điều lệ thu mua lương thực”.

Bốn năm về trước, năm 1993, Chu Dung Cơ đã quan tâm đến công tác thu mua lương thực, cái khác nhau là trước đây là thông tin, không tuân thủ chấp hành, chỉ là vấn đề về thái độ công tác hoặc nhận thức; lần này là lệnh của Quốc Vụ viện, nhiều quy định trong thông tư được lệnh này nâng lên tầm cao pháp luật, không chấp hành tức là vi phạm luật pháp. Hơn nữa, “Điều lệ” lần này còn đặc biệt tăng thêm một số quy định cứng, đặt ra những quy định mới này, rõ ràng là nhằm mục đích nâng cao tính tích cực trồng lương thực của nông dân, bảo đảm chắc chắn nhu cầu định mua lương thực của nhà nước mỗi năm 50 triệu tấn và thực hành bảo đảm có hiệu quả đối với ngành lương thực nhà nước.

Tất nhiên, ý nghĩa của nó không chỉ dừng ở đó, bởi vì trong “Điều lệ” quy định rõ: ngoài thuế nông nghiệp ra, khi thu mua lương thực “không được chấp nhận sự ủy thác của bất cứ tổ chức và cá nhân nào khấu thay, nộp thay bất cứ thuế, phí nào”. “Tổ chức” nói ở đây rõ ràng bao gồm chính quyền các cấp; “cá nhân” nói đến ở đây tất nhiên bao gồm cán bộ lãnh đạo đảng, chính quyền. “Điều lệ” mới rõ ràng là từ “hiện trường thu mua lương thực” kiên quyết ngăn chặn hiện tượng ngồi trên xe thu phí diễn ra ngày càng khốc liệt, từ đó giảm nhẹ triệt để đóng góp của nông dân.

Có thể nói, lao tâm khổ tứ để xây dựng nên “Điều lệ” này là điều không có gì phải nghi ngờ, nhưng lại là ý nguyện của một bên. Bởi vì, bối cảnh trưng thu thuế phí ở cơ sở nông thôn ngày nay rất phức tạp, ví như “khoản thu ngân sách xã, khoản trích quỹ để lại thôn” nêu trong “Điều lệ”, đó cũng là điều trước đây Quốc Vụ viện chính thức gửi công văn yêu cầu trưng thu nông dân, mà nhiều chi phí trong đó đáng lẽ phải do tài chính nhà nước chi, tài chính nhà nước có chi hay không, điều đó mới tạo ra đóng góp của nông dân, hiện nay lẩn tránh không nói đến nhiều vấn đề rất cụ thể đó, không đi giải quyết về căn bản, lại quy định cứng nhắc cán bộ xã (trấn) thôn không được ngồi thu bất cứ thuế phí nào ngoài thuế nông nghiệp tại hiện trường thu mua, điều đó thực tế đẩy chính quyền cơ sở nông thôn và tổ chức cấp thôn vào sát chân tường - thế thì chỉ có bằng mặt không bằng lòng, cự tuyệt không chịu chấp hành quy định trong điều lệ; nếu chấp hành, kết quả cũng chỉ là buộc bên dưới dùng hình thức “phân đội nhỏ”, “đội công tác” hoặc “đội xung kích” càng nhiều hơn, thậm chí vận dụng thủ đoạn tư pháp gõ cửa từng hộ từng nhà cưỡng bức thu mua.

Càng nghiêm trọng hơn là “Điều lệ thu mua lương thực” còn nêu rõ, thu mua lương thực chỉ có thể thông qua hệ thống lương thực của nhà nước, và yêu cầu thu mua lương thực cần phải “nộp từng hộ thanh toán từng hộ”, tiền vốn lại chỉ có thể “vận hành khép kín”. Như vậy sẽ đẻ ra mâu thuẫn không thể điều hòa với cách làm cải cách thuế phí nông thôn ở các nơi đang làm thí điểm.

Lúc bấy giờ, tỉnh Hà Bắc còn đang dự tính mở rộng hơn nữa thí điểm cải cách chế độ công lương ra toàn tỉnh, với tư cách là người chủ trì Tổ đề tài, Dương Văn Lương tích cực thu xếp cuộc “Hội thảo phương án cải cách chế độ công lương tỉnh Hà Bắc”. Sau khi ông hiểu rõ những quy định cụ thể đó trong “Điều lệ thu mua lương thực” cảm thấy như bị nện một đòn đau, lập tức ý thức được cải cách chế độ công lương năm sáu năm nay được lãnh đạo chủ chốt của ba nhiệm kỳ Tỉnh ủy coi trọng, bản thân càng dốc hết tâm huyết vào cải cách chế độ công lương sắp bỏ dở; tất cả thí điểm cải cách thuế phí trong toàn quốc cũng không thể không đối mặt với vận đen trong một buổi sáng hoàn toàn bị đình lại.

Dương Văn Lương lòng như lửa đốt, ngồi xuống xem đi xem lại “Điều lệ thu mua lương thực”, cố tìm trong đó câu chữ có lợi cho cải cách thuế phí. Rõ ràng là ông không thể nào tìm được. Song ông vẫn lạc quan cho rằng, xét trên tổng thể và bản chất, cải cách chế độ công lương và “Điều lệ thu mua lương thực” đều nhằm chuẩn hóa đóng góp của nông dân, bảo đảm cho nhà nước nắm chắc nguồn lương thực cần thiết, quan hệ giữa hai cái đó không bài xích lẫn nhau, không phải cái này thì ắt là cái kia.

Vì thế, ông suốt đêm viết một bản báo cáo chuyên đề cho Tỉnh ủy: “Thí điểm cải cách chế độ công lương nên tiếp tục tiến hành”.

Nhưng, ngoài những người mang tình cảm mặn nồng đối với cải cách thuế phí như ông ra, còn những người khác không cho là như vậy. Dương Văn Lương gửi báo cáo chuyên đề lên trên chẳng bao lâu, Phòng mậu dịch tiền tệ thuộc Văn phòng chính quyền tỉnh Hà Bắc cũng viết một báo cáo ngược lại gửi lên người lãnh đạo chủ chốt của Tỉnh ủy và chính quyền, nói rõ: “Chế độ công lương” và cách làm thí điểm “phí sửa thành thuế” không phù hợp với quy định cụ thể của “Điều lệ thu mua lương thực”, cũng ảnh hưởng đến vận hành khép kín của nguồn vốn thua mua của ngân hàng phát triển nông nghiệp. Đứng trước tình hình trên, đề nghị tỉnh ta chấp hành theo quy định hữu quan trong “Điều lệ thu mua lương thực” của Quốc Vụ viện ban hành”.

Ở đất nước này của chúng ta, dưới thể chế đặc thù này của chúng ta, cấp dưới phải phục tùng cấp trên, toàn đảng phải phục tùng Trung ương. Trên ý nghĩa này, mệnh lệnh chính quyền vẫn là thông suốt. Chính vì vậy, những người phụ trách chủ chốt của tỉnh Hà Bắc không thể, cũng không dám không chấp hành “Điều lệ” của Trung ương, vì thế, đành phải từ bỏ cải cách chế độ công lương vừa thực hiện.

Phó Bí thư Tỉnh ủy Triệu Kim Trạch, đồng thời kiêm nhiệm người phụ trách tiểu tổ cải cách tổng hợp cấp huyện tỉnh Hà Bắc rất rõ cảnh tượng mới do cải cách chế độ công lương mang lại cho nông thôn, nhận được báo cáo của Phòng mậu dịch tiền tệ gửi lên, trong lòng ông cực kỳ phức tạp. Chỉ mấy ngày sau đó, ông phê hai chữ “Đồng ý” vào “Chương trình hội nghị nghiên cứu thảo luận phương án cải cách chế độ công lương tỉnh Hà Bắc” do Dương Văn Lương khởi thảo, nhưng bây giờ, ông phải quyết định ngược lại.

Triệu Kim Trạch đã nói ở một cuộc hội nghị sau này như sau: “Cải cách chế độ công lương của tỉnh Hà Bắc có thể nêu ra mười điều tám điều lợi ích, nhưng điều ngoài thuế nông nghiệp ra không được khấu trừ thay, nộp thay bất cứ thuế phí nào khác là sự ràng buộc cứng, “Điều lệ” là phép tắc, không cho phép bớt xén khi chấp hành, chúng ta chỉ có thể giữ nhất trí với Trung ương! Nhưng ngừng cải cách chế độ công lương, không có nghĩa là phủ nhận cải cách này, chỉ vì nó có va chạm với “Điều lệ”.

Dương Văn Lương dự hội nghị này, Triệu Kim Thạch thay mặt Tỉnh ủy giải thích như vậy tại hội nghị, ông nghe rõ, nhưng hình như càng trở nên mơ hồ. Cải cách chế độ công lương đã có nhiều cái lợi như thế, đáng được khẳng định đầy đủ, vì sao nhất định phải dừng nó lại?

Rồi, Bí thư Tỉnh ủy cũng có lời phê giống nhau: “Nên chấp hành theo “Điều lệ” thống nhất của Quốc Vụ viện”.

Tiếp theo đó, tỉnh trưởng Diệp Liên Tùng cũng phê vào: “Toàn tỉnh đều phải thống nhất chấp hành “Điều lệ thu mua lương thực” của Quốc Vụ viện”, còn đặc biệt nêu rõ: “Triệu tập ngay Văn phòng cải cách tổng hợp tỉnh, các đơn vị sở thuế đất, lương thực, ngân hàng phát triển nông thôn nghiên cứu, ra ngay thông tri liên hợp, chấp hành theo luật pháp”.

Ngay hôm Diệp Liên Tùng ra chỉ thị, bốn cơ quan Văn phòng cải cách tổng hợp, Sở tài chính, Sở lương thực và Ngân hàng phát triển nông thôn nhanh chóng ra thông tri liên hợp, yêu cầu các nơi cần phải kiên quyết chấp hành “Điều lệ thu mua lương thực” của Quốc Vụ viện ban hành.

Dương Văn Lương gần như phát điên đến nơi, cùng ngày bốn đơn vị ra thông tri liên hợp, ông lại gửi thư lên Tỉnh ủy, chính quyền Hà Bắc yêu cầu thỉnh thị khẩn cấp lên Trung ương về vấn đề tiếp tục tiến hành thí điểm cải cách chế độ công lương.

Vừa may vào lúc này, một tổ điều tra nghiên cứu của Ủy ban Kế hoạch nhà nước đến Hà Bắc tìm hiểu tình hình thu mua lương thực vụ hè, sau khi về viết báo cáo điều tra gửi Ôn Gia Bảo. Ôn Gia Bảo phê vào bản báo cáo điều tra như sau:

“Vấn đề chế độ công lương có thể đưa vào cải cách thuế phí để tiếp tục nghiên cứu, trước mắt nên thống nhất chấp hành “Điều lệ thu mua lương thực.”

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch nhà nước Vương Xuân Chính ngay ngày hôm đó điện báo cho Diệp Liên Tùng, tỉnh trưởng Hà Bắc ý kiến đó của Ôn Gia Bảo.

Chỉ thị của Ôn Gia Bảo quả thực là rất rõ ràng, đồng chí nói có hai ý. Là Phó Thủ tướng Quốc Vụ viện, đồng chí cần phải nhấn mạnh tính nghiêm túc của sắc lệnh Quốc Vụ viện do Thủ tướng Chu Dung Cơ ký, yêu cầu kiên quyết chấp hành “Điều lệ”; nhưng trước đây đồng chí từng đánh giá cao công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn tiến hành ở 50 huyện trong 7 tỉnh An Huy, Hà Bắc v.v..., bây giờ, thái độ của đồng chí vẫn không thay đổi, đồng chí vẫn khẳng định đầy đủ đối với cải cách chế độ công lương của Hà Bắc đang làm, nếu chúng ta suy nghĩ kỹ một chút, thì sẽ thấy cách đồng chí nêu hai ý đó vẫn có khác nhau. Trước câu “nên thống nhất chấp hành “Điều lệ thu mua lương thực”, đồng chí thêm hai chữ “trước mắt” cũng có nghĩa là giới hạn về thời gian, còn khi nhắc đến cải cách thuế phí thì yêu cầu “tiếp tục nghiên cứu”. Vì vậy chí ít cũng có thể nhận thức như thế này, Ôn Gia Bảo chủ trương trong khi chấp hành “Điều lệ” trước mắt, không nên ảnh hưởng đến thí nghiệm và tìm tòi cải cách thuế phí có ý nghĩa sâu xa hơn.

Đáng tiếc là tỉnh trưởng Diệp Liên Tùng không lãnh hội toàn diện tinh thần chỉ thị của Ôn Gia Bảo, còn đưa ra lời phê với lời lẽ gay gắt hơn: “Phải nghiêm chỉnh quán triệt thực hiện chỉ thị của Phó Thủ tướng Ôn Gia Bảo. Cần phải làm công khai thu mua, thanh toán từng hộ thu mua lương thực, không cho phép cán bộ thôn xã ngồi tại trạm lương thực thu ngân sách trích quỹ để lại, huyện thí điểm “chế độ công lương” trước đây thống nhất chấp hành (Điều lệ thu mua lương thực), những vấn đề này đều phải rất kiên quyết. Nếu cán bộ chúng ta không nghe theo, tìm ra điển hình, phải xử lý nghiêm túc”.

Văn phòng ủy ban tỉnh Hà Bắc căn cứ theo chỉ thị của tỉnh trưởng Diệp Liên Tùng lập tức ra thông tư khẩn cấp cho toàn tỉnh.

Thế là vào một buổi sáng, cải cách chế độ công lương trải qua thời gian 5 năm sôi nổi náo nhiệt, đã mở rộng ra 37 huyện, thị đã biến mất sạch trên chân trời của tỉnh Hà Bắc.

Đồng thời, thí điểm cải cách thuế phí của 7 tỉnh trong toàn quốc phát triển đến hơn 60 huyện thị cũng đều chấm dứt.

Tin này làm cho Dương Văn Lương lòng như lửa đốt. Thế nhưng, dù cho Dương Văn Lương cho rằng cải cách chế độ công lương là tìm kiếm chính sách cơ bản giải quyết vấn đề nông dân như thế nào chăng nữa, việc tiếp tục tiến hành thí nghiệm là rất cần thiết, nhưng cải cách cuối cùng đã phải dừng lại do ban hành “Điều lệ thu mua lương thực”.

Cải cách chế độ công lương bị dừng lại, vấn đề cũng nảy sinh theo. Có những người xem ra, bị tuyên bố đình chỉ có nghĩa là bị kiên quyết phủ định, còn Dương Văn Lương với tư cách là người phụ trách thực tế đề tài nghiên cứu này bận rộn hơn năm năm qua thì đang bị giày vò!

Một số lời gièm pha dè bỉu đến tai, một số ánh mắt khác thường dòm ngó.

Dương Văn Lương khoảnh khắc rơi vào cảnh tứ bề khốn đốn.

Trong những ngày không dám quay đầu nhìn đó, Dương Văn Lương chẳng biết làm sao được, chỉ đọc đi đọc lại phát biểu của Đặng Tiểu Bình khi đi thị sát ở miền Nam. Ông cố tìm ra đáp án trong phát biểu của Đặng Tiểu Bình. Ông tin rằng cải cách thuế phí nông thôn nhất định sẽ tiếp tục, vì nó được đông đảo nông dân thật lòng ủng hộ. Thậm chí ông cho rằng, Trung Quốc đã đi lên con đường kinh tế thị trường không quay trở lại này, thì không nên tiếp tục thi hành thống nhất thu mua, thống nhất tiêu thụ lương thực, từng bước mở cửa thị trường lương thực mới là thượng sách.

Nghĩ tới những điều này, Dương Văn Lương rạo rực trong lòng, không dằn lòng nổi, cầm bút lấy giấy dốc muôn vàn cảm xúc của ông lên đầu ngọn bút:

Quyết tâm cải cách không lay chuyển, sự nghiệp niềm tin vẫn vững vàng.

Chung lo cho nước làm việc lớn, gỡ khó cho dân hướng rõ ràng.

Thắng bại được mất chờ thực tiễn, lợi hại đúng sai hỏi nhân dân.

Cốt để chấn hưng Trung Hoa mới, mặc cho mưa gió dập vùi thân.

Ông rất muốn tìm một đối tượng tâm đầu ý hợp để trút bớt nỗi khổ đau, nhưng ngoài Hà Khai Ấm, ông có thể tìm được ai đây? Một khi nhớ tới Hà Khai Ấm, ông nghĩ hoàn cảnh ông Hà chắc cũng không tốt hơn gì mình, trong lòng ông đầy băn khoăn.

Ông chép lại bài thơ rồi gửi cho ông Hà.

Lúc này tình cảnh của Hà Khai Ấm quả thật rất bi đát. Mươi năm rồi, vì cải cách thuế phí nông thôn, ông nếm đủ cay đắng của cuộc đời và thời thế ấm lạnh, nhưng ông không hề oán trách, hối hận, vẫn tin theo câu giáo huấn của Đặng Tiểu Bình: “Không tranh luận, cho phép nhìn, nhưng phải kiên quyết thử, mạnh dạn làm”.

Khó khăn lắm mới đi đến được ngày nay, cải cách được nông dân hơn 60 huyện trong 7 tỉnh hoan nghênh rộng rãi, bây giờ lại bất ngờ theo nhau chết yểu, quả thực ông không thể nào chấp nhận được sự thật này. Điều không thể chấp nhận nhất là ngay khi cải cách thuế phí bị buộc dừng lại, những người trước đây ủng hộ nhiệt tình, gặp nhau vui vẻ, bỗng chốc trở mặt, hình như không quen biết; còn những người vẫn thờ ơ đứng nhìn thì lúc này lại nhao nhao đứng ra chứng minh sáng suốt tiên tri của họ; những người vẫn giữ ý kiến phản đối chờ xem chuyện cười thì bắt đầu nhảy ra “sau vụ thu tính sổ”, chụp lên đầu ông các loại mũ thối. Nói những ý tưởng cải cách của ông toàn là viển vông vớ vẩn, nói những bài viết của ông là nói nhăng nói cuội; nói ông cho chính sách lương thực và chế độ tài chính thuế khóa của nhà nước vào một nồi cháo, nói ông làm tất cả điều đó chẳng qua là để khoe tài, để lừa đời lấy tiếng, tiếp theo đó là bài viết của ông vì không có ai ký, văn phòng chính quyền tỉnh cũng không thể đánh máy cho ông, năm 1978, nhờ có lời phê của tỉnh trưởng Vương Úc Chiêu và Phó tỉnh trưởng thường trực Mạnh Phú Lâm lúc đó, ông mới được tham gia bình xét chức danh cao cấp, và năm sau được chức danh “cán sự cao cấp”, bây giờ gặp phải cải cách tiền lương, lại không có ai tính cho ông, nên chỉ được hưởng đãi ngộ cấp khoa [2] . Điều càng làm ông nghĩ chưa ra là, Văn phòng ủy ban tỉnh khi giải quyết nhà ở cho cán bộ; trong cho điểm phân nhà, rõ ràng ông được điểm cao thứ hai trong toàn Văn phòng, nhưng nay mỗi cán bộ của cơ quan văn phòng, kể cả thanh niên vừa mới đến chẳng bao lâu đều được phân nhà ở của văn phòng chính quyền, duy chỉ có ông vẫn ở nhà cũ, rất chật của phòng quản lý nhà thuộc Cục quản lý hành chính trước đây.

Đủ mọi sức ép chính trị, kinh tế, xã hội cho đến đời sống đè lên người ông làm cho ông không thở nổi.

Bà vợ Cố Hàm Tín thấy ông suốt ngày ngổn ngang tâm sự, đi trên phố cũng cắm đầu suy nghĩ, sợ ông xảy chuyện, càng sợ ông chạy đến hội nghị nào đó hoặc nơi nào đó, giống như trước đây đến đâu nói đấy, nên bà động viên ông học hút thuốc, uống rượu. Vì bà nghe người ta nói, rượu có thể tiêu sầu, thuốc giúp người đào sâu suy nghĩ, bà mong ông bình an sống qua ngày.

“Bản thân ông là kỹ sư nông nghiệp cao cấp, mấy năm nay thường xuyên có người đến nhà mời ông đi chỉ đạo kỹ thuật, một việc tốt vừa đỡ mệt óc, vừa lại có tiền thì không làm, cứ muốn chui đầu vào bụi gai để làm gì? Bây giờ, cái gì khó nói thì đừng nói nữa, việc cải cách cũng không nên bận tâm nữa”. Bà Cố Hàm Tín khuyên ông Hà Khai Ấm.

Hà Khai Ấm sao lại không nghĩ đi làm công tác nghiên cứu khoa học nông nghiệp vừa không rủi ro, vừa lại có danh lợi. Nhưng ông đã đổ tâm huyết quá nhiều, cũng gửi gắm hy vọng quá nhiều vào nghiên cứu đi sâu cải cách nông thôn Trung Quốc, bây giờ để ông “rửa tay trong chậu vàng”, điều đó không thể làm được.

Song lúc khó chịu và buồn phiền, ông thật sự chấp nhận đề nghị của phu nhân: hút thuốc, uống rượu. Thế là Hà Khai Ấm bình thường không nhấm một giọt rượu, cũng không hút thuốc bắt đầu chính thức hút thuốc, mỗi tối uống hai chén rượu. Ai ngờ, vừa hút thuốc, vừa uống rượu, bất ngờ phát hiện ra hai thứ thuốc, rượu này quả thực lạ lùng, ông thật sự bình tâm trở lại.

Nhưng chẳng được bao lâu, sóng lòng ông lại dâng lên. Ông phát hiện cải cách thuế phí của tỉnh An Huy không phải toàn quân bị tiêu diệt, phát hiện ra điều này, ông lại trở nên phấn chấn.

Thì ra, sau khi ban hành “Điều lệ thu mua lương thực”, tỉnh trưởng tỉnh An Huy Hồi Lương Ngọc lấy danh nghĩa chính quyền nhân dân tỉnh An Huy viết một bản báo cáo cho Quốc Vụ viện nhấn mạnh vùng Phụ Dương tỉnh An Huy là khu thí nghiệm chính sách nông thôn đầu tiên của cả nước được Quốc Vụ viện chấp nhận, nhằm tìm tòi con đường mới giảm nhẹ đóng góp của nông dân, yêu cầu tiếp tục tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn. Để giải quyết vấn đề cải cách thuế phí gắn với “Điều lệ” của Quốc Vụ viện ban hành, thí điểm của An Huy quyết định điều chỉnh thực thu theo đất canh tác thành nộp tiền theo đầu người.

Nhờ Hồi Lương Ngọc tranh cãi cho ra nhẽ, khi cải cách thuế phí nông thôn ở các nơi trên toàn quốc đều dừng lại, Phụ Dương - An Huy lại là bông hoa nở một mình, công tác thí nghiệm cải cách thuế phí vẫn không dừng lại một ngày.

Được tin vui phấn chấn lòng người này, Hà Khai Ấm rốt cuộc yên tâm, điều càng cổ vũ ông là khi ông tròn 60 tuổi phải nghỉ hưu thì Hồi Lương Ngọc mời ông làm Tham sự cho chính quyền tỉnh. Điều đó có nghĩa là chỉ cần có sức khỏe, ông có thể làm việc đến 70 tuổi, cho ông thời gian 10 năm tiếp tục đi sâu nghiên cứu cải cách nông thôn và không gian rộng lớn hơn.

Cảm thấy vô cùng phấn khởi, ông lập tức bắt đầu nung nấu một kế hoạch mới: nghiên cứu một cách hệ thống chính sách thu mua lương thực hiện nay!

Mặc dù việc nghiên cứu này vào lúc đó là một việc hết sức nhạy cảm, càng là việc rất nhiều nguy hiểm, nhưng ông hạ quyết tâm phấn đấu quên mình.

Ông đã sớm chú ý đến, trước thu hoạch vụ hè năm 1993, lúc đó Chu Dung Cơ vẫn là Phó Thủ tướng Quốc Vụ viện đã truyền đạt “Thông tri về làm tốt hơn nữa công tác thu mua lương thực vụ hè”, “Thông tri” yêu cầu, lương thực phải công khai thu mua theo giá bảo hộ. Nhưng biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ lợi ích của nông dân, bảo đảm cho nông dân tăng sản lượng, tăng thu nhập này lại tiến hành cùng với chế độ tách thuế bắt đầu từ 1 tháng 1 năm 1994, nên các nơi khó quán triệt. Vì chính sách quy định là Trung ương quy định giá, công khai thu mua, có thâm hụt phải do tài chính địa phương trợ cấp. Vấn đề là ngay huyện lớn sản xuất lương thực cũng không phát nổi tiền lương, lấy đâu ra tiền để trợ cấp. Văn kiện coi như không nêu ra yêu cầu hệ thống lương thực trợ cấp. Chính sách còn qui định, xí nghiệp lương thực quốc hữu chỉ có thể bán ra theo giá thỏa thuận, nhưng hệ thống lương thực của Trung Quốc đã nuôi những người ăn không ngồi rồi nhiều như thế, lại làm thế nào có thể làm được bán ra theo giá thỏa thuận?

Giá bảo hộ theo chính sách quy định, tiền “bảo hộ” của nó không phải trực tiếp “bảo hộ” cho nông dân bán lương thực, mà là một phần tương đối bị một số phần tử đầu cơ trục lợi hoặc kẻ độc quyền cướp đi. Đối với đông đảo nông dân mà nói, những chính sách này chẳng qua là cái bánh vẽ khi đói bụng, trái lại, chỉ đạo sai lầm nông dân sản xuất nhiều lương thực, còn lương thực lại do ngành lương thực độc quyền thị trường, kết quả là làm cho nông dân càng khổ! Những năm qua, tốc độ tăng thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân Trung Quốc giảm sút hàng năm, mức độ tăng thu nhập ròng bình quân đầu người đã thấp hơn mức độ tăng đóng góp bình quân đầu người.

“Tình hình đó từ Trung ương đến địa phương đều phải biết rõ, không biết rõ là không xong”. Hà Khai Ấm cảm thấy khó hiểu. Chính sách chế độ quản lý thu mua lương thực rõ ràng bất hợp lý này, trước đây truyền đạt xuống chỉ có “Thông tri”, còn lần này ban hành là “Điều lệ” mang hiệu lực pháp lý, điều đó làm cho nó trở nên thiên kinh địa nghĩa, không được hoài nghi!

Hà Khai Ấm vẫn tỏ ra hoài nghi đối với điều lệ này. Ông thừa nhận, “Điều lệ thu mua lương thực” trên mức độ rất lớn đã bảo hộ lợi ích của ngành lương thực quốc hữu, ở điểm này, cải cách thuế phí có mâu thuẫn với “Điều lệ”. Nhưng ông không cho rằng, thí điểm cải cách ở mặt này là sai, ngược lại, chính cải cách thuế phí này đã đụng chạm đến lợi ích sẵn có của ngành lương thực quốc hữu, mới tiến hành cải cách chế độ mua bán lương thực. Những năm này, đông đảo nông dân tỏ ra bất mãn dữ dội đối với nhà nước thực hành định mua lương thực giá thấp, cải cách chế độ thuế tìm tòi chính sách cơ bản giải quyết đóng góp của nông dân, lẽ đương nhiên phải coi việc bãi bỏ chế độ định mua như vậy là một biện pháp quan trọng của cải cách. Không nghi ngờ gì nữa, thí điểm cải cách như vậy, đi đôi với việc giải quyết về căn bản “gánh nặng ngầm” mà nông dân lâu nay chịu đựng, nó cũng cắt đứt con đường chủ yếu của hệ thống lương thực mưu tìm lợi ích của ngành.

Lâu nay, một số ngành lương thực quốc hữu của chúng ta dựa vào thể chế quản lý không tách rời chính quyền xí nghiệp, quan chức, thương nhân một khối, vô cùng thuận lợi, dối trên lừa dưới: trên khâu thu mua, thông qua các thủ đoạn bất lương hạ cấp ép giá, khấu trừ làm hại nông dân; trên khâu tiêu thụ, thông qua nêu bừa giá thành, nâng cấp nâng giá làm hại dân cư thành phố thị trấn; về sử dụng khoản cho vay, ra sức chiếm dụng vốn thu mua lương thực, hoặc lợi dụng thu ít lương thực định mua, thu nhiều lương thực theo giá thỏa thuận, báo cáo láo để mạo nhận khoản tiền cho vay chính sách; về thanh toán tài vụ, lại thông qua mánh khóe bỉ ổi “chuyển giá quy định thành giá thỏa thuận, chuyển giá thỏa thuận thành giá quy định” để đánh cắp trợ cấp tài chính của nhà nước, chặn quỹ trợ cấp lương thực dự trữ. Tóm lại, cải cách lần này, chính là cải cách thể chế quản lý quan chức, thương nhân một khối, chính quyền xí nghiệp không tách rời của ngành lương thực quốc hữu, một trong những quy định của cải cách là “xí nghiệp lương thực tự chủ kinh doanh, tự chịu lãi lỗ, tự phát triển, tự gánh rủi ro, không gánh vác bất cứ chức năng hành chính nhà nước nào nữa, nhà nước cũng không can thiệp hành vi kinh doanh của xí nghiệp”, buộc xí nghiệp lương thực chuyển đổi chức năng đi ra thị trường.

Cải cách đã là điều chỉnh lại lợi ích, thế thì không thể làm cho tất cả mọi người trong tất cả các ngành đều hài lòng.

Ông cho rằng, cải cách nông thôn Trung Quốc khởi động trong tình hình chuẩn bị lý luận và chuẩn bị chính sách đều chưa hoàn thiện. Cải cách bước một, về cơ bản tiến hành trong nội bộ nông thôn, có tính độc lập tương đối, nội dung chủ yếu của cải cách cũng chỉ là phá vỡ thể chế công xã nhân dân, thực hành khoán cho gia đình kinh doanh, mà chúng ta lại có mấy nghìn năm lịch sử, gia đình kinh doanh, nông dân có ý thức truyền thống đó, chỉ cần chính sách cho phép làm là xong, từng hộ nông dân đều hiểu. Nhưng cải cách lần này thì khác, nó nhất thiết phải đi sâu vào nhiều lĩnh vực tiền tệ, tài chính, giá cả, kế hoạch, vật tư, nội thương, ngoại thương v.v... đụng chạm đến điều chỉnh phần lớn cơ cấu lợi ích tầng sâu giữa thành thị và nông thôn và giữa các ngành, đối mặt với cục diện phức tạp chưa từng có. Nội dung quan trọng của cải cách bước hai là phải xây dựng chủ thể thị trường và hệ thống thị trường hiện đại trên cơ sở thay đổi chủ thể kinh doanh, xây dựng như thế nào, lịch sử của chúng ta không ghi lại, nông dân cũng không hiểu, chính quyền của chúng ta không rõ. Vì vậy, ngày nay đứng trước vấn đề, có nhiều cái là siêu kinh nghiệm, dựa vào kinh nghiệm quá khứ thì không thể nào nắm vững được. Trên ý nghĩa đó mà nói, nếu chúng ta định nghĩa cải cách trước đây là phá cái cũ, thì vòng cải cách mới nên nhận định là sáng tạo, tức sáng tạo tổ chức, sáng tạo chế độ, là đắp cái nền vững chắc cho thị trường vận hành.

Trung Quốc có 1,2 tỷ dân số, bình quân đầu người không quá một mẫu một sào đất, vĩnh viễn không thể có vấn đề lương thực quá thừa, vì sao ở các nước phát triển bình quân đầu người có 1 tấn lương thực cũng không xuất hiện vấn đề bán lương thực khó, còn bình quân đầu người của nước ta chỉ có 400 kg là đủ xuất hiện lương thực quá thừa? Điều đó đòi hỏi chúng ta không những phải phân tích từ mấy mặt sản xuất, phân phối, lưu thông và tiêu dùng lương thực, mà càng phải tìm nguyên nhân từ tư tưởng quan niệm và chính sách lương thực của chúng ta.

Chúng ta thường xuyên nhấn mạnh: “Lương thực là một thứ hàng hóa đặc thù, quan hệ đến quốc kế dân sinh”. Xuất phát từ tiền đề đó, thường xuyên rút ra kết luận phải do “chính quyền quản lý thống nhất”, coi lương thực là một loại hàng hóa quản lý thống nhất, nhưng đồng thời phải thấy rằng, lương thực có tính đặc thù của nó, nhưng cuối cùng nó lại là một thứ hàng hóa, vẫn phải lấy điều tiết thị trường là chính, chính quyền chỉ là vấn đề điều tiết khống chế thị trường như thế nào thôi. Hơn nữa, hiện nay thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân trong toàn quốc có 68% từ nông nghiệp, thu nhập trồng lương thực trong thu nhập nông nghiệp lại chiếm 52%, thu nhập trồng lương thực đối với nông dân Trung Quốc ngày nay vẫn rất quan trọng, mà nâng cao thu nhập trồng lương thực, tất cả các nghiên cứu đều cho thấy, chỉ có đi hai con đường chất lượng tốt, giá cao và điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp hóa kinh doanh, nhưng rất nhiều chính sách hiện nay trên thực tế, quản chặt hai con đường này đến nghẹt thở nếu không nói là cơ bản thì cũng là đại bộ phận. Có thể nói, không động chạm đến cơ cấu phân phối lợi ích trong thể chế lương thực hiện có, thì việc nâng cao thu nhập cho nông dân mãi mãi chỉ là một câu nói suông.

Hà Khai Ấm qua mấy ngày suy nghĩ đau đớn, nhân đà khí thế đang hăng, lấy ra bài viết dày cộp “Giải quyết triệt để vấn đề thể chế mua bán lương thực, cần phải tiến hành cải cách đồng bộ tổng hợp liên quan đến nông nghiệp, tài chính, lương thực, giá cả, thuế phí”, quyết định gửi lên Trung ương lần nữa.

Nói thẳng không sợ là hành vi của người quân tử cao thượng vậy!

Cải cách thuế phí trải qua mấy năm gian nan vất vả, khiến Hà Khai Ấm hiểu thấu câu danh ngôn chí lý của Mao Trạch Đông: “Việc của Trung Quốc đừng sốt ruột, dần dần sẽ đến”.

Ông nhiều lần nghĩ đến khoán sản xuất đến hộ năm xưa, cuộc cải cách đó chẳng đã phải trải qua trắc trở gập ghềnh đó sao?

Hội nghị toàn thể Trung ương 3 khóa 11, ai cũng biết ý nghĩa đánh dấu thời đại của nó trong lịch sử Trung Quốc. Nhưng chúng ta thực ra cũng không nên quên, chính ở hội nghị vĩ đại này, “Quyết định của Trung ương đảng cộng sản Trung Quốc về một số vấn đề đẩy nhanh phát triển nông nghiệp (thông qua về “nguyên tắc”)” (dự thảo) vẫn quy định rõ ràng: “Không được chia ruộng làm riêng, không được khoán sản lượng đến hộ”, mà những biến đổi vĩ đại của nông thôn Trung Quốc lại chính là “khoán lớn”, thực chất của nó là “khoán sản lượng đến hộ”, “chia ruộng làm riêng”, đạt được đột phá quan trọng, cho nên, khi truyền đạt tinh thần của hội nghị này, nông dân thôn Tiểu Cương huyện Phụng Dương đau lòng nói: “Sớm cũng mong, tối cũng mong, mong được “hai cái không được!””.

Hội nghị Trung ương 3 là “không được”, hội nghị Trung ương 4 “không nên”. Rõ ràng “không nên” khoan dung hơn nhiều so với “không được”, nghiêm cấm biến thành khuyến cáo, biến thành “không phê bình, không đấu tranh, không cưỡng chế sửa chữa đối với đã làm khoán sản lượng đến hộ”. Rồi sau đó, văn kiện số 31 của Trung ương cũng có nới lỏng đối với “không nên”: “Các hộ riêng lẻ ở vùng sâu có thể làm”, lưới đã mở ra một phía; đến văn kiện số 75 của Trung ương, phạm vi này được mở rộng hơn, lại thành “vùng ba dựa có thể làm”.

Thực tiễn cải cách nông thôn Trung Quốc chứng minh, đột phá, sửa đổi, lại đột phá, lại sửa đổi, lặp đi lặp lại như thế, nghĩa là tiến lên, thì phải kết hợp giữa lãnh đạo và quần chúng, phải kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, phải từ trong quần chúng mà ra rồi trở về với quần chúng, đó chính là phù hợp với nhận thức luận của chủ nghĩa Mác!

Cuối cùng, sau ba năm kể từ khi họp hội nghị Trung ương 3 khóa 11, trải qua rất nhiều lần lặp đi lặp lại, mấy chục lần sửa đổi, “Kỷ yếu hội nghị công tác nông thôn toàn quốc”, kết tinh của trí tuệ tập thể được gửi lên tầng quyết sách tối cao Trung ương. Trước hết Ban Bí thư Trung ương thảo luận, sau đó Bộ Chính trị nghiên cứu, cuối cùng Thường vụ Bộ Chính trị thông qua, ngày 1 tháng 1 năm 1982 “Kỷ yếu” được coi là Văn kiện số 1 của năm đó in phát cho toàn đảng - nêu rõ: “Các loại chế độ trách nhiệm thực hành hiện nay” kể cả khoán sản xuất đến hộ đều là chế độ trách nhiệm sản xuất của kinh tế tập thể xã hội chủ nghĩa”, “vả lại, bất kể áp dụng hình thức gì, chỉ cần quần chúng không yêu cầu thay đổi thì không nên thay đổi”.

Đỗ Nhuận Sinh chủ trì khởi thảo văn kiện quan trọng này khi nói đến quá trình “khoán sản xuất đến hộ” được xác nhận một cách gian nan, có nói một câu làm người ta suy nghĩ: “Việc của Trung Quốc chỉ có thể từ từ sẽ đến, ăn một miếng béo ngay, đi một bước đến nơi, là không thể nào làm được, đó chính là đặc sắc của Trung Quốc”.

Đó chính là đặc sắc của của Trung Quốc!

Về sau trong một bức thư gửi Dương Văn Lương, Hà Khai Ấm không chỉ nhìn lại chặng đường khúc khủyu quanh co của cải cách nông thôn Trung Quốc đã đi qua, mà còn thử họa lại thơ của Dương Văn Lương để tỏ rõ chí hướng của ông.

Ông rất thích chí cao muôn trượng thẩm thấu trong bài thơ của Dương Văn Lương, nhất là hai câu thơ: “Thành bại được mất chờ thực tiễn, lợi hại đúng sai hỏi nhân dân”.

Ông cảm thấy có thể xứng đáng gọi là cây bút thần.

Đúng vậy, quần chúng nhân dân thích hay không thích, tán thành hay không tán thành, hài lòng hay không hài lòng, điều đó mãi mãi phải là xuất phát điểm và kết quả cuối cùng của tất cả mọi công việc của chúng ta!

Trên vấn đề nông nghiệp và nông thôn, nông dân ủng hộ thì chính sách đúng; nông dân phản đối thì chính sách có vấn đề. Mọi việc trên thế giới thế nào gọi là tốt? Tuyệt đại đa số nhân dân hoan nghênh thì gọi là tốt, bằng không, thì không thể gọi là tốt.

Ông viết:

Cải cách há sợ gì tróc vẩy,

Đã quyết vì đất nước hết lòng.

Mở thị trường thu mua lương thực,

Tính chung thuế phí tiện đôi đường.

Nhà nước, tập thể cùng được lợi,

Quần chúng nhân dân rất tán thành.

Đúng sai công tội còn sử sách,

Cười vui trong mưa gió bão bùng.

Sau khi viết mấy câu trên đây, Hà Khai Ấm vẫn cảm thấy có nhiều điều muốn nói, lại viết thêm trong thư:

“Tôi không lo về triển vọng cải cách thuế phí nông thôn, vì cải cách này được đông đảo nông dân hoan nghênh và ủng hộ, tôi tin rằng cũng giống như “khoán lớn” năm nào, dứt khoát phải tiến hành đến cùng, và tôi đầy lòng tin vào điều đó”.

Ông báo cho Dương Văn Lương biết bài viết phân tích thể chế thu mua lương thực, hy vọng cải cách tổng hợp của ông gần đây đã được Tân Hoa Xã đưa vào tin tham khảo nội bộ và đã gửi lên các đồng chí lãnh đạo Bộ Chính trị và Quốc Vụ viện.

Việc Hà Khai Ấm nhìn lại lịch sử “khoán lớn” và tin tức An Huy tiếp tục tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn và cả bài thơ của ông đều trở thành chất kích thích đối với Dương Văn Lương đang chìm sâu trong đau khổ.

Ngày 8 tháng 7 năm 1998, Dương Văn Lương với tình cảm bức xúc không nén chịu được nữa, ông viết một bản báo cáo yêu cầu tiếp tục tiến hành cải cách thuế phí nông thôn trực tiếp gửi lên Trung ương đảng và Quốc Vụ viện.

46. Phúc âm của nông dân Trung Quốc

Sự việc đến tháng 9 năm đó đã có cơ may chuyển biến. Ngày 25 tháng 9 năm 1998, vào ngày Trung Quốc cải cách mở cửa tròn 20 năm, Tổng Bí thư Giang Trạch Dân phát biểu một bài quan trọng về vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân Trung Quốc tại thành phố Hợp Phì tỉnh An Huy.

Giang Trạch Dân nêu rõ: Tôn trọng thực tiễn, tôn trọng quần chúng là chỗ đứng của chúng ta lãnh đạo cải cách nông thôn 20 năm qua, kinh nghiệm căn bản thu được cũng là nguyên tắc chúng ta cần phải tuân theo để đẩy mạnh cải cách nông thôn, làm tốt công tác nông thôn từ nay về sau. Phải đối xử đúng đắn với sự vật mới xuất hiện trong nông thôn, tôn trọng sự sáng tạo và lựa chọn của nông dân.

Đối với cải cách nông thôn, đồng chí nhấn mạnh kiên trì hai điều: thứ nhất, dám khuyến khích làm thử, không tranh luận; thứ hai, kiên trì tiêu chuẩn phán đoán “ba cái lợi”. Trong thực tiễn cải cách phải không ngừng giúp đỡ quần chúng tổng kết nâng cao, hướng dẫn thêm, cái đúng thì kiên trì, cái sai thì sửa cho đúng.

Giang Trạch Dân còn nêu ra sáu vấn đề lớn cho công tác phải chú trọng nắm tốt trong thời kỳ trước mắt và từ nay về sau. Trong đó đặc biệt nêu ra: “Cải cách và quy chuẩn chế độ thuế phí nông thôn, tìm tòi chính sách cơ bản giảm nhẹ đóng góp của nông dân”.

Đây là lần đầu tiên, Tổng Bí thư của đảng kiên định và rõ ràng đề xướng và cổ vũ cải cách chế độ thuế phí nông thôn, yêu cầu mọi người “tìm tòi chính sách cơ bản giảm nhẹ đóng góp của nông dân”.

Cuối cùng đồng chí nhấn mạnh trong bài phát biểu của mình: “Đi sâu cải cách nông thôn là một công trình lớn, ở đây tôi chỉ nói qua một số vấn đề. Mong các nơi theo sự bố trí thống nhất của Trung ương, xuất phát từ thực tế địa phương, tiếp tục mạnh dạn tìm tòi và thực tiễn”.

Bài phát biểu của Tổng Bí thư như luồng gió xuân mạnh mẽ, từ vùng đất rộng lớn An Huy thổi đi khắp nơi trong nước, xua tan khối hoài nghi và sương mù dày đặc bao phủ trong lòng chúng ta.

Thế là, cải cách thuế phí nông thôn xem như dừng lại và vón cục, khoảnh khắc được sức đẩy to lớn, bước đi bỗng chốc nhanh lên.

Sau một tháng, ngày 27 tháng 10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hạng Hoài Thành, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Trần Diệu Bang và Phó Chủ nhiệm Văn phòng tiểu tổ lãnh đạo kinh tế tài chính Trung ương Đoàn Ứng Bích, ba người gửi thư lên Thủ tướng Chu Dung Cơ về vấn đề cải cách thuế phí nông thôn. Họ nêu ra, cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc đại thể chia làm ba giai đoạn “khởi thảo phương án”, “luận chứng sửa đổi” và “thí điểm thực tiễn”, đồng thời cũng báo cáo về ý tưởng lớn của mỗi giai đoạn, cũng xác định thời gian thực thi. Tổng Bí thư Giang Trạch Dân đã nêu ra rất rõ ràng phải coi cải cách thuế phí nông thôn là công tác “chú trọng nắm chắc”, nhiều địa phương trước đây đã sớm tiến hành thí điểm về mặt này đồng thời thu được nhiều kinh nghiệm quý báu, cho nên Chu Dung Cơ cảm thấy không hài lòng đối với cách làm trình tự trước sau đó của Hạng Hoài Thành, Trần Diệu Bang, Đoàn Ứng Bích nêu ra.

Đồng chí phê rõ ràng vào tài liệu của họ: Ba giai đoạn có thể tiến hành xen kẽ, thời gian thực hành không cần phải kéo đến năm 2000. Trước hết ra văn kiện, các tỉnh căn cứ vào tình hình cụ thể tự quyết định thời gian cải cách, tranh thủ sang năm có vài tỉnh thực hiện.

Trong thời gian đi khảo sát miền Nam, Chu Dung Cơ luôn luôn tâm niệm việc cải cách thuế phí. Theo “Quảng Tây nhật báo” ngày 30 tháng 10, Chu Dung Cơ nêu rõ trong cuộc nói chuyện ở Bắc Hải và Nam Ninh: “Phí giữ lại cho thôn, thu ngân sách xã v.v… là một trong những nguyên nhân hủ bại hiện nay. Có những địa phương lấy cớ này để thu thêm các loại phí rất nhiều khoản. Chính quyền năm nào cũng kêu không đủ tiền, nông dân ngày nào cũng oán thán đóng góp nặng. Việc này không thể kéo dài, các đồng chí phải điều tra nghiên cứu, giải quyết kịp thời”.

Đồng chí còn nói, “mấy năm trước tôi đã có suy nghĩ, suy nghĩ rất nhiều năm, suy nghĩ của tôi là đưa tất cả thu phí hợp lý vào phạm trù của thuế nông nghiệp, để cho cán bộ thôn ăn “cơm vua” nâng cao chút ít một số thuế thì cũng được, nông dân cũng đóng góp nổi, ngoài thuế nông nghiệp, các thu phí khác đều phi pháp”. Ngoài ngành thuế, bất cứ đơn vị cá nhân nào khác đều không được thu phí của nông dân, ai thu người đó vi phạm luật pháp. Như vậy, người thu phí bừa bãi không còn có lý do, nông dân càng cương quyết cự tuyệt thu phí bừa bãi. Trên vấn đề này, chỉ cần Trung ương và địa phương thống nhất tư tưởng, thống nhất nhận thức thì hoàn toàn có thể làm được. Điều đó có lợi cho nông dân, có lợi cho nhà nước, cũng rất có lợi cho việc ngăn chặn có hiệu quả thu phí bừa bãi, làm tốt quan hệ giữa cán bộ và quần chúng, ngăn chặn hủ bại. Tỉnh Hà Bắc đã tiến hành thí điểm mấy năm nay thực tiễn chứng minh là đúng”.

Ngay sau đó, Chu Dung Cơ một lần nữa có lời phê gửi Hạng Hoài Thành, Trần Diệu Bang và Đoàn Ứng Bích:

“Căn cứ vào trao đổi giữa tôi và lãnh đạo nhiều tỉnh thành, cải cách này đã chín muồi. Không cần phải kéo thời gian dài như thế. Tất nhiên công việc phải làm tỉ mỉ, cũng không nhất thiết phải do Trung ương quy định mọi chi tiết, vạch ra thời gian thực thi. Trên thực tế, một số tỉnh đã thực hành ở một số vùng. Tiểu tổ lãnh đạo và Văn phòng càng nhiều, càng làm không hết việc, cần ngành nào làm và trao đổi, Quốc Vụ viện ủy quyền cho các đồng chí triệu tập”.

Ngày 4 tháng 12 năm 1998, “Diễn đàn quyền uy” số 47 “Tham khảo quyết sách” của Trung tâm tin tức Tân Hoa Xã ấn hành đưa tin, tại hội nghị thường vụ Quốc Vụ viện, Chu Dung Cơ lại một lần nữa nói đến cải cách thuế phí, đồng chí nói: “Ở một địa phương tỉnh Hà Bắc đã làm những mấy năm rồi, áp dụng chế độ công lương, đồng loạt cầu là cầu, đường là đường, không thu của nông dân phí ngân sách xã, phí giữ lại cho thôn, đều thu trong thuế nông nghiệp, rất có hiệu quả”. Cuối năm đó tại hội nghị công tác kinh tế toàn quốc, Chu Dung Cơ một lần nữa nói đến “phí xã thôn đổi thành thuế”, lại nói rất rõ ràng: “Năm 1999, phí xã thôn đổi thành thuế phải bắt đầu làm, cải cách này thực hiện ở An Huy, Hà Bắc vẫn tốt, phải tiếp tục làm”.

Ngày 5 tháng 3 năm 1999, hội nghị lần thứ hai Quốc hội khóa 9 họp ở Bắc Kinh, trong báo cáo của chính phủ, Thủ tướng Chu Dung Cơ trang nghiêm hứa: “Nắm chắc chế định phương án phí nông thôn đổi thành thuế và ra sức thực thi, giải quyết về căn bản vấn đề đóng góp của nông dân quá nặng”.

Sau hội nghị, văn kiện số 6 (tham khảo) năm đó của Văn phòng Quốc Vụ viện đăng “Báo cáo điều tra nghiên cứu về cải cách thuế phí nông thôn liên quan đến vấn đề chính sách trọng đại” của Hạng Hoài Thành, Trần Diệu Bang, Đoàn Ứng Bích cùng viết chung.

Đến lúc này, cuộc “Hội thảo phương án cải cách chế độ công lương” của tỉnh Hà Bắc bị đẩy lùi hơn 9 tháng vì ban hành “Điều lệ thu mua lương thực”, cuối cùng được tổ chức long trọng ở Thạch Gia Trang.

Tại hội nghị, Phó Bí thư Tỉnh ủy Triệu Kim Đạc khẳng định và biểu dương đầy đủ nhất đối với Dương Văn Lương bao nhiêu năm kiên nhẫn miệt mài nghiên cứu cải cách chế độ công lương. Đồng chí nói đầy tình cảm:

“Có thể nói đồng chí Văn Lương hết sức kiên trì bền bỉ theo đuổi về vấn đề này. Dù lúc cải cách thuận lợi hay lúc gặp phải vấn đề và khó khăn, đồng chí đều vẫn tiến bước không gì ngăn cản nổi, quả thực, cũng tốn rất nhiều tâm huyết. Nhất là sau khi “Điều lệ thu mua lương thực” ra đời, đồng chí viết một loạt bài, quan điểm của những bài viết đó có trọng lượng, tôi thấy rất nhiều quan điểm rất có sức thuyết phục, cũng có tính hiện thực nhất định. Những bài viết đó lần lượt gửi đến các đơn vị Văn phòng Thủ tướng Chu, Văn phòng tài chính Trung ương, Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện v.v…”

Tham sự chính quyền tỉnh An Huy Hà Khai Ấm là người đề xướng sớm nhất cải cách này cũng nhận lời đến Thạch Gia Trang và phát biểu chuyên đề. Đề tài phát biểu của ông là: “Phúc âm của nông dân Trung Quốc: Cải cách thuế phí nông nghiệp là biện pháp đắc lực của nông dân giảm đóng góp tăng thu nhập, dàn xếp quan hệ lợi ích nông thôn, phát triển sản xuất nông nghiệp”.

Phát biểu của ông đã gây tiếng vang rất lớn tại cuộc hội thảo.

Ngày 29 tháng 5 năm 1999, Văn phòng Quốc Vụ viện gửi đi trong toàn quốc “Báo cáo về tình hình kiểm tra chấp hành pháp luật đóng góp của nông dân năm 1998” của Bộ Nông nghiệp, Bộ Giám sát, Bộ Tài chính, Ủy ban Kế hoạch nhà nước, Văn phòng pháp chế Quốc Vụ viện yêu cầu các tỉnh thành, khu tự trị “nắm chắc chế định và thực thi phương án “phí đổi thành thuế” nông thôn, tích cực tìm tòi con đường có hiệu quả giảm nhẹ về căn bản đóng góp của nông dân”.

Đến đây, cải cách thuế phí nông thôn cuối cùng đã trở thành vấn đề nóng hổi được các giới xã hội quan tâm. Khắp nơi đều tích cực tìm tòi và theo sát thực thi phương án cải cách thuế giảm nhẹ đóng góp của nông dân, một cao trào cải cách mới lại bùng lên ở khắp nông thôn Trung Quốc!

Vào thời gian này, tạp chí “Bán nguyệt đàm” của Tân Hoa Xã đưa ra “ba mô thức lớn” có tính tiêu biểu nhất trong số tìm tòi cải cách thuế phí nông thôn nhiều đến hoa mắt ở khắp nơi trong toàn quốc, đó là: mô thức “khoán lớn tổng số thuế phí nông thôn” của huyện Thái Hòa tỉnh An Huy, mô thức “chế độ công lương” của huyện Chính Định tỉnh Hà Bắc và mô thức cải cách phí “ba khoản để lại thôn, năm khoản thu ngân sách xã” thành “thuế xây dựng sự nghiệp công ích nông thôn” của thành phố Vũ Cương tỉnh Hồ Nam.

Đến ngày 13 tháng 11, trong bài phát biểu tại hội nghị công tác kinh tế Trung ương, Thủ tướng Quốc Vụ viện Chu Dung Cơ kiên quyết bày tỏ: “Phải đẩy mạnh cải cách chế độ thuế phí nông thôn” và công khai thời gian biểu tiến hành: “Sang năm, nhà nước tiến hành thí điểm trước ở mấy tỉnh-khu, các tỉnh-khu khác cũng có thể thí điểm ở huyện (thị) cá biệt, tranh thủ năm sau nữa triển khai trong cả nước”.

Chu Dung Cơ bỗng nhiên đẩy nhanh bước đi của cải cách.

Thực ra không có lý do gì để không đẩy nhanh bước đi của thí điểm cải cách này nữa. Mặc dù phương án thí điểm cải cách của Hạng Hoài Thành, Trần Diệu Bang, Đoàn Ứng Bích soạn ra chưa chính thức ra đời, càng chưa hiểu được các tỉnh thành khu tự trị có ý kiến như thế nào đối với phương án thí điểm đó, hơn nữa, trước mắt còn hơn một tháng là đến “sang năm”, Chu Dung Cơ vẫn dứt khoát quyết định thời gian “mấy tỉnh khu tự trị tiến hành thí điểm là vào “sang năm”, đồng thời tuyên bố mấy tỉnh khu tự trị chỉ cần thí điểm khoảng một năm thì có thể “tranh thủ năm sau nữa triển khai trong toàn quốc”.

Quyết tâm và lòng tin của Chu Dung Cơ đều rất lớn, hãy cải cách, vẫn là thể hiện đặc sắc cầm quyền thúc đẩy mạnh mẽ kiểu mưa to gió lớn của đồng chí.

Thế nhưng, sau khi tổ lãnh đạo chuyên môn được Quốc Vụ viện ủy quyền cho Bộ trưởng Tài chính Hạng Hoài Thành v.v… thành lập đưa ra “ý kiến về cải cách thuế phí nông thôn” và gửi phương án làm thử của họ vạch ra cho các tỉnh, khu tự trị liên quan trong cả nước, vì phương án này không tập hợp kinh nghiệm thành công trong công tác thí điểm của các nơi, khiến chính sách có khiếm khuyết rõ rệt, chấp hành phương án này, có thể giảm nhẹ đóng góp của nông dân, nhưng tài chính địa phương sẽ xuất hiện thiếu hụt tài chính rất lớn, không có sức để bù đắp. Cho nên, trừ Bí thư Tỉnh ủy An Huy Hồi Lương Ngọc vì là chuyên gia về mặt này tỏ ra chủ động, đầy đủ lòng tin, còn các tỉnh khác đều lần lượt đánh trống lui quân. Nhưng Hồi Lương Ngọc, người duy nhất kiên trì thí điểm vì nhu cầu công tác, chẳng bao lâu được điều khỏi An Huy về làm Bí thư Tỉnh ủy Giang Tô, làm cho công tác thí điểm “phí đổi thành thuế” nông thôn bỗng chốc trở nên rối rắm như tơ vò, rơi vào bế tắc.

Nhưng quyết tâm của Chu Dung Cơ không thay đổi. Trước đây một năm, trong lời phê gửi Bộ trưởng Tài chính Hạng Hoài Thành, Bộ trưởng Nông nghiệp Trần Diệu Bang và Phó Chủ nhiệm Văn phòng kinh tế-tài chính Trung ương Đoàn Ứng Bích, đồng chí nêu rõ: “Thời gian thực hành không cần phải kéo đến năm 2000”, “trên thực tế một số tỉnh đã thực hành ở một số vùng”, “cải cách này đã chín muồi không cần phải kéo dài thời gian như thế”. Tiếp theo đó lại nêu rõ tại hội nghị kinh tế toàn quốc: “Cải cách phí thành thuế nông thôn năm 1999 phải bắt đầu làm”. Có thể thấy rõ ràng là, thời gian biểu đồng chí xác định lại vẫn bị nhỡ, cuối cùng vẫn phải kéo đến năm 2000, năm “không nhất thiết phải kéo” đến!

Cái thế này như đạn đã lên nòng, không thể không bắn, năm 2000 cần phải tiến hành cải cách, điều này, không thể giao động nữa.

Vì thế, ngày 2 tháng 3 năm 2000, Trung ương chính thức ra “Thông tri về tiến hành công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn”.

Chúng ta chú ý đến Bí thư đảng ủy xã Kỳ Bàn, huyện Lâm Lợi tỉnh Hồ Bắc Lý Xương Bình viết thư gửi cho lãnh đạo Quốc Vụ viện, về sau làm xôn xao cả nước, phản ánh “nông dân thật khổ, nông thôn thật nghèo, nông nghiệp thật nguy hiểm”, chính là ngày 2 tháng 3 năm 2000.

Đây là một sự trùng hợp, như có ngụ ý, chí ít nó nói lên, “Thông tri” này của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện không những thuận theo lòng dân, còn rất kịp thời!

“Thông tri” nói rõ: “Trung ương xác lập tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn lấy tỉnh làm đơn vị tại tỉnh An Huy. Các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc khác có thể căn cứ vào tình hình thực tế lựa chọn số ít huyện (thị) thí điểm, công tác thí điểm cụ thể do đảng bộ, chính quyền tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc quyết định và chịu trách nhiệm, phương án thí điểm báo cáo Trung ương lưu hồ sơ. Cải cách thuế phí nông thôn toàn quốc làm rõ tình hình, tích lũy kinh nghiệm, triển khai từng bước trên cơ sở thí điểm”.

“Thông tri” yêu cầu: “Các ngành cơ quan Trung ương và nhà nước phải đi đầu quán triệt thực hiện tinh thần của Trung ương về cải cách thuế phí nông thôn, tích cực ủng hộ và phối hợp làm tốt công tác thí điểm. Phải thích ứng yêu cầu cải cách, kịp thời điều chỉnh tư duy công tác, phương pháp công tác và chính sách hữu quan, kiên trì phương châm tất cả xuất phát từ thực tế, lượng sức mà làm, việc gì có thể làm thì phải làm, có thể không thì không làm, việc gì có thể hoãn lại làm sau thì hoãn lại, tuyệt đối không được dùng biện pháp hy sinh lợi ích của nông dân để đạt được sự nghiệp phát triển”.

Xác lập An Huy là tỉnh thí điểm duy nhất cải cách thuế phí, đó là sự tín nhiệm và cổ vũ lớn nhất của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện đối với An Huy, tất nhiên càng khẳng định đầy đủ đối với việc An Huy đi đầu đưa ra cải cách thuế phí và mạnh dạn mày mò liên tục suốt 7 năm.

Vào lúc này, hội nghị lần thứ 3 Quốc hội khóa 9 triệu tập tại Bắc Kinh, khi đoàn đại biểu tỉnh An Huy thảo luận xem xét báo cáo công tác của chính phủ, Thủ tướng Chu Dung Cơ đến dự với các đại biểu tỉnh An Huy.

Đồng chí nói rất chân thành thẳng thắn: “Tôi luôn luôn quan tâm vấn đề nông nghiệp, suy nghĩ tăng thêm thu nhập của nông dân, giảm nhẹ đóng góp của nông dân, đây là chính trị lớn nhất hiện nay, nhưng biện pháp có thể áp dụng lại không nhiều, chỉ có “giảm nhẹ đóng góp”. Đây là điều cần phải hạ quyết tâm. Cải cách thuế phí là một công trình tổng thể, thu phí bất hợp lý rất nhiều, những 200 loại, 300 loại, tôi thấy chỉ có một loại, đó là thuế nông nghiệp, các loại khác đều phi pháp, không thể để người làm việc nông thiệt thòi nữa. Công tác này đã điều tra nghiên cứu một năm, cũng định được một số thí điểm nhưng đến hôm nay chỉ có An Huy là không đánh trống bỏ dùi, mà bây giờ đồng chí Lương Ngọc vẫn đi Giang Tô”.

Chu Dung Cơ nhìn Bí thư Tỉnh ủy mới Vương Thái Hoa hỏi: “Đồng chí Thái Hoa vẫn làm chứ?”

Vương Thái Hoa rất rõ cuộc cải cách này mang ý nghĩa như thế nào. Không có kinh nghiệm, sẵn có để noi theo, tình hình nào cũng có thể xuất hiện, khó khăn nào cũng có thể xảy ra, nhưng để làm cho hàng trăm triệu nông dân sống hạnh phúc, giàu có, đồng chí sẵn sàng gánh vác mọi hiểm nguy, đón nhận khó khăn. Có lẽ lúc này đồng chí có nhiều lời muốn nói nhưng chỉ cười trang nghiêm, nói một chữ “làm!”

Chu Dung Cơ phấn khởi gật đầu, nói: “Có dũng khí này phải biểu dương!” Rồi đồng chí nói tiếp: “Con đường này rất gian nan, cũng rất vinh quang. Đồng chí Vạn Lý hồi làm “khoán lớn” ở An Huy đã sáng lập nên một lịch sử; ý nghĩa của cải cách thuế phí ngày nay không kém “khoán lớn”, chúng ta cần phải nhận thức được ý nghĩa to lớn của sự việc này”.

Nói đến đây, tình cảm của đồng chí trở nên phức tạp. Đồng chí chăm chú nhìn quanh một vòng, xúc động nói: “Tôi là người Nam Lăng, huyện Nam Lăng là quê nội của tôi, tôi có dòng máu của An Huy.

Lịch sử của An Huy có “tên đẹp” phù phiếm, tất nhiên cả nước đều có, nhưng An Huy tương đối nghiêm trọng, tôi lo cải cách thuế phí lần này, bên dưới vẫn dở trò phù phiếm. Bây giờ mọi người đều sợ tôi, nhưng An Huy không sợ, nhất là người Nam Lăng không sợ, năm 1998 tôi đi thị sát trạm lương thực Nam Lăng, họ dở trò lừa dối tôi. Ngày nay chỉ có một con đường cải cách “phí thành thuế”. Chúng ta cần phải nắm chắc công việc, nhất thiết phải cẩn thận đề phòng báo cáo láo, không thể thu thuế phí của nông dân quá nặng được nữa. Nếu lần này làm không tốt thì tôi chỉ có mất chức”.

Đồng chí khảng khái nói: “Bao nhiêu năm nay, chúng ta đã bồi dưỡng một loạt cán bộ biết báo cáo, những cán bộ này không đi thăm nghèo hỏi khổ, không đi điều tra nghiên cứu. Ngày nay chúng ta làm cải cách thuế tức là phải nói thật, phải nói thành tích, cũng phải nói khuyết điểm, nói vấn đề. Tôi mong các đồng chí An Huy cải tiến hơn nữa tác phong lãnh đạo, có thể nghe thấu những lời chướng tai, như vậy mới có thể làm tốt công việc”.

Cuối cùng đồng chí nói: “Đồng chí Thái Hoa trẻ hơn tôi, hiểm nguy tôi sẽ gánh cho đồng chí, nhưng tôi vẫn vắt mồ hôi đồng chí, bởi vì công tác “thuế phí” vô cùng gian nan. Tôi sắp nghỉ rồi (trong nhiệm kỳ này), không nhìn thấy kết quả, nhưng tôi mong muốn toàn tỉnh An Huy trên dưới đoàn kết, dũng cảm gánh lấy gánh nặng này”.

Trong thời gian hội nghị Quốc hội lần đó, Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch nước Hồ Cẩm Đào cùng đến với đoàn đại biểu tỉnh An Huy.

Sau khi chú ý lắng nghe ý kiến và đề nghị của mọi người đối với việc làm tốt thí điểm cải cách thuế phí nông thôn, đồng chí thân thiết nói với các đại biểu của quê hương: “Thực hành cải cách thuế phí nông thôn là biện pháp căn bản giảm nhẹ đóng góp của nông dân. Trong công tác sẽ có không ít khó khăn, An Huy là nơi thí điểm, chúng ta nhất định phải tổ chức chu đáo, sắp xếp cẩn thận, tiến hành nhịp nhàng”.

Lịch sử lại một lần nữa giao trách nhiệm nặng nề cho An Huy. Cuộc cải cách vĩ đại bước hai của nông thôn Trung Quốc mà hàng trăm triệu nông dân mong đợi từ lâu cuối cùng đã mở màn vào buổi giao thời của thế kỷ này, tại nơi cội nguồn của “Khoán lớn”!

Con cháu Giang Hoài một lần nữa dũng cảm đứng lên trước đầu ngọn sóng.

[1]Bí thư trưởng Quốc Vụ viện, một chức vụ xếp dưới Ủy viên Quốc Vụ, nhưng xếp trên Bộ trưởng trong Quốc Vụ viện Trung Quốc. Việt Nam không có chức vụ này.

[2]Khoa, đơn vị hành chính dưới cấp phòng.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 11

Phá đề

47. “Tin tức” đến muộn

Thế trận phát động tuyên truyền chưa từng có trên lịch sử An Huy đã xuất hiện trong thời gian ngắn nhất.

Tỉnh ủy, ủy ban tỉnh công bố “Thư gửi đông đảo quần chúng nông dân trong toàn tỉnh” cho 13 triệu nông hộ, dán “Thông tri về triển khai cải cách thuế phí nông thôn” ở 35 vạn thôn và cụm dân cư, chính sách của đảng nhanh chóng đi vào từng hộ gia đình.

Tiếp theo sau, Tỉnh ủy điều động 365 cán bộ ở các cơ quan, ban ngành, tổ chức làm 85 nhóm đôn đốc kiểm tra, đi khắp hang cùng ngõ hẻm tuyên truyền ý nghĩa của cải cách thuế phí, giải thích chính sách cải cách thuế phí, đôn đốc kiểm tra tình hình các nơi thực hiện cải cách thuế phí.

Phương án thí điểm cải cách lấy tỉnh làm đơn vị thực hiện ở An Huy lần này là do Tổ công tác cải cách thuế phí nông thôn Quốc vụ viện xác định. Quy nạp lại, đại thể có bốn câu: ba bãi bỏ, một bãi bỏ từng bước, hai điều chỉnh và một cải cách. Nội dung cụ thể là: bãi bỏ phí thu ngân sách xã hiện hành, trưng thu theo tỉ lệ nhất định thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân năm trước, bãi bỏ phí sự nghiệp hành chính chuyên trưng thu của nông dân nhằm huy động vốn cho giáo dục nông thôn v.v… và gây quỹ, huy động vốn có tính chính quyền, bãi bỏ thuế sát sinh; trong thời gian ba năm, từng bước giảm bớt cho đến bãi bỏ hoàn toàn công lao động tích lũy và công lao động nghĩa vụ qui định thống nhất; điều chỉnh thuế nông nghiệp, điều chỉnh chính sách thuế đặc sản nông nghiệp; cải cách biện pháp sử dụng phần thu trích để lại cho thôn.

Phương án này nói nôm na là “phí đổi thành thuế”. “Ngân sách xã” trước đây, tức là tiền thu năm loại phụ phí sự nghiệp giáo dục nông thôn trong kinh phí xây dựng trường học hai cấp xã, thôn, phí sinh đẻ có kế hoạch, thăm hỏi gia đình chính sách, huấn luyện dân quân và phí xây dựng đường sá nông thôn v.v… do xã chi phối, sau cải cách được đưa vào thuế nông nghiệp, các khoản thu ngân sách xã bị bãi bỏ; “tiền trích lại cho thôn” trước đây tức là số tiền của ba khoản phí quản lý, vốn công ích, vốn tích lũy chung do cấp thôn chi phối, sau cải cách loại bỏ vốn tích chung trong đó, do dân cư trong thôn gom góp theo biện pháp “bàn từng việc một”, còn phí quản lý và vốn công ích đều đổi thành phần thu thêm của thuế nông nghiệp.

Để tiện cho đông đảo nông dân dễ hiểu, dễ nhớ, lại có thể khái quát thành tám chữ: “Một chính, một phụ, bàn từng việc một”. “Chính” tức là thuế chính thức của thuế nông nghiệp, “phụ” là chỉ phần thu thêm của thuế nông nghiệp; qui định tỉ lệ phần thu thêm của thuế nông nghiệp không được quá 20% phần chính thức của thuế nông nghiệp. Tiền vốn cần cho thôn xây dựng sự nghiệp công ích sản xuất tập thể thì thực hành “bàn từng việc một”, đều do đại hội cư dân nông thôn bàn bạc quyết định và qui định khoản tiền này mỗi năm mỗi người không được quá 15 NDT.

Phải nói rằng, phương án cải cách lần này ra đời lấy giảm nhẹ đóng góp của nông dân làm mục tiêu hàng đầu, đã đưa tuyệt đại bộ phận các khoản trong “ngân sách và trích để lại” thuộc thu phí có tính hành chính sự nghiệp trước đây vào quĩ đạo thu thuế, cải cách “phí” thành “thuế nông nghiệp” hoặc “phần thu thêm của thuế nông nghiệp”, điều đó làm cho hành vi hành chính chung chung trước đây mang tính chất thu thuế theo luật pháp, những việc thu phí bừa bãi, phân bổ bừa bãi, huy động vốn bừa bãi đều mất tính hợp pháp, nông dân nộp hay không nộp, không phải là tuân theo hay không tuân theo pháp luật, vì vậy có thể cương quyết dứt khoát không nộp. Hơn nữa, thế trận tuyên truyền chưa từng có lần này, trên dưới đều thúc đẩy mạnh mẽ, buộc cán bộ xã thôn cần phải làm việc theo luật pháp, điều đó đã tạo ra môi trường xã hội tốt đẹp cho việc giảm nhẹ đóng góp của nông dân.

Để bảo đảm công tác thí điểm cải cách tiến hành thuận lợi, Ủy ban thường Hội đồng nhân dân tỉnh An Huy cùng ra tay hành động với nhiệt tình và trách nhiệm rất cao, họ tiến hành rà soát lại một lượt toàn diện và triệt để những pháp qui có tính địa phương đã chế định hoặc phê chuẩn trước đây. Họ nhất loạt sửa đổi lại hoặc tuyên bố dứt khoát bãi bỏ các loại qui định không nhất trí với tinh thần cải cách thuế hoặc không phù hợp với chính sách giảm nhẹ đóng góp của nông dân từ khi cải cách mở cửa đến nay.

Văn phòng tổ lãnh đạo cải cách thuế phí nông thôn tỉnh, Văn phòng tổ lãnh đạo giám sát quản lý đóng góp của nông dân tỉnh và Văn phòng các vụ án nông dân tỉnh, cả ba Văn phòng này cùng nhau viết “Thư gửi các bạn nông dân toàn tỉnh”. Tuyên truyền tỉ mỉ thuế nông nghiệp và thuế đặc sản nông nghiệp, phần thu thêm thuế nông nghiệp, cho đến “bàn từng việc một” để đóng góp tiền và chính sách cải cách “hai công lao động”, đồng thời công khai từng điểm một nội dung thu phí có tính hành chính liên quan đến nông dân. Cuối cùng họ giới hạn phạm vi cho phép thu phí trong mười khoản thu phí trường tiểu học, phí sinh đẻ có kế hoạch, phí trông coi máy móc nông nghiệp, phí đăng ký kết hôn, phí xây nhà v.v… Con số thu phí mỗi khoản cũng đều qui định rất cụ thể. Ví như xây nhà, ngoài thu phí làm giấy tờ chứng nhận cho phép làm nhà là 5 NDT ra, tất cả các phí hành chính sự nghiệp đối với nông dân làm nhà còn lại đều bãi bỏ; ví như đăng ký kết hôn, chỉ cho phép thu phí làm giấy tờ đăng kí kết hôn cho nông dân, đồng thời qui định phí làm giấy tờ đăng ký kết hôn loại giấy thường là 2 NDT, loại giấy bóng là 9 NDT, nông dân sử dụng loại giấy thường hay giấy bóng đều do đương sự tự lựa chọn, không được yêu cầu cứng nhắc, ngoài ra không cho phép thu tiền bảo hiểm, tiền đặt cọc, và thu bất cứ phí nào khác, càng không được ép mua các loại dịch vụ như quà tặng, tài liệu tuyên truyền; chụp ảnh cưới v.v…

Trong “Thư gửi các bạn nông dân toàn tỉnh”, ba cơ quan quyền uy còn lần lượt công khai điện thoại của mình để cho nông dân yên tâm đã có bùa hộ mệnh.

Chính sách ưu ái nông dân đó, chẳng phải nói, rất nhanh được đông đảo nông dân nhiệt liệt hoan nghênh. Họ nghe hiểu, làm rõ, biết quyền lợi của mình có và cách thức bảo vệ những quyền loại đó, cho nên ai cũng vỗ tay hoan hô, đi báo cho nhau.

Chúng tôi đến thăm ông Nghiêm Hùng Xương, một trong những người đi đầu “khoán lớn” năm xưa ở thôn Tiểu Cương huyện Phụng Dương, khi hỏi những thay đổi của cải cách thuế phí mang lại cho nông dân, ông phấn khởi nói, năm ấy đối với Tiểu Cương là một năm gay go, khi gieo hạt vụ xuân thì gặp hạn hán, khi thu hoạch vụ thu thì gặp lũ lụt, có nơi mất trắng, may mà thực hiện cải cách thuế phí, đóng góp của bà con giảm gần 1/3, nếu không thì thật không biết mọi người sẽ sống ra sao.

Trước khi tỉnh An Huy là tỉnh thí điểm, khi Hồi Lương Ngọc còn làm tỉnh trưởng, trên cơ sở tiến hành thí điểm cải cách ở vùng Phụ Dương trước tiên, An Huy phát triển đến hơn 20 huyện thị ở vùng dọc sông Hoài, bây giờ phạm vi cải cách của những huyện thị đó mở rộng hơn, nội dung cũng phong phú hơn. Trong đó, cải cách của huyện Hoài Viễn được cấp cao khẳng định.

Trước kia, 26 xã trấn của huyện Hoài Viễn, tuyệt đại đa số xảy ra chuyện kéo nhau đi khiếu kiện vì nông dân đóng góp quá nặng, năm 1998 xảy ra 289 vụ (lượt) được gọi là “huyện lớn số một đi khiếu kiện của An Huy”. Đến năm 1999, toàn huyện bắt đầu thực hiện thí điểm cải cách, việc đi khiếu kiện vì đóng góp của nông dân giảm xuống chỉ có 5 vụ (lượt). Lần thí điểm này, gọi là cải cách vòng hai của huyện Hoài Viễn, hiệu quả của giảm nhẹ đóng góp càng rõ rệt hơn.

Vào buổi sáng ngày 21 tháng 9 năm 2000; một phóng viên của báo “Nam Phương cuối tuần” đi vào xóm dân cư thôn Tống Trang thị trấn Bao Tập huyện Hoàn Viễn, gặp Tống Gia Toàn 37 tuổi đang sàng sảy hạt vừng trong sân nhà. Tuy năm đó Tống Trang cũng như thôn Tiểu Cương huyện Phụng Dương đều gặp xuân hạn thu úng, thu hoạch thấp hơn năm trước, nhưng xem ra Tống Gia Toàn râu ria lồm xồm, lòng vẫn vui.

Nhà họ Tống có 4 người, kinh doanh bốn mẫu rưỡi đất, nửa năm đầu họ trồng toàn lúa mì, sau vụ hè họ trồng hai mẫu lạc, hai mẫu ngô, còn trồng xen kẽ một số hạt bông và vừng. Sản lượng mỗi mẫu lúa mì khoảng 325 kg, tổng cộng thu được 1.300 kg, theo giá thu mua 106 NDT, 100 kg thì được 1.378 NDT; hai mẫu lạc 500 kg, khoảng 1.000 NDT; hai mẫu ngô 550 kg, được khoảng 500 NDT. Thu nhập ròng làm ruộng cả năm của gia đình anh khoảng 2.320 NDT. Đầu tháng 6, trên giấy báo nộp thuế của Tống Gia Toàn nhận được ghi rất rõ: Căn cứ vào diện tích canh tác của gia đình ông, sản lượng tính thuế, thuế suất và giá thu mua lương thực năm nay, phải nộp thuế nông nghiệp 178,87 NDT, phần thu thêm thuế nông nghiệp 35,77 NDT, hai khoản cộng lại tất cả là 214,64 NDT, sự nghiệp công ích trong thôn “bàn từng việc một” theo qui định nhiều nhất không quá 15 NDT, có nghĩa là đưa “một chính, một phụ, bàn từng việt một” của cải cách thuế phí lần này lên bàn toán, không đến 220 NDT. Bãi bỏ khoản thu ngân sách; thuế đặc sản nông nghiệp cũng thu theo nguyên tắc “không thu trùng lặp, chỉ có thấp chứ không cao”, ngoài ra, Tống Gia Toàn theo chính sách có quyền không nộp bất cứ thuế phí nào khác nữa, vì thế anh rất phấn khởi nộp lương nộp thuế đúng thời hạn, nhẹ nhõm cả người.

Anh nói với phóng viên, nếu ở mấy năm trước, thuế này phí kia lộn tùng phèo do trấn, xã, thôn đặt ra, thì nhà anh ta có 4 người phải nộp đến 600 NDT, đại đa số các khoản thu đều chưa nghe nói, một nông dân như anh làm thế nào biết được cái nào thật cái nào giả? Người ta không thể nào chịu đựng nổi.

Ông Chu Hưng Niên, trấn trưởng Bao Tập cũng nói khi tiếp phóng viên: “đóng góp của nhà Tống Gia Toàn từ 600 NDT giảm xuống còn 212 NDT, không chỉ giảm bớt số lượng, mà còn là sự thay đổi về chất”. Trước đây thu phí bằng thủ đoạn hành chính vô trật tự, bây giờ thu thuế theo luật pháp, nông dân dễ giám sát, thu phí bừa bãi thì không có danh mục và biên lai, chỉ cần nghiêm chỉnh chấp hành thì có thể giảm nhẹ về căn bản đóng góp của nông dân.

Sau một trận mưa lạnh tháng chạp năm 2001, chúng tôi cũng đến trấn Bao Tập này, được gặp trấn trưởng Chu Hưng Niên. Ông là người xã Mai Kiều huyện này, làm giáo viên dân lập sáu năm, năm 1984 lúc 25 tuổi bắt đầu làm Phó xã trưởng, về sau lần lượt làm lãnh đạo ở bốn xã trấn, 17 năm liền. Khi chúng tôi gặp ông, ông đang thư thả ngồi trên xa lông của văn phòng uống trà, và xem giấy tờ ở trên gửi xuống. Nhắc đến giảm nhẹ đóng góp, hỏi đến cải cách thuế phí, ông phấn khởi nói như cái máy. Ông nói, sắp đến hết năm rồi, trước đây, gặp phải lúc này ai còn dám ngồi ở đây thanh thản uống trà, càng gần cuối năm càng bận, đến tận từng nhà thúc giục đóng thuế nộp lương! Đã mỏi cả chân, còn dễ xảy ra va chạm với nông dân, thậm chí có lúc muốn thuê “đội thu lương thực” đi thu cũng không xong, khi cần thiết còn phải nhờ đồn công an đến dọa. Bây giờ tốt rồi, đã cởi trói cho cán bộ xã thôn rồi, nông dân cũng không còn lo “đội thu lương thực” hò hét gõ cửa bê thóc, bê tủ, bắt trâu bò. Nông dân làm tốt việc đồng áng, cán bộ cũng rảnh tay làm một việc thiết thực cho nông dân.

Hôm chúng tôi đến cũng là ngày làm việc đầu tiên của đồng chí Hà Vân, Bí thư đảng ủy trấn Bao Tập vừa điều động từ Thường Văn về, hai người kể cho chúng tôi nghe một giai thoại của Phó Thủ tướng Ôn Gia Bảo đi điều tra nghiên cứu ở Hoài Viễn.

Ngày 12 tháng 4 năm 2000, An Huy theo bố trí của Trung ương tiến hành toàn diện cải cách thuế phí trong toàn tỉnh mới được hơn một tháng, Ôn Gia Bảo chẳng ngại bụi đường vất vả đến đây, muốn đến huyện Hoài Viễn “huyện lớn” số một đi khiếu kiện của An Huy để xem ra sao. Mặc dù Ôn Gia Bảo đến đột ngột, đảng ủy và chính quyền địa phương vẫn bố trí chu đáo. Chiều hôm đó, xe xuất phát từ trấn Phong Phụ trên đường sắt Bắc Kinh - Triết Giang, đi qua ngã tư bên sông Oa rẽ vào đường cái của trấn Bao Tập huyện Hoài Viễn. Nhìn thấy sắp đến Bao Tập, xe của Ôn Gia Bảo cố ý lùi lại sau, rồi bất thình lình quay đầu xe, rời đường ô tô chạy thẳng đến thôn Thường Hồ, xã Phì Hà không hề sắp xếp. Đồng chí muốn “kiểm tra đột xuất” tình hình tiến hành cải cách thuế phí nông thôn.

Sau khi điều tra tỉ mỉ ở thôn Thường Hồ, xã Phì Hà, Ôn Gia Bảo cảm thấy quả thật rất tốt, sau đó cho xe trở lại đường ô tô. Ai ngờ, xe chạy chẳng bao xa, Ôn Gia Bảo phát hiện một bên đường ô tô có một con đường đất đơn sơ, đồng chí bảo lái xe rẽ ngoặt rồi đi thẳng đến xóm dân cư thôn Tống Tranh, thôn Lâm Trang mà phóng viên “Nam phương cuối tuần” đã đến.

Có lẽ vì làm 17 năm ở ngành địa chất cơ sở, quanh năm suốt tháng trèo đèo lội suối, đã tôi luyện đôi bàn chân chắc nịch, có lẽ sau khi ngồi ở vị trí cao vẫn thường xuyên đi sâu vào tuyến đầu, tinh thần sức lực của Ôn Gia Bảo rất dồi dào, đi bộ quen chân, thoắt đi vào thôn như người khách quen ở đây, nhiệt tình vẫy chào, thình lình dừng lại hỏi chuyện với dân làng, rồi đi vào hết nhà này sang nhà khác, đồng chí muốn tận mắt nhìn sự thật.

Nói đến tình hình bồi đồng Ôn Gia Bảo, Hà Vân bỗng nghiêm sắc mặt. Đồng chí nói, ngày 13 tháng 4, huyện vốn sắp xếp Ôn Gia Bảo đi trấn Thường Phần, khi xe đến Vương Trang, Ôn Gia Bảo bỗng bảo “dừng xe lại”, xe vừa đỗ lại, đồng chí nhảy ra khỏi xe, đi băng băng. Lúc đó Hà Vân vẫn còn làm Bí thư thị trấn Thường Phần, để đuổi kịp Ôn Gia Bảo, tất nhiên phải chạy mệt vã mồ hôi.

Phải nói rằng, Thường Phần ở huyện Hoài Viễn là một xã, trấn khá sung túc, Ôn Gia Bảo vào thôn Vương Trang, thấy nhà ai xấu xí thì vào nhà ấy, thấy ai mặc xoàng xĩnh thì tìm người ấy điều tra. Cuộc tọa đàm ở trấn chuẩn bị trước bị bỏ nhỡ, Ôn Gia Bảo lại mở một cuộc họp nông dân tâm sự do đồng chí đích thân chủ trì ở thôn Vương Trang. Đồng chí để mọi người nói thoải mái, cứ nói thật, nói thẳng.

Kết quả của cuộc điều tra nghiên cứu làm đồng chí rất hài lòng. Đồng chí tin chắc cải cách thuế phí nông thôn thực sự làm cho đóng góp của nông dân huyện lớn sản xuất lương thực, huyện lớn đi khiếu kiện này đang được giảm nhẹ.

Năm đầu tiên tiến hành toàn diện cải cách thuế phí nông thôn, Sở thanh tra tỉnh An Huy tiến hành một cuộc kiểm tra nghiêm túc đối với tình hình cải cách thuế phí năm 2000 ở 85 xã (trấn) của 17 thành phố trực thuộc và 62 huyện (thành phố, địa khu)trong toàn tỉnh. Kết quả cho thấy, đóng góp bình quân đầu người của những xã, trấn này đã từ 123,98 NDT giảm xuống còn 83,14 NDT, giảm được 48,84 NDT so với trước khi cải cách, đóng góp của nông dân giảm nhẹ rõ rệt.

Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hoa khi trả lời phỏng vấn nói: “công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn xét trên tổng thể tiến triển tương đối thuận lợi. Trước hết cải cách đã mang lại lợi ích thiết thực cho nông dân. Qua tính toán, sau cải cách, thuế nông nghiệp, thuế đặc sản nông nghiệp và phần thu thêm tổng cộng 3,661 tỷ NDT, giảm bớt 1,164 tỷ NDT so với trước cải cách. Cộng thêm bãi bỏ thuế sát sinh và huy động vốn cho giáo dục nông thôn, tổng số đóng góp thuế phí của nông dân giảm bớt 1,690 tỷ NDT, mức giảm là 31%. Đồng thời, chính quyền tỉnh bãi bỏ các loại thu phí, huy động vốn, quĩ hành chính và 50 khoản đạt tiêu chuẩn nhằm vào nông dân. Ba loạn cơ bản được ngăn chặn có hiệu quả”.

Ngày 5 tháng 8 năm 2000 công nguyên, vào một tối thứ bảy, trong chương trình “Tin tức tổng hợp” vào giờ hoàng kim, Đài truyền hình Trung ương đưa tin tỉnh An Huy tiến hành cải cách thuế phí nông thôn. Đây rõ ràng không phải là lần đầu tiên phát “tin tức” này, mà nó đã cách nhau 5 tháng và ba ngày so với thời gian “Trung ương xác định lấy tỉnh làm đơn vị tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn ở tỉnh An Huy”. Tất nhiên đó không phải là “sơ suất” của Đài truyền hình Trung ương, mà chỉ cơ thể cho thấy sự thận trọng và chú ý hiệu quả của cải cách lần này. Bởi vì lúc này thu hoạch vụ hè đã xong, công tác cải cách thuế phí nông thôn của tỉnh An Huy vào trận rộn ràng, đã nhìn thấy kết quả ban đầu.

48. Hai số “Tham khảo nội bộ”

Giảm nhẹ đóng góp của nông dân có nghĩa là tài chính của huyện xã thâm hụt lớn hơn. Làm thế nào để bù vào thâm hụt thu nhập tăng lên đột ngột này, bỗng chốc trở thành vấn đề hết sức cấp bách phải giải quyết gấp.

Lấy huyện Thái Hòa tiến hành thí điểm cải cách thuế phí sớm nhất làm dẫn chứng, thâm hụt thu nhập năm 2000 khi tiến hành cải cách thuế phí nông thôn này đã lên đến 97,36 triệu NDT, thiếu gần 100 triệu NDT.

Tiền đã không đủ chi thì hoặc là tăng thu, hoặc là giảm chi. Trung ương tỉnh năm lần bảy lượt chỉ thị “phải bảo đảm đóng góp của nông dân hạ thấp thiết thực, không cho tái diễn”, chủ tâm khai thác lại nguồn quan trọng này từ nông dân đã bị vít lối. Cơm không đủ ăn chỉ còn biện pháp hữu hiệu nhất là giảm bớt người ăn cơm. Năm năm về trước, khi bắt đầu làm thí điểm cải cách thuế phí, huyện Thái Hòa đã tinh giản một số đông người, thâm hụt bây giờ còn lớn hơn bất cứ lúc nào, chỉ có cho nghỉ việc tất cả nhân viên hợp đồng ngoài biên chế vì thế tinh giảm tất cả nhân viên thừa biên chế, trong xã, trấn. Những việc này ngày thường không hạ nổi quyết tâm, cũng không ra tay nổi, bây giờ không có lựa chọn nào khác phải đưa lên chương trình nghị sự.

Nhưng ngay cả khi cho thôi việc những nhân viên hợp đồng ngoài biên chế và tinh giản nhân viên thừa biên chế vẫn chẳng làm được, cũng phải xem xét kỹ đối với nhân viên trong biên chế, có người không thể không khuyên họ nghỉ vì bệnh, hoặc về hưu sớm để rút bớt biên chế. Tất nhiên, ai nghỉ, ai không nghỉ, trong đó còn nhiều nhân tố phức tạp cảm tình cá nhân, hoàn cảnh gia đình v.v… phải xem xét, nhưng cố gắng hết sức để thu hẹp số người ăn cơm vua đã không thể trì hoãn được nữa.

Sau khi giảm bớt số người ăn cơm, còn phải sống khắc khổ. Đảng ủy, chính quyền huyện Thái Hòa sau đó lại đưa ra khẩu hiệu “đặt đũa xuống, cho xe nghỉ, đóng máy lại”, đồng thời đưa ra một loạt qui định chế độ tương ứng như “chế độ bố trí sử dụng xe con” “chế độ tiếp khách” v.v… Ban lãnh đạo của huyện đã thế thì ô tô con của cán bộ xã, trấn cũng đành phải chuyển sang xe đạp, và đều ăn trưa ở nhà ăn, cấp thôn bãi bỏ chi phí chiêu đãi… Toàn bộ số tiền đều trước hết phải dùng để trả lương, trong trường hợp không thể bảo đảm phát lương bình thường, thì nhất loạt ngừng mọi chi tiêu khác.

Những cán bộ xã trấn quen sống thoải mái phóng khoáng, trong lòng bực bội đối với cuộc sống khắc khổ thiếu muối, thiếu dầu hiện nay, cũng là điều rất tự nhiên. Vì vậy, mặc dù quyết tâm của Trung ương và tỉnh trong cải cách thuế phí nông thôn lần này đều rất lớn, tuyệt đại đa số địa phương quả thực cũng làm được những điều đã cấm, nhưng bao giờ cũng có những địa phương tức là làm theo cách của ta, trên có chính sách, dưới có đối sách.

Trong đó tính chất tồi tệ nhất, ảnh hưởng chính trị rất xấu, phải kể đến sự kiện trấn Trình Trang huyện Đảng Sơn.

Huyện Đảng Sơn thực ra trong huyện không có núi, nhưng ở gần huyện bên cạnh có một quả núi Đảng Sơn, thời Tam Quốc đã từng là nơi Lưu Bị ẩn náu lánh nạn, có lẽ từ đó mà có tên huyện Đảng Sơn. Nó ở vào dòng chảy cũ con sông Hoàng vùng cực Bắc An Huy, xưa nay sản xuất lê giòn nổi tiếng thiên hạ, nhưng bao nhiêu năm nay, nông dân trấn Trình Trang trồng lê không được giàu có rủng rỉnh, chỉ vì nông dân ở đây đóng góp rất nặng… Chỉ trong ba năm từ 1997 đến năm 1999, các loại thuế phí bình quân đầu người nông dân Trình Trang đóng góp lần lượt chiếm đến 11,9%, 11,4% và 13,24% của thu nhập ròng bình quân đầu người năm trước, tỉ lệ đó vượt quá xa “giới hạn” 5% của Trung ương qui định!

Người Trình Trang hàng năm thu hoạch lê ngọt, vất vả quanh năm, nhưng thu về hình như chỉ có chua xót và đau lòng.

Năm 2000, theo phương án thực thi cải cách thuế phí nông thôn của huyện đặt ra, nông dân thị trấn Trình Trang đóng góp bình quân đầu người 16,7 NDT, trong chấp hành thực tế, trấn lại bất chấp qui định của Trung ương và tỉnh về nghiêm cấm tăng thêm đóng góp của nông dân ngoài qui định, căn bản không động não tính toán về mặt tăng thu giảm chi, làm chút ít việc phù hợp với cải cách này mà là tất cả làm như cũ, lấy chi để định thu, tự ý tăng thêm 1.550.600 NDT, bình quân đầu người tăng thêm 36,12 NDT. Trong quá trình trưng thu, không những vi phạm qui định, phân bổ bình quân theo mẫu, mà còn không lên bảng công khai, cũng không phát giấy báo nộp thuế, càng không viết biên lai nộp thuế, vẫn làm bừa bãi.

Cái hay là tính minh bạch của cuộc thí điểm lần này ở An Huy rất cao, tất cả phương châm chính sách của đảng đều trực tiếp gặp mặt đông đảo nông dân, không nói đến “Thư gửi đông đảo quần chúng nông dân toàn tỉnh” của đảng và chính quyền tỉnh in phát đến từng hộ gia đình, mà ngay cả “Thông tư về triển khai cải cách thuế phí nông thôn” cũng dán khắp mọi nơi, nhưng cách làm đó của đảng ủy, chính quyền Trình Trang không nhất trí với tinh thần nói trên, rất nhiều nông dân hăng hái đứng lên phản đối tẩy chay.

Bí thư đảng ủy trấn Bành Gia Lương cũng là một nhân vật khác thường, ông thấy quần chúng cự tuyệt chấp hành quyết định của thị trấn, ông nhận định nông dân mắc tội làm loạn, liền quyết định cho mọi người biết tay. Vì thế, “Trường chính trị tư tưởng” do ông đề nghị và được hội nghị liên tịch đảng và chính quyền trấn thông qua chính thức khai giảng, họ tập trung nông dân không kịp thời nộp thuế phí đủ số tiến hành “giáo dục”. Bí thư đảng ủy trấn Bành Gia Lương đích thân giữ chức hiệu trưởng danh dự, trấn trưởng Phó Chính Dũng làm hiệu trưởng, những người phụ trách đảng chính quyền có liên quan khác đều lần lượt giữ chức Phó hiệu trưởng.

Thời gian yêu cầu, hoàn thành nhiệm vụ nộp thuế xác định là cuối tháng sáu, lúc này đối với người trồng lê chính là ngày “giáp hạt”, vì lê giòn phải đợi đến hạ tuần tháng tám mới lục tục ra chợ, không bán lê thì nông dân trồng lê lấy đâu ra tiền? Đi vay lãi suất cao, rất nhiều người không trả nổi. Như vậy đến tháng bảy, những người không trả nổi đủ số thì cán bộ thôn cung cấp danh sách, nhà trường đến tận nhà cưỡng bức dẫn đi. Ai đến trường trước hết phải rút hầu bao trả “tiền ô tô” từ 50 đến 100 NDT, sau đó mỗi người mỗi ngày 20 NDT tiền ăn và tiền ở?

Bước vào Trường chính trị tư tưởng của thị trấn lập ra, nông dân trồng lê đừng hy vọng còn có tự do thân thể. Lúc đó vào đúng ngày hè nắng gắt, ngồi lỳ trong nhà không làm gì cũng đổ mồ hôi ướt áo, thế mà nhà trường xua mọi người như xua vịt ra bãi tập để phơi nắng, còn bắt mọi người chạy một vòng tròn, ai chạy chậm bị mắng, thậm chí bị phạt. Điều làm người ta không chịu nổi nhất là tập trung tất cả mọi người lại, ra lệnh cho cha con, anh em lấy tay vả vào mặt nhau, phải vả thật sự, và vả thành tiếng, không kêu không tính, mỗi lần qui định là 30 cái. Một lát sau, ruột thịt tương tàn, tiếng bàn tay vả vảo mặt người vang lên inh ỏi.

Đã bước vào thế kỷ 21 rồi, hành động dã man cưỡng bức thu thuế vô nhân đạo như thế, tất nhiên gây nên phản đối mạnh mẽ của nông dân thị trấn Trình Trang. Một người hô, trăm người hưởng ứng, một đội ngũ đi khiếu kiện thề chết không quay đầu, ngồi lên mấy chiếc máy kéo đến thẳng tỉnh lỵ, trên 400 km.

Việc này lập tức làm giật mình đảng bộ, chính quyền tỉnh An Huy. Ủy viên thường vụ, tỉnh ủy Phó tỉnh trưởng Trương Bình vội vàng đánh xe đi gặp đoàn người khiếu kiện ở Tào Yêm huyện Trường Phong cách Hợp Phì 89 km. Ông nhẫn nại nghe mọi người tố cáo. Bản thân ông là người huyện Tiêu, giáp huyện Đảng Sơn, rất hiểu rõ nông dân vùng Tiêu Đảng, ông biết sâu sắc con cháu dòng chảy cũ sông Hoàng cần cù chất phác, không bị buộc đến bước đường cùng, thì quyết sẽ không gây chuyện động trời như vậy.

Trương Bình thành khẩn nói: “Xin mọi người hãy về đi, không cần phải đến Hợp Phì nữa, ngày mai tôi cử người đến Trình Trang điều tra”. Ông lớn tiếng hứa với mọi người “Hãy tin tưởng tôi, việc này nhất định phải xử lý tốt”.

Ngày hôm sau, một đoàn năm người do Trợ lý chủ nhiệm ban nông nghiệp tỉnh Hứa Vũ dẫn đầu từ tỉnh lỵ Hợp Phì về huyện lỵ Đảng Sơn cách trên mấy trăm cây số. Trước tiên, họ gặp Bí thư huyện ủy Mã Tuấn tìm hiểu tình hình, không ngờ Mã Tuấn nói rất tùy tiện: “Nhân dân ở địa phương đó luôn luôn không chăm lo sản xuất, cứ đi kiện tụng”.

Hứa Vũ nghe qua biết vị bí thư huyện ủy này quá trẻ, đến lúc này vẫn chưa rõ tính chất nghiêm trọng của sự kiện Trình Trang, bèn nói “Chúng tôi xuống xem sao”.

Mã Tuấn thấy đoàn cán bộ tỉnh nhất quyết phải xuống dưới điều tra nên ngăn cản khéo, nêu ra tính chất nguy hiểm khi đi xuống đó: “Các anh đi lúc này e rằng không thể bảo đảm an toàn tính mạng”.

Tất nhiên Hứa Vũ không tin. Theo kinh nghiệm của ông, chỉ cần để cho quần chúng nói ra và tôn trọng ý kiến của quần chúng, thì tuyệt đại đa số quần chúng vẫn thấu tình đạt lý; ngược lại, nếu một mực lẩn tránh mâu thuẫn, thậm chí coi quần chúng là mặt đối lập của mình, thì hỏng hết việc.

Đoàn Hứa Vũ không ở lại trên huyện, tiếp tục đi ngay xuống thị trấn.

Nông dân Trình Trang thấy tỉnh quả thật cử người về, tin tưởng lãnh đạo tỉnh nói lời giữ lời, mọi người như đèn cù náo nức kéo nhau đến đầu thôn, quì rạp trên đất chỉnh tề, mọi người trong đoàn cảm động đếu rơi nước mắt.

Hứa Vũ vội bảo mọi người đứng dậy, không nén nổi nghẹn ngào nói: “Tôi được Tỉnh ủy, chính quyền tỉnh cử về để nghe ý kiến của bà con”.

Qua báo cáo của Ban kinh tế nông nghiệp tỉnh, Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hoa hiểu rõ sự thật của nông dân huyện Đảng Sơn đi khiếu kiện tập thể, tức giận nói: “Đối xử với quần chúng nông dân như vậy có còn là đảng cộng sản nữa không? Chúng ta cần đảng viên như thế để làm gì?” Đồng chí lập tức về Đảng Sơn, phải đích thân xử lý vụ “sự kiện Trình Trang” này.

Chẳng bao lâu, Ban kiểm tra kỷ luật của Tỉnh ủy An Huy, Sở giám sát tỉnh An Huy ra thông báo cho toàn tỉnh về tình hình điều tra xử lý sự kiện này. Thông báo nêu rõ, trấn Trình Trang huyện Đảng Sơn đã vi phạm nghiêm trọng chính sách cải cách thuế phí nông thôn của Trung ương, coi thường các chỉ thị của Tỉnh ủy, chính quyền, tự ý tăng thêm đóng góp của nông dân, đặc biệt là mở “Trường chính trị tư tưởng”, một biến tướng giam cầm tra tấn quần chúng, làm thiệt hại rất lớn lợi ích của quần chúng, xâm phạm tự do thân thể của quần chúng, bôi nhọ hình ảnh của đảng và nhà nước, phá hoại quan hệ giữa đảng với quần chúng, giữa cán bộ với quần chúng, gây nên ảnh hưởng chính trị rất xấu. Đối với hành vi tự làm theo ý mình, trên có chính sách, dưới có đối sách, vi phạm nghiêm trọng kỷ luật chính trị, coi thường nguyên tắc của đảng, xa rời tôn chỉ của đảng, gây hậu quả nghiêm trọng này quyết không thể nương nhẹ, cần phải xử lý nghiêm khắc.

Nghiên cứu quyết định: khai trừ đảng tịch của Bành Gia Lương, Bí thư đảng ủy trấn; cách chức trấn trưởng của Phó Chính Dũng và lưu đảng một năm để xem xét; xóa bỏ chức vụ trong đảng của Vương Pháp Châu, phó bí thư đảng ủy trấn; ghi kỷ luật hành chính đối với Phó trấn trưởng Mạnh Phàm Xương, Vương Nham; đồng thời cảnh cáo nghiêm khắc trong đảng và ghi kỷ luật xử lý hành chính đối với Bí thư huyện ủy Mã Tuấn và huyện trưởng Thẩm Cường, những người chịu trách nhiệm lãnh đạo! “Sự kiện Trình Trang” và việc điều tra xử lý nghiêm túc về sau đã gây chấn động rất mạnh trong nông thôn rộng lớn tỉnh An Huy lúc bấy giờ, gióng tiếng chuông cảnh tỉnh đinh tai cho cán bộ thôn xã bí quá hóa liều vì thâm hụt tài chính!

Thực ra bài học phản diện như huyện Đảng Sơn, vào năm đầu tiến hành thí điểm cải cách thuế phí ở tỉnh An Huy cũng không phải chỉ có vụ này. Bí thư Vương Thái Hoa khi trả lời phỏng vấn không hề lẩn tránh những vấn đề tồn tại trong công tác thí điểm. Đồng chí đặc biệt nêu rõ, do hệ thống giám sát chưa hoàn thiện, cá biệt có địa phương xảy ra hiện tượng cán bộ thôn xã đến từng nhà xúc lương thực, bê của cải, dẫn đến hiện tượng tranh chấp. Nói cụ thể là xã Quảng Đại huyện Lai An phía Đông tỉnh An Huy.

Huyện Lai An cũng là một trong những huyện của tỉnh An Huy triển khai công tác thí điểm cải cách

thuế phí khá sớm, việc tuyên truyền các chính sách chế độ không thể nói là không đến nơi đến chốn, thế nhưng những người phụ trách của xã Quảng Đại năm đó, vẫn dùng biện pháp cũ khi bố trí công tác trưng thu thuế phí nông nghiệp vụ hè. Tại hội nghị cán bộ hai cấp toàn xã, họ công khai động viên: “Đối với thiểu số hộ lằng nhằng, hộ trây ì, hộ hóc búa có tiền, có lương thực không chịu nộp, khi cần thiết vẫn phải áp dụng chính sách xúc”.

Lãnh đạo xã dám nói những lời như thế trước hội nghị, thì cái gan của cán bộ thôn có thể to bằng trời.

Lưu Xuân Quốc, một nông dân ở xã này vốn là người an phận thủ thường, trước đây năm nào cũng đều nộp thuế đủ số lượng, đúng thời hạn, tuy không chịu nổi đóng góp, nhưng không nói một câu, chỉ riêng năm toàn tỉnh khởi động công tác cải cách thuế phí bị hạn, Lưu Xuân Quốc một lúc không lấy đâu ra tiền mặt, cán bộ thôn cho rằng anh ta chống lại công tác cải cách thuế phí, thuộc về loại “hộ lằng nhằng, hộ trây ì, hộ hóc búa có tiền không chịu nộp”, vì thế dẫn một đám nhân viên thu thuế, la hét ầm ĩ cưỡng bức xúc lương thực, Lưu Xuân Quốc tức quá không chịu nổi, uống thuốc sâu, tự sát ngay tại chỗ.

Cải cách thuế phí cuối cùng đụng chạm đến lợi ích thiết thực trên mọi phương diện, mà lợi ích này không chỉ hình thành lâu dài, mà còn liên kết chặt chẽ với các quyền lực, vì vậy nhiệm vụ cải cách gian nan là điều dễ hiểu, hễ sơ ý một chút, một số địa phương sẽ đẻ ra lắm trò đủ kiểu tìm cách tăng thêm đóng góp của nông dân.

Xét thấy tình hình đó, Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hoa nhấn mạnh ở mọi cuộc họp lớn nhỏ, yêu cầu các nơi trong tỉnh kiện toàn hơn nữa cơ chế giám sát nhiều mặt, quần chúng giám sát, pháp chế giám sát, dư luận giám sát v.v… Khơi thông kênh nông dân phản ánh vấn đề, nhanh chóng hình thành một hệ thống giám sát đóng góp của nông dân trên toàn phương vị, nhằm bảo đảm đóng góp của nông dân được kiểm soát nghiêm ngặt. Chỉ có như vậy, mới có thể nói được có thể bảo đảm ổn định lâu dài.

Câu chuyện xảy ra ở thôn Tam Thanh xã Long Đường huyện Phì Đông đã giải thích tốt nhất cho những lời nói đó của Vương Thái Hoa.

Một hôm, Ban biên tập báo “Tân An buổi chiều” có số lượng phát hành lớn nhất tỉnh An Huy, đột ngột nhận được bức thư của thôn Tam Thanh xã Long Đường huyện Phì Đông gửi đến với danh nghĩa “Toàn thể nhân dân trong thôn”. Trong thư viết: “Trung ương đảng, Quốc Vụ viện tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn ở tỉnh chúng tôi, mục đích là giảm nhẹ đóng góp của nông dân, chúng tôi xin bày tỏ biết ơn và ủng hộ tự đáy lòng. Nhưng chúng tôi ở đây, khi chấp hành cụ thể chính sách cải cách thuế phí lại không xuất phát từ thực tế, qui định “sản lượng thường niên tính thuế” mỗi mẫu là 1.043 kg và giấy báo nộp thuế rất nhiều khoản “sản lượng thường niên tính thuế”, “thuế suất”, “tỉ suất thu thêm của thuế nông nghiệp” v.v… qui định phải ghi rõ thì đều để trống, chỉ có ghi chúng tôi phải nộp bao nhiêu tiền.

Nếu tính thuế theo sản lượng mỗi mẫu là 1.043 kg, thì đóng góp của nông dân chúng tôi không những không giảm bớt, ngược lại còn cao hơn nhiều so với năm ngoái, cuộc sống càng khó khăn hơn…”

Nhận được lá thư này của nông dân, lãnh đạo tòa báo rất coi trọng, lập tức cử Sử Thủ Cầm đi điều tra xác minh.

Sử Thủ Cầm chưa phải là phóng viên lâu năm, nhưng lại nổi bật trong đám phóng viên trẻ, tuy là nữ giới, nhưng chẳng chịu thua kém giới mày râu, rất nhiệt tình, dám nói thật, dám đương đầu, người ta gọi là “Sử đại hiệp”. Lần này, lãnh đạo tòa báo cử cô đến Phì Đông, tất nhiên có nguyên nhân của nó. Một thôn của xã Lộ Khẩu huyện Phì Đông trước đây cũng phản ánh vấn đề đóng góp của nông dân, cử cô đi điều tra xác minh, vì vậy, làm nên giai thoại “nửa bát nước đục”. Hôm đó, cô mặc trên người một chiếc váy liền áo hoa to vừa ở Nhật Bản mang về, vì đi vội vàng không kịp để ý thay, tất tưởi lên đường. Khi về đến thôn, nói rõ ý định của mình với nông dân đang đứng đầu bờ ruộng, thấy ai cũng trố mắt ngẩn người, nhìn cô một cách rất tò mò, lúc này cô mới ý thức được bộ váy trên người đã làm hại mình. Vì thế cô lấy bức thư của nông dân gửi cho tòa báo, giải thích thêm, ai ngờ, một nông dân trẻ vừa tròn 20 bỗng nhiên đứng dậy, cầm một cái bát to viền xanh bên cạnh đi ra bờ mương, cúi người múc một nửa bát nước đục, sau đó đến trước mặt cô nói: “Chúng tôi làm thế nào tin được các vị không “bảo vệ quan trên?” Như thế này nhé, nếu cô không sợ nước bẩn, dám uống hai ngụm, thì chúng tôi tin cô có lẽ có thể nói mấy câu trung thực thay cho chúng tôi”. Sử Thủ Cầm liếc nhìn bát nước quặn đau trong lòng. Uống thì nước bẩn xông lên mắt, vào trong bụng, cảm thấy mọi thứ quay cuồng, không uống, thì phải đi ngay lập tức. Cô không nghe được đối phương nói ra những lời như thế, thế là cô lấy lại tinh thần, không chút do dự, cầm lấy cái bát không nháy mắt, ngẩng cổ lên trời uống ừng ực. Khi uống sắp hết, cái bát bị dằng lại, cô nhìn thấy trên mặt người nông dân trẻ kia lộ vẻ xấu hổ, và nét mặt biểu hiện của nông dân tại chỗ cũng thay đổi.

Sau khi kết thúc cuộc phỏng vấn điều tra lần đó, nông dân trong thôn đều ra tiễn cô về, có người tiễn hết đoạn này đến đoạn khác.

Về sau cô viết bài đưa tin giải quyết vấn đề cho nông dân trong toàn thôn, để bày tỏ cảm ơn, một thầy giáo làng đã 70 tuổi bất chấp tuyết to hiếm thấy trong năm, đến tặng báo buổi chiều một câu đối, trên đó viết:

“Vai sắt gánh đạo nghĩa,

Tay mềm viết văn chương”.

Từ đó trở đi cô kiên định một niềm tin: đứng dưới lá cờ đảng, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân.

Lần này, khi xem xong lá thư của nông dân gửi đến, lòng cô nặng trĩu, lập tức lên đường; sau khi điều tra xác thực tại chỗ, cô càng trở nên bồn chồn. Xem xét tình hình tìm hiểu được, nông dân ở đấy không có bàn tán gì về phương án tổng thể cải cách thuế phí của Trung ương, cũng không có ý kiến gì đối với thuế suất nông nghiệp và tỉ suất thu thêm thuế nông nghiệp của chính quyền tỉnh xác định, chỉ có rất bất mãn đối với “sản lượng thường niên tính thuế” do xã Long Đường “xác định” sản lượng mỗi mẫu cao đến 1.043 kg, cho rằng đó là thay đổi cách thức tăng thêm đóng góp của nông dân. Bởi vì con số sản lượng mỗi mẫu “xác định” càng cao thì tiền thuế nông dân phải nộp theo thuế suất qui định càng nhiều, đã nhiều đến mức họ không thể nào chịu đựng nổi.

Anh nông dân Đinh Hữu Phát lấy thẻ thu phí đã nộp trước đây và giấy báo nộp thuế năm nay đưa cho cô xem, nhà Đinh Hữu Phát có hai nhân khẩu trồng không đầy hai mẫu ruộng, trước đây nộp 161,48 NDT, năm nay cải cách thuế phí lại phải nộp 221,59 NDT, cải cách thuế phí lẽ ra phải giảm nhẹ đóng góp của nông dân, bây giờ lại càng cải càng nặng.

Anh nông dân Dương Thượng Lộc tính sổ thu chi rõ ràng chi tiết một năm làm ruộng của gia đình anh cho Sử Thủ Cầm nghe. Anh nói, nhà anh có 4 người, trồng ba mẫu ba sào ruộng, mua lúa giống hết 87,5 NDT, thuốc trừ sâu 20 NDT, phân hóa học 190 NDT, chi tiền nước cho trạm bơm điện 140 NDT, trước sau hai lần sử dụng trâu cày của người khác hết 500 NDT, tuốt lúa 80 NDT, như vậy cộng lại là 997,5 NDT, gần 1.000 NDT. Sản lượng thường niên mỗi mẫu ruộng ở đây chỉ được 500 đến 600 kg một vụ thu được 1.815 kg, theo giá thu mua của trạm lương thực năm nay mỗi kg là 0,82 NDT, được 1.669,8 NDT; một vụ rau cải dầu thu được 200 kg, có thể được khoảng 400 NDT, hai thứ cộng lại, trừ thêm 356,25 NDT thuế nông nghiệp, phí nước và trả lãi vay vốn nước ngoài cho công trình Tụy Hà Hàng Châu, rõ rành rành, chỉ còn lại 716,5 NDT!

Tính đến đây, Dương Thượng Lộc cười chua chát nói: “Như thế vẫn chưa tính hết. Mấy ngày trước đây, kế toán thôn lại đến đòi tiền, nói phí nạo vét kênh mương còn 122 NDT, xây trạm bơm điện, xây ở đâu không cần biết phải nộp 68,85 NDT; phí tiêu úng 36,9 NDT, lại thêm phí sửa chữa hồ Sào 22,95 NDT, phí làm đường thôn xã 50,4 NDT, tổng cộng 301,18 NDT. Nhưng tiền này tôi không nộp. Tôi muốn kế toán thôn viết một tờ nộp phí, tôi rắp tâm đi kiện vụ này”.

Sử Thủ Cầm nhìn thấy tận mắt tờ nộp phí đó, cô cũng tính sổ thay cho Dương Thượng Lộc: năm đó nhà Dương Thượng Lộc có 4 người, bận từ sáng đến tối, không tính sức lao động của cả nhà, sau khi trừ đi các loại thuế phí chỉ cầm được 414,87 NDT! Chia cho cả nhà, một ngày không đến 1,2 NDT; dù cho cứ tính là 1,2 NDT, lại chia đều cho 4 người, mỗi người mỗi ngày chỉ có 3 hào! Ngày nay một bao diêm bình thường đều từ 2 xu tăng lên một hào, vậy 3 hào làm được cái gì?

Dương Thượng Lộc cực chẳng đã nói với Sử Thủ Cầm: “Đóng góp nặng nề thế này, bảo nông dân chúng tôi sống thế nào? Nông dân trong thôn chúng tôi đều bàn bạc xong rồi, không hạ “ Sản lượng thường niên tính thuế”, cán bộ trong thôn còn tiếp tục quay lưng với cấp trên, đòi tiền bừa bãi, thì chúng tôi chỉ có trả hết ruộng, đi ra ngoài kiếm sống ”.

Sử Thủ Cầm nghe nói giật mình.

Cô cũng buồn phiền: “ Sản lượng thường niên” của một mẫu ruộng có thể đạt được một tấn không? Cô đi tìm Vương Văn Trung, Bí thư đảng ủy xã Long Đường, Vương Văn Trung cũng thừa nhận không thể đạt được, “Thế thì, khi xác định “Sản lượng thường niên tính thuế”, vì sao các anh lại làm như thế?”, cô hỏi. Không ngờ, Vương Văn Trung cũng bụng đầy đau khổ: “Không ai muốn định cao như vậy, nhưng nếu không như thế thì chính quyền hai cấp xã thôn không làm việc được”.

Ông cũng tính sổ với phóng viên: theo sản lượng thường niên thực tế, tính thuế theo qui định của cải cách thuế phí, thu nhập tài chính cấp xã năm nay phải giảm bớt hơn 10 vạn NDT so với năm trước; thu nhập của mười thôn trong toàn xã giảm bớt 478.000 NDT so với trước, như vậy tiền lương của cán bộ hai cấp, chi phí làm việc, xây dựng thủy lợi, làm đường, trồng cây xanh, tiền đặt báo tạp chí v.v … và v.v… , tất cả đều có khó khăn.

Ông nói, nông dân có cái khó của nông dân, hai cấp xã thôn cũng có cái khó của mình. Chúng tôi cho rằng, phương án cải cách thuế phí ban hành cần sửa lại và bổ sung, phương án đặt ra quá cứng nhắc, về cơ bản không chiếu cố đến quan hệ giữa giảm đóng góp và cân đối, bên dưới không có chút tính linh hoạt về mặt thao tác.

Xã trưởng Lý Trạch Phần cũng không thông: “Cá nhân tôi cho rằng, khi đặt ra chính sách, cấp trên nên thực hành khống chế tổng số lượng đối với diện giảm đóng góp, yêu cầu mỗi hộ nông dân đều đạt được mục đích giảm đóng góp, điều đó nói về mặt lý thuyết thì có thể được, còn thao tác thực tế thì không thể làm được”.

Sử Thủ Cầm phỏng vấn trở về, nấn ná mãi vẫn chưa cầm bút, cô cảm thấy tính chính sách của việc cải cách thuế phí nông thôn rất mạnh, hơn nữa lại ở giai đoạn thí nghiệm, dứt khoát có nhiều chỗ không như ý muốn. Cán bộ hai cấp xã thôn gặp phải những khó khăn đó cũng là thực tế rành rành, cần nghiêm chỉnh thảo luận và giải quyết, tất nhiên đóng góp của nông dân sau cải cách không những không giảm, ngược lại nặng thêm, chắc chắn đó cũng không phải là điều cải cách thuế phí mong muốn nhìn thấy, những lời Dương Thượng Lộc cực chẳng đã nói ra càng cần phải làm cho lãnh đạo cấp trên suy nghĩ sâu sắc.

Vì vậy, cô cho rằng, đóng góp của nông dân mà thôn Tam Thanh xã Long Đường huyện Phì Đông phản ánh không chỉ là một vấn đề cần “đưa ra ánh sáng”, nếu viết một bài tham khảo nội bộ có lẽ sẽ thích hợp hơn.

Vì thế, ngày 11 tháng 12 năm 2000, dưới đầu đề “Sản lượng thường niên tính thuế” cớ sao phóng “vệ tinh””, Sử Thủ Cầm lấy nội dung bức thư của toàn thể nông dân thôn Tam Thanh gửi tòa báo và “ghi chép điều tra” của cô làm số báo “Tham khảo nội bộ Tân An”, trực tiếp báo cáo Thường vụ Tỉnh ủy, Chánh phó chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh, Chánh phó tỉnh trưởng, Chánh phó Chủ tịch Chính hiệp tỉnh An Huy, đồng thời sao gửi Bí thư thị ủy, thị trưởng Hợp Phì và Văn phòng cải cách thuế tỉnh, thành phố.

Dụng ý lần này của “Sử đại hiệp” làm cho “Sản lượng thường niên tính thuế” từ mỗi mẫu 1.043 kg thực sự cầu thị giảm xuống còn 790 kg, sau khi tờ tham khảo nội bộ ra mắt, Phó tỉnh trưởng thường trực Trương Bình còn dẫn đầu triệu tập một cuộc hội nghị chuyên đề, hội nghị căn cứ vào tình hình thực tế của tỉnh An Huy đối với công tác trưng thu thuế nông nghiệp toàn tỉnh, xác định ra một “mức tối đa”, sét đánh cũng không lay: “Sản lượng thường niên tính thuế” không được quá 800 kg. Có “đường cao áp” này, hiện tượng tương tự như xã Long Đường biến báo để tăng thêm đóng góp của nông dân trong toàn tỉnh An Huy được loại trừ triệt để.

Một cuộc “dư luận giám sát” của báo buổi chiều không những làm cho Tỉnh ủy, chính quyền tỉnh hết sức coi trọng tình hình mới và vấn đề mới mà tổ chức cấp xã, trấn và thôn gặp phải, đẩy nhanh hơn nữa công tác thí điểm cải cách đồng bộ, mà còn trên vấn đề “Sản lượng thường niên tính thuế” làm cho lợi ích thiết thân của 40 triệu nông dân trong toàn tỉnh được bảo đảm căn bản. Tin này bay về thôn Tam Thanh xã Long Đường, mọi người trong toàn thôn đều cảm thấy hết sức phấn khởi vui mừng. Sau đó, Dương Thượng Lộc được mọi người ủy nhiệm, chuẩn bị mua mấy hộp “pháo nghìn quả”, đến cổng tòa báo buổi chiều đốt một trận cho khoái chí thỏa lòng, để bày tỏ tình cảm vui sướng cảm kích của họ, nhưng “Đại hiệp” không cho, nói là dù cho cám ơn cũng phải cám ơn chính sách tốt của đảng, lại nghe nói thành phố Hợp Phì đã sớm cấm đốt pháo, không được đốt bừa, nên mới thôi việc này.

49. Nước mắt mừng vui của người Nam Cực

Trong khi công tác thí điểm cải cách thuế phí ngày càng đi vào lòng người, các nơi cũng không ngừng xì ra những câu chuyện phục hồi, ở thành phố Ninh Quốc bên phía Phú Giáp Giang Nam lại lan truyền một tin chấn động một thời: 38 hộ nông dân trồng cây hồ đào ở xã Nam Cực kiện chính quyền xã ra tòa.

Tiếp theo có tin chi tiết hơn, nói đi kiện chính quyền xã không chỉ có 38 hộ, nói chính xác phải là 318 hộ; nói bị cáo không chỉ là chính quyền xã, mà còn có Cục Tài chính và Cục Lâm nghiệp thành phố Ninh Quốc; còn nói nông dân sợ Tòa án ở tại Ninh Quốc xét xử không công minh, nên trực tiếp kiện lên Tòa án nhân dân trung cấp địa khu Tuyên Thành. Tòa án địa khu xét thấy, trong khi toàn tỉnh thực thi thí điểm cải cách thuế phí nông thôn, nông dân xã Nam Cực khởi tố hành vi vi phạm luật pháp của chính quyền xã cưỡng bức trưng thu thuế phí, ở địa khu này cho đến các nơi trong toàn tỉnh, đây là vụ đầu tiên và số người nguyên đơn rất đông, ảnh hưởng khá lớn, theo qui định thì phải thụ lý, có điều họ thấy nông dân nhiều như thế này từ xã Nam Cực Ninh Quốc chạy lên Tuyên Thành đi kiện, tốn kém rất lớn, chỉ tố tụng một việc, hoàn toàn không cần nhiều người như thế cũng ra tòa, cử ra một số người đại biểu là được, điều đó cũng xuất phát từ giảm nhẹ đóng góp của nông dân, vì thế mới có 38 hộ hiện diện.

Tòa án nhân dân, bảo đảm cải cách thuế phí nông thôn theo luật pháp, bản thân sự việc này là tin tức tốt nhất!

Tình hình vụ án đặc thù, nhưng bản thân vụ án thì không phức tạp. Trước đây, trung tuần tháng 11 năm 1998, để làm tốt công tác thí điểm trưng thu thuế đặc sản nông nghiệp, chính quyền thành phố Ninh Quốc từng tổ chức một tổ công tác xuống xã Nam Cực chuyên trồng hồ đào, tiến hành một cuộc điều tra toàn diện đối với nguồn thuế hồ đào toàn xã. Nhưng điều tra là điều tra, con số kế hoạch trưng thu thuế đặc sản nông nghiệp vẫn tới tấp đưa xuống, thành phố Ninh Quốc vẫn phải giao nhiệm vụ thu thuế như mọi năm, nhiệm vụ này rõ ràng là chênh lệch rất lớn với kết luận của điều tra. Nghĩa là, nếu trưng thu theo tình hình điều tra lần trước, xã Nam Cực căn bản không hoàn thành nhiệm vụ trên giao. Cho nên chính quyền xã không thể không theo biện pháp cũ trước đây, lấy thuế định sản lượng, lấy chỉ tiêu sau khi phân giải làm nhiệm vụ giao cho các thôn, rồi do các thôn bốc thuốc theo đơn, phân bổ cho từng hộ.

Hàng năm, chính quyền xã Nam Cực đều làm như vậy, và không cảm thấy có gì không thỏa đáng; nông dân trồng hồ đào trước đây cũng đều nộp như thế, tuy có bất mãn, nhưng cánh tay không vặn nổi bắp đùi, đành phải chấp nhận thế. Bây giờ chính sách cải cách thuế phí nông thôn đã tiếp xúc trực tiếp với nông dân, tình hình có những cái đã khác.

Thu thuế không theo sản lượng thực tế, trước hết là đi ngược lại chính sách cải cách thuế phí, huống hồ phát hiện trên giấy báo thu thuế đặc sản nông nghiệp hồ đào còn ghi chú có “Quĩ trồng rừng”, như vậy thuế phí thu lẫn lộn, “ngồi xe thu phí”; hơn nữa, thậm chí có lúc thu thuế nông nghiệp và thuế đặc sản nông nghiệp trùng lắp, rõ ràng là làm càn.

Nông dân tức quá, đùng đùng nổi giận chửi thề: “Chính sách tốt của đảng bị những hòa thượng méo mồm này đọc sai hết rồi!”

Trên tờ “Giấy báo xác định sản lượng tính thuế đặc sản nông nghiệp” của chính quyền xã phát xuống có ghi rất rõ ràng, nếu nông hộ có ý kiến gì khác đối với con số xác định, thì trong vòng 30 ngày có thể làm đơn lên cơ quan thu thuế yêu cầu kiểm tra lại, cơ quan thu thuế sẽ kiểm tra lại theo trình tự qui định, và lấy kết quả kiểm tra lại làm căn cứ trưng thu theo thực tế. Bây giờ, nông dân xã Nam Cực vẫn thực sự lên tiếng yêu cầu chính quyền xã làm lại theo trình tự qui định”.

Người đập bàn đứng dậy đầu tiên là Ngô Thâm Điền, nông dân trẻ 36 tuổi ở tổ dân cư Hạ Hồng thôn Nam Cực.

Trước tiên, anh viết đơn yêu cầu điều tra lại, sau đó hai mươi nông dân theo anh lần lượt ký tên vào lá đơn. Nhưng khi họ đưa lá đơn này cho cán bộ xã Trình Quế Bình và Đường Thừa Quyền, hai người này không nhận. Hành động đó chọc tức tất cả hộ dân cư Hạ Hồng, họ bèn đem giấy báo xác định sản lượng gửi cho từng hộ gia đình trả lại tất tật cho chính quyền xã.

Tiếp theo tất cả nông hộ của thôn Liên Hợp cũng trả lại giấy báo xác định sản lượng.

Tình hình mở rộng ra rất nhanh. Hai mươi sáu dân cư trong tổ Lật Ổ thôn Quan Lĩnh cũng trình lên chính quyền xã “Đơn xin yêu cầu thực sự cầu thị thu thuế đặc sản nông nghiệp”, chẳng bao lâu sau, Quan Lĩnh lại có thêm 70 dân cư viết đơn yêu cầu lần nữa. Lúc này lòng người nông dân xã Nam Cực sục sôi, liên tiếp cực lực yêu cầu điều tra sản lượng hồ đào. Thôn Nam Cực có Trương Khai Quốc, Trương Khai Điền, Chương Hải Minh, Lý Thọ Hải, Hồ Định Viễn, Soái Bội Tổ; thôn Đại Nguyên có Phương Cao Chiếu, Phương Thi Quân, Phương Quan Thí, Phương Ứng Xa, Phương Hồng Xa, Phương Lương Hào, Vương Ngọc Bảo, Phương Cao Phong… hết người này đến người khác đứng lên tới tấp yêu cầu chính quyền xã xác định lại sản lượng hồ đào để giảm nhẹ đóng góp quá nặng của nông dân do cưỡng bức đưa ra chỉ tiêu gây nên.

Tổ dân cư ba thôn Thanh Phong, Dương Gia và Ổ Lý đều đưa đơn tập thể; còn thôn Mai xuất diện với danh nghĩa chi bộ thôn và tổ chức đoàn thể thôn đi gặp lãnh đạo đảng ủy chính quyền xã, hi vọng họ thu lại mệnh lệnh đã ban ra, điều chỉnh lại chút ít.

Nhưng, tất cả những lá đơn yêu cầu đều một đi không trở lại, chính quyền xã không định xác định lại sản lượng thực tế hồ đào toàn xã, càng không muốn giải thích bất cứ điều gì, điều đó làm cho quan hệ giữa cán bộ và quần chúng đã gay gắt, nhanh chóng xấu thêm.

Song, chính quyền xã Nam Cực không sợ quan hệ giữa cán bộ và quần chúng xấu đi. Khi hồ đào của nhiều hộ nông dân vừa bắt đầu thu hoạch, chưa bán ra thì xã bắt đầu hành động. Mặc dù Trung ương nhiều lần nhấn mạnh, nghiêm cấm dùng công cụ và thủ đoạn chuyên chính để thu lấy tiền của của nông dân, nhưng họ vẫn tổ chức tổ công tác trưng thu có cơ quan tư pháp tham gia cưỡng bức trưng thu. Họ còn định ra thời hạn, quá thời hạn một ngày, giá cả tính thuế nộp hồ đào phải từ 16 NDT một kg tăng lên 26 NDT; trong thời gian trưng thu, hộ nào nộp tiền mặt không kịp thời đủ số hoặc tỏ ra bất mãn đối với sản lượng và giá cả tính thuế, thì bị đập cửa xông vào nhà xúc lương thực thay cho thuế, hoặc lấy đồ đạc thay cho thuế, hơi trái ý sẽ bị bắt người tại chỗ.

Thôn Đại Nguyên có Phương Quan Thí, Phương Ứng Xa, Phương Cao Phong…, thôn Nam Cực có Ngô Thâm Điền, Ngô Vân Lăng…, thôn Quan Lĩnh có Chương Hồng Trường… những nông dân này cũng không ngoại lệ đều bị cưỡng bức lấy hồ đào thay cho thu thuế.

Hoàng Xuân Phát ở thôn Quan Lĩnh bị cưỡng bức lấy lúa thay cho thuế.

Chương Hải Minh ở thôn Nam Cực bị giữ tủ lạnh, sau đó dùng hồ đào để đổi lại; tài sản của Sài Trung Phúc thôn Quan Lĩnh cũng bị thu giữ, mãi đến sau này bị khởi tố vụ ra tòa, cũng không trả lại tài sản bị thu giữ.

Trương Khai Quốc, Trương Khai Điền, Ngô Thanh Tường v.v… thôn Nam Cực, Phương Cao Chiếu và Phương Thi Quân thôn Đại Nguyên vì để quá thời hạn của chính quyền xã qui định, nên bị nộp tiền thuế theo giá tính thuế thu thêm 10 NDT một kg.

Trần Chiếm Quân ở thôn Hồng Du còn bị phạt tiền gấp 5 lần.

Ngô Chí Chu, Chu Ái Phương thôn Nam Cực, Ngô Hồng Hà thôn Giang, ba người này còn thê thảm hơn, vì cái gọi là thái độ bất hảo, bị tổ công tác thu thuế trói đưa về xã, hạn chế tự do thân thể và chất vấn ghi biên bản.

Hồ Quang Diệu thôn Nam Cực không những bị đánh đập ở xã, mà còn bị cơ quan công an lấy cớ “khiêu khích gây sự”, giam giữ bảy ngày.

Đối với cách làm lạm dụng quyền lực hành chính vi phạm pháp luật kỷ cương của chính quyền xã Nam Cực, nhiều người trong thôn muốn lên tỉnh hoặc địa khu phản ánh khiếu nại, yêu cầu cơ quan lãnh đạo cấp trên ra mặt can thiệp, cũng muốn đến báo chí địa khu hoặc trên tỉnh, thậm chí muốn liên hệ với chương trình “gặp gỡ trao đổi vấn đề thí điểm” của Đài truyền hình Trung ương, yêu cầu phóng viên báo chí đưa ra ánh sáng. Nhưng cũng có không ít người bình tĩnh phân tích nghiêm túc, cảm thấy thí điểm cải cách thuế phí nông thôn lần này là do Trung ương đích thân bố trí, đã có Trung ương đảng nâng đỡ nông dân, nhà nước lại đặt ra nhiều qui định hữu quan, dân đi kiện quan đã có cơ sở pháp lý, chẳng lẽ các bô lão của xã Nam Cực cũng không bằng “Thu Cúc” hay sao? Học Thu Cúc đi kiện lại có gì mà ngại! Chẳng phải đã nói “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật” đó sao? “chúng ta cũng thử xem lời nói đó có thật đúng không?”.

Người đứng lên đầu tiên là Ngô Vân Lăng, anh chàng tía tai đỏ mặt 46 tuổi ở tổ dân cư Hạ Hồng thôn Nam Cực bị cưỡng bức lấy hồ đào nộp thay thuế và vợ bị bắt đưa lên xã. Ngô Văn Lăng dẫn đầu, tiếp theo sau là 318 hộ nông dân như quả bóng tuyết càng lăn càng lớn, hừng hực đứng lên đòi đối chất với chính quyền xã Nam Cực.

Hiểu được dùng vũ khí luật pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, dù cho xem xét ở khía cạnh nào đều là một tiến bộ ghê gớm của nông dân Trung Quốc. Tất nhiên, đáng ca ngợi như thế là Tòa án địa khu Tuyên Thành thụ lý vụ án này theo luật pháp rất nhanh, Chánh án Lưu Thuận Đạo rất coi trọng, không những nhiều lần nghe báo cáo, mà còn cử Phó chánh án Ngô Ngọc Tài và Phó chánh án Tòa hành chính Trần Vệ Đông kịp thời đi xuống xã Nam Cực thành phố Ninh Quốc phối hợp điều tra việc này, sau đó trong trường hợp phối hợp điều tra không có kết quả, thì căn cứ theo qui định của luật pháp yêu cầu nguyên đơn bổ sung nội dung bản cáo trạng và bổ sung chứng cứ đưa ra khởi tố, đồng thời yêu cầu chính quyền xã Nam Cực là bên bị cáo đưa ra bản trả lời.

Trong bản trả lời, chính quyền xã Nam Cực lẩn tránh sự thật cơ quan tư pháp tham gia tổ công tác trưng thu, bào chữa hành vi hành chính cụ thể của phòng tài chính xã trưng thu thuế đặc sản nông nghiệp là phù hợp với qui định của pháp luật, biên lai thu thuế đưa cho nông dân là do Sở tài chính in phát thống nhất và có “đóng dấu riêng của chính quyền nhân dân xã Nam Cực”, tiền thuế thu được đưa vào kho quĩ tài chính, như vậy không thể nói là hành vi thu phí bừa bãi; càng lẩn tránh không nói đến chính sách cải cách thuế phí của Trung ương, biện hộ rằng chính quyền thành phố Ninh Quốc trước đây có công văn yêu cầu ngành tài chính và lâm nghiệp, thu thay cho nhau thuế đặc sản nông nghiệp và quĩ trồng rừng, đồng thời áp dụng biện pháp một phiếu thu, vì vậy hành vi của phòng tài chính thu thay quĩ trồng rừng khi thu thuế đặc sản nông nghiệp không vượt quyền hạn chức trách, cũng không thuộc “ngồi xe thu phí”. Chỉ thừa nhận, trong quá trình trưng thu “khó tránh có chỗ thiếu sót, thậm chí sai sót, nên tiếp nhận quần chúng giám sát và kịp thời cải tiến”, nhưng vẫn biện hộ, “hành vi áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với số ít người chống thuế là hợp pháp”.

Ở Tuyên Thành nổi tiếng với nghề làm giấy Tuyên trong “Văn phòng tứ bảo”, chúng tôi phỏng vấn Trần Vệ Đông, người chủ trì vụ án này ở Tòa án địa khu. Chánh án phiên tòa Trần Vệ Đông nói, xử lý vụ án tố tụng hành chính như thế này, đòi hỏi thẩm phán không những phải nắm vững luật pháp hữu quan mà Quốc hội thông qua, cũng phải thông thạo pháp quy hành chính của các ngành hữu quan nhà nước và chính quyền địa phương đặt ra, đặc biệt là với vụ án này, Trung ương bố trí An Huy là tỉnh thí điểm của cải cách thuế phí, điều đó càng cần phải thuộc lòng các chính sách cải cách thuê phí. Tóm lại, đồng chí cho rằng căn cứ vào luật pháp, hộ tống bảo vệ cải cách thuế phí nông thôn là sứ mệnh lịch sử không thể thoái thác của thẩm phán nhân dân!

Khi chúng tôi đến Tuyên Thành, phiên tòa vừa mới mở, Trần Vệ Đông giới thiệu nói, thông qua điều tra lấy chứng cứ, lại qua thẩm vấn đối chất tại phiên tòa, cuối cùng tòa nghị án cho rằng, tài liệu chứng minh liên quan đến thống kê sản lượng hồ đào của xã Nam Cực mà bị cáo chính quyền nhân dân xã Nam Cực đưa ra chỉ thuộc về con số thống kê năm bình thường, hoặc thuộc về chứng minh dự đoán sản lượng, không thể lấy đó làm căn cứ xác định sản lượng thu hồ đào của nông hộ, lý do chất vấn của nguyên đơn vững chắc, tin được; bị cáo không đưa ra được chứng cứ phản bác sự thực cơ bản mà nguyên đơn nêu ra, mà chỉ bác lại những vấn đề có tính chất hữu quan, mà lý do chất vấn cũng không thể đứng vững.

Chúng tôi rất muốn biết, trong vụ xét xử vụ án tố tụng hành chính dân kiện quan này, phải chăng Tòa án địa khu bị nhiều sức ép từ xã hội, Trần Vệ Đông nói, bắt đầu có nỗi lo đó, nhưng Bí thư đảng ủy địa khu Trương Học Bình và phó chuyên viên quản lý công tác chính pháp Phương Ninh rất ủng hộ việc họ thụ lý vụ án chính quyền xã thu thuế vi phạm luật pháp này, yêu cầu rõ ràng Tòa án cần phải loại trừ mọi quấy nhiễu, căn cứ vào luật pháp bảo đảm cải cách thuế phí nông thôn đang thực thi, Bí thư và chuyên viên còn đặc biệt làm công tác, yêu cầu đảng ủy và chính quyền thành phố Ninh Quốc bình tĩnh chấp nhận sự phán xét của Tòa án, vì vậy trở lực không lớn.

Hôm xét xử công khai, trời đổ một trận mưa to đầu hè. Năm, sáu trăm nông dân xã Nam Cực, ngồi trên 9 chiếc xe ca xông pha mưa gió, đến thẳng Tuyên Thành. Chánh án phiên tòa Trần Vệ Đông thấy người đến đông như vậy không thể để tất cả mọi người vào dự phiên tòa, sợ xảy ra chuyện gì bất ngờ, liền vội vàng đến gặp, nói các anh chị hiểu được bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình theo luật pháp là điều rất tốt, chứng tỏ mọi người có ý thức luật pháp rất cao, vì vậy hi vọng những người có thể dự, cũng như những người không thể dự được phiên tòa hôm nay đều cố gắng hết sức thể hiện tố chất tốt đẹp của nông dân ngày nay, gương mẫu tuân theo kỷ luật phiên tòa.

Qua lời động viên đó, Trần Vệ Đông thấy quần chúng nông dân lập tức trật tự ngăn nắp. Đứng trong mưa chỉ có một nông dân, thình lình nhảy ra, định nói cái gì với đồng chí, lập tức bị mọi người ngăn lại. Cảnh tượng đó lại làm cho Trần Vệ Đồng cảm động không nói nên lời.

Khi đọc “bản phán quyết” dài 24 trang, Trần Vệ Đông liếc nhìn đại biểu nông dân đứng bên hàng dự thính, đồng chí thấy mọi người đều đứng im không động đậy, không có ai chụm đầu ghé tai, thậm chí không có chút tiếng động, dù chỉ là tiếng ho rất khẽ.

Vụ án dân xã Nam Cực thành phố Ninh Quốc đi kiện quan náo động một thời kết thúc với việc dân thắng kiện, quan thua kiện. Tòa án nhân dân trung cấp địa khu Tuyên Thành căn cứ vào luật pháp xét xử hành vi hành chính cụ thể của chính quyền nhân dân xã Nam Cực xác định lại thu thuế, tuyên án hành vi cưỡng chế trưng thu là vi phạm pháp luật, hành vi trưng thu quĩ trồng rừng không theo qui định cũng vi phạm pháp luật; chính quyền nhân dân xã Nam Cực chịu toàn bộ chi phí thụ lý vụ án này.

Khi tuyên án kết thúc, phó xã trưởng xã Nam Cực Chu Tiểu Bình nước mắt giàn giụa, ông rõ ràng cảm thấy tủi thân, cũng cảm thấy lúng túng; bởi vì từ nay về sau chính quyền xã Nam Cực vẫn không thể nào theo qui định để “trưng thu theo thực tế” thuế đặc sản nông nghiệp, hơn nữa có những nghĩa vụ là từ bên trên phân bổ xuống. Rất nhiều đại biểu nông dân nước mắt đầm đìa, họ tủi thân, phẫn nộ, giờ đây khi họ đến phiên tòa, tụ họp với khối nông dân đông nghìn nghịt đứng trong mưa to, thì không phân biệt được nước mưa hay là nước mắt chảy trên mặt họ, bởi vì họ vận dụng vũ khí pháp luật đã chống lại thành công hành vi thu thuế phí tùy tiện của chính quyền xã.

50. Vấn đề khó nhất trong thiên hạ

Suy nghĩ kỹ lại từ sau “khoán lớn” thực hiện gia đình nhận khoán kinh doanh, cuộc cải cách nông thôn Trung Quốc không hề gián đoạn, chỉ có điều phần lớn là làm kiểu cò con, lắt nhắt vụn vặt, tiến quân một cánh, rất nhiều vấn đề tầng sâu vẫn chưa đụng đến. Cuộc cải cách thuế phí lần này thì khác, nó để cho các vấn đề chìm sâu lâu ngày trong nông thôn lần lượt nổi lên mặt nước, điều đó cũng tạo một cơ may hiếm có cho việc tiến quân tổng thể giải quyết toàn bộ những vấn đề đó.

Chí ít, các tệ nạn tồn tại trên thể chế xã, trấn được hiển thị ra chưa từng có.

Trước hết là, tổ chức xã, trấn dưới thể chế này đã làm rất nhiều việc không nên làm. Họ tiến hành xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng thường thường vượt qua khả năng thực tế, lại tham dự quá nhiều vào hoạt động thị trường của nông dân. Việc chuyển biến chức năng của chính quyền được bày lên bàn, không có sự lựa chọn nào khác.

Thứ hai là, nuôi rất nhiều người không đáng nuôi. Xã, trấn như thế, cấp thôn cũng như thế, vì vậy tinh giản nhân viên là điều không được lẩn tránh.

Thứ ba là, tiêu rất nhiều tiền không nên tiêu. Trước hết hãy xem cấp thôn, đừng nói chuyện gì khác, chỉ riêng chi phí đặt mua báo chí cho các ngành nói trên đủ tiêu hết toàn bộ tài lực của ban phụ trách thôn, không móc túi của nông dân thì chẳng làm được việc gì, mà những báo chí đó đa phần không có liên quan với nông dân, cuối cùng đều xử lý giấy phế liệu. Hãy xem xã, trấn, một xã của huyện Thọ tỉnh An Huy mắc nợ đến hơn 11 triệu NDT, cải cách thuế phí lần này siết chặt một chút chế độ quản lý chiêu đãi, khoản chi phí này cả năm tiết kiệm được 13 vạn; siết chặt một chút chế độ quản lý điện thoại cũng giảm chi gần 3 vạn; kiện toàn một chút chế độ sử dụng xe, tiết kiệm được 14 vạn; quy chuẩn hóa một chút chế độ dùng điện, lại tiết kiệm được 11 vạn; giả sử trong ba năm không bố trí chi cho xây dựng có tính cơ bản nữa, dự tính mỗi năm chỉ thông qua việc tiết kiệm có thể giảm bớt con số thâm hụt 1 triệu NDT trở lên.

Không cải cách thì không biết, hễ cải cách thì giật mình! Mà trong đó, cái nổi bật nhất, cấp bách nhất vẫn là bộ máy phù thũng, người nhiều là họa.

Làm thế nào giải quyết tốt vấn đề này đã trở thành vấn đề khó nhất trong thiên hạ.

Theo như lời của Trương Bình, phó tỉnh trưởng thường trực tỉnh An Huy nói tại hội nghị cải cách bộ máy xã, trấn toàn tỉnh, tức là: “Ăn cơm vua, nhìn ngang, vượt qua bất cứ quốc gia nào; nhìn dọc, vượt qua các triều đại trong lịch sử. Anh bảo chúng ta có thể nuôi nổi nhiều người như thế không? Nuôi không nổi, cuối cùng chỉ có quay sang nhân dân bòn rút của cải, mồ hôi nước mắt, sưu cao thuế nặng. Tất nhiên tôi không phải nói hiện nay đều như thế cả, nhưng không kiên quyết quản chặt, cứ để phát triển thì khó tránh khỏi xu thế này!?”

Cũng nên thấy rằng, đóng góp bất hợp lý của nông dân không phải đơn giản như thế. Nếu nói nó không hợp lý, cũng là do nguyên nhân của thể chế chính trị và kinh tế hiện hành bất hợp lý gây ra, vì vậy, cải cách ngày nay của chúng ta nếu không thiết kế cải cách tổng hợp và thúc đẩy toàn bộ thì nhất định sẽ được cái này, mất cái kia. Nhưng cải cách thuế phí nông thôn trọng đại như vậy, Tổ lãnh đạo không đặt ở ngành quản lý tổng hợp của Quốc Vụ viện, mà là đặt tại Bộ Tài chính; phương án cải cách lại do Bộ Tài chính, Văn phòng kinh tế tài chính và Bộ Nông nghiệp lãnh đạo đi đầu vạch ra, họ không có năng lực, cũng không thể xem xét rất chu toàn nhiều sự việc ngoài ngành của họ. Ví dụ phương án bãi bỏ phụ phí sự nghiệp giáo dục nông thôn và huy động vốn cho giáo dục, tài chính không có người tương ứng, làm như vậy tuy giảm nhẹ một phần đóng góp của nông dân, nhưng lại làm cho giáo dục bắt buộc ở nông thôn rơi vào khủng hoảng chưa từng có. Ví dụ, phương án rất ít xem xét đến kinh nghiệm thành công của các nơi thí điểm cải cách trước đây đã đạt được, vẫn bảo lưu không chút đạo lý thuế đặc sản nông nghiệp không thể nào làm cho người ta trưng thu theo thực tế, đã không thể nào trưng thu theo thực tế, thì vẫn gây nên việc thu bừa bãi tùy tiện của cán bộ thôn xã; đồng thời bóc tách vốn tích lũy chung trong “trích để lại cho thôn” trước đây ra khỏi “phụ thu thuế nông nghiệp”, hình như là bóc tách nó ra khỏi đóng góp của nông dân, nhưng nó không những vẫn là đóng góp của nông dân, hơn nữa “bàn từng việc một” lại rất có thể để lại ẩn họa cho thu phí bừa bãi sau này. Đặc biệt là cải cách thuế phí quả thực đã giảm nhẹ đóng góp của nông dân, nhưng đồng thời cũng mang lại tác động chưa từng có đối với vận hành bình thường của xã, trấn và xây dựng tổ chức cấp thôn. Nhìn toàn tỉnh sau cải cách thuế phí thu nhập của xã, trấn phổ biến giảm bớt hơn 30%, thu nhập cấp thôn giảm bớt 70-80%, thu chi thâm hụt lớn, chẳng những làm cho công tác bình thường khó triển khai, mà cũng hạn chế nghiêm trọng sự phát triển của các sự nghiệp nông thôn. Không giải quyết những vấn đề này, chính sách của Trung ương trở thành cái bánh vẽ khi đói bụng, mục tiêu của cải cách sẽ không thực hiện được; mà giải quyết những vấn đề này hiện thực nhất mà cũng là gai góc nhất, tức là phải tinh giản bộ máy, thuyên chuyển nhân viên, cắt giảm chi tiêu, giảm nhẹ đóng góp.

Huyện Ngũ Hà tỉnh An Huy đang mạnh dạn đột phá trong việc giải quyết “vấn đề khó nhất thiên hạ” này và đạt được thành tích đáng tự hào. Người dám đi đầu ra khỏi nước cờ bí này là Chu Dũng, Bí thư huyện ủy Ngũ Hà lúc bấy giờ. Đây là một quân nhân chuyên nghiệp trở về từ căn cứ phóng tên lửa ở miền Tây tổ quốc. Chính vì lăn lộn trong sa mạc Badain Taran Nội Mông và sa mạc Taklimakan Tân Cương, nên không có khó khăn nào có thể bắt anh cúi đầu.

Chu Dũng cho rằng, muốn dắt dẫn mọi người làm tốt cuộc cải cách quan trọng lớn lao này, trước hết cần có nhân cách hấp dẫn của ban lãnh đạo. Đồng chí nói: “Cải cách, trước tiên phải cải đến cái đầu của mình”.

Huyện Ngũ Hà cũng là một trong những huyện thí điểm cải cách thuế phí khá sớm ở vùng dọc sông Hoài, thí điểm lúc đó, họ một lúc cho nghỉ 2.354 nhân viên xã và thị trấn ngoài biên chế và tuyển dụng tạm thời, việc làm đó không thể coi là nhỏ, nhờ làm việc tỉ mỉ, nên không xảy ra khiếu kiện hoặc gây sự.

Tháng 4 năm 2000, khi An Huy mở rộng thí điểm cải cách ra toàn tỉnh, Chu Dũng tỉnh táo thấy rằng, nếu chỉ hiểu giản đơn cải cách thuế phí là một cuộc thay đổi biện pháp trưng thu thuế phí, chứ không phải là đao to búa lớn giảm nhân viên, giảm việc, giảm phí, giảm bộ máy trong toàn huyện, thì chưa nói đến công tác bình thường của hai cấp xã thôn khó duy trì, mà ngay cả thí điểm lần này của Trung ương bố trí cũng chỉ có thể rầm rộ một hồi, sau đó lại đâu vào đấy. Nhưng tinh giảm bộ máy, giảm bớt nhân viên phải đối mặt với rất nhiều vấn đề, khó khăn rất lớn, cần phải thật nghiêm túc, vừa phải có biện pháp thiết thực khả thi, càng cần phải có quyết tâm và dũng khí quyết một trận sống mái, nếu không hôm nay bẻ được quả bầu, ngày mai lại nổi lên cái gáo, bài học về mặt này không ít. Trong lịch sử Trung Quốc mới, chỉ riêng bộ máy xã, trấn đã tinh giản rất nhiều lần, kết quả đều là khi tiếng gió đến thì sấm rền chớp giật, sự việc qua rồi nhẹ như trứng muối, lúc nào cũng rơi vào một tuần hoàn ác tính “tinh giản - phình ra - lại tinh giản - lại phình ra”, thậm chí càng tinh giản càng phình ra, không thoát ra khỏi cái vòng quái ác này. Truy cứu nguyên nhân của nó rất nhiều, nhưng chủ yếu vẫn là không bịt chặt cái cửa thu phí tùy tiện đối với nông dân. Bây giờ Trung ương và tỉnh đều đã hạ quyết tâm lớn như thế này, cách cái mạng của “phí”, vấn đề còn lại là xem đảng ủy, chính quyền các cấp bên dưới có dám lấy lửa tự thiêu mình hay không, có thực sự “rút bớt lửa dưới nồi” cho mình hay không. Nếu không làm như vậy, thì vĩnh viễn đừng mong có thể xây dựng được một cơ chế vận hành của xã, trấn làm việc có hiệu quả cao, hành vi qui chuẩn, vận hành nhịp nhàng, quyền hạn trách nhiệm nhất trí.

Tại hội nghị động viên do ban lãnh đạo huyện Ngũ Hà tổ chức, Chu Dũng nói tiếng ngoại tỉnh khá nặng: “Lần này chúng ta làm, phải làm thật sự, không được làm bừa, cũng không thể kéo dài”.

Tất nhiên, biện pháp không phải ngồi ở văn phòng có thể nghĩ ra, kinh nghiệm đã qua cũng không nhất thiết đều là bảo đảm, phương pháp duy nhất là đi sâu vào thực tế, đi vào quần chúng, như Mao Trạch Đông nói, “anh phải tự miệng mình nếm thử mùi vị của lê”.

Áp dụng động tác lớn cần phải có khí phách lớn và đi theo nó là kế hoạch và sắp xếp chu đáo tỉ mỉ. Vì vậy, huyện ủy triển khai một hoạt động “vào trăm thôn, ở trăm ngày, thăm trăm hộ” thanh thế lẫy lừng, huy động hàng nghìn cán bộ hai cấp huyện, xã mang nhiệt tình cải cách ruộng đất năm xưa xuống xã cùng ăn, cùng ở, cùng lao động với nông dân, thật sự làm tốt điều tra nghiên cứu, thiết thực làm rõ tình hình làng xã, ý kiến nhân dân, phân tích những mâu thuẫn và vấn đề có thể xuất hiện khi đi sâu cải cách, dốc lòng tìm tòi tư duy cải cách đồng bộ và phương pháp thao tác cụ thể.

Để bảo đảm chắc chắn cho công tác này không có sơ sót, Bí thư huyện ủy Chu Dũng, huyện trưởng Trương Quế Nghĩa và những người phụ trách đi đầu làm gương, đích thân đi xuống tuyến một. Toàn huyện có 20 xã trấn, 20 cán bộ cấp huyện “chia quân đóng chốt”, “canh giữ một vùng”, bao giờ hoàn thành mỹ mãn nhiệm vụ cải cách bộ máy xã, trấn của mình phụ trách, lúc đó mới được rút quân về huyện.

Để bảo đảm cải cách tiến hành thuận lợi, huyện ủy, chính quyền áp dụng biện pháp dẫn đường điển hình. Họ căn cứ vào loại hình khác nhau, qui mô khác nhau, môi trường địa lý khác nhau, chọn ra ba xã, trấn Thân Tập, Lưu Tập, Hoàng Miếu đều mang tính tiêu biểu về mặt xây dựng ban lãnh đạo, cơ sở quần chúng, tình trạng công tác v.v… làm điển hình, tiến hành trước việc thăm dò hữu ích trên rất nhiều khâu kiểm kê tài sản vật tư, bố trí bộ máy, xác định biên chế và xắp xếp nhân viên, rồi đi sâu tổng kết và hoàn thiện kinh nghiệm mới tìm ra, cuối cùng đưa ra kỷ luật cải cách “Tám không cho phép”, qui định thuyên chuyển nhân viên “Tám công khai” và một loạt chính sách hữu quan “một tiêu chuẩn”, “năm phòng trạm”, “sáu ưu tiên” v.v…

Kinh nghiệm lớn nhất của làm thí điểm trước là: một quyết tâm không thay đổi, sáu ban lãnh đạo cùng ra tay. Trạng thái tinh thần của ban lãnh đạo quyết định thành bại của cải cách lần này. Vì vậy, Chu Dũng đặc biệt nhấn mạnh: trên vấn đề tinh giản bộ máy, thuyên chuyển nhân viên, cán bộ lãnh đạo cấp huyện, cấp phòng ban đặc biệt không được ưu tiên người thân, bạn bè, không được đánh tiếng nói hộ, không được chiếu cố nể nang, cần phải kiên trì “ngang ngay sổ thẳng, ai vi phạm thì điều tra xử lý người đó”.

Ngày 1 tháng 9 năm 2000 bắt đầu thí điểm, ngày 30 tháng 9 triển khai toàn diện, đến 20 tháng 10 kết thúc toàn bộ, trải qua 50 ngày, huyện Ngũ Hà triển khai thành công công tác “ba sáp nhập, ba cải cách” ảnh hưởng đến toàn tỉnh về sau. “Ba sáp nhập” tức là “sáp nhập thôn, sáp nhập trường, sáp nhập đơn vị sự nghiệp”; “ba cải cách” tức cải cách bộ máy xã, trấn, cải cách thể chế giáo dục, cải cách chế độ nhân sự.

Trước hết nói về sáp nhập trường. Theo nguyên tắc “vận dụng biện pháp thích hợp từng nơi, gần đâu học đó, tương đối tập trung, chú trọng hiệu quả thực tế”, trường tiểu học nông thôn huyện Ngũ Hà, từ 435 trường trước đây sáp nhập lại thành 240 trường, bỏ bớt 195 trường, diện giảm bớt đạt 45%, gần một nửa; thuyên chuyển 175 giáo viên trong biên chế, từ đó làm cho toàn bộ bố cục nhà trường, tỉ lệ thầy trò và lực lượng giáo viên tương đối trở nên khoa học hợp lý hơn.

Tiến hành đồng thời với sáp nhập trường là sáp nhập thôn. Dưới tiền đề tôn trọng đầy đủ ý kiến của dân, để ý tới qui mô vừa phải và tiện cho quản lý, nhập thôn nhỏ vào thôn lớn, thôn yếu vào thôn mạnh, thôn mất ổn định vào thôn ổn định, toàn huyện có 438 thôn biên chế lại thành 225 thôn, giảm bớt 213 thôn, diện tinh giản đạt 49%. Như vậy cán bộ thôn từ 3.192 người, cắt giảm còn 1.125 người, giảm bớt 2.067 người, số người tinh giản quá nửa, đạt 65%, tổ dân cư cũng từ 3.122 tổ, điều chỉnh còn 1.756 tổ, giảm bớt 1.376 tổ, tinh giản 44%.

Tiến hành toàn bộ công tác sáp nhập thôn và sáp nhập trường đã tạo điều kiện bảo đảm lớn cho cải cách bộ máy xã, trấn, tiếp đó tinh giản bộ máy trong cơ quan đảng chính quyền xã, trấn trong toàn huyện từ 220 cơ quan thu lại còn 45 cơ quan, cắt bỏ 175 cơ quan, giảm bớt 70%. Đơn vị sự nghiệp cũng từ 256 đơn vị, thu lại còn 124 đơn vị, cắt bỏ 132 đơn vị, giảm bớt 52%. Số người thực có từ 1.295 người, tinh giản còn 768 người, cắt giảm 524 người, đạt 41%; trong đó tổng số tiền tài chính cung cấp cho nhân viên từ 982 người, tinh giản còn 520 người, cắt giảm 462 người, cũng đạt 47%.

Điều đáng quý hơn là, đảng ủy chính quyền huyện Ngũ Hà trong việc thực thi cuộc cải cách này, còn để lại dư địa đầy đủ cho công tác của đảng ủy và chính quyền khóa sau, biên chế hành chính của các cơ quan xã, trấn và biên chế sự nghiệp đều để lại chỉ tiêu để trống, bảo đảm cho sau này bổ sung thêm nhân viên, ưu hóa cơ cấu và nâng cao tố chất tổng thể của đội ngũ cán bộ.

Điều đáng nói đến là trong cải cách bộ máy xã, trấn lần này, huyện ủy đặc biệt tỉnh táo nhận thức rằng, các cuộc cải cách bộ máy trước đây của nước ta sở dĩ không thành công ở mức độ rất lớn là vì việc tinh giản đó đa phần là sáp nhập hoặc xóa bỏ bộ máy đơn thuần, rất ít nghĩ đến chuyển biến chức năng nhất là phân giải công năng; nói trắng ra, tức là chỉ coi trọng hình thức, không đụng chạm đến tầng lợi ích ở bên trong bản thân mình, tất nhiên, lúc đó càng không thể nghĩ đến phải xây dựng thể chế quản lý hành chính thích ứng với nhu cầu kinh tế thị trường.

Sau “ba sáp nhập, ba cải cách” lần này, một số đơn vị chức năng gần nhau, nghiệp vụ chồng chéo, nhiệm vụ công tác khá riêng lẻ, như trạm phổ biến kỹ thuật nông nghiệp, trạm gia súc gia cầm thủy sản, trạm quản lý xây dựng thủy lợi, trạm lâm nghiệp, quản lý máy móc nông nghiệp đều được sáp nhập, trở thành trạm dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp; xóa bỏ trạm quản lý kinh tế hợp tác nông thôn, sáp nhập vào phòng tài chính; xóa bỏ văn phòng giáo dục, chuyển chức năng quản lý hành chính của nó cho chính quyền xã; phòng quản lý ruộng đất, trạm qui hoạch xây dựng thôn trấn cũng sáp nhập thành trạm xây dựng thôn trấn ruộng đất; phòng dịch vụ luật pháp và trạm dịch vụ lao động đều đổi thành cơ quan môi giới xã hội. Ngoài bảo lưu hai trạm dịch vụ sinh đẻ có kế hoạch và trạm phát thanh truyền hình văn hóa trước đây ra, thông qua sáp nhập, xóa bỏ, chuyển đổi đã thu hẹp 14 trạm, phòng nghiệp vụ vốn có của xã, trấn chỉ còn lại 5 cái.

Tất nhiên, đi đôi với tinh giản rút gọn bộ máy và nhân viên, cũng thúc đẩy chức năng chính quyền chuyển biến hơn nữa, nhằm thích ứng nhu cầu của kinh tế thị trường, các xã, trấn đều lập thêm trung tâm phục vụ khai thác kinh tế, trấn Thành Quan còn đặc biệt lập ra Trung tâm dịch vụ khu dân cư. Về mặt sắp xếp bộ máy đảng, chính quyền, xã, trấn còn thu hẹp rất mạnh đối với hơn 10 cơ quan nội bộ đủ các kiểu loại, phân công quá nhỏ: ngoài trấn Thành Quan và ba trấn trung tâm được lập văn phòng đảng, chính quyền, văn phòng phát triển kinh tế, và văn phòng sự vụ xã hội (đồng thời treo biển văn phòng sinh đẻ có kế hoạch) ra, 16 xã, trấn còn lại chỉ giữ lại văn phòng đảng chính quyền (đồng thời treo biển văn phòng sinh đẻ có kế hoạch) và văn phòng phát triển kinh tế, còn chủ nhiệm và phó chủ nhiệm văn phòng phần lớn do thành viên ban lãnh đạo đảng chính quyền kiêm nhiệm, như vậy sẽ giảm bớt số chức vụ của cán bộ ở mức độ lớn nhất.

Đặc điểm lớn nhất của “ba sáp nhập, ba cải cách” là cơ quan xã, trấn của huyện Ngũ Hà từ đây không còn “đầy đủ ngũ tạng” nữa.

Nhờ thực thi thuận lợi cải cách bộ máy xã, trấn đã thúc đẩy mạnh mẽ chế độ hóa và qui chuẩn hóa việc quản lý của xã, trấn, tăng cường ý thức nguy cơ và tinh thần bức bách cho cán bộ cơ sở nông thôn huyện Ngũ Hà.

Có câu: cải cách gây nên sức ép, cải cách tạo ra sức sống, cũng tạo ra lực lượng sản xuất.

Có người nói: “Tổn thương gân cốt” thế này là làm suy yếu sự lãnh đạo của đảng cơ sở. Chu Dũng lại nói: Giảm bớt oán giận của dân mới là thực sự tăng cường sự lãnh đạo của đảng!

Chu Dũng còn tính sổ kinh tế cho chúng ta. Đồng chí nói, cơ quan đảng chính quyền, đơn vị sự nghiệp toàn huyện thông qua cải cách bộ máy và cạnh tranh chức vụ của nhân viên lần này đã tinh giảm tất cả 542 người, hàng năm có thể giảm chi tài chính 4 triệu NDT “ba sáp nhập, ba cải cách”, mỗi một xã, trấn bình quân giảm bớt 20 vạn NDT, tiền trợ cấp cán bộ thôn và chi phí văn phòng sau khi sáp nhập thôn giảm bớt là 4 triệu 37 vạn NDT, chi tài chính sau khi sáp nhập trường giảm bớt ít nhất là 4 triệu NDT, cộng mấy thứ đó lại, tính ra huyện Ngũ Hà mỗi năm có thể giảm chi tài chính hơn 12 triệu NDT! Đồng chí nói với giọng chắc nịch của người lính: “Điều đó đã giảm bớt rất nhiều sức ép của cải cách thuế phí nhất định sẽ mang lại cho tài chính xã, trấn”. “Hơn nữa còn ngăn ngừa có hiệu quả vấn đề đóng góp của nông dân quay lại”.

Những biện pháp liên quan đến ba sáp nhập, ba cải cách trong cải cách thuế phí của huyện Ngũ Hà đã gây tiếng vang rất lớn trong toàn tỉnh.

Ngày 11 tháng 11 năm 2000, đảng bộ chính quyền tỉnh An Huy chớp thời cơ triệu tập cuộc hội nghị tại chỗ cải cách bộ máy xã, trấn toàn tỉnh tại huyện Ngũ Hà. Ủy viên thường vụ Tỉnh ủy, Phó tỉnh trưởng thường trực Trương Bình đến dự hội nghị và động viên thêm.

Đồng chí nói, những năm 50, đảng viên cộng sản chúng ta vung tay hô một tiếng, người hưởng ứng ùn ùn kéo đến tập hợp đông đủ, nhân dân hoan hô nhảy múa; bây giờ nhân dân không hài lòng, bực dọc, quan hệ giữa cán bộ quần chúng trở nên căng thẳng, các đồng chí bảo giang sơn của chúng ta có thể ngồi yên được không? Đảng cộng sản cầm quyền có lâu dài ổn định được không? Xây dựng tốt tổ chức cơ sở là một vấn đề hết sức gay gắt mà chúng ta hiện nay đang đối mặt, tình hình cơ sở hiện nay đã đến lúc không thể không cải cách.

“Sau khi đến Ngũ Hà, tôi cảm thấy khá lạc quan. Vì sao vậy? Bởi vì công tác này của các đồng chí ở đây tiến triển tương đối thuận lợi”.

Trương Bình cố làm cho phát biểu của mình tránh bớt giọng nói đặc sệt vùng quê mình, nhưng giọng nói quê hương hòa quyện màu sắc tình cảm nồng nàn của đồng chí vẫn không tự giác thoát ra, và làm cho người ta có cảm giác thân thiết và kích động.

Đồng chí nói: “Trước đây chúng ta nghe phản ánh mặt khó khăn nhiều hơn”, “công tác này có khó hay không? Quả thực khó khăn. Khó khăn nhất là thuyên chuyển cán bộ. Nhất là về cơ sở, đến xã, trấn, việc thuyên chuyển nhân viên hình như không có mấy đường đi, không có mấy kênh, mức độ khó khăn của công tác rất lớn. Dưới Trung ương có rất nhiều đơn vị sự nghiệp, nhiều guồng máy xí nghiệp, ở tỉnh cũng có một số đơn vị sự nghiệp, sự việc hầu như cũng tương đối dễ giải quyết; ngay cả đến cấp thành phố, cấp huyện cũng vẫn có thể ép xuống. Đến cấp xã, trấn thì ép đi đâu? Tinh giản bộ máy và con người là điều chỉnh lợi ích diện rộng, không thừa nhận khó khăn này thì không phải là người duy vật. Nhưng nghe giới thiệu kinh nghiệm của Ngũ Hà, chúng ta quả thực là nhìn thấy có mặt không khó khăn, đó chính là “năm không khó” mà các đồng chí tổng kết được: lãnh đạo coi trọng, ra tay làm thật thì không khó, khiêm tốn học hỏi, dựa vào quần chúng thì không khó, cùng nhau quản lý, hợp đồng tác chiến thì không khó; cải cách đồng bộ, thúc đẩy toàn bộ thì không khó. Tôi thấy trong đó rất có phép biện chứng!”

Nói đến đây, Trương Bình trở nên xúc động, đồng chí nói, chúng ta có những huyện sáp nhập thôn hoặc sáp nhập trường, càng chưa nói đến sáp nhập xã, trấn, mà làm đã cách đây 7 năm, rồi mà bây giờ vẫn còn để lại những vấn đề chưa giải quyết được. Nhưng huyện Ngũ Hà chỉ có 50 ngày đã sáp nhập 438 thôn trước đây thành 225 thôn, cắt giảm 213 thôn, hầu như sáp nhập một nửa thôn; 435 trường học trước đây cũng sáp nhập còn 240 trường, sáp nhập trên 40%. Việc làm lớn như thế, lại không dẫn đến xáo động lớn, không có tập thể lên huyện khiếu kiện, thật vô cùng quý hóa. Chứng tỏ các đồng chí Ngũ Hà làm việc rất vững chắc, làm đến nơi đến chốn. Tôi nghĩ, chỉ cần huyện nào cũng làm được như huyện Ngũ Hà, con em họ hàng của tám cán bộ lãnh đạo cấp huyện, con em họ hàng của sáu mươi bảy cán bộ cấp phòng ban cũng đều rút khỏi cương vị trong cải cách này, thực sự kiên trì nguyên tắc công khai, công bằng chính trực thì nơi đó sẽ không xảy ra quần chúng đi khiếu kiện.

“Tình hình các nơi tuy rất khác nhau, nhưng đạo lý cơ bản phải giống nhau, không phải địa phương Ngũ Hà này trời sinh ra đã thích cải cách, cũng không phải trời sinh ra đã coi lợi ích của mình chẳng nghĩa lý gì, trời sinh ra anh bảo tôi xuống thì tôi xuống, mà phải dựa vào công tác thiết thực chắc chắn, dựa vào nắm vững ưu thế công tác chính trị tư tưởng, dựa vào xác lập và vận dụng chính sách thiết thực khả thi, tất nhiên không thể thiếu một tinh thần cống hiến, tinh thần hy sinh!”

Tinh thần của hội nghị tại chỗ Ngũ Hà rất nhanh được thực hiện ở các huyện (thị) toàn tỉnh, vì thế, năm đầu tỉnh An Huy thí điểm toàn diện cải cách thuế phí nông thôn đã cho nghỉ việc tinh giản 12 vạn nhân viên huyện, trấn dư thừa. Tuy kết quả đạt được có tính giai đoạn, nhưng nhờ đó đã giảm chi tài chính 600 triệu NDT.

Ngày 9 tháng 12, sắp hết năm, Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hoa cũng đến huyện Ngũ Hà. Đồng chí cùng với các đồng chí phụ trách chủ chốt trong ban lãnh đạo huyện, tiến hành tọa đàm giãi bày tâm huyết về làm thế nào đi sâu triển khai công tác cải cách thuế phí nông thôn hơn nữa.

Đồng chí nói rất kỹ. Đồng chí nhắc nhở mọi người chú ý, việc sắp xếp thuyên chuyển nhân viên xã, trấn, một là phải phát lương ba năm chờ đợi công tác, hai là sau khi về xí nghiệp, khi xí nghiệp làm bảo hiểm dưỡng lão, cũng phải tính cả thời gian làm cán bộ ở cơ quan.

Đồng chí nói công tác sáp nhập trường bây giờ mới bắt đầu, chúng ta đã sáp nhập về mặt số lượng, về bề ngoài, nhưng phần lớn công việc đang chờ hoàn thiện thêm. Tương lai ở nông thôn, dù trung học hay tiểu học, đều phải nhấn mạnh mở trường học qui mô, hợp lý, và phải thông qua biện pháp thầy giáo cạnh tranh trên bục giảng để không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy. Đồng chí nói hiện nay học phí một năm của học sinh nông thôn bằng nông dân trồng mấy mẫu ruộng hoặc nuôi một con lợn, nguyên nhân chủ yếu nhà trường thu phí cao là giáo tài phụ đạo quá nhiều; trước kia không có giáo tài phụ đạo, bài thi đồng đều, không đào tạo được nhiều sinh viên như thế này hay sao? Giảm nhẹ đóng góp của nhà trường, giảm nhẹ đóng góp của học sinh là phải nắm lấy những việc cụ thể như giảm nhẹ cặp sách của học sinh, đồng thời phải cấm thu phí xem phim, giáo dục tố chất v.v… đối với học sinh.

Đồng chí nói, cải cách thuế phí, giảm nhẹ đóng góp của nông dân, tôi nghĩ có thể khoán tài chính cho tất cả các bí thư chi bộ thôn được không? Các đồng chí có thể thử xem. Những nơi nào tương đối tốt trong cải cách bộ máy, thậm chí có thể bao gồm cả sinh viên mới phân phối đến, tôi thấy đều có thể về thôn làm Bí thư chi bộ. Nếu họ có thể làm tốt bí thư chi bộ, sau này lên xã, lên huyện làm việc, thì tuyệt đối không có vấn đề gì. Vấn đề quan trọng nhất của kinh tế tập thể cấp thôn phát triển bước sau là điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp, tăng thêm thu nhập cho nông dân, những đồng chí này không phải là người của thôn mình, có thể rất thanh thoát, một lòng vì công việc. Tất nhiên, cử xuống phải thực hành chế độ nhiệm kỳ, phải tiến hành sát hạch nhiệm vụ, ai hoàn thành mục tiêu sát hạch nhiệm vụ thì có thể thành “nhãn hiệu bồ câu bay”, lại thay vào một cán bộ trẻ khác làm, đó là nhu cầu xây dựng tổ chức cơ sở, nhu cầu phát triển nông thôn, ổn định nông thôn, càng là nhu cầu rèn luyện cán bộ.

Đồng chí nói, chuyển biến chức năng sau cải cách bộ máy xã, trấn, trọng điểm phải làm được “ba cái thống nhất”, “ba cái chính”. Đó là: trước đây chịu trách nhiệm đối với trên, bây giờ phải thống nhất chịu trách nhiệm đối với cả trên lẫn dưới, và lấy chịu trách nhiệm đối với dưới là chính; trước đây đơn thuần dựa vào mệnh lệnh hành chính, bây giờ vừa phải thực hiện mệnh lệnh hành chính, vừa phải dựa vào biện pháp luật pháp, dân chủ, giáo dục, mà nhiều hơn là phải dùng biện pháp luật pháp, biện pháp dân chủ biện pháp giáo dục là chính để triển khai công tác; trước đây chỉ hoàn thành nhiệm vụ kể cả hoàn thành nhiệm vụ sinh đẻ có kế hoạch, thu thuế tài chính v.v…, bây giờ phải chuyển biến thống nhất hoàn thành nhiệm vụ và làm tốt phục vụ, hơn nữa, phải làm tốt phục vụ là chính.

Đồng chí nói: Một điều quan trọng nhất của tư tưởng “ba đại diện” là phải đại diện lợi ích căn bản của quần chúng nhân dân đông đảo nhất.

Sau khi Vương Thái Hoa về tỉnh chẳng bao lâu, Tỉnh ủy chọn ra 3.000 cán bộ trẻ ưu tú ở các huyện (thị) trong toàn tỉnh đưa xuống các thôn nghèo, thôn chậm tiến làm bí thư chi bộ thôn, để tăng cường xây dựng tổ chức đảng cơ sở ở đó; sau đó không lâu, Tỉnh ủy lại điều động một vạn cán bộ ưu tú ở các cơ quan đảng chính quyền và đơn vị sự nghiệp ba cấp tỉnh, thành phố, huyện tự mang hành lý xuống ở một vạn thôn hành chính kinh tế tương đối trì trệ, tổ chức cơ sở tương đối yếu trong toàn tỉnh, giúp thôn xây dựng kiện toàn các nội qui chế độ, lấy công khai, quản lý dân chủ công việc của thôn làm nội dung chủ yếu, hoàn thiện cơ chế vận hành dân cư tự trị dưới sự lãnh đạo của chi bộ thôn. Tất nhiên điều quan trọng hơn là phải tuân theo qui luật thị trường, tôn trọng ý nguyện của quần chúng, giúp đỡ nông dân ở nơi đó nhanh chóng tiến hành điều chỉnh có tính chiến lược cơ cấu nông nghiệp.

Công tác điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn, tăng thêm thu nhập cho nông dân của các nơi trong tỉnh An Huy đang triển khai hầu như cũng tiến hành nhịp nhàng với cải cách thuế phí nông thôn.

51. Đề án số 1

Năm đầu thí điểm toàn diện ở tỉnh An Huy, tuy xuất hiện thị trấn Trần Trang huyện Đảng Sơn ở đồng bằng Hoài Bắc, xã Nam Cực thành phố Ninh Quốc ở vùng núi Giang Nam vẫn làm trên có chính sách, dưới có đối sách; xã Long Đường huyện Phì Đông và xã Quảng Đại huyện Lai An nằm giữa Giang Hoài không Nam không Bắc cũng vẫn ta làm theo kiểu của ta, thậm chí gây chết người, nhưng tình hình tổng thể của toàn tỉnh vẫn làm người ta phấn chấn. Cải cách thuế phí không chỉ giảm nhẹ đóng góp của nông dân, mang lại lợi ích thiết thực cho nông dân, đã thúc đẩy cải cách về mặt thể chế trưng thu quản lý tài chính thuế má xã, trấn, cải thiện quan hệ giữa cán bộ và quần chúng, mà còn thúc đẩy việc xây dựng chính trị dân chủ cơ sở nông thôn, giữ gìn ổn định của xã hội nông thôn.

Tóm lại một câu: mở đầu phấn khởi.

Có lẽ chính vì có mở đầu phấn khởi đó, ngày 13 tháng 12 năm 2000, Bộ trưởng Tài chính Hạng Hoài Thành phát biểu ở Bắc Kinh như sau: “Sang năm sẽ đẩy nhanh bước đi cải cách thuế phí nông thôn cả nước, tài chính Trung ương mỗi năm cũng sẽ dành ra 20 tỷ NDT dùng để chuyển chi cho địa phương để ủng hộ cuộc cải cách này”.

Ngày 15 tháng 2 năm 2001, trên “Trang web Tân Hoa Xã” đưa một tin liên quan: “cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc triển khai toàn diện”. Tin viết: “Tháng 3 năm 2000, chính phủ Trung Quốc quyết định trước tiên bắt đầu công tác thí điểm cải cách thuế phí ở toàn tỉnh An Huy, năm nay mở rộng ra toàn quốc, năm 2002 cơ bản hoàn thành”.

Đây là lần đầu tiên giới báo chí công khai tiết lộ thời gian biểu cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc. Thời gian biểu này cho thấy rõ ràng từ thí điểm đến mở rộng ra toàn quốc, cho đến cơ bản hoàn thành, mỗi giai đoạn chỉ mất thời gian một năm; toàn bộ công tác không quá ba năm. Có nghĩa là cải cách thuế phí nông thôn được gọi là cuộc cải cách vĩ đại lần thứ ba của nông thôn Trung Quốc tiếp sau cải cách ruộng đất và “khoán lớn” sẽ báo việc lớn đã thành trong nhiệm kỳ chính phủ khóa này.

Đứng trước một tin như thế, nhiều người hiểu biết tỏ ra rất hoài nghi cảm thấy không hiện thực, cũng không có khả năng. Bởi vì, cải cách này đã đụng chạm đến một số vấn đề thể chế tầng sâu, quan hệ đến một số phương hướng cải cách trọng đại nhiều vấn đề theo đà cải cách không ngừng đi sâu mới dần dần bộc lộ ra, có nhiều cái trước đây chúng ta chưa từng thông thạo còn phải nhận thức thêm; tìm tòi biện pháp giải quyết những vấn đề mới nổi cộm lên đó cũng phải có thời gian. Có thể nói, cuộc cải cách vĩ đại này vẫn chỉ là vừa mới phá đề, bây giờ tuyên bố công tác này sẽ ”cơ bản hoàn thành” vào năm 2002, dù nói thế nào chăng nữa cũng quá ư vội vàng, hơn nữa, làm người ta không tưởng tượng nổi.

Tin trên “Trang web của Tân Hoa Xã” rõ ràng không phải bắt bóng bắt gió, ngay sau khi công bố tin này chẳng bao lâu, hội nghị công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn toàn quốc long trọng triệu tập tại thành phố Hợp Phì tỉnh An Huy.

Bởi vì cải cách thuế phí nông thôn đã trở thành biện pháp quan trọng của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện nhằm giải quyết tốt vấn đề “tam nông” ở giai đoạn mới của phát triển nông nghiệp, lại liên quan đến đại cục cải cách, phát triển ổn định nông thôn các tỉnh, cho nên Bí thư Tỉnh ủy hoặc tỉnh trưởng của hai mươi tỉnh được mở rộng thí điểm, Bộ trưởng của các bộ có liên quan của Quốc Vụ viện hầu như tất cả đều đổ về thành phố ở miền trung Trung Quốc này.

Theo thống kê, hội nghị Hợp Phì có 48 vị lãnh đạo cấp trưởng Bộ (tỉnh) đến dự. Vì vậy hội nghị này không những trở thành một cuộc hội nghị có cấp cao nhất trong lịch sử tỉnh An Huy, mà còn trở thành một cuộc hội nghị có tính toàn quốc, cấp cao nhất liên quan đến cải cách nông thôn của Trung Quốc những năm gần đây.

Tại hội nghị, Quốc Vụ viện đã bố trí toàn diện công tác cải cách thuế phí nông thôn.

Nếu không xảy ra hai sự kiện náo động trong thời gian hai cuộc hội nghị, thì tinh thần của hội nghị Hợp Phì dứt khoát sẽ được quán triệt thực hiện rất nhanh trong phạm vi lớn hơn ở cả nước, như “trang web Tân Hoa Xã” nói, cuộc cải cách thuế phí nông thôn này do Trung ương bố trí An Huy thí điểm trước, thực sự có thể mở rộng ra toàn quốc trong thời gian ngắn nhất.

Nhưng một đề án của hội nghị Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc, một đề án của hội nghị Chính trị hiệp thương toàn quốc triệu tập sau đó, lại thay đổi tiến trình cải cách thuê phí nông thôn Trung Quốc.

Hội nghị Hợp Phì vừa kết thúc, hội nghị lần thứ 4 Quốc hội khóa 9, hội nghị lần thứ 4 Chính hiệp toàn quốc khóa 10 lần lượt khai mạc tại Bắc Kinh. Tại hội nghị, Thủ tướng Chu Dung Cơ thay mặt Quốc Vụ viện đọc “Báo cáo về Cương yếu kế hoạch 5 năm lần thứ 10 phát triển kinh tế và xã hội quốc dân”.

Trong báo cáo, đồng chí nhấn mạnh: Trong thời kỳ “kế hoạch 5 năm lần thứ 10” phải coi việc quán triệt toàn diện chính sách cơ bản của đảng ở nông thôn, tăng cường địa vị nền tảng của nông nghiệp và tăng thêm thu nhập của nông thôn là nhiệm vụ hàng đầu của công tác kinh tế.

Rất nhiều đại biểu nghe báo cáo công tác của Chu Dung Cơ trong lòng cảm thấy buồn nhiều hơn vui. Bởi vì tăng cường địa vị nền tảng của nông nghiệp, kiểu nói “thường thức” này hầu như hội nghị nào cũng nói, đã nói không biết bao nhiêu năm, nhưng cho đến hôm nay, vấn đề “tam nông” vẫn là vấn đề lớn nhất của Trung Quốc. Sau giữa những năm 80, khi vấn đề đóng góp của nông dân ngày càng nổi lên, tháng 2 năm 1990 Quốc Vụ viện ra “Thông tri về thiết thực giảm nhẹ đóng góp của nông dân”, tháng 9 năm đó, Trung ương đảng, Quốc Vụ viện lại đưa ra quyết định kiên quyết ngăn chặn thu phí bừa bãi và các loại phân bổ, sau đó hầu như năm nào cũng ra thông tri hoặc quyết định như thế, nhưng cho đến hôm nay, đóng góp của nông dân vẫn là một việc làm người ta than vắn thở dài.

Đại biểu quốc hội Nhiêu Tác Huấn của đoàn đại biểu Phúc Kiến khi phát biểu nói thẳng, hiện nay nông dân lo nhất chính sách không ổn, sợ nhất đóng góp quá nặng, đại biểu Tứ Xuyên Tào Khánh Trạch không chút khách sáo nêu ra, trong báo cáo của Chu Dung Cơ tuy đưa ra trăm phương nghìn kế tăng thêm thu nhập cho nông dân, nhưng không đưa ra biện pháp cứng rắn có tính đột phá.

Hội nghị lần thứ 4 Chính hiệp toàn quốc khóa 10 triệu tập sau hội nghị lần thứ 4 Quốc hội khóa 9, có tất cả 10 vị ủy viên phát biểu tại hội nghị, một nửa trong đó nói đến vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân Trung Quốc.

Trong thời gian hai cuộc hội nghị, phóng viên Đan Mạch thậm chí hỏi vặn Bộ trưởng Bộ lao động và bảo hiểm xã hội Trương Tả Kỷ phải chăng Bộ lao động và bảo hiểm xã hội không quản nông dân, chỉ quản người thành phố.

Tại cuộc họp báo do hội nghị tổ chức, Chu Dung Cơ đã tính sổ tỉ mỉ cho mọi người về cải cách thuế phí nông thôn mà phóng viên trong và ngoài nước quan tâm.

“Hiện nay chúng tôi thu được 30 tỷ NDT thuế nông nghiệp từ tay nông dân, 60 tỷ NDT thu ngân sách xã, trích quỹ để lại thôn, cộng với thu phí bừa bãi, một năm thu được 120 tỷ NDT trong nông dân, thậm chí còn nhiều hơn. Cải cách thuế phí lần này của chúng tôi là phải nâng thuế nông nghiệp từ 30 tỉ chúng tôi thu được hiện nay lên 50 tỷ, cũng tức là nâng từ 5% lên 8,4%, còn 60 tỉ thu ngân sách xã, trích quĩ để lại thôn và thu phí bừa bãi khác đồng loạt cắt bỏ. Tất nhiên, nông dân giảm đóng góp tài chính địa phương sẽ thiếu hụt, thiếu hụt này rất lớn, tài chính Trung ương phải dành từ 20 đến 30 tỉ để trợ cấp cho nông thôn của tỉnh, thành, khu tự trị khó khăn. Những thiếu hụt này vẫn còn rất lớn”.

Nếu giảm bớt đóng góp của 900 triệu nông dân, thì thiếu hụt tài chính của địa phương sẽ lớn bao nhiêu?

Có phải đóng góp của nông dân một năm thực sự chỉ có 120 tỷ NDT không? “Thậm chí còn nhiều hơn? “Còn nhiều hơn đó” là bao nhiêu? Chu Dung Cơ không nói cụ thể.

Quyết định cải cách thuế phí nông thôn có thành công hay không, có thực sự giảm bớt đóng góp của nông dân hay không, điều then chốt của nó ở chỗ tính sổ rõ ràng. Những cái hết sức quan trong này không được mập mờ. Chỉ có làm rõ rạch ròi, cải cách đồng bộ trên các mặt, mới có thể làm được như điều dự kiến trước.

Lý Bình Xương, tác giả cuốn sách “Tôi nói thật lòng với Thủ tướng” đã làm cuộc điều tra cụ thể về vấn đề này, ông nói rất thẳng thắn “đóng góp của nông dân Trung Quốc đâu chỉ có hơn 100 tỷ, ít nhất là trên 400 tỷ NDT”.

Ông phân loại kê ra mấy khoản: Huyện, xã, thôn trong toàn quốc nợ hơn 600 tỷ NDT; giáo dục bắt buộc nông thôn, toàn quốc trả lương năm cho 7 triệu giáo viên là 80 tỷ NDT, mỗi năm chi sửa chữa trường học, mua sắm thêm thiết bị và nợ của giáo dục v.v… là 50 tỷ NDT; “cán bộ” đảng chính quyền và các ngành có liên quan của xã, huyện trong toàn quốc có hơn 19 triệu người, “cán bộ” hai cấp thôn, xóm có 23 triệu người, tiền lương mỗi năm cần 250 tỷ NDT.

Ba khoản trên đây, mỗi năm chỉ thấp nhất phải trên 460 tỷ NDT.

Ngoài ra, cả nước gần 3.000 huyện, có khoảng gần 3 vạn phòng ban, gần 5 vạn xã, trấn, 70 vạn ban bệ thuộc xã, trấn đều cần vận hành, còn có nhu cầu đồ dùng công cộng cho 4 triệu thôn tự nhiên, gần 800 triệu nông dân sinh sống ở nông thôn, những khoản đó, mỗi năm ít nhất cần 300 tỷ NDT.

Tóm lại, trong các khoản chi của cấp huyện trở xuống có 70% đến 80% là do nông dân đóng góp. Hầu bao của nông dân chính là tài chính của huyện xã. Nếu theo chính sách đóng góp của nông dân hiện nay, đóng góp thực tế của nông dân hàng năm đạt 400 tỷ đến 500 tỷ NDT!

Đóng góp thực tế của nông dân lớn như vậy, rõ ràng chính là nguyên nhân Trung ương năm lần bảy lượt ra lệnh giảm nhẹ đóng góp của nông dân, mà đóng góp của nông dân lại vẫn không có cách nào loại trừ tận gốc, điều đó cũng một lần nữa chứng minh câu nói của Chu Dung Cơ phê vào lá thư của Lý Xương Bình: “chúng tôi thường thường coi tình hình tốt là tình hình phổ biến, mà lại tin nhầm bên dưới báo tin vui, không thấy được tính chất nghiêm trọng của vấn đề”.

Tất nhiên, trên vấn đề này, người có quyền phát ngôn nhất vẫn là đại biểu của tỉnh An Huy.

Bởi vì cải cách thuế phí đã làm thí điểm một năm ở An Huy, trong năm đó, đảng bộ chính quyền tỉnh âm thầm khắc phục muôn vàn khó khăn, có thể nói dốc hết sức lực, nhưng vẫn thường cảm thấy lực bất tòng tâm. Sau thí điểm cải cách, kinh phí của tổ chức cấp xã, trấn, thôn trở nên giật gấu vá vai, còn có thể tìm kiếm con đường giải quyết bằng cách tinh giản bộ máy, cắt giản nhân viên, tăng hiệu quả, giảm chi, nhưng phương án cải cách thuế phí hiện đang thực thi, bãi bỏ phí thu thêm cho giáo dục và huy động vốn cho giáo dục trước đây, mà thiếu hụt này lại vô cùng lớn, đến nỗi khá nhiều trường trung tiểu học nông thôn không tiếp dục dạy được, giáo viên nông thôn không có tiền lương. Nếu các đồng chí An Huy không kịp thời phản ánh lên trên những vấn đề liên quan đến giáo dục bắt buộc này xuất hiện trong công tác thí điểm, và không được giải quyết có hiệu quả, thì một khi Trung ương triển khai công tác cải cách thuế phí trong toàn quốc tác động đối với giáo dục bắt buộc nông thôn và tổn thất gây ra sẽ không thể nào lường hết được.

Vì vậy, đại biểu Đại hội nhân dân tỉnh An Huy cảm thấy có trách nhiệm viết một đề án về vấn đề này trình lên hội nghị.

Vì thế, tại hội nghị của Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc lần này, đoàn đại biểu tỉnh An Huy sau khi nghiêm túc tổng kết lợi hại được mất của một năm cải cách thuế phí nông thôn, đưa ra một đề án yêu cầu tăng cường đầu tư cho giáo dục cơ sở, nhanh chóng xây dựng “Luật phổ cập giáo dục”.

Đề án này của đoàn đại biểu An Huy đưa ra lập tức gây tiếng vang mạnh mẽ trong đại biểu các tỉnh, trở thành vấn đề nóng hổi náo động nhất thời và được đưa vào “Đề án số 1” của hội nghị lần này;

Đưa ra đề án này là một nữ đại biểu của tỉnh An Huy. Bà là Hồ Bình Bình, Phó giám đốc Sở giáo dục tỉnh An Huy.

Hồ Bình Bình hầu như chỉ một đêm trở thành nhân vật báo chí được hai hội nghị chú ý nhất.

Hồ Bình Bình đã làm đại biểu quốc hội hai khóa, đại biểu nhân dân nói thay cho nhân dân đã sớm trở thành hành động tự giác của bà. Sở dĩ bà nghĩ đến phải đưa ra đề án này không chỉ vì bà là Phó giám đốc Sở giáo dục, còn vì bản thân bà cũng xuất thân từ nhà giáo, hơn nữa, An Huy lại là tỉnh lớn nông nghiệp, quan tâm đến phát triển giáo dục nông thôn, nhất là đời sống và môi trường làm việc của giáo viên đã trở thành một việc canh cánh bên lòng, chẳng nề gian khó.

Thông qua điều tra nghiêm túc, Hồ Bình Bình phát hiện trước khi cải cách thuế phí nông thôn, nguồn kinh phí chủ yếu của giáo dục bắt buộc nông thôn tỉnh An Huy từ ba mặt: một là tài chính xã, trấn trích ngân sách, hai là trong “ba khoản để lại thôn và năm khoản thu ngân sách xã” trưng thu từ nông dân, tức “phụ phí giáo dục”, ba là “huy động vốn cho giáo dục” từ nông dân. Năm 1994 về trước, nông thôn các nơi về cơ bản không nợ lương giáo viên, năm 1994 vì thực hành chế độ tách thuế thành thuế nhà nước và thuế địa phương, tài lực của địa phương bị suy yếu, kinh phí của giáo dục bắt buộc nông thôn chủ yếu dựa vào phụ phí giáo dục và huy động vốn giáo dục thu từ nông dân, còn lại mỗi năm thiếu 300 triệu NDT tiền lương giáo viên nông thôn toàn tỉnh, phải đi vay ngân hàng để trả lương. Tính đến năm 2000, chỉ riêng khoản nợ nần tổng cộng 1,7 tỷ NDT. Sau khi thực thi cải cách thuế phí, hai khoản thu phụ phí giáo dục và huy động vốn giáo dục đều bị bãi bỏ, kinh phí giáo dục bắt buộc nông thôn sau cải cách yêu cầu sắp xếp trong ngân sách tài chính xã, trấn, nhưng tài chính xã, trấn vốn đã chạy ăn từng bữa, vì thế làm sao gánh nổi khoảng kinh phí này. Vì vậy Sở giáo dục tỉnh làm cuộc điều tra, tài lực có thể sử dụng của xã, trấn toàn tỉnh An Huy năm 2000 chỉ có 4,6 tỷ NDT, mà tiền lương của 66 vạn người mà xã, trấn toàn tỉnh chịu trách nhiệm cấp phát đã là 4,95 tỷ NDT, căn bản không có tiền thì làm sao giáo dục người ta? Huống hồ, hai khoản thu phí liên quan đến giáo dục của cải cách thuế phí, mỗi năm thiếu hụt 1,1 tỷ. Theo qui định, cải tạo nhà cửa hư hỏng của trung tiểu học nông thôn mỗi năm cần đến 300 triệu, trước đây tiền này ngửa tay xin nông dân giải quyết, bây giờ cũng không được thu của nông dân. Như vậy cộng tất cả lại, thiếu hụt về kinh phí giáo dục bắt buộc nông thôn toàn tỉnh An Huy là con số rất lớn, rất lớn!

Tình hình bỗng chốc trở nên rất nghiêm trọng. Chỉ riêng vùng Phụ Dương làm cải cách thuế phí sớm nhất mà đến mùa xuân năm 2001 đã nợ lương giáo viên tổng cộng 617,270 triệu NDT, toàn vùng bình quân nợ lương giáo viên 10 tháng; có nơi từ khi cải cách thuế phí đến nay không phát lương cho giáo viên nữa.

Tiền lương giáo viên, nợ ngân hàng, chi phí xây dựng cơ bản cho việc điều chỉnh bố cục giáo dục và tiền cải tạo nhà hư hỏng mà giáo dục bắt buộc nông thôn toàn tỉnh mắc nợ lên đến hơn 6 tỷ NDT.

Hồ Bình Bình nghĩ đến những việc này lòng như lửa đốt.

Thiếu hụt lớn như thế làm thế nào? Dường như cũng chỉ có hai con đường có thể đi được, một là đóng cửa 40% trường trung tiểu học, hai là chỉ có thể tiếp tục mắc nợ như thế.

Nông dân nhìn thấy sốt ruột, lòng lo bời bời nói rằng: “Bây giờ nhẹ gánh nông dân, đói lòng thầy giáo, nhỡ hết con cái chúng ta”.

Rất nhiều giáo viên nghĩ mãi không ra. Nhà nước đã cấm chính quyền xã, trấn thu phí bừa bãi, thế thì trước hết phải bảo đảm khoản chi khổng lồ này có “lối ra”. Đạo lý này nghe ra hình như làm cho người cảm thấy hơi kỳ lạ, bởi vì kinh phí giáo dục bắt buộc thành phố nhiều như thế, giải quyết nguồn thu như thế nào? Tại sao không thấy chính quyền thành phố nào thu phí của cư dân để xây dựng giáo dục bắt buộc? Nông dân đã nộp thuế nông nghiệp và thuế đặc sản nông nghiệp thì phải trở thành người nộp thuế giống như dân thành phố làm việc trong thành phố, theo nguyên tắc “tài chính công cộng” xuất chi thu nhập tài chính của chính phủ Trung ương phải xem xét đến lợi ích của toàn thể quốc dân, không nên “chia cắt thành thị nông thôn, một nước hai chính sách”. Huống hồ, nói về căn bản, giáo dục bắt buộc phải do tài chính chính phủ cấp ngân sách, nếu không thì còn gì gọi là giáo dục bắt buộc nữa?

Mấu chốt của vấn đề tất nhiên không phải ở cải cách thuế phí, chỉ là do triển khai công tác cải cách thuế phí, làm cho vấn đề thể chế tầng sâu lâu nay bị đóng góp của nông dân che đậy nổi rõ lên, đó chính là: Trung ương và địa phương xa rời nghiêm trọng về quyền tài chính và quyền công việc, dẫn đến thu nhập tài chính của địa phương quá ít mà công việc phải chịu trách nhiệm lại quá nhiều.

Một cuộc điều tra của Trung tâm nghiên cứu phát triển Quốc Vụ viện, đã nói rõ như vậy về tính chất nghiêm trọng của vấn đề này: Trong số người được giáo dục bắt buộc ở Trung Quốc hiện nay có 78% do xã, trấn đóng góp, trong đó tuyệt đại bộ phận do nông dân “mua phiếu”, 9% do tài chính huyện đóng góp, hai cấp huyện xã đóng góp cao tới 87%; tỉnh, thành phố (địa khu) phụ trách 11%, Trung ương đóng góp chỉ khoảng 2%.

Dù cho nhìn nhận như thế nào chăng nữa, thiết kế chính sách như vậy đều rất không hợp lý, cũng vô đạo lý.

Hầu hết tất cả các nước công nghiệp trên thế giới đều cho rằng giáo dục là nhân tố chủ yếu hàng đầu của phát triển sản xuất, là động lực mạnh mẽ chấn hưng một dân tộc. Kinh phí giáo dục năm của toàn thế giới phần lớn chỉ sau kinh phí quốc phòng, đứng thứ hai trong chi tiêu của quĩ công cộng. Dân số của các nước công nghiệp hóa toàn cầu chỉ chiếm 1/3 tổng dân số, nhưng kinh phí giáo dục của các nước đó lại gấp trên 10 lần so với các nước đang phát triển; còn dân số Trung Quốc chiếm trên 1/5 tổng dân số thế giới, nhưng kinh phí giáo dục lại chỉ chiếm 1/30. Điều đó làm cho người ta khó tưởng tượng nổi.

Chúng ta có thể bỏ ra sức lực lớn đến thế để giành lấy giải nhất một môn thể dục, còn đối với giáo dục nhất là giáo dục bắt buộc, một môn trọng đại thực sự liên quan mật thiết đến tiền đồ và vận mệnh của đất nước, lại lâu nay bị nhắm mắt làm ngơ, điều này khiến người ta suy nghĩ mãi cũng không giải thích nổi.

Thành lập nước đã 50 năm, con em sinh ra sau giải phóng cũng không còn trẻ nữa, nhưng trong nông dân Trung Quốc, chưa được tiếp thụ giáo dục văn hóa tối thiểu đâu chỉ có hàng chục triệu. Hơn nữa còn có rất nhiều người mù chữ. Bá Dương nói: “Quốc dân hạng ba dứt khoát không thể đẻ ra chính quyền hạng nhất”, lời nói tuy chối tai, nhưng đứng trước nông thôn rộng lớn Trung Quốc kinh tế văn hóa ngày nay vẫn lạc hậu như vậy, nếu chúng ta không lẩn tránh sự thật, thì không thể không thừa nhận chúng ta quả là người thất bại.

Ý nguyện ban đầu của Trung ương thực hiện tập quyền tài chính kinh tế là nhằm tập trung tài lực để làm việc lớn, còn việc giáo dục bắt buộc 900 triệu nông dân vẫn là việc nhỏ sao?

Phải nói rằng mở rộng số người được giáo dục bắt buộc nông thôn, nhanh chóng xây dựng “Luật phổ cập giáo dục”, không chỉ là nhu cầu thực tế tiến hành cải cách thuế phí nông thôn, càng là nhu cầu bức thiết quán triệt thực hiện “Cương yếu cải cách và phát triển giáo dục Trung Quốc”. Trung ương đảng, Quốc Vụ viện từ năm 1993 đã ban hành “Cương yếu cải cách và phát triển giáo dục Trung Quốc”, qui định rõ: Kinh phí giáo dục chiếm tỉ lệ trong tổng giá trị sản xuất quốc dân đến cuối thế kỷ phải đạt 4%. Nhưng đến năm 1999, cũng chỉ thực hiện được 2,79%, còn thiếu 1,21%. Năm 2000, tổng giá trị sản xuất quốc dân thực hiện được 8.940,4 tỷ NDT, thu nhập tài chính đạt 1.338 tỷ NDT, nếu theo qui định của “Cương yếu”, giáo dục đạt mục tiêu 4% tổng giá trị sản xuất quốc dân, thì phải tăng thêm trên 110 tỷ NDT cho kinh phí giáo dục.

Nếu tài chính Trung ương theo qui định của “Cương yếu” dành ra 110 tỷ NDT, thì nhiều vấn đề trong giáo dục bắt buộc nông thôn, và cả cải cách thuế phí nông thôn của Trung Quốc rất dễ giải quyết.

Chúng ta phải nhận thấy rằng, yêu cầu mở rộng người được giáo dục bắt buộc nông thôn không phải “tỏ từ tâm” đối với nông dân, cũng không phải “bố thí” cho họ. Từ năm 1956 đến năm 1980, nhà nước thông qua chênh lệnh cánh kéo giá sản phẩm công nông nghiệp đã lấy không của nông dân 1.000 tỷ NDT; từ cải cách mở cửa đến nay thông qua đặt mua lương thực giá thấp, lấy càng nhiều hơn từ trong tay nông dân. Chúng ta đã nợ họ quá nhiều, quá nhiều, cũng quá lâu, không thể, cũng không nên nợ mãi như thế.

Khi Hồ Bình Bình hiểu được Hà Khai Ấm cũng chú ý đến những vấn đề xuất hiện ở nông thôn sau cải cách thuế phí, bà tìm gặp Hà Khai Ấm.

Hà Khai Ấm kể cho Hồ Bình Bình nghe một số tình hình ông tìm hiểu được ở huyện Ngũ Hà, bà càng cảm thấy nghiêm trọng của vấn đề.

Công tác cải cách thuế phí của huyện Ngũ Hà làm tương đối thành công, nhưng tác động đến giáo dục bắt buộc nông thôn lại làm cho họ vô kế khả thi. Chủ nhiệm phòng giáo dục huyện nói với Hà Khai Ấm, riêng tiền lương giáo viên toàn huyện một năm cần 55,28 triệu, kinh phí hoạt động ít nhất cũng phải 4 triệu, lại cộng thêm các chi tiêu khác, một năm phải mất 70 triệu NDT mới có thể gắng gượng duy trì. Ngoài ra, trung tiểu học nông thôn toàn huyện còn có 123.000 m^2 nhà hư hỏng chờ cải tạo, cần có 36,96 triệu NDT, để sửa chữa, đến nay vẫn không thực hiện được; còn cần có 84 triệu NDT để mở rộng xây mới trường sở cho 188 lớp trung tiểu học, nên càng thiếu hụt lớn. Hiện giờ, ở nông thôn huyện Ngũ Hà, học sinh hai ba lớp dồn một để lên lớp, nhan nhản những chuyện trong lớp học chen chúc chật ních học sinh. Có trường tiểu học nông thôn khi tan học, học sinh đi nhà vệ sinh chen lấn làm đổ một bức tường làm chết một học sinh tiểu học. Việc đó làm cho họ cảnh giác, tiến hành một cuộc kiểm tra an toàn đối với trường học nông thôn toàn huyện, hễ kiểm tra là giật mình, thấy rất nhiều ẩn họa, nhưng lại bất lực, không biết làm thế nào được. Rất nhiều trường tiểu học hư hỏng sắp đổ, đành phải lên lớp ngoài trời, ngày đông tháng giá thầy, trò đều lạnh cóng. Trung ương có biết tình hình đó hay không?

Ý nghĩ của Hồ Bình Bình quyết định phải viết đề án này lập tức được lãnh đạo của Tỉnh ủy, chính quyền, hội đồng nhân dân và Chính hiệp tỉnh coi trọng cao độ. Cuối cùng tỉnh quyết định lấy đó làm đề án của đoàn đại biểu tỉnh An Huy trình lên hội nghị lần này.

Khi trả lời phỏng vấn, Hồ Bình Bình nói: “Theo đà cải cách thuế phí ngày càng đi sâu, rất nhiều nội dung của “Luật giáo dục” và “Luật giáo dục bắt buộc” ban hành trước đây đều cần phải sửa đổi và làm phong phú thêm, đặc biệt là nên nhanh chóng cho ra đời “Luật phổ cập giáo dục” phải làm cho nó phối hợp đồng bộ với cải cách thuế phí”.

Đề án số 1 vừa đưa ra, không chỉ làm cho đại biểu của hai hội nghị hưởng ứng mạnh mẽ, còn làm cho lãnh đạo hai mươi tỉnh khu dự hội nghị công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn đặc biệt chú ý. Họ đều nghiêm chỉnh tính sổ tỉ mỉ, vì thế lần lượt viết báo cáo. Yêu cầu tài chính Trung ương giúp đỡ giải quyết số tiền chuyên chi cho công tác thí điểm. Có một tỉnh chỉ yêu cầu giải quyết khó khăn thực tế của giáo dục bắt buộc và cải cách bộ máy, xin trợ cấp 10,5 tỷ, các tỉnh cộng lại, chí ít cũng tới hơn 100 tỷ NDT.

Cải cách đẻ ra thiếu hụt lớn như thế, đó là điều Chu Dung Cơ không lường tới được. Tài chính Trung ương cũng không thể một lúc chi ra nhiều như thế.

Thật vậy, nhiều lông vũ cũng đủ đắm thuyền, nhiều vật nhẹ cũng đè gẫy trục xe.

Vấn đề của nông thôn Trung Quốc là kết quả của sự tích lũy lâu năm, càng là hiển hiện tổng hợp của nhiều mâu thuẫn trong phát triển kinh tế và xã hội quốc dân. Vấn đề thực ra quá nhiều, cũng quá phức tạp.

Thiết thực giảm nhẹ đóng góp của nông dân rõ ràng là mục tiêu hàng đầu của cải cách thuế phí nông thôn. Nhưng đi sâu nghiên cứu nguyên nhân đóng góp của nông dân cực kỳ phức tạp. Có nguyên nhân bộ máy cồng kềnh, người nhiều hơn việc; có nguyên nhân thiếu người, cơ sở yếu; có nguyên nhân thể chế tài chính không thuận, lĩnh vực lưu thông ách tắc; có nguyên nhân chia cắt thành thị với nông thôn, đãi ngộ không công bằng, có nguyên nhân giám sát quản lý mất khống chế, tham ô hủ bại, có nguyên nhân cố hữu về xã hội và kinh tế ở tầng nấc sâu, rất nhiều, rất nhiều; tất nhiên cũng có nguyên nhân của bản thân nông dân…

Đồng chí Tiểu Bình đã nói: Kinh tế của Trung Quốc nếu xảy ra vấn đề, có khả năng xảy ra ở nông nghiệp. Bởi vì vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân của Trung Quốc là dễ bị coi thường nhất, khi chúng ta cảm thấy cần phải giải quyết nghiêm túc, thì nó đã phát triển thành vấn đề lớn rồi.

Tháng 4 năm 2001, hai hội nghị Quốc hội và Chính hiệp bế mạc chẳng bao lâu, giới báo chí nước ngoài bỗng náo nhiệt hẳn lên, liên tục đưa tin viết bài và cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc bị đẻ non.

Tất nhiên điều đó hoàn toàn không có căn cứ. “Bảo đảm chắc chắn cải cách thuế phí nông thôn đạt được thành công” quyết tâm của chính phủ Trung Quốc là kiên định không lay chuyển. Cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc không đẻ non, cũng không thể đẻ non, chỉ có điều không nghe lại được thời gian biểu cải cách mà “Trang web của Tân Hoa Xã” đã từng tiết lộ: Trung ương ra quyết định lại tỉnh An Huy tiếp tục tiến hành tìm tòi cải cách thuế phí nông thôn, các tỉnh khu tự trị khác trong toàn quốc tạm thời ngừng mở rộng thí điểm.

Mặc dù điều chỉnh này có khác nhau rất lớn với bố trí của hội nghị Hợp Phì, có sự thay đổi này trước sau cũng chỉ trong thời gian hai tháng, nhưng đó quả thực lại là một thái độ cực kỳ chịu trách nhiệm, là một quyết sách tỉnh táo nhất lại sáng suốt nhất!

Trong khi “Nhật báo phố Wall” ở Mỹ đưa tin cải cách thuế phí nông thôn Trung Quốc bị thất bại đẻ non, người ta lại nhìn thấy Thủ tướng Chu Dung Cơ đi thị sát nông thôn An Huy trên màn hình đài truyền hình Trung ương Trung Quốc, đồng chí khuyến khích đông đảo cán bộ và quần chúng tỉnh An Huy hãy nỗ lực vượt bậc, cố gắng giải quyết tốt mâu thuẫn mới và vấn đề mới gặp phải trong cải cách thuế phí nông thôn, kiên quyết đưa cuộc cải cách này đi sâu toàn diện.

52. Gửi gắm hy vọng vào An Huy

Trong khi phỏng vấn chúng tôi được biết, năm 2001 sau một năm An Huy tiến hành toàn diện cải cách thuế phí, Thủ tướng Chu Dung Cơ trước sau ba lần đến An Huy. Trung tuần tháng 2, thời gian hội nghị công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn toàn quốc, đồng chí đi điều tra nghiên cứu nông thôn ở xung quanh Hợp Phì; ngày 1 tháng 5, ngày lễ Quốc tế lao động, trong lúc nhiều người Trung Quốc giàu có nhân nghỉ lễ dài ngày “1 tháng 5”, cả nhà già trẻ kéo nhau đi du lịch, thì đồng chí lại về nông thôn An Huy. Hai lần đến An Huy, Chu Dung Cơ giữ lời hứa: Không chụp ảnh, không đê từ, không dự tiệc, không cho đón tiếp tiễn đưa, tất cả gọn nhẹ đơn giản, thậm chí không cho đưa tin.

Đối với hai lần Thủ tướng đến An Huy, Tỉnh ủy và chính quyền tỉnh An Huy không có ý chuẩn bị như trước kia nữa, càng không chọn “điểm sáng” hoặc giả tạo cho Thủ tướng xem, địa phương được bố trí khảo sát không phải là nơi tốt nhất, lại không coi là kém nhất, vì vậy mang tính tiêu biểu rộng khắp.

Ngày 18 tháng 7 năm đó, lần thứ ba Chu Dung Cơ đặt chân lên vùng đất rộng lớn Giang Hoài, đồng chí dẫn mười mấy người phụ trách của các ngành hữu quan Bộ giáo dục, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp v.v… do Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hoa, Tỉnh trưởng Hứa Trọng Lâm bồi đồng, đánh xe đi về vùng Phụ Dương, nơi bắt đầu cuộc cải cách thuế, phí nông thôn Trung Quốc. Lúc này, vùng Phụ Dương đã đổi thành thành phố Phụ Dương, họ đến trường tiểu học Tống Dương xã Thập Bát Lý Phố, huyện Dĩnh Thượng thành phố Phụ Dương có 30 năm lịch sử, trọng điểm khảo sát tình hình hiện nay của giáo dục bắt buộc sau thí điểm cải cách thuế phí.

Nhìn mấy chục cái bàn học xộc xệch trong lớp học trống trơn, Chu Dung Cơ hơi ngạc nhiên, đồng chí hỏi hiệu trưởng Vương Vỹ: “Vì sao không có ghế?”

Vương Vỹ giải thích: “Vì tiết kiệm kinh phí, học sinh phải tự mang ghế. Bây giờ nghỉ hè, học sinh đều mang ghế về nhà”.

Những bàn học cũ kỹ đó đều tróc hết sơn, và đều không có ngăn kéo, muốn để sách phải dùng sọt tre luồn dây thừng buộc hai đầu bàn.

“Những bàn học này có bao nhiêu năm lịch sử rồi?”

Chu Dung Cơ như đang suy nghĩ hỏi.

“Hai mươi năm rồi”

“Hai mươi năm chưa thay sao?”

“Chưa!”

Chu Cung Cơ thò tay sờ vào chiếc bàn học trước mặt một cách bản năng, trong nháy mắt, phóng viên ấn nút máy ảnh.

Nhìn bức ảnh này về sau đăng trên “An Huy nhật báo”, trong lớp học đơn sơ, không thấy bục giảng, hiệu trưởng Vương Vỹ đứng đằng sau bàn học mỏng manh và cũ rích đang trả lời câu hỏi của Thủ tướng; Bí thư Vương Thái Hoa hai tay vuốt nhẹ lên mặt bàn, một nỗi niềm nặng trĩu hiện rõ lên bức ảnh; Bộ trưởng giáo dục Trần Chí Lập từ đại Thượng Hải phồn hoa đi ra, ánh mắt tập trung chú ý lộ vẻ bất an; Bộ trưởng Tài chính Hạng Hoài Thành đã từng bày tỏ dùng tài chính Trung ương để chuyển chi cho địa phương để ủng hộ cải cách thuế phí, nét mặt cũng rất phức tạp. “Trường này ở trình nào trong huyện” Chu Dung Cơ hỏi Vương Vỹ.

Vương Vỹ trả lời: “Trung bình”

Chu Dung Cơ yên lặng hồi lâu, sờ lên mặt bàn nham nhở, cảm động thốt lên: “Rất khó, khó thật!”

Chiều hôm đó, Chu Dung Cơ triệu tập một cuộc tọa đàm chuyên đề về giáo dục cơ sở nông thôn tại trường tiểu học Tống Dương này. Nghe tại chỗ những ý kiến và đề nghị về giáo dục bắt buộc của cán bộ xã, trấn và giáo viên trung tiểu học gần đó.

Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hoa chủ trì hội nghị đi thẳng vào đề. Đồng chí nói: “Thủ tướng rất quan tâm đến cải cách thuế phí có ảnh hưởng đến giáo dục bắt buộc, nông thôn hay không. Hôm nay mong mọi người muốn nói gì thì nói, phải nói thật, không sợ nói sai, nhưng tuyệt đối không được nói dối”.

Lời mở đầu của Vương Thái Hoa làm cho cán bộ và giáo viên có mặt tại cuộc họp ít nhiều hơi ngạc nhiên. Bởi vì trước đây mỗi lần lãnh đạo thành phố xuống kiểm tra công tác, huyện, xã bao giờ cũng kháo với nhau trước, chỉ được nói thành tích, không được nói vấn đề, càng không được nói tùy tiện, bây giờ Thủ tướng Quốc Vụ viện đến, Bí thư Tỉnh ủy lại yêu cầu mọi người muốn nói gì thì nói, phải nói thật lòng, không nên sợ nói sai, đặc biệt nhấn mạnh không được nói dối, mấy câu nói đó làm rạo rực lòng người, có người rơm rớm nước mắt.

Bí thư đảng ủy trấn Giang Khẩu huyện Dĩnh Thượng, Lý Kính Nghiệp nổ pháo đầu tiên. Ông nói, ông ủng hộ cuộc cải cách thuế phí này từ đáy lòng, mong muốn giảm bớt đóng góp của nông thôn, cải thiện quan hệ giữa cán bộ và quần chúng, thúc đẩy các sự nghiệp của nông thôn phát triển hơn nữa. Nhưng sau cải cách, việc vận hành bình thường của hai cấp trấn, thôn lại có vấn đề rất lớn, đang muốn tìm cơ hội để đề đạt ý kiến, không ngờ Thủ tướng đích thân xuống đây, Bí thư Thái Hoa lại nói mấy câu chân tình tha thiết như vậy, ông cũng xua tan nỗi lo, thẳng thắn nói thật.

Lý Kính Nghiệp nói: “Địa phương chúng tôi ở nơi hẻo lánh, kinh tế phát triển tương đối lạc hậu, tài chính nuôi nhân viên và trả lương cho giáo viên trước đây không thể phát theo từng tháng, sau cải cách thuế phí, khó khăn càng lớn, tháng bảy năm ngoái đến tháng sáu năm nay, đã nợ 72 vạn NDT tiền lương giáo viên”.

Chu Dung Cơ chú ý lắng nghe, lúc này hỏi Vương Vỹ, hiệu trưởng trường tiểu học Tống Dương ngồi cạnh: “Trường các anh có nợ lương giáo viên không?”

Vương Vỹ nói: “Năm 98 và 99 mỗi năm nợ hai tháng lương, năm 2000 nợ bốn tháng lương, 6 tháng đầu năm đều phát đủ”.

“Lương tám tháng trước đây có trả bù hay không?”

“Không, treo lại cả”

Chu Dung Cơ nhìn Vương Vỹ lại hỏi: “Thế giáo viên mỗi tháng được phát bao nhiêu tiền lương?”

“Cao nhất 600 NDT, thấp nhất 300 NDT”

“Còn trợ cấp gì khác không?”

Vương Vỹ có sao nói vậy: “Không”

Một cán bộ xã tiếp lời Vương Vỹ, vội giải thích với Chu Dung cơ: “Có gia đình giáo viên có đất khoán, còn có thể tăng thêm một số thu nhập”

Chu Dung Cơ nghe xong, nói với giọng nghiêm khắc: “Không thể vì có đất khoán thì có thể kéo nợ lương của giáo viên được!”

Cán bộ xã nói chen cảm thấy cụt hứng, tỏ ra tiu nghỉu.

Tiếp đó, Bí thư đảng ủy xã Thập Bát Lý Phố, La Sĩ Nghi phát biểu. Ông nói đến bốn vấn đề nổi cộm tồn tại của trung tiểu học nông thôn hiện nay: một là cải tạo trường lớp hư hỏng khó; hai là số vốn để điều chỉnh bố cục nhà trường thiếu hụt lớn; ba là lương giáo viên không thể phát đủ, đúng hạn; bốn là “hai cơ bản” (cơ bản xóa nạn mù chữ, phổ cập giáo dục cơ bản 9 năm) mắc nợ khá nhiều.

Chu Dung Cơ vừa nghe vừa suy nghĩ, bỗng nhiên hỏi Trương Dũng Kế hiệu trưởng trường tiểu học trấn Hạ Kiều ngồi bên cạnh: “Nhà trường thu phí học sinh như thế nào?”

Trương Dũng Kế nói: “Học sinh lớp 1,2 mỗi học kỳ nộp 140 NDT, lớp 3, 4, 5 nộp 160 NDT”

“Đều thu tiền gì?” Chu Dung Cơ hỏi tiếp, Trương Dũng Kế nói: “Lấy học sinh lớp 5 làm ví dụ, mỗi học kỳ, mỗi học sinh, tạp phí 50 NDT, tiền sách 49 NDT, vở bài tập 10 NDT”

“Còn gì nữa không?”

“Còn phải nộp 40 NDT cho trấn”

“Vì sao phải nộp cho trấn?” Chu Dung Cơ quay người hỏi: “Trấn trưởng có đến không?”

Nghe nói trấn trưởng trấn Hà Kiều không đến, Chu Dung Cơ hỏi Lý Kính Nghiệp, Bí thư đảng ủy trấn Giang Khẩu: “Nhà trường có nộp tiền cho các anh không?”

Lý Kính Nghiệp nói: “Phải nộp 35 NDT”.

“Vì sao phải thu tiền này?”

“Chủ yếu dùng để trả lại tiền lương giáo viên”.

Chu Dung Cơ quay người lại hỏi Hiệu trưởng Vương Vỹ: “Trường các anh có nộp tiền cho trấn không?”

Vương Vỹ nói: “Không nộp, nhưng trong phí thu có một phần phải đỡ một tháng lương của giáo viên”.

“Các trường khác như thế nào?” Chu Dung Cơ quyết định hỏi đến cùng.

Trần Nãi Bình, hiệu trưởng trường tiểu học trấn Lục Thập Phố nói: “Chúng tôi nộp một phần, giữ một phần”.

Qua cuộc tọa đàm trực diện với cán bộ xã, trấn, hiệu trưởng trường trung học, Chu Dung Cơ cuối cùng phát hiện, nông thôn đã thu phí không ít của các trường trung, tiểu học, vượt xa tiêu chuẩn thu phí giáo dục bắt buộc nông thôn của Quốc Vụ viện qui định. Đồng chí trầm ngâm một lát rồi nói: Cám ơn mọi người đã cho tôi hiểu tình hình chân thực!

Ngô Đa Thuận, giáo viên trung học Thập Bát Lý Phố lúc này phát biểu: “Tôi tốt nghiệp chuyên khoa sư phạm năm 1992, hiện tại lương tháng chỉ có 465 NDT, thấp hơn một nửa so với giáo viên trung học trực thuộc huyện, càng thấp hơn nhiều so với giáo viên trung tiểu học thành phố”.

Chủ nhiệm phòng giáo dục huyện Dĩnh Thượng Đào Tuấn Chi nói tiếp: “Vấn đề chất lượng giáo viên trung tiểu học nông thôn không cao, tuổi tác hơi cao là phổ biến. Một số môn học rất thiếu giáo viên, gần 20 năm nay, toàn huyện chưa phân phối được một giáo viên ngoại ngữ tốt nghiệp chuyên khoa”.

Chu Dung Cơ vẫn chăm chú lắng nghe mọi người phát biểu, khi kết thúc cuộc tọa đàm này, đồng chí cảm động nói: “Xem ra, giáo dục cơ sở nông thôn, đặc biệt là giáo dục bắt buộc còn tồn tại không ít vấn đề”. Đóng góp của nông dân có giảm nhẹ được hay không, những người cần thiết cho giáo dục bắt buộc v.v… có thể bảo đảm được hay không, nên trở thành tiêu chí quan trọng để chúng ta kiểm nghiệm cải cách thuế phí có thành công hay không. Vấn đề này chúng ta phải đi sâu nghiên cứu, phải nghĩ biện pháp khác, có điều nhất thiết không được nhằm vào người nông dân nữa, cũng hy vọng các đồng chí An Huy tìm tòi kinh nghiệm mới về mặt này”.

Lúc chia tay, Chu Dung Cơ đã lên xe, bỗng thấy đồng chí lại thò đầu ra ngoài xe, nói với giọng trầm chắc nịch: “Cám ơn mọi người nói thật với chúng tôi, giúp chúng tôi biết được rất nhiều tình hình thực tế mà trước đây không biết. Rất xin lỗi bà con đã để bà con phải tủi thân, chúng tôi về nhất định nghĩ cách”.

Câu nói làm cán bộ quần chúng có mặt tại chỗ đều rất xúc động, mọi người ra sức vỗ tay, đôi mắt ngấn lệ tiễn đưa Thủ tướng ra về.

Sau đó Chu Dung Cơ còn đến xã Tân Độ huyện Lư Giang tỉnh An Huy trao đổi thêm với nông dân, sau khi trở về Hợp Phì lại nghe báo cáo công tác của Tỉnh ủy và chính quyền tỉnh.

Tại cuộc báo cáo, trước hết đồng chí khẳng định đầy đủ đối với các cấp ủy đảng và chính quyền tỉnh An Huy kiên quyết quán triệt phương châm chính sách của Trung ương, tinh thần dám đi trước mọi người, thấy khó không lùi trong thí điểm cải cách thuế phí nông thôn và cả thành tích phấn khởi đã đạt được. Đồng thời nêu rõ, cải cách thuế phí nông thôn là một cuộc biến đổi xã hội sâu sắc, hơn nữa, lại tiến hành trong tình hình giá cả lương thực trên thị trường hiện nay tiếp tục xuống, con đường tăng thu nhập cho nông thôn không nhiều, tài chính xã, trấn đều tương đối khó khăn, đòi hỏi chúng ta giải quyết tốt không ít vấn đề gai góc. Cải cách thuế phí nông thôn không tách khỏi sự ủng hộ của tài chính nhà nước, nhưng triển khai toàn diện cuộc cải cách này cần phải xem xét đến khả năng chịu đựng của tài chính nhà nước.Nhìn từ tình hình thí điểm cải cách thuế phí nông thôn các nơi ở An Huy v.v… không chỉ trong quá trình cải cách, quan trọng hơn là phải củng cố thành quả của cải cách trong tương lai, thiết thực đề phòng phục hồi lại đóng góp của nông dân, điều đó liên quan mật thiết với nâng cao tố chất chuyển biến tác phong công tác của cán bộ đảng chính quyền các cấp ở nông thôn. Nếu trong cải cách thuế phí, An Huy vừa giảm nhẹ đóng góp của nông dân, vừa bảo đảm được các sự nghiệp giáo dục bắt buộc v.v… phát triển lành mạnh, còn bồi dưỡng ý thức và tác phong làm việc liêm khiết, tận tụy vì dân của đông đảo cán bộ, điều đó sẽ dẫn đầu toàn quốc, cũng đóng góp mới cho phát triển của cải cách của Trung Quốc.

Cuối cùng Chu Dung Cơ nói: Trung ương gửi gắm hy vọng vào An Huy Trung ương quyết định, cải cách này của nông thôn cần phải đạt được kết quả thí điểm rõ rệt và trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm chín muồi, mới có thể tiến hành trong cả nước, nếu không, vội vàng triển khai thì có thể xảy ra rủi ro khá lớn, muốn nhanh cũng không đạt!

Tháng 10 năm đó, hội nghị công tác giáo dục cơ sở tỉnh An Huy được triệu tập, tại hội nghị truyền đạt tinh thần hội nghị công tác giáo dục cơ sỏ toàn quốc đó là: từ nay về sau, giáo dục bắt buộc thực hành phương châm: “phân cấp phụ trách, phân cấp quản lý, lấy huyện làm chính”. Qui định rõ: Tiền lương của giáo viên trung tiểu học nông thôn do tài chính cấp huyện đảm nhiệm.

Để ủng hộ An Huy tiếp tục tiến hành thí điểm cải cách thuế phí nông thôn, năm 2000, tài chính Trung ương đã cấp cho An Huy một khoản tiền chuyển chi là 1,1 tỷ NDT; năm 2002 tăng lên 1,7 tỷ NDT.

Mặc dầu khoản chi này, đối với sự thiếu hụt to lớn của tài chính tỉnh An Huy bộc lộ ra khi cải cách này đi sâu toàn diện, chẳng qua chỉ là hạt muối bỏ bể, nhưng “tiếp máu” làm cải cách, cũng quyết không phải là ý nguyện ban đầu của chính phủ Trung ương tiến hành cuộc cải cách này. Trung ương vốn dự định thông qua biện pháp thuế phí nông thôn gộp làm một, phí mờ ám thành thuế phí minh bạch, tiến hành khống chế tổng số chi của địa phương để mong giảm nhẹ đóng góp của nông dân, lại buộc huyện xã, nhất là chính quyền cấp xã tinh giản bộ máy và nhân viên, nhưng đúng như chuyên gia nông nghiệp Đào Nhiên vạch rõ, khi cuộc cải cách thuế phí nông thôn này đi sâu toàn diện, khi người bị cải cách đóng vai người chấp hành của cải cách, thì tệ hại của mô thức thống trị kiểu quản chế sẽ bộc lộ hoàn toàn: Trung ương, địa phương và nông dân sẽ không nắm tay nhau tìm kiếm lợi ích lớn nhất của ba bên, đều chỉ theo đuổi lợi ích lớn nhất của bản thân mình mà trong đó ở vào vị thế yếu nhất, tất nhiên là chỉ có nông dân!

Khi quyền tài chính và quyền công việc của Trung ương và địa phương không ăn khớp nhau nghiêm trọng mà chưa được sửa đổi, trong tình hình tài chính cấp huyện hiện nay vẫn giật gấu vá vai, kinh phí giáo dục bắt buộc của nông thôn to lớn từ xã, trấn chuyển lên cho tài chính cấp huyện đảm nhiệm, liệu có thể giải quyết được vấn đề không?

Sự thực là, một số quan chức địa phương của An Huy lén lút tiết lộ, hiện tại có địa khu đã xuất hiện tình hình cấp thôn mở rộng phạm vi chi tiêu “Bàn từng việc một” và tiêu chuẩn bị thả lỏng, có những địa phương thậm chí ngầm cho phép chính quyền xã và ban phụ trách thôn bán đấu giá tài sản công cộng để bù lấp thiếu hụt tài chính, còn nông dân vĩnh viễn không có quyền phát ngôn đối với giới hạn của tài sản công cộng, đến nỗi xảy ra chuyện nông dân trồng cây trên bờ ruộng của mình còn phải “chuộc lại” của thôn; thậm chí hiện tượng một vòng mới công khai huy động vốn của nông dân lại xảy ra lần nữa trắng trợn hơn.

Mâu thuẫn vốn có chưa giải quyết, vấn đề mới lại nổi lên mặt nước.

Nếu tất cả điều đó đều được giải thích là vấn đề tố chất và tác phong của cán bộ nông thôn, thì đối với tuyệt đại đa số người trong bọn họ, rõ ràng là không công bằng thỏa đáng.

53. Bụng dạ hiểu nhau

Đảng Chí Công Trung Quốc là đảng phái dân chủ Trung Quốc quan tâm sớm nhất cuộc cải cách nông thôn này, đồng thời cũng chú ý đến sớm nhất những vấn đề xuất hiện trong cải cách. đảng bộ đảng Chí Công tỉnh An Huy tiến hành nghiên cứu toàn bộ quá trình ngay từ khi bắt đầu thí điểm ở An Huy. Trong đó người nhiệt tình nhất phải kể đến Uông Vỹ phó chủ nhiệm đảng bộ đảng Chí Công tỉnh An Huy. Khi điều tra nghiên cứu, Uông Vỹ chú ý đến cải cách thuế phí tuy được các bạn nông dân ủng hộ rộng rãi, còn được thân thiết gọi là “khoán lớn lần thứ hai”, nhưng đồng thời nó cũng mang lại một số vấn đề cụ thể, trong đó nổi bật nhất tài chính của xã thôn giảm thiểu, bình quân mỗi xã, trấn giảm bớt khoảng 90 vạn NDT, mức độ cấp thôn càng lớn hơn, không ít địa phương khó tiếp tục hoạt động. Vì thế đảng bộ đảng Chí Công tỉnh An Huy do ông dẫn đầu, còn mời Hà Khai Ấm Tham sự chính quyền tỉnh, người đưa ra cải cách này trước nhất, làm đại biểu đặc biệt, bắt đầu công tác điều tra nghiên cứu chuyên đề.

Hà Khai Ấm vẫn kiên trì cho rằng giải quyết vấn đề “tam nông” của Trung Quốc, con mắt không thể chỉ nhìn vào “tam nông”, đây là một công trình hệ thống to lớn, cần phải xử lý tổng hợp, cần phải tiến hành toàn bộ. Nhưng ông cũng hiểu rõ rằng, việc của Trung Quốc không nóng vội được, cần phải từ từ, giống như ăn cơm và từng miếng một, việc cũng chỉ có thể làm từng việc một. Hiện nay toàn đảng từ trên xuống dưới đều đang quan tâm cải cách thuế phí nông thôn đang tiến hành ở An Huy, mà cuộc cải cách này chính là đột phá khẩu để đi sâu cải cách nông thôn tốt nhất, thế thì nên tập trung tâm trí nghiên cứu nó, tìm mọi cách để cho phương án cải cách của nó càng sát với thực tế, trở nên ngày càng hoàn thiện, nhằm dắt dẫn và đi sâu cải cách tổng hợp nông thôn. Ông vui vẻ nhận lời mời của Uông Vỹ, đem hết nhiệt tình vào cuộc điều tra nghiên cứu lần này của đảng bộ đảng Chí Công tỉnh An Huy tổ chức.

Họ lần lượt đi xuống 15 huyện (thị) của tỉnh An Huy tiến hành điều tra, hình thành một kiến nghị hoàn thiện cải cách thuế phí nông thôn, kiến nghị này, cuối cùng được Tân Hoa Xã gửi cho các ngành hữu quan Trung ương dưới hình thức tham khảo nội bộ “Bản tin tham khảo tình hình trong nước”. Chủ tịch Trung ương đảng Chí Công, La Hào Tài xem kiến nghị này, cảm thấy một cách nhạy bén rằng công tác nghiên cứu này của An Huy có ý nghĩa trọng đại, Trung ương đảng Chí Công cũng cần phải cho thêm lực lượng để theo dõi điều tra thêm, và coi đây là một đề án quan trọng của Trung ương đảng Chí Công đưa ra tại hội nghị Chính hiệp toàn quốc sắp triệu tập, cung cấp cho Trung ương đảng cộng sản và Quốc Vụ viện tham khảo khi quyết sách.

Ông lập tức ghi ý kiến của mình chuyển cho Phó chủ tịch Đỗ Nghi Cẩn và Tổng thư ký Khâu Quốc Nghĩa cùng với “Bản tin tham khảo tình hình trong nước”.

Đỗ Nghi Cẩn và Khâu Quốc Nghĩa cũng hết sức coi trọng lời phê của La Hào Tài và kiến nghị của đảng bộ đảng Chí Công tỉnh An Huy.

Hai người đều là người An Huy, Khâu Quốc Nghĩa trước đây là một giáo sư của Đại học công nghiệp Hợp Phì, tuy điều về Bắc Kinh công tác, nhưng vẫn rất quan tâm những việc xảy ra ở An Huy; Đỗ Nghi Cẩn từng là phó tỉng trưởng của tỉnh An Huy, khi huyện Thái Hòa tỉnh An Huy làm thí điểm cải cách thuế phí đầu tiên, ông rất hiểu và tích cực ủng hộ.

Hai người nhanh chóng bắt liên lạc với đảng bộ đảng Chí Công tỉnh An Huy. Vì thế Tổ đề tài cải cách thuế phí nông thôn của Trung ương đảng Chí Công do Uông Vỹ làm tổ trưởng, Hà Khai Ấm làm cố vấn được thành lập. Tổ đề tài không những điều tra nghiên cứu nghiêm túc cuộc cải cách đang tiến hành ở An Huy, mà còn đi xuống một số địa khu của hai tỉnh Hồ Nam, Giang Tây và lần lượt tìm hiểu tình hình liên quan đến thí điểm cải cách thuế phí ở các tỉnh Giang Tô, Sơn Đông, Triết Giang, Cát Lâm, Hà Bắc v.v…

Trong điều tra nghiên cứu, Tổ đề tài tìm hiểu được, An Huy, tỉnh thí điểm toàn diện duy nhất của cả nước và huyện thí điểm của các tỉnh khu khác, kết quả của công tác thí điểm đều tương đối rõ nét, đều giảm nhẹ đóng góp của nông dân ở mức độ khác nhau, đã thúc đẩy việc chuyển biến chức năng của chính quyền cơ sở, và tinh giản bộ máy, bước đầu qui chuẩn quan hệ phân phối giữa nhà nước, tập thể và cá nhân, thúc đẩy việc xây dựng liêm chính của cán bộ xã thôn, chuẩn hóa quản lý tài vụ cấp xã, trấn, thôn, tóm lại quyết sách của Trung ương về cải cách thuế phí của nông thôn là hợp lòng dân, được đông đảo nông dân và cán bộ xã thôn ủng hộ.

Tổ đề tài cũng phát hiện không ít vấn đề. Có những vấn đề, Hà Khai Ấm chú ý từ lâu, và đã đi sâu nghiên cứu.

Trước hết thuế má thiếu công bằng, đây là vấn đề lớn nhất. Thuế nông nghiệp trước đây trưng thu theo ruộng đất, còn phí “ba khoản trích để lại và năm khoản thu ngân sách” trưng thu theo đầu người, theo ruộng đất hay theo đầu người đều có chiếu cố nhiều mặt, bây giờ “phí đổi thành thuế” đồng loạt đi theo ruộng đất, chỉ trưng thu theo ruộng đất nhiều ít, điều đó tất nhiên tăng thêm đóng góp của nông hộ có nhiều đát canh tác, lại tương đối nghèo; còn nông dân ở ngoại ô thành phố thị trấn, đất canh tác bình quân đầu người ít hoặc bị trưng dụng toàn bộ, làm các ngành nghề thứ hai, ba tương đối sung túc, đóng góp của họ lại rất nhẹ, thậm chí có khi không đúng góp một xu, ngay cả phí “ba khoản trích để lại, năm khoản thu ngân sách” trước đây cũng lọt lưới, kiểu thuế má bên nhẹ bên nặng này rõ ràng là thiếu công bằng.

Thứ hai là, số diện tích ruộng đất tính thuế không sát thực tế, diện tích ruộng đất tính thuế được xác định thường thường lớn hơn diện tích khoán thực tế, bởi vì trong hơn 20 năm từ “khoán lớn” đến nay, diện tích đất canh tác và tình trạng sử dụng thay đổi rất lớn, nhà nước trưng dụng đất, xí nghiệp trưng dụng đất, cá nhân sử dụng đất, ngành sản xuất phi nông nghiệp sử dụng đất, nhất là từ 1992 trở đi, khu khai thác kinh tế các loại và cơn sốt nhà đất đều chiếm dụng phần lớn đất canh tác, có nhiều địa phương thậm chí không qua thủ tục trình báo phê duyệt hợp pháp, hoặc phê ít dùng nhiều, làm cho ngành quản lý ruộng đất khó nắm vững, càng không xây dựng được hồ sơ hiện hành quản lý tình hình diễn biến, cứ căn cứ vào quyển sổ năm cũ thoát ly thực tế để thu thuế, nông dân không hài lòng.

Thứ ba là, phương án cải cách thuế phí thiết kế lần này, coi “trích để lại cho thôn” là “phụ phí thuế nông nghiệp”, như vậy không thông về mặt lý luận, tiền vốn của tập thể không nên đưa vào phạm trù thuế. Điều này đã qui định rõ trong hiến pháp, quyền sở hữu đất canh tác là thuộc về tập thể, tập thể thôn khoán đất cho nông dân, trưng thu phí khoán có tính chất địa tô là có tính luật định không được xâm phạm, điều đó bất luận như thế nào cũng không được vòng vo.

Thư tư là, tính thuế đặc sản ruộng đất là “trưng thu theo thực tế”, điều đó đã không có cách nào làm cho người ta thao tác được, cũng đi ngược lại chính sách lớn điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp, phát triển cây trồng kinh tế và cây trồng đặc sản. Đây là vấn đề cũ Phó Thủ tướng Khương Xuân Vân khi thị sát huyện Thái Hòa tỉnh An Huy đã từng phê bình một vị thứ trưởng của Bộ Tài chính về vấn đề này; tại cuộc hội thảo thí điểm cải cách thuế phí bảy tỉnh triệu tập ở Phụ Dương, các đại biểu cũng chất vấn rất gay gắt các quan chức của Bộ Tài chính về vấn đề này. Vì sao đến nay nó vẫn áo mũ đường hoàng được đưa vào phương án cải cách thuế phí nông thôn của Trung ương, bản thân việc này làm cho người ta cảm thấy rất buồn phiền.

Còn một vấn đề nữa là giá tính thuế trong phương án quá cao, chênh lệch với giáo cả thị trường khá lớn, nên kết hợp cải cách thuế phí nông thôn với việc hoàn thiện chính sách mua bán lương thực để tiến hành.

Tất nhiên, nói cho cùng, mục đích tiến hành cải cách lần này rốt cuộc lại là xây dựng cơ chế đẩy nhanh phát triển kinh tế phương án cải cách thuế phí hiện tại lại quá nặng về giảm nhẹ đóng góp mà những vấn đề về tầng nấc sâu tạo nên sự đóng góp của nông dân quá nặng lại không động đến về cơ bản; tuy có giảm bớt một số đóng góp không hợp lý trước đây, nhưng lại không tăng một cách thực chất, nguồn tài chính của cấp xã, trấn, thôn bị giảm mạnh, chính quyền cơ sở nông thôn hầu như đã đến mức khó duy trì vận hành.

Tổ đề tài nhằm vào những vấn đề nói trên, nêu lên ý kiến xây dựng cụ thể. Ý kiến đó qui nạp lại thành ba câu: Năm bãi bỏ, Ba điều chỉnh, Một cải cách.

Năm bãi bỏ là:

- Bãi bỏ phí hành chính sự nghiệp, quĩ chính quyền, huy động vốn và mọi phí thu bừa bãi chuyên nhằm vào nông dân trưng thu. Các khoản chi cho giáo dục bắt buộc 9 năm, sinh đẻ có kế hoạch, thăm hỏi gia đình chính sách và luyện tập dân quân của hai cấp xã thôn do phí thu ngân sách xã trước đây chi, đều sửa đổi lại do chính quyền các cấp thông qua ngân sách tài chính sắp xếp, tiền xây dựng đường sá cấp xã do chính quyền phụ trách sắp xếp trong thuế thu thêm, xây dựng đường sá cấp thôn do ban phụ trách thôn sắp xếp trong tiền thuế ruộng trưng thu theo thuế, sau khi nông dân thống nhất nộp xong thuế, có quyền cự tuyệt mọi huy động vốn, phân bổ, thu phí bừa bãi.

- Bãi bỏ thuế sát sinh.

- Bãi bỏ thuế đặc sản nông nghiệp trên ruộng đất tính thuế.

- Bãi bỏ công lao động tích lũy và công lao động nghĩa vụ, từ nay về sau, trừ khi gặp nhiệm vụ khẩn cấp đặc biệt chống lũ cứu nguy, chống hạn v.v… được chính quyền cấp huyện trở lên phê chuẩn có thể tạm thời huy động lực lượng lao động nông thôn ra, bất cứ địa phương và ngành nào cũng không được huy động lực lượng lao động nông thôn mà không thù lao.

- Bãi bỏ nhiệm vụ nhà nước định mua lương thực. Điều này nên trở thành vấn đề cốt lõi của cải cách thuế phí nông thôn. Chỉ có bãi bỏ nhà nước định mua lương thực, mới có thể nói đến thúc đẩy toàn diện kinh tế thị trường nông thôn, mới có thể làm cho kinh tế nông thôn nhảy vọt về chất, cũng mới có thể thực hiện kinh tế nông thôn phát triển liên tục ổn định, lành mạnh. Cũng chỉ có như vậy mới có thể nói cải cách chế độ thuế phí nông thôn xứng đáng gọi là cuộc cải cách to lớn lần thứ ba của nông thôn Trung Quốc tiếp theo sau cải cách ruộng đất và “khoán lớn”.

Ba điều chỉnh là:

- Điều chỉnh thuế suất nông nghiệp.

- Điều chỉnh diện tích tính thuế.

- Điều chỉnh sản lượng thường niên tính thuế.

Một cải cách là: cải cách thuế nông nghiệp và biện pháp sử dụng trưng thu trích để lại cho thôn.

Ở miền Nam, miền Trung, miền Bắc, vùng núi, gò đồi, đồng bằng của tỉnh An Huy, ở những vùng loại hình khác nhau này đã chọn ra hơn mười huyện (thị) tiến hành luận chứng tỉ mỉ những ý kiến xây dựng trên đây của Tổ đề tài nêu ra, kết quả cho thấy, nông dân và cán bộ cơ sở nông thôn cho đến các ngành hữu quan đều hài lòng. Vì vậy có thể dự đoán, chỉ cần đi đôi với hoàn thiện phương án cải cách thuế phí, phối hợp một loạt biện pháp cải cách khác, như cải cách bộ máy cấp xã, trấn, thôn, xây dựng lại tổ chức cơ sở nông thôn v.v… thì sẽ đạt được kết quả tốt hơn.

Sau khi Tổ đề tài đưa ra bản báo cáo điều tra nghiên cứu này, Trung ương đảng Chí Công kịp thời tổ chức cuộc tọa đàm, trao đổi về thành quả điều tra nghiên cứu của Tổ đề tài. Những người phụ trách các ngành hữu quan Văn phòng cải cách thuế phí nông thôn nhà nước, Vụ kinh tế nông thôn Ban nghiên cứu Quốc Vụ viện, Vụ nghiệp vụ Ban tham sự Quốc Vụ viện và Vụ kinh tế nông nghiệp Bộ Nông nghiệp v.v… đều nhận lời mời đến dự; chủ tịch Trung ương đảng Chí Công La Hào Tài đích thân đến dự.

Ủy viên thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc, Phó chủ tịch Trung ương đảng Chí Công, nguyên Phó tỉnh trưởng tỉnh An Huy Đỗ Nghi Cẩn tại cuộc tọa đàm kêu gọi: tiến hành cải cách thuế phí nông thôn không thể tác chiến riêng lẻ, đơn thuần bàn về chế độ thuế thì không ổn. Ông nói, khi thiết kế ban đầu cải cách thuế phí nông thôn, An Huy đã suy nghĩ đến điều này, phương án tổng hợp cải cách đồng bộ lúc bấy giờ có 10 biện pháp, họ vẫn coi cải cách thuế phí nông thôn là đột phá khẩu đi sâu cải cách nông thôn để đối xử.

Ông đặc biệt nhấn mạnh: chúng ta phải thấy rằng, trong 20 năm từ khi thực hiện “khoán lớn” đến nay, nông thôn Trung Quốc đã nảy sinh rất nhiều mâu thuẫn mới, những mâu thuẫn này vì chưa được giải quyết kịp thời, đã sớm chồng chéo quấn quít gốc ngọn với nhau, có thể nói là búng một sợi tóc rúng cả toàn thân, bất cứ cải cách đơn lẻ nào, tiến quân một cánh rõ ràng không thể đạt được thành công.

Báo cáo điều tra nghiên cứu của Tổ đề tài cải cách thuế phí nông thôn Trung ương đảng Chí Công được coi là đề án quan trọng của đảng này trình lên hội nghị lần thứ 4 khóa 10. Chính hiệp toàn quốc. Tổng thứ ký Trung ương đảng Chí Công, Khâu Quốc Nghĩa được hội nghị sắp xếp phát biểu tại hội nghị.

Tháng 3 năm 2001, Quốc hội và Chính hiệp triệu tập hội nghị tại Bắc Kinh. Hội nghị lần này làm mọi người chú ý là đoàn đại biểu tỉnh An Huy đệ trình lên hội nghị lần thứ 4 Quốc hội khóa 9 đề án yêu cầu nhanh chóng chế định “Luật phổ cập giáo dục”, được hội nghị đưa vào “Đề án số 1”; Trung ương đảng Chí Công Trung Quốc trình lên hội nghị lần thứ 9 Chính hiệp toàn quốc khóa 10 đề án “Kiến nghị về bổ sung và hoàn thiện phương án thí điểm cải cách thuế phí nông thôn”, được sắp xếp phát biểu chuyên đề tại hội nghị.

Một cái là “Đề án số 1” của Quốc hội, một cái là phát biểu tại hội nghị Chính hiệp toàn quốc, đều nói đến vấn đề cải cách thuế phí nông thôn, đều trở thành tin tức náo động trong thời gian hai hội nghị năm đó.

Trần Quế Đệ, Xuân Đào

Điều tra nông dân Trung Quốc

Chương 12

Dám hỏi đường ở phương nào?

54. Thị trường không tin nước mắt

Trong bản “Báo cáo điều tra” của Hà Khai Ấm gửi Trung ương, đã thẳng thắn nêu ra: “Khuyết điểm lớn nhất của phương án cải cách thuế phí lần này chính là không xây dựng cơ chế tăng thu nhập”.

Khi thực thi thí điểm, An Huy rõ ràng đã chú ý đến việc ra sức nâng đỡ nông nghiệp, tích cực thúc đẩy kinh doanh hóa ngành sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy điều chỉnh cơ cấu kinh tế nông nghiệp, đẩy nhanh tiến bộ khoa học kỹ thuật nông nghiệp, tăng cường sức cạnh tranh thị trường của nông nghiệp. Tóm lại, tìm mọi cách để cho đông đảo nông dân tăng sản lượng, tăng thu nhập, nhanh chóng giàu lên.

Họ không quên câu nói của Đặng Tiểu Bình: Phát triển mới là đạo lý cứng. Tất nhiên phát triển này phải là phát triển mang tính bền vững.

Lợi ích của việc điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp mang lại cho nông dân là điều trông thấy rõ ràng. Khi chúng ta bắt đầu tiếp xúc vấn đề này chính là lúc nông dân trồng dưa của ba huyện thuộc thành phố Hợp Phì “nói dưa đổi màu”. Một năm trước, các loại dưa hấu trên thị trường Hợp Phì đều bán được giá, vì thế những nông dân trồng dưa không nghiên cứu quy luật thị trường, đến lúc này vẫn chưa ra khỏi vòng ràng buộc của nông nghiệp truyền thống mù quáng đổ xô nhau đi trồng dưa, năm đó ruộng dưa khu vực Hợp Phì một lúc mở rộng ra đến 18 vạn mẫu, tổng sản lượng đạt 270.000 tấn, mà dân Hợp Phì mỗi ngày tiêu thụ dưa hấu chỉ 15 tấn, lại thêm những dưa hấu này cơ bản thuộc vào loại dưa chín giữa vụ thông thường, chất lượng bình thường, sản lượng rất lớn, thời gian lại quá tập trung, quả dưa vất vả mấy tháng mới trồng được, nay hai hào một ký cũng không bán nổi, xuất hiện chuyện lạ một quả dưa hấu to không bằng tiền nửa chai nước suối. Những người trồng dưa rơi nước mắt đau lòng.

Để cố hết sức giảm bớt thiệt hại của người trồng dưa, giới báo chí truyền thông tỉnh thành kêu gọi nhân dân thành phố ăn nhiều dưa hấu, chính quyền thành phố Hợp Phì cũng ra một quyết định bất thường, cho phép xe ba gác, máy kéo và các loại xe nông cụ chở số lượng lớn dưa hấu đi vào thành phố, cảnh sát giao thông còn thi hành chính sách đặc thù đối với nông dân trồng dưa: “Không chặn chường, không phạt một xu, bật đèn xanh”.

Một thời kỳ, thành phố này đi đầu cả nước trong hoạt động xây dựng thành phố văn minh, Chu Dung Cơ cũng ca ngợi thành phố Hợp Phì “môi trường sạch sẽ”, bây giờ loạn cả lên, đầu đường ngõ phố đâu đâu cũng thấy các loại xe chở dưa hấu tung bụi mù trời, đi lại như con thoi “chẳng kiêng nể ai”.

Xã hội kêu gọi dân thành thị ăn nhiều dưa hấu, thương hại người trồng dưa không mặc cả, thậm chí không tiếc hy sinh trật tự bình thường của thành phố để tạo thuận tiện cho nông dân trồng dưa, nghĩa cử này và cả hành vi từ thiện tự phát của nhân dân thành phố đều rất cảm kích, lòng đồng tình này tất nhiên phải đề cao, vào giờ phút khó khăn, giúp anh em nông dân một tay cũng là điều đáng làm. Vấn đề là nhân dân thành phố tin vào nước mắt, thị trường không tin vào nước mắt. Dựa vào lòng từ thiện không nâng đỡ nổi một loạt sản phẩm, dựa vào đạo đức càng không chấn hưng được một ngành nghề. Vấn đề của thị trường chung quy vẫn phải dựa vào thủ đoạn của thị trường để giải quyết.

Chính vào lúc đông đảo nông dân trồng dưa mặt ủ mày ê vì không bán được dưa, thì xã Thập Tam Cương ở ngoại ô biết làm ruộng khoa học, họ trồng ra các loại dưa hấu có chất lượng cao như “Kinh Hân số 1”, “Hồng ngọc đầu xuân” và “Tiểu lan” v.v… vừa ló mặt ra chợ trở thành món hàng tranh nhau mua, giá cứ tăng, bán được 7 NDT một kg, lại còn leo cao hơn, đi vào các siêu thị lớn của thành phố.

Cùng là dưa hấu, một đằng kinh doanh thê thảm, một đằng lại trở thành cái “bánh nướng thơm” mọi người tranh nhau mua. Điều đó hình thành một so sánh rất rõ nét ở Hợp Phì tháng 7 năm 2001.

Mao Trạch Đông nói: Nghèo thì nghỉ thay đổi. Thực ra thay đổi suy nghĩ chỉ là những “kẻ tiên tri”.

Xã Thập Tam Cương nằm ở vùng giáp ranh Giang Hoài, núi non thung lũng đan xen, vốn là một làng nghề nông hẻo lánh nghèo nàn. Lãnh đạo xã tỉnh táo nhìn thấy, mục tiêu hàng đầu của cải cách thuế phí nông thôn là giảm nhẹ đóng góp của nông dân, nhưng muốn nông dân giàu lên thì nông nghiệp cần phải hướng ra thị trường, đổi mới quan niệm của nông dân. Trong quá trình đổi mới quan niệm, tiến bộ khoa học kỹ thuật của nông dân lại là điều vô cùng quan trọng, chỉ có nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật sản xuất nông nghiệp, nông sản phẩm thực sự trở thành hàng hóa, mới có sức cạnh tranh trên thị trường. Vì vậy, đảng ủy và chính quyền xã Thập Tam Cương đi đôi với thực thi cải cách thuế phí nông thôn, dắt dẫn cả làng đi lên con đường tăng hiệu quả nông nghiệp “đặc sắc + quy mô + đẳng cấp”. Được sự giúp đỡ của cơ quan nghiên cứu khoa học, họ không chỉ tạo ra được loại dưa hấu chất lượng cao, mà còn đăng ký nhãn hiệu hàng hóa cho những loại dưa hấu đó. Theo đà không mừng mở rộng mặt hàng sản xuất, họ lần lượt tạo ra những thứ dâu tây tươi, hoa quả tươi, rau tươi và cả bí đỏ và ngô đặc sắc cũng đều có nhãn hiệu đăng ký được Cục Quản lý hành chính công thương nhà nước phê chuẩn.

Nông sản phẩm của một địa phương được nâng lên thành một thương hiệu nổi tiếng được luật pháp bảo hộ là một sự việc mới mẻ ở An Huy cũng như cả nước.

Trấn Nông Hưng dưới núi Tử Bồng huyện Phì Tây là một trấn điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp làm cho bộ mặt nông thôn thay đổi tương đối lớn trong thí điểm cải cách thuế phí nông thôn An Huy. Ở đây chúng tôi đã gặp Thái Gia Đức, trấn trưởng và Lưu Đại Sơn, chủ nhiệm văn phòng nông nghiệp huyện xuống chỉ đạo công tác.

Thái Gia Đức giới thiệu: Cái tên “Nông Hưng” xem ra phấn chấn lòng người, nhưng lâu nay nó chẳng qua là một giấc mơ của nông dân. Toàn trấn có 2/5 diện tích là đồi núi, tất cả có 94 quả núi lớn nhỏ, điều kiện sản xuất nông nghiệp rất lạc hậu, cơ bản vẫn là ăn cơm trời. Hai mươi bốn thôn hành chính thì có một nửa số người, đất, gia súc thiếu nước, không điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp, có thể nói không có một ngày ngóc đầu lên được. Ban lãnh đạo trấn điều tra nghiên cứu nhiều lần, cuối cùng làm rõ tư duy phát triển, đó là:

“Thu hẹp lương thực mở rộng kinh doanh, thu hẹp loại thường mở rộng loại chất lượng cao, thu hẹp thuần chủng mở rộng giống lai; điều chỉnh ngành trồng trọt giống tốt, điều chỉnh ngành chăn nuôi, điều chỉnh ngành trồng cây ăn quả, xây dựng ngành chế biến”.

Lưu Đại Sơn hứng thú kể cho chúng tôi nghe người Nông Hưng ngày nay, được sự giúp đỡ của Văn phòng nông nghiệp huyện, họ làm thế nào “chơi” được “đủ mầu sắc” mà trước đây không dám nghĩ tới, làm nên đủ thứ “sản phẩm rừng”: rau tể rừng, rau quyết rừng, rau răng ngựa rừng, rau dền rừng, rau cử mại rừng, còn nuôi cả vịt rừng, thỏ rừng, gà rừng.

Chúng tôi đến thăm Dư Thành Yến, hộ chuyên ươm cây giống ở thôn Thượng Đường thị trấn Nông Hưng. Dư Thành Yến tuổi Dậu, sinh năm 1945, nay đã 57 tuổi. Đất nhận khoán của gia đình ông trên sườn núi, bởi vì quá nửa không có nước, trước đây vẫn trồng bông xen kẽ lạc và khoai sọ v.v… mỗi mẫu chỉ thu được vài ba trăm kg, cuộc sống rất khó khăn. Mấy năm trước, theo đề xướng của trấn, ông thận trọng dè dặt ươm trồng cây giống hoa, ban đầu chỉ “vơ bèo, gạt tép làm cò con”. Sau cải cách thuế phí, đảng bộ, chính quyền huyện chọn ra mấy xã, trấn Thượng Phái, Đào Hoa, Sơn Nam và Cây Thị, trong đó có Nông Hưng tập trung phát triển ươm cây cảnh, thành phố còn mời chuyên gia, giáo sư trường đại học nông nghiệp bồi dưỡng miễn phí cho họ. Dư Thành Yến động lòng, dứt khoát đem toàn bộ đất khoán ươm cây cảnh. Kết quả, năm đầu bỡ ngỡ, năm sau thành thạo, anh nông dân chính cống nửa đời người trồng bông, lạc và khoai sọ này hiện nay đã trở thành “người tài ươm cây giống” nổi tiếng gần xa. Ông chỉ rừng cây xanh mượt, phủ kín sườn đồi, nói một cách tự hào: “Kia là một vạn năm nghìn cây long não, trên thị trường rất đắt khách, trồng một cây long não như thế này không có lấy một con ruồi, muỗi; một cây hơn 20 NDT, một vạn năm nghìn cây bán ba bốn mươi vạn không thành vấn đề. Cạnh long não là cây nhựa ruồi, cũng không dưới 2.000 cây”. Ông quay người chỉ về bãi đất rặt một màu tươi rói dưới ánh mặt trời, nói “Kia toàn là tử vi đỏ, 5.000 cây; bên cạnh là ô bá cũng 3.000 cây. Tôi bây giờ kinh doanh hơn 10 mẫu, người khác bỏ đất, bỏ sức, tôi bỏ tiền, bỏ kỹ thuật, nói theo lời của người thành phố, cái “bánh ga tô” của tôi càng ngày càng to, thực ra trong toàn huyện, tôi vẫn chưa được gọi là lớn nhất”.

Khi ông dẫn chúng tôi đi tham quan xung quanh, chiếc máy điện thoại di động trên thắt lưng ông luôn luôn reo lên, không phải để học hỏi kinh nghiệm của ông mà là liên hệ nghiệp vụ, dáng vẻ ung dung tự đắc.

Giá lương thực ngày càng xuống thấp, ngày nay trồng lương thực không thể nào làm cho nông dân trở nên giàu có, nông dân khát khao điều chỉnh cơ cấu cây trồng là điều rất bức thiết, nhưng họ bị rất nhiều nhân tố ràng buộc, không biết thế giới bên ngoài, càng không thể nào hiểu được nhu cầu của thị trường, đại đa số nông dân vẫn không nghĩ được kế gì hơn, điều đó cần một lớp đi đầu, dẫn dắt lớp nông dân xung quanh kịp thời điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp; cũng chính nhờ tốp “người tài ba” vừa có đầu óc kinh tế thị trường, vừa biết làm ruộng khoa học, nhiều vùng mới xuất hiện cục diện sinh động “bát tiên quá hải, trổ hết thần thông”.

Nếu không nhìn thấy tận mắt, chúng tôi đều rất khó tin sự thật như thế này: Ngô Chính Thương, một người trồng cây ở thôn Thần Linh xã Thanh Bình huyện Phì Tây, từ quả nhân sâm lấy ở Sở thực vật Viện khoa học Trung Quốc về trồng, sản lượng mỗi mẫu lại có thể sáng tạo kỷ lục xưa nay chưa từng có - 16 vạn NDT.

Ngô Chính Thương khác với những thanh niên nông thôn bình thường, thích động não, sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông về nông thôn, bắt đầu thử trồng nho, sau đó đi xuống Thâm Quyến miền Nam làm công, thời gian rỗi việc, anh đi đây đó khảo sát nông nghiệp có thể làm giàu được không, anh còn đi Hồng Công một chuyến bằng tiền mồ hôi nước mắt vất vả dành dụm của mình để tìm hiểu tình hình thị trường. Sau khi trở lại quê nhà, anh hơn người khác một cái đầu kinh doanh, anh thấy ngày nay làm ruộng theo kiểu bảo thủ như ông cha ta ngày xưa, giỏi lắm cũng chỉ đủ no ấm, muốn lên khá giả thì phải làm ruộng khoa học, đi sâu nghiên cứu các môn học vấn kinh tế thị trường, và nhắm trúng quả nhân sâm.

Cái quả gọi là quả nhân sâm này, cỡ như quả lê, trong lòng trắng có màu tím, nhìn bề ngoài rất giống quả tim con người, vốn sản xuất ở Nam Mỹ. Anh nhập quả nhân sâm này, một lúc trồng hơn hai mẫu. Sau khi thu hoạch quả về, anh không vội xử lý mà đem cất nó trong nhà lạnh, chọn mấy quả gửi đến Viện khoa học sự sống trường đại học An Huy kiểm nghiệm, kết quả kiểm nghiệm làm anh mừng vui ra mặt, thì ra cái quả này không chỉ nhìn bề ngoài hấp dẫn lại còn chứa rất nhiều loại vitamine, có thể tăng sức miễn dịch của con người, thậm chí có tác dụng chống ung thư. Vì thế anh đặt cho quả nhân sâm này cái tên “quả tiên trần gian”, nhờ người thiết kế một hộp bao bì Tôn đại thánh tay bê quả nhân sâm, và trong hộp lót một khăn mu-soa hoặc miếng vải tơ tằm, thế là gắn quả nhân sâm của anh với câu chuyện Tôn Ngộ Không ăn trộm quả nhân sâm trong hồi thứ 24 “Tây Du Ký”, làm cho sản phẩm này “hàng hiếm giá cao”. Sau đó anh gửi quả nhân sâm đến “Hội chợ triển lãm” ở Thâm Quyến, một ông chủ xịn ở Hồng Công mua với giá 200 NDT một kg, làm cho quả nhân sâm này càng nổi tiếng. Chờ làm xong những việc trên đây, Ngô Chính Thương mới đến thị trường nhân tài đã tính sẵn trong bụng từ lâu, mời mấy sinh viên biết kinh doanh bán hàng, và trước tiên chọn “thị trường quà tặng” để tiến hành tiêu thụ rộng rãi. Quả nhân sâm sau khi đóng bao bì, vừa ra mắt trên thị trường Hợp Phì, lập tức gây chấn động. Hơn hai mẫu ruộng của anh thu hoạch được hơn 5 tấn quả nhân sâm, kiếm được hơn 40 vạn NDT, được giới truyền thông báo chí hô to: “Phóng vệ tinh trên đồng ruộng!”

Có điều, Ngô Chính Thương giàu sụ, đầu óc vẫn tỉnh táo. Anh nói: “Giá cả như thế rõ ràng là rất không bình thường, theo đà nông dân các nơi trồng trên diện tích lớn, dự tính giá cả sẽ trượt rất nhanh, nhưng dù cho có trượt đến bốn năm NDT một kg, một mẫu ruộng tốt xấu cũng có thể thu nhập hàng vạn NDT, vẫn có lãi hơn làm ruộng trước đây”.

Đúng như Ngô Chính Thương dự đoán, nông dân thôn Khám Tập xã Giải Tập huyện Phì Đông biết được quả nhân sâm là của quý, bắt đầu đưa về trồng trên diện tích lớn, năm thứ hai, tình hình quả nhân sâm trên thị trường Hợp Phì không lạc quan, bởi vì số lượng quá lớn, lại là quả tươi, không tiện để lâu; giá cả đành phải “theo thị trường”, vì thế gặp may còn được giá cao, mỗi kg bán được 50 NDT, về sau càng mất giá, mỗi kg bán được 2 NDT. Sau đó toàn quốc phát triển ra 13 tỉnh thành đều tranh nhau trồng quả nhân sâm, giá cả trên thị trường đi đến hỗn loạn, thậm chí có nơi chèn ép lẫn nhau, bán đổ bán tháo với giá thấp.

Quả nhân sâm sau này trượt giá, vượt ra ngoài dự đoán của Ngô Chính Thương. Hy vọng “mỗi mẫu tốt xấu cũng có thể thu nhập hàng vạn NDT” lại không trở thành như dự đoán, anh và một bộ phận nông dân tuy trồng quả nhân sâm tương đối sớm đi lên khá giả, nhưng cùng với kỹ thuật này được phổ biến nhanh chóng, quả nhân sâm cuối cùng trở thành “quả đau lòng” của rất nhiều nông dân.

Quá trình phổ biến kỹ thuật nông nghiệp lại trở thành quá trình nông dân giảm thu. Làm ruộng khoa học không hẳn nhất định sẽ tăng thêm thu nhập của nông dân, nghe ra, có những cái làm cho người ta khó tưởng tượng, nhưng quy luật kinh tế thị trường thực là rất cao sâu thâm thúy như vậy, trong đó đầy rẫy phép biện chứng.

Vì thế, người ta dần dần nhận thức được, điều chỉnh cơ cấu, thu hẹp thích đáng diện tích lương thực, quyết không có nghĩa là trước đây nắm sai lương thực, điều chỉnh cơ cấu cũng quyết không chỉ có nghĩa là điều chỉnh tỷ lệ lương thực (lương) và kinh doanh (cây kinh tế), lý giải là trồng cái gì nhiều hơn hoặc trồng cái gì ít hơn, thậm chí không có nghĩa chỉ là điều chỉnh chất lượng mặt hàng của nông sản phẩm, mà là phải thay đổi tình trạng cơ cấu trước đây xu hướng giống nhau, phát huy ưu thế tương đối của từng khu vực khác nhau.

Năm thứ hai thành phố Hợp Phì thực thi cải cách thuế phí nông thôn rút ra 50 triệu NDT từ trong tài chính thành phố làm “Quỹ hỗ trợ nông dân”, có kế hoạch hướng dẫn nông dân các huyện ngoại thành tiến hành điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp. Lãnh đạo thành phố Hợp Phì tỉnh táo thấy rằng, mình ở vào vị trí trung tâm tập kết phân tán cấp tỉnh; đều có buôn bán, trao đổi hàng hóa và trao đổi thông tin rộng lớn mật thiết, toàn phương vị với thị trường nông sản phẩm phu của các vùng khác trong tỉnh, của thành phố ngoại tỉnh và cả trong, ngoài nước. Xuất phát từ ưu thế vị trí vùng này, thành phố Hợp Phì xây dựng năm cơ sở lớn nông sản phẩm: phát triển cơ sở trồng cây đặc sắc ba vạn mẫu dâu tây, hai vạn mẫu nấm ăn, năm vạn mẫu dưa hấu ngọt trái mùa và mười vạn mẫu cà chua bi, ớt màu, đậu tương non lai; phát triển cơ sở trồng cây dưới nước một vạn mẫu củ ấu, một vạn mẫu cỏ lận, hai vạn mẫu ngó sen, hai vạn mẫu mã thầy; phát triển cơ sở trồng cây màu đen, năm vạn mẫu lạc đen, năm vạn mẫu khoai sọ đen, năm vạn mẫu đậu tương đen; phát triển cơ sở trồng cây ăn quả năm vạn mẫu táo tuyết, táo tím, đào mật và nho chất lượng cao và năm vạn mẫu cơ sở ươm hoa cây cảnh.

Điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp vĩ mô này của thành phố Hợp Phì có thể nói là một tác phẩm lớn.

Ngỗng Ngô Sơn của huyện Trường Phong từng làm lễ vật dâng lên triều đình nhà Thanh, bí quyết pha chế nó truyền từ đời này sang đời khác cho đến ngày nay, lãnh đạo thị trấn Ngô Sơn biết sâu sắc rằng chỉ có biến ưu thế tài nguyên thành thế mạnh làm giàu cho dân, thị trấn Ngô Sơn mới có thể thực hiện chấn hưng, họ tóm chặt lấy “Ngỗng đi cống” và lên một kế hoạch: Trước hết liên hợp với trường đại học An Huy và Công ty thực phẩm phụ thành phố Hợp Phì, xây dựng một trại giống ngỗng, kế đó cùng với công ty hữu hạn Chấn Lam trên tỉnh xây dựng xưởng chế biến ngỗng Ngô Sơn, đồng thời xây dựng một dây chuyền sản xuất ngỗng, các khâu gắn kết với nhau “thị trường - chi nhánh - cơ sở - nông hộ” ở 24 thôn hành chính trong toàn trấn. Vẻn vẹn hơn một năm, số lượng nuôi ngỗng trong toàn huyện đạt 22 vạn con, chế biến 1400 tấn “vịt đi cống Ngô Sơn”, bán khắp 33 thành phố lớn nhỏ trong toàn quốc, còn thành công đi vào thị trường thủ đô. Món ăn ngon nổi tiếng trên bàn của vương hầu khanh tướng ngày xưa, ngày nay trở thành món ăn ngon của dân thường thưởng thức. Thành tích này không nhỏ, nhưng họ không vì thế mà thỏa mãn, năm 2002 lại dùng bí quyết pha chế truyền thống, nghiên cứu làm ra “bồ câu đi cống” và “gà tam hoàng”, đồng thời tung ra “gạo tinh Ngô Sơn”. Bồ câu thịt vừa đưa ra thị trường bán được 22 vạn con, số lượng bán “gà tam hoàng” còn phấn khởi hơn, nhanh chóng vượt lên 1 triệu con; gạo tinh cũng bán được hơn 7.000 tấn. Chỉ riêng thu nhập của ba thứ này không liên quan gì đến “ngỗng đi cống” truyền thống vượt trên 100 triệu NDT.

Huyện Trường Phong, một “huyện nghèo” cấp nhà nước chứ không phải là giàu (trường phong) có trấn Ngô Sơn làm đủ món về “ngỗng”, lại khéo biết chớp thời cơ để phát huy, trấn Ngô Sơn ngày nay nổi lên như ngọn núi (sơn) ở huyện Trường Phong!

Huyện Dĩnh Thượng có xã Bát Lý Hà, tên gọi là tám con sông, kỳ thực không có sông nào, chỉ có một bãi đầm lầy hồ ao hoang vu. Giữ mảnh đất cằn cỗi này, dù chôn cái đầu trong bùn đất cũng không mọc nổi cây hái ra tiền, càng không có ưu thế gì đáng nói. Bí thư đảng ủy xã Trương Gia Vượng xuất thân chân đất, phát hiện những năm gần đây Trung Quốc bắt đầu cơn sốt du lịch, anh nảy ra ý nghĩ lạ lùng, phải xây dựng một công viên nông dân lớn nhất Trung Quốc ở vùng đất đầm lầy hồ ao này, lấy phát triển ngành du lịch thúc đẩy một loạt ngành sản xuất có liên quan ăn uống, vận tải và dịch vụ v.v... phát triển để kiếm tiền của người thành phố. Anh không chỉ dám nghĩ, mà còn dám làm. Anh đích thân chạy lên huyện, thành phố vay tiền, còn tổ chức một đội thi công giỏi tay nghề, trước hết đắp một con đê quanh hồ, trồng cây liễu rủ, xây lên một thôn nghỉ ngơi xinh đẹp, sau đó theo tư liệu tranh ảnh thu thập được, bên cạnh hồ nước xây nên tòa nhà trắng của Mỹ, cối xay gió Hà Lan, khải hoàn môn nước Pháp, nhà thờ nông thôn Đức, miếu thờ thần Dớt Hy Lạp, tất nhiên vẫn có Trường Thành, Bạch tháp ở công viên Bắc Hải và đường hành lang trong Di Hòa viên Trung Quốc.

Có một ngôi làng nghỉ ngơi đầy thú vui hoang dã, còn trang điểm sáng tạo độc đáo phong cảnh các nơi trên thế giới, ngày nghỉ người thành phố đến tham quan đông nghịt.

Có thu nhập du lịch tăng lên từng ngày, Trương Gia Vượng quyết tâm lớn hơn, sau đó anh lại tiếp tục xây một vườn động vật và một bể bơi lớn bên hồ ba vạn mét vuông, lần lượt đặt thêm rất nhiều thiết bị vui chơi giải trí cao cấp đồng bộ như bánh xe chọc trời, tàu hải tặc và cả ghế bay hào hoa v.v... mà nhiều thành phố lớn cũng rất ít được nhìn thấy. Cứ như vậy, theo vật đổi sao dời, “Khu phong cảnh Bát Lý Hà” làm người ta khó tin xuất hiện lộng lẫy bên bờ sông Hoài và vinh dự được mang tên “500 môi trường toàn cầu tốt nhất” cho Liên Hợp Quốc công nhận.

Đầm lầy nước đọng hoang dã ngày xưa, ngày nay đã trở thành “phong thủy bảo địa” giàu nhất một vùng. Nông dân Bát Lý Hà đời đời làm ruộng, nhờ thay “trồng” “phong cảnh điền viên hiện đại hóa” đã bước lên đời sống khá giả.

Huyện Kim Trại khu Biệt Đại Sơn là “huyện tướng quân” có tiếng, lại là huyện nghèo nổi tiếng, hai năm nay họ ra sức phát triển dâu tằm và hạt dẻ, nông dân vùng căn cứ cũ bắt đầu đi lên đường thoát nghèo; nông dân huyện Đương Đồ lợi dụng ruộng lúa, đầm nước nuôi cua, quy mô từng năm mở rộng, dần dần đi đến kết quả; ba huyện Oa Dương, Mông Thành và Lợi Tân nhờ hô hào phát triển sự nghiệp nuôi bò đã trở thành “tam giác vàng nuôi bò” nổi tiếng của nước ta; thành phố Hào Châu, quê hương của thần y Hoa Đà chịu khó kinh doanh cây thuốc, càng nổi tiếng trong và ngoài nước...

Cũng có những người trồng lúa giống trở thành “triệu phú”. Ở thôn hậu Trần xã Hoàng Loan huyện Phụng Dương, chúng tôi đã gặp Trần Hưng Hán được Vương Quang Vũ, cựu Bí thư tỉnh ủy gọi là “Trần triệu phú”. Trần Hưng Hán cho rằng, làm nông dân thì phải biết làm ruộng, không biết làm nông thì sao gọi là nông dân được? Hiện nay anh đã nhận khoán 1.200 mẫu đất canh tác của nông dân lân cận bên bờ sông Hoài của Hoàng Lan, để thực hiện cơ giới hóa nông nghiệp, anh lần lượt mua máy cày, máy gieo hạt, máy gặt đập liên hợp, máy kéo công suất lớn, và cả “xe bốn bánh” và ô tô nông cụ. Anh còn đắp đê làm kè xây dựng trạm bơm nước, bảo đảm hai vụ hè thu hạn úng đều thu hoạch tốt. Năm tốt nhất, anh thu được 625 tấn thóc, 340 tấn lúa mì, được đảng bộ, chính quyền thành phố Từ Châu tặng danh hiệu “Trạng nguyên trồng lương thực”.

“Ai bảo trồng lương thực không thể làm giàu?”

Trần Hưng Hán tự hào chỉ lên tầng hai của nhà anh nói, “Trồng lương thực không chỉ có một mình tôi giàu, bà con phụ lão của cả vùng này cũng đều giàu. Tầng hai này của tôi đã tiếp khách của hai mươi tám nước đến thăm Trung Quốc. Thủ tướng Chu Dung Cơ cũng đã làm khách ở đây!”

Anh quả là rất điển hình. Vì xuất thân nghèo khổ, sáu tuổi bắt đầu đi ăn xin cho đến năm 1949 mới được giải phóng vươn mình. Nhưng từ sau khi giữ chức Chủ nhiệm hợp tác xã cao cấp, hơn 20 năm nay anh bị bốn lần khai trừ ra khỏi đảng: năm 1957, anh bắt đầu khai hoang trồng cải, đúng lúc đang chống phái “hữu”, mặc dù cải trồng ra đều bán cho mọi người ăn, cấp trên lại nói anh “làm chủ nghĩa tư bản”, bị khai trừ ra khỏi đảng; năm 1960, anh hướng dẫn mọi người đan sọt, dệt chiếu để giúp mọi người vượt qua nạn đói, xã lại trị anh “đầu cơ trục lợi”, lại khai trừ đảng vừa mới phục hồi; năm 1973 vì mấy câu “nói xấu” công xã nhân dân “một lớn hai chung”, ngoài khai trừ đảng, còn bị ngồi nhà lao một năm ba tháng; năm 1980, mọi người đều đang thực hiện “khoán lớn”, anh cho rằng lúc này có thể ra tay làm ăn lớn, yên tâm mạnh dạn vận động bốn huyện Huyện Tứ, Tứ Hồng, Ngũ Hà, Phụng Dương xung quanh tổ chức cho dân công bốn huyện hai tỉnh An Huy và Giang Tô đan dệt, không ngờ, một lần nữa xúc phạm chính sách lúc bấy giờ - vì Mác đã nói, thuê quá tám nhân công tức là tư bản - anh ta lại nghiễm nhiên thuê trên 200 nhân công! Xã thấy vấn đề của anh quá nghiêm trọng, lại một lần nữa khai trừ khỏi đảng.

Bà con trong xã nói đùa với Trần Hưng Hán: “Đặng Tiểu Bình không quá ba lần lên ba lần xuống, nhưng anh bốn lần chìm bốn lần nổi!”

Trần Hưng Hán chỉ cười hóm hỉnh. Cuộc đời dù lắm gian truân, nhưng lòng say mê của anh không thay đổi. Khi anh được sửa sai hoàn toàn, phục hồi lại đảng tịch, trở về cương vị Bí thư chi bộ đảng thôn Hậu Trần lần nữa, lại xả thân dắt dẫn mọi người đi lên con đường làm giàu.

Ngày 11 tháng 3 năm 2001, vào một buổi sáng ánh nắng chói chang, chúng tôi vào thôn Hậu Trần. Lúc này anh không chỉ nhận khoán đất canh tác mênh mông, mà còn xây dựng một nhà máy chế biến lương thực, sản lượng mỗi ngày 50 tấn gạo tinh và một xưởng làm gạch mỗi năm sản xuất 1,5 triệu viên gạch. Đồng thời đang lên kế hoạch nuôi 1.000 con bò, 1.000 con dê và 10 vạn con gia cầm.

Bò nhiều, dê nhiều, gia cầm nhiều, làm ruộng không lo thiếu phân; lương thực từ ruộng lúa thu về tự mình có thể chế biến, sản xuất nông nghiệp đi vào tuần hoàn lành tính, vì thế cuộc sống của người làm nông tốt đẹp lên.

Nghe “Trần triệu phú” bốn lần mất đảng tịch kể chuyện của chính anh, chúng tôi như nghe một bộ sử phấn đấu khiến người ta xiết bao cảm động của nông dân Trung Quốc hơn 50 năm qua.

Rõ ràng là, từ trên con người “Trần triệu phú”, anh hùng lao động toàn quốc, chúng tôi đã nhìn thấy chính sách làm giàu cho dân của đảng ngày nay đã đi sâu vào lòng người, lại rất được lòng người tất nhiên, không giấu giếm gì, nông thôn rộng lớn An Huy hiện nay tuy đã tiến hành thí điểm cải cách thuế phí, nhưng vẫn như nông thôn rộng lớn Trung Quốc, nhân tố giảm thu vẫn quá nhiều, còn nhân tố tăng thu quá ít, biện pháp tăng thu trông thấy trước mắt đã thiếu và càng thiếu, kinh tế thị trường vẫn còn rất xa lạ với rất nhiều, rất nhiều nông dân, đồng thời còn có quá nhiều “cạm bẫy”. Những điển hình như Ngô Chính Thương trồng quả nhân sâm, Dư Thành Yến hộ chuyên ươm cây giống và Trần Hưng Hán trạng nguyên sản xuất lương thực vẫn chỉ là số ít; ngay cả những người như Ngô Chính Thương, Dư Thành Yến và Trần Hưng Hán một con số chưa nhiều, đứng trước tình hình thị trường thiên biến vạn hóa cũng không thể là “tướng quân luôn luôn thắng trận”. Hiện nay, một số chính quyền địa phương khá tỉnh táo, đã bắt đầu nhận thức được điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp nông nghiệp là một quá trình diễn biến lâu dài. Nông thôn rộng lớn từ sản lượng cao chuyển sang hiệu quả cao, không những cần có sự ủng hộ của môi trường khách quan và chính sách vĩ mô, mà càng cần có sự phối hợp về mọi phương diện. Phải nói rằng, đứng ở góc độ một huyện một xã, cho đến một thành phố, một tỉnh để nhìn, điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp lần này trong thời gian ngắn có thể tăng thêm thu nhập cho nông dân, nhưng xét trên phạm vi toàn quốc, có lẽ không hẳn là chính sách giải quyết triệt để. Đạo lý ở đây về mặt kinh tế học gọi là “sai lầm tổng hợp”, tức là “lý tính cá nhân dẫn đến phí lý tính tập thể”, có lẽ nói theo lời của nhân dân thì rõ ràng hơn: anh chỉnh, tôi chỉnh, anh ấy chỉnh, chỉnh đi chỉnh lại, sản phẩm của mọi người đều không bán được. Bởi vì dưới gầm trời này, thể chế giống nhau, môi trường sống giống nhau, kinh tế nông thôn giữa các khu vực khác nhau dù cho có khác biệt và ưu thế của riêng mình, nhưng làm thế nào có thể thoát khỏi cảnh ngộ của “xu hướng giống nhau” này. Nói cho cùng, lần điều chỉnh này vẫn dừng lại trên mảnh đất cũ, dừng lại trên con đường làm giàu lấy nông làm gốc. Hơn nữa, giá trị sản xuất đơn vị của sức lao động nông nghiệp bị tài nguyên ruộng đất cực kỳ có hạn hạn chế, và điều có thể khẳng định là theo đà năng suất lao động thành phố không ngừng nâng cao, khoảng cách giữa thành thị và nông thôn vẫn tiếp tục mở rộng, cơ cấu sản nghiệp nông nghiệp có điều chỉnh như thế nào, sản lượng đơn vị của nó cũng rất có hạn, sự thật cơ bản dân số nông nghiệp chiếm đại đa số trong tổng dân số vẫn không có gì thay đổi, tổng giá trị sản xuất mà nó làm ra chiếm tỷ lệ trong nền kinh tế quốc dân trên tổng thể vẫn ngày càng thấp, trong tình hình đó, mong muốn nông dân giàu có, sung túc nhờ điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp hoàn toàn là điều không thể được. Huống hồ, do khống chế chính sách có tính cưỡng chế của nhà nước, tước đoạt có tính thị trường và hạn chế mang tính kỹ thuật, nông nghiệp của chúng ta đã không phải là một loại sản nghiệp. Kinh tế nông nghiệp hiện nay chẳng qua là thể hiện một bố cục “hàng tăng tiền giảm” (nông sản phẩm đang tăng lên nhưng nông nghiệp, lại giảm bớt thu nhập có tính tổng thể).

Vì vậy, nếu nói điều chỉnh cơ cấu, cái cần điều chỉnh không phải là cơ cấu của nội bộ nông nghiệp, nó còn nên bao gồm xây dựng thành phố thị trấn, giáo dục bắt buộc, xí nghiệp hương, trấn, sản nghiệp phi nông nghiệp, cơ cấu lực lượng lao động, nguồn vốn, tiền tệ và phương thức kinh doanh v.v... đặc biệt là, cần giải quyết về căn bản cục diện bất công thành thị và nông thôn ngăn cách, đối lập, chia rẽ lâu nay. Trung Quốc cần tiến hành một cuộc cách mạng chế độ, giải phóng nông dân, di chuyển nông dân, giảm bớt nông dân, để cho càng nhiều nông dân Trung Quốc nhìn thấy được hy vọng vào thành phố, và cuối cùng để cho họ từ giã làng quê bưng bít ăn đời ở kiếp của họ, để họ hòa vào trong dòng lũ đô thị hóa.

Con đường phía trước còn rất dài, rất dài.

55. Đằng sau sự huy hoàng và giàu có

An Huy là một tỉnh lớn nông nghiệp, cũng là tỉnh lớn tài nguyên lực lượng lao động. Năm 2000, Trung ương bố trí tỉnh An Huy bắt đầu thí điểm cải cách thuế phí nông thôn, lực lượng lao động dư thừa trong nông thôn toàn tỉnh trên 10 triệu người, chiếm 40% tổng số lực lượng lao động nông thôn. Có thể khẳng định cùng với việc mở rộng mức độ điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp nông thôn, tỷ lệ này sẽ mở rộng thêm.

Làm thế nào để khai thác tài nguyên lực lượng lao động nông thôn, xúc tiến chuyển dịch lực lượng lao động dư thừa ở nông thôn, không chỉ có ý nghĩa xứng đáng trong vấn đề giảm nhẹ đóng góp của nông dân, mà càng là vấn đề lớn có tính chiến lược thực hiện hiện đại hóa nông nghiệp, liên quan đến hiện đại hóa Trung Quốc. Bởi vì, tiến trình hiện đại hóa của Trung Quốc không thể vứt bỏ nông dân; không có hiện đại hóa của nông dân thì không có hiện đại hóa của Trung Quốc.

Làm ruộng đã xuất hiện thua lỗ có tính kinh doanh, đóng góp của nông dân lại làm cho hiệu quả làm nông xuống thấp thêm, mô thức làm ruộng manh mún của một nông hộ đang mất đi sức hấp dẫn đối với nông dân; khoảng cách quá lớn giữa thành thị và nông thôn càng làm cho rất nhiều nông dân coi mảnh đất sinh sống bao đời của họ là một “gánh nặng”, vì thế một đại quân nông dân số lượng kinh người, rầm rập bỏ cửa bỏ nhà, phá vỡ các bức tường đồng vách sắt do con người dựng nên, đổ vào thành phố.

Đi vào thành phố, nhưng tuyệt đại đa số người trong họ lại chỉ có thể sống gửi dưới mái che của thành phố. “Bảo hiểm thu nhập thấp”, “bảo hiểm y tế”, trợ cấp nhà ở của thành phố và mạng lưới ấm áp tình người của các loại phúc lợi xã hội vẫn để họ đứng ngoài.

Chế độ hộ khẩu không thể vượt được, đã định trước họ chỉ có thể trở thành “con chim di cư” của thành phố.

Một thống kê của Cục Thống kê nhà nước cho thấy, nhân khẩu lưu động ở ngoài tỉnh của Trung Quốc đã lên đến trên 120 triệu người. Trong số nhân khẩu lưu động ngoại tỉnh này, nhân khẩu lưu động của sáu tỉnh An Huy, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Giang Tây, Hà Nam, Hồ Bắc chiếm 59,3% nhân khẩu lưu động ngoại tỉnh toàn quốc, chiếm quá nửa tổng số. Nhân khẩu lưu động của An Huy đứng thứ hai toàn quốc.

An Huy hiện có hơn 27 triệu lực lượng lao động nông thôn, trong đó có hơn 7 triệu đi tìm việc làm ở ngoại tỉnh. Trong số hơn 7 triệu dân công này, chỉ riêng Thượng Hải có đến hơn 1 triệu 25 vạn người, chiếm 1/3 số dân công ở bên ngoài đến Thượng Hải. Và đấy chỉ là con số thống kê của nhà nước, trên thực tế, có một bộ phận rất lớn dân công An Huy đã đứng chắc chân ở Thượng Hải, lại còn mang vợ con về Thượng Hải, trên thực tế dân công An Huy ở Thượng Hải đã vượt xa 2 triệu người.

Trong đô thị lớn này ở phía Đông Trung Quốc chỉ cần nơi nào có thể dung nạp dân công, thì nhất định có thể tìm thấy bóng dáng của “quân An Huy”.

Giáo sư Ngô Diêu Uy ở trường đảng quận Mân Hành thành phố Thượng Hải nói, mấy năm sau này, các quận có tốc độ phát triển nhanh nhất của Thượng Hải là quận Mân Hành, quận Bảo Sơn, quận Gia Định và quận Phố Đông về sau, ở mấy quận này, dân công An Huy cũng nhiều nhất, chiếm 47,4% tổng số dân công An Huy ở Thượng Hải.

Có thể nói thế này: việc ăn, mặc, ở, đi lại của người Thượng Hải gắn liền với dân công An Huy. Từ ngành xây dựng, ngành dệt may, ngành ô tô đến ngành trồng trọt chăn nuôi, ngành nghề nào cũng có dân công An Huy làm việc rất xuất sắc, nhiều người đã trở thành nhân tài nổi bật hoặc tiêu binh tiên tiến trong các ngành.

Dân công huyện Tùng Dương Cao Ngọc Mỹ trở thành thợ giỏi kỹ thuật đứng máy ở xưởng dệt bông Đông Hải - Thượng Hải, được bầu là người xung kích của cuộc trường chinh mới thành phố Thượng Hải; Ngô Luân Trung, dân công thành phố Lục An lập một phòng trang trí mỹ thuật ở Thượng Hải, tài sản hàng chục triệu, qui mô của nó được liệt vào mười cái đứng đầu ở Thượng Hải; Ngưu Truyền Vân, dân công huyện Hoắc Khưu, chuyên tâm nghiên cứu máy tính, chuyên làm tư vấn và chẩn đoán vận hành của máy tính cho các công ty lớn, đã sớm trở thành “bác sĩ máy tính”có tiếng ở bãi sân Thượng Hải…

Không khâm phục sao được. Một số phế liệu trong con mắt của người Thượng Hải vào tay dân công An Huy lại trở thành “của quý”; có những việc người Thượng Hải không thèm để ý, dân công An Huy một khi vào việc thì làm nên thành tích đẹp đẽ. Giang Quang Năng, dân công huyện Lư Giang lập công ty hữu hạn thực nghiệp Khang Bảo Liên ở Thượng Hải, lợi dụng xỉ than nhà máy thải ra sửa đường, phát triển đến bốn xí nghiệp, có tài sản hàng chục triệu NDT; hơn 500 công nhân viên chức thiện chiến ở các bộ phận then chốt đóng tàu quân sự của tập đoàn đóng tàu Giang Nam đều là người huyện Vô Vy tỉnh An Huy, họ vừa chịu khó, vừa chịu đi sâu nghiên cứu, Trần Kim Hải, Chủ tịch hội đồng quản trị tập đoàn này khen ngợi nói, kỹ năng của những dân công An Huy này nắm được đã vượt xa cán bộ nhân viên chính thức trong tập đoàn của thành phố Thượng Hải.

Trong số dân công An Huy làm thuê ở Thượng Hải đã có một bộ phận đổi đời, bước lên tầng lớp quản lý xí nghiệp, tạo ra cục diện dân công quản lý công nhân viên chức chính thức. Đường Khởi Trác, dân công thị trấn Lạc Kiều huyện Lư Giang được công ty hữu hạn quần áo thời trang Gaushenda Trung-Mỹ hợp doanh ở Thượng Hải ngắm chọn để lãnh đạo hàng ngàn nhân viên, trong một thời gian ngắn đã làm ra được hơn 5 triệu đô la Mỹ cho công ty, trở thành người nổi trội trong tộc người làm thuê.

Khi người Ôn Châu tiến quân vào bãi sông Thượng Hải với số vốn hùng hậu thì dân công An Huy cũng chẳng chịu thua, họ đi vào Thượng Hải bằng lao động cần cù, trí tuệ và vốn liếng ít ỏi, gian khổ lập nghiệp ở một đô thị lớn cạnh tranh quyết liệt này. Họ xây dựng cơ đồ bắt đầu từ mở quán cơm bụi, cắt tóc, sửa chữa, thậm chí dựa vào sức lực chân tay đi khuân vác, xây dựng hoặc đi khắp ngõ ngách phố phường thu mua phế liệu, từng bước, từng bước tích lũy vốn liếng ban đầu, từ kiếm từng đồng xu phát triển lên khai thác “vàng”. Hiện nay, theo thống kê chưa đầy đủ, ở đại Thượng Hải ngày nay, ít nhất có bốn, năm mươi xí nghiệp có tài sản hàng chục triệu do dân công An Huy xây dựng nên.

Thời kỳ đầu cải cách mở cửa, các cô gái nhà quê của huyện Vô Vy bỏ quan niệm truyền thống “khó bỏ quê hương”, không ngại đường xa nghìn dặm, đi vào kinh đô làm bảo mẫu, trở thành “lính đứng hàng đầu” của nông dân Trung Quốc đi vào thành phố làm thuê. Ngày nay, thị trấn Phùng Tĩnh huyện Hoắc Khưu - An Huy nằm ở vùng ngập lũ sông Hoài, “cái rốn thiên tai lâu đời” nổi tiếng trong mấy năm, lại nổi lên một nghìn một trăm “chân đất”, xông thẳng đến Trung Quan thôn - Bắc Kinh. Từ chỗ không biết mấy chữ tây đến có thể lắp ráp một máy vi tính tính năng cao với những linh kiện phức tạp, từ chỗ là người đứng bán hàng đến làm đại lý cao cấp, từ chỗ là người dưới đáy của giá trị sản phẩm kỹ thuật cao các cô đã bộc lộ toàn bộ tài năng, chiếm trên 60% số kinh doanh thị trường bản vi mạch CPU “Santa Clara Trung Quốc”, sáng tạo ra một “đồng thoại mùa xuân” của thế kỷ mới cho dân công Trung Quốc.

Đội ngũ xây dựng của dân công ba huyện thuộc thành phố Hợp Phì không chỉ có một vạn tám nghìn người đứng chắc chân ở thủ đô Bắc Kinh, có 12 đơn vị đã đăng ký, đội ngũ xây dựng của dân công vùng Hợp Phì tổ chức đã rải khắp 22 tỉnh thành khu tự trị trong toàn quốc, đồng thời còn kéo dài ra thị trường hải ngoại của 14 nước và khu vực, lập nên thành tích đáng tự hào.

Được biết, ở một nơi không lớn gọi là Hậu Nhai, thành phố Đông Uyển tỉnh Quảng Đông, nông dân huyện Phụ Nam - An Huy làm thuê ở đây đến cơ quan công an đăng ký chính thức có 11.481 người, nếu cộng với số chưa làm thủ tục thì con số tương đối chính xác, dân công Phụ Nam quê ở trấn Hậu Nhai, phải là hơn 5 vạn người.

Hơn 5 vạn người ở một thị trấn nhỏ miền Nam, dù thế nào chăng nữa cũng không thể nói là một con số nhỏ.

Dân công An Huy bốn biển là nhà, cứ như thế, hoặc bằng lao động cực nhọc, hoặc bằng tài mọn kiếm sống, hoặc bằng trí lực làm thuê, ở nơi đất lạ quê người xa cách người thân, mỗi người một cách khác nhau đang thêu dệt nên ước mơ của họ.

Hơn 7 triệu nông dân An Huy làm thuê ở ngoại tỉnh, GDP họ sáng tạo ra ở ngoại tỉnh, nếu tính theo mỗi người một năm 5 vạn NDT, tổng giá trị sẽ là 300 tỷ NDT, thì hầu như tương đương với tổng giá trị GDP một năm của tỉnh An Huy, có nghĩa là, dân công An Huy làm thuê ở bên ngoài mỗi năm đều sáng tạo ra một “An Huy lưu động” ở bên ngoài An Huy; và thu nhập có tính chất tiền lương của họ làm thuê thu được mỗi năm gửi tiền về quê ít nhất cũng khoảng 30 tỷ NDT, rõ ràng là cao hơn thu nhập tài chính địa phương An Huy, cũng có nghĩa là, những nông dân An Huy làm thuê ở ngoại tỉnh này, đồng thời với sáng tạo ra một “An Huy lưu động” ở bên ngoài, mỗi năm còn sáng tạo ra một “An Huy trở về”!

Nhân khẩu nông nghiệp lưu động không chỉ thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế xã hội phát triển của nơi đến, đồng thời cũng thúc đẩy cả nơi đi, đó là sự thật chắc chắn không thể nghi ngờ. Do trình độ văn hóa của những người ra đi tương đối cao, trải qua nhiều năm rèn luyện được mở rộng tầm mắt, càng tăng thêm tài năng, họ đổ về thành phố lớn, bị thành phố lớn làm thay đổi, đồng thời họ cũng thay đổi thành phố lớn, thay đổi quê hương.

Lấy khu Phụ Dương tỉnh An Huy, nơi làm thuế phí nông thôn tương đối tốt, lực lượng lao động ở ngoại tỉnh lại tương đối nhiều, làm ví dụ, hiện nay đã có hơn 700 xí nghiệp của những người sau khi ra ngoài lao động trở về xây dựng. Trong đó 69 xí nghiệp điều tra được đã thu hút lực lượng lao động 17.500 người, tổng số tài sản lên 137 triệu; nộp thuế 58,39 triệu NDT.

Ở nông thôn xa xôi hẻo lánh mà chúng tôi đến, thường thường là giữa một dãy nhà tranh vách đất tồi tàn, thấy có mấy ngôi nhà lầu nổi bật lên sáng sủa. Những ngôi nhà đó, chẳng cần phải hỏi, chủ nhân của nó không phải là cán bộ xã thôn được hưởng đặc quyền, mà là những người có người nhà đi làm thuê ở ngoài.

An Huy muốn thực hiện nhảy vọt từ tỉnh lớn nông nghiệp sang tỉnh mạnh nông nghiệp, không thể không coi trọng và sử dụng tốt đại quân dân công đi vào thành phố. Trên thực tế, tỉnh An Huy khởi động chuyển dịch lực lượng lao động dư thừa nông thôn tương đối sớm, theo đà cải cách thuế phí không ngừng đi sâu, đảng bộ và chính quyền tỉnh liên tiếp đưa ra nhiều văn kiện liên quan, cố gắng biểu dương “ngôi sao nông dân lập nghiệp” “đi bốn phương”. Nông hội tỉnh, Sở bảo hiểm lao động tỉnh, Sở dân chính tỉnh, Sở công an tỉnh, Sở giao thông tỉnh và Sở xây dựng tỉnh cũng đã đều lần lượt làm rất nhiều việc về vấn đề này. Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hoa nhiều lần nhấn mạnh nêu rõ:

“Năm đến mười năm từ nay về sau, đảng ủy chính quyền các cấp đều phải coi việc xuất lực lượng lao động là sản nghiệp quan trọng, nắm cho tốt việc đào tạo, hướng dẫn, dịch vụ và quản lý, để thúc đẩy lực lượng lao động nông thôn lưu động có trật tự, nỗ lực mở rộng con đường tăng thêm thu nhập cho nông dân”. Đồng thời lần lượt xây dựng một loạt chính sách mới đối với nông dân trong tỉnh An Huy ra thành phố làm thuê; tùy theo khả năng cho phép bãi bỏ các hạn chế bất hợp lý hiện tồn tại, thậm chí để họ có thể được hưởng các đãi ngộ kể cả tham gia bảo hiểm.

Nhưng, trong khi điều tra, chúng tôi cũng chú ý đến việc xuất lực lượng lao động tuy có giải quyết được sức ép việc làm ở nông thôn An Huy ở mức độ nhất định, làm sống động kinh tế nông thôn An Huy, có tác dụng nhất định đối với phát triển kinh tế của An Huy, nhưng chúng tôi cũng không thể một mực thổi phồng vai trò của kinh tế dịch vụ lao động, bởi vì một số tỉnh lớn xuất khẩu lực lượng lao động kể cả An Huy, đã bộc lộ rõ tác dụng phụ của việc xuất lực lượng lao động nông thôn của mình. Cùng với số lớn lực lượng lao động có tố chất khá cao chuyển đi nơi khác, tiềm lực dự trữ cho phát triển nông thôn thiếu hụt rõ rệt, dây chuyền sản nghiệp nông nghiệp đang co lại, hệ thống sản nghiệp phát triển kinh tế khó hình thành; còn do phần lớn tài nguyên sức lao động chuyển sang các tỉnh kinh tế phát triển, từ đó mở rộng khoảng cách giữa tỉnh mình với các tỉnh phát triển, khoảng cách đó, ngược lại đã làm nhụt ý muốn của thương gia nước ngoài đầu tư vào những tỉnh này, dẫn đến của sự phát triển kinh tế của những tỉnh và vùng lạc hậu này lâm vào cảnh tuần hoàn ác tính.

Đặc biệt là, do sự bất chấp về mặt thể chế, rất nhiều vấn đề trong chuyển dịch lực lượng lao động dư thừa nông thôn, không phải những tỉnh và vùng đó có thể giải quyết được. Một sự thật gay gắt tương tự không thể lẩn tránh là tuyệt đại đa số: những nông dân ra ngoài tỉnh được gọi là “dân công” này đến nay vẫn không thể được đãi ngộ thật sự công bằng và có thân phận tôn nghiêm từ thành phố.

Trọng điểm chính sách quản lý dân công của chính quyền các nơi hầu như đều chỉ xem xét làm thế nào để quản lý chặt, quản lý nghiêm dân công; điểm xuất phát và điểm tới đích của quản lý cũng chỉ là đề phòng nhân khẩu lưu động phạm tội, bảo đảm chắc chắn cho ổn định và an ninh của thành phố. Nhiều địa phương thậm chí coi thợ nông dân là “nhân khẩu lưu động phạm tội” đối tượng đề phòng và tấn công, coi là đối tượng chỉnh đốn xử lý tổng hợp của trật tự trị an xã hội, và giao trách nhiệm cho cơ quan công an.

Chính quyền của chúng ta đang tự giác hay không tự giác phạm vào nhận thức và cách làm sai lầm “coi thường thợ nông dân”: khuynh hướng quản lý có tính kỳ thị đó đã hạn chế và cản trở nghiêm trọng đến tiến trình hiện đại hóa Trung Quốc.

Đầu những năm 60 thế kỷ trước, khi các học giả các nước Âu Mỹ kéo nhau đến Hakone - Nhật Bản để thảo luận một cách hệ thống và nghiêm túc vấn đề về hiện đại hóa, thì Trung Quốc lại đang khốn đốn trong cơn đói kém mất mùa do thiên tai nhân họa gây ra, tiếp đó lại nổ ra cuộc “đại cách mạng văn hóa” tai họa khủng khiếp kéo dài 10 năm. Cho nên khi chúng ta bắt đầu tiến hành cải cách để thực hiện hiện đại hóa, thậm chí còn chưa rõ, Trung Quốc muốn hiện đại hóa, nhất là thực hiện hiện đại hóa nông nghiệp thì trước hết cần phải giảm bớt một lượng lớn dân số nông nghiệp, chuyển dịch lực lượng lao động dư thừa nông thôn ra thành phố ắt phải trở thành trào lưu lịch sử không thể đảo ngược của Trung Quốc ngày nay.

Nước Mỹ kinh tế phát triển nhất trên thế giới, nhân khẩu nông nghiệp chỉ chiếm 7% tổng số dân cả nước; Nhật Bản sau thời kỳ Minh Trị Duy Tân, kinh tế phát triển nhanh nhất trong lịch sử, đó cũng chính là lúc nhân khẩu nông nghiệp của Nhật Bản từ 85% của tổng dân số giảm xuống còn 15%; tỉnh Đài Loan của nước ta cũng không ngoại lệ, phát triển tốc độ cao của Đài Loan là vào thời kỳ nhân khẩu nông nghiệp chiếm 85% của tổng dân số giảm xuống còn 15%.

Trung Quốc hiện nay có 1.300 triệu nhân khẩu, nhân khẩu nông nghiệp chiếm 900 triệu, trong đó số người đến tuổi lao động chiếm hơn 500 triệu, xí nghiệp hương trấn chỉ giải quyết được mấy chục triệu, sản xuất nông nghiệp cũng chỉ cần hơn 100 triệu, còn ba, bốn trăm triệu lực lượng lao động dư thừa chờ di chuyển.

Vì vậy có thể nói, chỉ có hàng loạt nông dân ra khỏi mảnh đất của mình, trở thành dân thành phố, hiện đại hóa của Trung Quốc mới có hy vọng.

Thế nhưng, thành thị Trung Quốc ngày nay, đối với hàng chục triệu nông dân làm thuê mà nói, vẫn không phải là chốn nghỉ chân yêu thương. Tuyệt đại đa số trong họ được hưởng chỉ là cuộc sống trôi nổi và mất mát tình cảm. Họ không thể thực sự làm được việc “ngang hàng với người thành thị”. Một số người lợi dụng chức quyền của nhà nước trao cho, bắt nạt, hạch sách, nhũng nhiễu họ, điều làm họ đau lòng nhất là vẫn giăng đầy cạm bẫy trước và sau lưng họ: làm thêm ca liên tục mà không được lĩnh tiền làm thêm; lao động tổn hại sức khỏe và nguy hiểm đến tính mạng cũng không có phương tiện bảo hộ lao động tối thiểu; rất nhiều người bị mắc lừa, làm công không lấy được tiền lương; có người vì lao động bị thương, mắc bệnh đến tàn phế thì một đạp ra khỏi cửa là xong; và đau lòng hơn là có nhiều người rơi vào cảnh ăn xin, gái điếm, hút xách, phạm tội ác.

Lý Cường, một chuyên gia nghiên cứu xã hội học và một số người khác qua điều tra phát hiện, chỉ riêng năm 2002, dân công tỉnh ngoài đến làm thuê ở Bắc Kinh, cứ khoảng trong bốn nông dân thì có một người không lấy được tiền lương, hoặc bị nợ lương dây dưa; do nhiều nguyên nhân, có 36,3% thợ nông dân có hiện tượng không một xu dính túi; có 60% dân công mỗi ngày lao động trên 10 giờ, 1/3 trên 12 giờ, 16% trên 14 giờ, 46% người mắc bệnh, mà 93% đơn vị người thuê không chi một xu tiền thuốc.

Những việc này lại đều xảy ra ở Bắc Kinh, thủ đô của Trung Quốc.

Vô số dân công ở ngoại tỉnh đến, bằng mồ hôi, nước mắt và tâm sức của họ đã làm nên sự huy hoàng và giàu có của biết bao thành thị, nhưng một số người thành thị chúng ta lại để cho thợ nông dân các nơi hiểu được thế nào là “làm giàu bất nhân”. Cùng dưới một bầu trời xanh, nhưng những bình đẳng, hỗ trợ, hữu ái, tôn trọng và khiêm nhường cần có giữa người với người đã bị đập nát tan tành và phũ phàng như thế đó, thậm chí không để lại cho họ ít nhiều tình thương xót.

Thì ra, cơ cấu xã hội nhị nguyên lấy chế độ hộ tịch làm tiêu chí đã gây ra một cách nhân tạo sự bất bình đẳng thân phận cư dân thành thị và nông thôn, sự bất bình đẳng cơ hội phát triển, khoảng cách thu nhập bị kéo rộng ra, lưu động giữa thành thị và nông thôn bị tắc nghẽn, chủ nghĩa trung tâm thành thị thấm sâu vào trong tiềm thức của hàng chục triệu dân thành thị, và một số hành vi bất chính của chính quyền thành phố lại tăng cường hơn nữa quan niệm truyền thống thâm căn cố đế đó của dân thành thị, vì thế nông dân vào thành phố được liệt vào tầng lớp “tiện dân” một cách có tính chế độ.

Môi trường sinh tồn tồi tệ của dân công và sự đối xử phi nhân tính mà họ chịu đựng, những năm gần đây thường xuất hiện trên báo, nhưng những câu chuyện không trở thành thời sự đã lâu đó, đã làm cho người ta bắt đầu trở nên thờ ơ, tê liệt.

Chúng ta đã bước vào thế kỷ 21, đang tắm ánh nắng mặt trời tươi rói của thế kỷ mới, nhưng một số tin tức như thế này làm cho chúng ta mệt mỏi kinh ngạc: thu nhập ròng bình quân đầu người của nông dân tiếp tục giảm xuống, hiện tượng thu nhập quốc dân buồn vui không đều càng ngày càng rõ rệt. Phó Chủ nhiệm Trung tâm nghiên cứu phát triển của Quốc Vụ viện Lỗ Chí Cường nêu lên một cách thống thiết, Trung Quốc đã bước vào nước thu nhập của cư dân rất không bình đẳng; công chúng đã tỏ ra bất mãn đối với hiện trạng phân phối thu nhập, trên 70% người cho rằng “giàu nghèo chênh lệch” đã ảnh hưởng đến ổn định của xã hội.

Trung Quốc ngày nay, hễ người có năng lực hầu như không muốn ở nông thôn. Người có đầu óc linh hoạt thông qua thi cử đi vào thành phố, người biết cửa chạy chọt cũng đều thông qua tuyển công nhân, nhờ vả người thân hoặc làm thuê đổ về thành phố. Những năm 80 thế kỷ trước, vì sao xí nghiệp hương trấn phát triển rầm rộ? Chủ yếu là nông thôn lúc đó tích lũy được một số nhân tài. Nhưng sau đó nhân tài nông thôn không ngừng bỏ đi nơi khác, tài nguyên nhân lực của xí nghiệp hương trấn khó tiếp tục duy trì, tinh thần sáng tạo và tài nguyên lập nghiệp thiếu thốn và khô cạn, rõ ràng là nguyên nhân quan trọng làm cho tiềm lực của xí nghiệp hương trấn mấy năm gần đây yếu đi.

Cách biệt giữa thành thị và nông thôn làm cho tài nguyên của cải của đất nước tập trung cao độ ở thành phố, tài nguyên của cải không chỉ bao gồm tài nguyên nhân lực mà cả tài nguyên vật chất cụ thể. Vì vậy, cùng ra đi với nhân tài, không chỉ là nhân tài ưu tú trong nông thôn, mà còn có cả rất nhiều vốn liếng tiền bạc. Theo con số chúng tôi nắm được, 10 năm từ 1985 đến 1994, tiền vốn của nông thôn chảy ra ngoài cả thảy đến 305,7 tỷ NDT, bình quân mỗi năm hơn 30 tỷ.

Có tin cho biết, Bộ Công an từ năm 1985 bắt đầu khởi thảo “Luật hộ tịch” để mong lấp bằng hoàn toàn cái hố bất bình đẳng ngăn cách giữa thành thị và nông thôn này. Nhưng, cuộc chiến tranh chống Nhật vô cùng gian khổ chỉ có 8 năm; chiến tranh giải phóng đánh sập vương triều họ Tưởng cũng chỉ có 3 năm; bây giờ thời gian 18 năm dằng dặc, gấp đôi chiến tranh chống Nhật, gấp 6 lần chiến tranh giải phóng đã trôi qua, “Luật hộ tịch” mà nông dân Trung Quốc trông chờ mỏi mắt đến nay vẫn chưa thấy ra đời. Nguyên nhân chủ yếu là trở lực quá lớn của các ban ngành chính phủ xóa bỏ cơ cấu nhị nguyên hộ khẩu nông nghiệp và hộ khẩu phi nông nghiệp hầu như bị các ban ngành chính phủ, nhất trí phản đối.

Xem ra, không thể hiểu nổi, thực ra nói cho cùng là không ít các ban ngành chính phủ bo bo bám giữ nhiều lợi ích và đặc quyền truyền thống của ngành đã đạt được trong thời đại kinh tế kế hoạch, thà khư khư ôm giữ cái cũ, không chịu làm gì.

Điều làm người ta lo lắng là, cùng với sức ép công nhân viên chức thành phố bị rời khỏi cương vị tìm lại việc làm tăng lên; thành phố các nơi áp dụng rộng rãi biện pháp “thay lồng đổi chim”, hoặc từ chối thợ nông dân, hoặc sử dụng có thời hạn dân công ngoại tỉnh, thậm chí mở rộng phạm vi ngành nghề và nghề nghiệp hạn chế sử dụng những người nơi khác đến, làm cho dân công đi ra ngoài không tìm được việc làm phải trở về quê mỗi năm một tăng. Đó là một đám người thất nghiệp nông nghiệp khổng lồ không nằm trong con số thống kê của chúng tôi hôm nay, số người của đám người này vượt xa số người thất nghiệp ở thành phố và cán bộ nhân viên bị rời khỏi cương vị!

Chỉ cần bảo hiểm xã hội của nông nghiệp một ngày không được giải quyết, không có một chế độ mới để sắp xếp giải quyết sinh lão bệnh tử của nông dân vẫn ở lại nông thôn, thì nông dân chỉ có thể sống dựa vào mảnh đất rất có hạn của mình. Mặc dầu sống dựa đó rất bị động, nhưng không có cách nào khác. Vì vậy, chúng ta có thể nói, nếu nông nghiệp của Trung Quốc ngày nay vẫn là nguồn thu nhập chủ yếu của đa số nông dân, thì khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn, giữa các khu vực tất nhiên sẽ được mở rộng thêm; nếu sản phẩm của thành phố không thể nào tiêu thụ ở thị trường nông thôn, thì hàng hóa của chúng ta thừa mứa toàn diện và khan hiếm đồng tiền sẽ không mời cũng đến; nếu nông thôn lâu dài bị gạt ra ngoài tiến trình hiện đại hóa, thì nông dân thế hệ trẻ rất có khả năng trở thành nguồn mất ổn định của xã hội sôi động, từ đó làm tăng thêm nguy hiểm đứt gãy giữa thành thị và nông thôn, từ đó dẫn đến xung đột và chấn động, khẳng địn là sẽ là điều tai họa!

56. Nỗi lo của thôn Tiểu Cương

Mùa thu vàng năm 2002, cải cách thuế phí nông thôn An Huy bước vào năm thứ 3. Quyết tâm của đảng bộ và chính quyền tỉnh An Huy nhằm “giảm nhẹ đóng góp” có thể nói là rất lớn, nỗ lực bỏ ra có thể nói là khuyên bảo hết lời, nhưng “ba bừa bãi” trong nông thôn bỗng nhiêu lại nổi lên và có thế “lửa rừng chưa cháy trụi, gió xuân lại tràn về”.

Việc phục hồi đóng góp của nông dân có khí thế mạnh mẽ, làm nhiều người không lường tới được.

Theo “Báo Buổi chiều Tân An” để lộ: chỉ trong vòng 13 ngày ngắn ngủi từ 20 tháng 8 năm 2002 đến 1 tháng 9 năm 2002, phụ huynh học sinh gửi thư tố cáo thu phí bừa bãi giáo bừa bãi dục có đến hơn 369 lá thư, hầu như khắp cả An Huy. Trong đó, huyện Lâm Tuyền 53 lá, huyện Phụ Nam 36 lá, huyện Cố Trấn 30 lá, huyện Thái Hòa 14 lá, huyện Tứ 21 lá, huyện Định Viễn 46 lá, huyện Vọng Giang 16 lá, huyện Thái Hồ 16 lá, huyện Thiên Trường 15 lá, khu Quý Trì thành phố Trì Châu 19 lá…

Thực ra sự nghiêm trọng của vấn đề không chỉ từ mặt giáo dục mà một số người qua Cục Vật giá tỉnh An Huy biết được do việc những đám đông tố giác, báo cáo, những địa phương tố cáo, và cũng không chỉ từ tháng 8, tháng 9 năm này, kể từ khi thực hiện cải cách thuế phí đến nay, công tác “giảm nhẹ đóng góp” luôn luôn ở trạng thái “cao áp”, thế mà những vấn đề liên quan đến thu phí của nông dân vẫn luôn là vấn đề đột xuất quấy rối bị phát triển kinh tế nông thôn và ổn định xã hội.

Phòng kiểm tra giá cả tỉnh An Huy vì thế mở một cuộc đại kiểm tra các khoản thu phí liên quan đến nông dân, trong kiểm tra phát hiện có những địa phương thu phí ít thì mười mấy khoản, mấy chục khoản, nhiều thì trên trăm khoản; thu phí liên quan đến các ngành giáo dục, ruộng đất, tư pháp, dân chính, cung cấp điện, tài chính, thuế vụ, công thương, y tế, công an v.v…, nội dung thu phí cũng liên quan đến đi học, xây nhà, kết hôn, sinh lão bệnh tử, bán nông sản phẩm phụ v.v…

Có thể nói đây là lần “chết đi sống lại” toàn diện.

Theo quy định trong “Thư gửi các bạn nông dân toàn tỉnh” của chính quyền tỉnh lúc đầu thí điểm, nông dân xây nhà ngoài ngành quản lý ruộng đất thu 5 NDT thủ tục phí chứng từ ruộng đất ra, không được thu bất cứ phí nào khác, nhưng có những nơi trong quá trình làm thủ tục phê duyệt xây nhà, phải nộp nhiều khoản phí, tiêu chuẩn cao, làm cho nông dân không thể nào chịu đựng nổi, không những thu phí thủ tục làm chứng từ ruộng đất, mà còn phải thu một loạt thuế phí, phí quản lý trưng dụng đất, phí sử dụng có bồi thường đất đai, phí thay đổi quyền sử dụng, phí tạo đất, phí khai khẩn, tiền được lợi, thuế chiếm dụng đất canh tác, thuế doanh nghiệp xây dựng v.v… Nông dân được phê chuẩn xây một ngôi nhà trên đất mình nhận khoán, các loại chi phí cần 1.000 đến 3.000 NDT, có nơi đến 5.000 NDT!

Ngoài ra có nông dân đi ra ngoài tỉnh làm thuê cần làm chứng minh thư, phải nộp phí chứng minh hộ tịch hoặc phí thẻ chứng minh thư. Khi kết hôn nông dân còn phải bắt buộc nộp nhiều khoản phí dịch vụ chi trả thù lao như phí tư vấn v.v…, rõ ràng là cải tạo mạng lưới điện nông thôn do nhà nước đầu tư, thế mà nông dân không những phải bỏ công lao động nghĩa vụ, tiền chi lặt vặt, thậm chí phải nộp cả tiền ăn uống cho những người thi công.

Bí thư Tỉnh ủy Vương Thái Hòa lại một lần nữa đập bàn đứng dậy.

Để củng cố thành quả của cải cách thuế phí nông thôn, thiết thực giảm nhẹ đóng góp của nông dân, đảng bộ, chính quyền tỉnh An Huy chỉ thị các ngành hữu quan tiến hành kiểm tra xử lý nghiêm và sửa chữa đối với các vụ án thu phí bừa bãi trung tiểu học, thu phí nông thôn bừa bãi xây nhà bừa bãi, được quần chúng phản ánh gay gắt, kiên quyết chấm dứt và đề phòng có hiệu quả việc đóng góp của nông dân quay trở lại.

Phòng vật giá huyện Tiềm Sơn bắt tay với Phòng giáo dục huyện vượt quyền hạn, vi phạm quy định ra công văn thu phí hành chính sự nghiệp, tự tiện thay đổi tiêu chuẩn và phạm vi thu phí trung tiểu học, trưởng phòng vật giá huyện bị cách chức và kỷ luật hạ cấp hành chính, chủ nhiệm phòng giáo dục huyện và phó phòng nghiệp vụ phòng vật giá huyện bị xử lý kỷ luật hành chính; trưởng phòng xây dựng trấn Đại Trang huyện Tứ, Bí thư đảng ủy, trấn trưởng trấn Dương Tiên huyện Thọ, và một loạt những người phụ trách đảng, chính quyền xã, trấn Tam Giác huyện Nông Thành, xã Chu Đồng huyện Hoài Viễn, trấn Tam Tháp huyện Phụ Nam cũng đều lần lượt bị điều tra xử lý cách chức, ghi kỷ luật hoặc cảnh cáo nghiêm khắc trong đảng vì thu phí bừa bãi.

Văn phòng Tỉnh ủy và văn phòng ủy ban tỉnh thông báo mấy vụ án tăng thêm đóng góp của nông dân tương đối điển hình. Thông báo nêu rõ, Tỉnh ủy yêu cầu các nơi đồng thời với việc tăng cường hơn nữa sự lãnh đạo cải cách thuế phí nông thôn, phải kiên quyết làm cho được phát hiện vụ nào, điều tra xử lý vụ ấy, không được nương nhẹ đối với những vụ án vi phạm quy định, tự tiện tăng thêm đóng góp của nông dân. Đối với những địa phương có vấn đề đóng góp của nông dân nghiêm trọng, ngoài truy cứu trách nhiệm của người phụ trách trực tiếp ra, còn phải truy cứu trách nhiệm của lãnh đạo chủ chốt đảng chính quyền huyện (thị, quận). Trong thông báo nói rõ, hai cấp tỉnh, thành phố đều đã thành lập Văn phòng điều tra xử lý vụ án liên quan đến nông dân, yêu cầu các huyện (thị, quận) cũng nhanh chóng thành lập văn phòng này, và công khai thông báo số điện thoại cho xã hội, để hình thành một mạng lưới giám sát điều tra xử lý những vấn đề liên quan đến nông dân.

Đảng bộ, chính quyền tỉnh An Huy tranh thủ triệu tập hội nghị truyền hình điện thoại toàn tỉnh chấn chỉnh thu phí liên quan đến nông dân. Phó Bí thư Tỉnh ủy , Bí thư ủy ban kiểm tra kỷ luật tỉnh chủ trì hội nghị và có bài phát biểu quan trọng, Ủy viên thường vụ Tỉnh ủy, Phó tỉnh trưởng thường trực Trương Bình động viên thêm và các bố trí có liên quan.

Vào lúc này, chúng tôi cũng liên tiếp nhận được thư và điện thoại của các bạn nông dân đã gặp phỏng vấn hai năm nay, phản ánh họ ở đó mới sống được mấy ngày thư thả, cán bộ huyện, xã và thôn đã chìa tay ra, “ba bừa bãi” đủ vành đủ lối độn thổ trồi lên.

Rất nhiều lý do loạn thu, thậm chí khiến người ta khóc dở mếu dở, vừa nghe thấy đã run sợ.

Ở trấn Phùng Miếu huyện Linh Bích xảy ra “sự kiện thôn Đại Cao” chấn động nhiều huyện của hai tỉnh, nông dân đến nay vẫn miệng câm như hến, thu phí bừa bãi không chỉ làm theo như cũ, các cán bộ còn đánh tiếng nếu người cấp trên xuống kiểm tra công tác cải cách thuế phí, không cho phép nói có vấn đề, nếu không “sẽ không nể người đó”.

Điều không thể tưởng tượng nhất vẫn là sự việc của thôn Vương Doanh trấn Bạch Miếu huyện Lâm Tuyền xảy ra sau này.

Nông dân thôn Vương Doanh viết thư tố cáo về những việc liên quan dài bảy, tám nghìn chữ, đầu thư viết:

Lịch sử bước vào thế kỷ 21, ngày nay Trung Quốc đã bước vào xã hội pháp chế, quyền dân chủ, quyền tài sản và quyền nhân thân của nhân dân thôn hành chính Vương Doanh chúng tôi vẫn bị xâm hại dã man, xin hãy xem hành động bạo ngược của Lý Hiệp, phó bí thư đảng ủy trấn Bạch Miếu, Chu Chiếm Dân, chủ nhiệm văn phòng dân chính trấn, Vương Tuấn Bân, bí thư chi bộ thôn Vương Doanh!

Xem đến tên Vương Tuấn Bân, chúng tôi không khỏi giật mình.

- Đây chẳng phải là Vương Tuấn Bân dẫn đầu đi khiếu kiện, một dạo có lệnh truy bắt, khai trừ đảng tịch, sau được Trung ương quan tâm giải quyết vấn đề, được khôi phục đảng tịch và bầu làm bí thư chi bộ thôn sao?

Làm thế nào khi Vương Doanh không có cách nào khác buộc phải tổ chức đi khiếu kiện tập thể, vị lãnh đạo vụ khiếu kiện này năm xưa lại trở thành đối tượng bị khiếu kiện ngày nay?

Xem thư tố cáo mới biết ngày nay thôn Vương Doanh lại một lần nữa xảy ra chuyện cán bộ tự tiện xông vào nhà dân, lấy lương thực đánh người, và ỉm đi “tiền miễn giảm thiên tai mất mùa” mà nhà nước thông báo, khi nhân dân nêu ý kiến, cán bộ trấn, thôn bẽ mặt, nổi cơn thịnh nộ, vẫn diễn lại thói cũ, sử dụng cơ quan chấp pháp vào nhà bắt người.

Sau khi trình bày “sự kiện tiền miễn giảm thiên tai”, thư tố cáo viết như sau:

“Tiền miễn giảm thiên tai mất mùa trong thuế nông nghiệp là khoản tiền của tài chính Trung ương và tài chính tỉnh dành ra trong năm thiên tai để miễn giảm thuế nông nghiệp cho nông dân vùng thiên tai, nhằm bồi dưỡng sức dân, tất nhiên cũng để cho nông dân cảm nhận được tấm lòng của đảng và chính phủ vào năm thiên tai, biết đảng và chính phủ luôn luôn lo lắng cho đời sống, sản xuất của nông dân, lúc nào cũng quan tâm đến phát triển kinh tế nông thôn, nhưng các ông quan cũng dám xà xẻo khoản tiền này, cái họ lấy đi không phải là món tiền bình thường, mà là tấm lòng yêu thương của đảng và chính phủ đối với nông dân vùng bị thiên tai!”

Đọc xong, lòng chúng tôi xốn xang. Sự thay đổi vai của Vương Tuấn Bân, làm chúng tôi chìm trong đau khổ và trầm ngâm suy nghĩ rất lâu.

Có lẽ nào thể chế cũ của nông thôn Trung Quốc chúng ta ngày nay thật sự là một đầm “nước quỉ”, nó có thể làm cho tất cả nước người rơi xuống đó đều thay đổi hoàn toàn bộ mặt hay sao?

Điều đó làm chúng tôi nhớ đến chuyến đi về thôn Tiểu Cương mùa xuân năm 2001.

Đó là ngày hội nghị thí điểm cải cách thuế phí nông thôn toàn quốc sắp họp ở Hợp Phì, chúng tôi rất muốn biết tình cảnh ngày nay của “thôn đầu tiên cải cách Trung Quốc” - nơi bắt nguồn dẫn đến những thay đổi vĩ đại làm chấn động thế giới hơn 20 năm trước.

Ở Tiểu Cương, chúng tôi đã gặp Nghiêm Hồng Xương, trưởng ban phụ trách thôn, được dân gọi là “thôn trưởng” cùng tuổi với nước Cộng hòa.

Nhắc đến đóng góp của nông dân trước đây, Nghiêm Hồng Xương, cũng như các thôn trưởng mà chúng tôi đã gặp cứ lắc đầu. Ông nói: “Tiểu Cương nổi tiếng ở chỗ đi đầu làm “khoán lớn”, ba câu của “khoán lớn” đến nay mọi nhà đều biết: nộp đủ cho nhà nước, để lại đủ cho tập thể, còn lại là của mình”. Không ngờ rắc rối về sau cũng ở chỗ ba câu này. Mọi ngọn gió “ba bừa bãi” bên trên thổi xuống, không có cái nào là không treo tấm màn nhà nước và tập thể, nhưng sau đó không có cách gì có thể “nộp đủ”, “giữ lại đủ”. Ai nuôi lợn, thuế lợn sống vừa nhiều vừa rối, đến nỗi nông dân tức quá không nuôi lợn nữa; nhà ai mua được chiếc máy kéo, nếu không nộp đủ thuế quản lý máy móc, hỏi anh có chạy ra đường cái được không? Phí bảo dưỡng đường, phí giám sát quản lý, phí kiểm tra, không được thiếu khoản nào; bất kể ruộng anh có “đặc sản” hay không cũng phải nộp “thuế đặc sản” như nhau. Tất nhiên sau cải cách thuế phí, không còn những thuế phí bát nháo đó nữa, nhưng thu nhập cấp thôn tụt xuống phổ biến, vấn đề mới lại nảy sinh”.

Ông nói tiếp, “bây giờ phí làm việc của thôn không có một xu. Chính quyền trấn cũng khó sống, kinh phí để lại cho thôn Tiểu Cương một năm chỉ có 3.080 NDT”.

Ông chìa tay ra trước mặt chúng tôi, bấm đốt ngón tay, tính sổ: “Cán bộ thôn 7 người, bí thư, thôn trưởng, văn thư lương năm mỗi người 1.800; bốn người kia lương năm mỗi người chỉ có 1.000. Tiền lương như vậy không thể nói là nhiều, nhưng chỉ riêng khoản này cộng lại cũng phải cần 9.400 NDT. Trong thôn không có xí nghiệp có thể quyên tiền, tiền lương cán bộ thôn trước hết không có nguồn trông cậy; tiền trợ cấp cho đối tượng ưu tiên chính sách, cứu tế hộ nghèo tất nhiên đều thành vấn đề; hơn nữa, trong thôn có ba “hộ năm bảo đảm”, mỗi hộ mỗi năm là 1.800, ba hộ là 5.400, khoản phí nuôi dưỡng này cũng khó thực hiện”.

Ông đành lòng nói ra câu vè: “tài chính quốc gia lên nhanh vun vút, tài chính cấp huyện lung la lung lay, tài chính xã trấn chẳng có cơ may gì, tài chính cấp thôn chưa dùng đã hết”.

Ông cười chua chát, nói rằng: để làm tốt công tác cải cách thuế phí lần này, Trung ương và tỉnh đều trích ngân quỹ riêng. Riêng tiền xây dựng cấp thôn, huyện Phương Dương trích 2 triệu, thôn lớn thôn bé phát đồng loạt 5.000 NDT, rõ ràng là sự ủng hộ lớn nhất đối với chúng tôi. Nhưng thâm hụt quá lớn, chung quy lại vẫn không được việc gì. Tất nhiên là cán bộ thôn Tiểu Cương, chúng tôi có khó khăn mấy cũng không thể đi xin của bà con nữa, “bàn từng việc một” trong thôn cũng không thể vượt quá quy định 15 NDT. Năm đầu cải cách thuế, một số cán bộ thôn không thông, bỏ việc, bí thư chi bộ và phó trưởng thôn của thôn Lê Viên, phó trưởng thôn của thôn Nghiêm Cường, cán bộ thôn Đông Trang lần lượt ra thành phố làm thuê. Hai năm nay, tôi tổng cộng tiêu của thôn 16 NDT, đó là do đi chúc mừng thành lập ban dân cư thị trấn Tiểu Khê Hà, còn lên huyện họp, chẳng có cách nào khác là rút hầu bao của mình; chỉ riêng việc liên tục mua sắm đồ dùng văn phòng cho thôn, tôi phải rút hơn 200 NDT.

Chúng tôi nghe hết sức cảm động, liền hỏi: “Ông lĩnh được 1.800 NDT “lương năm” đủ số đúng kỳ, mỗi tháng chỉ được 150 NDT, với số tiền đó ngay việc nuôi gia đình cũng thành vấn đề, lại còn đi họp, sắm thêm đồ dùng văn phòng đều phải bỏ tiền túi, vậy sống thế nào? Làm thế nào nổi Thôn trưởng?” Ông cười ha hả: “Nhờ các con, nhờ bà xã”, thậm chí ông lộ vẻ tự hào, “Cậu thứ hai Nghiêm Dư Sơn và cô thứ ba Nghiêm Đức Lan, hai anh em nó đi Thâm Quyến từ lâu, bây giờ đều làm ăn cũng khá, Nghiêm Dư Sơn còn làm công tác quản lý ở một xí nghiệp; cậu thứ năm Nghiêm Đức Cẩm làm phóng viên kinh tế ở đài truyền hình tỉnh; bà xã Đoàn Vĩnh Hà vẫn chăn nuôi gia đình, nuôi gà nuôi lợn, thu nhập cũng được. Tôi thôn trưởng này đều nhờ vợ con ủng hộ”.

Từ biệt thôn Tiểu Cương về lại Hợp Phì, chúng tôi vẫn nghĩ mãi: Đây chính là thôn Tiểu Cương ư! Những Nghiêm Hồng Xương vì yêu quý vinh dự và hình ảnh của “thôn đầu tiên cải cách Trung Quốc” có thể chí công vô tư như thế, biểu hiện phẩm chất cao thượng trong sáng, có giác ngộ và trình độ này, có phần vinh quang và trách nhiệm này, tin tưởng họ dù có khổ đến mấy, khó đến mấy cũng quyết không rút hầu bao của nhân dân nữa. Nhưng rõ ràng điều đó không thể chứng tỏ, càng không thể nào bảo đảm các quan thôn, quan xã, quan huyện của các địa phương khác đều “khắc kỹ phục lễ”, “nhẫn nhịn vì đại cục” như những Nghiêm Hồng Xương. Trong tình hình “sức ép mạnh” của “tiếng đồn” cải cách thuế phí tương đối căng, có những người có thể co rụt lại đôi chút, nhưng nếu rất nhiều tệ hại và khiếm khuyết về mặt thể chế và chính sách nông nghiệp Trung Quốc không thay đổi căn bản, muốn ngăn chặn triệt để và đề phòng có hiệu quả những đóng góp bất hợp lý của nông dân là điều hầu như không thể làm được. Đóng góp của nông dân lại quay lại, xem ra chỉ là việc sớm muộn mà thôi!

Giảm nhẹ đóng góp bất hợp lý của nông dân mà còn khó khăn như thế, thế thì, làm thế nào mới có thể giải quyết được vấn đề nông dân giàu có, hiện đại hóa nông nghiệp, giải quyết khoảng cách đang mở rộng nhanh chóng giữa thành thị và nông thôn?

Xem ra, làm cải cách thuế phí, giảm nhẹ đóng góp của nông dân cho đến làm ruộng khoa học, tiến hành điều chỉnh cơ cấu sản nghiệp nông nghiệp, rõ ràng đều là rất cần thiết và cấp bách, nhưng rõ ràng nó vẫn chưa phải là chính sách cơ bản, lối ra căn bản giải quyết vấn đề “tam nông”.

57. Cải cách Trung Quốc đang đi qua cửa ải lớn

Lối thoái của nông nghiệp Trung Quốc rốt cuộc ở đâu? Mấu chốt cản trở nông thôn Trung Quốc phát triển tốc độ nhanh cuối cùng ở đâu?

Làm thế nào mới có thể khơi dậy trở lại nhiệt tình và sức mạnh xung thiên của nông dân Trung Quốc biểu hiện ra đầu những năm 80 thế kỷ trước, khai thác trở lại tiềm năng to lớn được tích lũy tự bao đời của nông dân chôn sâu trong đáy lòng họ, tái tạo lịch sử văn minh mới của Trung Quốc thế kỷ 21?

Vì vậy, chúng tôi tìm gặp rất nhiều, rất nhiều chuyên gia học giả về phương diện này, cũng đọc rất nhiều báo cáo nghiên cứu hữu quan. Có lẽ họ nói đều có lý lẽ, chúng ta thực sự có nhiều việc rất cấp bách, cần nắm chắc để làm!

Đỗ Nhuận Sinh, nhà kinh tế học uyên thâm từng giữ chức quan trọng ở cơ quan đảng và nhà nước, nói: Xuất phát từ đại cục chính trị, kinh tế Trung Quốc, để huy động tính tích cực lao động sản xuất của hàng trăm triệu nông dân, cần phải tạo một môi trường chế độ tốt cho nông dân. Trong đó, chế độ ruộng đất là quan trọng hàng đầu. Trung ương quy định thời hạn khoán ruộng đất kéo dài 30 năm, trao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài cho nông dân, nhưng hiện nay cần có thêm bảo đảm của luật pháp, quyền sử dụng ruộng đất tách ra từ chế độ công hữu được khẳng định bằng hình thức luật pháp là một chủ thể kinh tế, một thứ vật quyền, nên được bảo hộ như tài sản tư nhân. Trước đây, chúng ta nói, tài sản công cộng xã hội chủ nghĩa là thiêng liêng bất khả xâm phạm, bây giờ chúng nên nêu ra quyền sử dụng ruộng đất của nông dân là tài sản tư nhân, quyền của nó cũng là thiêng liêng bất khả xâm phạm như thế. Quyền sử dụng bao gồm nhiều loại quyền, quyền nhận khoán, quyền kinh doanh, quyền thế chấp, quyền tham gia cổ phần, quyền chuyển nhượng v.v... Những quyền đó khi lập pháp nên giới hạn rõ ràng, hình thành căn cứ luật pháp.

Ôn Thiết Quân từ Bộ Nông nghiệp điều về nhận chức Phó bí thư trưởng Hội nghiên cứu cải cách thể chế kinh tế Trung Quốc cho rằng, chúng ta cần thay đổi cách làm để “bổ khuyết” chính sách hoặc giải quyết vấn đề trước mắt mà thi hành chính sách cải cách đơn lẻ, cần phải tiến hành cải cách tổng hợp đồng bộ để giải quyết vấn đề “tam nông”.

Ôn Thiết Quân nói, từ năm 1993 chúng ta từng nêu ra quan điểm và kiến nghị giải quyết đóng góp của nông dân, cho rằng xã hội phong kiến Trung Quốc hai nghìn năm từ khi triều Tần thiết lập “chế độ quận huyện” đến nay đều là “Hoàng quyền không xuống đến huyện”, phương thức quản lý giá thành thấp nhất của chính quyền đối với kinh tế tiểu nông là xã thôn tự trị, chứ không phải là quản lý thuế phí mà nhà nước nhằm vào mỗi một nông hộ, bởi vì “chi phí giao dịch” giữa chính quyền với vạn triệu nông hộ quá cao. Còn hiện nay, tình hình của chúng ta hoàn toàn ngược lại: trong tình hình kinh tế tiểu nông đa nguyên hóa kinh doanh, sản xuất, giao dịch đều quá ư vụn vặt, chính quyền lại cứ đòi thu thuế phí đối với 240 triệu nông hộ, lại còn phải tăng cường quản lý, không những xã, trấn đã có “6 ban lãnh đạo 7 phòng, 8 trạm” mà cấp thôn cũng phải có đủ “ba ban bệ”. Những chính sách đó đều phải thu tiền mới có thể vận hành được, tất nhiên sẽ dẫn đến bộ máy phình to.

Ôn Thiết Quân còn nói, về vấn đề tính hợp lý của thuế nông nghiệp cũng đáng được bàn bạc.

Nông thôn Trung Quốc bình quân đầu người mới hơn một mẫu, đã có hơn 660 huyện, đất canh tác bình quân đầu người thấp hơn “mức bảo đảm sinh tồn thấp nhất của ruộng đất đối với nhân khẩu là 0,8 mẫu” của Liên Hợp Quốc. Ở những huyện này, ruộng đất đã diễn biến thành tư liệu bảo đảm sinh tồn của nông dân, về cơ bản không phải là tư liệu sản xuất nữa, thì nông dân không nên trở thành đối tượng nộp thuế. Nhìn từ góc độ sản xuất, sản xuất đầu người nông nghiệp của gia đình nông hộ kinh doanh ba năm liền ở nước ta về cơ bản đều lỗ, không thu được lợi, còn lấy đâu ra nộp thuế? Nhìn từ góc độ thu nhập, mặc dù theo thống kê của nhà nước công bố, thu nhập tháng của nông dân cũng không quá 300 NDT, người thành thị đạt 800 NDT mới thu thuế, cho nên bây giờ tiếp tục thu thuế nông nghiệp về mặt đạo lý là không ổn, hơn nữa chế độ thuế nông nghiệp hiện hành là chế độ nhất quán mấy chục năm, đã làm cho thu thuế nông nghiệp hiện nay xuất hiện nhiều vô kể hiện tượng không ăn khớp với tình hình hiện thực. Còn về thuế đặc sản nông nghiệp hiện hành, quy định trưng thu theo thực tế, điều đó trong thao tác thực tế căn bản không có cách gì thu được.

Ôn Thiết Quân cho rằng, giải quyết vấn đề “tam nông” tuy không có “phương thuốc ngàn vàng”, nhưng nhìn từ kinh nghiệm công tác cơ sở của vùng thí nghiệm cải cách nông thôn, vẫn phải nhấn mạnh tiến hành cải cách tổng hợp, làm tốt môi trường bên ngoài của phát triển kinh tế nông thôn. Trong cục diện khó khăn phức tạp hiện nay, cần thiết phải nhấn mạnh những đúc kết kinh nghiệm của Văn kiện hội nghị toàn thể Trung ương 3 khóa 15 đảng cộng sản Trung Quốc năm 1998 đối với cải cách nông thôn, đó là, cải cách nông thôn là sáng tạo vĩ đại của hàng trăm triệu nông dân, xuất phát điểm của mọi chính sách của đảng cần phải bảo hộ lợi ích của nông dân. Kinh nghiệm của chúng ta qui kết lại một điều, tức là phải tin tưởng nông dân, đi đường lối quần chúng. Không chỉ trong con mắt mà cả trong trái tim phải có 900 triệu nông dân. Phải có nhận thức tỉnh táo đối với đóng góp của nông dân, phải đánh giá đúng mức độ sung túc của nông dân và nhìn thẳng vào hiện tượng nông dân đóng góp quá nặng, quyết không được lạc quan mù quáng đối với tình hình nông thôn hiện nay, cần phải thực thi chiến lược bồi dưỡng sức cho nông dân. Nếu không, gánh nặng kinh tế và sức ép tâm lý nặng nề vượt quá khả năng chịu đựng của nông dân, cuối cùng sẽ đẩy họ đến bước đường cùng.

Chu Thủ Ngân chuyên gia nghiên cứu vấn đề nông thôn được sự tài trợ của Hội quỹ nghiên cứu cải cách kinh tế Trung Quốc đã hoàn thành một báo cáo nghiên cứu về đề tài “Nghiên cứu đổi mới chế độ cơ sở nông thôn và vấn đề cải cách thể chế thuế phí”. Trong báo cáo, ông đặc biệt nhắc đến hai biện pháp cải cách đã ra đời ở thế kỷ trước, bởi vì hai cải cách đó đã đưa đến thay đổi to lớn cho môi trường chế độ của chúng ta ngày nay, nhưng dù cho những biện pháp cải cách mà chúng ta tuyên truyền rầm rộ đó cũng không hoàn toàn có thể làm cho người ta lạc quan; lợi hại thế nào, có đúng đắn hay không đều phải chấp sự nhận kiểm nghiệm của thực tiễn.

Một là, cùng với việc hoàn thành “bỏ công xã thành lập xã” năm 1985, nhà nước đã xây dựng nên thể chế quản lý chính quyền cơ sở xã, trấn đồ sộ chưa từng có trong lịch sử, sau đó lại liên tiếp cho ra đời một loạt biện pháp cải cách có xu hướng “chia quyền nhường lợi” rất mạnh và chính sách khoán tài chính “chia bếp riêng”, hình thành quan hệ lợi ích rất rõ ràng giữa chính quyền các cấp và các ngành. Vì hàng vạn chính quyền xã, trấn có lợi ích riêng và tham vọng tăng thu, những ngành có quyền lực nhà nước lại được “phân công canh giữ” các lĩnh vực phát triển kinh tế nông thôn đều trở thành chủ thể hành vi vừa lũng đoạn quyền lực, vừa theo đuổi lợi ích.

Hai là, cải cách “chế độ phân thuế” nhà nước tiến hành năm 1994, không những không thoát ra khỏi cái vòng thể chế khoán tài chính, mà còn vì chế độ phân thuế trước hết phân định thu nhập giữa Trung ương và địa phương, ngược lại đã tạo nên sự tách biệt giữa “quyền công việc” và “quyền tài chính”; về mặt phân định “quyền công việc”, việc quản lý giữa Trung ương và địa phương và giữa chính quyền các cấp ở địa phương diễn ra hỗn loạn. Thu nhập tài chính trong ngân sách chính quyền địa phương thường thường trở thành “tài chính để ăn cơm”, thậm chí một số địa phương cũng khó bảo đảm chi cho phí hành chính sự nghiệp và phí theo đầu người, điều đó dẫn đến chính quyền địa phương các cấp đam mê theo đuổi “tăng thu” tài chính, đều cố sức nâng cao tỷ lệ để lại cho tài chính cấp mình, và truyền đạt cho chính quyền cấp dưới mục tiêu thu nhập tài chính và nhiệm vụ nộp thuế không ngừng tăng lên. Chính quyền cơ sở nông thôn và tổ chức tự trị nông dân do chỉ có quyền sự việc mà không có quyền tài chính, nên đành ngửa tay xin của nông dân để hoàn thành các nhiệm vụ cấp trên ban xuống.

Hiệu ứng mặt trái của những cải cách đó mang lại rõ ràng không phải là ý nguyện ban đầu của những nhà thiết kế cải cách. Nhưng, không nhìn thẳng, không thay đổi môi trường chế độ của những cải cách trọng đại đó tạo ra, thì đổi mới chế độ vẫn chỉ là câu nói suông.

Lục Học Nghệ, Hội trưởng Học hội xã hội Trung Quốc, nói đến những vấn đề đó xuất hiện trong quá trình phát triển xã hội nông thôn, quan điểm của ông rất rõ ràng: trước hết cần phải tìm đáp án từ trên quan hệ giữa thành thị nông thôn. Ông coi cơ cấu nhị nguyên thành thị nông thôn là nhân tố hàng đầu ảnh hưởng đến phát triển kinh tế Trung Quốc; ông nói, cơ cấu xã hội của chế độ nhị nguyên đã đến bước không thể không sửa đổi. Tất nhiên, muốn quan hệ thành thị nông thôn suôn sẻ, quyết không phải là sửa đổi chế độ hộ tịch một tý, bởi vì chế độ hộ tịch gắn bó với bố cục phân phối lợi ích giữa thành thị và nông thôn, tiến hành cải cách nó, thực ra là sự điều chỉnh có tính căn bản quan hệ lợi ích giữa thành thị và nông thôn.

Lý Xương Bình đã từng thẳng thắn can gián Thủ tướng Chu Dung Cơ, hiện giữ chức Tổng Biên tập Tạp chí “Cải cách Trung Quốc” cho rằng, điều quan trọng hơn so với sản nghiệp hóa nông nghiệp và đổi phí thành thuế là tiến hành cải cách có tính cách mạng đối với bộ máy huyện xã. Cái gọi là cải cách có tính cách mạng, cũng tức là nói, phải thay đổi phương thức sinh ra và phương thức quản lý cán bộ, then chốt lãnh đạo của đảng là phải bảo đảm cho nhân dân làm chủ, cơ cấu lại thể chế chính quyền. Mục tiêu của nó là chính quyền phải trung thành với nhân dân, làm việc theo ý chí của nhân dân. Hiện nay, cần phải giảm trên một nửa nhân viên sống nhờ thuế phí, cần phải cắt giảm trên một nửa các bộ máy, cán bộ làm việc là quan, cán bộ thôi việc là dân. Nếu không thiết thực làm tốt cải cách cơ cấu lại thể chế chính quyền huyện xã, thì các cuộc cải cách khác không thể tiến hành thuận lợi.

Ông thậm chí cho rằng, tinh giản bộ máy và nhân viên dứt khoát là một cuộc cách mạng, là một cuộc cách mạng gian nan hơn cuộc cải cách thể chế kinh tế. Cuộc cách mạng này không thể tránh khỏi, trong phạm vi nhất định, cuộc cách mạng này là một cuộc đấu tranh, là cuộc đấu tranh gian khổ tiến hành giữa quần chúng nhân dân bảo vệ quyền lợi, quyền lực mà nhà nước cho họ với những người tước đoạt quyền lợi và quyền lực của họ. Không có cuộc đấu tranh này thì tất cả đều không thể trở về con đường bình thường, chỉ thị mệnh lệnh của Trung ương đảng, Quốc Vụ viện rất khó được chấp hành trung thực. Nếu không lợi dụng lực lượng dân chủ giải quyết vấn đề “chính quyền phình to” lâu nay làm đau đầu chúng ta, thì chúng ta sẽ lặp lại lịch sử cách mạng bạo lực thay thế chính quyền.

Lý Xương Bình không phải là người đầu tiên nêu ra vấn đề “tam nông”, nhưng với tư cách là bí thư đảng ủy xã, nhưng nêu ra có hệ thống, nói có chứng cứ và đích thân trải nghiệm, thì ông là người đầu tiên. Câu nói nổi tiếng nhất của ông là: cho nông dân đãi ngộ quốc dân, cho nông dân quyền lợi cơ bản.

Vu Kiến Vinh, tiến sĩ luật học Trung tâm nghiên cứu vấn đề nông thôn Trung Quốc trường đại học sư phạm Hoa Trung lại phát biểu ý kiến không hoàn toàn giống như Lý Xương Bình. Ông cho rằng, “đãi ngộ” mà “những nhân viên phi nông nghiệp” được hưởng hình thành trong thời đại kinh tế kế hoạch, bây giờ đã không phải là “đãi ngộ quốc dân” gì nữa. Bởi vì đối với đông đảo người lao động sống ở thành thị mà nói, những “đãi ngộ phúc lợi” ít ỏi đến đáng thương đó đã bị cải cách vứt bỏ đi rồi. Chỉ số ít những người quyền quý thì đang hưởng của cải xã hội của người lao động sáng tạo ra, ở mức độ lớn hơn và phạm vi rộng hơn. Trên ý nghĩa đó, có thể nói, Trung Quốc không có một quần thể quốc dân xác định, có lợi ích chung và tiêu biểu ý chí, chỉ có người lao động nghèo hèn và người quyền quý có tiền tài và quyền lực. Cũng không có đãi ngộ quốc dân gì hết, chỉ có đãi ngộ của người quyền quý. Cũng tức là, “cho nông dân đãi ngộ quốc dân” chắc không thể giải quyết được khủng hoảng chính trị ở nông thôn Trung Quốc.

Vì vậy Vu Kiến Vinh cho rằng, trước hết phải động viên tổ chức nông dân thành lập tổ chức nông dân thực sự, thay đổi phương thức quản lý nông thôn hiện tại, thực hành xã, trấn tự trị; đồng thời chúng ta cần một lời hứa chính trị mới, phải vận dụng tổ chức xã hội, đặc biệt là tổ chức dân gian để cấu tạo vật chuyển tải sự vận động xã hội, thành lập nông hội đại diện lợi ích của nông dân ý nghĩa thật sự. Nông hội có thể tập hợp tổ chức nông dân phân tán, nguyện vọng của nông dân dễ được trình bày thông qua con đường tổ chức có trật tự, nhiều sự kiện bột phát cũng có thể dịu bớt xung đột và được hòa giải. Tất nhiên, tổ chức này có thể đại diện lợi ích của đại đa số nông dân nhất, phải từ dưới lên trên, và cần phải thích ứng với trào lưu thế giới, có nghĩa là, có thể nên thành lập cơ chế ra khỏi, dù là tổ chức nông dân mang tính chính trị và kinh tế, nếu nông dân không có quyền tự do rút lui thì đều là rất đáng sợ.

Nhà kinh tế học nổi tiếng Ngô Kính Liễn là một nhà đại học vấn, ông rõ ràng thích mượn lịch sử để nói, để sự thật nói thay, thậm chí không dùng bao nhiêu lý luận cao xa, lại làm rung động lòng người.

Ông nói: “Bất cứ cuộc cải cách nào đều không phải thuận buồm xuôi gió. Khi ban đầu đề ra cải cách, ai cũng không ngờ, năm 1982 cải cách thoái trào; Đại hội 12 khẳng định cách nêu kinh tế kế hoạch là chính, năm 1984 thì đảo lại; Hội nghị Trung ương 3 khóa 12 thông qua “Quyết định của Trung ương đảng cộng sản Trung Quốc về cải cách thể chế kinh tế”, lúc đó mọi người đều hết sức phấn khởi, kết quả, mấy tháng sau, lạm phát tiền tệ xuất hiện, đành phải lùi lại; năm 1986 phương án cải cách đồng bộ của Quốc Vụ viện vạch ra suýt nữa đưa ra thực hiện, cũng rất phấn khởi, tưởng rằng cải cách Trung Quốc từ đây đi lên con đường bằng phẳng, nhưng sau mấy tháng lại quyết định không thực thi. Trước đây bao giờ cũng mong xuất hiện sự việc gì đó khai thiên lập địa, bây giờ tôi lại cho rằng, chỉ cần tiến lên từng bước một thì rất tốt. Chúng ta không thể lạc quan mù quáng đối với tiền đồ, kinh nghiệm của một số cải cách lớn luôn bị trắc trở những năm gần đây bảo chúng ta, cải cách của Trung Quốc đang đi qua cửa ải lớn”.

Nhà kinh tế học dũng cảm tiến hành thăm dò tìm tòi trong biến đổi chính trị và xã hội Trung Quốc, và từng được vinh dự mang tên “Ngô thị trường” này hai năm nay đặc biệt thích thú dẫn lời mở đầu trong tiểu thuyết “Song thành ký” của Dickens, ám chỉ sự giải thích của ông đối với cải cách của Trung Quốc: “Đó là thời kỳ đẹp nhất, cũng là thời kỳ xấu nhất; đó là thời đại trí tuệ, cũng là thời đại ngu muội; đó là năm tháng tín nhiệm, cũng là năm tháng hoài nghi; đó là mùa sáng sủa, cũng là mùa đen tối; đó là mùa xuân hy vọng, cũng là mùa đông thất vọng; tiền đồ của chúng ta rộng lớn, đồng thời lại cảm thấy hy vọng mờ mịt, chúng ta cùng nhau vươn tới thiên đường, chúng ta đều đi tới một phương hướng khác...”.

Ngô Kính Liễn nói: “Ở thời đại chuyển biến lớn chằng chịt phức tạp, chúng ta cần phải nhìn thấy nhân tố của hai mặt tốt xấu đều tồn tại. vì vậy đều có thể có hai loại tiền đồ. Tất nhiên chúng ta hy vọng một tiền đồ đẹp nhất. Nhưng tương lai của Trung Quốc chỉ có thể quyết định bởi nhận thức hiện tại và nỗ lực hôm nay của chúng ta”.

58. Ra khỏi định luật Hoàng Tông Hy

Tống Á Bình, Bí thư đảng ủy quận Hàm An thành phố Hàm Ninh tỉnh Hồ Bắc là “Bí thư cải cách” nổi tiếng ở tỉnh Hồ Bắc. Để nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quận Hàm An thích ứng kinh tế thị trường, tăng cường ý thức cải cách của họ, ông từng cử 1/3 cán bộ quận, xã xuống miền Nam đi làm thuê để rèn luyện, mỗi người mỗi tháng chỉ phát cho 500 đồng tiền lương, còn lại, đều dựa vào mình đi làm thuê trong xã hội, vì vậy mọi người lại gọi ông là “Bí thư làm thuê”.

Tháng 8 năm 2002, Tống Á Bình giấu tên đến Hợp Phì, muốn đích thân nghe Hà Khai Ấm, người khởi xướng cải cách phí thuế nông thôn nói về “phí đổi thành thuế” đang thí điểm ở An Huy. Nhưng một câu nói rõ rành rành của Hà Khai Ấm lại vượt ra ngoài dự đoán của ông.

Hà Khai Ấm nói: “Phí đổi thành thuế” chẳng qua giảm nhẹ đóng góp của nông dân ba bốn mươi NDT, bây giờ chúng ta cứ cho miễn hết thuế phí, không thu một xu của nông dân, nó cũng không thể làm cho kinh tế nông thôn Trung Quốc thay đổi về chất”.

Tống Á Bình nhìn Hà Khai Ấm ít nhiều có chút kinh ngạc.

Hà Khai Ấm nói: “Theo tôi hiểu, cải cách phải là sáng tạo, sáng tạo thể chế, sáng tạo cơ chế, sáng tạo chế độ. Cải cách trọng đại phải là một cuộc cách mạng”.

Tiếp đó, ông dẫn câu nói của Đặng Tiểu Bình ngày 7 tháng 6 năm 1988: “Vấn đề trước mắt hiện nay là, không tiến thì thoái, thoái thì không có lối thoát. Chỉ có đi sâu cải cách, và cải cách có tính tổng hợp, mới có thể bảo đảm đạt đến mức khá giả trong thế kỷ này và tiến lên tốt hơn ở thế kỷ sau”.

Dẫn câu nói của Đặng Tiểu Bình “Chỉ có đi sâu cải cách và cải cách có tính tổng hợp”, Hà Khai Ấm mới nói: “Phí đổi thành thuế” chỉ có thể giảm nhẹ chút ít đóng góp của nông dân quá nặng, chứ không thể giải quyết mâu thuẫn chủ yếu. Từ sau khoán lớn, trong tình hình mới của cải cách mở cửa, nông thôn lại tích lũy không ít mâu thuẫn mới, chính vì đóng góp của nông dân lúc bấy giờ đã trở thành vấn đề điểm nóng và điểm khó của toàn xã hội, hơn nữa lại ở vào vị trí then chốt rút dây động rừng, chúng ta mới lựa chọn nó làm đột phá khẩu, trước hết giảm nhẹ đóng góp quá nặng của nông dân, đồng thời đưa các mâu thuẫn khác nằm ở tầng sâu lên lộ thiên, sau đó tùy theo nặng nhẹ gấp hoãn của nó lần lượt áp dụng đối sách giải quyết từng cái”.

“Điều đáng tiếc là”, Hà Khai Ấm buộc lòng nói với Tống Á Bình, Văn phòng cải cách thuế phí nông thôn đặt ở Bộ Tài chính thiếu hiểu biết đối với đi sâu toàn diện cải cách nông thôn, lại đơn giản hóa cuộc cải cách này là “phí đổi thành thuế”, mặc dù phí đổi thành thuế này đều đạt được thành tích to lớn trên các mặt giảm nhẹ đóng góp, cải thiện quan hệ giữa cán bộ và quần chúng, ổn định xã hội v.v..., nhưng cũng tạo ra một số khó khăn mới, làm cho đi sâu toàn diện cải cách nông thôn khó tiếp tục đi sâu thuận lợi, thậm chí ở một số địa phương tiến hành thí điểm cải cách trước, đóng góp của nông dân lại xuất hiện sự phục hồi. Truy nguyên nhân của nó rất đơn giản, vì Bộ Tài chính chỉ là một ngành chức năng cụ thể, nó không thể thay thế các ngành khác chế định chính sách. Vì vậy coi “phí đổi thành thuế” là cải cách trọng đại lần thứ ba của nông thôn Trung Quốc, đó là hiểu sai, tiêu chí của cải cách trọng đại là chuyển biến kinh tế kế hoạch nông thôn thành kinh tế thị trường. Vì vậy chúng ta từng lớn tiếng kêu gào, không ngừng đưa ra kiến nghị cải thiện phương án “phí đổi thành thuế” trước mắt, nhưng tiếng nói của chúng ta rốt cuộc rất yếu ớt, cảm thấy lực bất tòng tâm”.

Tửu phùng tri kỷ thiên bôi thiểu, thoại bất đầu cơ bán cú đa (Tri kỷ gặp nhau uống ngàn chén rượu vẫn thấy thiếu; không tâm đầu ý hợp mới nói nửa câu đã thấy thừa). Giờ đây, Hà Khai Ấm đứng trước “Bí thư cải cách” từ tỉnh Hồ Bắc đến, nói đến việc cải cách nông thôn, ông nói hết một lúc biết bao nhiêu điều hầu như mấy tháng mới có thể nói hết. Ông nói: “Cải cách thuế phí thực ra có nội dung phong phú. Trên, nó liên quan đến cải cách chế độ hộ tịch nông thôn, thể chế tiền tệ nông thôn và chính sách mua bán lương thực, nhất là cải cách chế độ ruộng đất căn bản nhất; dưới, nó liên quan đến cải cách thể chế tài chính thuế khóa cơ sở nông thôn, chế độ tài vụ, giáo dục bắt buộc nông dân và thể chế khoa học kỹ thuật nông thôn, đặc biệt là cải cách bộ máy cấp xã, trấn, thôn quan trọng nhất. Tóm lại, cải cách thuế phí nông thôn là một cuộc biến đổi xã hội rất phức tạp và lại sâu sắc. Một cuộc cải cách trọng đại như vậy, phải do Thủ tướng và Phó Thủ tướng phân công phụ trách đích thân lãnh đạo, do Văn phòng tổ lãnh đạo công tác nông thôn Trung ương chủ trì, đặt Văn phòng cải cách ở bộ phận tổng hợp của Quốc Vụ viện, điều động binh hùng tướng mạnh thông thạo nghiệp vụ và am hiểu chính sách từ các bộ, ủy ban có liên quan về làm công việc này. Trước tiên, Bộ Tài chính sửa đổi và hoàn thiện phương án cải cách thuế phí, làm cho nó có thể dắt dẫn cải cách khác, sau đó ngành lương thực xây dựng chính sách mua bán lương thực mới và tiến hành cải cách thể chế; Bộ Giáo dục sửa đổi Luật giáo dục bắt buộc và các tỉnh đặt ra nguyên tắc chi tiết thực thi; Bộ Công an xây dựng phương án cải cách chế độ hộ tịch nông thôn; Bộ Nhân sự xây dựng phương án cải cách bộ máy xã, trấn; Bộ Nông nghiệp chế định phương án cải cách thể chế khoa học kỹ thuật nông thôn; Bộ Dân chính chế định phương án bộ máy cấp thôn và phương án bảo hiểm xã hội nông dân; ngành sinh đẻ có kế hoạch của Bộ Y tế xây dựng phương án cải cách hệ thống y tế công cộng và bảo hiểm y tế nông thôn; Bộ Bảo vệ môi trường và tài nguyên đất nước kết hợp với Bộ Nông nghiệp xây dựng phương án cải cách chế độ ruộng đất và sáng lập chủ thể vi mô kinh tế thị trường, hướng dẫn nông dân làm tốt điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp. Tất cả những phương án đó tập hợp về Văn phòng cải cách tổng hợp, tiến hành điều hòa và sửa đổi, cuối cùng hình thành phương án cải cách tổng hợp đồng bộ với nhau, để thực hiện thúc đẩy toàn bộ. Như vậy đi sâu toàn diện cải cách nông thôn mới có thể giành được thắng lợi hoàn toàn, thúc đẩy nông nghiệp phát triển lớn!”

Những lời nói đó gợi lên sự đồng cảm của Tống Á Bình. Bởi vì Tống Á Bình trước đây công tác nhiều năm ở cơ sở, tương đối hiểu rõ tình hình “tam nông”, ông cũng đã sớm nghiên cứu về những mặt này.

Vì thế hai người trao đổi ý kiến về rất nhiều vấn đề làm thế nào thúc đẩy có hiệu quả nông nghiệp Trung Quốc phát triển, nông thôn tiến bộ và nông dân giàu có.

Hai người đều cho rằng, đối với nông nghiệp của Trung Quốc ngày nay, trước hết nên thực thi chính sách “bồi dưỡng sức dân”, bãi bỏ tất cả thuế nông nghiệp và phần phụ thu nhằm vào nông dân. Công tác của xã, trấn trước đây chủ yếu cũng là nắm sinh đẻ có kế hoạch, quản lý tổng hợp xã hội và trưng thu thuế phí, nổi nhất là việc thu thuế phí hao tốn nhân lực, tinh lực và tài lực nhất, giá thành chính trị quá lớn, bãi bỏ thuế phí cho nông dân, một là có thể hoàn toàn giảm nhẹ đóng góp của nông dân, có lợi cho nông dân tích lũy của cải, từng bước tăng cường năng lực của nông nghiệp mở rộng tái sản xuất; hai là có thể giải thoát cho hàng loạt cán bộ xã, trấn, thôn ra khỏi khó khăn vất vả, khi thu tiền đòi nợ, làm dịu quan hệ căng thẳng giữa cán bộ và quần chúng nông thôn. Hai cấp huyện xã bị giảm thu do việc này đưa đến có thể thông qua biện pháp giảm việc giảm người, giảm chi để giải quyết. Như vậy việc chuyển chi tài chính của Trung ương và tỉnh trong quá trình cải cách thuế phí nông thôn có thể hoàn toàn dùng vào giáo dục cơ sở nông thôn và sự nghiệp y tế nông thôn.

Hai người còn cho rằng, đi đôi với thực thi chính sách “bồi dưỡng sức dân” cho nông nghiệp Trung Quốc, có thể thực hiện rộng rãi phương sách “Vô vị như trị” (không làm mà trị). Chính quyền năm cấp hiện nay từng bước khôi phục lại chính quyền ba cấp, sáp nhập xã thành lập trấn, đổi chính quyền xã, trấn hiện nay thành Công sở trấn, là cơ quan cắt cử ra của chính quyền cấp huyện. Nếu điều kiện hiện nay chưa đầy đủ, có thể tiến hành trước tinh giản bộ máy xã, trấn quy mô lớn, áp dụng biện pháp cán bộ đảng chính quyền nhận chức đan chéo nhau, gộp “bốn đại gia” làm một, kiên quyết thu gọn biên chế số chức vụ và nhân viên của cán bộ lãnh đạo xã, trấn, thuyên chuyển nhân viên thừa. Hễ việc gì nông dân có thể tự lập tự chủ theo luật pháp, hễ việc gì có thể thông qua quy ước của xã thôn hòa giải và cả những mâu thuẫn có thể lợi dụng cơ chế thị trường giải quyết thì chính quyền không cần quản lý. Còn về “bảy trạm tám đồn” của xã, trấn, ngoài đồn công an và ngành dọc quản lý ra, đồng loạt đổi thành cơ quan dịch vụ môi giới hoặc tổ chức kinh tế chuyên nghiệp, “bảy trạm tám đồn” sau khi thay đổi chế độ, chỉ có thể xoay quanh yêu cầu phát triển của xây dựng kinh tế và tiến bộ xã hội nông thôn, cung cấp dịch vụ có hiệu quả cho sản xuất nông nghiệp và đời sống nông dân, trở thành đơn vị pháp nhân xí nghiệp tự chủ kinh doanh, tự chịu lãi lỗ, tự phát triển. Ban phụ trách thôn về nguyên tắc không còn chức năng quản lý hành chính nữa, từng bước mở rộng quyền dân chủ của ban phụ trách thôn, và quy chuẩn thêm hành vi tự trị của ban phụ trách thôn. Đồng thời ủng hộ và giúp đỡ đông đảo nông dân thành lập tổ chức nông hội các cấp có nội dung kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật phong phú, tổ chức nông hội về tính chất phải giống như các tổ chức quần chúng phụ nữ, công đoàn v.v... trong thành phố, dưới sự lãnh đạo của đảng, có địa vị chính trị ngang nhau, và phát huy vai trò tích cực thúc đẩy kinh tế phát triển và giữ gìn ổn định xã hội.

Tất nhiên, bãi bỏ việc nhà nước đặt mua lương thực, kiên quyết mở cửa giá thu mua lương thực, mở cửa thị trường mua bán lương thực; trả ruộng đất cho nông dân, cho phép nông dân tiến hành lưu chuyển có trật tự đối với quyền sử dụng ruộng đất mà họ có, khuyến khích và ủng hộ nông dân di chuyển vào thành thị từng bước xây dựng thị trường lao động thống nhất mở cửa giữa thành thị, và nông thôn, thật sự làm cho cư dân thành thị và nông thôn bình đẳng địa vị trước cơ hội tìm việc làm và phát triển. Những điều đó rất quan trọng.

Cũng như còn phải tích cực tìm tòi chế độ bảo hiểm y tế nông thôn và chế độ dưỡng lão nông thôn do nhà nước, tập thể, cá nhân nông dân cùng bỏ vốn, đóng góp hợp lý; kết hợp với chính sách xóa đói giảm nghèo nông thôn và chính sách trợ cấp dân chính khác, làm thử chế độ bảo hiểm đời sống thấp nhất cho nông dân. Những việc đó cũng cần phải bắt tay làm.

Còn phải từng bước tăng thêm đầu tư của nhà nước đối với xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn...

Còn phải cải cách thể chế quản lý tiền tệ nông thôn, mở cửa làm sống động tiền tệ nông thôn...

Hà Khai Ấm nói: “Trong lịch sử Trung Quốc từng có nhiều lần cải cách thuế khóa nông thôn, đời Đường có “Luật lưỡng thuế”, đời Minh có “Luật một con roi”, đời Thanh có biện pháp cải cách pháp chế “Chia ruộng theo đầu người”, những cải cách to lớn đó đều tiến hành nhằm vào danh mục thu phí lúc bấy giờ quá nhiều, quan tham ô lại khẳm hầu bao, nông dân gánh nặng không kham nổi, nội dung của cải cách về cơ bản đều đổi phí thành thuế, biến phức tạp thành đơn giản. Những biện pháp cải cách đó trong thời gian ngắn phần lớn có thể làm được “nhiều tệ hại xưa nay được làm rõ”, làm cho nông dân có cơ hội lấy lại sức, nhưng cuối cùng cũng không ngoài lệ vì hạn chế của môi trường chính trị xã hội lúc bấy giờ mà đi tới mặt trái, tạo điều kiện cho tăng thêm thuế phí về sau, đóng góp của nông dân trái lại nặng hơn.

Nhà tư tưởng thời kỳ Minh Thanh Hoàng Tông Hy từng gọi điều đó một cách sâu sắc là “tích lũy chớ có quay lại làm hại người ta”, người đời sau gọi câu nói đó là “Định luật Hoàng Tông Hy” nổi tiếng.

Hà Khai Ấm nói: “Thời đại ngày nay chúng ta đang sống khác với trước kia, chúng ta biết bao hy vọng, những người cộng sản làm việc hoàn toàn vì lợi ích của nông dân, có thể nhảy ra khỏi định luật lịch sử này”.

Sau khi Tống Á Bình trở về thành phố Hàm Ninh tỉnh Hồ Bắc, chẳng bao lâu, chỉnh lý lại ý kiến trao đổi với Hà Khai Ấm viết ra 12 điều kiến nghị gửi lên Bí thư Tỉnh ủy; Hà Khai Ấm sau đó cũng viết ra phương án cải cách rất tỉ mỉ, một lần nữa thẳng thắn can gián Trung ương.

Chưa phải hồi kết. Tấm màn đang mở ra

Ngay sau khi tôi hoàn thành bản thảo thứ hai tác phẩm này chẳng bao lâu, một tin vui làm nức lòng người truyền đến: ngày 8 tháng 11 năm 2002, Đại hội đại biểu toàn quốc đảng cộng sản Trung Quốc lần thứ 16 khai mạc trong sự mong đợi của hàng trăm triệu nhân dân.

Đây là đại hội đại biểu đầu tiên của đảng cộng sản Trung Quốc được triệu tập ở thế kỷ mới, cũng là đại hội đại biểu rất quan trọng được triệu tập trong tình hình mới bắt đầu thực thi bố trí chiến lược bước ba xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa.

Tại Đại hội, xây dựng toàn diện xã hội khá giả trở thành vấn đề các đại biểu bàn luận sôi nổi. Người ta bắt đầu đổ dồn ánh mắt quan tâm chú ý về nông thôn Trung Quốc, bởi vì xây dựng toàn diện xã hội khá giả, then chốt là ở nông thôn; vấn đề “tam nông” đã trở thành “cổ chai” của chúng ta ngày nay xây dựng toàn diện xã hội khá giả!

Trong báo cáo trước Đại hội 16, Giang Trạch Dân nêu rõ: “Thực tiễn không có giới hạn, sáng tạo cũng không có giới hạn. Chúng ta phải đột phá người đi trước, tất nhiên người đi sau cũng sẽ đột phá chúng ta, đó là quy luật tất nhiên của xã hội tiến lên. Chúng ta nhất định phải thích ứng với sự phát triển của thực tiễn, lấy thực tiễn để kiểm nghiệm mọi cái, tự giác giải phóng nhận thức tư tưởng ra khỏi sự ràng buộc của quan niệm, cách làm và thể chế không thích hợp, giải phóng ra khỏi những hiểu biết kiểu sai lầm và giáo điều đối với chủ nghĩa Mác, giải phóng ra khỏi gông cùm của chủ nghĩa chủ quan và siêu hình”. Khi đề cập đến công tác nông thôn, báo cáo đặc biệt nêu ra “tính toán tổng thể phát triển kinh tế xã hội thành thị và nông thôn”. Đây là lần đầu tiên hai mươi bốn năm qua từ khi cải cách mở cửa đến nay, đã đưa sự phát triển kinh tế xã hội thành thị và nông thôn lên tầm cao “tính toán tổng thể” trong khi kiên trì công tác lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm. Một cống hiến quan trọng mang tính lịch sử của đại hội lần này là: thực hiện thuận lợi việc thay thế mới cũ tập thể lãnh đạo Trung ương, bầu ra Ủy ban Trung ương khóa mới do Hồ Cẩm Đào làm Tổng Bí thư!

Sở dĩ nói nó thuận lợi, vì nó thực hiện trong không khí bình tĩnh. Điều đó đánh dấu đảng ta đang ngày càng đi tới sự thành thực.

Khi cùng tám Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị khóa mới gặp gỡ phóng viên trong và ngoài nước, Tổng Bí thư Hồ Cẩm Đào, phát biểu ngắn gọn và phấn chấn lòng người.

Đồng chí nói: “Chúng tôi nhất định không phụ lòng ủy thác nặng nề của các đồng chí trong toàn đảng và sự mong đợi của nhân dân toàn quốc”.

Đồng chí nói: “Tập trung sức lực để xây dựng, một lòng một dạ vì phát triển”.

Đồng chí thay mặt tập thể lãnh đạo thế hệ mới trang nghiêm hứa: Ngày mai của Trung Quốc nhất định sẽ tốt đẹp hơn, phát triển tiến bộ của Trung Quốc sẽ đóng góp lớn hơn cho hòa bình và phát triển của thế giới!

Sau đại hội chẳng bao lâu, Tổng Bí thư Hồ Cẩm Đào đến thôn Tây Bá Ba huyện Bình Sơn tỉnh Hà Bắc, nơi họp hội nghị toàn thể Trung ương 2 khóa 7, nhắc lại “hai cần phải”, nhắc nhở toàn đảng và nhân dân toàn quốc cần phải tiếp tục giữ vững tác phong khiêm tốn, cẩn thận, không kiêu căng, không nóng vội, cần phải tiếp tục giữ vững tác phong phấn đấu gian khổ và lội tuyết đi thăm nhà nông. Ôn Gia Bảo mới giữ chức Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị thì đi xuống mỏ than Phụ Tân tỉnh Liêu Ninh, dưới hầm lò sâu 720 mét, cùng vui đêm giao thừa với công nhân mỏ, hiển nhiên đây không phải là một lần hoạt động của cá nhân Ôn Gia Bảo. Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị mới Lý Trường Xuân cũng như vậy không phụ lòng mong đợi của quần chúng, ông nhiều lần nhấn mạnh: công tác tuyên truyền của đảng phải “sát thực tế, sát quần chúng, sát cuộc sống”, “đánh giá sản phẩm văn hóa tinh thần cuối cùng phải xem nhân dân hài lòng hay không, nhân dân có thích hay không”, “cần phải coi trọng cao độ phản ánh tiếng lòng của quần chúng nhân dân, làm cho chủ trương của đảng thống nhất với lợi ích của nhân dân tốt hơn”.

Tất cả những điều đó đã thể hiện một cách rõ ràng chiều hướng cầm quyền cụ thể mới của tập thể lãnh đạo thế hệ mới, quyết tâm xây dựng lại quan hệ giữa đảng với quần chúng, giữa quan với dân.

Tiếp theo đó, ngày 6 tháng 1 năm 2003, hội nghị công tác nông thôn Trung ương triệu tập ở Bắc Kinh. Nhìn về hình thức, nó là một “hội nghị thường kỳ”, bởi vì năm nào cũng họp hội nghị công tác nông thôn Trung ương, nhưng “hội nghị thường kỳ” lần này quả thực không phải là bình thường, hội nghị nhấn mạnh hơn nữa phải hình thành hệ thống hoàn thiện tính toán tổng thể phát triển kinh tế xã hội thành thị và nông thôn, chứ không phải “vụn vặt lắt nhắt” như trước đây nữa, điều này được coi là “tư duy mới trọng đại” của Trung Quốc giải quyết vấn đề nông thôn ở giai đoạn mới của thế kỷ mới, mũi nhọn của nó rõ ràng chĩa vào “cơ cấu nhị nguyên” thành thị nông thôn. Hội nghị nêu ra yêu cầu mới, đó là, coi vấn đề “tam nông” là “trọng tâm của trọng tâm” công tác của toàn đảng. Nhấn mạnh nêu rõ: Nhìn về phát triển tương lai của nước ta, thực hiện mục tiêu hùng vĩ xây dựng toàn diện xã hội khá giả, nhiệm vụ nặng nề nhất, gian nan nhất là ở nông thôn. Không có khá giả của nông dân, thì không có khá giả của nhân dân toàn quốc; không có hiện đại hóa của nông thôn, thì không có hiện đại hóa của Trung Quốc.

Tại hội nghị, Hồ Cẩm Đào có bài phát biểu quan trọng về giải quyết tốt vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân, thực hiện mục tiêu hùng vĩ xây dựng toàn diện xã hội khá giả; Ôn Gia Bảo cũng đã bố trí công tác nông nghiệp và nông thôn thời kỳ trước mắt và từ nay về sau; các Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị Trung ương vừa được bầu Tăng Khánh Hồng, Hoàng Cúc, Lý Trường Xuân đều đến dự hội nghị.

Tư duy lý tính và tinh thần cầu thực đang chủ đạo tương lai của cải cách Trung Quốc!

Đó là phúc âm lớn nhất của 900 triệu nông dân Trung Quốc!

Tiếp đó, Văn phòng Quốc Vụ viện truyền đạt dưới hình thức Văn kiện số 1 năm 2003 “Thông tri về làm tốt công tác quản lý và phục vụ nông dân vào thành phố tìm việc làm”. Đây lại là món quà hậu hĩ của Trung ương đảng khóa mới gửi tặng nông dân Trung Quốc nhân dịp năm mới sắp đến, “đối xử công bằng” mà 900 triệu nông dân mong mỏi bao năm cuối cùng nhận được lời hứa trong văn kiện của Trung ương. Rất nhiều quy định trong văn kiện, cái căn bản của nó là khôi phục “đãi ngộ quốc dân” cho nông dân.

Hễ ai thông thạo cải cách nông thôn Trung Quốc, đều không quên lịch sử của “Năm văn kiện số 1” đã từng nêu ra. Từ năm 1982 đến năm 1986, năm năm liền Trung ương đảng đã chế định và ban bố chính sách trọng đại về công tác nông thôn dưới hình thức văn kiện số 1, năm văn kiện số 1 Trung ương này đã huy động rất lớn tính tích cực của đông đảo nông dân lúc bấy giờ, từ đó làm cho công tác nông thôn của Trung Quốc được đột phá to lớn. “Văn kiện số 1” lần này xuất hiện trở lại làm cho mọi người cảm thấy thấm thía sự quan tâm sâu sắc của Trung ương đảng khóa mới đối với vấn đề “tam nông”.

Tháng 3 năm 2003, “Hai hội nghị” mọi người chú ý quan tâm họp ở Bắc Kinh, có thể nói vấn đề “tam nông” một lần nữa trở thành vấn đề làm mọi người quan tâm ở “hai hội nghị” lần này. Tại hội nghị lần này, “Định luật Hoàng Tông Hy” vốn dĩ thuộc về ngôn ngữ học thuật, qua sự trình bày của Thủ tướng mới Ôn Gia Bảo, đã đi ra khỏi thư phòng, mọi người đều biết. “Người cộng sản nhất định có thể ra khỏi cái vòng kỳ quái của định luật Hoàng Tông Hy!”. Câu nói đó của Ôn Gia Bảo thể hiện dũng khí và quyết tâm của chính phủ khóa mới giải quyết vấn đề “tam nông”.

Ngày 3 tháng 4 năm 2003, ngày thứ 16, Ôn Gia Bảo chính thức nhậm chức Thủ tướng Quốc Vụ viện, chính phủ Trung ương khóa mới triệu tập hội nghị truyền hình điện thoại công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn toàn quốc, hành động nhanh, nhịp độ nhanh chưa từng thấy. Nói là làm, cũng giống như làm người ta nhớ đến lời tự bạch của đồng chí khi trả lời phóng viên hôm nhậm chức: “Tôi là một người ôn hòa, nhưng đồng thời, tôi lại là một người có niềm tin, có chủ kiến, dám chịu trách nhiệm”. Tại hội nghị truyền hình điện thoại này, đồng chí trịnh trọng tuyên bố: “Trung ương quyết định, năm nay công tác thí điểm cải cách thuế phí nông thôn triển khai trong phạm vi toàn quốc. Đây là một quyết sách trọng đại đi sâu cải cách nông thôn, thúc đẩy nông thôn phát triển!

Đây quả thực lại là một quyết sách trọng đại có ý nghĩa tiêu chí. Có thể cho rằng, quyết sách này là một cột mốc cải cách đi vào chiều sâu mà chính phủ hai khóa liên tục quan tâm.

Tất nhiên, từ trong phát biểu của Thủ tướng Ôn Gia Bảo không khó nhận ra, đi sâu cải cách không chỉ thể hiện ở khu vực thí điểm mở rộng ra toàn quốc mà càng ở chỗ một số tin tức mới lần này để lộ ra. Một thay đổi chính sách trực tiếp nhất là thuế đặc sản nông nghiệp sẽ bị bãi bỏ toàn diện!

Bộ trưởng Tài chính mới Kim Nhân Khánh nói rõ khi trả lời phỏng vấn: Thành thị phải nuôi lại cho nông thôn, công nghiệp phải nuôi lại cho nông nghiệp. Giải quyết vấn đề “tam nông” là một trong những mục tiêu điều hành chủ yếu của chính phủ khóa này. Mặc dù nước ta còn nghèo, nông thôn muốn hưởng toàn bộ tài chính công cộng một lúc cũng chưa làm được, nhưng chúng ta phải kiên định tiến lên phía trước, bắt đầu từ bây giờ sẽ từng bước mở rộng nguồn tài chính cho mặt này. Để làm cho bố cục phân phối thu nhập quốc dân điều chỉnh theo hướng càng có lợi cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân, Trung ương đã xác định từ nay về sau tổng số lượng tăng chi sẽ trọng điểm dành cho các mặt văn hóa, y tế, giáo dục, nông thôn!

Chỉ hơn một tháng sau, ngày 1 tháng 6, một tin cổ vũ mọi người truyền đi từ vùng đất An Huy: tiếp theo sau cải cách thuế phí, tỉnh An Huy lại một lần nữa dẫn đầu toàn quốc tiến hành thí điểm cải cách thể chế lương thực, mở cửa toàn diện giá cả thu mua lương thực, mở cửa toàn diện thị trường mua bán lương thực; đồng thời điều chỉnh toàn diện phương thức trợ cấp lương thực, sửa đổi việc trợ cấp gián tiếp thông qua hệ thống lương thực nhà nước thành cách làm theo thông lệ quốc tế, trợ cấp trực tiếp đến tay nông dân.

Cải cách lấy phương thức trợ cấp lương thực làm nội dung cốt lõi này có thể nói là một đột phá to lớn đối với chính sách nông nghiệp của nước ta!

Lại một tháng nữa trôi qua, trong “Diễn văn 1 tháng 7”, Tổng Bí thư Hồ Cẩm Đào đã nêu ra tư tưởng quan trọng “Lập đảng vi công, cầm quyền vì dân”, yêu cầu cán bộ lãnh đạo các cấp phải “quyền lực dùng cho dân, tình cảm gắn bó với dân, mưu cầu lợi ích cho dân”, đặt lợi ích của nhân dân ở vị trí cao hơn tất cả, luôn luôn ghi nhớ “lợi ích của nhân dân không có việc gì nhỏ”. Tiếp đó, ngày 30 tháng 8, Ủy ban thường vụ Quốc hội khóa mới thông qua “Luật giấy phép hành chính”. Đây là một đạo luật có tính khai sáng. Trước đây từ Trung ương đến địa phương không biết lập ra bao nhiêu hạng mục phê duyệt hành chính, thêm một giấy phép thì thêm một lần thu phí, thu phí không công khai, không minh bạch, nhân dân không đồng tình. Có bộ luật mới quan trọng này không chỉ có thể giải quyết từ đầu nguồn hiện tượng hủ bại nảy sinh trong quá trình vận hành quyền lực, mà còn có bảo đảm về mặt chế độ luật pháp trong việc giải quyết sâu hơn “ba bừa bãi” trong nông thôn.

Một loạt biện pháp lớn này rõ ràng là một thứ “sửa chữa khôi phục” mà “vết thương cứng” của cải cách vốn có. Có lẽ việc “sửa chữa khôi phục” này không “tập trung binh lực xốc tới” đến hoa mắt và kích động lòng người, không đao to búa lớn, càng không dùng bạo lực.

Phương thức mưa to gió lớn triển khai mạnh mẽ, nhưng nó thể nghiệm và xem xét dân tình, tìm hiểu ý dân, tập trung dân trí, và lại quý trọng sức dân, không phải trên đầu lưỡi mà là thực tế để cho người ta thấy được bức tranh chính sách thực sự cầu thị của chính phủ mới này đang dần dần mở ra.

Tất nhiên, chúng ta cũng chú ý đến, lần này mở rộng cải cách thuế phí nông thôn ra toàn quốc, vẫn còn bảo lưu hai chữ “thí điểm”, vì vậy có thể dự đoán, cuộc cải cách nông thôn vĩ đại đã được xác định là “thúc đẩy toàn bộ, tiến hành đồng bộ” này vẫn phải trải qua một quá trình tương đối phức tạp và gian nan.

Ngày nay, cải cách nông thôn Trung Quốc không nghi ngờ gì nữa đã bước vào một thời kỳ then chốt nhất lại là khó khăn nhất: Sau lưng không có đường lui, dưới chân là bãi mìn, cải cách đụng chạm đến vấn đề chế độ sở hữu ở tầng nấc sâu, đụng chạm đến vấn đề thể chế kinh tế kết hợp với thể chế chính trị, mức độ khó khăn chưa từng có. Nhưng việc hình thành chủ thể lợi ích xã hội đa nguyên hóa làm cho cải cách mở cửa của chúng ta ngày nay có cơ sở xã hội và động lực đi sâu chưa từng có, có xu thế không thể đảo ngược, đặc biệt là có một Trung ương đảng mới do Hồ Cẩm Đào đứng đầu có thể mong đợi, chúng ta không có lý do gì không tràn đầy lòng tin, cùng với 900 triệu bạn nông dân đón chào một lần mặt trời lên tráng lệ nữa trong lịch sử của Trung Quốc!

Tháng 10 năm 2001 chấp bút

Tháng 10 năm 2003 bản thảo thứ ba.

Lời cuối: Cám ơn bạn đã theo dõi hết cuốn truyện.

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.

Nguồn: talawas.de

Được bạn: ms đưa lên

vào ngày: 11 tháng 3 năm 2005