Author: Paolo Maurensig
Date: 2020-03-23 00:00:00+00:00
Keywords: Trinh Thám; Bí ẩn
Description: Lê Đình Chi (dịch) Cuốn tiểu thuyết kể câu chuyện về cuộc đấu tay đôi đến chết của một trò chơi cờ vua vẫn chưa kết thúc trong hơn 50 năm. Khi một doanh nhân người Đức bị phát hiện đã bị bắn chết, một bí ẩn mở ra cho người đọc về sự ganh đua của người đàn ông này với một cầu thủ cờ vua Do Thái xuất chúng và mở ra bí ẩn trong quá khứ của họ.
Publisher: Lao Động

VÁN CỜ ĐỔI MẠNG

Tác giả: Paolo Maurensig

Dịch giả: Lê Đình Chi

Công ty phát hành Nhã Nam

NXB Lao Động - 1/2018

—★—

ebook©vctvegroup

23/03/2020

Người ta nói rằng cờ vua được sinh ra trong đổ máu. Truyền thuyết kể lại khi trò chơi này lần đầu tiên được ra mắt trước triều đình, nhà vua quyết định thưởng cho người phát minh vô danh của nó bằng cách đáp ứng bất cứ sở nguyện nào của ông ta. Phần thưởng nhà phát minh thỉnh cầu có vẻ thật khiêm nhường: tổng số lượng gạo gộp lại khi đặt một hạt gạo lên ô đầu tiên trong số 64 ô của bàn cờ, rồi hai hạt lên ô thứ hai, bốn hạt lên ô thứ ba, cứ như thế.

Thoạt đầu, nhà vua vui vẻ đồng ý, song đến khi nhận ra tất cả các kho lương vựa lúa trong vương quốc của mình, hay có khi cả thế gian, cũng không thể cung ứng đủ lượng gạo như thế, ông ta thấy tốt hơn nên giải thoát cho mình khỏi thế khó bằng cách cho chém đầu người phát minh khốn khổ.

Truyền thuyết không nhắc tới chuyện nhà vua sau đó còn phải trả cái giá đắt hơn, ông ta bị trò chơi mới mê hoặc tới mức mất trí. Hóa ra chỉ có sự tham lam của chính trò chơi ấy mới bì kịp lòng tham của người phát minh trong truyền thuyết.

Các báo ra hôm nay thuật lại cái chết của một người đàn ông tại một ngôi làng nằm cách Vienna không xa. Hôm qua, sáng Chủ nhật, một người có tên Dieter Frisch chết vì bị bắn. Báo cáo pháp y cho biết thời gian tử vong là khoảng 4 giờ sáng, kết quả của một phát đạn súng ngắn ở cự ly rất gần, viên đạn xuyên qua vòm họng và vọt ra qua thùy chẩm.

Bài tường thuật trên báo đi kèm một bức ảnh mới chụp gần đây của người chết, cho thấy ông ta đang thư thái ngoài khu sân vườn ngôi biệt thự của mình như một điền chủ miền quê vừa trở về sau cuốc đi dạo thường ngày. Mặc đồ vải lanh sáng màu, ngồi duỗi trên chiếc ghế đan bằng liễu gai, vẻ như ông ta đang chìa bàn tay ra vuốt ve một trong hai con chó cuộn tròn dưới chân. Tôi đã xem bức ảnh đó và thấy thật khó nhận ra khuôn mặt, vì nó bị chìm dưới bóng cái vành một món đội đầu trông giống mũ Panama nhẹ. Chẳng lẽ diện mạo của một con người chỉ đơn thuần là tổng hòa của hình khối và trọng lượng, là những đường nét của một cấu trúc cơ thịt? Hay còn có thứ gì khác lâu bền hơn, nằm bất biến dưới những lớp thời gian tàn nhẫn? Ẩn dưới cái tên và diện mạo đó có khi nào là người tôi quen biết? Chỉ sau một hồi tập trung, những nét mặt đuợc luu giữ thật sâu trong trí nhớ tôi lại hiện lên, nhu một tấm hình trong suốt áp chồng lên khuôn mặt đã bị thời gian bào mòn song trông vẫn còn trẻ một cách ngoan cường đó.

Các hàng tít nói nhiều tới sự ra đi của “nhân vật xuất chúng” này, song không hề nói xem chuyện này xảy ra như thế nào. Dưới sức ép từ gia đình nạn nhân, kiên quyết bác bỏ giả thuyết tự sát, gần nhu tất cả các tờ báo đều nhắc đến một “tai nạn”, “sự cố” hay cái chết trong “tình huống khó hiểu”. Cho dù bằng chứng có là gì đi nữa, nó cũng trở nên vô giá trị khi thiếu vắng một động cơ hợp lý. Tất cả những ai từng biết ông ta dường như đều sẵn sàng thề rằng ông ta hoàn toàn không có bất cứ lý do nào để tự kết liễu đời mình. Ông ta chưa bao giờ bị trầm cảm hay tỏ ra chán đời. Lần kiểm tra cuối cùng, mới gần đây, cho thấy sức khỏe ông ta hoàn toàn bình thường, và ông ta có phom dáng đáng để thèm muốn: ở tuổi sáu mươi tám, ông ta vẫn tích cực chơi các môn thể thao ưa thích, tennis và cưỡi ngựa, dù vẫn hơi tập tễnh kể từ cuộc phẫu thuật sau chấn thương do ngã ngựa. Cũng không hề có bất cứ dấu hiệu nào của rắc rối tài chính. Trên thực tế, chỉ vài ngày trước đó ông ta vừa giành được một hợp đồng xây dựng trị giá nhiều triệu đô la từ Bundesbank.

Frisch là một trong những người dường như được vận may mỉm cười trong mọi lĩnh vực. Ông ta kết hôn với một người thừa kế giàu có và có bốn con trai, tất cả giờ đây đều có địa vị nổi bật trong xã hội. Ông ta có một cuộc sống ngăn nắp bình lặng, tuần dành ra bốn ngày ở Munich để điều hành việc làm ăn và quay lại Vienna vào thứ Sáu để được lái xe đưa tới nơi ông ta thích rồi dùng toàn bộ thời gian tự do của mình ở đó: một biệt thự nằm giữa khu tư viên mênh mông, bao quanh là khu săn bắn rộng 125 mẫu. Khu tư viên, được xây dựng từ cuối thế kỷ mười tám, từ lâu đã trở thành một điểm thu hút khách du lịch, được mở cửa vào mùa hè. Khách tới thăm được phép tham quan trại nuôi ngựa và tản bộ khắp khu đất, một kiệt tác thực thụ về nghệ thuật làm vườn và điều tiết nước, được thiết kế từ hơn một thế kỷ trước. Điểm nhấn là một mê cung đồng tâm được tạo thành từ những hàng rào cây cao ba mét dẫn tới một khoảng trống hình bàn cờ lát những phiến cẩm thạch vuông màu trắng và đen. Ở hai đầu đối diện của bàn cờ, các quân cờ đã được cẩn thận tạo nên bằng cách xén tỉa những cái cây tán rậm cao bằng người thật. Các quân đen được tạo thành từ thủy tùng, quân trắng từ hoàng dương.

Như phần lớn những người ở tuổi mình, Frisch sống nề nếp. Một tuần ba ngày ở biệt thự, đúng 7 rưỡi sáng ông ta dậy và dành ra đúng năm phút dưới bể bơi nước lạnh trong nhà, tiếp đó là vài động tác thể dục mềm dẻo và tiến trình chỉnh trang mặc đồ tỉ mẩn như một nghi lễ. Đến khoảng 8 giờ, đã ăn vận chỉnh tề, ông ta sẽ đi xuống phòng ngồi chơi rộng thênh thang dùng bữa sáng thanh đạm được bưng ra trên những món đồ sứ tinh xảo: tách cà phê đen không đường và ít bánh mì nướng làm hoàn toàn từ bột mì cùng xíu mứt cam. Sau đó, ông ta sẽ lui vào phòng làm việc và dành thời gian còn lại của buổi sáng cho niềm đam mê lớn của bản thân, cờ vua. Ông ta sở hữu tất cả sách vở tài liệu về chủ đề này và tự hào về một bộ sưu tập quý giá những bộ cờ vua cổ. Cho dù đã nhiều năm không thi đấu, ông ta vẫn thuộc hàng kiện tướng và là chủ bút của một tạp chí uy tín về cờ vua.

Mọi bằng chứng cho phép phỏng đoán là đã không có gì tác động đến thời gian biểu thường quy của ông ta cho tới tối thứ Sáu cuối cùng. Lái xe đến đón ông ta tại nhà ga ở Vienna như thường lệ. Họ chỉ trao đổi với nhau vài lời trên đường quay về biệt thự, và về tới đó lúc nửa đêm - chính xác là 1 giờ 45 phút. (Người lái xe luôn cẩn thận tính toán thời gian chuyến đi.) Frisch ra khỏi xe, và như thường lệ, trước hết đi tới khu chuồng chó, vuốt ve từng con trong số “cún con” của mình, đáp lại màn chào đón hân hoan của chúng. Sau đó ông ta vào nhà. Như tất cả những thứ Sáu khác.

Nhưng ngay sáng sớm thứ Bảy bà hầu phòng lớn tuổi đã để ý thấy một điều lạ lùng trong cách cư xử của ông chủ. Frisch trông có vẻ như đã ngủ rất ít và không ngon giấc. Trên thực tế, bà sẵn sàng thề rằng kể cả có lên giường nằm, ông ta cũng không buồn cởi đồ. Vốn quen lấy thời gian biểu thường quy chính xác như đồng hồ của ngôi biệt thự làm niềm khuây khỏa lớn lao nhất, bà này rất lo lắng trước sự thay đổi đột ngột trong thói quen của ông chủ.

Tuy nhiên, là một người làm công tận tụy hết lòng, bà cảm thấy ở vị trí của mình bà không nên nói gì với ai, thậm chí cả với những người làm khác. Bà cũng không báo với vợ Frisch, một phần vì vợ chồng ông ta ở các khu khác nhau của biệt thự và trên thực tế là sống đời riêng, chỉ xuất hiện cùng nhau ở những dịp lễ lạt hiếm hoi có tính nghi thức. Theo lời kể của bà hầu phòng, Tiến sĩ Frisch không hề ăn sáng ngày hôm đó, và bữa trưa của ông, được bưng tới vào giờ thường lệ, còn nguyên trên khay không được đụng đến.

Ông ta dường như đã trải qua cả ngày một mình trong nhà, không tiếp vị khách nào. Chỉ khi nhân chứng của chúng ta mang bữa tối tới cho ông ta trong phòng làm việc, bà mới để ý thấy một ngọn đèn đã được bật lên. Nó vẫn bật khi bà đi ngủ vào khoảng 2 giờ sáng.

Chủ nhật, quá 8 giờ sáng rất lâu mà vẫn chưa thấy bóng dáng Frisch. Lo lắng trước sự chậm trễ khác thường này, bà hầu phòng lên lầu tới phòng ngủ. Thấy trong phòng không có ai, giường chiếu phẳng phiu, thoạt đầu bà nghĩ ông chủ đã ngủ qua đêm ở nơi khác, dù đó không phải là thói quen của ông ta. Bà bắt đầu nghi ngờ khi thấy không thiếu chiếc xe nào trong gara. Sau đó, bà liên tục gõ cửa phòng làm việc, lớn tiếng gọi tên ông chủ. Không thấy ai trả lời, bà quyết định vào trong phòng, nhưng không có ai trong đó. Đến lúc này, bà cảm thấy mình không có lựa chọn nào khác ngoài đánh thức vợ Frisch, một nước đi không phải không có rủi ro, vì bà chủ nhà bị chứng mất ngủ hành hạ và vào thời điểm đó rất có thể đang tận hưởng thời khắc nghỉ ngơi đầu tiên của mình.

Toàn bộ người làm nhanh chóng được huy động để tìm kiếm khắp hai mươi tám căn phòng, các hầm, khu dành cho khách, cuộc tìm kiếm được mở rộng ra tận khu tư viên xung quanh nhưng vẫn công cốc. Cuối cùng, một người nghĩ tới chuyện đưa mấy con chó của ông chủ tới. Hai con chó chăn cừu Đức yêu quý của ông ta đã sủa liên tục suốt buổi sáng. Khi con thứ nhất được thả ra, nó lao thẳng tới chỗ mê cung trong vườn; con thứ hai, được tròng dây, lập tức dẫn họ tới nơi. Thi thể Frisch, nằm ngửa trong vũng máu của chính ông ta, ở chính giữa mê cung; khẩu súng ngắn quân dụng cũ của ông ta được tìm thấy cách đó vài bước. Khẩu súng được lắp ống giảm thanh, và đã không ai nghe thấy tiếng nổ.

Họ tìm kiếm xem có lời nhắn nào không nhưng vô ích, tất cả những gì họ thấy trên bàn làm việc của ông ta là một bàn cờ vua được sắp xếp trong thế trận phức tạp của một ván cờ đang chơi dở.

Đó là một bàn cờ rất lạ: những mảnh vải xơ xác cả sáng lẫn sẫm màu được khâu lại với nhau. Những chiếc khuy áo có kích cỡ khác nhau đại diện cho các quân cờ, biểu tượng của mỗi quân được vạch một cách thô sơ lên mặt khuy, có lẽ bằng đinh.

Trong tất cả các tờ báo tường thuật lại hiện trường được những nhân chứng tìm thấy, chỉ có một bài, trên một tờ báo tỉnh lẻ rất có thể thiếu thông tin trực tiếp, là bình luận về chi tiết có vẻ vặt vãnh này. Bài báo kết luận: “Sẽ không ai biết được vì sao Tiến sĩ Frisch lại chọn một mảnh giẻ rách như thế thay vì bộ sưu tập quý giá nổi tiếng của ông. Có lẽ nó chỉ được dùng cho ván đấu cờ cuối cùng của ông, với cái chết.”

Không ai trong số các điều tra viên ngờ rằng sự thật nằm trong những từ ngữ mơ hồ đậm chất bi kịch đó. Bộ quân cờ kỳ lạ tất nhiên là được lấy dấu vân tay, song việc nhấc chúng ra khỏi bàn cờ đã xóa đi thứ đã có thể là manh mối thực sự duy nhất - dù tôi buộc phải thừa nhận là sẽ khó lòng giải mã đuợc nó.

Nhiều kịch bản đã được đưa ra - tự sát, tai nạn, thậm chí cả vài lời thì thào về giết người - nhưng không ai xem xét tới khả năng cái chết của Frisch là một cuộc thi hành án, dẫu đã bị trì hoãn về không gian và thời gian. Cũng không ai nhận ra rằng lời nhắn của ông ta đã được mã hóa trong thế cờ đó, và lại càng không ngờ nó được dành cho vị quan tòa vừa tuyên án tử hình ông. Không tìm thấy dấu vân tay nào khác trên các quân cờ ngoài của nạn nhân, nhưng chính tôi là người lĩnh xướng cuộc chơi. Bộ cờ vua là của tôi, tôi có thể thiết lập lại thế cờ đó và chơi theo tất cả các biến thể của nó dù có bị bịt mắt. Thế phòng ngự đó, thứ mà Frisch đã cố gắng trong vô vọng để phá hủy từ đỉnh cao của tạp chí danh tiếng của ông ta, là tất cả những gì gắn kết chúng tôi với một cơn ác mộng ma quái của quá khứ. Thế phòng ngự đó, thứ mà Frisch đã cả gan gọi là “Biến thể Luneburg” là manh mối đã giúp tôi lần ra ông ta.

Bản án đã được tuyên vào tối thứ Sáu, trên chuyến tàu tốc hành Munich - Vienna.

Như tôi đã nói, tuần nào Dieter Frisch cũng tới văn phòng của ông ta ở Munich bốn ngày, rời đi vào thứ Ba và trở về Vienna trên chuyến tàu tốc hành lúc 7 giờ 20 phút tối thứ Sáu. Ông ta đã theo lộ trình đó trong nhiều năm, và thấy chuyến đi tàu quay về đặc biệt dễ chịu, vì nó đem lại vài giờ thư thái đáng tận hưởng. Người bạn đồng hành thông thường của ông ta là ông Baum, phụ trách văn phòng Munich, một đồng nghiệp không thể thiếu, và là người bạn từ thời chiến đã qua từ lâu. Họ gần như luôn tìm thấy một khoang cho riêng mình, và sau khi kéo rèm xuống để ngăn cản những kẻ không mời tiềm năng, ông Baum sẽ mở cái túi đi đường nhỏ của mình và lấy ra một bộ cờ vua cầm tay gắn nam châm từ tính. Hoạt động đã trở thành một thứ nghi lễ vào tối thứ Sáu vậy là bắt đầu. Nó làm cho thời gian trôi qua như chớp. Trên thực tế, đôi khi họ thậm chí còn chưa kịp kết thúc một ván, vì ông Baum xuống tàu trước Frisch một ga, để ông ta trải qua hơn bốn mươi phút cuối cùng một mình, khoan khoái ngẫm lại những ván cờ mới trước đó.

Những ai không chơi cờ vua có thể ưa nghĩ về nó như một trò chơi tẻ ngắt thích hợp nhất cho những kẻ lập dị ăn không ngồi rồi và người già - hội có sự kiên nhẫn sánh tựa trời bể và vô khối thời gian mà phung phí.

Điều này chỉ đúng một phần, vì cờ vua cũng đòi hỏi nguồn năng lượng khác thường và trí óc nhanh nhạy như trẻ thơ. Nếu các kỳ thủ đôi lúc được phác họa như những người già cả với cặp lông mày rậm, thì đó chỉ đơn thuần là miêu tả mang tính biểu tượng về một hoạt động có thể đem nhiều ngày, nhiều năm, thậm chí cả đời người tiêu hủy trong một ngọn lửa cháy vĩnh hằng. Các kỳ thủ ưa thích thứ bù trừ ngược đời: thời gian vĩnh viễn bị đóng băng trong một vòng lặp hiện tại bất tận, trong khi cuộc sống bên ngoài bàn cờ trôi qua dường như với tốc độ nhanh đến chóng mặt. Vì thế họ liên tục tìm cách khám phá trở lại trạng thái thoát tục đó, quyền năng mơ hồ nhưng lại rõ ràng đó, thứ chỉ có được từ việc tập trung tâm trí vào ván cờ. Tẻ ngắt ư? Các kỳ thủ không biết từ đó nghĩa là gì. Một người lính xông trận liệu có khi nào lại cảm thấy dù chỉ một thoáng tẻ ngắt? Trong toàn bộ lịch sử cờ vua, hẳn chỉ có Capablanca vĩ đại cảm thấy điều gì đó gần như thế trên đỉnh cao sự nghiệp của ông, cách chơi của ông đã đạt đến đỉnh cao hoàn hảo, và lòng tự tin bản thân bất khả chiến bại đã trở nên không thể lay chuyển, đến mức trên thực tế ông đã đề nghị thay đổi và mở rộng bàn cờ, thêm vào các quân mới để trò chơi thách thức hơn. Nhưng ngay cả ông cũng sớm phải trả giá đắt cho tội quá tự tin của mình.

Gần như tất cả những người đã ngồi trước bàn cờ vào một thời điểm nào đó, nhấc các quân cờ lên, di chuyển chúng tới lui theo các ô vuông, cũng bị mê hoặc bởi những hình thù thể hiện một ông vua, một hoàng hậu, và cả một đạo quân thu nhỏ. Nhiều người đã thử vờ đây là một cuộc chiến tranh, cảm nhận sự phấn khích của chiến thắng và nỗi ê chề của chiến bại. Nhưng chỉ một số ít - gọi họ là kẻ được chọn hay kẻ bị nguyền rủa - đã nhìn thấy trong những vật điêu khắc mang tính biểu tượng này một dòng giống xa xôi mà họ không bao giờ thoát ra được. Hans Mayer (con trai nuôi của tôi) và tôi thuộc về nhóm người này. Tôi chỉ hy vọng rằng vẫn chưa phải quá muộn với Hans, rằng nhờ vào tuổi trẻ của mình, nó vẫn có thể thoát ra được mà không trầy vi tróc vảy. Tôi chúc mừng nó vì chuyển sang cống hiến cho hội họa và sống cuộc đòi bình lặng trong đó cờ vua chỉ đơn thuần là một thú vui. Nhưng với tôi thì không còn lối thoát, vì tôi chỉ còn lại ít thời gian để sống, và tôi e rằng cả cái chết cũng không đem đến sự giải thoát. Cả Dieter Frisch cũng là một phần của bè phái này. Trong nhiều năm ông ta tận hưởng an toàn tuyệt đối - danh tính mới, cuộc sống mới, sự nghiệp mới. Chính dam mê không cưỡng nổi với cờ vua đã hạ gục ông ta.

Nhưng hãy để tôi quay trở lại vài ngày, trở lại ngày thứ Sáu đó, một ngày đã bắt đầu thật thuận lợi cho Frisch. Quãng thời gian ở Munich với ông ta kiểu như kỳ nghỉ. Ông ta qua đêm với nhân tình ở một căn hộ thoải mái trên phố Ludwig mà ông ta đã mua cho cô này vài năm trước. Sống với cô nhân tình buộc ông ta phải thay đổi thói quen của mình, cho dù hầu như ông ta cũng chẳng miễn cưỡng gì cho lắm. Những buổi sáng nghiêm khắc và bữa sáng thanh đạm nhường chỗ cho việc thức giấc một cách biếng nhác, uể oải vào lúc 9 giờ, tiếp theo là những bữa sáng ê hề kiểu Bavaria mà phần lớn ông ta chỉ nếm qua. Chỉ đến khoảng 10 giờ ông ta mới xuất hiện tại văn phòng, bước vào như một lãnh chúa tới thăm lãnh địa của mình, được các chư hầu đầy ngưỡng mộ chào đón.

Sáng hôm đó, ông ta bị đánh thức lúc 8 giờ 30 phút bởi một cuộc điện thoại từ ông Baum nhắc nhở Frisch rằng ông ta cần có mặt để ký một họp đồng quan trọng.

Ông ta rời khỏi giường, vừa chuẩn bị vừa khe khẽ hát ngân nga trong phòng tắm như thường lệ. Hilda, nhân tình của ông ta, chuẩn bị bữa sáng ê hề không thể tránh khỏi, Frisch thưởng thức hào hứng hơn thường lệ. Hôm đó là một ngày tuyệt đẹp, tràn ngập ánh nắng rạng ngời đúng kiểu tiết trời cuối tháng Năm, đến mức ông ta quyết định không dùng đến chiếc xe đang đợi mình ngoài cửa, đúng giờ như thường lệ. Thay vì thế, ông ta cho lái xe nghỉ và đi bộ.

Ông ta dành buổi sáng để giải quyết các chi tiết của hợp đồng, ở lại trong văn phòng phần lớn thời gian nghỉ trưa. (Ông ta thích thể hiện cho nhân viên thấy mình không sợ công việc.) Đến khoảng 2 giờ, ông ta và ông Baum cùng đi tới nhà hàng quen thuộc của họ, ông ta không chỉ cho phép mình làm một vại bia thay vì món nước táo thường lệ mà còn quyết định nấn ná lại sau khi ăn - một hành động khác thường nữa - để nhâm nhi một ly Obstler có đá với bạn mình.

Đến khi ông ta quay trở lại văn phòng thì đã gần 4 giờ. Ông ta dặn dò thư ký là không muốn bị quấy rầy vì bất cứ lý do nào, rồi nằm duỗi dài trên chiếc xô pha bọc da đẹp đẽ thơm nức trong chuỗi phòng tổng thống của mình và ngủ thiếp đi.

Ông ta thức dậy lúc 6 giờ 30 phút - hay đúng hơn là bị đánh thức bởi tiếng chuông dai dẳng từ hệ thống liên lạc nội bộ.

“Tiến sĩ Frisch,” thư ký của ông ta nói, “xin được nhắc ông bây giờ là 6 giờ 30.”

“À, được rồi,” Frisch trả lời, rõ ràng khó chịu trước việc bị bắt quả tang đang ngủ. “Tôi biết mấy giờ rồi.” Trên thực tế, hẳn ông ta sẽ rất hài lòng tiếp tục ngủ, và ngay cả khi nói ông ta cũng không hoàn toàn chắc mình đã tỉnh ngủ.

“Còn một việc nữa...” Người thư ký đánh bạo. “Có một người khăng khăng muốn nói chuyện với ông hôm nay. Ông ấy đã gọi tới vài lần để nói rằng cần gặp ông có việc khẩn cấp.”

“Ai vậy?”

“Tôi không biết. Ông ấy từ chối cho biết tên.”

Frisch giờ mới nhận ra không phải mình đang mơ. Khi đã trấn tĩnh lại sau khoảnh khắc bối rối, nhận ra mình đang mặc bộ quần áo của chính mình và trong khung cảnh quen thuộc, Frisch cũng hồi phục được trọn vẹn uy quyền vốn dĩ.

“Cô Hermes, cô biết quá rõ là tôi không hẹn gặp ai vào thứ Sáu cả, nhất là với một người không chịu xưng tên.”

“Tất nhiên tôi biết,” cô Hermes trả lời, hoàn toàn có lý do để cảm thấy bị xúc phạm. Cô đã làm việc cho công ty này suốt hai mươi hai năm. “Đó chính là lý do tại sao tôi cảm thấy có trách nhiệm phải báo với ông.”

“Cô đang muốn nói gì vậy?”

“Thế này,” cô Hermes nói, do dự trong giây lát. “Tôi có cảm giác ông ta đang tìm cách lừa tôi.”

“Lừa cô?”

“Có vẻ thế. Ông ta khẳng định là một người bạn cũ của ông. Hay đúng hơn ông ta nói mình được một người bạn cũ ‘cử tới’.”

“Một người bạn cũ?”

“Chính xác. Nhưng tôi e rằng đây chỉ là một cách để tìm hiểu thông tin về các động thái của ông.”

“Động thái của tôi?” Chỉ tới lúc này Frisch mới nhận ra là ông ta đang nhắc lại những lời cô thư ký nói, chỉ thay dấu chấm bằng chấm hỏi. Cùng lúc, tâm trí ông ta chạy lướt qua một bản danh sách tất cả những người, cả bạn lẫn thù, có thể núp sau cuộc điện thoại này.

“Ông ta chừng bao nhiêu tuổi?”

“Sao ông lại cho là tôi biết?” cô thư ký trả lời đầy ngạc nhiên. “Tôi đã bao giờ trông thấy ông ta đâu.”

Frisch sắp sửa mất bình tĩnh. “Từ giọng nói của ông ta, cô Hermes ạ, từ giọng nói của ông ta. Ý tôi là nghe giọng ông ta chừng cỡ tuổi nào? Ông ta có vẻ trẻ hay già? Ông ta có giọng địa phương đặc trưng không?”

Cô Hermes ngẫm nghĩ một lát về chuyện này.

“Trẻ, tôi cho là vậy. Và không nói giọng địa phương.”

Frisch thở phào nhẹ nhõm. Nếu ông ta có điều gì để sợ, thì chỉ từ những người già, từ những người trạc tuổi ông ta, những người có chung quá khứ.

“Cô đã nói gì với ông ta?”

“Không gì cả... hay đúng hơn đều là chuyện ai cũng biết,” cô thư ký lắp bắp. Frisch cảm giác như có thể nhìn thấy cô này, mắt mở to sau cặp mắt kính dày, đang cắn môi. Chúa biết đã bao nhiêu lần ông ta muốn tống khứ cô ả. Ông ta chưa làm thế chẳng qua chỉ vì bản tính cân nhắc thận trọng ai nấy đều thừa nhận. Nhưng giờ đây...

“Chính xác thì thế nghĩa là sao?”

Cô thư ký có vẻ như sắp khóc. “Tất cả những gì tôi đã nói là ông sẽ đi Vienna tối nay.”

Cho dù chính mình cũng không hiểu vì sao, Frisch nổi điên lên vì lời thú nhận này, và hoàn toàn không thể che giấu cơn tức giận của mình. Những lời ông ta nói bỏng rát như roi quất: “Cô không biết tôi thất vọng tới mức nào đâu, cô Hermes. Tôi không ngờ cô lại như thế này.”

“Nhưng tôi...”

Frisch không để cô thư ký nói gì thêm. Ông ta bấm nút ngắt liên lạc nội bộ, quyết định rằng sẽ xử trí cô này khi quay trở lại Munich.

Frisch đứng dậy. Ông ta cảm thấy chóng mặt và buồn nôn. Giờ đã quá 6 giờ 30. Ánh sáng đã tắt, và trong văn phòng của ông ta gần như tối om. Ông ta đi tới cửa sổ và liếc nhìn xuống dòng xe cộ ở phía dưới tám tầng nhà. Con đường chật ních ô tô. Từng đám đông trên vỉa hè bước đi thành những dòng ngược chiều, xen lẫn vào nhau. Từ trên thật cao như vậy, tất cả có vẻ như trôi chảy và ngẫu nhiên, như một đám mảnh vụn đang bị nước cuốn đi. Đó là tất cả những gì bạn thực sự phải làm để định đoạt vận mệnh con người: vươn lên đủ cao để thay đổi cách nhìn của mình, làm nó trở nên thần thánh. Lòng trắc ẩn, sự nhân từ, tình yêu - đây là những khái niệm tương đối, tùy thuộc vào bối cảnh, không bao giờ là tuyệt đối. Bạn có thể cảm thấy thứ tình yêu hay lòng trắc ẩn nào cho một quân cờ bị hy sinh? Trong một khoảnh khắc Frisch bị hoài niệm tuổi trẻ không thể kìm nén được xâm chiếm. Đột nhiên ông ta thấy tất cả những con người này đang đắm mình trong thất bại của chính họ. Cho dù những thứ này có vẻ huy hoàng và đầy sinh lực đến thế nào đi nữa, vẫn có một thất bại tập thể, mà phần lớn dường như hoàn toàn quỵ ngã trước nó.

Liệu cái gì mới có thể thức tỉnh đám đông miên hành này đây? Có lẽ thậm chí cả chiến tranh cũng không.

Chuông điện thoại lại reo lên. Là Baum, ông ta có vẻ lo lắng. “Có chuyện gì thế?” ông ta hỏi. “Xe đang đợi.”

Frisch rũ mình khỏi dòng suy tưởng. “Tôi đang ra đây.” Song ông ta nán lại thêm vài phút, bị bứt rứt bởi một cơn ngứa không ý nghĩ vui vẻ nào có thể gãi được. Cô ả Hermes đó! Người đàn bà nhanh nhảu đoảng đó! Cung cấp thông tin cho một kẻ lạ mặt, có thể là một kẻ bán hàng, hay tệ hơn nữa, một tay nhân viên bảo hiểm. Còn có thể là ai nữa đây? Một người bạn ư? Liệu ta có thể có những người bạn mà ta không hề biết chăng? Hay hoàn toàn không phải bạn bè. Vậy thì có thể là kẻ quái nào chứ? Ông ta có vô khối kẻ thù, tất nhiên rồi, nhưng tất cả ông ta đều biết: những kẻ cạnh tranh, các chính trị gia, vài phụ nữ bị khinh rẻ, một ông chồng ghen tuông chỗ này chỗ khác. Còn ai nữa? Trong những con ác mộng kinh khủng nhất của ông ta, những kẻ thù đó phình ra thành một đám đông đầy đe dọa. Một trong những nỗi lo thỉnh thoảng lại tái hiện của Frisch là ông ta có thể trở thành nạn nhân của một vụ úp sọt. Nỗi sợ đó giống như con đau nửa đầu kinh niên, lúc gần như không cảm thấy, lúc không sao chịu thấu. Cho dù chưa bao giờ nhận được lời đe dọa dưới bất kỳ hình thức nào, ông ta vẫn sợ những kẻ sát nhân lẩn lút trên các tuyến đường quen thuộc của mình. Đôi khi, đứng bên cửa sổ phòng mình quan sát đường phố bên dưới, Frisch tự hỏi liệu tay đao phủ hành quyết mình trong hình dung có thể trông thế nào. Rồi ông ta tưởng tượng mình nhận ra hắn giữa đám đông. Một ngày, có thể đó là người đàn ông đang dắt chó ở góc phố; ngày khác, có thể là người đi mô tô vận đồ da màu đen cứ lượn lờ quanh khối nhà. Hay hôm nay, biết đâu chính là cậu sinh viên đang sải bước đi ngang qua, hai bàn tay đút sâu vào túi áo khoác.

Frisch rời văn phòng, khóa cửa lại, đi thang máy xuống ga ra dưới tầng hầm. Baum đang đợi ông ta trong xe. Frisch ngồi xuống bên cạnh ông này trên băng ghê sau và gật đầu với lái xe.

“Ông mệt à?” Baum hỏi.

“Không hề. Sao vậy?”

“Trông ông có vẻ nhợt nhạt.”

“Chắc tôi ăn nhiều quá.” Nhưng Baum có vẻ không bị thuyết phục. “Ô, thiếu chút nữa tôi quèn mất. Nhắc tôi nhớ về cô Hermes khi tôi trở lại nhé. Phải làm gì đó với cô ta.”

“Được.” Baum không bao giờ đặt câu hỏi về các quyết định của Frisch.

Họ im lặng đi xe tới nhà ga. Lần đầu tiên trong nhiều năm hai người quen nhau, Frisch cảm thấy khó ở với Baum. Nhưng ông ta nhanh chóng nhận ra cảm giác khó chịu này đã lan rộng ra mọi thứ quanh mình, kể cả bản thân ông ta.

Tại quầy bar ở nhà ga, ông ta uống một ly cognac, thứ này có vẻ khiến ông ta hào hứng lại. Đoàn tàu đang đợi bên ke, may thay vẫn còn vài khoang trống. Họ chỉ vừa ngồi xuống những chiếc ghế bọc nhung chốc lát thì tiếng còi khởi hành vang lên, và chỉ khi cảm thấy đoàn tàu bắt đầu chuyển bánh, Frisch mới hoàn toàn lấy lại được tâm trạng vui vẻ của mình. Lấy lại vẻ ôn hòa như cũ, ông ta nhìn chăm chăm khuôn mặt gầy gò và những cử chỉ quen thuộc của Baum: cởi chiếc áo khoác vẫn luôn mặc ra và cẩn thận gập lại, vừa ngồi xuống vừa vuốt phẳng những nếp nhăn trên quần, đặt chiếc va li da lên đầu gối đồng thời bấm mở cả hai chốt khóa, rồi cuối cùng lấy ra bộ cờ vua một cách cẩn thận tới mức như thể đó là hòm đựng thánh tích, đặt nó lên chiếc bàn gấp nhỏ và tỉ mẩn bày các quân cờ. Động tác cuối cùng của ông này trước khi bắt đầu ván cờ là lục lọi trong túi quần tìm một đồng xu một penny và đặt xuống cạnh bàn cờ. Frisch cũng làm tương tự. Đó là phần tiền cược mang tính biểu tượng.

Baum là một kỳ thủ khá, không phải tài năng, nhưng cũng không thể bị gọi là kém cỏi. Kỹ thuật đáng ghen tị của ông này đã bù đắp lại cho sự thiếu hụt về năng khiếu. Ông ta là một lý thuyết gia giỏi, những nước khai cuộc luôn luôn chỉn chu. Quả đúng là Baum nghèo nàn về ý tưởng; bất cứ khi nào tìm cách đi ra khỏi các lối mòn có sẵn, ông ta đều bị qua mặt, song về tổng thể đó là một đối thủ đáng giá, không bao giờ dễ bị đánh bại. Thông thường, họ có thời gian cho hai, hay thậm chí ba ván. Họ sẽ nhanh chóng lướt qua phần ra quân, và sau vài cuộc giao chiến nhỏ ở trung tâm và vài cuộc đổi quân, sẽ quyết định xem ván cờ có đáng để tiếp tục hay không. Một số tình huống không tránh khỏi đưa tới kết quả hòa. Trong trường hợp đó họ sẽ bắt đầu lại, dần dần lựa chọn những biến thể mạo hiểm hơn. Tuy nhiên, Baum luôn thận trọng, chỉ đưa ra những nước đi thử nghiệm dè dặt. Quả thực, ông này hài lòng với việc thủ hòa, coi đó là một kết quả tốt. Nhưng có lúc họ thấy mình chìm vào đúng một ván cờ kéo dài mãn ý tới mức họ sẽ dừng lại để xem xét nó, phân tích mọi biến thể của nó.

Một đặc trưng có vẻ phổ biến ở mọi kỳ thủ là việc từ chối thừa nhận rằng vị trí của họ trong một ván cờ bị thua là thực sự không thể chống giữ được. Vậy là Baum, khi thua, sẽ bướng bỉnh xem lại mọi nước đi, tìm cách khám phá xem mình đã phạm sai lầm từ đâu và lúc nào. Những ván cờ và những cuộc phân tích sau đó của họ thường đem đến cho Frisch những ý tưởng hay ho cho cột bài về cờ vua của ông ta.

Tối nay Baum chơi quân trắng. Nước ra quân bằng quân tốt che mặt hậu là nước ưa thích của ông này. Ông ta thích giương buồm trên mặt nước lặng sóng, trên một con tàu vững chãi. Nhưng Frisch không muốn trải qua kịch bản quen thuộc. Ông ta quyết định khuấy động mọi thứ lên một chút. Với Baum người ta có thể cho phép mình mạo hiểm một hai nước cờ.

“Chúng ta sẽ xem ông thoát ra thế nào, ông bạn già,” Frisch nói, nhanh chóng đi nước ra quân. Nhưng không mấy chốc, đã rõ là phương án chơi của ông ta hoàn toàn khác lệ thường. Ông ta đang nóng lòng muốn được thấy khuôn mặt Baum đáng mến khi ông này nhận ra mình đang phải đối mặt với biến thể nào. Liệu có phải mong muốn tự mình dấn thân vào sự phiền phức của một thế phòng ngự nguy hiểm như thế của Frisch là một trò đùa không? Hay là một dạng thách thức cho bản thân ông ta?

Các kỳ thủ thường có khuynh hướng mang những thiên kiến với cõi tục vào trò chơi, mang theo những điều họ thích và ghét, những điều họ tin chắc và những thứ gây kích thích. Frisch coi bản thân là người theo chủ nghĩa thuần túy, ghê sợ bất cứ thứ gì không logic và tuần tự, hay ít nhất có thể quy về một lý thuyết nào đó đã đuợc xây dựng. Ông ta đánh giá sức mạnh dựa vào số lượng quân cờ nhiều hơn là chất lượng cách chơi cờ. Tựu trung, ông ta là kẻ không thể chịu được thất bại - và không chỉ trong cờ vua; một kẻ không thể từ bỏ những niềm tin thâm căn cố đế của bản thân, dù chỉ một chút.

Đã gần một năm trôi qua kể từ khi ông ta tình cờ bắt gặp biến thể cho quân đen này trong quá trình thực hiện các phân tích cho tạp chí. Nó đã thỉnh thoảng xuất hiện trong các giải đấu, giành được thành công không lý giải nổi. Biến thể này đòi hỏi hy sinh một quân hiệp sĩ vào một thời điểm chỉ để đổi lấy hai quân tốt, nhưng nước cờ này ngăn cản quân trắng củng cố vị trí vua của mình, từ đó bắt đầu một mối đe dọa tới vua trắng. Nếu quân trắng quyết định duy trì lợi thế số lượng của mình, bên này sẽ buộc phải ở vào thế phòng thủ một thời gian dài.

Biến thể đã lập tức đập vào mắt Frisch như sự sỉ nhục tới những tiêu chuẩn thẩm mỹ của chính ông ta, và ông ta đã bàn về vấn đề này một cách trọn vẹn trên các trang tạp chí của mình, tìm cách hủy hoại biến thể ấy, chứng minh nó vô căn cứ tới mức nào. Nghiên cứu đầy thuyết phục của ông ta, đuợc đăng nhiều kỳ trên vài số tạp chí, được mang tựa đề “Biến thể Luneburg”, thứ ông ta mô tả là “không mạch lạc”, “cẩu thả” và “khiêu khích”. Nhưng đôi khi chúng ta ghét một thứ tới mức rốt cuộc đồng nhất hóa với nó, và lúc này đây Frisch đang thực hiện chính xác những nước đi ông ta không tán thành. Ông ta hẳn phải cảm thấy sự phấn khích đầy tội lỗi khi hành động đối lập với niềm tin của chính mình như thế. Khi đón nhận cách nhìn của đối thủ, có lẽ là lần đầu tiên, ông ta nhận ra mọi thứ có thể khác biệt biết chừng nào chỉ bằng việc xoay bàn cờ lại.

Ông ta tự nhủ liệu Baum thậm chí có nhớ nổi biến thể này hay không.

Nhưng tất nhiên Baum từng là một phụ tá vô giá trong quá trình phân tích những ván cờ căng thẳng thần kinh đó. Và phải, ông này đã nhận ra. Và như thế nào chứ!

“Ồ,” Baum thốt lên, rõ ràng rất ngạc nhiên, gần như thể để nói, Con quỷ đó lại ngóc đầu lên rồi!

Frisch tiếp tục gây sức ép. Tuy nhiên, dù đã nghiên cứu thế cờ rất tỉ mỉ, dường như vẫn luôn có những khía cạnh của biến thể này ông ta không tài nào nắm bắt được. Ông ta tự hỏi vì sao mình lại đi chuốc lấy thứ rắc rối này. Ông ta đột nhiên cảm thấy một sự thôi thúc muốn đề nghị bỏ ván cờ này và bắt đầu một ván khác, song ông ta biết Baum sẽ tính một lần bỏ cuộc là một chiến thắng, mà ông ta thì không hề có ý định chịu thua cái kiểu như thế. Cùng lắm thỉnh thoảng ông ta mới ban cho Baum một ván hòa. Vài lần ít ỏi giành đuợc phần thắng, Baum luôn hân hoan suốt hàng tuần liền. Và vì một chiến thắng duy nhất có thể chuộc lại rất nhiều thất bại, nên một thất bại duy nhất có thể làm giảm giá trị hay thậm chí hủy hoại hết cả một chuỗi dài chiến thắng. Nhưng trong thâm tâm, Frisch vẫn lạc quan. Nếu chơi với sự tập trung cao độ, ông ta có thể ít nhất kết thúc ván cờ với kết quả hòa.

Đắm chìm trong suy tưởng, ông ta thậm chí không nhận ra có thêm một hành khách nữa bước vào khoang và đang chực ngồi xuống bên cạnh họ. Hiếm khi có ai đó không buồn bận tâm đến tấm rèm được kéo kín mà xâm phạm khoang tàu của họ. Frisch ngước mắt nhìn lên khỏi bàn cờ và dành cho kẻ thâm nhập một cái nhìn đầy bực bội. Ông ta có cái kiểu nhìn xéo người khác đầy ngờ vực, một kỹ năng vẫn dùng từ hồi còn trong quân đội. Ông ta không bao giờ nhìn thẳng vào mắt ai, mà thay vào đó tập trung nhìn với vẻ chê trách vào một điểm trên cổ họng người đàm thoại với mình, như thể phát hiện thấy một vết bẩn trên cổ áo người đó, hay huy hiệu đã bị bung ra.

Cảm thấy mình bị săm soi, người đàn ông trẻ nói khe khẽ gì đó, lẩm bẩm một câu chào, rồi ngồi xuống.

Kẻ xâm nhập có lẽ ngoài hai mươi tuổi. Anh ta có mái tóc vàng để dài tới vai, râu đã đến độ cần cạo, và trên mình là chiếc áo khoác màu trắng nhưng không còn tinh tươm, cài khuy tới tận cổ. Cái kiểu ăn mặc này cố nhiên Frisch rất ghét.

Cậu thanh niên cúi gập người thật thấp trên ghế và giữ hai bàn tay đút sâu vào túi áo. Vai anh ta đeo một chiếc cặp da. Việc anh ta không có thêm hành lý nào khác khiến Frisch hy vọng cậu thanh niên chỉ đi một quãng ngắn.

Sau khi theo dõi họ vài phút, cậu thanh niên mở cặp của mình ra, lấy ra vài tờ giấy vẽ, rồi hắng giọng để thu hút sự chú ý của họ. “Thưa các ông, nếu các ông cho phép,” anh ta nói, “tôi muốn vẽ tặng các ông một bức ký họa các ông đang chơi cờ.”

Frisch cộc lốc từ chối, và cậu thanh niên, có vẻ cam chịu, dường như thu mình lại trên ghế. Anh ta gỡ quai cặp xuống rồi để nó bên cạnh mình, đầu tiên lấy từ trong cặp ra một gói nhỏ bằng vải xám, rồi nhanh chóng nhét nó vào túi áo khoác.

Frisch trở lại với những suy nghĩ của mình, song sự hiện diện của người lạ quấy rầy ông ta. Thỉnh thoảng ông ta lại liếc mắt thật nhanh về phía người lạ mặt, anh này không lúc nào rời mắt khỏi bàn cờ. Đôi đồng tử dao động gần như không thể nhận ra cho thấy cậu thanh niên đang đánh giá các khả năng khác nhau. Cả Baum cũng hoàn toàn đắm chìm vào ván cờ. Thấy mình ở vị trí thuận lợi, ông này tập trung toàn bộ sự chú ý của mình, di chuyển các quân cờ với vẻ hài lòng rõ rệt.

Họ chơi thêm nửa tiếng nữa, đến lúc đó Frisch đề nghị hòa, tin chắc rằng Baum, như thường lệ, sẽ đồng ý. Nhưng trước sự thất vọng lớn của ông ta, đối thủ không chịu, còn trề môi ra như thể đang nhâm nhi một thứ vang lâu năm và cuối cùng từ chối một cách trơ tráo: “Tôi thích xem ván cờ này sẽ kết thúc ra sao, nếu ông không thấy phiền.”

Sau đó, theo từng nước đi, Frisch nhận ra rằng bất chấp những nỗ lực của mình, ông ta sẽ đi đến nước không thể trụ vững, một tiến trình mà ông ta biết rõ vì đã phân tích nó một cách kỹ lưỡng, dù rằng phân tích của ông ta đầy thiên kiến. Vốn là người tin chắc “Biến thể Luneburg” không thể đứng vững, ông ta tìm cách, có lẽ trong vô thức, củng cố cho niềm tin của mình. Khi nước chiếu hết đã cận kề, ông ta lật ngược quân vua của mình lên cam chịu.

“Q.E.D, Baum thân mến,” ông ta thốt lên, giả đò tin chắc, cho dù không thể giấu được vẻ sưng sỉa điển hình của những người không sẵn lòng chịu thua dù đã thực sự thua. “Biến thể này không thể đứng vững.” Và vì thất bại luôn khiến chúng ta khoan dung hơn, ông ta quay sang vị khán giả trẻ tuổi như thể tìm cách kéo anh ta vào cuộc. Cậu thanh niên tiếp tục nhìn chăm chăm vào bàn cờ với vẻ mặt ngờ vực, như thể đang cộng gộp lại những kết quả không cân bằng. Nhưng không có cách nào biết anh ta hiểu cờ vua tới mức nào.

Cậu thanh niên hắng giọng và nói, “Theo tôi thấy có vẻ như ông đã không đi những nước cờ tốt nhất có thể.”

Frisch chết lặng. Ông ta phải gồng mình lên để nuốt trôi câu nói xúc phạm, nhưng sau khi lấy lại được bộ dạng đĩnh đạc của mình - vì cách tốt nhất để đáp lại một kẻ không hiểu biết là thái độ đĩnh đạc tuyệt đối - ông ta mỉm cười giả tạo.

“Cậu nghĩ là không ư?”

Nếu có điều gì ông ta không thể chịu đựng được, thì đó là quan điểm được đưa ra từ một khán giả tay mơ, kẻ có lẽ chỉ vừa biết các quân cờ di chuyển ra sao. Chẳng hạn, tay soát vé là mẫu người như thế, sự xuất hiện của ông ta luôn là một sự khó chịu không sao thoát khỏi. Cách nhìn về cờ vua của ông ta thật nông cạn và phiến diện. Tay soát vé thuộc kiểu người luôn thấy các nước chiếu hết lấp ló khắp nơi như những ảo ảnh trên sa mạc, và thường phải ngăn cản để bàn tay ông ta không hạ xuống bàn cờ, kéo theo sau nó thảm họa. Trong khi tay soát vé là một mối đe dọa thường trực nhưng có thể lường trước, sự xâm phạm của kẻ gà mờ này lại hoàn toàn không thể lường trước, thậm chí chưa bao giờ có tiền lệ. Suốt nhiều năm Frisch và Baum đi theo lộ trình này, có vài lần hiếm hoi một kẻ thích chõ mũi vào chuyện người khác, đáng lẽ đã có thể chọn một khoang tàu trống thì lại quyết định ám quẻ họ, cảm thấy có quyền tha hồ xen vào tràng giang đại hải. Những lời bình luận vô hại, thiển cận do những kẻ vô dụng đưa ra tất nhiên là nhanh chóng bị gạt phắt. Song kẻ xâm phạm này dường như hiểu cờ vua, và anh ta nói với ý định khiêu khích rõ ràng.

Frisch cố gắng trấn tĩnh. Thậm chí ông ta còn cảm thấy quý ông trẻ tuổi này rất có thể sẽ là một nguồn giải trí thú vị.

“Điều gì khiến cậu nghĩ có những nước tốt hơn ở thế cờ này?” ông ta hỏi, hơi nhô nửa người trên ra.

Cậu thanh niên cười mỉa mai, gần như khinh miệt. “Ở thế cờ này thì rõ ràng là không,” anh ta nói.

“Nghĩa là sao?”

“Nghĩa là chúng ta cần lui lại vài nước đi để tôi có thể giải thích với ông.”

Frisch lại có thêm một đấu tranh nội tâm nhanh chóng nữa. “Thật sao?”

“Thật vậy. Biến thể này cần phải được chơi năng động hết mức có thể, không bị thu về thế phòng ngự bất động mà ông áp đặt. Mục đích của nó là giúp một con tốt hóa hậu - đó là mối đe dọa chủ yếu. Nếu không có gì đền bù cho việc hy sinh quân hiệp sĩ ban đầu, ông sẽ đối diện với một ván thua, hiển nhiên rồi.”

“Hiển nhiên,” Baum lẩm bẩm với chính mình, không rời mắt khỏi bàn cờ. “Hiển nhiên,” ông ta nhắc lại, như thể mắc chứng lặp lại lời người khác thể nhẹ.

Frisch đang chực nói gì đó thì cậu thanh niên giơ một bàn tay lên.

“Tôi đã chơi biến thể này nhiều lần đến mức chẳng nhớ nổi,” anh ta nói. “Kỳ thực, tôi luôn sử dụng nó để chống lại nước ra quân bằng quân tốt che mặt hậu.”

“Một cách thành công, tôi đoán vậy,” Frisch lên tiếng đầy mỉa mai.

“Ồ vâng,” cậu thanh niên trả lời. “Tám mươi phần trăm các trường hợp. Mà với quân đen thì đó là thành công thực sự.”

“Quý ông thân mến,” Frisch lên tiếng, không thể kiềm chế lâu hơn nữa, “tôi chỉ có một điều để nói với cậu: thế phòng thủ này là công cốc. Nó đột nhiên giành được sự ưa chuộng khoảng một năm về trước, chủ yếu như một trào lưu thoảng qua (vì thậm chí cả trong cờ vua, các xu hướng thời thượng cũng tới rồi đi), cho tới khi bản thân tôi cảm thấy buộc phải phá hủy nó trên tạp chí của mình.” Ông ta nói đầy quyền uy. “Lợi ích duy nhất - và tôi lặp lại, duy nhất - của nó là người khuấy động mặt nước đôi khi sẽ tạo ra những nhiễu loạn khó coi có thể khiến đối thủ mất thăng bằng và ngã. Nhưng chỉ có thế. Nó trông đợi vào mỗi sự bất ngờ. Nó dựa trên thủ đoạn bịp bợm, chứ chắc chắn không phải nhờ trí thông minh.” Đến đây, ông ta im bặt, có vẻ hối tiếc vẻ thái độ gay gắt của mình. Chuyển sang giọng hòa hoãn hơn, nói với sự cẩn trọng có lẽ ông ta sẽ dùng để chọn một chiếc cà vạt nghiêm túc hơn để tương thích với bộ vest mặc buổi chiều, Frisch nói thêm, “Dù thế nào đi nữa, có vẻ cậu cũng chơi cờ vua.”

“Giờ thì không còn chơi nữa,” cậu thanh niên đáp.

“Nhưng có vẻ cậu vẫn theo dõi.”

“Tôi đã chơi trong nhiều năm, cho tới khi đạt cấp kiện tướng. Nhưng đã một thời gian rồi tôi không làm gì liên quan tới cờ vua nữa.”

“Đã vậy,” Frisch hào hiệp đề xuất, “tại sao không bắt lấy cơ hội?” Sự xuất hiện của kẻ xâm nhập thật phiền toái, nhưng giờ đây, khi nhận ra mình đang đối diện với một chuyên gia, ông ta đột nhiên đổi ý. “Nêu cậu muốn...” ông ta nói tiếp, đưa bàn tay về phía bàn cờ nhỏ mà Baum vẫn đang nhìn chăm chăm như thể bị thôi miên bởi thế thắng của mình.

Cậu thanh niên rụt rè từ chối. “Tôi không thể, tôi thực sự không thể.”

“Nhưng sao lại không? Liệu còn cơ hội nào tốt hơn không? Tôi là Tiến sĩ Frisch, kiện tướng và trọng tài cờ vua quốc tế. Cũng là chủ bút tạp chí Der Turm.”

Cậu thanh niên bắt bàn tay được chìa ra cho mình, hơi gật đầu và khẽ nói, “Mayer.”

Frisch không chịu bỏ cuộc. “Cậu có thể chơi quân trắng, nếu cậu muốn. Hoặc lấy quân đen, và dùng biến thể này.”

Cậu thanh niên kiên quyết lắc đầu. “Tôi xin lỗi vì có vẻ bất lịch sự. Tôi nói ‘không thể’, nhưng sự thật là tôi không thể đấu tay đôi.”

Đến đây, thậm chí cả Baum cũng bừng tỉnh khỏi cơn mơ màng của mình và nhìn đầy tò mò về phía cậu thanh niên dường như đang cảm thấy buộc phải giải thích lý do mình từ chối - tên cậu ta là Mayer phải không nhỉ? Ít nhất Baum nghĩ cậu ta đã nói thế.

“Tôi đoán đó là vấn đề về thần kinh. Ý tôi là tôi nghĩ tôi vẫn là một kỳ thủ khá. Chỉ có điều tôi không có tâm trí để chơi với một người bằng xương bằng thịt.”

“Tâm trí?” Frisch hỏi, đầy sửng sốt. “Cậu không có tâm trí?”

“Nó nằm ngoài khả năng kiểm soát của tôi,” cậu thanh niên nói tiếp. “Nhiều khả năng là một nỗi ám ảnh sợ, nhưng tôi không thể đừng đuợc. Cờ vua đã gần như hủy hoại cuộc đời tôi. Nó đã đẩy tôi tới cận kề điên loạn. Chỉ sau một đêm tôi đánh mất tất cả, không còn gì nữa. Ngay cả bây giờ cũng thật khó tin nổi điều đó đã xảy ra như thế nào. Tôi kết thúc trong cảnh không nhà, ngủ đêm trên đường phố hay tại những chỗ ở cho người vô gia cư. Có những lúc tôi thực sự nghĩ mình đã điên. Tại một nơi mà tôi đã phải ở một thời gian, cùng những kẻ cặn bã của thành phố, có một người tuyên bố ông ấy có thể tìm ra điều gì không ổn trong bộ não người khác đó. Ông ấy đưa cho tôi các biểu mẫu để điền vào và hỏi đủ câu phát ngượng. Ông ấy quyết tâm tìm ra vì sao tôi lại rơi vào tình trạng như vậy. Ông ấy muốn chỉ ra chính xác nguyên nhân đã cướp đi động lực sống của tôi. Khi tôi mô tả vấn đề cho ông ấy, ông ấy có vẻ rất quan tâm. Trên thực tế, từ trước đến giờ ông ấy là người duy nhất lắng nghe những gì tôi cần nói và tin vào câu chuyện của tôi. Ông ấy kết luận rằng lý do khiến tôi không thể chơi cờ vua nữa là vì tôi nhìn nhận đối thủ của mình như hình ảnh người cha tôi đang xung đột. Và chẩn đoán của ông ấy đúng về cơ bản, dù dựa trên những tiền đề sai lầm. Ông biết đấy, đó không phải là người cha thực của tôi, và câu chuyện tôi kể cho ông ấy chắc chắn không phải do trí tưởng tượng của tôi nhào nặn ra hay là sản phẩm của nhu cầu vô thức muốn trừng phạt chính mình về một tội lỗi nào đó như ông ấy đã khẳng định. Cho dù tôi thừa nhận rằng vào thời điểm ấy, tôi bắt đầu có những nghi ngờ về bản thân.

“Tất cả bắt đầu từ dam mê tôi dành cho cờ vua, một trò chơi tôi đã dấn thân vào theo cách không thể khác thường hơn...”

Cuối cùng, những lời nói của cậu thanh niên có vẻ thu hút được sự chú ý của thính giả. Lần đầu tiên Frisch ngước đôi mắt xanh nhạt của ông ta lên nhìn thẳng vào mắt Mayer, thể hiện thái độ ôn hòa hơn, hoặc Mayer thấy có vẻ thế. Và quả thực đây chính là điều cậu thanh niên đã chờ đợi, đã sợ rằng nó sẽ không bao giờ tới, như người ta đôi lúc tìm kiếm những phản hồi mang tính người từ mắt những con vật được huấn luyện. Mặt Frisch đột nhiên dãn ra. Ông ta từ bỏ vẻ thủ thế ban đầu, dù vô thức hơn là với chủ đích thực sự.

Mayer hít thở sâu. Anh ta có vẻ đỡ căng thẳng hơn. Giọng anh ta không còn khàn khàn để lộ ra sự bồn chồn như ban nãy.

Anh ta bóp chặt lấy gói vải nhét trong túi áo khoác như để đảm bảo là chưa quên lý do mình có mặt trên chuyến tàu này. Giờ đây anh ta có thể nhìn đối thủ của mình không sợ hãi. Bất chấp mọi thứ anh ta biết về con người này, anh đã nhìn nhận ông ta là một người bình thường và không có khả năng tự vệ, một người - saư khi để rơi chiếc mặt nạ cứng nhắc của mình trong một khoảnh khắc - thực sự có vẻ bề ngoài đúng tuổi, một người tới ngưỡng già, mái tóc màu xám sắt cắt ngắn để che giấu quá trình hói đang lan rộng, thân thể khỏe mạnh, dinh dưỡng đầy đủ, được chăm sóc chu đáo, và hẳn là đầy ắp sự biết ơn bên dưới bộ đồ tối màu được cắt may hoàn hảo.

Người còn lại, Baum, rõ ràng khá tầm thường. Ông này đang ngồi bắt tréo chân, quay ba phần tư người về phía Mayer, hai bàn tay đặt lên một đầu gối, các ngón tay đan vào nhau, dường như đang đắm mình trong suy tưởng, song chỉ ra vẻ vậy để có thể lắng nghe mà không lộ.

Đoàn tàu chạy qua một cây cầu sắt làm hắt những luồng sáng chói lóa lên các ô cửa sổ. Một ngôi làng lướt qua, ánh sáng của nó cuộn xoáy, để lại những cột và vệt sáng xanh đằng sau, cho tới khi khu rừng đen ầm ầm quay trở lại.

Sự im lặng của hai người họ, cùng sự tò mò chăm chú công khai của Frisch, giờ đây thuyết phục Mayer bắt đầu câu chuyện của mình.

Tôi dần bị cờ vua mê hoặc khi còn là một đứa trẻ. Tôi học những nước đi đầu tiên từ cha tôi, một người chơi cờ nghiệp dư tài năng. Trên thực tế, một trong những ký ức sống động nhất của tôi là dáng vẻ ông cúi người xuống bàn cờ trầm ngâm suy nghĩ.

Nhưng cả cha mẹ tôi đều qua đời trong một tai nạn ô tô khi tôi sáu tuổi. Tôi được đưa đến sống với bà ngoại ở Vienna.

Trong nhiều năm, tôi không nghĩ gì tới cờ vua nữa, nó trở thành một ký ức mơ hồ, huyền bí kết nối với thế giới mầu nhiệm thuộc về giai đoạn đầu thời ấu thơ của tôi. Bộ cờ vua của cha tôi được để trong ngăn kéo ở nhà bà tôi. Đó là một bộ cờ với bàn cờ đóng lại thành hộp đựng các quân cờ bằng gỗ hoàng dương và gỗ mun. Nhưng cả bàn cờ và quân cờ đều nằm im lìm không được đoái hoài đến trong cái ngăn kéo đó, cùng những đồ vật khác từng thuộc về cha tôi: hộp đựng thuốc lá bằng kim loại, vài chiếc tẩu, một cái dao cạo với tay cầm bằng đồi mồi. Giữ lại chỉ để làm kỷ niệm.

Tôi được khoảng mười ba tuổi khi cờ vua lại chiếm hữu tôi, và điều đó diễn ra theo cách thật lạ lùng, gần như thể bản chất đối ngẫu của trò chơi được hé lộ cho tôi như một dấu hiệu.

Vào một buổi sáng mùa xuân, tôi ngồi với bà ngoại ở một quán cà phê ngoài trời ở trung tâm thành phố, quan sát phần kem còn lại của mình tan chảy trong cái cốc thủy tinh. Đột nhiên, những vết máu nhỏ xuống trên mặt bàn cẩm thạch trắng bong. Bà ngoại tôi nhổm dậy, tìm cách cầm dòng máu chảy từ mũi tôi ra bằng một cái khăn ăn. Bà chủ quán cà phê, sau khi rửa cho tôi bằng nước vòi, đua tôi tới một căn phòng lịch sự phía sau quán, tường ốp gương toàn bộ. Tôi được bảo ngồi im không nhúc nhích cho tới khi máu mũi ngừng chảy. Sau khi nhắc tôi không được nhúc nhích, bà ngoại để tôi lại một mình. Nhưng hóa ra tôi không hoàn toàn chỉ có một mình, vì ngay lập tức tôi nghe thấy những tiếng thì thầm từ phía sau một tấm rèm nhung đỏ dày ngăn đôi căn phòng. Cứ như thể ai đó đang cố nói mà không ra tiếng, và sự tẻ nhạt của cảnh bất động bị áp đặt khiến tôi đặc biệt tò mò muốn tìm ra xem đó là ai. Đầu tôi đang ngả ra sau; tôi đang áp nước đá lên trán, nhìn chăm chăm vào một điểm thẳng trên đầu, và nhận ra rằng nếu tôi đưa mắt nhìn xuống cuối phòng, hình ảnh phản chiếu trên trần căn phòng, cũng được lắp gương, cho phép tôi thấy được những gì diễn ra đằng sau tấm rèm, hay gọi là cánh gà cũng được. Chẳng mấy chốc, tôi nhận ra một thứ quen thuộc: một bàn cờ vua, bao quanh là những người, mà căn cứ vào những cái đầu đang hói dần hết và mái tóc muối tiêu, có vẻ đều khá lớn tuổi. Họ đang nhìn chăm chú vào bề mặt vuông hơi sáng mờ mờ như thể chờ đợi câu trả lời của một nhà tiên tri. Nhưng còn thứ gì đó nữa, một điều tôi không thể nào nhìn rõ được dù có cố gắng đến đâu. Điều đó tương phản rõ nét với vẻ nghiêm trang trong phòng, và cho dù tôi không thể hòa họp được nó với những đôi vai chùng và cái đầu đang cúi xuống, theo cách nào đó nó đem đến trong tâm trí một hình ảnh vui vẻ, như thể tất cả những con người đó đang chờ đợi một cao trào.

“Nếu cháu thấy đỡ rồi thì chúng ta có thể đi,” tôi nghe thấy bà ngoại nói.

Nhưng thay vì thế, tôi đứng dậy, băng qua căn phòng tới chỗ tấm rèm như thể di chuyển từ một giấc mơ tới một giấc mơ khác. Có lẽ bà tôi đã quá bất ngờ để ngăn tôi lại, hoặc cũng có thể bà bị sự im lặng lan tỏa khắp căn phòng đe dọa và không dám cao giọng. Dù thế nào đi nữa, bà chỉ giơ một cánh tay lên đầy vẻ kinh ngạc, nhưng hầu như tôi không nhận thấy, vì tôi đã bước ra đằng sau tấm rèm và lại gần nhóm người xúm quanh bàn cờ. Không ai để ý đến tôi, ngay cả khi tôi lách mình chen vào để thấy bàn cờ. Khi đã tới nơi, tôi hiểu ra lý do tạo nên cảm giác lạ lùng tôi vừa có lúc trước. Hai người đang ngồi bên bàn: một người, quay lưng về phía tôi, là một ông già với mái tóc bạc trắng phủ kín trên đầu và mặc đồ tối màu. Đối diện với ông lão là một cậu bé tóc vàng gầy gò có vẻ trạc tuổi tôi. Ngồi bất động bao quanh bàn cờ là tất cả những người lớn tuổi hơn cậu nhiều, cậu bé trông giống như Jesus thiếu thời bị các học sĩ của đền tra vấn.

Đó là lượt đi của ông lão, và không lâu sau ông đưa bàn tay lên, nhấc một quân cờ, và đặt nó vào một vị trí khác trên bàn cờ với vẻ vô cùng buồn nản. Cậu bé ngồi đối diện lập tức đáp lại, không nói gì, nhưng động tác đầy tàn nhẫn và lộ ra sự tự tin đầy giễu cợt tới mức như thể ngụ ý đây là nước cờ tối thượng.

Tôi vẫn luôn nghĩ người ta cần tuyên bố chiến thắng của mình bằng cách nói “chiếu” hay “chiếu hết”, dù chỉ vì sự hài lòng của chính mình. Nhưng trước sự ngạc nhiên của tôi, không có điều gì như thế diễn ra ở đây. Ông lão ngẫm nghĩ thêm vài phút nữa - hay đúng hơn có vẻ như ông đang chăm chú đánh giá một bảo vật hoặc xem xét tính xác thực của một tác phẩm nghệ thuật - sau đó ông chỉ đứng dậy và bắt tay đối thủ.

Đột nhiên, tất cả những người cho tới lúc đó vẫn nín thở bắt đầu bàn tán sôi nổi, hàng chục bàn tay cùng chỉ xuống bàn cờ trong sự hỗn loạn tột cùng. Đúng lúc đó, bà ngoại tôi cầm lấy cánh tay tôi và chực dẫn tôi đi. Tôi không muốn đi. Tôi bắt đầu vùng vẫy và phản đối, nhưng bà không chịu nhượng bộ. Trong khi bà lôi tôi đi, lách qua giữa những người đang tiếp tục ồn ào quanh bàn cờ, tôi ngoái lại lần cuối cùng và thấy - không còn nghi ngờ gì nữa - người lúc nãy tôi cho là một cậu bé kỳ thực là một người trưởng thành, một người lùn, cơ thể mảnh khảnh nhưng tỉ lệ cân đối và khuôn mặt trẻ con, không râu và nhăn nheo. Và anh ta nhìn tôi như thể nháy mắt đồng lõa.

Liệu đó có phải là ngày tôi được khai tâm không? Tôi không chắc nữa. Nhưng tôi biết chắc rằng từ đó trở đi, mối quan tâm tôi dành cho cờ vua dần dà thức tỉnh. Tôi là một cái thùng được làm đầy từng giọt một. Điều đầu tiên tôi làm là lục lọi qua tất cả những món đồ từng thuộc về cha tôi, lấy bộ cờ vua ra như thể đào một kho báu được chôn giấu lên. Tôi đếm các quân cờ, xoay chúng trên các ngón tay như thể nhìn thấy chúng lần đầu tiên, rồi sau đó xếp chúng lên bàn cờ như cha tôi đã dạy nhiều năm về trước. Dường như tôi có thể cảm nhận bên trong bản thân mình tất cả các cảm xúc được định hình trong những vật điêu khắc tinh túy đó. Cũng giống như có mặt tại buổi tuyên đọc một bản di chúc mà tôi là người thừa kế duy nhất vậy.

Đam mê đến tức thì và không hề suy giảm. Trong một thời gian, tôi chỉ đơn thuần di chuyển các quân trên bàn cờ, cảm nhận tính nhất quán của chúng và đơn thuần quan sát chúng. Chúng là ý nghĩ đầu tiên của tôi vào buổi sáng và ý nghĩ cuối cùng của tôi buổi tối. Chúng xuất hiện trong tất cả những giấc mơ của tôi. Tôi vẫn chưa chơi một ván cờ nào, song tôi hình dung bản thân như một nhà vô địch bất khả chiến bại. Bất cứ ai hỏi tôi muốn trở thành người thế nào khi lón lên, tôi chưa bao giờ có chút ngờ vực nào dù nhỏ nhất.

Ngoài bộ cờ, cha tôi cũng để lại cho tôi không ít sách về cờ vua, tôi lật giở qua chúng với sự khao khát hời hợt, cố gắng để không bị chết chìm trong đại dương các biểu tượng khó hiểu của chúng.

Thế rồi đến một ngày, tôi quyết định đã đến lúc để đem năng lực bậc thầy vẫn tự cho của mình ra thử thách. Tìm đối thủ không dễ gì. Bất cứ khi nào cảm thấy một đam mê thực sự với điều gì đó, chúng ta cũng phiền muộn nhận ra rằng cái thế giới dường như chúng ta coi là tất cả lại được những người khác đánh giá chẳng cao lắm, thậm chí còn không hề biết đến. Tôi không có ai để chơi cùng ngoài các bạn cùng lớp, với họ đôi khi tôi chơi được vài ván cờ chóng vánh, và tôi háo hức tìm những đối thủ tiềm năng tới mức hễ gặp ai tôi cũng muốn biết liệu người đó có chơi cờ vua không. Tôi không có chút quan tâm nào tới ai trả lời không, trong khi những người thừa nhận có dù chỉ những hiểu biết ít ỏi nhất về luật chơi cũng lập tức được tôi quý trọng hơn hẳn, để rồi trở thành nạn nhân khi đồng ý thử sức với tôi.

Vậy là những đối thủ đầu tiên của tôi là bạn bè và bạn học cùng lớp. Nhưng cả bà ngoại tôi cũng không được miễn cho. Bà thường xuyên tìm cách né tôi bằng cách đẩy một người bạn không may nào đó của gia đình tình cờ có mặt vào thế chân.

Như bất cứ người mới chơi cờ nào khác, tôi thích thực hành hơn lý thuyết và chơi hơn nghiên cứu, tin rằng việc sau là thừa khi có sự hiện diện của thiên tài toàn trí ẩn trong tôi, đôi khi gợi ý những nước cờ chiến thắng.

Hẳn các ông cũng biết Alekhine coi cờ vua là một nghệ thuật trong khi Capablanca nhìn nhận nó thuần túy là mưu mẹo. Lasker, mặt khác, nghĩ về nó như chiến đấu. Tôi không nhìn nhận cờ vua như chiến đấu, mà như một cuộc chọi gà, với những tiếng quang quác và những cái lông bay tứ tung. Tôi ít để ý tới phòng thủ, hy sinh các quân cờ không chút do dự, hài lòng với việc chế ngự những ngọn lửa nhỏ mà không nhận ra toàn bộ công trình có thể đã bắt lửa. Tôi tin tưởng rằng trí tưởng tượng (thứ tôi tin chắc mình có thừa thãi) sẽ luôn chiếm thế thượng phong trước những toan tính tỉ mẩn khốn khổ được rất nhiều đối thủ của tôi ưa chuộng, họ, thông qua những bản tính toán được mất chi li, kết thúc cuộc cờ ai ăn được nhiều tốt hơn đảm bảo sẽ thắng. Tôi mơ được chơi cờ như Morphy vĩ đại hay như Anderssen “bất tử” và “mãi xanh”, thiết lập một chuỗi những hy sinh ngày càng phô trương hơn, kết thúc bằng nước chiếu hết với quân cờ duy nhất còn lại trong tay, được thực hiện như một nét chấm phá. Song tài năng không luôn tương xứng với đam mê, kết quả là tôi bướng bỉnh bám lấy giấc mơ tôi không bao giờ thực hiện được. Thực tế là còn xa tôi mới hiểu được trò chơi. Dẫu vậy đam mê vẫn lớn lên trong tôi, đạt tới mức độ bất thường.

Ở tuổi mười bảy, tôi đăng ký nhập học vào Học viện Mỹ thuật, rời khỏi ngôi nhà của bà ngoại tới ký túc xá dành cho sinh viên. Bà ngoại tôi không phải một bà lão tóc bạc phơ ủy mị, mà trái lại, là một phụ nữ duyên dáng năm mươi lăm tuổi, một cựu ca sĩ vẫn còn được những người hâm mộ trung thành theo đuổi; bà có một cuộc sống hào nhoáng, nếu không nói là phóng đãng, và rõ ràng rất nhẹ nhõm khi không còn bị ràng buộc với một cậu nhóc cứ dứt khoát gọi bà là bà ngoại, dù tất nhiên tôi không có ý nói bà không yêu tôi.

Tôi ở cùng phòng với một sinh viên không hề có chút quan tâm nào tới cờ vua. Tuy nhiên, giờ đây tôi đã toàn tâm toàn trí với nó, và không bận tâm điều gì khác. Hoàn toàn có thể nói rằng tôi ăn, uống và hít thở cờ vua. Nếu Plato dứt khoát rằng Chúa là một nhà hình học, thì với tôi lại có một vị Chúa vĩnh viễn chơi cờ vua.

Vào các buổi tối, tôi lang thang trên các con phố của khu Vienna cổ, ngó vào cửa sổ các quán cà phê đông nghịt để tìm kiếm một cuộc cờ, luôn bị thu hút tới những nơi tôi thấy người ta xúm lại quanh những cái bàn, nhưng hầu như luôn thất vọng khi thấy khán giả đang theo dõi những người chơi bài - một thú chơi dường như cực kỳ phổ biến. Hiếm khi tôi đủ may mắn để liếc thấy một bàn cờ giữa các bàn chơi bài, với hai kỳ thủ như đã hóa thạch đang trông nom hơn là trú ngụ ở đó, và từ tuổi tác và thời gian họ bỏ ra cho mỗi nước đi mà suy, có vẻ như đang tiếp tục những ván cờ đã bắt đầu từ thời tuổi trẻ, như hai kỳ thủ trong câu chuyện đùa nổi tiếng - thoạt đầu là hai cậu thiếu niên, sau đó hai người đàn ông trưởng thành, rồi cuối cùng là hai ông lão - vẫn ngồi đúng tư thế đó mà nhìn chằm chằm, cuối cùng có một người hỏi người kia, “Đến lượt ai đi đây?”

Thế rồi đến một buổi tối tôi cũng được toại ước mong. Rẽ vào một con phố lạ hoắc tối mờ mờ, chẳng có động tĩnh gì, tôi bỗng thấy tấm biển vẽ hình một thiên thần đỏ cầm bông huệ đen. Đó là một quán bia có tên Der Rote Engel - Thiên Thần Đỏ, và tôi gần như không tin nổi vào mắt mình khi liếc nhìn qua những ô cửa sổ ám đen vì khói: không chỉ một mà hàng chục bàn cờ, với những người theo dõi xúm lại quanh những chiếc bàn nhỏ đầy hào hứng như thể đang xem chọi gà.

Tôi đã vô tình bắt gặp thế giới của chính mình, tôi chưa bao giờ ngờ đến sự tồn tại của nó. Tôi vẫn luôn hình dung ra các câu lạc bộ cờ vua như những tổ chức khép kín tọa lạc ở những nơi khó lòng tiếp cận, giống như các hội quán Tam điểm, nơi việc gia nhập đòi hỏi một nghi lễ thử thách. Nhưng ở đây tôi chỉ việc bước qua ngưỡng cửa là đã thấy mình ở trong một câu lạc bộ cờ vua của thành phố - không phải danh tiếng nhất, nhưng nhiều khả năng là đa dạng nhất, và chắc chắn là ầm ĩ nhất.

Tôi bắt đầu lui tới một cách đều đặn, nhưng vì không ai có vẻ để ý tới tôi, tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài gia nhập đám người chầu rìa xúm xít quanh các bàn the thé trút lời khuyên xuống đầu các kỳ thủ, phần lớn là những điều tai hại. Tại Thiên Thần Đỏ, cờ vua không phải một môn rèn luyện trí óc mà là một thú vui thiếu trí tuệ nghiêm trọng, nơi tất cả các luật chơi đều bị bẻ cong. Những người chầu rìa và người chơi cười hô hố đầy nhạo báng giữa làn khói xì gà và các vại bia, thường xuyên tuôn ra những lời chửi rủa thô lỗ và tung cả nắm đấm. Tôi sớm nhận ra câu lạc bộ bị chia thành hai khu vực rõ rệt. Những người ham vui chiếm cứ khu vực quanh quầy bar, chỗ đó không mất nhiều thời gian để được phục vụ. Đôi khi họ hòa lẫn cùng những người chơi bài, một phần vì những người này cũng chơi vì tiền. Những người khác, nghiêm túc và kiềm chế hơn rút lui vào phía trong căn phòng, phần yên tĩnh nhất của quán, ở đó họ trải qua cả buổi tối trui rèn chất xám. Mối quan hệ giữa hai nhóm này không phải lúc nào cũng thân thiện. Nó giống một cuộc xung đột đòi đòi giữa giới quý tộc và bình dân, ân oán được định đoạt tại một giải đấu thường niên mà tất cả thành viên câu lạc bộ phải tham gia.

Đối thủ đầu tiên của tôi là một ông già khá kỳ dị với khuôn mặt bợm nhậu. Nghề nghiệp của ông ta là nhặt nhạnh giẻ rách và bản thân ông ta mặc cũng toàn giẻ rách, cho dù có vẻ đều là những món tinh tuyển trong gia tài của ông ta, tàn tạ nhưng đều may bằng vải tốt. Đôi giày của ông ta đã mòn vẹt gót nhưng không có lỗ thủng nào.

Ông ta thường tới, đẩy theo một cái xe chất đầy những món rác rưởi với một tấm vải dầu trùm lên trên để che chắn cho các món hàng khỏi thời tiết xấu. Sau khi đẩy cái xe vào một khoảng sân nhỏ đằng sau quán bia và khóa một bánh lại với sợi xích và chiếc khóa, ông ta sẽ ngang nhiên bước vào, lớn tiếng chào mọi người. Phần lớn những lúc đó mọi người tảng lờ, thậm chí cố gắng tránh ông ta, song ông ta chẳng bao giờ có vẻ bận tâm. Ông ta sẽ tìm chỗ ngồi tại một cái bàn và bày các quân cờ ra với vẻ đầy lạc quan, như thể đang bày ra một sạp hàng và chờ đợi một khách hàng tiềm năng.

Trong một thời gian tôi đã cố tránh xa ông ta. Từ cách ông ta nhìn tôi, tôi có thể thấy ông ta có những hy vọng lớn lao về tôi, nhưng nếu không ai khác muốn chơi với ông ta, thì sao tôi lại nên làm vậy? Thế rồi đến một buổi tối, cưỡng lại những xét đoán sáng suốt hơn của mình, tôi chấp nhận một lời mời thẳng thừng. Với một người mới tập chơi như tôi, như thế sẽ tốt hơn là quan sát những ván cờ của người khác.

Tôi sớm nhận ra vì sao không ai muốn chơi cờ với ông ta. Ông ta có tất cả những thói quen xấu của một kỳ thủ ở quán cà phê. Không chỉ ngâm ngợi các nước đi của mình lâu kinh khủng, mà khi nhận ra mình đã phạm sai lầm, ông ta vẫn tỏ vẻ dửng dưng, còn chẳng buồn nghĩ tới việc lấy lại quân cờ của mình, và vì thế gần như vô phương cảm nhận được sự hài lòng khi đánh bại ông ta. Trên hết, ông ta bình luận về ván cờ bằng những câu kỳ dị khó hiểu nghe cứ như tiếng lóng của sinh viên thời Trung cổ.

“Deo gratias... kakkus!” ông ta thốt lên như thế khi chiếu được vua đối phương. Chìm đắm trong những suy ngẫm ảm đạm, ông ta sẽ lẩm bẩm những lời vô nghĩa, những lời này có vẻ có tác dụng kích thích với ông già, giống như tiếng trống với những người lính trong một cuộc dàn trận. “Du, du, Strumpfel Lump...” ông ta nhắc đi nhắc lại thành một tràng điệp khúc bất tận.

Câu này trở thành biệt danh của ông ta, và cả tôi cũng gọi ông ta là Strumpfel Lump. Ông ta chơi cũng chẳng hơn gì tôi, song tôi đã khám phá ra thứ thánh ca ru ngủ của ông lão, và ông ta cũng có chút kinh nghiệm, chính nó trợ giúp cho ông ta vào những thời điểm khó khăn. Khá thường xuyên, ông ta xoay chuyển một tình thế tuyệt vọng sang hướng có lợi cho mình bằng cách lợi dụng tính bốc đồng tuổi trẻ của tôi. Nhưng không phải tối nào ông ta cũng tới. Khi ông ta vắng mặt, tôi không còn lựa chọn nào ngoài vào vai khán giả.

Chẳng bao lâu tôi đã nhận ra được tất cả hay hầu hết những nhân vật quen thuộc ở Thiên Thần Đỏ. Trong số họ có người rồi sẽ trở thành thầy của tôi. Tên ông là Tabori, và ông có lẽ là thành viên duy nhất trong câu lạc bộ được cả hai phe chấp nhận và nể trọng.

Tôi những muốn biết nhiều hơn về ông, song Strumpfel Lump chẳng giúp được mấy. Một vại bia cho phép đi một quãng dài trong việc khơi mở cái lưỡi của ông già, và sau khi đã giải mã ra những gì ông ta lảm nhảm trong những khoảnh khắc ba hoa hiếm hoi, tôi biết được kha khá về những nhân vật đầy màu sắc vẫn thường xuyên lui tới Thiên Thần Đỏ, song ông già chẳng bao giờ nói lời nào về Tabori, dù tôi chắc chắn họ biết nhau. Khi gặp, hai người trao đổi với nhau những cái nhìn hơi nấn ná tuồng như một lời chào, và có lần ông già uống một vại quá đầy và bắt đầu làm phiền những người xung quanh, tôi có cảm giác rõ ràng rằng vô số nỗ lực nhằm làm dịu ông ta xuống cũng không ăn thua, mà Tabori chỉ cần nhìn một cái đã khiến ông ta cúp đuôi đi ra ngoài. Vậy là đến một hôm tôi đãi ông ta ba vại và vận hết can đảm đánh bạo đưa ra một câu hỏi.

“Có chuyện gì với Tabori vậy?” tôi hỏi.

Strumpfel Lump bừng tỉnh khỏi những tràng dông dài của mình. Đôi mắt vô hồn của ông ta dường như đột ngột trở nên tập trung, như khi một người kéo quần lên vậy. Lần đầu tiên ông ta nhìn thẳng vào mắt tôi.

“Tránh xa gã đó ra,” ông ta lên tiếng, cau mày như một người thuyết giáo ở nông thôn. “Người đàn ông đó... Ông ta đã chơi cờ ở địa ngục.”

Ông ta chỉ chịu nói có ngần đó, và chỉ càng khiến tôi thêm tò mò.

***

Tabori là một người rắn rỏi trông khoảng sáu mươi tuổi nhưng có thể già hơn nhiều. Khuôn mặt ông lấp dưới bộ râu lởm chỏm, nhưng hai bàn tay được giữ gìn cẩn thận, và ông ăn mặc hơi màu mè. Tabori mang theo một cây gậy chống, giúp ông có dáng vẻ tao nhã thời xưa. Ông tới vào đúng sáu rưõi và bắt đầu tha thẩn giữa các bàn. Khi ông lại gần một bàn cờ, thậm chí cả những kỳ thủ sôi nổi nhất cũng im lặng, cố suy nghĩ trong suốt thời gian ông nấn ná gần bên. Người ta đồn rằng thời trẻ ông là một kỳ thủ kiệt xuất, rằng ông từng đấu cờ với các nhà vô địch, thậm chí từng cầm hòa cả Capablanca bất bại. Nhưng tôi chưa bao giờ thấy ông chơi dù chỉ một ván cờ. Tất cả những gì ông làm là quan sát, tản bộ quanh các bàn như người đứng đầu một cơ sở chữa bệnh đi thăm bệnh nhân hằng ngày, đưa ra chỗ này một lời bình luận, chỗ kia một dự đoán, rất nhiều chỉ đạo, và họa hoằn thì có một lời an ủi. Thỉnh thoảng ông nán lại lâu hơn bên một bàn cờ, nhìn chằm chằm với sự chăm chú gần như khổ sở.

Một ngày, trong khi đang dạo qua các bàn cờ, ông có lòng hạ cố dừng lại ở bàn của tôi. Tôi đang chơi với Strumpfel Lump, và những lời ê a rên rẩm của ông ta ngừng bặt khi Tabori lại gần. Chúng tôi khi ấy đang ở vào một thời điểm kịch tính của ván cờ. Đến lượt tôi đi, và gặp khó khăn trong việc quyết định. Tôi phải lựa chọn giữa một nước tiếp tục chói sáng mà không phải tất cả các hệ quả của nó đều có thể lường trước được và một nước dấn tốt khiêm tốn cho phép củng cố vị trí của tôi. Cho dù đối diện với rất nhiều mối đe dọa từ đối thủ của mình, tôi vẫn tự tin rằng mình đang nắm chắc tình thế trong tay, và vì Tabori đang đứng sau lưng nhìn qua vai tôi, tôi hấp tấp lựa chọn nước đi tôi cho là thông minh hơn. Khi tôi nhấc quân cờ định di chuyển lên, Tabori quay người bước đi trước khi tôi kịp đặt nó xuống bàn. Chẳng mấy chốc đã rõ là nước tấn công của tôi quá hấp tấp.

Đêm đó tôi không tài nào ngủ được, cứ bị giày vò bởi ý nghĩ là Tabori đã chứng kiến sai lầm của mình. Hành động đột ngột rời đi của ông cháy rực trong tâm trí tôi như một lời quở trách đầy khinh miệt. Tôi thấy phiền muộn tới mức chẳng còn tâm trạng nào để chơi cờ trước sự hiện diện của ông.

Vào lúc ấy ông là người tôi ngưỡng mộ nhất quả đất. Ông đã từng đọ sức với những kỳ thủ xuất sắc nhất trên đời, trụ vững trước họ. Với một kẻ mới ra ràng như tôi, ông là một tấm gương. Nếu có thể, hẳn tôi đã bắt chước cả dáng đi và giọng nói của ông.

Như tôi đã nói, đây là những ngày đầu tiên, giai đoạn đẹp đẽ nhất của bất cứ nỗ lực nào, khi mọi thứ tuồng như một giấc mơ. Lúc đó tôi không hề biết cái giá nghệ thuật phải trả cho cuộc sống, món cống nạp ghê sợ mà lý tưởng nợ vật chất.

Tôi đã chứng kiến những trò đáng kinh ngạc nhất do những con vật được huấn luyện thực hiện, những con vật mà đằng sau những động tác thành thạo là dấu ấn không thể xóa nhòa của vô vàn đòn roi hành hạ. Tất cả mọi niềm vui có vẻ đều tan biến một khi đã đạt tới sự hoàn hảo - mà thực ra là từ trước đó rất lâu. Nhưng tôi không bao giờ hình dung chính Tabori sẽ là người chỉ ra cho tôi mặt tối của cờ vua. Như đã nói, tôi vẫn đang đắm chìm trong giấc mơ, và mỗi buổi tối nó lại hiện hình trong nhân dạng của ông. Kể từ khoảnh khắc đặt chân vào Thiên Thần Đỏ, tôi liên tục nhìn về phía cánh cửa Tabori sẽ bước vào, luôn đúng giờ. Chỉ đến khi đó tôi mới bừng tỉnh trước không gian xung quanh mình, dường như được sự hiện diện của ông thanh tẩy. Tôi dõi theo ông mà không để ông nhận ra - hay tôi tin là thế -không để ông một mình lấy một giây. Tôi cẩn thận xem xét những ván cờ ông nán lại, và đôi khi đủ may mắn để nghe thấy những lời bình luận của ông khi chúng kết thúc. Ông thường xuyên tái dựng một thế cờ ông coi là thú vị, lui lại mười hay mười lăm nước đi, trình bày một hệ thống rẽ nhánh phức tạp của những khả năng đem lại thắng lợi. Cái cách ông nhấc các quân ra khỏi bàn cờ thật lạ lùng, ông cầm chúng giữa các ngón của một bàn tay rồi bày lại đúng thứ tự nhanh chóng và chính xác tới mức cử chỉ của ông giống như những cái phẩy tay của một ảo thuật gia. Khi nghe ông nói về các nước đi, tất cả đều rõ như ban ngày.

Sự tò mò của tôi về người đàn ông này lớn dần tới mức tôi bắt đầu bám theo khi ông ra về, lúc đầu là vài trăm mét, rồi sau đó dài hơn, nhưng thật khó: ông không bao giờ đi hai lần cùng một đường và thường xuyên dừng hay rẽ và đi ngược trở lại. Áp sát người vào tường, tôi bám theo ông qua những con hẻm của thành phố cổ, nhưng dù tôi có cẩn thận đến đâu đi nữa, cuối cùng ông cũng thoát khỏi tôi, cho tới một buổi tối thì kẻ truy đuổi lại biến thành con mồi. Tôi đang trên đường về nhà sau khi để mất dấu ông nhu thường lệ, thì đột nhiên có cảm giác mình bị bám theo. Cảm giác rõ dần theo từng bước chân, cuối cùng tôi nhận ra có hai người luôn ở đằng sau bám theo tôi như hình với bóng, họ chậm bước lại khi tôi đi chậm, rảo bước lên khi tôi tìm cách cắt đuôi. Tới một lúc tôi rẽ vào góc phố, định sẽ vùng chạy hết sức ngay khi thoát ra khỏi tầm mắt, nhưng đúng lúc đó tôi thấy một người ở đằng xa đang tiến lại phía mình. Tôi cảm thấy tuyệt vọng. Tôi không rõ vì sao, nhưng có điều gì ma quái, đáng sợ trong cái bóng lờ mờ đó, thứ đã khiến tôi muốn quay lại đối diện với hai người đằng sau mình hơn là bước tới gặp nó. Nó càng lại gần, tôi lại càng thấy khó mà tin vào mắt mình. Tôi tự nhủ điều đó không thể đúng, song khi ông đi qua dưới một ngọn đèn đường và tôi thấy ông đang cười, tôi nhận ra ông đã biết tôi bám theo ông và cắt đường lui của tôi, cho dù tôi không hiểu nổi nhờ trò phù thủy nào. Vì tìm cách trốn hay lỉnh đi đều vô ích, tôi liền bước ra khỏi bóng tối.

“Tối nay ẩm thật, cậu có nghĩ vậy không?” Tabori bình thản nhận xét. “Cậu đang làm gì ở đây vậy, chàng trai?”

Tôi đang ở bên kia đường đối diện với ông, chỉ cách vài mét. Hai người lạ mặt đứng trên khung cửa phía sau cách tôi chừng ba mươi bước chân. Trong tâm trạng bối rối, tôi nghe thấy mình nói dối, bảo ông là tôi sống gần đây. Ông mỉm cười. Tôi tin chắc ông biết đó không phải sự thật. Liệu có phải chỉ là ấn tượng của tôi, hay quả thực có sự đe dọa ẩn sau nụ cười đó?

“Cậu đã bám theo tôi một thời gian rồi,” ông nói. “Tôi có thể làm gì cho cậu chăng?”

Nếu lời buộc tội không được nối tiếp bằng câu hỏi, cho dù đúng là nghe hoàn toàn chỉ mang tính tu từ, hẳn tôi đã tháo lui và rồi mãi mãi quên lãng Tabori cũng như cờ vua. Nhưng vào lúc đó, đột ngột được sự táo bạo thúc đẩy, tôi bật ra lời đề nghị đã ấp ủ lâu nay. “Thầy,” tôi nói - từ đó như vọng lại tất cả những tiếng gọi thầy từ muôn đòi nay - “tôi muốn thầy dạy tôi chơi cờ vua.”

Ông có vẻ thực sự ngạc nhiên. “Đó là lý do vì sao cậu bám theo tôi à?” ông nói, như thể cho chính mình nghe.

Tôi hăm hở gật đầu. Tim tôi nhảy vọt lên tận cổ họng, và tôi không còn hơi sức để thốt ra dù chỉ một âm tiết.

Tabori buồn bã mỉm cười và, tôi nghĩ, với vẻ thông cảm. Vẻ đe dọa của ông tan biến. Ông phác một cử chỉ nhanh chóng, gần như khó lòng nhận ra, và hai người trên khung cửa rảo bước đi.

Đột nhiên ông có vẻ bất an, như thể xấu hổ về bản thân do đã nghi ngờ tôi đến thế, có lẽ đã đoán tôi muốn trấn lột ông hay đâm sau lưng ông. Song tôi không hiểu ông đã sợ gì.

“Nói cách khác, cậu thực lòng thích chơi cờ?”

“Phải,” tôi quả quyết.

Ông tặc lưỡi. Đó là lần đầu tiên tôi nghe ông cười, và nó không phải tiếng cười mỉa mai hay khinh miệt - như thoạt đầu tôi đã sợ - mà là bày tỏ sự hài lòng, cảm giác hài lòng của một thợ săn cuối cùng cũng có được con mồi của mình sau khi tìm kiếm suốt một thời gian dài. Đó là tiếng cười thoảng qua, khi đã lắng đi thì dường như chỉ còn là ảo giác.

Tôi không rõ chúng tôi cứ đứng im lặng và bất động trong con hẻm đó như thế bao lâu. Tabori dường như đang cân nhắc đề nghị của tôi, và cuối cùng ông lắc đầu. “Tôi không biết, chỉ là tôi không biết. Tôi không biết liệu tôi có thể làm được điều đó không. Chủ yếu phụ thuộc vào cậu, vào việc liệu ước muốn của cậu có thực hay không.”

“Nó là thực,” tôi nói.

“Hoặc liệu cậu đã sẵn sàng cho sự hy sinh mà...”

“Bất cứ điều gì ông đòi hỏi ở tôi.”

Ông gật đầu trước sự bày tỏ niềm tin nồng nhiệt của tôi, vỗ lên lưng tôi, rồi rời đi.

Các ông có thể hình dung tôi chờ đợi câu trả lời của ông ấy bồn chồn ra sao. Tất nhiên, tôi đã ngừng bám theo ông ấy từ câu lạc bộ về. Trên thực tế, tôi xử sự như thể thậm chí tôi không hề quen biết ông. Tôi không muốn tỏ ra nhũng nhiễu. Gần một tháng trôi qua, và một buổi tối, khi tôi đã bắt đầu mất hy vọng, ông lại gần tôi, đưa cho tôi một tấm thiếp nhỏ trên có in địa chỉ và một dòng chữ viết bằng mực: “Mười giờ sáng Chủ nhật.”

Tôi đến đúng hẹn sau một cuộc chờ đợi khổ sở và một đêm không ngủ.

Lúc đó là mùa thu, và một con mưa phùn nặng hạt đang rơi xuống. Tôi tới nơi sóm nửa tiếng và lang thang xung quanh để giết thời gian. Địa chỉ trên tấm thiếp là một tòa chung cư năm tầng đã xuống cấp. Mọi thứ luôn diễn ra khác những gì chúng ta hình dung. Tôi hẳn không bao giờ trông đợi một nơi như thế. Tòa nhà trông giống như kẻ sống sót duy nhất sau một cuộc tái thiết đô thị không khoan nhượng đã dọn sạch bách mọi thứ xung quanh nó, để nó trơ lại như lát bánh cuối cùng trên đĩa - và tòa nhà nom đúng như thế thật, như một cái nêm mỏng quẹt chia đường phố thành hai làn ôm hai bên sườn nó. Lối vào duy nhất là qua nhà trọ Fischer, theo như biển hiệu xập xệ của nó. Phần còn lại của mặt tiền bị bao phủ bởi tàn tích của những cánh cửa chớp hẳn từng là những cơ sở kinh doanh hưng thịnh thời quá vãng: một hiệu sách, một hiệu thuốc, một hiệu may.

Song những nơi này, từng có thời tràn đầy sức sống, đã roi vào quên lãng với bụi bặm và tàn tạ. Ô cửa duy nhất vẫn còn trưng bày hàng là một cửa hiệu đồ cũ, trên ô cửa sổ mang những chữ cái màu đen ghép thành cái tên Tabori.

Trong lúc đợi cho tới 10 giờ, tôi cố ngó qua cửa sổ vào các ngóc ngách tối nhất, tìm xem có bàn cờ quý giá nào giữa tất cả những thứ vụn vặt đó, nhưng vô ích. Khi tâm trí ta bị đam mê kiểm soát, ta muốn cả thế giới thể hiện ra các dấu hiệu và biểu tuợng. Nhưng tôi vô cùng thất vọng khi tất cả những gì tôi thấy là những món đồ vô giá trị xếp chồng chất lên nhau: những chiếc tủ ngăn kéo đủ hình dạng kích cỡ để rải rác không theo thứ tự nào trên sàn, những cái bình đựng nước thánh và ghế cầu nguyện cùng hàng chồng cây thập giá bằng đồng thau và những giá nến bảy nhánh - giống như chiến lọi phẩm bị một đám người đi hủy hoại tượng thánh bỏ lại.

Trời bắt đầu mưa nặng hạt hơn. Tôi đi bộ quanh tòa nhà, tìm một lối vào khác, nhưng không thấy. Bức tường phía sau được gia cố bằng những giàn giáo sắt như thể nó đang có nguy cơ đổ sập. Trông cứ như một bộ giàn sân khấu khổng lồ. Cuối cùng, tôi quyết định bấm chuông nhà trọ, vì số nhà của nó là số nhà trên tấm thiếp. Tôi ra sức bấm chuông và nghe thấy tiếng chuông reo khe khẽ bên trong, nhưng cánh cửa vẫn bướng bỉnh đóng kín. Tôi thử đi thử lại, đồng thời cũng đấm cửa thật mạnh, và cuối cùng, sau một hồi có vẻ lâu lắc, một cánh cửa sổ tầng trên đuợc đẩy mở ra đầy nhọc nhằn và một người đàn ông lớn tuổi với cái đầu hói trụi nhô người ra xẵng giọng báo với tôi rằng nhà trọ đang đóng cửa để sửa chữa.

“Tôi tới tìm Tabori,” tôi lớn tiếng. “Ông ấy cho tôi địa chỉ này.”

Người đàn ông có vẻ không hiểu. “Đóng cửa rồi,” ông ta nhắc lại. Sau khi tôi đã nói với ông ta đến lần thứ n với tất cả hơi sức có thể vận ra được rằng mình đang tìm Tabori, thậm chí còn giơ cả tấm thiếp, lúc này đã ướt nhẹp nước mưa, lên vẫy vẫy, ông ta đóng cửa sổ lại và để mặc tôi đứng ngoài mưa như trút nước. Tuyệt vọng, tôi lại bấm chuông. Tôi đá và đấm thình thình vào cửa. Cuối cùng, tôi nghe thấy tiếng bước chân của ai đó có vẻ như đi một đôi guốc gỗ nặng trịch. Cửa mở ra.

“Không cần đấm đá thế,” vẫn người đàn ông đã mở cửa sổ ra cấm cẳn, lời quở trách vang lên gay gắt khác thường, vì nó xuất phát từ một người rõ ràng là nặng tai.

Ông ta để tôi vào, đóng cửa lại đằng sau tôi, rồi cài then. Tôi đứng ướt sũng ở chỗ từng là tiền sảnh nhà trọ. Rõ ràng đã từ nhiều thập kỷ nay nó không còn được thấy người khách nào, dẫu vậy mọi thứ vẫn ở nguyên chỗ, từ những cuốn sổ đăng ký phòng dày cộp trên mặt quầy cho tới những chiếc chìa khóa có đánh số treo ngăn nắp trên một cái giá gỗ. Ở trong một ngăn hộc thậm chí còn cả những lá thư đã ngả vàng mà không ai buồn tới nhận. Phòng tiếp tân có vài chiếc ghế bành xơ xác được kê quanh cái bàn thấp có để cái gạt tàn bằng nhựa bị một đầu mẩu xì gà làm chảy tách đôi. Những dấu hiệu hiếm hoi về sự sống là một cái áo khoác cũ treo trên giá móc và một vật dụng thanh lịch khác thường trên giá để ô: một cây gậy chống đi bộ bằng gỗ với phần cán đồng thau tạo hình đầu con chó săn thỏ.

Người đàn ông không cho tôi nhiều thời gian để nhìn quanh. Ông ta ra hiệu bảo tôi đi theo. Tôi rất ngạc nhiên khi thấy rằng ông ta mặc một cái tạp dề phục vụ phòng kẻ sọc, món trang phục lạc loài về niên đại so với cảnh điêu tàn xung quanh, chẳng khác gì một bộ đồ thời Trung cổ.

Chúng tôi đi bộ ra đằng sau cái khu hẳn từng có thời là phòng ăn, còn giờ là kho chứa bàn ghế chất đống gần như chạm trần. Chúng tôi dừng lại ở chỗ một thang máy phục vụ nhỏ có cánh cửa bằng sắt uốn hoa văn. Ông già ra hiệu bảo tôi đi vào, rồi sau khi đã đóng kín tôi trong buồng thang máy tí xíu, bảo tôi bấm vào “cái nút trên cùng”. Thang máy đi lên chậm rì rì đến phát sốt ruột. Nó chạy lên bốn tầng, ở mỗi chiếu dừng đều trưng ra cùng một cảnh: hành lang với thảm trải sàn sờn rách, ố bẩn, những cánh cửa mở vào các căn phòng trống không. Các góc của giấy dán tường bong ra quăn lại, và khắp nơi chình ình những đống đệm và chồng ga trải giường, khăn trải bàn tỏa ra mùi mốc chua gắt.

Thang máy dừng lại với một cú xóc nẩy giật mình. Tôi bước ra ngoài như được giải thoát khỏi một cái chuồng. Thêm một hành lang nữa trải thảm màu rượu vang giống như những hành lang khác, và ở cuối là lời mời âm thầm từ một cánh cửa để hé. Tôi đi tới chỗ nó song lại do dự trước ngưỡng cửa, vì căn phòng chìm trong bóng tối, nguồn sáng duy nhất tới từ bầu trời tháng Mười xám xịt len vào qua những tấm rèm nhung nặng nề. Khi đôi mắt đã thích ứng được với cảnh tranh tối tranh sáng, tôi cố gắng quan sát căn phòng mình vừa đặt chân vào.

“Vào đi, chàng trai, vào đi.” Đó là giọng Tabori, niềm nở khác thường. “Cậu gặp Boris rồi phải không? Cố nhớ là ông ấy hơi nặng tai.” Tôi nói với ông là tôi để ý thấy rồi. “Đóng cửa lại và ngồi xuống đi,” ông nói. “Cậu có thể treo áo khoác vào góc đó.”

Tôi làm theo, tuân lệnh giọng nói của Tabori, dù vẫn chưa thấy bóng dáng ông đâu. Những tiếng động vọng ra từ phía sau bức tường trong cùng cho phép đoán có một căn bếp ở đó, và một lát sau Tabori xuất hiện, cầm trên tay một ấm trà bốc hơi nghi ngút. “Cậu ăn sáng chưa, Hans?” Đó là lần đầu tiên ông gọi tôi bằng tên riêng. “Cậu có muốn dùng chút trà hay bánh quy không?”

Tôi nói với ông là tôi ăn sáng rồi.

“Thứ lỗi cho tôi, nhưng tôi thì chưa. Cậu cứ tự nhiên như ở nhà nhé,” ông nói thêm trong khi quay đi.

Còn lại một mình, tôi nhìn quanh. Kích thước căn phòng, lớn hơn nhiều so với những không gian chật chội trong phần còn lại của khách sạn, cho phép phỏng đoán rằng căn hộ tầng trên cùng từng có thời là chuỗi phòng thượng hạng. Nhưng các món nội thất và vật bài trí trong phòng khập khiễng tới mức đem đến ấn tượng nơi này đã bị cả một đại dương đầy những mảnh vỡ trôi dạt tràn qua. Chúng được xếp đặt thành những lớp hỗn độn, như thể một hệ thống duy lý logic đã sụp đổ, mỗi mảnh của nó nhường chỗ cho những kẻ mới đến, bị buộc phải chống đỡ những đồ vật khác, những thứ đến lượt mình lại là giá đỡ cho những thứ khác. Chỉ một người điên đã vô vọng - hay một thiên tài cờ vua - có thể sống trong cảnh hỗn loạn như thế. Nếu cửa hàng đồ cũ dưới tầng trệt thuộc về Tabori, hẳn ông đã giữ lại những món tốt nhất cho mình, chỉ mang những thứ bỏ đi ra bán. Căn phòng chắc từng có thời thực sự tiện nghi. Sàn nhà trải kín những tấm thảm cổ dày dặn, và những món nội thất kiểu cổ có vẻ được đóng hoàn hảo. Ở giữa căn phòng, tựa như một hòn đảo, sừng sững một chiếc piano lón, trên nắp đàn được đóng xuống bày hàng chục khung ảnh đủ kiểu dáng kích cỡ. Trên tường có treo những chiếc giá gỗ xếp kín sách và những tập tờ gấp. Tôi lấy một cuốn ra giở qua các trang. Có những trang báo được cắt ra tập họp lại, một bộ sưu tập ấn tượng các cột báo viết về cờ vua, và những bài báo về đủ khía cạnh của trò chơi, cho tới tận những bài viết ngắn nhất về nó theo bất cứ cách thức nào. Cuối cùng tôi đứng dậy, mê mụ cả người trước một bức tường được phủ kín tranh đúng nghĩa đen - sơn dầu, ký họa chì, màu nước và màu keo làm người ta nghĩ tới những nghệ sĩ như Chagall, Munch và Kandinsky. Những tác phẩm này không nổi tiếng, song phong cách của mỗi bức đều có thể nhận ra rõ ràng. Tôi đương nhiên đoán chúng là những bản sao chép được thực hiện xuất sắc; nếu chúng là tranh thật, bộ sưu tập hẳn phải vô giá. Tôi bị cuốn vào cuộc chiêm ngưỡng các kỳ quan đó tới mức không hề nhận ra Tabori đang đứng sau lưng.

“Cậu thích hội họa chứ?”

“Tôi là một sinh viên Học viện Mỹ thuật,” tôi trả lời với chút tự hào, cho dù những thành tựu nghèo nàn tôi giành được cho tới lúc ấy chắc chắn chẳng đem lại cơ sở nào cho cảm giác đó. “Chúng không phải là hàng thật, đúng không?” Tôi hỏi, định bụng chỉ hỏi cho có, và chắc chắn không hề trông đợi ông trả lời rằng “bức nào cũng là thật”. Nhận thấy vẻ sửng sốt của tôi, ông nháy mắt và nói thêm, “Nhưng mà có lẽ tốt hơn nên giữ chuyện này cho riêng cậu thôi.”

Không hề mời tôi ngồi, Tabori ngồi xuống một chiếc ghế đẩu và bắt đầu một cuộc thẩm vấn bình tĩnh nhưng quyết liệt. Ông có vẻ kiên quyết xác nhận lại những điều vốn đã biết, và tôi nghĩ ông cố gắng che giấu một chút hài lòng khi tôi cho biết tôi là một đứa trẻ mồ côi không còn thân thích nào khác ngoài bà ngoại.

“Cậu biết không,” ông nói, “khi còn là một đứa trẻ, tôi có thể nói được cờ vua có ảnh hưởng nhiều tới mức nào lên người đang đối thoại với mình, chỉ bằng cách nhìn chăm chú vào ngay đây, chính giữa trán anh ta.” Thế rồi đột nhiên ông vỗ hai bàn tay vào nhau như thể hối tiếc vì đã chia sẻ thông tin đó và mong muốn thay đổi chủ đề. “Được rồi,” ông thốt lên, “chúng ta vào việc nào.” Ông nhìn tôi từ đầu đến chân như thể ngẫm nghĩ xem tôi cần dạng trang bị gì cho vai trò mới của mình. “Nhân thể,” ông nói, “cậu thích làm anh hùng hay nhân vật phản diện hơn?”

Khi tôi bảo là tôi không hiểu ông có ý gì, ông cố giải thích. “Nhìn đây,” ông nói, “theo nhà phân tích tâm lý Reuben Fine, một trong những kỳ thủ vĩ đại nhất thế giới, kỳ thủ có hai kiểu tương phản nhau. Một là anh hùng, người không có tôn giáo nào, không có lý do nào để tồn tại ngoài cờ vua. Toàn bộ cảm giác hài lòng và niềm vui của anh ta đều bắt nguồn từ bàn cờ và những chiến thắng nó đem đến cho anh ta; nguợc lại, mọi nỗi đau và sự sợ hãi cái chết của anh ta là hiện thân của những thất bại anh ta gặp phải. Anh hùng không thể hình dung ra sự tồn tại bên ngoài chiến trường của cờ vua. Anh ta không thể tồn tại mà không tranh đấu, vì chỉ mình nó chống đỡ anh ta, và anh ta mất hết mọi quan tâm tới xung quanh mình khi sự vượt trội của anh ta bắt đầu nhạt nhòa. Vì với anh ta không thứ gì khác tồn tại, anh ta biến mất, nếu không phải về thể xác (vì có thể hàng thập kỷ sau cái chết mới tới), thì ít nhất cũng với tư cách một cá nhân. Tất nhiên, đây là con đường rủi ro nhất...”

Tôi bị những lời Tabori nói làm cho bất an, vì chúng mô tả hoàn hảo các triệu chứng của tôi, và ông nói thật nghiêm trang, như thể bàn về một chứng bệnh khủng khiếp. Không lẽ tôi đã bị xâm nhiễm kinh khủng tới mức đó rồi sao? Song tôi vẫn còn hy vọng.

“Còn nhân vật phản diện?”

“Hắn cũng có thể đứng trong hàng ngũ những kỳ thủ vĩ đại nhất, thậm chí là một nhà vô địch thế giới, như Lasker chẳng hạn, có điều hắn không được tiền định cho chuyện đó. Hắn không bán linh hồn cho quỷ vô điều kiện, mà cài vào một hai điều khoản tháo lui. Hắn không sống chỉ vì cờ vua, nếu cậu hiểu ý tôi. Hắn cũng là con người, và trong vai trò đó giữ lại quyền tự do lựa chọn. Lasker là một nhà toán học và triết gia, một nhạc công nghiệp dư và, như người ta nói, cũng là một tay chơi bài bridge cừ khôi nữa.”

Loại này có vẻ hợp với tôi hơn. Nói cho cùng, tôi yêu hội họa, tôi thích các cô gái... nhưng thế đấy, thua một ván cờ giống như chết vậy.

Tabori dường như đọc được tâm trí tôi. “Vì chính cậu, tôi vô cùng hy vọng cậu thuộc loại thứ hai, nhưng có thể vẫn còn quá sớm để nói. Dù thế nào đi nữa, cậu sẽ tự tìm ra thôi.” Sau đó ông nói ra một câu bí hiểm, gần như tự nhủ với chính mình: “Tôi hy vọng đã tới lúc loài người quay lưng lại với mọi loại á thần.”

Tôi không thể yêu cầu ông giải thích câu nhận xét cuối cùng này, vì ông đã ra hiệu bảo tôi đi theo.

Ông bắt đầu đi về phía một cánh cửa ở cuối phòng. Khi chúng tôi đi ngang qua chỗ chiếc piano, tôi liếc nhìn vào bộ sưu tập các khung ảnh và cảm thấy một cơn ớn lạnh không thể kìm nổi trước những bức ảnh trong đó.

Tabori dẫn tôi xuống một hành lang được trải kín bằng những tấm thảm nhiều màu sắc với họa tiết phương Đông vào một căn phòng nhỏ rộng chưa đến ba mét vuông, hoàn toàn không có đồ nội thất gì và chỉ được chiếu sáng nhờ một thứ ánh sáng tự nhiên, ở giữa phòng có một cái bệ, và trên bệ đặt một cái bàn vuông đầy sát khí, ở chính giữa bàn là một bàn cờ kim loại với các quân cờ kim loại. Nó gần giống như cái đài treo cổ dành cho một tội nhân bị kết án “treo cổ cho đến chết”. Các quân cờ, với quân đen làm bằng một thứ họp kim đồng thau, quân trắng bằng bạc, rõ ràng đuợc đúc một cách hoàn hảo. Chúng sáng mờ lạnh lẽo, không có vẻ nhẵn nhụi của nhựa hay sự ấm áp của gỗ. Chúng dường như được phơi trần, là tinh hoa của sức mạnh chết chóc từ một thanh kiếm.

Các quân cờ được sắp xếp ở một thế cờ giữa ván phức tạp có vẻ quen thuộc một cách mơ hồ.

“Nhận ra nó chứ?” Tabori hỏi.

“Tôi không rõ; tôi nghĩ...” Thoạt đầu tôi không thể nhớ ra, nhưng khi nhìn kỹ hơn, tôi đột nhiên nhớ tới ván cờ đã chơi vào buổi tối Tabori đứng bên bàn tôi và tôi quá hấp tấp nên đã làm ông thất vọng. Tôi ngạc nhiên trước việc chỉ cần liếc qua một cái ông đã có thể thiết lập lại một thế cờ phức tạp như thế, và tôi cảm thấy đầy tự hào khi ông coi nó đủ thú vị để nhớ.

“Đáng lẽ tôi phải đi quân tốt,” tôi hối tiếc thừa nhận.

“Phải, cậu hấp tấp quá. Cậu đã rơi vào bẫy sự phù phiếm của chính mình. Nhưng, chỉ trong một khoảnh khắc thôi, hãy giả sử rằng ván cờ gây ra những hệ quả rất lớn lao. Khi đó cậu có mạo hiểm không?”

“Tôi không nghĩ vậy.”

Giờ đây, khi bình thản nhìn xuống bàn cờ, mọi căng thẳng bồn chồn đã tan biến, tôi thấy ngay mình đã có thể chiến thắng dễ dàng ra sao. Quân tốt khiêm nhường tiến lên đã có thể tạo lập một thế phòng thủ không thể phá vỡ đuợc, và cho dù đối thủ của tôi có thể đã duy trì đuợc cân bằng về số quân, ông ta sẽ sớm phải rơi vào thế bất lợi: bất cứ nước đi nào ông ta thực hiện cũng sẽ chống lại ông ta.

“Dù cậu nói gì đi nữa,” Tabori nói tiếp, “cờ vua luôn là một trò chơi, dù là loại trò chơi rất đặc biệt, và như thế hẳn sẽ luôn có các hệ quả. Hệ quả càng lớn, sự chú ý của cậu sẽ càng sắc bén. Vì với một số người nỗi sợ thua cuộc cũng đủ là động lực rồi, nhưng không phải tất cả đều có niềm kiêu hãnh khác thường của anh hùng, không phải tất cả đều bị khổ sở trước thất bại với mức độ như nhau. Nỗi đau của họ ngắn ngủi, và rất nhanh chóng bị lãng quên. Và tất nhiên nó có thể được xoa dịu bởi vô số lời biện hộ - do bị phân tán, mệt mỏi, quá tự tin trước một đối thủ yếu hơn. Và còn có những kẻ thua cuộc bẩm sinh, những kẻ luôn nuôi dưỡng thảm họa trong mình.”

Tôi có thể nói rằng nhược điểm lón nhất của tôi là thiếu kiên nhẫn, song Tabori không tán thành.

“Nhược điểm của cậu là thiếu tập trung,” ông gầm lên, thốt ra câu cuối cùng như tuyên một án tù. “Và cậu không phải người duy nhất. Đó là nhược điểm lớn nhất của tất cả các kỳ thủ. Và khi tôi nói chú ý, tôi muốn nói đến một điều lớn hơn nhiều cái thường được nghĩ tói. Trong các lễ hội thiêng liêng, các tu sĩ Maya tranh tài trong một trò chơi tương tự như bóng ném ngày nay, nhưng khi vồ lấy hay ném trái bóng đi, họ tin rằng sai lầm nhỏ nhất cũng khiến mặt trời rơi từ trên bầu trời xuống. Đó là thứ chú ý tôi đang nói tới, như thể hệ quả sẽ là chính tính mạng của cậu vậy - hay đúng hơn không chỉ là của cậu, vì cậu có thể là một kẻ tự sát tiềm tàng, mà cả tính mạng của tất cả những ai thân yêu với cậu. Còn lại thảy đều là thứ yếu. Chiến lược, chiến thuật, nghiên cứu các thế ra quân và kết ván - tất cả đều vô dụng nếu không có thứ chú ý này. Tất nhiên, tôi đang nói tới chơi cờ ở đẳng cấp cao, ở đẳng cấp kiện tướng, chứ không phải những màn trình diễn tồi tàn tôi thường được chiêu đãi tại câu lạc bộ của chúng ta.”

Tabori đến lúc này đã nói liên tục một hồi khá lâu, nhưng dường như tôi đang thấy ông lần đầu tiên, dường như những lời ông vừa nói đã làm thay đổi nét mặt ông.

Ông đang mặc một chiếc áo trong nhà bằng lụa dài thêu kim tuyến, đi dép lê, ngón chân hơi nghếch lên. Chúng làm ông có dáng vẻ của người Cận Đông. Hai gò má ông tối sẫm, như thể được xoa bột than, tạo ra một sự tương phản hoàn toàn với vầng trán tái nhợt. Cho dù ông vừa cạo râu, có thể thấy vệt râu của ông chạy cao trên hai gò má. Nếu ông để râu mọc, hẳn nó đã phủ kín khuôn mặt ông với những lọn rậm lượn sóng như của Gilgamesh. Nét đặc trưng này loại bỏ bất cứ hy vọng nào về việc có một ngày tôi có thể giống như ông, khi mà tôi mới chỉ là một cậu nhóc vị thành niên tóc vàng, mặt có đúng một lớp lông tơ.

Ông vừa tiếp tục nói vừa bắt đầu sắp xếp các quân cờ, và điều này khiến tôi phỏng đoán ông sắp dành cho tôi bài học đầu tiên. Và đúng là vậy, dù không chính xác như tôi trông đợi. Sau khi đặt quân cờ cuối cùng xuống bàn, ông bỏ quân hậu của bên mình ra và nói, “Cậu chơi quân trắng. Đi đi.”

Ông đang trao cho tôi một lợi thế khó tin. Chơi cờ vua không có hậu cũng chẳng khác gì bước vào một trận đấu quyền Anh với một bàn tay bị trói quặt ra sau lưng. Và như thể chừng đó còn chưa đủ mất mặt, tôi sửng sốt quan sát ông quay lưng ghế vào bàn và tuyên bố ông sẽ không nhìn vào bàn cờ. Tôi sẽ nói cho ông nước đi của tôi, ông sẽ nói với tôi nước đi của ông, và tôi sẽ di chuyển các quân cờ cả của ông và của tôi. Thoạt đầu, tôi thấy lời đề nghị này thật ê chề, nhưng giờ đây, nghịch lý làm sao, điều đó có vẻ thật thú vị. Ông đã chơi không chỉ với một tay buộc ra sau lưng mà còn bị bịt cả mắt. Thách thức ông đưa ra cho bản thân dường như gần giống một trò ảo thuật.

Ván cờ bắt đầu. Tôi trông đợi mình có thể tấn công bất cứ khi nào và ở đâu tôi thích. Trong giây lát, thậm chí tôi còn cảm thấy tôi có thể ăn gian. Chúng tôi đang chơi không giới hạn thời gian. Tabori ngồi quay lưng lại với tôi, thỉnh thoảng lại châm một điếu thuốc lá, nhìn chằm chằm vào bức tường trống trơn, trên đó có vẻ như ông nhìn thấy còn nhiều thứ hơn tôi thấy trên bàn cờ. Ván cờ kéo dài sang tận chiều, đến lúc đó Tabori tuyên bố ông đã khởi đầu một chuỗi nước đi cưỡng bức sẽ dẫn tới chiến thắng sau bảy nước. Vì ông vẫn quay lưng lại với tôi, số phận trớ trêu đã quyết định rằng tôi có nhiệm vụ chứng thực lời tuyên bố của ông bằng cách di chuyển các quân cờ cho tới khi tôi bị chiếu hết.

Bài học khắc nghiệt đầu tiên từ người thầy của tôi là thế đó, và nó đã nghiền nát tự tôn của tôi. Nếu có thể bị đánh bại theo cách này, tôi còn cách vị trí lý tưởng muốn vươn tới bao nhiêu nghìn năm ánh sáng nữa đây?

Tôi rời khỏi tòa nhà như thể bừng tỉnh khỏi một cơn ác mộng vẫn tiếp tục giày vò tôi ngay cả sau khi tỉnh giấc. Tôi không nhớ gì về những lời chào chia tay của chúng tôi hay chuyến trở về ký túc xá sinh viên của tôi. Tôi thấy ghen tị với anh bạn cùng phòng, chẳng phân biệt được quân hiệp sĩ với quân giám mục, và tôi lại cầm những cuốn sách lịch sử nghệ thuật của mình lên, tìm niềm an ủi cay đắng trong ý nghĩ trên đời còn nhiều thứ ngoài cờ vua.

Niềm kiêu hãnh bị tổn thương của tôi nhức nhối trong nhiều ngày. Cứ nghĩ tới cờ vua tôi lại chỉ cảm thấy nôn nao vô hạn. Tất nhiên, tôi tránh xa Thiên Thần Đỏ.

Nếu tôi tuân theo những thôi thúc nhất thời đó, sự nghiệp chơi cờ của tôi hẳn đã là ngắn nhất trong lịch sử trò chơi này. Nhưng các vị biết cũng rõ như tôi rằng chúng ta đâu phải kẻ được quyết định từ bỏ cờ vua như thế nào và khi nào, mà cờ vua chế ngự chúng ta. Dẫu vậy, tôi đúng là đã tránh xa câu lạc bộ một thời gian, thậm chí còn không muốn để mắt tới bàn cờ nào. Thế rồi tới một ngày, tôi ngồi xuống và cố gắng hình dung lại ván cờ mà tôi đã phải chịu thất bại ê chề đến thế, và tôi kết luận rằng nếu nó đã thực sự diễn ra như tôi nhớ lúc này, tôi quả đã ngu ngốc hết mức. Đây không phải là cách tôi đã chơi. Có một điều đã rõ ràng: tôi cần phải nghiền ngẫm lại mọi thứ một cách nghiêm khắc hơn. Tôi đặt ra cho mình một kỳ hạn và bắt đầu đọc qua số sách lớn thừa hưởng từ bố tôi, những cuốn sách mà trước lúc đó tôi vẫn hợm mình tới mức cho là vô ích. Tôi bắt đầu nghiên cứu ván cờ của các đại kiện tướng, tìm cách thấu hiểu những bí mật của chúng. Khi tôi quay lại câu lạc bộ sau vài tuần nghiên cứu miệt mài, vết thương đã lành đủ để tôi sẵn sàng chơi cờ với bất cứ ai, kể cả Tabori - và lần này tôi sẽ chấp ông một quân hậu!

Nhưng chẳng thấy bóng dáng ông đâu. Đã hơn một tuần rồi không ai thấy ông. Có người nói ông đã đi Thụy Sĩ dự một giải đấu quan trọng, người khác lại bảo ông có vấn đề về sức khỏe. Tôi quay lại nhà trọ Fischer, tại đây tôi được Boris, người đàn ông nặng tai, cho vào. Ông ta chẳng có vẻ gì hân hoan khi thấy tôi. Ông ta cho tôi hay không ai biết khi nào Tabori có thể quay về. Tôi sắp sửa bỏ cuộc tới nơi thì ông ta đưa cho tôi một cái phong bì Tabori để lại cho. Trên đó ông viết: “Để cậu có thể nghĩ tốt hơn.” Bên trong phong bì là một bài cắt ra từ một tờ báo địa phương, tiêu đề được gạch đỏ. Bài báo là câu chuyện về một tai nạn. Một chiếc xe buýt chở học sinh trong chuyến đi của lớp đã rơi từ trên cầu xuống. Hai đứa trẻ thiệt mạng, hàng chục đứa bị thương nặng. Tôi đọc đi đọc lại bài báo, không tìm thấy bất cứ mối liên quan nào tới bản thân hay Tabori, chưa kể chẳng liên quan gì đến cờ vua. Tôi không chắc phải nghĩ sao nữa, và đã sắp đi đến quyết định rằng đây là một nhầm lẫn nào đó thì tình cờ lật ngược mảnh báo và nhìn thấy dòng chữ được viết tay rất nhỏ nhưng rõ ràng, một câu đã khiến tôi mất ngủ vài đêm: “Sẽ thế nào nếu chuyện này do sự mất tập trung của cậu gây ra?”

Tôi không còn nhớ câu nói - hay có lẽ tôi nên gọi là lời buộc tội đó - đã vang vọng trong đầu mình bao lâu. Tôi hiểu bài báo đó chỉ thuần túy mang tính biểu tượng, song nó có sức mạnh của một lời cáo buộc, tước đoạt của tôi mọi cơ hội để biện hộ cho sự vô tội của mình cũng chính vì tính trừu tượng của nó. Quả thực, làm thế nào chúng ta có thể luôn đoan chắc rằng cách hành xử, hay thậm chí chỉ đơn thuần là ý nghĩ của mình, đã không vô tình gây ra thảm họa?

Tôi mong mỏi được hỏi chính Tabori để có một lời giải thích, song ông vẫn tiếp tục vắng mặt. Giải đấu tại Thụy Sĩ đã kết thúc được một thời gian, và vẫn chẳng thấy tăm hơi ông đâu.

Thế rồi ông đột nhiên xuất hiện trở lại ở câu lạc bộ vào một buổi tối, được chào đón bằng những tràng hoan hô, các thành viên xúm lại quanh ông. Với sự trợ giúp của một tấm bảng trên tường, ông tái hiện và bình luận về một số ván cờ hay nhất ông đã chứng kiến tại giải đấu, những ván cờ vắng bóng sai lầm và ngớ ngẩn, những chiến thắng giành được nhờ những khác biệt chỉ mỏng mảnh như lưỡi dao cạo. Tabori đưa cho tôi cuốn sách do các nhà tổ chức giải đấu ấn hành, tường thuật tất cả các ván cờ đã được chơi. Ông mời tôi tới nhà vào Chủ nhật tuần sau đó, nếu tôi vẫn muốn đến.

Suốt quãng thời gian trước đó tôi đã mong đợi ông trở về để có thể yêu cầu ông giải thích thông điệp bí hiểm của mình, song khi trở lại căn hộ của ông, tôi quyết định không nhắc tới nó nữa, cảm thấy rằng đó chính là điều ông trông đợi. Hơn nữa, sự thực là khi ngẫm nghĩ câu ông đã viết, tôi cảm thấy sự thức tỉnh của thứ Chú Ý ông đã nhắc tới nghiêm trang đến vậy. Nó thậm chí đã vượt ra ngoài khuôn khổ cờ vua, lan ra thế giới quanh tôi. Đó là việc quan sát thay vì chỉ nhìn đơn thuần, một mục tiêu đã được nhiều triết gia theo đuổi. Tôi cảm thấy đây là một phần trong việc dạy dỗ của ông, và rằng ông trông đợi tôi chấp nhận nó không chút dè dặt.

Hôm ấy lại là một ngày Chủ nhật mưa dầm nữa, và nghi lễ chẳng hề thay đổi, bao gồm cữ đợi dài ngoài phố. Tôi được đưa vào căn phòng cũ. Tôi cởi áo khoác ra. Tabori đi vòng vào trong bếp.

Trong lúc chờ đợi, tôi bước tới chỗ chiếc piano để nhìn gần hơn những khuôn mặt được trưng bày trong những khung ảnh quý giá đó. Lần đầu tiên tôi đã kìm mình không làm thế, gần như thể vì sợ phạm vào một điều kiêng kỵ ngầm. Tại sao tôi lại cảm thấy trống rỗng đến thế khi nhìn vào họ? Tôi lại gần hơn, cố gắng lắm mới trấn tĩnh lại từ một cơn rùng mình khiến toàn thân chấn động. Tôi đứng bất động trước chúng.

Các bức hình được sắp xếp thành các nhóm như thể của một đại gia đình, dù họ có vẻ hoàn toàn xa lạ với nhau, không có điểm gì chung ngoại trừ sự vô hồn rõ ràng mà dường như chỉ những bức ảnh chân dung người chết là có được. Tôi không thể thấy có bất cứ mối quan hệ họ hàng nào giữa người nữ giáo viên với người nông dân xanh xao có khuôn mặt hình ô van và để ria mép, hay giữa người phụ nữ mập mạp thuộc tầng lớp lao động với vị triết gia hiền lành đeo cặp mắt kính dày cộp. Ấy thế nhưng có điều gì đó gắn kết họ lại với nhau. Có tất cả bao nhiêu nhỉ? Có vẻ hơn hai chục người. Một tổng hòa kỳ lạ về nét mặt, chủng tộc, vóc dáng và văn hóa, chỉ cùng chia sẻ cảm giác chung về bi kịch. Bản thân mặt giấy cũng đã bị tổn hại, bị uốn cong như thể bị thương, bị máu hoặc bùn vấy bẩn.

Tôi tự hỏi không biết chúng có nghĩa gì với ông. Chắc chắn là một thứ quan trọng, nếu xét đến sự chu đáo của ông khi sắp xếp những nấm mồ nhỏ trong ký ức mà ánh mắt tôi đang tha thẩn lướt qua như thể tìm kiếm một bí ẩn mà tôi cần giải đáp. Nhưng có những điều chỉ có thể nắm bắt tốt nhất khi không dùng đến thị giác. Khi thâm nhập sâu hơn vào rừng khuôn mặt đó để tìm kiếm một lối mòn dẫn tới đâu đó, tôi lại bị tấn công lần nữa và mạnh hơn nhiều bởi cảm giác đau đớn khi phải từ bỏ không chỉ đơn thuần là một mảnh mà cả một vùng rộng lớn của bản thể mình, một khu vực không ngừng mở rộng, tối tăm và dễ thay đổi như cát lún. Vào khoảnh khắc đó - tôi không biết mình đã thấy gì hay đã đoán gì - máu dồn lên não tôi rầm rập như tiếng trống đại, và trên nền của thứ mà tôi nghĩ mình đang nhìn vào lướt qua một chuỗi nhanh chóng những cảnh tàn bạo không thể tin nổi, những cảnh ghê rợn, đáng phẫn nộ nối nhau thành một chuỗi vô tận. Tôi ù tai trước tiếng gào thét của chính máu mình. Cứ như thể một dàn hợp xướng đã trỗi dậy từ những khuôn mặt đó, đột nhiên đầy ắp một khát vọng tồn tại mãnh liệt.

Tôi buộc mình lùi lại một bước đúng lúc Tabori bước vào phòng. Tôi không muốn ông thấy mình đã nhìn chằm chằm, song vẻ lo lắng của tôi đã bị ông nhận ra. “Thứ cậu đang nhìn là một ban thờ,” ông nghiêm trang nói, “một ban thờ cho sự vắng mặt, cho cái chết của tinh thần.”

Ông ra hiệu bảo tôi đi theo, và trong khi chúng tôi đi ngang qua chỗ chiếc piano, ông dừng lại giây lát để đưa mắt nhìn những bức ảnh như thể để kiểm tra rằng không có bức nào suy suyển.

Chúng tôi quay lại căn phòng chật hẹp. Bàn cờ vẫn ở vị trí chúng tôi để nó lại lần trước. Tôi gần như thấy buồn nôn khi nhìn vào nó. Tabori bảo tôi sắp xếp các quân cờ.

Tôi đã quên nói rõ là các quân cờ bằng kim loại này khá nặng và kềnh càng. Đế của chúng không phẳng mà có những mấu nhô ra như các kẹp đạn. Bàn cờ có những cái lỗ vừa khít với các mấu lồi này, khiến cho người ta không thể đặt quân cờ xuống bất cứ chỗ nào khác ngoài chính tâm một ô vuông.

Trước sự ngạc nhiên lớn lao của tôi, Tabori muốn chơi một ván cờ bình đẳng, không nhường tôi dù chỉ một quân tốt. Tôi tự hào về cử chỉ tôn trọng không ngờ đến này, và bắt đầu chơi cực kỳ chính xác. Tôi chơi quân trắng, và chiến thuật phòng ngự Tabori triển khai, một biến thể của phòng thủ Ấn Độ, đã được biết rõ trong cả lý thuyết lẫn thực hành trong hơn nửa thế kỷ - cho tới khi ông bước ra khỏi lối mòn và hy sinh một quân hiệp sĩ để khởi đầu một cuộc phản kích về phía hậu. Những biến cố phức tạp nhanh chóng nhân lên, và không khí trong căn phòng hẹp tràn ngập căng thẳng. Trong một khoảng thời gian khá lâu, tôi đã duy trì được thế chủ động, thậm chí ăn thêm một quân tốt nữa. Tôi thấy có một cách để tung ra chuỗi nước đi gây sức ép hòng thêm lợi thế về quân số, thậm chí có thể đưa tới chiến thắng.

Ván cờ lúc này đã tới thời khắc kịch tính. Lần này tôi không có lý do nào để tin Tabori muốn nương tay với tôi. Song tôi đã có một lợi thế rõ ràng, và tôi cảm thấy nước cờ quyết định đã cận kề. Tất cả sức lực của tôi đều tập trung vào nỗ lực nhằm nhận diện một chuỗi nước đi chiến thắng, nhưng nó vẫn tiếp tục lẩn tránh tôi, như một người hiện ra từ màn sương mù, cho phép mình lộ diện lờ mờ trong giây lát để rồi lại biến mất. Từ vẻ mặt Tabori tôi nhận ra rằng ông đang ngầm cảnh cáo: ván cờ đang nằm trong tay tôi; tôi không được phép để nó tuột đi.

Thời gian tôi dành để ngẫm nghĩ xem nên đi nước cờ nào dường như bị lôi ra khỏi thực tại. Nó không thể được đo đếm bằng phút, bằng tiếng chuông báo giờ hay tiếng tích tắc của đồng hồ hay vòng quay của bất cứ động cơ nào, vì nó là hiện thời thuần túy, như thể trong một phi thuyền không gian lao đi với vận tốc ánh sáng, thời gian dừng lại với tôi trong khi hàng thế kỷ trôi qua trên hành tinh tôi để lại sau lưng.

Lựa chọn nào cũng tự động bao hàm việc từ bỏ những lựa chọn khác. Chúng ta sẽ bất tử nếu không bị buộc phải thực hiện những lựa chọn, và cuối cùng cả tôi nữa cũng phải tuân thủ theo quy tắc này.

Ngay cả lúc này tôi vẫn có thể thấy những khoảnh khắc kế tiếp nhau trôi qua từ lúc tôi đưa ra quyết định tới lúc thực hiện nó, như một chuỗi những hình chiếu thể hiện chuyển động tới một đoạn kết đã định trước, như đôi khi vẫn xảy ra trong những giấc mơ, khi nguyên nhân và kết quả bị đảo ngược để chen vào một biến cố thực tế khiến chúng ta bừng tỉnh.

Đột nhiên bàn tay tôi được định hình. Được điều khiển bởi vô vàn nơ ron có lẽ tập trung ở đâu đó trong bán cầu não phải, nó di chuyển về phía một quân cờ - thậm chí ngay cả lúc này tôi vẫn có thể thấy cái đầu ngựa, hất ngược ra sau như thể con vật bị bắt gặp khi đang dựng thân trên hai chân sau. Tôi giật quân cờ lên khỏi mấu đỡ của nó và di chuyển nó vào vị trí của quân cờ kế bên.

Toàn bộ cuộc đời tôi, tất cả những biến cố lớn nhỏ của nó, mọi niềm vui và nỗi phiền muộn của nó, dường như đang bồng bềnh trên một bề mặt tù đọng, ảm đạm, trên đó mọi thứ không phải luôn ở chỗ có vẻ là vị trí của chúng khi ta nhìn vào chúng, trên đó không điều gì là rõ ràng hay nhất quán hay logic, hoặc thậm chí chỉ đơn giản là có kết nối tới những thứ khác, trên đó không thứ gì có ranh giới rạch ròi hay hình dáng có thể nhận thức được - không gì cả ngoại trừ vị trí đó trên bàn cờ, thứ thậm chí ngay lúc này đây vẫn rực cháy trong ký ức tôi với thứ ánh sáng của chính nó, như tôi hình dung bụi cháy cháy sáng đã lưu lại trong ký ức của Moses.

Tôi cầm quân hiệp sĩ lên. Không có gì xảy ra khi tôi giữ nó ở trên không trung, vì lựa chọn của tôi vẫn chưa được đưa ra. Tôi vẫn có thể đặt quân cờ xuống đâu đó (có ít nhất hai khả năng khác). Nhưng cuối cùng, khi đặt nó xuống ô bàn cờ định mệnh, tôi đã bị nhiễm điện - và tôi muốn nói theo nghĩa đen. Một cú sốc khủng khiếp lan ra từ cái đầu màu bạc của con ngựa, chạy theo cánh tay tôi tỏa ra phần còn lại của cơ thể, làm tôi kêu thét lên và đứng bật dậy. Chiếc ghế của tôi đổ kềnh ra sàn.

***

Đoàn tàu bắt đầu chạy chậm lại. Baum, vốn đã ngủ thiếp đi, đột ngột bừng tỉnh dậy trong góc.

“Chúng ta ở đâu rồi?” ông này hốt hoảng hỏi, rồi nhẹ nhõm khi thấy đoàn tàu đang chạy vào Salzburg.

Sau một quãng dừng ngắn, đoàn tàu lại chuyển bánh tăng tốc, lao đi như một ngôi sao chổi trong đêm.

Baum ngáp, xem đồng hồ rồi đứng dậy. Ông ta xếp bộ cờ vua cất lại vào hộp rồi cất hộp trở lại vào va li. Ông kiểm tra để đoan chắc áo khoác của mình vẫn yên vị chỗ cũ rồi ngồi về tư thế cũ, quyết tâm không ngủ lại nữa.

Frisch vẫn không nhúc nhích. Ông ta đã trải qua tất cả các thủ tục ở biên giới với hai chân bắt tréo và hai cánh tay khoanh lại, và lúc này, khi đoàn tàu đang tăng tốc trở lại, ông ta dường như sẵn sàng lắng nghe phần còn lại câu chuyện của Mayer, có lẽ đoán rằng nó có gì đó liên quan tới mình.

Nhưng Mayer không bắt đầu trở lại ngay. Anh ta không thể đoan chắc họ đã ngồi im lặng bao lâu, có lẽ vì quãng thời gian dài kinh khủng mà một nước đi khó đòi hỏi. Cuối cùng, chính Frisch là người đề nghị anh ta tiếp tục, ông ta rướn nửa người ra trước, phải để ý lắm mới nhận thấy, một cử chỉ thể hiện sự tò mò và có lẽ cả một chút e sợ.

“Mời cậu tiếp tục,” ông ta nói.

Đó chính là động thái Mayer đã chờ đợi. Giờ đây anh ta cảm thấy hoàn toàn thoải mái, đúng như anh ta vẫn cảm thấy khi chơi cờ - sự căng thẳng không chịu nổi ban đầu được thay thế bằng trạng thái bình yên cao độ, trong đó mọi thứ trở nên rõ ràng và mạch lạc, và anh ta có thể nắm bắt được những thoáng thay đổi nhỏ nhất của tương lai.

Người thanh niên đút tay vào túi áo khoác và dùng các ngón tay mân mê cái gói vải, như một kẻ móc túi sau khi đã khéo léo thực hiện vụ trộm của mình, lén lút định giá thành quả chỉ bằng xúc giác. Kẹp chặt nó giữa các ngón tay, anh ta cảm thấy một tiếng sột soạt khe khẽ. Có thứ gì đó được gói trong mảnh vải thô. Có thể là những đồng tiền xu, chỉ có điều là thứ này lại không đủ nặng. Hans biết quá rõ trong gói vải chứa gì, và cũng chính ý nghĩ đó giờ đây thuyết phục anh ta tiếp tục câu chuyện của mình không trì hoãn chút nào nữa.

Tôi không biết mình đã đứng đó bao lâu, bị sự kinh ngạc, nỗi sợ hãi và sự bối rối làm cho tê liệt, hay có lẽ chỉ đơn giản là bám chặt lấy chính mình. Tabori đã không còn tồn tại. Ông chỉ còn là một thực thể xa xăm, hư cấu. Tôi không nghĩ ông có thể là nguyên nhân của điều vừa xảy ra. Ông ngồi đó thụ động, một nhân chứng bất đắc dĩ cho cuộc tấn công tôi phải hứng chịu, một cuộc tấn công ông chẳng hề chia sẻ hay thấu hiểu - hoặc tôi đã tin như vậy.

Tôi từng đọc được ở đâu đó về việc tu luyện của một số thiền sư, những người giữ tư thế tuyệt đối bất động trong khoảng thời gian rất dài, đắm mình trong thiền định và được các sư phụ của họ giám sát gắt gao. Chỉ vào khoảnh khắc thuận lợi nhất cho sự khai sáng, vị sư phụ mới lặng lẽ tung ra một cú đánh bất thần bằng một cây gậy tre, một cú đánh chính xác từ trên xuống vào chính giữa hai mắt người đệ tử lúc này đã được coi là trưởng thành, vào đúng lúc anh ta ít ngờ tới nhất. Có vẻ như kết quả không phải lúc nào cũng tích cực, nhưng những lúc như thế, sự thức tỉnh liền đi kèm với một tiếng cười âm vang vọng ra từ lồng ngực người đệ tử.

Vậy đấy, một điều tương tự đã xảy đến với tôi. Đột nhiên tôi bị một tràng cười không thể kìm nén nổi thôi thúc, tuy nhiên nó đã không thể lan sang cả vị sư phụ của tôi. Nhưng có một lý do chính xác cho việc tôi bật cười. Trong nháy mắt tôi lần ngược từ kết quả tới nguyên nhân, thứ nằm ngay trên bàn cờ chứ không phải ở đâu khác. Và bàn cờ thuộc về Tabori. Tôi tự hỏi liệu có phải mình đã trở thành nạn nhân của một người điên hay không. Thái độ không hề bối rối của sư phụ là thứ duy nhất ngăn tôi bỏ chạy. Cho dù tôi đoán mình vừa nhận được một lời cảnh cáo nào đó, phần lý trí trong tôi vẫn đòi hỏi một lời lý giải.

Tôi không cần phải yêu cầu. Tabori lại bên tôi, cúi người xuống nâng cái ghế tôi làm đổ lên và thúc giục tôi ngồi xuống. Vị trí các quân cờ trên bàn cờ vẫn nguyên vẹn, và tôi đột nhiên nhận ra nước đi cuối cùng của mình là một sai lầm lớn.

Tuy nhiên, Tabori không nói gì về chính ván cờ, biết rõ rằng trong đầu tôi đang là những ý nghĩ khác.

“Đó chỉ là một nước đi yếu,” ông nói, gần như tìm cách an ủi tôi. “Nhưng sự căng thẳng của chính cậu đã quá lớn.”

Ông ngừng lời. Quầng sáng từ ánh sáng trên bầu trời dường như bao quanh khuôn mặt ông, làm biến đổi nó trong khoảnh khắc. Tôi chưa bao giờ thấy ông như thế. Cứ như thể ông không còn ở đó bên cạnh tôi, mà đã đi đâu đó, cách căn phòng rất xa.

Khi lại cất lên, giọng nói của ông khác hẳn. Ông nói với tôi rằng bàn cờ này từng thuộc về bố ông. Nó bị thất lạc trong chiến tranh, và phải hai mươi năm sau đó ông mới tìm lại được khi bắt gặp nó một cách tình cờ giữa một mớ những món đồ vô giá trị khác được mua theo lô khi đồ đạc của một ngôi nhà cổ tại Vienna được mang rao bán.

Nó đã được truyền lại trong gia đình ông qua hàng thế kỷ. Truyền thuyết kể rằng nó là một trong những món đồ đã được những người theo phái Kabbalah - rất có thể là chính Abulafia - truyền vào một thứ sinh mệnh. Cho dù câu chuyện này có chút sự thật nào hay không, nó rõ ràng là đưa đến kết quả nhanh chóng, vì nó trừng phạt các sai lầm một cách tức thì. Bất cứ ai chơi với bộ cờ này đều cảm thấy nỗi đau tỉ lệ thuận với sai lầm phạm phải, và cuối cùng đi tới cảnh giới cảm nhận được và dừng lại trước bất cứ nước đi bất cẩn nào. Thêm nữa, ảnh hưởng của nó là lâu dài, sau đó sẽ có thể cảm nhận được cả trên những bàn cờ thông thường. Nhờ thế, tâm trí được khai sáng, và không nước đi nào được thử tung ra cho tới khi kỳ thủ tuyệt đối chắc chắn đã đánh giá hết những hệ lụy sâu xa nhất của nó.

“Một thời gian trước cậu có đưa ra một thỉnh cầu với tôi, và tôi đã trả lời rằng phần lớn phụ thuộc vào cậu, vào ý chí học hỏi của cậu. Tất nhiên, cậu đang bối rối trước những gì vừa xảy ra, nhưng cậu đã nói cậu sẵn sàng làm ‘bất cứ điều gì’, và tôi đã chấp nhận lời thỉnh cầu của cậu, nhưng tôi đã để tâm quan sát cậu một thời gian. Tôi theo dõi cách cậu chơi, và tôi tin chắc cậu có tài năng thực sự.”

A, thưa các quý ngài, những giá trị chúng ta gán cho các sự vật mới tương đối làm sao, thật vô nghĩa khi so sánh với niềm tự hào của chúng ta! Câu nói cuối cùng đó xóa đi mọi hoài nghi và sợ hãi của tôi. Tôi tin thậm chí mình đã đỏ mặt, vì tôi chưa từng mơ mình xứng đáng với một lời khen như thế. “Nhưng tôi đã để thua một ván cờ khi được chấp một quân hậu,” tôi lúng túng phản đối. “Và thậm chí ông còn chẳng thể thấy bàn cờ.”

Tabori phẩy tay bác bỏ.

“Vô nghĩa,” ông nói. “Tôi thấy bàn cờ đó trong đầu mình cũng rõ ràng như cậu thấy nó bằng mắt vậy. Còn về phần thiệt quân, sự thật là tôi mới là người có lợi thế trong ván cờ đó, cho dù điều này nghe có vẻ nghịch lý đến đâu đi nữa.”

“Tôi không hiểu.”

“Xem đây, cờ vua - hay đúng hơn là sự sắp xếp các quân cờ trong trò chơi này - cũng giống như việc bố trí đồ đạc trong một căn hộ cậu đã sống nhiều năm: một cái ghế bành ở đây, một cái ghế đẩu ở kia, một cái bàn ở giữa phòng. Nếu vị trí của các đồ vật này bị thay đổi, nếu một món đồ bị di chuyển khỏi vị trí nó được đặt lâu nay, cậu sẽ thấy khó chịu. Quen thuộc với việc di chuyển trong một không gian đã biết rõ, cậu tiếp tục hành xử như thể mọi thứ vẫn còn y nguyên ở chỗ của chúng, và sớm muộn gì cậu cũng vấp chân phải một thanh rầm chìa hay ngã giập mông khi định ngồi xuống một cái ghế đã bị di chuyển đi.

“Bất lợi mà cậu đối diện là phải chơi với các quân cờ của cậu được sắp xếp như thể quân hậu của tôi vẫn còn hiện diện. Cậu thực hiện những nước đi như thường lệ, không nhận ra rằng vì quân cờ đó đã được bỏ đi, hoàn toàn có thể tấn công theo cách khác. Và vì cậu nghĩ tôi không thể thấy bàn cờ, cậu cố tìm cách kéo tôi vào những cái bẫy trẻ con, không hề ý thức được rằng bàn cờ cũng hiện diện trước mắt tôi chẳng kém gì trước mắt cậu. Tôi tin chắc mọi thứ hẳn sẽ khác nếu chúng ta chơi lại một ván cờ như thế.”

Với vị thế đệ tử của mình, tôi nghĩ tốt nhất là im lặng.

“Cậu có biết đã bao nhiêu năm trôi qua từ khi tôi từ bỏ cờ vua không?” ông hỏi sau một hồi lâu dừng lời.

“Không...”

Vậy là ông cho tôi hay ván cờ của chúng tôi là ván cờ đầu tiên của ông trong hơn bốn mươi năm nay. Tôi thấy thật khó tin, cho dù cả tôi hay bất cứ ai khác cũng đều chưa từng thấy ông thi đấu với một đối thủ nào.

Không gì đưa chúng ta tới gần người khác hơn việc chia sẻ một bí mật, và niềm tự hào của tôi, vốn đã được nhân lên đáng kể, giờ đây nhận được món quà cuối cùng không ngờ tới.

“Tôi muốn chơi cờ trở lại,” ông nói, “nhưng cậu sẽ thực hiện điều đó thay tôi.”

Ông đứng dậy và rời khỏi phòng. Khi trở lại vài phút sau, ông đã mặc áo khoác ngoài.

“Đi nào,” ông nói. “Có một việc khác chúng ta cần làm. Một thứ tôi cần chỉ cho cậu. Sẽ không mất nhiều thời gian đâu. Chúng ta sẽ trở lại sau hai tiếng nữa.”

Boris đang chờ chúng tôi sau tay lái một chiếc Mercedes cổ, động cơ đã nổ sẵn. Chúng tôi ngồi xuống băng ghế sau, và chiếc xe chuyển bánh chạy ra ngoài trời mưa. Tôi không hình dung được chúng tôi đang đi đâu, và cũng không dám hỏi. Sau hồi lâu im lặng, Tabori hỏi liệu tôi đã bao giờ thấy xác chết hay chưa.

Câu hỏi khiến tôi lạnh người. Tôi trả lời ông là chưa, tôi không nghĩ mình từng có dịp nào thấy qua một xác chết.

“Cậu đã bao giờ dự đám tang chưa?”

Tôi nói tôi từng đi dự một lễ đưa tang, khi còn là một đứa bé.

“Tang lễ của bố mẹ cậu à?”

Không, tôi đáp, đó là tang lễ của một người họ hàng xa. Người ta đã không cho tôi dự tang lễ bố mẹ tôi. Tôi còn quá bé, và người ta cố gắng che giấu khỏi tôi tấn bi kịch. Có lẽ chừng một năm sau khi họ qua đời, cuối cùng bà ngoại cũng cho tôi biết, với sự thận trọng cần thiết, rằng bố mẹ tôi đã chết trong một tai nạn.

Boris rời khỏi đại lộ Vòng và gia nhập dòng xe cộ trên Lazarettgasse, con phố dẫn tới bệnh viện đa khoa của Vienna. Tôi nghĩ chúng tôi đang tới thăm ai đó. Có lẽ là một người bạn hay họ hàng của Tabori đang ốm nặng.

Nhưng chúng tôi không dừng lại ở bệnh viện. Thay vì thế, chúng tôi lướt qua bức tường bên ngoài bệnh viện rồi chạy vòng qua nơi này, cuối cùng rẽ vào một phố cụt và dừng lại trước mặt một tòa nhà gạch thấp bè có song sắt trên các cửa sổ và cổng ngoài lớn. Chờ chúng tôi là một ông lão gầy gò đến mức đáng kinh ngạc mặc áo choàng phòng thí nghiệm màu xám, chiếc áo rũ xuống từ đôi vai ông lão như từ một cái mắc áo. Boris ở lại trong xe. Tabori và tôi đi qua một cánh cửa nhỏ cắt vào cánh cổng ngoài đồ sộ. Có một lối vào có mái che, rồi sau đó chúng tôi chạy dưới mưa băng qua một khoảng sân hẹp vào lối đi nữa giống lối vào đầu tiên. Chúng tôi đi xuống một cầu thang dài xuống một hành lang, rồi xuống một cầu thang nữa, rồi thêm cầu thang nữa, tất cả đều được thắp sáng lờ mờ bởi những bóng điện huỳnh quang yếu ớt nằm cách xa nhau tới mức nhiều chỗ gần như tối hoàn toàn. Người đàn ông dẫn chúng tôi đi qua một mê cung những hành lang dưới lòng đất. Mùi formaldehyde gay gắt cho tôi hay đây là nơi nào. Tôi nhìn Tabori, ông trả lời bằng một cái liếc mắt trấn an. Ở cuối hành lang cuối cùng, cũng là hành lang dài nhất, là một cánh cửa.

Ông lão lấy một cái chìa khóa ra khỏi túi, mở cánh cửa ra, và dẫn chúng tôi vào một căn phòng rộng lát gạch men cho tới tận trần cao. Những khung lưới ở mép trên cùng các bức tường xác nhận cảm tưởng ngột ngạt của tôi rằng chúng tôi đang ở sâu dưới lòng đất. Mọi âm thanh (tiếng đóng cánh cửa sắt, tiếng bước chân của chúng tôi trên sàn) đều bị những bức tường cao trơ trụi khuếch đại lên gấp bội, quấy nhiễu sự yên lặng tuyệt đối mà những người đã khuất ở xung quanh dường như yêu cầu. Ông lão đưa chúng tôi vào tận phía trong cùng căn phòng, tới chỗ một chiếc cáng mạ crôm, trên đó đường viền bất động của một thi thể hiện rõ dưới một tấm vải xám. Ở bên cạnh là một chiếc xe đẩy với vài cái giá để dụng cụ giải phẫu tử thi. Ông lão nhìn Tabori, nhìn tôi, rồi cuối cùng nhìn tấm vải xám, một bên lấm tấm một đám những vết sẫm màu. Ông lão nhìn chằm chằm như có thể xuyên qua tấm vải. “Hai mươi tuổi,” ông nói. “Được phát hiện đã chết tối qua. Nguyên nhân tử vong nhiều khả năng là chấn thương sọ não sau một cú ngã, có lẽ từ tầng năm của một khu chung cư.” Ông cầm lấy rìa tấm vải kéo ra để lộ cái xác.

Tôi cảm thấy mình như một con người khác khi chúng tôi đi xe quay về dưới cơn mưa tầm tã thử thách quyết liệt mấy cần gạt nước. Tôi hẳn đã gặp khó khăn trong việc nhớ ra tên mình nếu có ai hỏi. Tabori đưa ra một tràng độc thoại dài giải thích vì sao lại cần đến chuyến thăm này. Ông nói đến lúc kể cho tôi hay vì sao ông không chơi cờ vua suốt hơn bốn mươi năm, ông muốn đoan chắc là tôi hiểu chuyện.

“Nếu có lúc nào đó tôi nói với cậu về người quá cố,” ông kết luận, “tôi muốn chắc chắn là cậu biết tôi đang nói về điều gì.”

Ký ức ngột ngạt về nơi chúng tôi vừa rời khỏi đột nhiên xâm chiếm lấy tôi. Mùi bốc lên từ quần áo bị ướt của chúng tôi làm dậy lên một cơn buồn nôn không sao kìm nén được. Tôi yêu cầu họ cho tôi ra khỏi xe. Boris đánh xe dạt vào vệ đường trên phố Mariahilfer, và chiếc xe chạy đi, để tôi thẫn thờ bên lề đường. Tôi cảm thấy như thể mình vừa trở lại sau một chuyến đi dài hoặc thoát ra khỏi tình trạng mất trí nhớ hoàn toàn, như thể tôi đã bị lôi ra khỏi thời gian và ném trở lại một nơi khác. Cảm giác này làm tôi nhớ tới huyền thoại về một tu sĩ đã ngủ thiếp đi trong lúc cầu nguyện và tỉnh dậy sau đó một thế kỷ.

Lúc tôi tới được ga tàu điện ngầm thì trời đã tối hẳn. Mưa đã ngừng, và các con phố đột nhiên đông nghịt. Dòng xe cộ chạy đi như một chuỗi xích dài đủ màu sắc. Dường như không hề có gì thay đổi, ngoại trừ tôi.

Cuộc huấn luyện của tôi bắt đầu ngày hôm đó và tiếp diễn trong hơn một năm. Căn phòng bé xíu tầng trên cùng của nhà trọ Fischer trở thành nơi trú ẩn và nhà tù của tôi. Thế giới bên ngoài chẳng còn lại bao nhiêu, và có vẻ dần dần tan biến. Một cơ thể giống như của tôi đã dự các lớp học, thỉnh thoảng tới thăm bà ngoại tôi, ăn, ngủ, và đi loanh quanh như thường lệ, nhưng tôi luôn ở bên trong căn phòng đó, vật lộn với chính mình. Tôi cam đoan với các vị là điều đó không hề đơn giản. Cái bàn cờ đó, được Tabori gọi một cách hoa mỹ là học cụ, quả là một hình cụ tra tấn thực sự. chơi cờ với nó cũng giống như bước qua một bãi mìn vậy. Không phải vì điện thế cao; những cú giật tôi cảm thấy khi phạm phải các sai lầm chẳng hề mạnh hơn những cú giật bạn phải chịu vì tĩnh điện, nhưng thật khó chịu đựng mối đe dọa của chúng, nhất là trong những ngày đầu, khi những sai lầm của tôi xảy ra thường xuyên hơn. Tabori chẳng bao giờ bận tâm sửa cho tôi, không bao giờ nói với tôi liệu tôi đã thực hiện một nước đi tốt hay tồi, không bao giờ dạy tôi chiến lược, chiến thuật hay một cách ra quân, một thế cờ tàn. Trong vài tháng đầu, ông chẳng hề nói với tôi nửa lời. Ông chỉ đơn giản là để tôi chơi. Ông ngồi bất động đối diện với tôi ở bên kia bàn cờ, trơ như đá, hiện thân của dạng kỳ thủ tồi tệ nhất bạn có thể gặp phải. Ông di chuyển các quân cờ của mình chậm chạp đến phát điên, gần như thể tìm cách khắc sâu vào tâm trí tôi trọn vẹn tiềm năng hủy diệt của chúng. Thật đáng kinh ngạc khi cùng một nước đi, thậm chí cả nước ra quân đầu tiên được tất cả mọi người biết rõ, kể cả những người chỉ mới vừa học qua luật chơi, lại có thể khác nhau đến thế khi nó được hai kỳ thủ khác nhau thực hiện. Nước đi vẫn vậy, quân tốt di chuyển lên vào đúng ô đó. Nhưng với người mới nhập môn nó chỉ là một nước đi, còn với kiện tướng nó trở thành bước đầu tiên trong một chuỗi dài. Nó giống như sự khác biệt giữa hai nốt nhạc có thể mở đầu một điệu hát ru hay một bản giao hưởng. Tôi cũng không thể đoán được từ vẻ mặt ông liệu khi nào sẽ có một cú giật xảy ra. Thậm chí không thể lượm được những ám chỉ mơ hồ nhất từ các cử chỉ của ông. Tôi buộc phải tập trung chỉ vào ván cờ, vượt qua vấn đề và nhìn thấu qua vẻ bề ngoài để bước vào một thế giới của năng lực trí tuệ thuần túy. Khi tôi đạt tới cảnh giới này - và tôi vượt qua ngưỡng cửa của nó ngày càng thường xuyên hơn - thế giới đó, thấm đẫm năng lượng của chính nó, sẽ tiếp tục tự mình vận động cho dù tôi có nhắm mắt lại và để bàn cờ được mang đi.

Như tôi đã nói, chuyện này không hề dễ dàng. Tôi thường xuyên rời khỏi căn phòng đó và tòa nhà đó trong tình trạng cận kề suy sụp thần kinh. Những cú giật điện trừng phạt, giờ đây trở nên ngày càng hiếm, là một kiểu nhắc nhở rằng tôi vẫn còn sống, vẫn là con người. Thật nghịch lý, chúng thực sự làm dịu bớt tình trạng căng thẳng thường trực.

Đã hơn một lần tôi gần như bỏ cuộc, song cuối cùng tôi trở nên bị phụ thuộc tới mức thành ra không thể tưởng được cái ý định từ bỏ việc luyện tập. Tôi thậm chí còn thèm muốn thêm nữa, ước mong có thể trở lại ngày càng thường xuyên hơn thế giới lý tưởng ấy, nơi các đối cực liên tục tranh đấu để hòa vào và triệt hạ lẫn nhau. Thoạt đầu, trạng thái ý thức này kéo dài trong những khoảnh khắc thoáng qua, sau đó tôi lại chìm vào bóng tối, nhưng khi quá trình luyện tập của tôi tiếp tục, những khoảnh khắc lóe sáng ngày càng thường xuyên và kéo dài hơn, cuối cùng trở thành một quá trình liên tục mà tôi có thể đắm mình vào và ở lại trong đó lâu bao nhiêu tùy thích, không cảm thấy chút mệt mỏi nào, một trạng thái bình yên quả thực là siêu phàm và không tả được thành lời. Một khi đã đạt tới trạng thái đó, không còn có khả năng nhỏ nhất tôi phạm phải sai lầm. Tôi trở nên thấm đẫm cái cảm nhận về quyền năng vô hạn và sự bất khả chiến bại. Bất cứ điều gì không phải hoàn hảo đều là sai sót. Những nước đi chỉ đơn thuần là trung tính hay thụ động, không hoàn toàn xấu cũng chẳng hoàn toàn tốt, cũng bị trừng phạt. Cân nhắc tới mọi khía cạnh, tôi có cảm giác rằng chỉ sai sót tầm thường nhất (trong trường hợp khó lòng xảy ra là tôi vẫn phạm phải một sai lầm) chắc chắn cũng khiến tôi phải trả giá bằng tính mạng.

Thế nhưng cũng còn một chuyện nữa. Tôi đi tới chỗ nhìn nhận cờ vua như một thực thể sống, một sinh thể được tạo ra một cách kỳ diệu, mà một khi đã sống dậy sẽ hình thành nên một thứ bản năng tự bảo tồn. Đó là một phức hợp màu sắc như xuất hiện trên một nhiệt đồ, và tôi buộc phải tự tay xử lý nó như một bác sĩ giải phẫu, cắt và khâu các bó cơ và mạch máu, hết sức cẩn thận với những gì đang làm. Sự đòi hỏi quyền tồn tại của nó ngày càng trở nên mạnh mẽ hơn, và chính vì lý do đó mà tôi ngày càng sợ mình sẽ phá hủy nó bởi một nước đi sai lầm. Cho dù ít phức tạp hơn nhiều so với một cơ thể người - vẫn bị các đồng loại của nó tra tấn và hạ sát thật thường xuyên và dễ dàng, cả nó cũng cảm thấy đau đớn thực sự, và nếu không may tôi làm tổn hại tới một cơ quan trọng yếu, năng lượng sẽ đột ngột mất đi và ngay sau đó là một cơn đau, truyền tới tôi dưới hình thức một cú điện giật. Tôi tiếp tục phải cảm nhận cảm giác này ngay cả sau đó, khi Tabori cam đoan với tôi là không có dòng điện nào truyền qua và thứ tôi cảm thấy chỉ là một xung động thần kinh.

Bước vào đấu trường có vẻ dễ dàng sau tất cả những điều này, và tôi nhanh chóng thu thập được đủ điểm để được phép tham dự những giải đấu lớn nhất, cho dù tôi vẫn chưa chính thức đạt được hạng kiện tướng. Tôi thi đấu với các kiện tướng và đại kiến tướng của mọi quốc gia. Tabori và tôi dành ra hơn một năm đi khắp châu Âu, không bỏ lỡ một giải đấu nào. Nếu tình cờ có hai giải đấu diễn ra cùng lúc, ông sẽ chọn giải mà ông cho là quan trọng hơn.

Ông đóng vai trợ lý của tôi, phân tích các ván cờ đang dừng nửa chừng, chuẩn bị các biến thể để tôi thi đấu, đôi khi đề xuất các nước xuất quân và phòng thủ chống lại các đối thủ cụ thể. Ông biết thói quen và phong cách của họ, điểm mạnh và điểm yếu của họ. Trí nhớ của ông đáng nể tới mức ông có thể tái hiện tất cả các ván cờ của những kỳ thủ vĩ đại nhất. Với ông, điều đó cũng giống như nhận diện một khuôn mặt với những đường nét riêng biệt tới mức khó lòng quên nổi dù ông mới chỉ nhìn qua có một lần. Thường ông có thể tái tạo những chi tiết nhỏ nhất của một biến thể từng được chơi nhiều thập kỷ trước.

Về phần mình, giờ đây tôi sở hữu trực giác bất bại. Chỉ cần sắp sửa phạm phải một nước đi yếu thôi, chứ chưa nói đến một sai lầm, tôi có thể thề rằng quân cờ tôi sắp chạm tới bừng lên một thứ ánh sáng xanh, giống như lửa Thánh Elmo trên cột cờ của một con tàu khi cơn bão đến gần. Sự có mặt của Tabori tất nhiên là một trợ giúp lớn lao với tôi, dù quy định không cho phép chúng tôi trao đổi trong khi một ván cờ diễn ra. Chỉ cần biết ông đang có mặt là đủ. Chỉ cần thấy ông là can đảm tràn ngập trong tôi, như thể sức mạnh và hiểu biết của ông có thể được truyền cho tôi thậm chí từ một khoảng cách.

Chỉ có một điều kiện bất di bất dịch cho sự đồng hành của chúng tôi: Tabori nhất quyết yêu cầu bất cứ khi nào quân trắng ra quân bằng cách đi tốt chắn mặt hậu, tôi nhất định phải chơi một biến thể mà ông đã dạy tôi tới từng chi tiết nhỏ nhất. Biến thể này bao gồm việc hy sinh một quân hiệp sĩ, làm ván cờ rơi vào hỗn loạn, nhưng nếu ý thức được các hệ quả, bạn cầm chắc tám phần mười chiến thắng. Tôi giành được giải ván cờ hay nhất tại các giải đấu nhờ chơi biến thể này. Tabori đặc biệt gắn bó với nó, ông thường nói với tôi rằng đó chính là thứ ông cống hiến cho lịch sử cờ vua.

Cuộc chinh phục châu Âu của chúng tôi kéo dài trong hơn một năm. Đó là một thời gian căng thẳng quá sức người bình thường có thể chịu đựng, dẫu vậy nó đã đem đến cho tôi những khoảnh khắc hạnh phúc thực sự.

Cho tới một ngày Tabori biến mất. Không hề có dấu hiệu nào báo trước việc này sẽ kết thúc như thế, có điều trong những ngày cuối cùng ấy, ông có vẻ mệt mỏi và căng thẳng, có vẻ định chia sẻ với tôi một bí mật nào đó song không bao giờ viện đủ can đảm.

Ông để lại cho tôi phong bì đựng một món tiền và mẩu giấy nhắn thuyết phục tôi đừng mất niềm tin vào ông. Ông nói mình cần rời đi vì sức khỏe không cho phép ông sống một cuộc đời đầy biến động như thế nữa. Ông cũng nói rằng giá có bất cứ khả năng nào để đạt tới mục tiêu ông đã đặt ra, hoặc giả ông đã đạt tới rồi, hoặc mọi nỗ lực thêm nữa đều là vô ích. Việc ông muốn nói tới mục tiêu nào vẫn là một bí ẩn với tôi.

Chúng tôi lúc ấy đang ở Baden-Baden khi mùa du lịch khép lại. Giải đấu là sự kiện chia tay một năm lúc này đang kết thúc với những con mưa thu đầu tiên. Tôi tin rằng đến cả cái chết của ông cũng không thể khiến tôi cảm thấy thất vọng như khi ông đột nhiên bặt vô âm tín. Nỗi đau từ sự vắng mặt của ông càng thêm nhói buốt bởi cảm giác bị phản bội. Đó là điều khó vượt qua nhất. Tôi nhốt mình trong phòng mình suốt hai ngày liền và có khi đã không bao giờ ra khỏi đó nếu người quản lý khách sạn, rõ ràng rất lo lắng, không dùng chìa khóa riêng của ông để xông vào phòng tôi cùng một viên cảnh sát. Tất cả chuyện này thật phiền toái, nhưng ông xin lỗi ngay khi thấy không có gì xảy ra, và cư xử với tôi bằng tất cả sự tôn trọng thích đáng. Chỉ nguyên thực tế tôi là một kỳ thủ có vẻ đã làm sáng tỏ nhiều điều với ông. Ông cho tôi biết khách sạn đóng cửa vào mùa đông. Cùng chiều hôm ấy, tôi lên chuyến tàu trở về Vienna.

Tôi quay về để đón nhận một bi kịch: bà ngoại tôi đã tự sát sau khi bị một người đàn ông chỉ hơn tôi vài tuổi phụ tình, lựa chọn chết một cách đầy chất kịch như bà đã sống. Trên đường về nhà từ một bữa tiệc tối, bà bảo taxi dừng lại, bước xuống bậc thang của một trong vô số cây cầu bắc qua sông Danube, và - hoặc tôi tưởng tượng là như thế - gieo mình xuống dòng nước.

Thi thể được tìm thấy hai mươi ngày sau đó, mắc vào một cửa cống. Bà vẫn còn mặc chiếc váy dạ tiệc của mình. Người phụ nữ khốn khổ đã cố gắng kết thúc cuộc đời mình thật vinh quang, nhưng cho dù rất cẩn thận với vẻ bề ngoài của mình, bà đã không nhận ra thi thể sẽ bị dòng sông hủy hoại và cái xác tự sát của bà sẽ còn bị tàn phá thêm nữa bởi lưỡi dao mổ của bác sĩ pháp y.

Ngôi nhà, cùng mọi thứ đồ đạc trang bị của nó, bị tịch biên và mang bán đấu giá để thỏa mãn vô số chủ nợ của bà. Chẳng còn mấy tài sản của bà thuộc về tôi: chỉ có mấy lá thư ghi lại đam mê bi thảm của bà.

Tôi không biết mình sẽ xoay xở thế nào nếu không có món tiền Tabori để lại cho. Tôi dùng một phần khoản tiền để dựng một tấm bia mộ ở nghĩa trang cho người nghèo, nơi bà ngoại tôi được chôn cất. Số còn lại không duy trì được lâu. Cuối cùng, tôi buộc phải viện tới việc vẽ ký họa chân dung cho khách tại các quán bia để kiếm ít tiền lẻ. Ngoài vài đồng si linh ít ỏi tôi yêu cầu, tôi còn được mời thêm một vại bia, tất nhiên tôi không thể từ chối. Tôi thường quay về căn phòng của mình giữa đêm khuya say nhừ, mệt nhoài và đói lả.

Cứ như thể tôi đã được nếm qua vị thành công chỉ để rồi kết thúc đời mình ở tuổi hai mươi. Tất cả những gì tôi cảm thấy là sự phẫn nộ với những người đã từ bỏ tôi: bố mẹ, bà ngoại, và hơn hết là Tabori.

Tôi trở lại những chốn mình thường lai vãng chỉ đơn thuần để chìm đắm trong hoài niệm khôn kham. Năm vừa qua thành phố dường như đã thay đổi, và đôi lúc tôi tự hỏi liệu có thực mới chỉ có một năm trôi qua hay giờ đây thời gian được đo đạc bằng đơn vị khác. Nhà trọ Fischer giờ vắng tanh vắng ngắt. Một tấm biển ngoài mặt tiền cho hay tòa nhà sắp sửa bị phá bỏ. Quán Thiên Thần Đỏ, mà tôi chỉ bước vào một lần, cũng đã thay đổi hoàn toàn. Ông chủ quán, các thành viên câu lạc bộ, thậm chí cả đối thủ cũ Strumpfel Lump của tôi đều đã biến mất như thể đã chết hay chưa từng tồn tại. Đôi lúc tôi nghi ngờ liệu tôi đã bao giờ từng gặp Tabori và bàn cờ huyền diệu của ông hay không (quả thực, ai có thể tin nổi chuyện đó chứ?). Tôi thậm chí nghi ngờ cả chính mình: có thực là tôi đã bị lôi kéo một cách mê mẩn bởi trò chơi mà chỉ nguyên ý nghĩ về nó thôi giờ đây cũng đủ khiến tôi ngập tràn nỗi ghê sợ?

Một đêm, tôi trở về phòng mình thì thấy cửa phòng khóa trái, và những món của nả còm cõi của tôi bị xếp ngoài chiếu nghỉ cầu thang. Tôi đã nợ bốn tháng tiền nhà, và ông chủ nhà đã đưa ra một động thái quyết liệt. Kể từ đêm đó trở đi, nơi ở của tôi là đường phố, hay đôi khi là một chỗ trú chân công cộng dành cho những kẻ vô gia cư của thành phố mở cửa lúc mười giờ tối và đóng cửa lúc bảy giờ sáng. Trong ngày, tôi lang thang không mục đích giữa một Vienna lộng lẫy và thù địch, mất hết mọi hy vọng.

Tôi không chạm tới một quân cờ vua nào kể từ khi thầy tôi biến mất, và tôi sợ rằng mình sẽ không bao giờ chơi cờ nữa. Nỗi ghê sợ này được xác nhận một ngày nọ, khi tôi tình cờ rẽ vào một quán rượu tồi tàn gần bờ sông, đói lả và hy vọng tìm được một vị khách nào đó sẵn lòng ngồi làm mẫu cho bức biếm họa của tôi. Nhưng nơi này vắng tanh. Khi tôi lên tiếng gọi, không ai đáp lời. Đúng lúc đó tôi nhận thấy một cái bàn nhỏ cách chỗ mình vài bước, trên đó có một bộ cờ vua bị ai đó bỏ lại, các quân cờ nằm rải rác trên bàn cờ. Tôi buộc mình ngồi xuống bàn, chỉ để xem liệu có còn chơi được không. Nhưng chỉ nguyên việc cầm các quân cờ lên và đặt chúng xuống đúng ô cũng đã là một nỗ lực. Một cơn mệt mỏi chết người trùm lấy tôi. Căn phòng trở nên tối tăm, và mọi thứ quanh tôi bắt đầu dập dờn gợn sóng như thể được vẽ trên một tấm rèm bị một cơn gió bất thần thổi tới làm lay động. Vào khoảnh khắc đó, những giọt máu rơi như mưa xuống bàn cờ, nhỏ xuống liên tục giọt này cạnh giọt kia nối nhau như những vụ nổ im lặng. Bị cơn hoảng loạn siết chặt lấy, tôi bật đứng dậy và chạy ra khỏi quán, đưa hai bàn tay lên ôm khuôn mặt đang chảy máu của mình, hất đổ nhào cả chiếc bàn lẫn bàn cờ. Kể từ đó, tôi không bao giờ có tinh thần để chơi cờ trở lại nữa.

Đến đây Mayer im bặt, chờ đợi xem hai thính giả của anh ta sẽ phản ứng ra sao trước câu chuyện của mình.

“Cậu đã bao giờ gặp lại Tabori chưa?”

Người lên tiếng là Baum. Ông này đã mặc áo khoác vào khi đoàn tàu tới gần ga và lúc này đang ngồi trên mép ghế của mình, chiếc va li kẹp giữa hai đầu gối. Câu hỏi của ông ta chỉ thuần túy là một hành vi lịch sự không chứa đựng chút quan tâm thực sự nào, và Hans không trả lời. Baum sốt ruột nhìn qua cửa sổ ra phong cảnh giờ trông đã quen thuộc. Khi đoàn tàu bắt đầu chạy chậm lại, ông ta đứng lên, mở cánh cửa trượt mở ra hành lang, các hành khách ngoài đó đã bắt đầu xếp thành hàng.

“Quả thực là một câu chuyện đáng chú ý,” ông ta nói, lại với vẻ lịch sự sáo rỗng. “Thật tiếc là giờ tôi phải chia tay cậu.” Ông ta quay sang Frisch. “Hẹn gặp lại ông thứ Năm tuần tới,” ông ta nói. “Khi đó ông có thể kể cho tôi nốt phần còn lại.”

Frisch giơ một bàn tay lên chào tạm biệt nhưng không trả lời. Baum lắc lư khi đoàn tàu chạy qua một bộ ghi. Khi nó chạy vào ga, ông ta quả quyết bước ra hành lang. Hai người còn lại dõi theo ông ta xuống tàu và hối hả bước đi ngang qua cửa sổ khoang của họ ra phía cửa ga.

Không ai khác bước vào khoang tàu khi đoàn tàu chuyển bánh trở lại. Hans kéo cửa đóng lại và ngồi xuống chiếc ghế Baum đã để trống, đối diện với Frisch như một đối thủ chuẩn bị ra những nước kết thúc ván cờ chóng vánh.

Frisch ghi nhận động thái này. Gần như giật mình vì ngạc nhiên, ông ta liếc nhìn đồng hồ đeo tay của mình để che giấu sự khó chịu. “Rất đúng giờ,” ông ta nói. “Đến nửa đêm chúng ta sẽ có mặt tại Vienna.”

Họ ngồi im lặng trong vài phút, song có điều gì dường như đang lơ lửng trong sự im lặng đó.

Vienna, Mayer thầm nghĩ, bóp chặt thứ được giấu trong túi áo. Vào khoảnh khắc đó, nó đã lấy lại trọn vẹn ý nghĩa của mình, bằng chứng của một hành vi tàn ác trong một quá khứ xa xăm. Sự thôi thúc muốn lấy nó ra gần như là không thể cưỡng nổi, như trong quá khứ đã đôi lúc anh không thể cưỡng lại một nước đi hấp tấp sẽ hủy hoại toàn bộ ván cờ của mình. Song anh đã học được bài học. Anh cố viện hết sức mạnh của mình. Anh không được hành động sớm hơn kế hoạch. Anh cần kiên nhẫn cho tới khi họ đến Vienna.

Đối phương đã làm gián đoạn dòng suy nghĩ của anh. Đã một lúc rồi Frisch có vẻ đang tự hỏi đó là nước đi của ai, và lúc này ông ta đang thầm nhẩm tên Mayer vài lần, như thể cố nhớ ra điều gì đó. “Mayer... Mayer... Hans Mayer... có vẻ tôi nhớ có một Mayer từng ít nhiều được nói tới ở Hamburg hồi năm ngoái, rồi hai tháng sau đó tại Hasting, nếu tôi không lầm, và cả trong một giải đấu mở rộng ở Venice...”

“Ông có một trí nhớ tuyệt vời.”

“Tôi đã viết khá nhiều về những ván cờ đó. Và chắc chắn không hề có cảm tình. Ra đó là cậu. Và sau đó là cuộc rút lui đột ngột ấy. Tôi đoán cậu coi mình là một kẻ thất bại không bao giờ chơi cờ trở lại được nữa?”

“Không, tôi không nghĩ có lúc nào tôi sẽ chơi lại.”

“Tính cậu bạc nhược.”

“Có lẽ vậy.”

Frisch làm một cử chỉ mơ hồ, phẩy bàn tay trên không trung như thể từ bỏ mọi nỗ lực mô tả điều không thể mô tả. “Với cờ vua, cậu cần thần kinh thép. Và sau khi tập luyện với người điên đó, thế đấy... Đúng là đôi lúc cờ vua có thể làm cậu cảm thấy quyền lực tuyệt đối, tôi biết rất rõ. Cả tôi cũng đã chơi cờ đầy đam mê trong nhiều năm, và ngay cả bây giờ, già như tôi đây, cờ vua vẫn chiếm gần như toàn bộ thời gian của tôi, hay ít nhất gần như toàn bộ suy nghĩ của tôi. Khi ở cùng bạn bè, hay thậm chí đang trong một cuộc gặp công việc, đôi lúc tôi nhận ra mình không hề chú ý tới những gì đang được nói xung quanh, như thể có một tấm màng ngăn cách giữa tôi và những người khác. Vào thời điểm đó, cờ vua không còn là một sự hiện hữu trừu tượng mà là một thực thể rõ ràng, giống hệt như một thứ cơ hoành ngăn cách tôi khỏi thế giới, và như một cơ hoành, nó cũng vận động và co bóp...”

Frisch đột nhiên nhìn chằm chằm vào Mayer với thái độ chỉ có ở những người già khi họ sắp nói về quá khứ của mình.

“Nhưng cậu biết đấy,” ông ta nói, trán đột nhiên nổi lên những chấm đỏ lựng, “tôi đã có thể là quán quân thế giới.”

Thấy Mayer không nói gì, Frisch sửa lại câu quả quyết của mình với một cái khịt mũi cộc lốc. “Quả thực khi đó không phải là thời điểm tốt nhất để cống hiến bản thân cho một nỗ lực như thế, song có rất nhiều kỳ thủ hứa hẹn tại Đức đã có thể giành vị trí của Alekhine, và nếu không phải vì một cuộc chiến tranh đã đoạt mất của chúng tôi tuổi trẻ... phải đấy, tại sao không chứ? Tôi thực sự tin tôi đã có thể cạnh tranh danh hiệu quán quân thế giới.” Frisch im lặng, đôi lông mày đột nhiên cau lại, như thể cân nhắc sự đúng đắn của điều ông ta vừa nói. “Như các môn nghệ thuật, cờ vua dường như nắm giữ khả năng sống sót khi thể xác đã tiêu vong, khả năng giành lấy danh tiếng vĩnh cửu. Còn điều gì mà chúng ta không sẵn sàng trả để thấy tên mình được ghi lại trong biên niên của cờ vua chứ! Tất cả những gì cậu cần chỉ là một ván cờ, một biến thể, một thoáng độc đáo. Chẳng hạn như cậu, theo một nghĩa nào đó, là nạn nhân cố ý của một kẻ háo danh đã hủy hoại tài năng của cậu chỉ để bán dạo cái biến thể đáng khinh thường đó.”

“À, chuyện không phải chính xác là vậy.”

“Tabori. Thậm chí chưa bao giờ nghe nói tới ông ta. Cái tên này nhiều khả năng cũng là giả, như chính ông ta vậy. Thế giới cờ vua, thật không may, lại là nơi cư ngụ của những cá nhân kỳ dị nhất, vẫn luôn là như thế, cho dù từng có một thời gian trò chơi này có được nhiều hơn sự tôn trọng hình thức, cứ nói vậy. Hay ít nhất từng có một thời gian một số quy định về trang phục được duy trì, không giống ngày nay, khi các giải đấu có thể trông giống như những cuộc tụ tập của đám du đãng. Dẫu vậy, một kẻ lập dị như tay Tabori này... Tôi chưa bao giờ nghe thấy điều gì tương tự trước đây. Một phần câu chuyện của cậu có vẻ thật khó tin, cậu biết đấy. Bàn cờ có điện đó chẳng hạn. Nghe cứ như khoa học giả tưởng. Những người Xô Viết hẳn sẽ thích nó, nếu tính tới các phương pháp và sự điên rồ muốn giành quyền tối cao của họ. Một bàn cờ như thế có thể trở thành báu vật trong bộ sưu tập của tôi, nếu nó thực sự tồn tại. Cậu hình dung nổi không? ‘Bàn cờ đau đớn’. Tôi sẵn sàng trả bất cứ giá nào vì nó.”

“Bất cứ giá nào?”

“Bất cứ giá nào.”

Mayer cân nhắc lời đề xuất. “Tôi có thể lấy nó cho ông,” anh nói. Frisch sững sờ và nhắc lại, “Bất cứ giá nào.”

“Tôi không quan tâm tới tiền.”

“Thì bất cứ thứ gì khác.”

“Được,” Mayer nói, ‘bàn cờ đau đớn’, như ông gọi, có thể nằm trong tay ông vào ngày mai. Thực ra thì coi như nó là của ông rồi. Tất cả những gì tôi yêu cầu để đổi lại là ông lắng nghe nốt phần còn lại câu chuyện của tôi.”

Frisch cười khùng khục.

“Quý ngài thân mến,” ông ta nói, “tôi đã quá già để mắc lừa. Cái bàn cờ đó chỉ là một điều bịa đặt trong trí tưởng tượng của cậu.” Nhưng ông ta lưỡng lự chưa từ bỏ hoàn toàn niềm tin. “Nếu cậu đã từng thấy bất cứ thứ gì như thế, nó hẳn phải là... phải, chúng ta hãy gọi nó là kết quả của một đề xuất được bày bố khéo léo.”

“Giả sử là vậy đi,” Mayer đáp. “Những đề xuất có thể chữa lành... hay giết chóc. Chúng ta đừng đánh giá thấp chúng. Dù thế nào đi nữa, phản ứng với sai lầm luôn xuất phát từ bản thể mỗi người. Ngoài ra, điều đáng nói không phải là các bước tính toán mà là kết cục.”

“Có nghĩa là cậu nói dối tôi?”

“Lương tâm cá nhân là một thực tế không thể bác bỏ - ít nhất thì chừng đó là đúng.”

Frisch đã cảm thấy bực mình vì bị cuốn vào trò chơi này một cách ngớ ngẩn đến vậy. Ông ta không hề có ý định để bị kéo vào một cuộc tranh luận triết học, và ông ta cắt lời Mayer.

“Tất nhiên, tất nhiên rồi. Có lẽ cậu dễ bị ám thị tới mức tin vào bất cứ điều gì. Nhưng nói cho tôi biết xem, cậu đã bao giờ gặp lại nhân vật Tabori này chưa?”

Tôi có thể nói một cách chắc chắn rằng trong ánh mắt Hans Mayer lúc này đang ánh lên sự hài lòng sâu sắc của một kỳ thủ nhận thấy kế hoạch của anh ta định hình trên bàn cờ theo từng nước đi và thầm nghĩ, Nó đây rồi! Từ đây trở đi, chỉ còn là một vấn đề kỹ thuật thuần túy, không hề cần tới sự ứng biến hay tư chất nữa.

Như một nhạc công, Mayer ngừng lại cho một quãng ngân trước khi lên tiếng đáp. “Tôi có tin tức từ Tabori mới chỉ gần đây. Tôi đang ở trong một quán bia bán rao các bức ký họa của mình - không thành công, như thường lệ - thì có một người nắm lấy vai tôi. Người ấy chẳng phải ai khác ngoài Boris, kẻ sống sót cuối cùng của nhà trọ Fischer. Tôi phải thừa nhận đây là lần đầu tiên tôi thấy mừng khi trông thấy ông ta.

‘Cậu đã trốn ở đâu thế hả?’ ông ta hỏi với giọng trách móc và nhẹ nhõm. ‘Tôi tìm cậu cả tháng nay. Tabori không được khỏe. Chính vì thế ông ấy rời khỏi cậu. Nhưng ông ấy cử tôi tới tìm cậu. Chúa lòng lành,’ ông ta thốt lên, nhìn tôi từ đầu đến chân, ‘làm thế nào mà cậu ra nông nỗi này?’

“Tôi ngước mắt lên và nhìn hình ảnh phản chiếu của mình trong một tấm gương lớn. Tôi không thể tranh cãi với ông ta. Nom tôi thật tệ, và nhìn mũi ông ta chun lại, hẳn tôi tỏa ra mùi cũng chẳng dễ ngửi gì.

“Boris rất kiên quyết. Ông ta đưa cho tôi ít tiền. Ông ta bảo tôi ‘quăng những thứ rác rưởi đó’ đi ngay lập tức. Tabori cần gặp tôi gấp. Để đoan chắc là tôi không lãng phí thời gian, ông ta đợi tôi ở một nhà tắm công cộng, sau đó ngồi trong chiếc ghế bành tại tiệm cắt tóc đầu tiên chúng tôi bắt gặp trên đường, đọc báo trong khi tôi cắt tóc và cạo râu. Cuối cùng, ông ta đưa tôi tới một cửa hàng quần áo, chọn mua vài món đồ cho tôi. Chúng tôi ăn vội vàng vài miếng rồi lên đường.

“Điểm đến của chúng tôi là một nhà an dưỡng ở Bodensee, Tabori đang ở đó, phục hồi sau thứ Boris gọi là một cuộc giải phẫu tệ hại. Ông sút cân nhiều tới mức tôi gần như không nhận ra. Mái tóc và bộ râu của ông, tôi vẫn nhớ là đen sẫm, đã ngả muối tiêu hết cả. Ông có một phòng riêng nhìn xuống hồ. Ông có rất nhiều sách và tạp chí, cũng như một máy ghi âm và văn phòng phẩm để viết. Nếu không có bình ôxy ở bên giường ông, căn phòng có lẽ chẳng khác gì một phòng khách sạn bình thường.

“Tôi không thể nào kìm nén được cảm xúc của mình. Ông ôm lấy tôi trong vòng tay xương xẩu hơn tôi vẫn nhớ. ‘Ngồi xuống đi, con trai,’ ông nói. Tôi kéo một chiếc ghế lại cạnh giường. Khi Boris để chúng tôi lại riêng với nhau, Tabori bắt đầu nói. Ông nói ông rời khỏi tôi không nói một lời chỉ vì sức khỏe của ông đã đột ngột xuống dốc. Ông ngỏ lời muốn tôi tha thứ cho ông. Ông chỉ còn lại ít thời gian để sống, và ông đã yêu cầu một luật sư khởi động quá trình nhận con nuôi. Ông đã quyết định nhận tôi làm con nuôi trước khi qua đời và để lại tất cả tranh của ông cho tôi.”

“Câu chuyện vậy là dường như có một đoạn kết hạnh phúc,” Frisch bình luận.

“Thật không may là không.”

“Tại sao, chuyện gì đã xảy ra vậy?”

“Tabori đã nói với tôi rằng phần tài sản còn lại của ông theo di chúc sẽ được để lại cho một tổ chức không nói rõ tên ‘cống hiến cho việc tìm kiếm những người mất tích’. Sau đó, lần đầu tiên ông nói với tôi về một người ông đã tìm kiếm suốt nhiều thập kỷ. Cờ vua là đầu mối duy nhất có thể dẫn tới hắn, và Tabori đã dùng cờ vua để lần tìm dấu vết kẻ này. Chính nhờ tôi mà ông tìm ra hắn. Ông cũng đề nghị tôi tha thứ cho ông về cả việc này nữa. Ông đã sử dụng tôi như một con tốt, và cảnh báo tôi cẩn thận. Mọi thứ vẫn đang trong cuộc chơi, ông nói, và tôi sẽ phải kết thúc ván cờ. Còn rất nhiều thứ tôi cần phải biết, và giờ ông sẽ kể cho tôi câu chuyện của ông, như ông từng hứa. Đó là một câu chuyện tôi sẽ phải thuật lại cho kẻ đó. Đấy là cách duy nhất để hắn có thể nhớ ra Tabori.”

“Và tôi đoán tôi chính là người đó,” Frisch nói.

Nhưng chúng ta cứ để đoàn tàu tiếp tục cuộc hành trình của nó. Khu rừng thông đang lao lại gần, biến các cửa sổ thành những tấm gương, làm như thể hai cái bóng phản chiếu đang ngồi trên một chuyến tàu ma chạy trên hai đường ray nằm song song, ngồi đối diện nhau trên những chiếc ghế bọc nhung, đông cứng lại như thể bị khóa chặt trong một ván cờ trong khi vùn vụt va chạm qua những cái bóng tàn tạ của màn đêm mà không hề sứt mẻ. Họ lúc này chỉ còn cách Vienna chưa đầy một giờ đồng hồ - vừa đủ thời gian để Hans hoàn tất màn kết thúc ván cờ của cậu ta bằng việc kể câu chuyện của tôi cho kẻ ẩn mình sau cái tên Frisch.

Trong số những phẩm chất một kỳ thủ giỏi cần đến có sự kiên nhẫn và gan lì. Quả thực đây là những tính cách tôi chưa bao giờ thiếu. Nhưng hàng thập kỷ trôi qua trong khi chúng ta theo đuổi một mục tiêu không ngừng nghỉ. Nỗi lo sợ thất bại dâng lên trong khoảnh khắc. Ở đây huyết thống đã bị cắt lìa, vì thế việc hoàn tất nhiệm vụ rơi vào tay Hans, đứa con nuôi vào lúc cuối đời của tôi, một thực tế đã làm dịu đi nỗi nghi ngờ vò xé về sự dối trá của chính mình, giúp tôi tin rằng việc này can dự tới nhiều thứ hơn báo thù cá nhân, và đem đến cho tôi ảo tưởng về việc được phục hồi, nếu không phải công lý, thì ít nhất cũng là một thứ cân bằng, một sự bù đắp tự nhiên. Nhưng chắc chắn phải có một bài học trong tất cả chuyện này - điều tôi hy vọng hiểu được trước khi chết.

Điều diễn ra tiếp theo là câu chuyện tôi đã kể cho Hans, câu chuyện tôi mang theo mình hơn bốn mươi năm. Nó liên quan tới một người tôi đã để mất dấu ngay sau chiến tranh nhưng chưa bao giờ từ bỏ việc tìm kiếm. Tôi kiềm chế không nhắc đến tên y chỉ vì tôn trọng những người khác ở đất nước này có thể cùng mang cái tên đó, những người tôi tin là sống trong vòng công lý và không có liên quan gì tới y.

Trước hết, đó là câu chuyện về một cuộc đối đầu diễn ra trên bàn cờ, những dãy ô vuông chỉ có vẻ quá nhỏ với những ai không thể hay không muốn nắm bắt chiều sâu của nó, vì bàn cờ trên thực tế là một thế giới không có giới hạn và không hề vô hại. Những gì xảy ra trên đó, dưới hình thức hành vi sáng tạo đôi lúc giống với một tác phẩm nghệ thuật thực sự, trên thực tế là một cuộc giao tranh dữ dội khác thường, một dạng giết người không đổ máu mà kết cục chỉ được chia sẻ bởi hai kẻ trong cuộc. Không điều gì gắn kết hai con người bằng một thách thức nghiêm trọng trên bàn cờ, khiến họ trở thành các đối cực của một sự sáng tạo tinh thần chung trong đó một người bị hủy diệt cho lợi thế của người kia. Không thể có thất bại nào tàn khốc hay quyết liệt hơn. Các kỳ thủ mang những vết sẹo lưu lại suốt đời, và không bao giờ hoàn toàn hồi phục lại được, cả về thể xác lẫn tâm hồn. Bất cứ điều gì có thể đánh thức ký ức về cuộc tra tấn đều bị xua đuổi một cách dữ dội.

Chính ý thức này đã thúc đẩy tôi không ngừng như thế trong cuộc tìm kiếm gã đàn ông này. Trong nhiều năm, tôi đã tham dự tất cả các giải đấu lớn ở châu Âu, tìm tòi bất cứ thứ gì liên quan tới cờ vua theo bất cứ cách nào, tập hợp thành một kho lưu trữ lớn. Nhưng chẳng bao giờ có chút manh mối nào của hắn.

Hy vọng cuối cùng sẽ tìm được hắn của tôi dựa trên niềm tin rằng dù có bao lâu trôi qua, tôi cũng sẽ nhận ra hắn dù hắn thay đổi danh tính và ngụy trang như thế nào, cho dù hình dáng bên ngoài của hắn đã được một lưỡi dao của bác sĩ phẫu thuật làm biến đổi. Dẫu vậy, tôi thường xuyên tiệm cận bỏ cuộc. Tôi tự hỏi hắn đã trở thành thế nào. Hắn có thể ở đâu? Tôi biết tôi sẽ không bao giờ tìm được hắn bên ngoài thế giới cờ vua, nhưng tôi không hề sợ rằng hắn có thể đã từ bỏ trò chơi. Một kỳ thủ như hắn không bao giờ từ bỏ hoàn toàn. Cho dù có quyết định không tham gia các giải đấu và các cuộc thi nữa, hắn vẫn sẽ duy trì một mối liên hệ nào đó, bằng các ván cờ qua thư, qua nghiên cứu và phân tích, thậm chí có thể bằng cách trở thành một học giả đáng kính, viết những cuốn sách và bài báo về lý thuyết cờ vua.

Vẫn còn khả năng xa xôi rằng hắn đã chết, và như thế cuộc truy lùng của tôi sẽ thành ra công cốc. Nhưng cảm giác thường trực của một mối đe dọa chập chờn thuyết phục tôi rằng cả hai chúng tôi vẫn còn trên thế giới này.

Thoạt đầu, tôi không nói với Hans về người đàn ông này. Tôi biết rằng khi đến đúng thời điểm tôi sẽ làm điều đó, cho dù mọi thứ có diễn ra như thế nào, nhưng lúc này cậu ta chỉ đang chơi thay tôi. Bất cứ ý nghĩ nào khác cũng đã có thể gây phân tán, và tôi không hề có ý làm phức tạp thêm quá trình huấn luyện tôi đã áp đặt lên cậu ta. Phong cách ưa mạo hiểm, hiếu chiến khiến cậu ta trở thành người thừa hành lý tưởng cho chiến lược của tôi, người có thể triển khai biến thể của tôi trong thực chiến. Thế giới cờ vua, xưa nay luôn khao khát cái mới, sẽ tóm lấy nó, đưa nó ra phân tích theo cách tỉ mỉ nhất, tới mức cho dù có bị phá hủy thì chắc chắn nó cũng sẽ được ghi nhận, hơn ai hết bởi người đã biết nó quá rõ vì đã tự mình trải nghiệm.

Tuy nhiên, điều tôi sắp kể là một câu chuyện không chỉ đơn thuần về sự kình địch trần tục, mà là về nghịch cảnh, khái niệm chuyển tải cảm nhận đúng đắn về một sức mạnh khôn cưỡng được khởi động bởi một trí tuệ có khả năng không chỉ mang tới những biến cố không thể tránh khỏi mà còn phá vỡ tất cả nguyên tắc nhân đạo tới mức truyền vào bên trong chúng ta, trong một trạng thái nặng nề tột cùng, thoạt đầu là sự nghi ngờ rồi cuối cùng là sự chắc chắn rằng chỉ có bản thân chúng ta, cùng với Đấng Tối Cao trị vì, mới là thứ xấu xa tồn tại.

Tôi nói điều này vì tin chắc rằng câu chuyện vượt quá phạm vi thuần túy cá nhân. Cho dù tôi chắc chắn rằng thậm chí cả những hiện tượng với quy mô khổng lồ cũng có thể được lần ngược về một điểm khỏi đầu vô cùng nhỏ, có những lần, trong những hồi ức tăm tối nhất, tôi cảm thấy rằng khởi thủy của chuỗi phản ứng không thể cưỡng được rồi sẽ sớm bao trùm cả thế giới nằm ở đây, tại khách sạn Friedrichsbad lộng lẫy này, vào ngày chúng tôi gặp nhau lần đầu tiên ở hai phía một bàn cờ vua khi mới chỉ là hai thiếu niên.

Nếu được hỏi tôi học chơi cờ vua khi nào, tôi hẳn sẽ không biết phải trả lời ra sao.Tôi cảm thấy như thể tôi vốn luôn chơi cờ, từ những thời điểm và nơi chốn xa xăm nhất. Nếu có thứ gì tôi phải học, thì đó là những quy tắc của thế kỷ này và hành tinh này.

Dẫu vậy, với tôi cờ vua gắn liền không thể tách rời với bố tôi, hay đúng hơn là với một thứ nằm sau ông như một hình chiếu của quá khứ, một bóng ma có ý thức và toan tính.

Bố tôi đã gần năm mươi tuổi khi tôi ra đời. Tôi khi ấy mới chỉ là một đứa bé, còn ông là một người bố nghiêm khắc. Tôi chỉ tìm thấy chốn trú ẩn ngắn ngủi trong sự trìu mến của mẹ tôi, và chỉ nhờ sự đồng lõa của bà tôi mới được phép chơi những trò của trẻ con cùng trang lứa, điều bố tôi coi là vô vị và tai hại. Ông tin rằng mọi thứ tôi làm phải hướng đến mục đích giáo dục, hình thành nhân cách. Cho dù có lục tìm rộng đến đâu trong ký ức, tôi cũng không nhớ lại được khoảnh khắc vui vẻ hay phù phiếm nào không đồng hành với cảm giác tội lỗi. Bố tôi cho rằng mọi sai sót, dù nhẹ đến đâu, cũng đáng bị trừng phạt. Nhưng hình phạt cần được thực thi mà không có tức giận hay oán hận, ngược lại đòi hỏi phải bình yên và êm ái, như trị liệu. Theo cách nhìn này, tôi giữ lại một ký ức độc nhất vô nhị về ông. Ông trừng phạt việc không vâng lời của tôi với một cái thắt lưng cũ, một cách làm khá phổ biến thời ấy. Nhưng ông sử dụng nó theo một cách đặc biệt. Ông không trừng phạt tôi tức thì, cũng không nói cho tôi biết khi nào nó diễn ra. Thay vì thế, ông để tôi băn khoăn vô thời hạn, cho tới một buổi tối nào đó, sau bữa tối, câu trả lời dành cho câu hỏi của tôi sẽ tới khi tôi đi theo hành lang quay về giường ngủ: ở dưới đáy một cái chậu rửa bằng thủy tinh đổ đầy nước tràn thành và được đặt lộ liễu trên một cái bệ rửa, tôi sẽ thấy cái thắt lưng của bố tôi, được cuộn lại như một con rắn đen. Đó là lời nhắc nhở dành cho tôi. Mối đe dọa sẽ treo lơ lửng trên đầu tôi trong nhiều ngày hay nhiều tuần, cho tới khi món nợ của tôi được đánh giá là đã quá mức. Chỉ tới khi đó hình phạt, phải thừa nhận là không mấy thường xuyên, mới được thi hành, nhanh chóng và vào lúc tôi ít ngờ tới nhất. Đôi khi ông sẽ đánh thức tôi dậy giữa đêm để thanh toán nợ nần với chiếc thắt lưng cầm trong tay.

Trong tâm trí tôi, bố tôi là hiện thân trần thế, hữu hình của một hệ thống tinh thần vô hạn, nấc thang đầu tiên trong đức tin của chúng tôi, đại diện xác thực của Đấng Tối Cao không thể mô tả và đáng sợ luôn trông đợi sự thành tâm và tuân phục hoàn toàn của tôi.

Một nhà xã hội học hiện đại có thể lập luận rằng tài năng cờ vua của tôi có gốc rễ từ môi trường thời thơ ấu, nhưng tôi lại thích nghĩ rằng nó tồn tại từ trước đó và chỉ đơn giản là được thu hút tới cái người, hay thế giới, cho nó cơ hội tốt nhất để bộc lộ. Dù thế nào đi nữa, sự thật là cả bố tôi cũng có niềm đam mê dành cho cờ vua, và từng là một kỳ thủ đáng gờm thời trẻ. Ông tuyên bố bản thân Chigorin từng là bạn và sư phụ của ông. Khi tôi ra đời, tuổi tác và nhiều trách nhiệm không cho ông chơi cờ nữa, song niềm đam mê vẫn còn nguyên vẹn.

Bố tôi là một người buôn bán tác phẩm nghệ thuật giàu có thường xuyên đi lại, và khi tôi đã học được cách di chuyển các quân cờ, ông bắt đầu đưa tôi đi cùng trong các chuyến đi của mình, trong những chuyến đi ấy tôi đã có cơ hội để dự những giải đấu lớn và theo dõi những ván cờ của các nhà vô địch vĩ đại thời ấy. Thường ông sẽ chọn một trong những giải đấu thú vị nhất, và bố con tôi sẽ theo dõi trên bảng trình bày nơi ván cờ được giới thiệu cho công chúng. Cờ vua là một thứ ngôn ngữ tôi hiểu từ khi còn rất nhỏ. Điều này giống như có mặt tại một hiện tượng tự nhiên, như chiêm ngưỡng bầu trời hay mặt trời, những thứ mà sự tồn tại đầy diễm phúc của chúng không gây nên câu hỏi hay sự thách thức nào. Nhưng bố tôi không hề biết tôi cảm nhận như thế. Ông nghĩ tôi chỉ là một cậu bé lặng lẽ, ngoan ngoãn có thể đứng cạnh ông hàng giờ mà không hề có dấu hiệu sốt ruột.

Vào thời kỳ đó, có một nhóm kỳ thủ đáng gờm đang du đấu vòng quanh châu Âu và châu Mỹ, một dạng đội Olympic lưu động, do kỳ thủ người Cuba Capablanca dẫn đầu, người có vẻ như không thể bị khuất phục sau khi giành chức vô địch thế giới từ Lasker.

Trong số những nhà vô địch vĩ đại thời đó có một người khiến bố tôi đặc biệt ngưỡng mộ. Tên ông là Akiba Rubinstein, một trong những kỳ thủ vĩ đại nhất mọi thời đại. Cho dù thần kinh yếu ngăn cản ông đạt tới đỉnh cao tuyệt đối, cách chơi của ông vẫn được cho là vô song, và bố tôi làm tất cả những gì có thể để không bao giờ bỏ lỡ một giải đấu có Rubinstein tham dự. Ông có thể đột nhiên hối hả lên đường thực hiện cái ông tuyên bố là một thương vụ khẩn. Chỉ ông và tôi biết chuyến đi tình cờ lại trùng với một giải đấu tại một trong các thành phố trên hành trình của chúng tôi. Một cuộc bán đồ sứ quý đang diễn ra tại Prague ư? Đúng, nhưng Rubinstein cũng đang thi đấu tại đó. Một cuộc đấu giá quan trọng đã được lên lịch tại London ư? Phải, nhưng trên đường chúng tôi sẽ dừng lại ở một thành phố mà, như thể tình cờ, Rubinstein cũng đang có mặt. Tôi đã thường xuyên tự hỏi liệu sự ngưỡng mộ vô bờ bố tôi dành cho vị kỳ thủ này xuất phát đơn thuần từ lối chơi của ông hay một phần vì họ mang cùng họ (Tabori, họ tôi chọn sau chiến tranh, là nhũ danh của mẹ tôi) và vì cả hai đều có gốc gác từ khu người Do Thái ở miền Đông. Điều chắc chắn là chỉ cần nhắc tới tên vị kỳ thủ dường như cũng khiến bố tôi trẻ lại. Khi ông chơi lại một trong các ván cờ của Rubinstein, khuôn mặt ông luôn thể hiện một vẻ cứng rắn lạ lùng của sự phấn khích bị đè nén, tương tự như cái tôi thấy khi ông nán lại trước một bức tranh hay lắng nghe âm nhạc.

Một ngày nọ, tôi đề nghị bố dạy tôi chơi cờ vua, ông chưa bao giờ tự mình đưa ra đề nghị đó. Bố tôi không hề cấm tôi động vào các quân cờ, song ông cũng chẳng làm gì để thổi bùng lên đam mê của tôi cho tới khi tôi tự ý đề nghị ông làm thầy cho tôi. (Có lẽ đó chính là điều ông đang chờ đợi.) Khi đó chắc tôi sáu hay bảy tuổi. Trên thực tế, như tôi đã nói, tôi vốn đã biết gần như mọi thứ về cờ vua. Chỉ còn một ít quy tắc, chẳng hạn như bắt tốt qua đường hay cách nhập thành là còn chưa hoàn toàn rõ ràng với tôi. Bố tôi kiếm một bàn cờ rồi bắt đầu một ván cờ với tôi, hiển nhiên là dự kiến phải giải thích mọi thứ khi chúng tôi chơi. Nhưng thái độ của ông sớm chuyển từ buồn cười sang ngạc nhiên, lúng túng và quan tâm thực sự. Gần như không hề nhận ra điều đó, ông thấy mình lâm vào khó khăn. Ông từ chối tin rằng những nước đi của tôi chỉ được may mắn ngẫu nhiên chỉ dẫn, và thỉnh thoảng ông lại nhìn tôi chằm chằm một cách lạ lùng qua gọng kính của mình. Cuộc tấn công lạc quan của ông sụp đổ thảm hại. Ông bị buộc phải thí một quân tốt, rồi một quân hiệp sĩ. Cuối cùng, nhận ra mình sẽ thua nếu ván cờ tiếp tục, bố tôi đề nghị dừng chơi và mang bàn cờ đi.

Vài ngày sau, ông dẫn tôi vào một căn phòng nhỏ ở phía trong phòng làm việc đã bị khóa trái nhiều năm, mà chỉ mình ông được phép bước vào. Bị thôi thúc bởi sự tò mò trẻ con, trong những lúc ông vắng mặt, tôi vẫn hay tìm cách mở khóa để tìm xem thứ gì có thể được cất trong đó, và tôi bàng hoàng mất hết tinh thần khi giờ đây bố tôi đang đưa tôi vào đó. Tôi nghĩ mình sắp sửa bị phạt vì một tội lỗi nào đó, có thể vì đã thử tìm cách vượt qua ngưỡng cửa mà tôi sắp bước qua. Vậy là tôi run rẩy vì sợ hãi và kích động lúc ông để tôi ngồi xuống, sau khi vào trong phòng, trước một bàn cờ sáng ánh lên mờ mờ đặt trên bệ trong cảnh tranh tối tranh sáng của căn phòng trống không, một bàn cờ không giống bất cứ bàn cờ nào tôi từng thấy qua. Đến lúc đó bố tôi cho tôi hay ông sẽ là thầy của tôi, như ông nội đã từng là thầy của bố, và cụ nội từng là thầy của ông nội trước đó. Cờ vua, bố tôi nói, đã được truyền lại qua các thế hệ trong gia đình chúng tôi. Người ta tin rằng chuỗi xích này - cùng với sự đe dọa về những lời nguyền khủng khiếp giáng xuống bất cứ kẻ nào làm đứt đoạn nó - đã bắt đầu từ một vị tổ tiên là thương gia vào đầu thế kỷ mười bảy. Sau khi gặp Joachim Greco trên đường trở về sau một chuyến đi tới phương Đông, vị thương gia này đã đánh cuộc vào ván cờ, và để thua, cả một chuyến tàu đầy ắp đồ trang sức quý giá từ Shiraz. Theo truyền thuyết, vị tổ tiên của tôi quyết định rằng đứa con trai đầu lòng của mọi thế hệ hậu duệ của ông sẽ phải thành thạo trò chơi này. Tôi chưa bao giờ khám phá được liệu truyền thuyết này hoàn toàn chỉ là hư cấu hay chứa đựng trong đó một chút sự thật. Có lẽ chi tiết về sự mất mát vật chất được thêm vào để làm câu chuyện thêm đáng tin trong đầu óc trẻ con của tôi, song tôi luôn ngờ rằng còn có một điều khác ẩn giấu đằng sau nó, một điều bố tôi đến một ngày nào đó sẽ hé lộ cho tôi nếu tôi không tự mình khám phá ra.

Bàn cờ trong phòng bố tôi lạ lùng đến mức có vẻ như nó tới từ một thế giới khác. Hoặc có lẽ nó là một vật thiêng liêng. Được ghi ở một bên là hai mươi hai chữ cái trong bảng chữ cái Hebrew. Ở ba mặt còn lại, bị thời gian làm mờ đi một nửa, là những câu mà bố tôi tuyên bố ông đã giải mã được: “Ngươi sẽ không gây ra nỗi đau. Ngươi sẽ chạy khỏi nỗi đau. Ngươi sẽ học từ nỗi đau.” Chúng nghe như những điều răn hay một lời tiên tri không thể giải mã được. Ông cũng nói với tôi rằng bàn cờ này có quyền lực khác thường: nó sẽ trừng phạt sai lầm ngay lập tức, hành động trên sự tích lũy vô thức của năng lượng tiêu cực không tránh khỏi đồng hành với bất cứ thứ gì vi phạm sự hài hòa.

Nó sẽ chỉ vô hiệu với đầu óc một người điên hay sự cô độc siêu nhiên của thiên tài, và bằng cách áp dụng với tôi thử thách đó (thứ mà tôi đã vượt qua không hề tổn hại) bố tôi đã lần đầu tiên ngờ rằng tôi là cực điểm của tất cả kinh nghiệm đã được truyền lại cho chúng tôi từ quá khứ.

Nhưng ông cũng phải tìm ra liệu có phải tôi sở hữu tài năng thiên bẩm. Tôi dường như có thể phá vỡ các quy luật của trò chơi như một nghệ sĩ tung hứng tuồng như phá vỡ các quy luật của trọng lực để tạo ra những phức hợp lạ lùng và nghịch lý nhất. Sự thật là tôi đã phải lòng sự mạo hiểm và đặc biệt thích thú với việc giật lại chiến thắng từ những tình thế có vẻ như vô vọng.

Bố tôi kiên quyết rằng sự hào hứng của tôi cần được kìm lại và kiểm soát bằng kỷ luật và nghiên cứu có phương pháp. Tôi không biết điều gì chờ đợi mình khi yêu cầu ông dạy tôi chơi cờ, và có lúc tôi đi tới chỗ căm ghét trò chơi tôi yêu đến thế, vì việc thực hành và nghiên cứu bố tôi áp đặt chỉ là tra tấn thuần túy. Ông là một sư phụ không khoan nhượng, buộc tôi phải thực hành trong nhiều giờ như người ta tập chơi một nhạc cụ, sự hoàn hảo luôn ở ngay ngoài tầm với. Chúa biết tôi thích được chơi dù chỉ một ván cờ thuần túy vì vui thích như các bạn học của tôi vẫn chơi đến mức nào. Tôi thích được cảm nhận khía cạnh vui đùa của trò chơi dù chỉ trong một khoảnh khắc. Nhưng điều này đã bị từ chối với tôi ngay từ đầu. Bố tôi cho tôi hay sự tôn thờ cờ vua, và nhất là sự nghiêm khắc của nó, đã được truyền lại qua nhiều thế hệ trong gia đình chúng tôi và không bao giờ được bỏ qua.

Ông là sư phụ đầu tiên và duy nhất của tôi, nghiêm khắc và không khoan nhượng. Ông buộc tôi hứa không bao giờ chơi với bất cứ ai khác ngoài ông. Ông chỉ đưa tôi tới những giải đấu quan trọng nhất, bảo tôi chọn lấy một kỳ thủ và cố gắng đoán trước các nước đi của người đó. Tôi không phủ nhận rằng đây là một cách thực hành tuyệt vời, và hiếm khi tôi sai lầm. Tôi thường mạnh dạn đưa ra những biến thể sáng tạo hơn, nhưng thật không may tôi vẫn chưa phải là người di chuyển các quân cờ trên bàn cờ.

Trong thời gian này, từ năm chín tuổi tới mười hai tuổi, tôi khám phá ra mình có một thứ năng lực thấu thị cho phép tôi thấy rõ mức độ bị trói buộc vào ván cờ của bất cứ kỳ thủ nào. Nó xuất hiện với tôi dưới dạng một điểm sáng chói hình ngôi sao, gần như là một nốt cháy đỏ ở chính giữa vầng trán, một chấm nhỏ gần như khó lòng nhận ra ở một số người, nhưng lại cực kỳ rõ ràng ở những người hoàn toàn bị niềm đam mê cờ vua của họ khống chế, những người mà số phận là tìm thấy sự mãn nguyện hay hủy diệt trong đó, trải nghiệm nó như một sự chuộc tội trần thế hay một bản án chung thân. Điểm sáng ấy, thoáng ẩn thoáng hiện như một đốm lửa ma trơi, xuất hiện độc lập với ý chí của tôi và chỉ trong những điều kiện đặc biệt của chiếu sáng gián tiếp (dễ dàng nhất là trong cảnh tranh tối tranh sáng). Năng khiếu này biến mất hoàn toàn khi tôi bước sang tuổi mười ba và chỉ quay lại một lần, sau đó khoảng mười năm, trong những bối cảnh hết sức khác thường.

Bố tôi có tiếng trong giới cờ vua. Sự nhiệt tình của ông thường đi tới mức tài trợ, và một số nhà vô địch nổi tiếng trở thành bạn của gia đình. Các kỳ thủ đến thăm nhà chúng tôi tại Munich, và ở bất cứ đâu các kỳ thủ tụ họp, câu chuyện cũng chỉ về một chủ đề. Những bình luận về ván cờ này hay ván cờ kia chẳng mấy chốc dẫn tới những màn minh họa trên bàn cờ, và đến lúc này tôi đã có thể bày tỏ quan điểm của chính mình, vì cờ vua đã bộc lộ những bí mật của nó với tôi, và cho dù bố là đối thủ duy nhất của tôi, những suy đoán tôi đưa ra không chỉ được để ý đến mà còn thường chứng tỏ là đúng. Việc bố tôi cư xử với tôi như một người lớn trong những buổi tụ họp đó, cho phép tôi thức khuya nếu tôi muốn khiến tôi tràn ngập tự hào. Và ông cảnh báo những người khác về sự nghiêm túc hết mức họ cần phải dành cho tôi khi đụng độ.

Đó là một thời kỳ mà các nhà vô địch đương thời là những vị khách thường xuyên. Vidmar, Tartakover, Znosko Borovski, ông béo Bogoliubov (được coi là kẻ thách thức không chính thức cho danh hiệu vô địch thế giới) đều nằm trong số những người tôi nhớ. Vidmar là một người đàn ông lịch thiệp, ít nói, một người ăn thanh đạm cư xử với dạ dày của mình bằng sự tôn trọng ông dành cho cờ vua, trong khi Znosko và Bogo ăn không biết chán, hào nhoáng và ồn ào, kèm theo niềm đam mê lần lượt dành cho vodka và bia. Ngược lại, Tartakover là một quý ông hoàn hảo và một nghệ sĩ piano tuyệt vời, thực hiện những trò ảo thuật khiến tôi ngỡ ngàng.

Với tôi, cờ vua dường như là một thế giới của những anh hùng và những chiến binh bất khả chiến bại, nhưng rồi đến một ngày tôi thoáng nhận ra những cột trụ nó tựa lên kém bền vững tới mức nào. Khi đó tôi nhận ra rằng một số công trình trí tuệ lấp lánh chứa đựng bên trong chúng được che đậy bởi một lớp vỏ không thể mỏng manh hơn, một thế giới trống rỗng luôn bên bờ vực sụp đổ, đe dọa vùi sâu mọi thứ trong đống đổ nát của nó.

Trong tiểu sử những kỳ thủ vĩ đại của quá khứ tôi đã đọc thấy sự điên rồ, đôi khi vô hại, đôi khi bạo lực, ghi dấu ấn lên cuộc đời của một số thiên tài cờ vua. Tôi biết về cơn trầm cảm nặng nề Morphy vĩ đại đã rơi vào, về cái chết khủng khiếp của Pillsbury ở độ tuổi còn trẻ đến vậy, về chứng vĩ cuồng đã chế ngự trí tuệ sáng suốt của Steinitz trong những năm cuối đời. Ấy thế nhưng khi chúng ta biết những thứ như thế chỉ qua những cuốn sách, chúng ta có xu hướng không nắm bắt được rằng bệnh tật, đau đớn và sự điên rồ không phải lúc nào cũng tương đồng ở khắp nơi, vì chúng tàn phá thậm chí còn khủng khiếp hơn khi nạn nhân của chúng là một thiên tài.

Tôi sẽ không bao giờ quên buổi tối Akiba Rubinstein tới nhà chúng tôi - với chúng tôi là một sự kiện vui vẻ. Tartakover là người đưa ông tới, sau nhiều năm được bố tôi thúc giục. Trên đường trở về sau một thành công mới đây ở Budapest, Rubinstein đã thi đấu tại một giải đấu quan trọng ở Karlsbad, đứng thứ ba trong số hai mươi ba người, sau Nimzovitch và Capablanca. Không nghi ngờ gì nữa, ông vẫn là một kỳ thủ lớn. Bố tôi dành ra hàng tuần trông đợi buổi tối này và nhiều ngày bị giày vò bởi nỗi ngờ vực liệu Rubinstein có xuất hiện hay không. Chúng tôi biết ông không có bạn bè hay thân thích và đang không ở tình trạng sức khỏe tốt nhất. Tartakover đã đưa ông tới khách sạn nơi ông này đang lưu lại ở Munich, trả bằng tiền túi của mình sau khi tìm thấy Rubinstein lang thang không mục đích gần ga xe lửa, không một xu dính túi và không có nơi nào để đi, phàn nàn rằng có người đã trấn lột ông trên tàu. Chúng tôi cũng biết Rubinstein không hề yêu thích Bogoliubov và một số kỳ thủ khác, bố tôi đã cẩn thận không mời họ tới. Bản thân tôi cũng nhận được những chỉ dẫn chi tiết. Tôi không được nhìn chằm chằm vào Rubinstein hay nói với ông, những mệnh lệnh này dĩ nhiên càng thổi bùng thêm sự tò mò vốn đã sẵn sống động trong tôi.

Chúng tôi chờ đợi suốt một hồi lâu và cuối cùng, khi đã hết hy vọng vị khách sẽ tới, bèn ngồi vào bàn ăn. Đúng lúc ấy một chiếc taxi xịch tới trước cửa, và Rubinstein, có Tartakover tháp tùng, bước vào không nói một lời, chỉ gật đầu chiếu lệ với chúng tôi. Thoạt đầu, ông từ chối cởi áo khoác ra, và cuối cùng miễn cưỡng đồng ý giao nó lại cho một người hầu. Trước khi ngồi xuống, ông lau sạch mặt ghế của mình bằng một chiếc khăn tay. Dù chúng tôi đã dự rất nhiều ván đấu của Rubinstein, tôi chưa bao giờ trông thấy ông ở gần đến vậy. Ông là một người bé nhỏ, lúc ấy đã đẫy đà, đeo kính, để ria vuốt sáp, mái tóc thưa thớt được cẩn thận chải gọn trên vầng trán cao.

Ai đó cảm thấy có bổn phận phải chúc mừng ông về thành công mới nhất. Rubinstein đón nhận tràng vỗ tay ngắn với một cái nhăn mặt hài lòng, nhưng rồi lập tức bắt đầu lau những chiếc đĩa và đồ bạc bằng chiếc khăn tay được vo tròn lại trong bàn tay - một việc làm có vẻ vô nghĩa, vì mỗi món được mang ra phục vụ ông chỉ ăn vài miếng, đẩy thức ăn vòng quanh đĩa mình bằng một chiếc nĩa như thể đang tìm kiếm thứ gì. Ông cũng dè sẻn lời nói, suốt hơn một tiếng đồng hồ chỉ buông ra không hơn một hay hai từ. Ấy thế nhưng đây chính là Rubinstein, “kỳ thủ không người trần thế nào có thể sánh ngang”, đang ngồi ngay đó trước mặt tôi.

Những người khác tiếp tục khe khẽ trò chuyện với nhau, song ai cũng cảm thấy gượng gạo. Cuộc trò chuyện không tránh khỏi quay sang cờ vua, một chủ đề hẳn phải làm vị khách danh dự của chúng tôi quan tâm. Nhưng có lẽ ông quá bị thu hút vào cờ vua để muốn nói chuyện về nó.

Đã nửa đêm. Có thể nghe thấy tiếng đổ chuông rất khẽ của một chiếc đồng hồ quả lắc đứng trong phòng khách khi chiếc ly của Rubinstein đổ lăn ra trên bàn. Việc này dường như khiến ông bừng tỉnh khỏi tình trạng lờ đờ của mình, và khiến tất cả những người khác yên lặng. Nhưng câu nói ông thốt ra chẳng liên quan gì tới điều họ đã trò chuyện. Nó dường như trồi lên từ đâu đó sâu trong ông, và đó là một câu nói khiến chúng tôi lạnh người, vì nghe như một lời cầu cứu.

“Ai đó đang gõ,” ông nói với giọng the thé. “Chúng không bao giờ cho tôi một khoảnh khắc bình yên, màn tra tấn này chẳng bao giờ kết thúc cả, chúng gõ lên tường phòng tôi cả ngày lẫn đêm.”

Sau đó ông ngồi phịch xuống. Trong suốt phần còn lại của buổi tối ông không hề hé một lời, không ăn một miếng nào và cũng không hề uống. Ông ngồi như bắt rễ vào cái ghế của mình, nhìn chằm chằm vào hai bàn tay.

Khuôn mặt ông được chiếu sáng bởi ánh đèn dìu dịu, và đằng sau ông là những bức tường trống trơn. Đây là những điều kiện lý tưởng để đánh thức các giác quan của tôi, và khi nhìn vào trán Rubinstein, tôi nhận ra rõ ràng kích thước mà tổn thương đã hình thành trong ông. Nó dường như đã xâm chiếm toàn bộ phần trán vị khách, giới hạn của nó chỉ có thể thấy được qua một đường răng cưa mờ ảo và mong manh.

Tôi không thể nào biết giải đấu ông vừa tham dự sẽ là giải đấu cuối cùng của ông. Giờ đây ông đã bị kết án ở mức vô phương vãn hồi. Một chứng rối loạn tâm lý không thể lay chuyển đã bám chặt lấy ông.

Không lâu sau cũng đến thời điểm khởi đầu của tôi, nó diễn ra vào năm 1929 theo cách ít ngờ được nhất, trên boong chiếc Bremen, chiếc tàu hơi nước đưa chúng tôi từ châu Âu tới New York. Trong những ngày đầu tiên của chuyến đi, bố tôi bảo là ông có một sự ngạc nhiên dành cho tôi, và một buổi tối ông dẫn tôi tới sảnh tiếp tân, ở đó có nhiều bàn nhỏ bày những bàn cờ đẹp được kê thành một vòng tròn. José Raúl Capablanca sắp thực hiện màn trình diễn chơi đồng thời hai mươi lăm ván cờ, và tên tôi được đưa vào danh sách các đối thủ của ông, trong đó có cả một số kiện tướng có tên tuổi.

Sự phấn khích của tôi trước triển vọng được thi đấu với huyền thoại Capablanca đã bù đắp quá đủ cho tất cả những hy sinh tôi đã bỏ ra. Tôi dồn được đối phương vào thế bí sau hai mươi chín nước đi. Chỉ ba người trong chúng tôi - hai kiện tướng giỏi và bản thân tôi - giành được ván hòa, những người khác đều thua chỉ sau vài nước đi. Tôi vẫn chỉ là một cậu bé, và Capablanca đã bắt tay tôi rồi tiên đoán một tương lai xán lạn cho tôi.

Vào những ngày đó, tất cả những người hâm mộ cờ vua đều bồn chồn theo dõi những cuộc thương lượng dài vô tận cho một cuộc tái đấu tranh chức vô địch thế giới. Sau khi chiếm lĩnh đỉnh cao trong hơn hai mươi năm, Capablanca cuối cùng đã bị lật đổ bởi ngôi sao đang lên Alexander Alekhine. Giờ đây ông nóng lòng muốn phục thù. Hai năm đã trôi qua, nhưng vẫn chưa có gì được thu xếp. Người Nga có vẻ chẳng hề vội vã, họ viện ra vô số lý do để trì hoãn một cuộc tái đấu. Chắc chắn là cuộc chiến kiệt sức với kỳ thủ Cuba, kéo dài trong 74 ngày, vẫn còn mới tinh trong ký ức ông này.

Thất bại duy nhất đó đã không hề tước đi chút gì trong sự vĩ đại của nhà cựu vô địch. Ông tiếp tục tham dự các giải đấu quốc tế, giành hết chiến thắng này tới chiến thắng khác. Cũng nhờ ông mà cờ vua có ngày càng nhiều người chơi. Ai cũng háo hức muốn học. Đó là một thời kỳ hoàng kim, gần như thể người ta đang tìm mọi cách để lãng quên đi một tương lai đầy bất trắc. Chỉ bốn mươi năm sau, với sự xuất hiện của Bobby Fischer không thể kìm hãm, mới có một thời kỳ có thể so sánh được. Mọi thành phố dường như đều tổ chức ít nhất một giải đấu thường niên, và những cái hầu bao căng phồng từ các nhà tài trợ (trong đó có bố tôi) thu hút tất cả những cái tên hàng đầu. Các nhà xuất bản cũng hào hứng với những ấn phẩm về cờ vua. Những ván cờ kinh điển được thuật lại và vô vàn cẩm nang được xuất bản, cũng như những bộ sưu tập các ván cờ và tường thuật các giải đấu. Tất cả các tờ nhật báo đều có một cột về cờ vua đăng tin những ván cờ quan trọng và in những lời công kích kịch liệt bất tận của các kỳ thủ thuộc những phe đối lập, cũng như những lá thư từ các độc giả muốn bày tỏ quan điểm về sự kiện này hay sự kiện kia. Có rất nhiều tranh luận về việc liệu cờ vua chỉ đòi hỏi đơn thuần sự khôn ngoan và trí thông minh hay liệu, như các hình thức nghệ thuật khác, cũng cần đến cả cảm hứng. Bản thân Alekhine dường như có ý chia thế giới cờ vua thành hai khối riêng biệt: những nghệ sĩ thực thụ đối lập với những vận động viên chỉ nhắm tới việc chiến thắng bằng bất cứ phương thức nào cần thiết, bất chấp gây phương hại đến bản thân trò chơi.

Đây là thế giới tôi sắp sửa bước vào, với lời hứa hẹn ngầm rằng tôi sẽ sớm được đọ sức với những nhà vô địch vĩ đại và một ngày sẽ được nhắm tới danh hiệu vô địch thế giới.

Sau một khởi đầu chói sáng như thế, tôi đã trông đợi rằng khi bố con tôi từ Mỹ trở về, tôi sẽ bắt đầu chơi ở các giải đấu loại ngay lập tức. Song mọi thứ đã không diễn ra như tôi nghĩ. Một ông bầu sân khấu hay tổ chức những buổi trình diễn tạp kỹ nhỏ tại các quảng trường làng đã thuyết phục bố tôi - hay đúng hơn đã thành công trong việc khơi dậy sự phù phiếm vô biên của ông - đưa tôi ra một cuộc biểu diễn thi đấu đồng thời tới hai mươi lăm ván cờ. Tôi mới mười một tuổi và trông bề ngoài chẳng hề có vẻ gì hiếu chiến hay thậm chí là đặc biệt thông minh. Những người hằng trông đợi sẽ đấu cờ với một ông lão rậm râu với vầng trán nhăn nheo, đã sửng sốt khi nhận ra đối thủ của họ là một cậu nhóc mặc quần soóc. Sự xuất hiện của tôi thường được chào đón bằng những tràng cười kinh ngạc mỉa mai. Các đối thủ của tôi hầu như luôn là người lớn, đôi lúc là những nhân vật tiếng tăm hay quý phái, song cách nhìn nhận của họ về cờ vua thiển cận tới mức tôi có thể đánh bại họ chẳng mấy khó khăn.

Tôi thú thực là tôi đã thấy chuyện đó thú vị. Tôi thích thú quan sát họ lưỡng lự, lúng túng, mất kiên nhẫn, rồi cuối cùng nổi xung. Nói chung họ không thể tin nổi vào mắt mình ngay cả khi đối diện với thất bại không thể chối cãi, nhưng rốt cuộc họ không có lựa chọn nào khác ngoài cúi đầu trước điều hiển nhiên: tôi là kỳ thủ giỏi hơn. Một số tìm cách bao biện cho thất bại của mình bằng cách tuyên bố họ đã cố ý thua để khỏi làm tổn thương cảm xúc của tôi. Số khác buộc tội tôi ăn gian (làm như cờ vua mà ăn gian được vậy), bóng gió rằng tôi được chỉ các nước đi một cách bí mật từ một vị kiện tướng nấp kín trong khán phòng. Lại có cả những người khác tuyên bố tôi đã thôi miên các đối thủ của mình, rằng tôi đã đọc ý nghĩ trong đầu họ, rằng tôi bị Quỷ ám. Một số gợi ý - và tin đồn này lan ra với tốc độ ấn tượng - rằng tôi không phải mười một tuổi mà ba mươi, một gã lùn cải trang thành trẻ con. Nói tóm lại, họ coi tôi là một kẻ lừa đảo và cư xử với tôi bằng sự khinh rẻ tương ứng. “Màn trình diễn của một người Do Thái bé nhỏ” là một tiêu đề trên báo viết về tôi. Từ đó trở đi, việc tôi là người Do Thái đều đặn được nhắc tới, điều bao hàm mọi sự phỉ báng có thể.

Cũng chính vào thời kỳ này tôi đã gặp hắn lần đầu tiên, tại một trong những cuộc trình diễn của mình. Tôi tin rằng ở đâu đó trên thế giới mỗi người trong chúng ta đều có kẻ đối kháng với mình, bản thể thứ hai đối lập của anh ta, giống như kẻ chống lại Những Cái Tên Thiêng Liêng của Cây Sự Sống, Qlippah, tên kẻ đó những nhà thông thái khuyên răn chúng ta thậm chí không được nhắc tới, con rắn luôn sẵn sàng ngóc đầu dậy, đối thủ chúng ta hy vọng không bao giờ gặp phải song cuối cùng chúng ta không tránh khỏi chạm trán, vì hắn là một phần của chính chúng ta. Trong trường hợp của tôi, như thể tất cả từng ấy thế kỷ tranh đấu của các thế hệ quá khứ chỉ nhằm chuẩn bị cho cuộc đối đầu một mất một còn này.

Tôi gặp đối thủ định mệnh của mình tại Baden-Baden trong một cuộc trình diễn đánh cờ đồng thời tại khách sạn Friedrichsbad. Tôi hy vọng mình nghe không có vẻ thiển cận khi nói hắn có dáng vẻ của con người. Trong số rất nhiều đối thủ của tôi có một cậu thiếu niên, người cuối cùng xuất hiện, cậu ta có vẻ hơn tôi hai hay ba tuổi. Cậu ta được giới thiệu kèm theo danh vị nam tước, và cả cậu ta cũng được một ông bố đầy kiêu hãnh tháp tùng. Trên trán cậu ta tôi lập tức nhận thấy dấu ấn của một kẻ tôn thờ cờ vua hết thuốc chữa. Tôi cũng thấy cậu ta ghen tị với tôi, căm ghét tôi. Cậu ta là người duy nhất gây ra cho tôi rắc rối nghiêm trọng ngày hôm ấy, tới mức như thể tôi đang chơi một ván cờ duy nhất, căng thẳng. Tôi bước đi theo vòng các bàn cờ, thực hiện nước đi của mình, song tâm trí tôi chỉ tập trung vào vị trí của cậu ta.

Cậu ta là đối thủ cuối cùng của tôi còn trụ lại, và thật may ván cờ kết thúc hòa. Bố cậu ta đầy ắp tự hào. Thấy chưa? Ông ta có vẻ muốn nói thế. Hãy cho thằng bé thêm một cơ hội và con trai tôi sẽ dạy cho đứa nhóc vắt mũi chưa sạch kia một bài học! Thái độ con trai ông ta cũng chẳng khác. Từ cách cậu ta hành xử, nhiều người theo dõi đoán là cậu ta đã thắng, và chính cậu ta là người được hoan hô tối hôm đó. Một người ủng hộ nhiệt thành giới thiệu cậu ta với công chúng như niềm hy vọng thực sự của cờ vua, một ứng cử viên tương lai cho danh hiệu vô địch thế giới.

Đến tận khuya tối đó, cậu ta đã đưa ra với tôi một lời thề. Cậu ta đợi tôi sau một tấm rèm tại một hành lang, và khi tôi đi ngang qua trên đường trở về phòng mình, cậu ta túm lấy tôi ghì sát vào một bức tường, giơ nắm đấm kề vào mặt tôi và rít lên, “Mày sẽ trả giá cho việc này, thằng Do Thái!” Cậu ta to con và khỏe hơn tôi, và tôi không thể đáp trả đòn tấn công của cậu ta.

Đó là một biến cố tôi không bao giờ quên. Tôi chưa bao giờ bị đe dọa nghiêm trọng trước đó, và từ lúc ấy trở đi tôi tin chắc mình sẽ còn gặp lại cậu ta trên đường đời.

Khi hợp đồng với ông bầu đó kết thúc, bố tôi bắt đầu đưa tôi vào các giải đấu loại. Ở tuổi mười hai, tôi đã là một kiện tướng, và đến năm mười bốn tuổi tôi giành được cấp bậc mà ngày nay hẳn sẽ được gọi là đại kiện tướng quốc tế. Các giải đấu ngày càng trở nên cạnh tranh hơn. Trong khi trước đó tôi luôn là người thắng cuộc không cần bàn cãi, giờ đây tôi đối diện với những khó khăn ngày càng lớn. Dẫu vậy, tôi đều đặn kết thúc ở những vị trí dẫn đầu và giành quyền thi đấu với những kỳ thủ hàng đầu, bất chấp tuổi đời còn trẻ.

Trong những năm đầu tiên đó, sự hiện diện của đối thủ được lựa chọn của tôi luôn là một mối giày vò thường trực với tôi. Hắn xuất hiện tại mọi giải đấu, và dù số mệnh có vẻ tránh cho chúng tôi việc đối đầu trực tiếp, gần như thể cố tình trì hoãn nó lại cho một dịp thuận lợi hơn, tôi luôn có cảm giác rằng tôi đang thi đấu với hắn, và chỉ mình hắn. Chúng tôi là kỳ phùng địch thủ từ xa. Ánh mắt chúng tôi luôn gặp nhau qua một căn phòng đầy những bàn cờ căng thẳng, và vì quy định cho phép chúng tôi được đi lại trong khi các đối thủ suy tính nước đi của họ, đôi khi tôi cảm thấy hắn ngay sau lưng mình. Và hẳn là hắn cũng cảm thấy tôi.

Hắn gây nên một dạng sợ hãi trong tôi. Thế nhưng tôi không hề có chút nghi ngờ nào về việc ai trong chúng tôi là kỳ thủ giỏi hơn. Tôi biết phong cách của hắn và đã phân tích vài ván cờ hắn chơi, và không tìm ra điều gì độc đáo ở chúng. Hắn là một kỳ thủ bảo thủ, vẫn bám lấy các phương pháp sơ đồ của Tarrasch (cây đại thụ lớn tuổi của cờ vua tại Đức), không hề chịu ảnh hưởng của các lý thuyết hiện đại thịnh hành khi đó. Thế nhưng chính sự thiếu độc đáo, mạo hiểm và trí tưởng tượng của hắn, sự tuân thủ mù quáng các giáo điều của hắn, khiến tôi bất an.

Hắn cũng đã thắng được một số ván cờ trước những kỳ thủ có thứ hạng khá và kết thúc lọt vào top đầu ở một số giải đấu. Thoạt đầu tôi tự hỏi bằng cách nào, nhưng điều có ý nghĩa trong cờ vua không chỉ có cách chơi mà cả thái độ của kỳ thủ. Những sách dạy cờ vua cũ đầy ắp những lời khuyên về cách làm đối thủ khó chịu, đẩy đối thủ vào một vị thế dưới cơ ngay từ trước khi ván cờ bắt đầu. Có vô vàn ví dụ về những chiến thuật như thế, từ điếu xì gà độc hại của Lasker cho tới ngôn ngữ thô lỗ của Steinitz.

Những lời đe dọa hắn đưa ra với tôi vào buổi tối sau cuộc chạm trán đầu tiên giữa chúng tôi là không thể nào xóa đi nổi trong ký ức tôi. Tôi biết, tới lúc chúng tôi gặp lại nhau tại bàn cờ, tôi sẽ phải bảo vệ bản thân chống lại sự hiện diện của hắn nhiều hơn lối chơi của hắn. Tôi sẽ phải chịu đựng sự hiện diện đó trong suốt thời gian của một ván cờ tại giải đấu.

Chúng tôi cũng không thể khác nhau hơn về mặt thể chất. Tôi thấp người và mũm mĩm; hắn cao và rất gầy, như một con cò mặc quần soóc. Tôi có mái tóc nâu xoăn; tóc hắn vàng óng, mượt mà và thẳng, để hất xuống một bên thái dương. Nói tóm lại, tôi là một người Do Thái và hắn là một người Aryan. Lần cuối cùng tôi trông thấy hắn ở tuổi vị thành niên trong tiệm cà phê Kaiserhof ở Berlin, hắn đã mặc đồng phục của Thanh niên Hitler, người đại diện, niềm hy vọng cờ vua của chủng tộc mới đang khẳng định mình rầm rộ tại Đức khi đó.

Cho dù cờ vua là toàn bộ cuộc đời tôi vào những ngày đó, nó cũng là một bản thu nhỏ hoàn hảo của một thế giới dường như đang trên bờ của những biến cố lớn lao. Những khái niệm điển hình của cờ vua - tấn công, làm chủ, chinh phục, chiến thắng - đang được áp dụng cho một thực tế rộng lớn hơn vốn đã trải qua những thay đổi khủng khiếp. Vào một ngày tháng Năm năm 1933, một đống lửa khổng lồ được đốt lên tại Berlin. Ngọn lửa được nuôi dưỡng bằng sách: những tác phẩm của Freud, Proust và Einstein, và cả của Steinitz, Nimzovitch và Rubinstein. Trong khi đó, doanh số bán Mein Kampf vượt quá một triệu mark. Các dàn nhạc bị cấm trình diễn tác phẩm của Mendelsshon, Schonberg và các nhà soạn nhạc Do Thái khác. Mười sáu nghìn bức tranh, họa phẩm và tác phẩm điêu khắc thể hiện nội dung bị cho là “nghệ thuật suy đồi” bị tịch thu từ các phòng triển lãm, phòng trưng bày và tiêu hủy. Chỉ nhờ vào sự nhìn xa của những người như bố tôi mà nhiều kiệt tác mới được cứu thoát khỏi tai họa. Quả thực, bố tôi không chỉ là một người buôn bán tác phẩm nghệ thuật mà còn là một người yêu nghệ thuật đích thực, một người có những ý tưởng hiện đại, nhìn xa trông rộng. Ông thường giữ các tác phẩm quý giá lại cho mình, thẳng thừng từ chối bán chúng. Trong đó có cả một bộ sưu tập các tác phẩm của các họa sĩ tiên phong. Chỉ một số ít được cứu thoát: đó là những bức họa Hans đã chiêm nguỡng trên các bức tường căn hộ của tôi.

Không lâu sau, phong trào bài Do Thái công khai được phát động. Người Do Thái bị ngăn cấm đảm nhiệm các vị trí trong chính quyền, vào trường đại học, và Nghị viện. Đến cuối năm 1933, hàng chục nghìn người đã quyết định rời khỏi Đức. Nhưng thật nghịch lý, nhiều người lại nhìn thấy những dấu hiệu tích cực trong những điều đang diễn ra. Quả thực, chẳng phải sự xuất hiện của Messiah không tránh khỏi sẽ đến sau những biến cố khủng khiếp hay sao? Nếu đúng vậy, đó quả là một nhà tiên tri buồn thảm giờ đây đang khiến người ta cảm thấy sự hiện diện của mình. Dẫu thế, vẫn có nhiều người tin họ có thể đứng vững thậm chí trước cả những hạn chế khó nhọc nhất. Nói cho cùng, chẳng phải họ là người Đức sao? Nhiều người là cựu binh trong Cuộc Chiến Vĩ Đại. Họ đã chiến đấu cho tổ quốc, cùng chung lý tưởng và cùng sùng bái những người anh hùng của đất nước này. Đây cũng là đất nước “của họ”, phải không nào? Và nếu không gì trên thế giới này được đảm bảo, vậy thì một nơi trú ẩn an toàn có thể ở đâu?

Nếu có điều gì đặc trưng cho dân tộc chúng tôi trong hàng thiên niên kỷ, thì đó là một thứ chủ nghĩa định mệnh hay sự cam chịu. Đúng là chúng tôi có tới hàng triệu người, song chúng tôi là một bầy cừu khổng lồ sẵn sàng dạt ra tứ tán chỉ trước sự xuất hiện của một con chó nhe nanh gầm gừ. Và Đức là dải san hô trên đó chúng tôi bị mắc kẹt, bị áp đảo bởi một nỗi kinh hoàng làm chúng tôi tê liệt. Chúng tôi trở lại với cuộc sống của khu trại tập trung, với những dải tua nút thắt, trong khi các cuộc diễu binh và những đám đông rầm rộ cuồng loạn khắp quanh chúng tôi và không trung âm vang những giọng nói lớn tiếng đầy đe dọa. Một cuộc chọn lọc tỉ mỉ đã bắt đầu diễn ra. Tất cả nam giới được yêu cầu phải thêm tên Israel vào cạnh tên riêng của họ, tất cả phụ nữ phải thêm tên Sarah. Quyền công dân của chúng tôi bị tước, chúng tôi trở thành những kẻ ngoại quốc có visa sắp hết hạn. Có những lời đồn đại về việc di dời hàng loạt chúng tôi tới Madagascar hay trả chúng tôi trở lại Palestine, điều với nhiều người có nghĩa là phải thừa nhận thất bại lịch sử của chính họ. Vậy thì Miền Đất Hứa được trông ngóng bấy lâu ở đâu?

Bố tôi là một trong những người trở thành nạn nhân của tội lạc quan, bất chấp những gì hai nghìn năm lịch sử đã dạy cho ông. Sự giàu có đem đến cho bố tôi cảm giác không thể bị đe dọa khiến ông cảm thấy an toàn. Ông từ chối bỏ chạy khi vẫn còn có thể làm thế, thay vì vậy chỉ rút lui khỏi tâm bão. Chúng tôi chuyển tới Graz, tại Áo, chúng tôi có một ngôi nhà ở đó. Điều kiện sống có vẻ dễ chịu hơn.

Tuy nhiên, giữa những biến cố bi thảm này, hai con người tiếp tục tìm kiếm nhau, như hai điện tích trái dấu trong một cơn bão dữ dội. Tôi phải rời đi, nhưng hắn bám theo tôi, và thế là chúng tôi gặp lại nhau, năm năm sau đó, tại giải đấu cuối cùng tôi được phép tham dự. Cuộc chạm trán diễn ra tại Vienna, vào cuối mùa đông năm 1938.

Tôi nhận ra hắn ngay lập tức. Giờ đây hắn khoác trên người bộ quân phục SS ngạo nghễ, và sự thù hằn của hắn không hề thuyên giảm. Hắn nhìn tôi đầy khinh bỉ.

Ngay từ những vòng đầu tiên, rõ ràng là hắn đã có ý không để ai đoạt mất giải thưởng của mình, nhất là tôi. Trong vài ngày, chúng tôi bằng điểm nhau, như hai nhà leo núi cố gắng chinh phục cùng một đỉnh núi từ hai mé sườn đối diện, mỗi người đều quyết tâm lên tới đỉnh trước người kia. Mọi dấu hiệu cho thấy chúng tôi sẽ chạm trán trực tiếp ở trận chung kết, một cao trào tôi đã thấy trước từ đầu.

Giải đấu diễn ra trong một tòa nhà của hội đồng thành phố. Gần như tất cả những người tham dự, kể cả tôi, đều ở tại khách sạn Krone, không phải là một trong những nơi trọ tốt nhất, nhưng sẵn lòng thay đổi giờ giấc bằng cách mở cửa nhà hàng sau nửa đêm. Các kỳ thủ, bạn bè, người ủng hộ và người hâm mộ tạo thành một luồng khách hàng đều đặn, nhưng có một điều gì đó hắc ám bên dưới bề mặt vui vẻ, như thể những con người này đang thiếu thứ gì đó cốt yếu mà tôi không thể gọi tên ra được. Mọi khuôn mặt dường như đều thể hiện cùng một biểu cảm, như thể một trong những sợi cơ cần thiết để cấu thành một nụ cười đã bị đứt lìa, hay dây thần kinh kiểm soát sự hài hước và châm biếm, sự thỏa mãn mà trí thông minh dành riêng cho bản thân nó, đã bị cắt mất.

Tôi cảm thấy bị đe dọa. Tất nhiên, tôi đã vắng bóng khỏi giới cờ vua một thời gian, nhưng tôi không hề biết lấy một kỳ thủ nào trong giải đấu đó, và chẳng mấy chốc tôi vỡ lẽ rằng mình sẽ không tìm thấy người bạn mới nào trong nhóm người này. Một buổi tối, cảm giác nguy hiểm mơ hồ đột ngột định hình trong một câu nói bâng quơ tình cờ nghe lỏm được trong nhà hàng khi tôi đi ngang qua bàn đối thủ của tôi ngồi, được đám đông ngưỡng mộ bao quanh.

“Đáng lẽ con lợn Do Thái đó không được phép...” ai đó nói, và câu này chẳng thể nhắm vào ai khác ngoài tôi.

Tôi ngồi ở chỗ quen thuộc của mình, vẫn còn đang nghĩ về ván cờ vừa kết thúc. Lúc ấy đã chín giờ tối, và căn phòng đông nghịt người. Những tiếng hát và giọng nói vang lên từ nhóm tiệc đêm ở bàn kề bên, và những tràng cười từ nhóm người vui vẻ đó dường như chế nhạo tôi.

Có lẽ vì tôi là người duy nhất ngồi một mình trong căn phòng rộng, người duy nhất im lặng trong khi những âm hưởng tiệc tùng hân hoan của những người Vienna tuôn tràn quanh tôi, nhưng cảm giác về mối đe dọa chực chờ đột nhiên mạnh hơn bao giờ hết. Trong thâm tâm, tôi thầm nghĩ, sự điên rồ bắt rễ từ bên trong chúng ta. Đột nhiên mọi thứ dường như thật hiểm ác, mà không hề có điều gì xảy ra trên thực tế ở thế giới bên ngoài. Tôi cố trấn tĩnh lại, tự nhủ rằng có lẽ đó chỉ là tưởng tượng, vì tôi còn trẻ và dễ bị choáng ngợp.

Hơn một giờ đồng hồ trôi qua mới có người hạ cố phục vụ tôi. Sau khi đã vẫy tay gọi hết lần này tới lần khác những người phục vụ dường như mù và điếc, cuối cùng tôi cũng gọi được bữa tối. Nửa giờ sau, tôi được cho biết họ đã hết thứ tôi gọi. Tôi gọi món khác; người phục vụ vô cùng lịch sự cẩn thận ghi nó lại. Nhưng có thực sự anh ta là một người phục vụ hay không, hay là viên thư lại ghi tên các linh hồn bị đưa tới bờ dòng sông chết?

Vào khoảnh khắc đó tôi đột nhiên nhớ tới Rubinstein và nhìn thấy ông chìm sâu vào vòng xoáy mê loạn của mình trong sự bất lực trọn vẹn và hoảng loạn tột cùng. Giọng nói rít lên khủng khiếp của ông vang vọng trong tai tôi: “Chúng không bao giờ cho tôi một khoảnh khắc bình yên... chúng đập lên tường phòng tôi cả ngày lẫn đêm.” Trong nháy mắt tôi hiểu ngay điềm gở từ những lời nói đó.

Trong khi đó, màn ăn mừng vui vẻ tại bàn đối thủ của tôi vẫn tiếp tục. Nút chai sâm banh nổ lốp bốp, và chuỗi những lần nâng ly chúc mừng có vẻ như vô tận.

Lúc này đã vô vọng, tôi cố gắng thu hút sự chú ý của người phục vụ.

“Xin lỗi, thưa ông, nhưng chúng tôi đã hết mọi thứ,” anh ta nói với vẻ ái ngại.

Tất nhiên tôi cự nự.

“Tôi sẽ đi xem còn lại gì trong bếp hay không,” anh ta nói.

Lần này tôi không phải chờ lâu. Giám đốc khách sạn đích thân lại gần bàn tôi, theo sau là người phục vụ bàn đẩy chiếc xe chở một cái khay lớn được đậy kín. Sự xuất hiện của họ không khỏi thu hút sự chú ý. Nhiều người im lặng. Khi họ tới bàn tôi, người phục vụ nhấc cái vung bạc lên đầy kiểu cách và đặt đầu một con dê con bị chặt lìa xuống trước mặt tôi.

“Tôi e rằng đây là tất cả những gì chúng tôi có,” anh ta nói. Cả hai người họ cùng quay đi trước khi tôi trấn tĩnh lại được khỏi cảm giác kinh hoàng và ghê tởm.

Một tràng cười phá lên từ bàn tiệc đó. Nhóm người cùng nâng ly lên hướng về phía tôi trong một màn chúc mừng hoàn toàn vắng bóng thiện chí.

Chỉ tới lúc ấy tôi mới nhận ra mình đã là mục tiêu của một trò đùa tàn nhẫn được dàn dựng công phu. Tôi nhìn quanh và thấy rằng tất cả những người có mặt trong nhà hàng, kể cả những người ngồi xa tôi nhất, đều là một phần của nó, cho dù họ cẩn thận không để lộ ra. Tôi bị ném cho những cái nhìn chằm chằm đầy mỉa mai thương hại, trong khi họ trao đổi với nhau những ánh mắt đồng lõa. Bọn họ nghiêng người với vẻ lãnh đạm giả bộ để thì thầm với những người cùng hội, những người này đến lượt mình lại lặp lại cử chỉ tương tự, cho tới khi màn kịch câm không ngừng diễn ra này, vốn để không bị quan sát thấy, cuối cùng cũng trở nên quá rõ ràng. Những cái đầu ngả chụm vào nhau như những quân ki bowling. Một tràng cười vui vẻ lan ra khắp căn phòng. Rút lui là phần khó khăn nhất. Tôi rời căn phòng trong một cơn mưa những lời nhục mạ.

Một lời cảnh cáo như thế này đáng lẽ phải khiến tôi cảnh giác. Bất cứ ai có chút tỉnh táo thông thường hẳn cũng đã gói ghém hành lý và trở về nhà. Nhưng vẫn còn đó cờ vua, mà cờ vua là lẽ sống duy nhất của tôi.

Như tôi đã lường trước từ đầu, vào chín giờ sáng hôm sau, chúng tôi đối đầu trong ván cuối cùng, ván cờ quyết định. Chúng tôi đang bằng điểm. Bất cứ ai thắng ván cờ này sẽ thắng giải đấu. Tôi tới nơi đúng giờ và ngồi vào chỗ của mình. Không thấy bóng dáng đối thủ của tôi đâu. Hắn được quyền đi trước, và trọng tài bắt đầu bấm đồng hồ. Quãng chờ đợi nặng nề kéo dài trong hơn mười lăm phút, một khoảng thời gian không phải không đem lại hệ quả gì, và thời gian bị tính bất lợi cho hắn. Nhưng tiếng tích tắc của đồng hồ không mấy chốc đã nghe như tiếng búa tạ, một hiện thân mang tính biểu tượng cho sự có mặt đầy đe dọa của hắn. Kỳ thủ cờ vua thường là những người dễ bồn chồn: họ trông đợi mọi thứ diễn ra như kế hoạch và bối rối trước bất cứ bất ngờ nào. Sự trì hoãn này khiến tôi khó chịu, và vì tôi ngờ rằng nó là cố ý, điều này với tôi quả là một sự thiếu tôn trọng không thể tha thứ. Tôi cũng không hề hân hoan với việc biết rõ rằng sau mười lăm phút nữa tôi sẽ thắng vì đối thủ bỏ cuộc.

Cuối cùng hắn cũng tới, không chút vội vã. Hắn ngồi xuống. Trước khi thực hiện nước ra quân, hắn đặt đồng một xu xuống cạnh bàn cờ. “Tôi không bao giờ chơi mà không có một khoản cuợc,” hắn nói. Và dù rất căng thẳng lúc đó, tôi cũng phải moi tìm trong túi mình một đồng xu có giá trị tương đương. Tôi đã mắc vào trò chơi của hắn thậm chí từ trước khi chúng tôi khai cuộc.

Hắn ra quân bằng quân tốt che mặt hậu, thiết lập một thế cờ không hề thích hợp với tôi. Các quân cờ của chúng tôi chẳng mấy chốc đã kìm chân nhau tới mức không thể đi nước nào nữa. Đến khoảng nước đi thứ ba mươi, tôi cố gắng phá vỡ thế kẹt bằng cách hy sinh hai tốt, giành đuợc một chút không gian và tung ra một đòn tấn công từ xa mà kết cuộc sẽ tái tạo một thế trận cân bằng tuyệt đối, dù là qua những phương thức không ngờ tới. Tôi nhận ra mình thà thua còn hơn là tiếp tục theo kiểu này. Ván cờ được tạm dừng sau nước đi thứ bốn mươi. Tôi dành phần còn lại của buổi sáng để phân tích nó nhưng chẳng đi được tới đâu. Ván cờ tiếp tục chiều hôm đó và kéo dài tới tận tối muộn. Đây là ván cờ cuối cùng còn tiếp diễn, và những người khác xúm lại quanh chúng tôi. Nhưng cuộc đấu trí tiếp tục như nó đã bắt đầu, không có sinh khí và bình lặng. Như tôi đã e ngại, ván cờ kết thúc hòa: không ai trong chúng tôi có cách nào để thắng. Như vậy, cuộc đấu sẽ được quyết định bằng cách so sánh kết quả đấu với các đối thủ trước đây của chúng tôi. Vì những con số rõ ràng nghiêng về phía tôi, tôi không nghi ngờ gì rằng mình đã thắng.

Nhưng các trọng tài dường như không thể đi đến thống nhất với nhau. Sau một hồi lâu tranh luận quyết liệt, họ họp kín như một bồi thẩm đoàn phải thảo luận một vụ án khó, rồi cuối cùng tuyên bố hắn là người chiến thắng. Tôi không được xếp đứng thứ hai, hay thứ ba, hay dưới cùng. Khi tôi phản đối gay gắt, không ai lắng nghe. Cuối cùng, một người nào đó đã đủ tử tế để cho tôi biết tôi đã bị truất quyền thi đấu vì không hợp lệ. Sau đó, tôi gần như là bị tống ra ngoài.

Và đó chưa phải là kết thúc của những bất ngờ. Khi về khách sạn, tôi thấy phòng mình bị lục tung, các va li và tủ của tôi bị khoắng sạch, đồ đạc của tôi bị vứt vung vãi ra sàn. Những bức ảnh chụp bố mẹ tôi, mà tôi mang theo mình đi khắp nơi, bị xé và vứt tung tóe, các khung ảnh bị giẫm nát. Quần áo và vật dụng cá nhân của tôi cũng bị giày xéo.

Tôi ngồi phịch xuống ghế, hoảng loạn tới nơi. Có tiếng bước chân ngoài hành lang, và tôi nghe thấy tiếng gõ cửa. Đó là người chủ khách sạn, và cả ông ta cũng có vẻ lo ngại. Ông ta khuyên tôi nên rời đi càng nhanh càng tốt; nếu không “họ” sẽ quay lại và đốt khách sạn. Tôi bối rối đến mức gần như không nghe được những gì ông ta nói. Tất cả những gì tôi hiểu là tôi đang bị đuổi cổ. Một chiếc xe đang chờ tôi ở lối vào dành cho nhân viên phục vụ. Tôi nhét vội đồ của mình vào một chiếc va li rồi hối hả rời đi.

Trong lúc chiếc taxi đưa tôi qua thành phố tới nhà ga, tôi có cảm giác như thể mình đã bị ném xuống một hành tinh khác, một nơi tàn khốc và thù địch. Vốn có khuynh hướng trầm lặng và suy tưởng, tôi luôn tránh tiếng ồn ào náo động, tránh bất cứ biểu hiện vui vẻ quá trớn nào cận kề quá khích. Tôi vẫn luôn căm ghét những cuộc vui sinh viên, như thể cái chết trở nên còn đe dọa hơn với tôi chính trong những nghi thức nhằm xua đuổi nó. Nhưng vào khoảnh khắc đó tôi chỉ cảm thấy sợ. Đường phố của Vienna là sào huyệt của một thứ hội hè ghê tởm. Có những đống đồ đạc bị đập vỡ ở khắp nơi. Người ta lảo đảo bước đi dọc các vỉa hè như say xỉn. Có những tiếng la hét và chửi rủa, và đây đó vang lên từng phát súng. Nhiều đèn đường trên phố Argentinier đã bị đập vỡ tới mức từng quãng dài trên đường chìm trong bóng tối. Khi chiếc taxi tới nhà ga, một nhóm người từ đâu ùa tới, định vây lấy chúng tôi. Người lái xe đạp chân ga, và thiếu chút nữa chúng tôi đâm phải họ. Bọn họ đấm vào hai bên thành xe khi chúng tôi chạy qua. Tôi gần như có thể chạm vào những khuôn mặt đầy đe dọa, hoặc có thể chỉ đơn thuần là kinh hoàng, của họ. Họ đuổi theo chúng tôi, tay vung lên. Những cuộc bạo động cũng đã nổ ra cả ở ga Franz Josef. Một đám đông những kẻ tò mò hóng hớt đã tụ tập ở quảng trường trước nhà ga để chứng kiến một cảnh tượng ghê rợn: bốn người, vừa đá vừa nhổ nước bọt, đang buộc một ông lão phải bò dọc theo vỉa hè, quần áo của ông lão bị xé tả tơi, một tấm biển treo ròng từ trên cổ ông xuống.

Tôi bảo người lái xe chạy tiếp tới ga tiếp theo, và cả ở đây cũng diễn ra những cảnh bạo lực. Một cuộc săn người đang diễn ra ở khắp Vienna. Đám đông hô vang, “Juden, Juden raus!”

Nhưng kẻ thể hiện trọn vẹn nhất sự căm thù bùng nổ và nỗi oán hận đang bị kìm nén dành cho người Do Thái của người trên phố chính là bản thân người lái xe, ông ta, có vẻ không ngờ rằng tôi là một người Do Thái, tuôn ra những lời nhục mạ “giống người đáng nguyền rủa” cần phải bị “quét sạch khỏi mặt đất”. Cái gáy tím tái sau phần cổ như của một người đánh xe của ông ta, một di sản từ người cha hay có lẽ từ một người ông đánh xe ngựa thuê, căng phồng lên giữa cổ chiếc áo khoác da ông ta mặc và vành sau chiếc mũ đã sờn ông ta đội, thể hiện một sự thù địch trì độn và không thể lay chuyển, hiện thân của thói tàn ác, như một khuôn mặt gớm guốc trên đó mọi đường nét đều bị sứt sẹo, bị bóp méo thành một mớ hỗn độn không còn hình dạng.

Tôi có lẽ là người cuối cùng tại Vienna nhận ra rằng con chó dại đã bị thả vào đất Áo và động thái bạo lực đầu tiên này hướng vào quốc gia láng giềng đã thổi bùng lên những bản năng tồi tệ nhất đang ngủ yên trong tâm hồn bình lặng của công dân Vienna. Kobold hòa bình đã bị Troll khát máu hất cẳng. Nước Áo đã rơi vào một cơn cuồng loạn bài Do Thái dẫn tới những hành vi bạo lực tàn nhẫn một cách kinh hoàng. Hơn nám trăm người Do Thái mất mạng chỉ nguyên tại Vienna vào tối hôm đó và những ngày tiếp theo. Thêm hàng nghìn người khác bị đày tới trại tập trung đầu tiên, ở Dachau.

Đúng tám tháng sau, một làn sóng bạo lực nữa bùng phát, ở quy mô rộng hơn và mức độ còn tàn khốc hơn. 195 giáo đường Do Thái bị đốt tại Đức và Áo vào đêm mồng 9 và 10 tháng Mười một năm 1938. Hàng nghìn cửa hàng của người Do Thái bị cướp bóc và đốt rụi, cùng rất nhiều nhà cửa khác. Ít nhất 20 nghìn người bị bắt và đày tới các trại tập trung. Đêm đó sau này vĩnh viễn được biết tới là Kristallnacht, Đêm Kính Vỡ, một cái tên thật trang nhã cho khỏi đầu của một cuộc thảm sát không có hồi kết.

Người Do Thái nhanh chóng bị tước bỏ mọi quyền của họ. Họ phải đeo một ngôi sao David màu vàng được khâu vào áo, một dấu hiệu ngăn cấm họ lui tới những nơi công cộng hoặc đi dạo hay nhìn vào cửa kính các cửa hàng - nói tóm lại là ngăn cấm họ sống. Trên tất cả các lãnh thổ bị chiếm đóng, cả cờ vua cũng khoác bộ quân phục nâu. Những kỳ thủ tiếng tăm nhất biến mất, tên họ biệt tích trên các cột báo về cờ vua. Thậm chí cả các sách học cờ vua cũng bị thanh lọc. Các kỳ thủ Do Thái chỉ được nhắc tới ở mục châm biếm, chỗ những ván cờ tệ nhất và những sai lầm lớn nhất của họ được ghi lại. Hẳn là các biên niên của trò chơi này đã bị rà đi soát lại rất tỉ mỉ để moi ra được những thông tin lý thú như thế.

Ngoài vô số những cái tên không ai biết đến đột nhiên xuất hiện từ hư không, chỉ còn câu chuyện về Alekhine và những nỗ lực liên tục của ông này để trì hoãn cuộc tái đấu với Capablanca, một cuộc đấu sẽ không bao giờ diễn ra; kỳ thủ thứ hai đã chết bất ngờ vào năm 1947. Song các bài báo bài Do Thái xuất hiện ngày càng thường xuyên với tên nhà vô địch thế giới ở vị trí tác giả, ông này nhiếc móc những người đã kéo “trò chơi cao quý” này xuống thấp đến thế và ghi nhận rằng sau khi đã bị ô nhiễm bởi dòng máu Do Thái lâu đến vậy, thế giới cờ vua cuối cùng cũng sẽ tìm lại được sự thanh khiết của nó.

Sự nghiệp cờ vua của tôi tất nhiên chấm dứt với sự đắc thắng của chủ nghĩa Quốc Xã và việc chiến tranh bùng nổ. Tôi bị cấm tham gia các giải đấu và thậm chí không dám mạo hiểm chơi một ván cờ trong một tiệm cà phê hay xem người khác chơi, một phần vì bất cứ địa điểm công cộng nào (giả sử vẫn còn một nơi sẵn lòng cho tôi vào) cũng sẽ là một cái bẫy trong trường hợp có một vụ bố ráp. Thỉnh thoảng vào Chủ nhật, nếu trời đẹp, tôi cho mình cái thú xa xỉ dõi theo những ván cờ được chơi trên những bàn cờ to ngoài trời trong công viên. Tôi sẽ ngồi kín đáo trên một băng ghế, lật cổ áo lại để che giấu ngôi sao vàng, sẵn sàng biến mất khi có dấu hiệu nguy hiểm đầu tiên.

Bố mẹ tôi và tôi sống trong tình cảnh như không tồn tại này trong một thời gian, thích nghi với những cấm đoán tăng lên từng ngày về số lượng và mức độ tàn nhẫn. Chúng tôi cố không để ai trông thấy hết mức có thể, hiếm khi dám ló mặt ra ngoài và thì thầm ngay cả ở trong nhà khi nói chuyện với nhau. Chúng tôi được trợ sức bởi ảo tưởng rằng vô vàn những điều khủng khiếp chúng tôi đã nghe được liên quan tới những người cách xa chúng tôi và chắc chắn họ đã phạm phải tội lỗi nghiêm trọng nào đó thì mới bị trừng phạt khắc nghiệt như thế. Không thể có chuyện gì như vậy xảy đến với chúng tôi, những người đã không làm gì sai. Chúng tôi tự nói với nhau rằng cả chuyện này nữa rồi cũng sẽ qua. Tất cả những gì chúng tôi cần là sức mạnh để chịu đựng nó. Song chúng tôi đã lầm. Việc một số người trong chúng tôi cho tới lúc đó vẫn được để yên chẳng có nghĩa gì cả. Thậm chí cả một chiếc đồng hồ cát cũng có hạt cát cuối cùng của nó. Và khi cuối cùng chuyện đó xảy ra trên chính con phố nơi chúng tôi sống, khi những người ở bên kia đường và những hàng xóm ở tầng dưới bị đưa đi giữa đêm, chúng tôi hiểu ra rằng không còn chút hy vọng nào, và chắc chắn tên chúng tôi cũng đã được lên danh sách trong một tài liệu nào đó, chỉ còn chờ một chữ ký nữa. Chúng tôi quấn tất cả những thứ quý giá của mình trong một cuộn vải rồi giấu nó dưới những tấm ván lát sàn ở trên tầng áp mái ngôi nhà chúng tôi ở tại Graz. Ai còn sống sót trong chúng tôi có thể quay lại tìm chúng.

Tôi có một ký ức mơ hồ, mờ đục về giai đoạn trì hoãn dài gần như mầu nhiệm đó. Đó là một quãng thời gian không ngừng lang thang từ làng này qua làng khác, không ngừng di chuyển tới những nơi ẩn náu mới, với những danh tính và giấy tờ tùy thân luôn mới, song vẫn luôn với cùng nỗi sợ hãi không hề thay đổi. Tiền của bố tôi đem đến cho chúng tôi nhiều trợ giúp, và chúng tôi được những người bạn, cả Do Thái lẫn không phải Do Thái, hào hiệp giúp đỡ. Nhưng chỉ cần một người tố giác, chỉ cần một mẩu giấy phản bội, là đủ để hủy hoại chúng tôi.

Cơn ác mộng đã bắt đầu như thế. Đó là một cơn ác mộng trong thức tỉnh, nhưng cũng không thể xen ngang hay thay đổi nó, chẳng khác gì một giấc mơ. Chỉ sau một đêm chúng tôi bị tước nốt chút phẩm giá nhỏ nhoi còn lại của mình, bị mất hết thuộc tính con người. Chúng tôi nói cùng một thứ ngôn ngữ như họ và thể hiện cùng các khái niệm, được sinh ra với những cảm xúc và nhu cầu tương tự, song sự tương đồng giả định ấy chỉ là ảo tưởng, vì họ đã đẩy chúng tôi xuống vị thế của súc vật kéo và gia súc để giết thịt.

Cho tới hôm nay đôi khi tôi vẫn tự hỏi - và trong đầu tôi nghĩ tới sự cứu rỗi họ - liệu tất cả những con người đã tham gia một cách nhiệt thành đến thế vào công cuộc bẩn thỉu này có từng nghe thấy giọng nói con người vang lên từ hàng ngũ chúng tôi, và liệu có phải, vì một thứ thôi miên nào đó sự tuyên truyền từ lãnh tụ của họ đã reo rắc vào bộ óc họ, họ chỉ nghe thấy những tiếng ậm ò và tiếng rống của con vật.

Chúng tôi bị dồn lại thành bầy và bị lùa đi như súc vật, bị giữ thành hàng bằng dùi cui, bị dồn lên những toa xe chở gia súc (còn có thể là đâu khác nữa?). Những cánh cửa trượt đóng sầm lại, để chúng tôi lại trong bóng tối, không hề có chút không khí hay thức ăn nào trong suốt cuộc hành trình khổ ải. Chúng tôi phải chen vai thích cánh để có chỗ, để một chút ánh sáng tới được chỗ mình, để tránh xa mùi xú uế của chất thải và nỗi kinh hoàng của những cái chết đầu tiên. Thứ không khí duy nhất lọt vào từ các ô song sắt ở tít trên quá cao, biến mất hoàn toàn khi đoàn tàu dừng lại hàng giờ liền dưới mặt trời. Chỉ có thân hình không còn sinh khí của những người yếu nhất, đuợc dùng làm bệ đỡ, mới giúp những người khác tránh bị chết ngạt.

Tôi để lạc mất bố mẹ khi đoàn tàu khởi hành. Tôi biết chắc họ cũng ở trên cùng đoàn tàu, nhưng tôi không hy vọng có thể tìm lại họ còn sống. Khi chúng tôi tới đích sau vài ngày đêm và cửa các toa tàu được mở ra, chúng tôi được chào đón bởi đám lính canh có vũ trang và chó. Mệnh lệnh đầu tiên dành cho chúng tôi là chuyển những người chết ra, chất đống những cái xác trên đường ke. Hàng chục và hàng chục người đã chết trong những toa tàu chở gia súc, chủ yếu là người già và người ốm. Chỉ đến lúc đó tôi mới thấy bố mẹ mình, nhưng không thể lại gần họ. Chính tại đây, sau một giờ chờ đợi, cuộc chọn lọc đầu tiên diễn ra. Chúng tôi được chia thành bốn hàng dọc - phụ nữ, đàn ông, người già và trẻ con - rồi sau đó đi tới trại. Chúng tôi không rõ quãng đường xa bao nhiêu, và rất nhiều người đã quá kiệt sức để bước đi. Những người dừng lại hay ngã xuống bị đánh đập, bị giết tại chỗ nếu họ không thể đi tiếp. Chúng tôi không được phép giúp họ theo bất cứ cách nào; chúng tôi bị buộc phải bước qua những người gục ngã phía trước mình. Đằng sau lưng, chúng tôi nghe thấy những tiếng chửi rủa và tiếng sủa hung hãn của lũ chó, tiếp theo là những phát súng.

Phải mất hai giờ đồng hồ dài như vô tận để tới đích của chúng tôi, một tập hợp những tòa nhà gạch và gỗ bao quanh bởi hàng rào thép gai cao hơn ba mét có bố trí các chòi canh và đèn pha. Thế nhưng khi chúng tôi đi ngang qua khu vực rộng như một thành phố nhỏ của khu trại, với những khối nhà có lớp sơn còn mới và những con đường rộng cắt nhau thẳng góc, tôi cuối cùng cũng cảm thấy một thoáng thư thái lừa dối. Tôi gần như hy vọng rằng không điều gì xấu có thể xảy ra tại một nơi ngăn nắp chỉn chu thế này. Thậm chí còn có cả âm nhạc: các nốt nhạc của bản mở đầu Tanhauser, vọng tới từ một chiếc máy quay đĩa, hòa lẫn cùng những điệu van xơ của Strauss chắc chắn được chơi bởi một nhóm nhạc công kỳ cục đứng trên một cái bục gỗ giữa quảng trường vắng tanh. Nhưng khi lại gần hơn, chúng tôi thấy cái mái mà nhóm nhạc công nhỏ này đang biểu diễn bên dưới đỡ một thanh xà khổng lồ, từ đó nhô ra một chuỗi những chiếc móc đủ chắc để chịu sức nặng của một người.

Chính tại đây mà các nhóm khác nhau được tách ra. Mẹ tôi dường như đi theo sô phận của bà với sự cam chịu, xếp hàng cùng những phụ nữ khác, cầm trên tay cái bọc nhỏ đựng mấy món đồ bà mang theo mình. Trong lúc họ bước đi, mẹ tôi lén giơ một bàn tay lên chào tôi, làm một cử chỉ đưa qua đưa lại, lòng bàn tay bà xòe ra, như thể đang lau một cửa sổ bị mờ để trông thấy tôi.

Ngược lại, bố tôi từ chối chấp nhận sự xúc phạm. Đột nhiên ông nổi loạn, lớn tiếng phản đối và cố gắng rời khỏi nhóm mà ông phải đi cùng. Cứng đờ vì kinh hoàng, tôi chứng kiến chúng đánh ông bằng dùi cui và lôi ông trở lại. Ông ngã xuống, nhổm dậy, dò dẫm tìm đôi kính của mình. Trong khi bố tôi cúi người xuống, chúng lại đánh ông, rồi cuối cùng hất ông trở lại giữa những người khác, không thấy gì, khuôn mặt bết máu. Đó là lần cuối cùng tôi thấy bố mẹ mình. Cả hai người đều không sống sót mà rời khỏi nơi đó.

***

Thật không dễ để nói về những ngày tháng tiếp sau đó. Không bản biên niên chi tiết nào có thể thành công trong việc chuyển tải những sự tước đoạt cùng những giày vò tâm can một cách hệ thống mà chúng tôi phải chịu đựng ngay từ khoảnh khắc đầu tiên.

Nếu quả thật việc khẳng định tính cá thể của một con người luôn là một nguồn cảm hứng chính đáng của nhân loại, thì việc nhân loại đã tìm cách nghiên cứu các công nghệ khoa học để dập tắt nguồn cảm hứng này cũng đúng ngang ngửa. Một phương pháp chắc chắn để hủy hoại tính cách một cá nhân là cô lập anh ta hoàn toàn khỏi những người khác, nhưng một biện pháp hữu hiệu không kém là dồn anh ta và đồng loại vào một không gian không đủ. Trong trường hợp thứ nhất, nguồn gốc của sự điên rồ có vẻ là ly tâm: sự cô lập tuyệt đối cắt lìa ý thức khỏi chỗ bám của nó và đẩy nó vào vòng xoáy quay cuồng của sự vô định. Nhưng trong bối cảnh của sự thiếu thốn và chật chội bức bách, ý thức cũng có xu hướng mất đi phương hướng, trượt dần vào một tình trạng điên rồ hướng tâm không còn nhìn về tương lai nữa - hay đúng hơn là về nỗi hoảng loạn của sự đổ vỡ cận kề - mà thay vì thế quay lại chính bản thân nó, hướng tới một quá khứ bán khai nghiền nát nó dưới lượng chết chóc và khổ đau khó lòng hình dung nổi vốn đã xảy ra. Cá tính thoái bộ, hòa tan thành một tâm hồn chung, không còn đặc trưng, trong đó chẳng có gì tồn tại ngoài sự thôi thúc rút lui khỏi nỗi đau tràn ngập khắp nơi. Nếu có lúc nào đó chớp sáng của một phản ứng khác có thể thay thế trạng thái tinh thần yếu đuối tột bậc chúng tôi đã lâm vào, thì có lẽ, thật lố bịch, nó đã được tạo ra từ chính sự kỳ lạ của tình trạng con người. Tôi hình dung rằng phản ứng giống như một tiếng cười sẽ đột nhiên nhấn chìm tất cả chúng ta trong một tiếng động ầm ĩ đủ khủng khiếp để làm chấn động thế giới hơn cả mức mà những tiếng la hét hay khóc lóc có thể.

Nhưng ngay cả thứ động lực thúc đẩy mà chúng ta gọi là đau đớn cũng bắt đầu mờ nhạt đi theo thời gian, vì bằng cách trở nên vô cảm với mọi cảm giác chúng ta mới có thể hy vọng giữ cho mình sống sót. Đến một điểm khi mà cả nỗi đau cũng ngừng tăng lên, như khi nước trong một cái bồn dâng tới chỗ đường thoát chống tràn, để dù nó có tiếp tục tuôn từ vòi xuống, mực nước cũng không dâng lên thêm nữa. Những cảm xúc chúng ta từng tự hào về chúng và tin rằng mình sở hữu đầy ắp bị triệt tiêu. Tôi ngạc nhiên phát hiện ra rằng ngay cả bản thân sự căm ghét cũng kiệt quệ. Dần dà nó bị thay thế bởi một thứ biết ơn lố bịch cho những thoáng quan tâm chúng tôi vẫn còn khơi dậy ở chúng, cho phép chúng tôi sống qua một ngày nữa: những ổ rơm bẩn thỉu nơi chúng tôi vật xuống mỗi đêm, thứ nước xuýt chúng tôi được cho để làm dịu cơn đói luôn hành hạ; sau nhiều tuần hành hạ phủ tạng, cái đói trở thành một cảm giác của nỗi cô độc siêu hình vò xé, như thể tất cả các vị thần đã khinh bỉ chúng tôi, kết án chúng tôi vĩnh viễn và không có hy vọng được thỉnh cầu. Trong tình cảnh trống rỗng, bị ruồng bỏ và phản bội này, những kẻ hành hạ chúng tôi đứng lên giành lấy vị trí của các vị thần vắng mặt, vì chúng sở hữu quyền định đoạt sống chết với chúng tôi, một quyền chúng không bao giờ do dự sử dụng. Nếu chúng ra lệnh cho ai đó tự treo cổ mình lên, mệnh lệnh được thi hành với sự tuân phục máy móc, vô cảm. Một trò chơi được chúng ưa chuộng khi ở vào tâm trạng vui vẻ là giật mũ của một người tù và ném vào hàng rào thép gai, phía bên kia đường ranh giới, ngoài đó lính canh được lệnh bắn ngay khi phát hiện có người. Khi được lệnh đi nhặt mũ về, người tù sẽ bước qua đường ranh giới đó mà không có một khoảnh khắc do dự nào, bước vào cái chết với sự tuân phục tuyệt đối. Vì thế chẳng ngạc nhiên khi theo thời gian bạn bắt đầu cảm thấy một dạng ngưỡng mộ dành cho sự chuyên cần của chúng trong công việc, thậm chí bắt đầu lo rằng liệu có thể bạn là một gánh nặng quá lớn hay không và kết cục là đi tới chỗ cảm thấy có tội vì điều đó. Sự biến chất nội tại này, theo nghĩa nào đó chính là hậu quả kinh khủng nhất từ sự cầm tù chúng tôi phải chịu, đã neo chặt lâu dài trong tôi, như một cảm giác khó nắm bắt được rằng tôi không được phép quên một điều gì đó, dẫu vậy tôi không thể nào nhớ nổi. Trong những năm sau này, tôi đã xem hàng chục bộ phim tài liệu về các trại tập trung Quốc Xã do các nhà làm phim đầy nhiệt huyết của Đế chế sản xuất, nhưng điều từng suốt thời gian dài chỉ là cảm nhận đã trở thành các đường viền rõ nét của ký ức có ý thức dưới dạng một sự tương đồng biểu tượng, thứ khiến tôi còn khổ sở hơn ký ức về những màn tra tấn thể xác. Nó xảy ra khi tôi xem một bộ phim về tự nhiên. Một đàn linh dương bị những con vật săn mồi tấn công và bỏ chạy, túm tụm lại trên đồng cỏ. Một con bị bắt và bị những kẻ ăn thịt to xác xé thành từng mảnh dưới ánh mặt trời; những con khác quan sát bữa tiệc từ xa, và khi máy quay lướt đi trên khuôn mặt chúng, đầy ắp kinh hoàng trước những kẻ ăn thịt đồng loại mình, định nghĩa mà tôi vẫn tìm kiếm trong khi cố tránh một cách vô thức đột nhiên định hình. Trong ánh mắt những con vật đó tôi thấy chính chúng tôi, chính tôi - đông cứng lại trong sợ hãi, phải, nhưng tràn ngập thứ giống như sự thành kính đến xuất thần.

Ngờ vực tồi tệ nhất về Đấng Thiêng Liêng đôi lúc tấn công tôi khi tôi còn bé là đằng sau tấm mặt nạ thông thái và trang nghiêm của Người có thể ẩn chứa khuôn mặt của một kẻ điên và rằng đây có thể mới chính là mặt thật của Người Cha đã tạo ra chúng ta theo hình ảnh và dáng vẻ của Người, cũng là người chúng ta thề tôn kính mãi mãi. Vào những lúc như thế, tôi chỉ có thể chế ngự nỗi kinh hoàng bằng cách buộc tâm trí mình bám vào thứ gì đó thân quen thuộc về tôi, tập trung toàn bộ sự chú ý vào nó cho tới khi nỗi hoài nghi báng bổ tan biến đi.

Nhưng ở đây, trong thế giới xa lạ này, nơi mọi khát vọng con người bị đào tận gốc trốc tận rễ và mọi nguyên tắc thiêng liêng bị lật đổ, nơi chỉ một nước đi sai lầm cũng đem đến chết chóc và mạng người chỉ có giá trị chừng nào nó còn được sử dụng làm nhân công và chỉ để làm nhân công, mọi thứ quanh tôi trở nên trừu tượng. Những giấc mơ thay thế cho hiện thực vào ban đêm cuối cùng cũng xâm chiếm cả những giờ thức tỉnh của tôi, trở thành một dòng chảy liên tục trong đó chỉ hư không mới có thể lý giải cho hư không. Thật nghịch lý, thực tế duy nhất giúp tôi sống sót lại là một thứ trừu tượng. Điều chống đỡ cho tôi trong thời kỳ dài vô tận đó không phải khuôn mặt của người yêu quý hay một hình ảnh thiêng liêng nào mà là một ảo giác kéo dài: một bàn cờ với những chớp sáng và bóng tối, nhanh chóng và phù du.

Chính xác nó xảy ra khi nào tôi không rõ. Tôi chỉ biết là đến một ngày tôi bắt đầu chơi một ván cờ vô tận. Ngồi ở phía đối diện bàn cờ là chính tôi hay Chúa của tôi, việc đó cũng chẳng mấy quan trọng. Ván cờ đó nhanh chóng chiếm hữu toàn bộ ý nghĩ của tôi. Không còn không gian cho bất cứ điều gì khác. Nó trở thành tín ngưỡng duy nhất, không thể thay thế của tôi.

Đúng là Torah đã cảnh báo chúng ta không được lấy những vật trần thế làm ảnh tượng. Nhưng những quy định như thế chắc chắn không phải dành cho những người bị ném sống vào Gehenna như tôi.

Ý nghĩ này không bao giờ từ bỏ tôi, ngay cả khi tôi tin mình sắp chết. Sau này tôi có dự phần vào một mưu toan bỏ trốn, một cách miễn cưỡng, vì tôi biết nó sẽ chẳng dẫn chúng tôi tới đâu. Chúng tôi sẽ vẫn nằm trong tay chúng dù có ở bên kia hàng rào thép gai, và không ai, chúng tôi hay những tên đao phủ của chúng tôi, một lúc nào đó có thể trồi lên nổi khỏi vị thế hèn hạ mà cả loài người đã rơi xuống, cho dù chúng tôi có vượt qua những biên giới đó và sống thêm một nghìn năm nữa. Có lẽ sự lãng quên chính là giải thoát duy nhất khả thi. Ấy thế nhưng tế bào nguyên thủy trong chúng ta vẫn tuân theo giới luật sơ khai, căn bản mà từ đó sự sống được cho là đã hình thành và được duy trì: Ngươi sẽ chạy trốn nỗi đau.

Sau khi đã trải qua giai đoạn cách ly và được phân cho một công việc, tất cả những gì tôi làm là đào. Chính xác đang đào gì thì chúng tôi không bao giờ được cho biết. Tôi thuộc về một nhóm được giao làm việc tại đường hầm, có lẽ là hầm ngầm dưới lòng đất, cách trại ít nhất tám trăm mét. Công việc diễn ra khó nhọc, vì công cụ có hiệu quả duy nhất chúng tôi được phát là một cái búa khoan cũ. Ngoài ra, chúng tôi phải xoay xở với cuốc chim và xẻng. Sau nhiều tuần lao lực, chúng tôi bắt gặp một thứ hang ngầm tự nhiên dẫn ra sau quả đồi vào rừng thạch nam qua một lối hẹp chúng tôi chỉ có thể bò qua, ra ngoài tầm nhìn của các chòi canh. Không ngờ rằng còn có một lối ra khác, đám lính canh giữ chúng tôi chỉ để tâm tới cổng vào. Chúng phỏng đoán rằng chúng tôi vào ở chỗ nào sẽ phải ra ở chỗ đó. Kế hoạch đào tẩu là đánh sập lối vào đường hầm và đi thẳng tới lối ra chưa ai biết trước khi kết thúc ca làm việc vào buổi tối. Nghĩ rằng chúng tôi bị kẹt bên trong, đám SS sẽ mất thời gian tìm cách đào để lôi chúng tôi ra. Sau khi ra khỏi đường hầm, chúng tôi sẽ tản ra, hy vọng chia nhỏ lực lượng những kẻ truy đuổi chúng tôi, ít nhất là tạm thời. Dù chưa hề biết phải đi đâu, chúng tôi tin chắc rằng không trở ngại nào gặp phải khi chạy trốn có thể tồi tệ hơn những gì chúng tôi phải chịu đựng hằng ngày.

Với sự thông đồng của người thợ may trong trại, chúng tôi có được những bộ đồng phục mà chúng tôi kiên nhẫn nhuộm đen bằng bụi than để trông giống quần áo dân thường, cho dù thuộc loại cắt may tệ hại nhất, ít nhất khi nhìn từ xa. Hoàn toàn tình cờ, chúng tôi chọn một ngày đặc biệt bận rộn cho chỉ huy trại. Hai nghìn người bị đày mới đã tới, đòi hỏi phải huy động toàn bộ trại.

Tất cả diễn ra như kế hoạch, và chúng tôi đã trốn được. Nhưng tôi không đi được xa. Chiếc đèn thợ mỏ tôi mang theo mình chẳng mấy chốc đã tắt, và trong lúc lần mò đi ngoài vùng đồng quê trong bóng tối, tôi ngã xuống một cái hố sâu, và một chân bị thương nặng. Tôi vật lộn lần mò tới được một cái lán bỏ không. Tôi trải qua cả đêm trong một ngăn chuồng nhốt cừu, nhưng chân tôi sưng phồng tới mức không thể đứng lên nổi.

Tới rạng sáng, tôi bị đánh thức bởi tiếng chó sủa và một giọng nói ra lệnh cho tôi giơ hai tay lên bước ra ngoài. Tôi bị giải về trại, ở đó tôi thấy chúng đã bắt lại tất cả chúng tôi, trừ một người. Nhưng trước khi tôi kịp mừng về người đó, tôi được cho hay anh ta đã bị giết trên đường. Chúng tôi sẽ phải nhận một hình phạt nghiêm khắc. Chúng muốn những người tù khác tận mắt thấy điều gì sẽ xảy ra với bất cứ mưu toan trốn trại nào. Từng người trong chúng tôi bị quật roi, sau đó chúng tôi phải chạy thành vòng tròn trên sân điểm danh, bị các trật tự viên hối thúc, dùi cui cao su của bọn họ (những vũ khí gây đau đớn vô cùng nhưng không làm gãy xương) đảm bảo không ai lỡ một bước. Chúng tôi chạy trong thứ vòng xoay ngựa gỗ bi hài đó mang trên cổ những tấm bảng viết: “Tôi yêu nơi này”.

Chúng bắt chúng tôi chạy tới khi kiệt sức. Chúng tôi trông thực sự lố bịch, nhất là tôi, vì tôi phải nhảy lò cò trên một chân. Kể cũng khó tin, cảm nhận về sự lố bịch là thứ cuối cùng chúng ta đánh mất, và những lời dè bỉu nhạo báng tới cả từ những người cùng cảnh tù tội như chúng tôi bị buộc phải tới xem màn trừng phạt, vì mưu toan trốn trại của chúng tôi sẽ đem đến những hình thức hành hạ mới cho cả họ nữa.

Tối đó, chúng tôi được đưa tới bệnh xá, tại đây chúng tôi ít nhiều được chữa trị cho lành lặn để nhận nốt phần còn lại của hình phạt, vốn sẽ tiếp tục cho tới khi chúng tôi không còn sức lực để làm gì hơn tựa lưng vào tường đủ lâu để bị xử bắn. Không phải hành vi trốn trại luôn bị xử tử, nhưng vì chúng tôi đã đánh sập lối vào đường hầm, tội trạng của chúng tôi bao gồm cả phá hoại. Hình phạt cho việc phá hoại là bị đội xử bắn hành quyết.

Khi chúng tôi bị điệu ra trước bức tường thì tôi đang sốt hầm hập. Bên chân bị thương của tôi bị nhiễm trùng, cơ thể tôi sưng phồng đầy vết bầm tím. Nhưng trong lúc quan sát chúng tập hợp thành hai hàng - một quỳ gối phía trước, một đứng phía sau - tôi lại nghĩ tới cờ vua, tới những quân cờ dàn thành hàng ngang trước nước đi đầu tiên. Những kẻ quỳ gối là các quân tốt, những kẻ đứng là những quân cờ khác. Tôi hình dung ra một kỳ thủ khổng lồ vô hình sắp sửa thực hiện nước ra quân của ông ta, và tôi đang bận rộn chuẩn bị cho thế phòng ngự của mình thì chúng nổ súng và tất cả mọi người đổ gục xuống. Tôi cũng ngã xuống, dưới thân hình của những người khác, tìm cách cảm nhận khoảnh khắc của cái chết, như thể khoảnh khắc đó có thể có hương vị gì không còn là của cuộc sống.

Nhưng dù có cố gắng tới thế nào, tôi cũng không chết hẳn đi được. Thực tế tôi vẫn có thể cảm thấy chính mình và xung quanh, bao gồm cả sức nặng của những thân người đè lên tôi và những giọng nói đang gào thét bên trên, thành ra tôi ngờ rằng tôi vẫn chưa chết - hay cái chết không phải là sự ngừng lại hoàn toàn của cảm giác. Một loạt những phát đạn riêng lẻ nối tiếp nhau bắt đầu vang lên: những phát súng kết liễu. Chẳng mấy chốc nữa sẽ đến lượt tôi, và điều đó chắc chắn sẽ chấm hết cho mọi ngờ vực, cùng với bất cứ khả năng cảm thấy ngờ vực nào. Vào khoảnh khắc ấy, tôi đánh mất mọi tri giác và tin rằng mình đã chết.

Tầm nhìn của tôi khi tôi rơi vào trạng thái vô thức có thể đã thuyết phục tôi rằng mỗi người có một thiên đường hay địa ngục được đo đạc cho vừa khít với số đo của chính chúng ta. Tôi không biết trong bao nhiêu ngày và đêm tôi đã chìm trong ảo giác về một ván cờ bất tận, cho tới khi vào một buổi sáng những hình bóng ghê tởm tràn ngập trong những giấc mơ của tôi biến thành hình người.

Tôi thấy mình trở lại bệnh xá, nằm dài trên một tấm đệm rơm. Một bác sĩ và một y tá đứng bên cạnh, quan sát tôi tỉnh lại với vẻ hài lòng. Tôi đang nằm ngửa. Tôi không cảm thấy đau. Tôi sờ người mình và không thấy vết thương nào. Chân tôi đã được băng bó lại cẩn thận. Thật không tin nổi, ngoài ra tôi không hề bị thêm vết thương nào khác. Có điều gì hay ai đó đã trì hoãn việc hành quyết tôi lại, nhưng tôi không có lý do nào để nghĩ việc đó được thực hiện vì lợi ích của tôi. Tôi không biết mình đã ở trong trạng thái nửa ngủ nửa thức đó bao lâu. Cuối cùng, tôi cảm thấy rằng sức lực của mình đang trở lại, rằng cơ thể tôi đang thể hiện những dấu hiệu của sự sống. Dẫu vậy, nơi này thường là điểm dừng chân tạm thời cuối cùng trước những cái lò thiêu xác. Điều kiện vệ sinh ở đây thậm chí còn tồi tệ hơn những nơi khác, vì nhiều bệnh nhân (xin thứ lỗi vì cách gọi lố bịch này) không thể tự chăm sóc cho bản thân họ. Tình trạng đông đúc vượt quá mức có thể tin nổi, hai hay thậm chí ba người đôi khi bị chất lên cùng một giường. Bệnh tật lan rộng thay vì bị loại trừ, người ta mắc phải những căn bệnh mới trong khi điều trị bệnh cũ. Có vô số trường hợp sốt tinh hồng nhiệt, sỏi và sốt phát ban. Gần như tất cả mọi người đều bị tiêu chảy vào một giai đoạn nào đó. Không có nước để uống hay rửa. Nhà xí là những tấm sắt tây với một cái rãnh phía dưới và hai cái trụ để ngồi lên. Vào buổi tối, chúng tôi dùng những chiếc bô sắt gần như không thể tìm thấy trong bóng tối. Ấy thế nhưng những chiếc áo choàng trắng vẫn đi lại giữa cảnh thối rữa này, các y tá và bác sĩ đi thăm bệnh nhân. Sự đối nghịch đáng kinh ngạc nhất là những người này, ngạo nghễ bước đi giữa các giường bệnh như những ngôi sao sáng đầy kiêu hãnh của y học, dừng chân lại để trò chuyện với các bệnh nhân về tình trạng của họ hay những tác động của việc điều trị, rất có thể cũng sẽ đưa ra án tử chỉ một khoảnh khắc sau. Tại bệnh xá, nó gần như luôn được thực hiện bằng một mũi tiêm formalin vào động mạch chủ, song việc thi hành hiếm khi được thực hiện tại chỗ. Các bệnh nhân được cho là không thể chữa được bị lôi đi tới một khu nhà gạch đằng sau các nhà xí. Chúng tôi gọi đó là lò mổ. Ở đó, họ bị bỏ lại, nhiều khi hàng ngày trời sau cái chết tức thì của họ. Việc lựa chọn được thực hiện gần như hằng ngày, những kẻ bất hạnh bị chọn bị tách ra khỏi những người khác, và để không làm bẩn giường, họ bị đặt lên những tấm vải dầu, và nằm đó chờ đợi số phận của mình, nhiều khi suốt mấy ngày trời, không hề được cho ăn hay cho uống, vì họ vốn đã bị đưa vào danh sách là chết rồi.

Ấy thế nhưng tại nơi này giờ đây tôi lại được dành cho các đặc quyền: khẩu phần đúp khoai tây và bánh mì, bơ thật, thậm chí có riêng một mình một cái giường. Bên chân bị thương của tôi đã được điều trị và không còn đau nữa. Tôi được cho hay tôi đã thoát khỏi bệnh nhiễm trùng máu chỉ trong kẽ tóc.

Một ngày nọ, một trật tự viên ra lệnh cho tôi đi theo ông ta tới một khu vực khác của bệnh xá, tại đây quần áo của tôi được cởi ra và tôi được cho một chầu tắm vòi sen nóng giãy. Sau đó, tôi được đưa tới chỗ một thợ cạo, ông ta cắt móng tay móng chân tôi cụt sát ngón và cạo không chỉ râu tóc mà toàn bộ người tôi, bỏ đi toàn bộ lông. Sau đó tôi được diệt chấy rận rồi trải qua một cuộc kiểm tra y tế cẩn thận. Không gây ra đau đớn quá mức hay chảy máu nhiều, một nha sĩ nhổ một chiếc răng hàm ông ta nói đã bị sâu (và đoan chắc với bản thân về lời chẩn đoán của mình bằng cách đưa cái răng qua dưới mũi ngửi như thể đó là nút của một chai vang lâu năm). Cuối cùng, chân tôi được băng bó lại và tôi được phát cho một bộ đồng phục, gần như mới và vừa được giặt.

Lúc này đã được thắng lên người bộ đồ bảnh nhất của mình, tôi được người trật tự viên dẫn qua sân điểm danh dưới ánh sáng chói chang cuối tháng Chín. Chúng tôi đi ngang qua các khu nhà trại tới khu nhà chỉ huy, và trước sự ngạc nhiên tột độ của tôi, đi qua các hành lang, lên các cầu thang, rồi dừng lại trước một cánh cửa có hai lính SS đứng gác. Trước khi người trật tự viên mở nó, ông ta đặt thứ gì đó vào lòng bàn tay tôi như thể một tấm bùa hộ mệnh. Tôi nắm chặt lấy nhưng không có thời gian để xem nó là gì, vì tôi bị đẩy vào một căn phòng. Cánh cửa đóng lại sau lưng tôi. Tôi đứng cách cửa một bước, đúng tư thế bất động được đòi hỏi để tránh bị phạt, bỏ mũ ra và tỏ thái độ khúm núm nhất có thể, trong khi vẫn lén nhìn quanh. Đây là một căn phòng khá rộng, sàn trải thảm. Hai lá cờ, với những phù hiệu đen nổi bật trên nền đỏ và trắng, treo trên bức tường bên phải tôi. Ở gần cửa sổ phía xa, đối diện với cửa vào tôi vừa đi qua, có một chiếc bàn làm việc lớn. Sau bàn là một chiếc ghế bành xoay ngược lại làm tôi chỉ có thể thấy phần lưng tựa cao của nó.

Đúng lúc ấy, cửa ngách mở ra và một phụ nữ mặc quân phục bước vào như thể từ cánh gà bước ra sân khấu. Cô ta tới bên ghế, cúi xuống nói thầm gì đó với người có vẻ đang ngồi đó, rồi quay người trở ra như đã vào. Chỉ vài khoảnh khắc sau chiếc ghế bành xoay nửa vòng để lộ ra người đang ngồi trên nó.

Ánh sáng chiếu vào từ sau lưng hắn. Tôi không thể thấy được nét mặt hắn và không nhận ra hắn ngay. Khi hắn ra hiệu bảo tôi lại gần, tôi bước qua khoảng cách vô bờ đó, mắt hạ xuống ngày càng thấp hơn khi tôi lại gần hơn. Cố không làm hỏng sự mềm mại quý giá của tấm thảm bởi đôi còng chân của mình, tôi dừng lại cách bàn hai bước chân như được yêu cầu. Có gì đó quen thuộc trong giọng nói. “Tôi trả lại thứ đã bị lấy đi một cách bất công khỏi anh,” nó nói. “Ván cờ cuối cùng của chúng ta kết thúc hòa, và tôi đã sơ ý bỏ túi cả đồng tiền cược của anh cùng với đồng của tôi.”

Tôi không hiểu hắn đang nói về cái gì. Cảm giác tội lỗi khác thường của tôi khiến tôi sợ rằng một hình phạt còn tồi tệ hơn nhiều so với cái chết giờ đây đang được dành sẵn cho mình, trong một góc khuất nẻo của ký ức có một đốm sáng nhận ra lóe lên nhưng không cháy hẳn được thành lửa, và khi nỗi sợ hãi tang tóc tôi cảm thấy với bộ quân phục đó tan đi, tôi nhìn thấy những nét con người của một khuôn mặt trên đó, cho dù tôi có cố gắng tới đâu đi nữa cũng không thể nhận thấy gì hơn ngoài sự lịch thiệp nhã nhặn và phong thái tao nhã chứng tỏ rất nhiều thế hệ được giáo dục chu đáo. Tôi đột nhiên vỡ lẽ ra thứ tôi vẫn cầm trong nắm tay. Đó là đồng một xu, và tôi nắm lấy nó chặt tới mức nó đã gần cứa rách da tôi.

Đúng vào khoảnh khắc đó dấu hiệu trên trán hắn lại lộ rõ với tôi, như thể một sự thấu hiểu mang điềm gở.

Đã mấy năm trôi qua, song thời gian đã tử tế với hắn. Nước da hắn thậm chí còn sáng hơn, mái tóc óng ả hơn. Cho dù cạo nhẵn ở cổ và thái dương, hắn đã được phép để một mái tóc làm dáng suôn mượt nhẹ nhàng gần như nhưng không hẳn là sát qua tai.

Thật chính trực làm sao! Là câu trả lời mù quáng và tự phát của tôi. Trả lại đồng xu cho tôi sau ngần ấy thời gian!

Hắn đã nói với tôi một cách lịch sự, cư xử với tôi như người ngang hàng. Đột nhiên có vẻ như tất cả mọi thứ tôi đã phải chứng kiến và chịu đựng chỉ là một trò đùa xấu xa, và cuộc sống đã đột ngột trở lại bình thường.

“Anh có thể đang tự hỏi,” hắn nói, “vì lý do gì mà anh có đuợc sự trợ giúp đã tới với mình trong bối cảnh khó khăn nhu vậy. Được lắm, tôi sẽ cho anh biết. Thật không may cho tôi khi tìm thấy trong đám đồng nghiệp của mình chỉ toàn những kỳ thủ kém cỏi thảm hại. Anh là hy vọng duy nhất của tôi để có cơ hội tận hưởng vài ván cờ ra hồn. Tất nhiên anh phải ý thức rằng chúng tôi đánh giá cao năng lực của các anh và tìm cách thừa nhận tài năng của các anh. Tất nhiên anh biết là ở trại này chúng ta có một nhóm nghệ sĩ và một ban nhạc, các thợ thủ công và thợ mộc khéo léo, người làm vườn và đầu bếp lành nghề. Tôi đoán là anh sẽ không có gì phản đối nếu với anh chúng tôi tìm cách... nuôi dưỡng... tài năng cờ vua của anh. Tất cả những gì tôi yêu cầu là anh chơi vài ván cờ mỗi tuần, chừng nào tôi có thời gian và hứng thú. Cứ nói luôn là điều đó sẽ cho phép anh có thêm vài cơ hội. Giờ hãy lại đây và ngồi xuống!”

Chỉ những lời cuối cùng này đuợc nói với giọng quyền uy không cho phép từ chối. Hắn lại quay lưng ra phía bàn. Tôi bước tới một bước và trông thấy một cái bàn nhỏ với một bàn cờ đã sắp sẵn. Cũng có cả một chiếc ghế đẩu. Tôi hiểu chiếc ghế đẩu là dành cho tôi, và tôi ngồi xuống không nói một lời.

Các quân cờ được làm bằng gỗ thích và gỗ mun, nhẵn nhụi nhưng không được đánh bóng, có chất lượng hoàn hảo, và cân đối khác thường giữa khối lượng và hình dáng. Phần đế quân cờ được lót nhung cho phép chúng êm ái lướt đi qua các ô vuông, trên đó chúng dừng lại bất động có phần cao ngạo.

Chúng tôi bắt đầu chơi, và những cảm nhận thị giác - xúc giác đã bị lãng quên, những động tác di chuyển quân cờ trên bàn vốn đơn giản dần dà mang trở lại một dòng hồi ức về thời thơ ấu và tuổi trẻ. Tôi nhận ra năng lực trí tuệ của mình vẫn còn nguyên vẹn, chưa có gì bị mất đi, một khám phá đồng thời là một ngạc nhiên choáng váng với tôi. Tôi vẫn là một con người, có cảm giác và cảm xúc. Những cảm nhận và ký ức trộn lẫn vào nhau, lao mạnh về phía hiện tại, quãng thời gian mà cho tới lúc đó vẫn dường như không thực. Vài lần tôi đã phải gắng kìm lại những giọt nước mắt thương thân đang làm cổ họng nghẹn thắt trong nỗi hoài niệm về tất cả những gì tôi đã mất. Ván cờ tiếp diễn gần như độc lập với ý chí của tôi. Được dẫn dắt bởi logic lạnh lùng của riêng chúng, các quân trắng lách xuyên qua giữa các quân đen, những lực lượng đối lập cân bằng lẫn nhau, và ở ngoài xa, như một ánh chớp, chập chờn những đường viền của giải pháp cuối cùng.

Đã bao lâu rồi kể từ lần cuối cùng tôi thi đấu với một đối thủ thực sự, đọ sức với một bộ óc khác chứ không phải chính mình, bằng những quân cờ tôi có thể thực sự cầm và di chuyển được? Có vẻ nhiều năm đã trôi qua kể từ lần cuối tôi mân mê đầu một quân hiệp sĩ hay chóp mũ của một quân giám mục, nhưng trên thực tế tôi đã chơi cờ với bố tôi chỉ vài tháng trước đó, trong ngôi nhà là nơi ẩn náu cuối cùng của chúng tôi. Tôi nhớ về khu ngoại ô ở Linz đó, nơi dưới những cái tên giả chúng tôi đã sống một cuộc sống giả tạo không kém với bề ngoài bình yên, một sự tồn tại bình thường quen thuộc, với những thói quen hằng ngày bình lặng tới mức có những lúc, cho dù chỉ kéo dài vài khoảnh khắc, chúng tôi ảo tưởng được an toàn. Nhưng tôi tự hỏi sự hư cấu ấy có thể kéo dài được bao lâu, vì những lời buộc tội chống lại chúng tôi dường như nằm trong ánh mắt của mọi người qua lại và trên nụ cười của mọi chủ cửa hàng, và thậm chí cả trong những cử chỉ lịch sự chân thành. với mỗi tiếng chuông gọi cửa và mỗi tiếng bước chân trên cầu thang, chúng tôi đều tin rằng thời điểm của mình đã tới.

Bằng một khoản tiền cực lớn, bố tôi đã thuê một người đàn ông có tên Bauer, một người gác rừng, để thu xếp một cuộc chạy trốn trên một chiếc sà lan chạy dọc theo sông Danube. Chúng tôi sẽ rời đất nước chỉ sau vài ngày nữa. Bố tôi báo tin cho cả nhà trong bữa tối. Ông rất vui. Ông mở một chai vang Rhine lâu năm. Rượu vang đã bị hỏng, nhưng không ai phàn nàn. Ngày hôm ấy trôi qua trong yên bình. Mẹ tôi chơi vài đoạn trong Sổ tay cho Anna Magdalena trên đàn piano, và có vẻ như chúng tôi đã thoát khỏi hiểm nguy. Một buổi tối tháng Năm ấm áp buông xuống. Đó là lúc bố tôi lấy bàn cờ ra và gợi ý chúng tôi chơi một ván. Đã nhiều năm rồi. Bố con tôi đã nhất trí không chơi cờ từ ngày ông không còn là sư phụ của tôi nữa, nhưng tối đó bố tôi nhất quyết thách thức tôi, và chúng tôi bắt đầu chơi dưới ánh sáng yếu ớt của một cây đèn với chiếc chụp giấy xanh xanh. Chúng tôi dành ra hàng giờ ngồi yên vị bên bàn cờ đó. Bố tôi đang thua, và tôi đang không chắc liệu có nên vờ rơi vào cái bẫy tuyệt vọng cuối cùng của ông hay không thì chuông cửa reo, và Bauer lên nhà. Ông ta tái mét. Có chuyện gì đó đã diễn ra không suôn sẻ. Ông ta sợ ai đó đã tiết lộ. Ông ta không có thời gian để hoàn tất mọi thứ. Người của Gestapo đang bám theo sát sau lưng ông ta.

“Đến lượt anh đi.”

Những lời này làm tôi giật mình bừng tỉnh khỏi giấc mơ ngày của mình. Thế trận trên bàn cờ hiện ra trong tầm mắt. Một lần nữa tôi lại tự hỏi cần làm gì: vờ rơi vào cái bẫy kém cỏi, trẻ con của hắn hay tránh khỏi nó với nước cờ sẽ đem lại chiến thắng? Tôi do dự một khoảnh khắc, nhưng rồi quyết định thua - tôi phải thú nhận là hoàn toàn vì sợ. Phải, tôi đã để mình bị đánh bại một cách tao nhã, ván cờ tiếp diễn thêm một hồi khá lâu, đối thủ của tôi buộc phải phòng thủ quyết liệt trước những cuộc tấn công ra đằng sau của tôi. Nhưng tôi thua ván cờ.

Tôi được đưa trở lại bệnh xá, và đến 9 giờ tôi ngủ thiếp đi, song đến giữa đêm một trật tự viên đánh thức tôi dậy và lệnh cho tôi đi theo anh ta. Tôi im lặng tuân theo. Đưa ra các câu hỏi chỉ khiến anh ta khó chịu. Chúng tôi ra ngoài trại. Khu rừng thạch nam được trăng lưõi liềm chiếu sáng. Chúng tôi gặp một nhóm người nhỏ: hai sĩ quan SS mang đèn pin và một người tù gập đôi người lại vì đau. Năm người chúng tôi bước tới chỗ một lùm thông rụng lá nằm trên đỉnh một ngọn đồi nhỏ cách trại không xa. Người tù được lệnh cởi quần áo ra và bị trói vào một thân cây không chút khách khí. Hai chiếc đèn pin được chiếu vào anh ta, và lần đầu tiên tôi nhìn thấy khuôn mặt người tù cũng như những vết bầm tím ở bụng và bụng dưới anh ta. Ghê sọ, tôi cố gắng đảo mắt tránh đi nhưng bị buộc phải nhìn. Khi tôi cúi đầu xuống, tay trật tự viên nâng nó lên bằng một cú nện với chiếc dùi cui cao su của y. Người tù còn trẻ, chỉ tầm hai mươi, cho dù rất tiều tụy, roi hoàn toàn vào trạng thái chỉ còn là một bộ xương biết đi, tới mức việc áp cho anh ta một độ tuổi chỉ là vấn đề thuần túy quy ước. Chỉ có thể đoán ra được độ tuổi ấy từ đôi mắt đen và lanh lợi của anh ta, đôi mắt của một cậu thanh niên trên khuôn mặt ông lão. Anh ta đứng trước những kẻ hành hạ mình và khóc, cầu xin chúng đừng giết anh ta, quả quyết rằng anh ta đã không làm gì. Tôi đoán chừng từ câu trả lời của một trong hai gã SS là anh ta đã bị buộc tội ăn cắp một chiếc áo. Gã vừa nói với người tù lúc này lại gần anh ta, rút một khẩu súng ngắn ra khỏi bao, rồi bắn vào mặt anh ta. Thân hình cậu thanh niên khuỵu xuống tựa vào thân cây và bị buộc vào đó, một túi xương thảm hại lủng liểng rũ xuống từ dây trói. Khi còn sống, trong anh ta đã gần như chẳng có gì; khi chết rồi cơ thể anh ta dường như trống rỗng, như xác của một con chim mắc trong lưới. Xong việc, kẻ hành quyết liếc nhìn xuống ủng của hắn với vẻ ghê tởm, có thứ gì đó đã bắn lên đó. Vừa chửi rủa, hắn vừa chùi cái ủng lên bộ đồng phục của người tù, đang nằm vo viên một đống dưới đất. Khi hắn quay sang tôi, tôi sợ rằng mình là kẻ tiếp theo, và hẳn tôi đã có vẻ mặt thật lạ lùng, vì cả ba bọn chúng bắt đầu tặc lưỡi. Chúng cười đùa và pha trò suốt quãng đường trở về. Chúng tôi quay trở vào trại như một nhóm người ham vui đi chơi đêm đang vác kẻ say nhất trong đám trở về nhà.

Hành vi tàn bạo nhẫn tâm này ám ảnh tôi suốt nhiều ngày, không ngừng xuất hiện lại trước mắt tôi. Nhìn vào đâu tôi cũng thấy khuôn mặt anh ta, vì sự hốc hác thê thảm khiến tất cả chúng tôi đều giống nhau, đem đến cho chúng tôi cùng vẻ mặt, cùng ánh mắt mụ mẫm, cùng hai hàm răng tôi đã thấy nghiến chặt lại khi phát súng sắp sửa giết anh ta.

Nhưng tôi không thể thôi tự hỏi vì sao tôi lại bị buộc phải chứng kiến cái chết của anh ta. Cái giá chúng quyết định bắt tôi phải trả là gì vậy? Một sinh mạng nữa đánh đổi cho tính mạng tôi, với điều kiện tôi có mặt và hoàn toàn ý thức được cuộc đánh đổi chăng? Tất nhiên, đó không phải là cuộc hành quyết đầu tiên tôi chứng kiến, song có thể nói nó đã được dàn dựng để dành cho tôi. Nhiều ngày trôi qua tôi mới có thể quên được nó, vì nỗi kinh hoàng sớm được thay thế bởi chính nỗi kinh hoàng.

Tôi được gọi tới để chơi ván cờ thứ hai, và thêm lần nữa tôi đối diện với một lựa chọn khó khăn. Đối thủ của tôi đang trên đà thắng, lần này hoàn toàn xứng đáng, thì đột nhiên hắn phạm phải một sai lầm thô thiển. Cho tới lúc đó hắn đã chơi trên cơ không thể chối cãi, nhưng giờ hắn lâm vào thế khó khăn. Tình thế của tôi cũng đang nguy hiểm, song vì những lý do khác. Tôi đang đứng trước ngã ba: một lối rẽ dẫn tới một chuỗi nước đi đem về chiến thắng, lối rẽ còn lại là một chuỗi tiếp diễn dẫn tới một ván hòa. Tôi bị nỗi hoài nghi giày vò. Thắng sẽ thật dễ dàng, nhưng liệu tôi có thể duy trì được thái độ khúm núm khi chiến thắng không? Tôi sợ phải tìm ra câu trả lời, và vì thế đã chọn hòa. Nhưng tôi ngạc nhiên thấy đối thủ của tôi không thể hiện bất cứ dấu hiệu hài lòng nào. Hắn cũng chẳng phải tay mơ. Quả thực, thậm chí hắn còn cau mày thất vọng.

Chân tôi đã lành, nhưng tôi vẫn chưa phải quay về trại lao động. Giờ đã rõ là tôi đã được dành cho ưu đãi đặc biệt từ chỉ huy trại. Tôi sợ rằng mình sẽ phải trả giá đắt cho chúng.

Có lẽ chúng nghĩ tôi phải được giao cho gì đó để làm, hay có thể chỉ vì chúng muốn nhắc nhở tôi rằng tôi vẫn đang ở một nơi chết chóc, nhưng dù vì lý do nào đi nữa, vào buổi tối sau ván cờ thứ hai, một lần nữa tôi lại bị gọi đến chứng kiến một cuộc hành quyết: cuộc treo cổ hai tù nhân ngoài sân điểm danh. Ban nhạc của trại đệm cho điệu nhảy cuối cùng của họ. Có phải tôi cần coi đó cũng là một ưu đãi hay không?

Thời gian biểu dường như gồm hai ván cờ mỗi tuần. Ba ngày trôi qua, và chúng tôi đối diện trong ván cờ thứ ba. Với tôi các ô vuông của bàn cờ là nơi cuối cùng trên thế giới tôi còn có thể cảm thấy tự do, một không gian nhỏ xíu sớm mở rộng ra thành một vũ trụ vô biên. Ấy thế nhưng tôi bị buộc phải bạo lực với bản thân mình, phải nhét đầy đá vào giày như người ta vẫn nói. Mạng sống của tôi phụ thuộc vào việc không để bản thân mình hạ nhục hắn. Tôi thận trọng không ra đòn quá mạnh và để mình bị dính đòn ngay cả khi biết tôi có thể đỡ được các cú đòn. Nhưng tôi cũng phải thận trọng để làm tất cả có vẻ tự nhiên và không tính toán. Nói cho cùng, hắn là một kiện tướng có thể phát giác ra sự giả tạo.

Tôi xấu hổ với cách chơi của chính mình nhưng vẫn làm những gì có thể để đảm bảo hắn hài lòng với cách chơi của hắn. Tôi cố ý rơi vào bẫy, chấp nhận thứ tôi biết là những hy sinh gây bất lợi. Điều đó giống như bước đi trên dây. Những cơ hội tôi buộc phải bỏ lỡ càng đẹp, thì càng khó để thua. Một kỳ thủ tự trọng tìm cách chiến thắng khi cầm quân trắng và không thua khi cầm quân đen; còn tôi tìm cách hòa khi cầm quân trắng và để mình bị đánh bại khi cầm quân đen. Tôi cảm thấy buồn nôn mỗi lần chọn một chuỗi nước đi dẫn tới thất bại. Tôi phải làm trái bản chất của mình, như thể bị buộc phải chối bỏ Chúa của mình vậy.

Vậy là tôi lại cho phép mình bị vượt qua trong cả ván cờ thứ ba này. Nhưng khi bị đưa trở về khu nhà giam và cửa đóng sập lại sau lưng, tôi bị ám ảnh bởi một dự cảm không lành rằng có điều khủng khiếp sắp xảy ra.

Đúng như tôi đã sợ, tôi lại bị đánh thức giữa đêm. Trong khoảnh khắc, tôi nghĩ tôi đã thấy khuôn mặt của bố, như thể ông tới lay tôi dậy khỏi một giấc ngủ để thực hiện hình phạt tôi đáng phải nhận vì những tội lỗi của tôi. Ấn tượng ấy chỉ kéo dài trong một khoảnh khắc. Chiếc đèn pin ở cách mặt tôi chừng một bước chân chiếu ra một quầng sáng chói mắt. Ai đó hét to rằng tôi phải dậy ngay lập tức. Tôi không hỏi mình đang bị đưa đi đâu. Tôi biết mình sẽ sớm biết thôi.

Đó là một đêm không trăng, quầng sáng của chiếc đèn pin cung cấp nguồn sáng duy nhất. Toán lính giải tôi đi chắc phải gồm sáu tên hoặc hơn, nhưng tôi chỉ có thể phân biệt được những cái bóng trong màn đêm gần như tối hoàn toàn. Hai trong số chúng đang đùa cợt với nhau, có lẽ là về tôi. Một trong số chúng hỏi bâng quơ thành tiếng rằng liệu tôi đã bao giờ đi săn chim cút chưa. Chúng tôi dừng lại ở một khoảng đất trống, có thêm hai gã SS nữa đang đợi ở đó. Những chiếc đèn pin đã được đặt xuống đất. Khắp quanh chúng tôi là bóng tối dày đặc, dẫu vậy dường như tôi vẫn cảm thấy chuyển động, có tiếng gì sột soạt. Có tiếng thì thào như một lời cầu nguyện khe khẽ, cho dù nhìn về hướng âm thanh vọng lại, tôi lại không thấy gì. Tôi nghĩ, và có lẽ cả hy vọng, rằng đó chỉ là một chút tưởng tượng của mình. Màn đêm lúc này dường như trong mờ. Một vệt tối đen không thể xóa đi được nổi bật ra trên mặt đất, trong khi những chỗ khác được quét qua bởi một luồng sáng lóa lẫn sương đêm. Khi đó, và chỉ khi đó, tôi mới trông thấy cái hố. Nó rộng hơn một mét tám, dài hơn hai mét bảy và không sâu lắm, gần như một chỗ lõm xuống tự nhiên trên mặt đất. Ở dưới hố là những mặt người.

Ai đó đã bật những chiếc đèn lên. Sáng hơn, và cùng với ánh sáng là tiếng chim kêu ngày một to. Trong một hồi không ai nhúc nhích, nhưng rồi một mệnh lệnh được đưa ra. Một gã trong đám SS lại gần cái hố, đi vòng quanh, tháo lưõi lê ra khỏi súng trường của hắn, quỳ gối xuống, và thò xuống dưới hố như thể dùng một cái môi để khuấy một cái vạc khổng lồ. Hắn đang cắt dây trói các tù nhân. Khi hắn đứng lên và lắp lê vào súng, những tên khác lại gần, đẩy tôi lên trước chúng. Tiếng khóc lóc dưới hố bị dập tắt bởi những tiếng chửi rủa của gã đội trưởng, kẻ đang gào lên to hết cỡ lệnh cho tất cả họ phải đứng dậy. Những dáng người bắt đầu định hình, những đôi chân dường như đang tái tạo tư thế đã quên lãng, những thân mình lần lượt đứng dậy như thể trả lời tiếng kèn vang lên ngày Messiah xuất hiện. Họ được lệnh cỏi hết đồ đang mặc ra. Họ là - hay đã từng là - phụ nữ. Bốn phụ nữ với độ tuổi không thể xác định được. Gã lính đã cắt dây trói cho họ bảo họ rằng họ được tự do rời đi, hối thúc họ rời đi càng nhanh càng tốt, trước khi hắn đổi ý. vẻ sững sờ đờ đẫn lóe lên trên bốn khuôn mặt. Mệnh lệnh yêu cầu họ chạy nhanh nhất có thể giờ đây được lặp lại với vẻ đe dọa.

Bốn thân hình xanh xao đang vung vẩy tay chân xuất hiện từ dưới hố và bắt đầu bước đi, loạng choạng, vấp ngã, đứng dậy, rồi cuối cùng vụt biến thành một cuộc chạy trốn ác mộng về phía rừng thạch nam, được che phủ dưới màn suông mù đầu tiên lúc tảng sáng. Các chốt an toàn kêu lách cách và những viên đạn đuợc nạp. Toán lính thong thả chuyển sang tư thế bắn, chờ đợi vừa đủ lâu để cuộc thi có tính thể thao. Rồi cuộc “săn chim cút” bắt đầu.

Không còn nghi ngờ gì nữa, cái giá cho vị thế đuợc ưu đãi của tôi là quá đắt. Buộc tôi phải chứng kiến các cách thức tàn sát của chúng cũng chẳng khác nào đưa tôi nhập cuộc. Đó là một gánh nặng khủng khiếp đè lên lương tâm của tôi. Nhưng tôi tự hỏi mục đích là gì. Chúng sẽ không để một nhân chứng tận mắt được sống lâu. Không lẽ chúng muốn tước của tôi bất cứ quyền ảo tưởng có thể nào ngay từ đầu? Hay chuyện này có liên quan gì đó tới các ván cờ? Giả thuyết sau có vẻ ngày càng hợp lý. Tôi hình dung đây là một nỗ lực nhằm làm tôi suy mòn, làm cạn kiệt sự sáng suốt của tôi và cướp đi của tôi khả năng tập trung. Tôi đang phải đối diện với một kỳ thủ không dừng lại trước bất cứ điều gì để chiến thắng. Tôi chắc chắn không thể quên điều đã xảy ra ở Vienna trước lần chạm trán cuối cùng của chúng tôi trước chiến tranh. Nhưng nếu hình thức tra tấn này là nhằm để hủy diệt sự tập trung của tôi, tại sao nó lại diễn ra sau mỗi ván cờ, cho tôi thời gian bình phục lại trước ván cờ tiếp theo, thay vì diễn ra ngay trước mỗi ván cờ? Nếu việc này quả thực có liên hệ với các ván cờ của chúng tôi, có vẻ nó là hậu quả trực tiếp hơn là một biện pháp phòng trước.

Cả một tuần trôi qua tôi mới lại được gọi. Chỉ nghĩ về những gì có thể xảy ra sau đó cũng khiến ý niệm chơi cờ thật khủng khiếp với tôi. Cứ như thể tôi đã quên mất ngay cả những quy tắc cơ bản nhất của trò chơi này. Tôi vẫn bị đưa tới chỗ cũ. Bàn cờ đã sẵn sàng, và đối thủ của tôi dường như được bao trùm trong vầng hào quang bất khả chiến bại. Hắn lịch sự khác thường, thậm chí còn mời tôi thuốc lá.

“Hôm nay ngài thấy thế nào, quý ngài thân mến?” “Không khỏe.”

Vẻ ngạc nhiên của hắn rõ ràng là thái quá. “Thật sao? Tại sao vậy? Chẳng lẽ mệnh lệnh tôi đưa xuống là phải đối xử với anh với tất cả sự tôn trọng lại không được tuân theo? Thức ăn chăng? Chẳng lẽ họ không cho anh ăn đủ?”

“Tôi không thể phàn nàn về thức ăn.”

“Có lẽ chỗ ở của anh không có lợi cho sự tập trung.”

“Tôi không thể đòi hỏi hơn.”

“Vậy thì sao!” Giọng nói của hắn lộ ra chút khó chịu. Rõ ràng hắn sẽ không chấp nhận sự giễu cợt từ một người Do Thái, nhất là một người Do Thái ở vị thế của tôi. Ấy thế nhưng tôi đã không hề nói năng một cách giễu cợt. Không phải là vì tôi không thể hình dung ra cái gì hay hơn, tôi chẳng thể hình dung ra thứ gì cả.

Vì thế, tôi đi thẳng vào vấn đề. “Họ đã đánh thức tôi dậy vào ban đêm,” tôi nói.

“Ai đánh thức anh dậy vào ban đêm cơ, quý ngài thân mến? Những ý nghĩ xấu xa của chính anh chăng?”

“Tôi không biết. Có thể là người thuộc đội cảnh vệ.”

“Và tại sao họ lại làm thế?”

“Họ ra lệnh cho tôi đi theo họ để chứng kiến những vụ giết người.”

Hắn im lặng trong khoảnh khắc, như thể tìm kiếm đúng từ nhằm chia sẻ một bí mật sâu kín với tôi. “Tôi không nghĩ cách chơi cờ của anh được như trước đây,” cuối cùng hắn nói. “Nó có gì đó đi xuống.”

“Tôi không hiểu.”

“Anh sẽ hiểu, quý ngài thân mến, anh sẽ hiểu,” hắn đột ngột buột ra, hé lộ sự thù địch hắn đã kiềm chế được cho tới lúc đó. “Anh biết rồi đấy, chính tôi đã phái những người đó tới.”

Tôi vẫn không hiểu.

“Quý ngài thân mến, nếu có ai đó từng có thể tự hào là đã lừa được tôi, tôi có thể cam đoan với anh đó sẽ không thể là một gã Do Thái. À, nòi giống của anh! Ranh mãnh không thể tin nổi, các người là thế phải không? Anh giả bộ không hiểu, nhưng tôi chỉ đơn giản là không thể tin chỉ vài tháng ngắn ngủi trong kỷ luật hà khắc của trại này có thể biến anh thành thứ nghiệp dư hạng bét. Nghe đây, quý ngài thân mến, rằng nếu tôi chừa mạng sống cho anh, thì chỉ vì tôi trông đợi được đối diện với một đối thủ xứng đáng với danh tiếng của anh ta. Anh đừng có đùa với tôi. Tôi không chấp nhận điều đó. Anh đáng lẽ có thể thắng ván cờ đầu tiên. Anh đã cố ý hòa ván thứ hai. Về ván thứ ba tôi thậm chí sẽ không nói tới nữa.”

Tôi phản đối với tất cả sức lực còn lại. “Không đúng,” tôi lớn tiếng. “Tôi không còn là chính mình ở nơi này. Tôi không có sức lực hay sự tập trung hoặc phẩm giá. Tôi không thể chơi như tôi đã từng chơi khi tất cả những thứ này đã không còn.”

Trong một khoảnh khắc, hắn dường như xem xét nghiêm túc lời phản đối của tôi. Hắn bước lại gần và đi vòng quanh tôi, nhìn chằm chằm vào đầu tôi như một thợ cắt tóc kiểm tra kết quả làm việc của mình. Hắn có vẻ tò mò về điều gì đó trong hình dáng xương sọ của tôi.

“Anh thấy đấy, quý ngài thân mến, kể từ khi chúng ta gặp nhau, tôi đã luôn tự hỏi ai trong chúng ta là kỳ thủ giỏi hơn. Hồi đó, nếu tôi nhớ không lầm, cả hai chúng ta đều đuợc coi là ứng cử viên tiềm năng cho chức vô địch thế giới. Đúng là chúng ta còn một quãng đường dài phải đi, nhưng khả quan. Thật không may, các biến cố lịch sử đã tước mất của chúng ta niềm đam mê chung. Sự nghiệp của anh bị hủy hoại - và của tôi cũng vậy. Khi biết được anh đang ở đây, trong trại này, tôi coi đó là một dấu hiệu của định mệnh. Cuối cùng, tôi tự nhủ với mình, chúng ta sẽ có cơ hội để đọ sức. Nhưng tôi biết sự chênh lệch của hoàn cảnh sẽ khiến cuộc đấu không còn giá trị. Chính vì thế tôi đã ra lệnh để anh có được đồ ăn thức uống cần thiết. Như anh hẳn đã nhận ra, tôi thậm chí đã miễn lao dịch cho anh. Ấy thế nhưng vẫn còn một mối nghi ngờ: liệu tôi có thể trông cậy vào mong ước chiến thắng trọn vẹn của anh được không, hay anh sẽ nhường bước trước cám dỗ của việc nịnh bợ tôi bằng cách chơi dưới sức mình, chỉ để đảm bảo cho bản thân một cuộc sống dễ chịu? Vì thế tôi quyết định rằng chúng ta cần đặt cược. Bất cứ ai đã đặt cược, dù nhỏ tới đâu, cũng không thể cho phép mình được chơi gian lận.”

“Tôi không thấy tôi có thể đặt cược cái gì.”

“Và đó là điều anh lầm đấy, quý ông thân mến. Anh đã luôn đặt cược từ đầu.” Có vẻ thích thú trước sự kinh ngạc của tôi, hắn tỏ ra ngạo mạn, như thể buộc phải hạ cố giải thích một nguyên lý triết học cho một kẻ thiểu năng trí tuệ. “Hãy để tôi kể cho anh nghe một câu chuyện về đánh bạc.” Hắn ngồi xuống ghế bành của mình, bắt tréo chân, tận hưởng khoái cảm hắn sẽ có được từ câu chuyện của mình.

“Một ngày nọ, một điền chủ nhà quê đang đi thăm đất của mình thì bắt gặp hai kẻ quê mùa đang chơi bài, ăn thua bằng đậu khô thay vì tiền. Ông ta hỏi những hạt đậu có phải là thẻ chơi hay không, hay nói cách khác có phải chúng đại diện cho tiền hay không. Hai kẻ quê mùa trả lời là không, đó chỉ là những hạt đậu bình thường. ‘Nhưng chơi vì mấy hạt đậu khô thì nghĩa lý gì chứ?’ điền chủ thốt lên. ‘Mấy hạt đậu này là tất cả những gì chúng tôi có hai người quê mùa đáp.”

Hắn ngừng lời để tôi có thời gian suy nghĩ.

“Bây giờ, anh biết rất rõ là tôi không bao giờ chơi mà không có cược. Cho dù món cược đó chỉ là tượng trưng, nhưng nhất thiết theo cách nào đó nó phải thể hiện một mất mát cho kẻ thua cuộc. Tôi tự hỏi nên đặt cược thế nào ở đây, nhất là khi anh chẳng sở hữu gì ngoài đồng xu tôi đã trả lại anh. Một khi mất nó, anh sẽ trắng tay. Hay anh nghĩ mình có thứ gì khác ngoài đồng xu đó?”

“Không,” tôi đáp.

“Anh chắc chứ?”

“Tôi vẫn còn có tính mạng mình.”

“Đúng: tính mạng anh. Đừng tưởng tôi đã không nghĩ tới nó. Tính mạng cũng là một thứ tuyệt vời để đặt cược. Rất lãng mạn khi được chơi vì tính mạng của mình. Nhưng tôi sẽ mất đối thủ cùng với thất bại đầu tiên của anh ta. Trừ phi anh có chín cái mạng, như một con mèo.” Hắn tặc lưỡi, chờ đợi xem tôi có tán thưởng trò đùa hay không nhưng công cốc. “Quý ngài thân mến, tôi thừa nhận rằng vào một thời điểm tôi đã cảm thấy mình ở gần một giải pháp. Ngoài tính mạng anh, tôi tự nhủ với mình, anh cũng sở hữu một thân thể, với mười ngón tay, mười ngón chân, hai mắt, một cái mũi, và vài thứ phụ khác. Sao không nhỉ? Thật cám dỗ. Tôi lấy ý tưởng từ Người lái buôn thành Venice. Một cân thịt ư? Tôi thậm chí đã thảo luận điều đó với bác sĩ của trại, người rất hào hứng với nó. Nếu có chăm sóc y tế chu đáo, sẽ không có nguy cơ nhiễm trùng, và quá trình phục hồi, hiểu theo nghĩa lâm sàng thuần túy, sẽ khá nhanh. Tôi bác bỏ ý tưởng đó chỉ vì nó sẽ buộc tôi phải chấp nhận sự vắng mặt của anh trong những quãng thời gian, chúng ta hãy gọi là bình phục nhỉ, sau những ván thua của anh. Và tất nhiên tôi sẽ không thể tuyên bố đã chơi cờ với một đối thủ... còn nguyên vẹn.” Hắn lại bật cười. “Nhưng hơn hết như thế sẽ không công bằng, vì chúng ta không thể đưa ra những món đặt cược có giá trị tương đương.

Cho dù tôi có thể đưa ra nhiều đến đâu đi nữa, kể cả những đồng tiền bằng vàng thuần chất nhất lúc ấy hẳn cũng sẽ ít có ý nghĩa với anh hơn những hạt đậu khô nọ. Nhưng cuối cùng tôi cũng được một ý tưởng khai sáng. Tôi thật ngốc vì đã không nghĩ tới nó sớm hơn. Có một thứ cả hai chúng ta cùng sở hữu với số lượng lớn và cả hai đều có thể đưa lên bàn, cho dù phải thừa nhận là mỗi người chúng ta sẽ gán một giá trị khác nhau cho các món cược.”

Đến đây hắn mở một ngăn kéo bàn làm việc của mình ra và đưa cho tôi một cái phong bì, tôi cầm lấy nó và lật đi lật lại trên hai bàn tay. Ở bên ngoài hắn đã viết: “Để anh có thể nghĩ tốt hơn.”

“Giờ anh có thể đi,” hắn nói. Một tên lính SS vào áp giải tôi. Tôi mở phong bì ra trong lúc chúng tôi đi dọc theo khu vực cấm lai vãng ở gần hàng rào thép gai. Trong đó là những bức ảnh, những khuôn mặt của những người chắc chắn là tôi không biết. Ở sau mỗi tấm ảnh là họ và tên, ngày tháng năm sinh và ngày tháng tử vong. Ngày tháng cuối cùng này rất gần đây, trùng họp với các ván cờ của chúng tôi. Đột nhiên tôi nhận ra đôi mắt của người thanh niên tôi đã thấy bị trói vào một thân cây và sát hại bằng một phát súng vào mặt, cuộc hành quyết đầu tiên chúng bắt tôi chứng kiến.

Chỉ khi đó tôi mới hiểu ý hắn khi hắn nói có một món mà cả hai chúng tôi đều có thể đánh cuợc; chỉ khi đó tôi mới hiểu chúng tôi đang chơi cờ để đổi lấy mạng người, những mạng sống mà tại Bergen-Belsen không đáng giá bằng một đồng xu, không bằng một nắm đậu khô.

Đó là lúc cuộc đấu của chúng tôi bắt đầu. Nó đuợc chơi dưới các quy tắc London năm 1927, giống như cuộc tranh chức vô địch Alekhine-Capablanca: người đầu tiên giành được sáu ván thắng sẽ giành phần thắng. Các ván hòa không đuợc tính.

Lựa chọn tù nhân bị kết án (vật đánh cuợc) sẽ được thực hiện từ danh sách các tù nhân ở tình trạng sức khỏe đủ tốt để cái chết sẽ không phải là sự giải thoát với họ. Với những ván hòa, bản danh sách sẽ không đuợc xem đến; với mỗi chiến thắng của hắn sẽ là cái chết của một số lượng tù nhân tăng dần theo tỉ lệ tương ứng tại từng bước, như đã thực hiện trong ba ván đầu tiên. Với mỗi thất bại của hắn, tôi sẽ đuợc chấp nhận xóa một số tương tự cái tên ra khỏi danh sách. Những người này sẽ được loại ra khỏi cuộc chơi, qua đó tính mạng của họ đuợc chừa lại (ít nhất là lúc đó).

Đây là một cuộc đấu không khoan nhượng kéo dài suốt mùa đông. Dù rằng chơi ở một hành tinh khác, nó có đủ tính chất của một cuộc đấu giành danh hiệu vô địch thế giới, mục tiêu mỗi người chúng tôi đều tự đặt ra cho mình ngày trước.

Cũng chính trong cuộc đấu này mà tôi đã hình thành nên biến thể của tôi. Giữa các ván đấu, đối thủ của tôi có thoải mái thời gian để nghiên cứu các chiến lược nhằm ngăn chặn đòn phản công của tôi, nhưng tiềm năng của nó vẫn là vô giới hạn. Mục đích tối hậu của chuỗi nước đi vốn bắt đầu hàng thế kỷ trước và vươn tới tận khoảnh khắc sống còn này trong câu chuyện của chúng ta giờ đây trở nên rõ ràng với tôi, và chính bổn phận này cho phép tôi tìm lại được tất cả sức mạnh của mình trong cơn nguy kịch đó. Nếu từng có lúc nào tôi chơi cờ với mọi tế bào trong cơ thể mình, với cả tâm hồn và trái tim, với sức nặng của ký ức mà tất cả các thế hệ xưa truyền lại, thì đó là cuộc đấu dài bất tận vào mùa đông năm 1944. Nhưng có một điều chắc chắn: nó đốt sạch năng lực tưởng tượng của tôi. Nếu có lúc nào tâm trí tôi có khả năng tạo ra điều gì độc đáo mới mẻ, thì chính là khi đó. Nhưng nếu thách thức đó, không nghi ngờ gì nữa, xứng đáng có một chỗ trong catalô những lầm lạc con người, nó sẽ không bao giờ có được vị trí tương tự trong lịch sử cờ vua. Không người mê cờ nào trải qua cùng những nước đi ấy ngày nay có thể ngờ rằng với chính những nước đi này, người ta đã tranh đấu, không phải vì danh tiếng hay tiền bạc, mà cho tính mạng của người khác.

Cuộc thách thức đã tạo ra nhiều ván hòa và kết thúc bằng thắng lợi của tôi. Nhưng tôi phải chịu hai thất bại, và vì điều đó tôi đã buộc phải chứng kiến cái chết của hai mươi tư tù nhân, những người chắc chắn không bao giờ ngờ số phận họ đã bị định đoạt trên một bàn cờ. Tôi vẫn còn ảnh của tất cả họ, như Hans đã thấy, vì những người đàn ông và phụ nữ đó, hoàn toàn xa lạ với tôi vào thời điểm họ chết, đều gắn bó với tôi còn chặt chẽ hơn bất cứ mối liên hệ huyết thống nào. Họ sẽ sống trong ký ức của tôi và lương tri tôi chừng nào tôi còn sống. Khi tôi trở lại với cuộc đời, tôi đã làm hết sức để tìm ra khu vực, đường phố và ngôi nhà họ đã sống, và mỗi năm một lần, tôi cố gắng thực hiện một cuộc hành hương tới tất cả những nơi này.

Liuba Leibowitz, khi còn là một đứa trẻ, hẳn đã ngồi trên các bậc cấp của hiệu may đó tại Vienna, trong khi Peter Lewitzsky lơ đãng nhìn ra quảng trường ngập nắng ở khu ngoại ô Warsaw nơi ông sống trong lúc giúp bố ông đằng sau quầy hiệu thuốc của bố. Một tấm bia được dựng lên cho nắm xương tàn đoán chừng là của Fiona Lowenthal tại Beth-Hachajim ở Prague...

Có một câu tôi vẫn hay tự hỏi là liệu có phải mình cũng đã cứu được những mạng sống hay không. Nhưng có lẽ thật vô ích khi cố gắng thiết lập một bản cân đối như thế cho cái nơi mà sự sống có vẻ như bóng ma của cái chết.

Tôi chỉ biết có hai người tù trong danh sách chắc chắn đã thoát khỏi cái chết, vì tôi đã gặp họ ở Vienna nhiều năm sau ngày giải phóng. Một là Boris: Boris Snabl, người Tiệp Khắc, bị nặng tai ngay từ hồi ấy, người từng gây ấn tượng đáng sợ trong vai trò trật tự viên một thời gian nhưng rồi bị thải hồi khỏi vị trí đó khi bị phát giác ra là không thể làm điều ác. Người còn lại, sinh ra tại Vienna, làm việc trong xưởng may của trại, ông làm việc rất tốt, đã từng là người thu gom đồng nát trước khi bị tống vào Bergen-Belsen. Biệt danh của ông, Strumpfel Lump, cái tên đã ám ảnh ông cả cuộc đời, do chính đám SS đặt. Cũng chính ông đã xoay cho chúng tôi những bộ đồng phục để chúng tôi trốn trại, chấp nhận mạo hiểm tính mạng chính mình. Ông biết chơi cờ vua, và một ngày nọ, sau khi nhận ra tôi theo cách nào đó, ông đã đưa cho tôi cái túi đựng một bàn cờ bằng cỡ khăn tay làm từ những mảnh vải vụn sáng màu và sẫm màu khâu vào nhau, cùng ba mươi hai chiếc khuy áo có kích thước khác nhau, được lựa chọn một cách cẩn thận, biểu tượng cho các quân cờ được vạch thô sơ lên mặt các khuy áo, có lẽ bằng một cái đinh.

Tôi đã học được hai điều từ cuộc giao đấu đó. Thứ nhất là trong tâm trí chúng ta có một thứ giới hạn, vượt qua nó mọi thứ đều có thể, cho dù chúng ta luôn thiếu sự kích thích cần thiết để đạt tới nó trong cuộc sống hằng ngày. Sau khi đã vượt qua giới hạn đó, tôi đã trở thành bất khả chiến bại. Không gì có thể xảy đến với tôi. Tâm trí tôi nằm trong vòng tay của Vị Cố Vấn Vĩ Đại, và tôi bao quát bàn cờ như con chim ưng bay lượn trên cánh đồng, không rung động nào dù chỉ nhỏ nhất của một chiếc lá thoát khỏi ánh mắt. Đối thủ của tôi liên tiếp phải hứng chịu những thế cờ phức tạp hơn bất cứ điều gì hắn từng thấy. Cho dù hắn là một kỳ thủ giỏi tới mức nào, lạnh lùng và khôn ngoan tới mức nào, hắn cũng phải quờ quạng như một kẻ mù trong đầm lầy khi đối diện với quyết tâm của tôi, vì hắn đang di chuyển các quân cờ vô hồn bằng gỗ, trong khi tôi chỉ huy một dãy quái vật đáng sợ. Tôi cảm thấy cũng có quyền lực vô hạn như Steinitz khi ông tuyên bố mình có thể đấu lại cả Chúa trời, và chấp đối thủ một quân tốt.

Điều còn lại (mà tôi chỉ hiểu được trọn vẹn khi năm tháng đã trôi qua) là dù thắng trên bàn cờ, tôi lại thua trong đời thực, vì ngay từ đầu tôi đã là đồng lõa trong một đề án bệnh hoạn. Chỉ nguyên việc vẫn còn sống, là một nhân chứng không bị trừng phạt trong những vụ sát hại họ, đã gắn chặt tôi với chúng, và cho dù có phỉnh phờ bản thân rằng tôi đã nỗ lực hết sức để bảo vệ những người đồng cảnh ngộ, vẫn chẳng có sự biện hộ nào trong mắt Chúa hay trong chính lương tâm của tôi, vì thực tế là dẫu sao tôi cũng đã chơi cờ đặt cược bằng tính mạng của họ.

***

Cuộc tàn sát tại trại Bergen-Belsen đạt tới quy mô vô tiền khoáng hậu vào mùa xuân đó. Lực lượng Đồng minh chỉ còn cách vài dặm, nhưng quá trình hành quyết không hề có dấu hiệu ngừng lại. Mệnh lệnh ban đầu không được để dù chỉ một tù nhân sống sót đã không bao giờ bị hủy bỏ. Nó phải được thực hiện nhanh nhất có thể, xóa sạch mọi dấu vết trước khi kẻ địch tấn công tới. Hỗn loạn ngự trị trong trại. Mệnh lệnh bị hủy bởi các lệnh đối lập, rồi đến lượt chúng lại bị hủy bỏ bởi những mệnh lệnh trái ngược khác. Những kẻ hành hạ chúng tôi bị cơn hoảng loạn tấn công, và đào ngũ diễn ra đầy rẫy. Từng đoàn tù nhân rời trại tới những nơi không rõ, trong khi ngày càng có nhiều tù nhân hơn đổ về. Lương thực vốn đã thiếu nay hoàn toàn mất tích. Có quá nhiều người chết vì đói khiến các lò thiêu bị quá tải. Những cái hào dài được đào, nhưng kể cả chúng cũng không đủ. Xác chết bị quăng rải khắp nơi, chất đống ở bất cứ chỗ nào chúng lọt vừa. Khi quân Đồng minh vào trại, họ tìm thấy hàng nghìn thi thể chưa được chôn. Nhưng quy mô thực sự của cuộc tàn sát chỉ có thể đoán được khi họ tìm thấy các đồ tư trang bị tịch thu từ tù nhân khi họ tới nơi và được giữ lại chu đáo tỉ mỉ: từng đống chất cao như núi nào kính mắt, mũ, kẹp tóc, vòng tay và khuy áo - những thứ được giữ lại chỉ vì chúng không có giá trị. Cho tới ngày nay, thỉnh thoảng tôi vẫn tự hỏi liệu những quý bà thượng lưu giàu có có từng ngờ rằng tóc của các phụ nữ bị sát hại đã được chế thành các bộ tóc giả thời thượng của họ, và những chuỗi dây chuyền quý giá họ đeo có chứa vàng được nấu chảy ra từ những cái răng bị nhổ từ các xác chết.

Trong khi ngồi trên chiếc xe tải Chữ Thập Đỏ đưa tôi rời xa khỏi Bergen-Belsen, cuối cùng cũng được thoát khỏi bộ quần áo tù bẩn thỉu của mình và được mặc quần áo dân sự sạch sẽ không mang bất cứ dấu hiệu nào của sự sỉ nhục, tôi nhận ra rằng ở đâu đó, trong một chiều không gian nằm ngoài phạm vi hiểu biết của tôi, một ván cờ đã được chơi với mức cược và thua thiệt không thể tính đếm nổi. Tôi kinh ngạc thấy rằng thế giới tự nhiên đã trải qua tất cả một cách dửng dưng và không hề xây xước, rằng vẫn có một tháng Năm như những tháng Năm thời thơ ấu của tôi. Mặt trời không còn bị ám đen bởi khói từ các lò thiêu xác, và cơn gió hây hẩy thổi qua những bụi thạch nam mọc thưa thót giữa các dải đồi thấp của khu rừng thạch nam ở Lüneburg.

Table of Contents

1. 1

2. 2

Landmarks

1. Table of Contents

2. Cover

Table of Contents

- 1

- 2