LẠC LỐI VỀ

—★—

Tác giả: Heinrich Böll

Người dịch: Huỳnh Phan Anh

Phát hành: Phanbooks

Nhà xuất bản Văn Hóa - Văn Nghệ 2018

ebook©vctvegroup

I

Công việc xong, tôi đến ngân hàng lãnh tiền. Nhiều người đang chen chúc nhau trước phòng phát ngân, tôi phải đợi hết nửa tiếng đồng hồ mới trình được tấm chi phiếu cho người thủ quỹ để người này trao cho một cô gái mặc áo bờ-lu vàng. Cô gái ấy đến bên một hàng thẻ, rút tấm của tôi ra, nói: “hợp lệ”, và trả tấm chi phiếu lại cho viên thủ quỹ. Hắn thận trọng trải những tờ giấy bạc lên mặt đá. Tôi kiểm lại tiền, bước ra phía cửa và đến bên một chiếc bàn nhỏ cạnh đó để cho tiền vào một phong bì và viết mấy hàng cho vợ tôi. Trên bàn vung vãi những mẩu giấy xuất tiền màu hường, tôi nhặt một tấm và viết bút chì lên mặt trái: “Anh phải gặp em ngày mai, anh sẽ gọi điện về trong vòng hai tiếng đồng hồ”. Tôi cho thư vào phong bì trước tiên, rồi đếm những tờ giấy bạc, liếm vào phần có bôi keo nơi mặt trái, nhưng sau một phút lưỡng lự, tôi lấy ra một tờ mười đồng mác cho vào túi áo. Tôi viết tiếp vào giấy. “Anh giữ lại mười mác: anh sẽ trả lại cho em vào ngày mai. Hôn các con. Fred”. Nhưng rồi lớp keo không còn dính nữa! Tôi đến bên một cái ghi-sê trống, nơi phát tiền. Ở bên kia, một cô gái đứng dậy và kéo tấm gương lên, nàng có nước da nâu, người ốm và mặc một chiếc áo đan màu hường cài một cành hoa nhân tạo nơi cổ. Tôi hỏi nàng: “Có thể cho tôi xin một tờ giấy có dán keo được không cô?”. Nàng nhìn tôi lưỡng lự, đoạn xé một mẩu giấy từ một cuộn giấy màu nâu sẫm trao cho tôi, không nói một tiếng nào, và đóng ghi-sê lại. Tôi nói cảm ơn về phía tấm gương, trở về bàn, dán thư lại và rời ngân hàng sau khi kéo mũ bê-rê sụp xuống.

Trời mưa, ngoài đại lộ, những chiếc lá rời rạc đáp xuống mặt nhựa. Tôi đứng trước cửa ngân hàng, đợi chuyến xe 12 rẽ nơi góc đường. Tôi xuống đến quảng trường Tuckhoff. Chiếc xe điện trờ tới, tôi bước lên. Xe chất đầy người, quần áo họ toát ra một mùi ẩm ướt. Cơn mưa còn dữ hơn khi tôi bước xuống quảng trường Tuckhoff. Tôi đã không mua vé ngồi. Tôi chạy vào đụt mưa dưới mái hiên một cửa hiệu bán xúc xích. Tôi bước vào quầy hàng, gọi một miếng xúc xích nướng và một chén canh, đoạn mua mười điếu thuốc và móc tờ giấy mười đồng mác trả. Tôi vừa nhai xúc xích vừa nhìn vào tấm gương ở cuối cửa tiệm. Thoạt đầu tôi không nhận ra mình, tôi ngắm nghía cái khuôn mặt hốc hác, thiểu não dưới chiếc mũ bê-rê xơ xác kia. Tôi chợt thấy mình trông giống như người bán hàng rong dạo nào mà mẹ tôi không hề xua đuổi bao giờ. Bà không có can đảm làm việc đó. Khuôn mặt họ chìm lẫn trong bóng tối của nhà trên, hiện lên một nỗi tuyệt vọng thảm khốc, thỉnh thoảng tôi mở cửa cho họ vào, và khi, trong cơn sợ sệt, tôi vừa trông chừng tủ áo vừa gọi mẹ. Mẹ tôi từ bếp bước lên, hai bàn tay chùi vào tấm tạp dề, mặt mày họ sáng lên một cách kỳ lạ và đáng ngại. Những con người đó, họ bán thuốc giặt hoặc sáp, dao cạo râu hoặc những sợi dây giày. Bởi vì hạnh phúc khi nó soi sáng được những con người quen sống cơ hàn thì trông thật khủng khiếp. Chỉ cần trông thấy mẹ tôi, người ta cũng cảm nhận được niềm hạnh phúc đó. Không nỡ đuổi xô một ai, mẹ tôi vẫn mang bánh mì và tiền bạc cho những người hành khất, nếu có, hay ít ra bà cũng cho họ một tách cà phê. Khi không có gì, bà cho họ uống nước lạnh đựng trong cái ly sạch sẽ và gửi đến họ niềm an ủi, khích lệ chứa đựng trong cái nhìn của bà. Chung quanh nút nhận chuông, những cái khấc và những dấu hiệu khác của bọn ăn xin cứ gia tăng lên mãi, và một người bán rong luôn được dịp đặt một món đồ, dù là chỉ một sợi dây giày để đổi lấy một đồng tiền nhỏ nhoi. Trước mặt những người đại diện thương mãi, mẹ tôi cũng có thái độ dễ dãi, buông xuôi như vậy, bà không cứng cỏi được trước vẻ mặt của những con người đó, cũng khổ sở không kém gì những kẻ khác, và bà sẵn sàng ký những hợp đồng mua bán, bảo hiểm hoặc đặt hàng. Thuở nhở, tôi nhớ có lần nằm trên giường, nghe cha tôi trở về nhà vào buổi chiều, và cuộc cãi vã bùng nổ ngay khi ông đặt chân vào phòng ăn, một cuộc cãi vã giữa những bóng ma, trong đó mẹ tôi chỉ đóng vai trò thứ yếu, khiêm nhường. Đó là một người đàn bà nhẫn nhục.

Trong số những người đến nhà chúng tôi có một người đội chiếc mũ bê-rê nhàu nát tên Disch mà sau này tôi được biết là một người tu xuất, hắn đi bán thuốc giặt.

Như vậy, vừa ăn món xúc xích nóng từng làm đau những nướu răng hư của tôi, tôi nhận ra, nhờ tấm gương của cửa tiệm, rằng mình giống một người tên Disch: mũ bê-rê, khuôn mặt tiều tụy và thiểu não, cái nhìn buồn bã, tất cả đều ở đó. Tuy nhiên tôi cũng nhìn thấy những khuôn mặt của bọn người ngồi cạnh tôi, những cái miệng há hốc chực chờ khép lại trên một mẩu xúc xích, những vụn thịt biến mất sau những chiếc răng vàng khè, trong những khoảng hổng tăm tối, tôi trông thấy những chiếc nón còn tốt, những chiếc nón đã cũ kỹ, những mái đầu trần tóc tai ướt đẫm, tất cả làm tăng thêm vẻ hồng hào, bụ bẫm của khuôn mặt người đàn bà bán xúc xích. Bà ta tươi cười dùng một cái nĩa bằng cây để vớt những miếng xúc xích đang nổi trên mặt nước mỡ, bôi hột cải lên một vuông giấy bồi, chuyền vào giữa những cái miệng đang nhai ngấu nghiên, thu về những tờ giấy bồi bẩn thỉu bôi đầy hột cải, bán thuốc lá và nước chanh, cất tiền, luôn luôn bằng những ngón tay hồng hào, bụ bẫm trong khi mưa vẫn tiếp tục gõ trên mái hiên.

Còn tôi, khi tôi cắn vào miếng xúc xích, khi tôi hả họng ra và đằng sau những chiếc răng vàng khè của tôi hiện ra cái lỗ đen ở đầu cuốn họng, chính tôi lại có cái vẻ tham ăn mà tôi đã từng gớm ghiếc nơi kẻ khác. Đầu của chúng tôi trồi lên ở đó, giống như trên một sân khấu múa rối, dật dờ trong hơi nóng bay lên từ những cái chậu.

Tôi sợ sệt, vùng thoát ra và chạy qua cơn mưa để chạy tới đường Mozart. Nhiều người đang đổ dồn dưới những bức mành mành của các cửa tiệm, đợi tàn cơn mưa. Đến phòng làm việc của Wagner, một lần nữa tôi phải dùng khuỷu tay mới đến được bên cánh cửa và ráng hết sức để kéo nó về phía tôi bởi cánh cửa mở ra phía bên ngoài. Sau cùng tôi cảm thấy nhẹ nhõm, bước xuống những bậc thang, ngửi phải mùi da xông lên từ những chiếc giày mòn cũ thấm đẫm mồ hôi, mùi da tươi thoảng mùi nhựa thông, trong khi chiếc máy may cũ vẫn chạy đều.

Tôi đi ngang qua trước hai người đàn bà đang ngồi đợi trên chiếc ghế dài, thò tay mở cửa kính và tôi lấy làm sung sướng bắt gặp nụ cười trên khuôn mặt của Wagner khi lão trông thấy tôi. Tôi quen biết với lão đã ba mươi lăm năm rồi bởi chúng tôi ở ngay phía trên cửa tiệm của lão - đúng vậy, ở phía trên, ở một khoảng nào đó phía trên khoảng xi măng giờ đây phủ lấy xưởng làm việc của lão - lúc đó tôi mới lên năm và tôi đã mang những chiếc giày của mẹ tôi đến cho lão. Phía sau chiếc ghế của lão, tượng Chúa Ki tô trên thập tự giá treo trên vách, bên cạnh tượng thánh Crépin, một lão già hiền lành với một chòm râu màu muối tiêu cầm một cái chân sắt trong đôi bàn tay được chăm sóc quá kỹ, trái hẳn với đôi bàn tay của người thợ đóng giày. Tôi chìa tay ra trước Wagner, lão ném cái nhìn về phía chiếc ghế đẩu nơi đầu bàn bên kia, ra dấu cho tôi ngồi, lão ngậm một mớ đinh trong miệng. Tôi ngồi xuống ghế, móc phong bì từ trong túi ra và Wagner đẩy về phía tôi hộp thuốc và giấy quấn thuốc. Nhưng điếu thuốc của tôi hãy còn cháy, tôi còn nói với lão: “Cám ơn”, và vừa đưa phong bì cho lão, tôi nói: “Có thể…”

Lão lấy những cây đinh trong miệng ra, đưa ngón tay sờ lên đôi môi khô héo để yên trí rằng không còn cây đinh nào dính trên miệng, và nói: “Lại một món nhờ gửi cho vợ cậu…”

Lão cầm lấy phong bì trong đôi tay, ngẩng đầu lên, nói: “Được rồi, tôi sẽ gửi đi khi thằng cháu tôi nó xưng tội về trong… - lão nhìn đồng hồ tay - trong nửa tiếng đồng hồ thôi”.

Tôi nói:

- Hôm nay vợ tôi cần tiền rồi, có tiền trong đó.

- Tôi biết, lão nói.

Tôi bắt tay lão và bước ra ngoài. Khi bước trở lên những bậc thang, tôi chợt nghĩ là tôi có thể mượn tiền lão và lưỡng lự trong giây phút, nhưng khi nghĩ lại, tôi mạnh dạn bước lên bậc thang sau cùng và lách đi giữa đám người đang chen chúc trên lề đường.

Năm phút sau khi tôi bước xuống xe buýt tại đường Benekam thì trời hãy còn mưa. Tôi chạy đi giữa những đầu hồi cao của những ngôi nhà kiến trúc theo lối gô-tích được gia cố bảo tồn vì giá trị lịch sử của chúng. Qua những lỗ hổng của các khung cửa sổ cháy nám, người ta thấy xuất hiện một bầu trời xám thẫm. Tôi nhảy đến dưới máy hiên của ngôi nhà duy nhất có người ở, nhận chuông và đứng đợi.

Người giúp việc có đôi mắt dịu hiền và nâu thẫm, trong đó tôi có thể đọc được niềm trắc ẩn tương tự với tình cảm ngày nào của tôi về những con người mà giờ đây tôi bắt đầu thấy có điểm tương đồng. Nàng cởi áo khoác giúp và lấy chiếc nón ra khỏi đầu tôi, giũ chúng ở trước cửa cho ráo nước và nói: “Trời đất, chắc là ông ướt tới xương rồi”. Tôi gật đầu và tiến đến trước tấm gương, đưa hai bàn tay lên vuốt tóc.

Tôi hỏi:

- Bà Beisem có ở nhà không?

- Không.

- Bà ấy có biết ngày mai là một tây không.

- Không, cô ấy trả lời và nàng đưa tôi vào phòng khách, đẩy chiếc bàn về phía lò sưởi và mang đến cho tôi một chiếc ghế, nhưng tôi vẫn đứng quay lưng về phía lò sưởi nhìn thấy cái đồng hồ xưa đến một trăm năm mươi tuổi của gia đình Beisem.

Gian phòng bày biện ngổn ngang những đồ vật cổ, những khung cửa sổ lắp kính gô-tích.

Cô gái trở lại, bưng một tách cà phê và kéo theo cậu bé Alphonse của gia đình Beisem bằng những dải đeo quần, cậu bé mà tôi có bổn phận dạy phân số. Đó là một cậu bé khỏe mạnh, hai má đỏ ửng, thích chơi với những trái dẻ tây trong vườn - nó cố hết sức để lượm chúng, cả trong vườn của các ngôi nhà bên cạnh không có người ở - và trong những tuần lễ sau cùng này, qua cửa sổ tôi có thể trông thấy những trái dẻ tây chất thành những hàng dài giữa những gốc cây. Tôi cầm chặt lấy tách cà phê trong hai bàn tay, uống từng ngụm cà phê nóng và chậm rãi đọc những định luật vẽ phân số, vừa nhìn thẳng vào cái đầu tràn đầy sức khỏe, đồng thời tôi cũng biết mình chỉ hoài công mà thôi. Đứa bé dễ thương và ngu đần, ngu đần như cha mẹ của nó, như các anh và các chị của nó, và trong ngôi nhà này chỉ có một người thông minh, đó là cô gái giúp việc. Beisem buôn da và sắt vụn, đó là một người đàn ông hòa nhã, hiền lành, và thỉnh thoảng trong những giây phút chuyện trò ngắn ngủi, tôi có cảm giác kỳ lạ là hắn thích nghề nghiệp của tôi. Tôi có cảm tưởng là trong cuộc đời của hắn, hắn đã khổ tâm nhiều, vì đã không đáp lại những gì người ta đòi hỏi ở hắn: nắm trong tay một công việc làm ăn lớn lao. Hắn không có khả năng trong việc ấy, hắn thiếu những ưu điểm cần thiết về trí khôn lanh và lòng cương quyết. Mỗi lần gặp nhau, hắn hỏi han tôi thật hăng hái về những chi tiết liên quan tới nghề nghiệp tôi, và tôi bắt đầu ngờ rằng, hơn cả tôi, hắn thích sống trọn đời giam hãm trong gian phòng nhỏ thuộc một sở điện thoại trung ương. Hắn muốn biết công việc điều hành những tấm thẻ ra sao, bằng cách nào người ta thiết lập những hệ thống điện thoại liên tỉnh, hắn hỏi tôi về những bí quyết của nghề nghiệp chúng tôi và hắn lấy làm thích thú như một đứa trẻ được tôi theo dõi, lắng nghe và trò chuyện với hắn. “Hay thật! Hắn luôn kêu lên - Hay thật”.

Thì giờ chậm chạp trôi qua. Tôi bắt đứa bé đọc lại các định luật, tôi đọc bài tập cho nó, vừa ngồi đợi nó làm xong vừa hút thuốc. Bên ngoài không có tiếng động, nơi đây là trung tâm thành phố nhưng bầu không khí lặng lẽ chẳng khác gì ở một miền thôn dã khi bầy thú đã bỏ đi, chỉ còn lại mấy mụ già bịnh hoạn.

Thương số của hai phân số bằng tích số của số phải chia nhân với ước số đảo nghịch. Đôi mắt đứa bé nhìn tôi chăm chăm, bất chợt nó kêu lên: Thằng Clement được phê Giỏi môn La Tinh! Không biết nó có nhận ra cơn bối rối của tôi hay không. Ý nghĩ của nó đã gợi lên khuôn mặt đứa con trai của tôi, khuôn mặt xanh xao của một đứa bé mười ba tuổi và tôi nhớ ra là nó học ở lớp bên cạnh Alphonse.

- Đó là một điểm tốt, tôi vất vả nói. Còn cháu thì sao?

- Tệ, nó nói và cái nhìn đầy hồ nghi của nó dạo trên mặt tôi như để tìm kiếm ở đó một sự trấn an, khích lệ. Tôi thấy hổ thẹn, đồng thời thấy lòng mình dửng dưng trước câu chuyện của nó. Lúc bấy giờ, khuôn mặt vợ và các con đã đến với tôi, mỗi lúc một lớn rõ hơn, với vẻ tàn bạo của một tràng đạn bẳn ra và tôi che mắt thì thầm: “Cháu tiếp tục đi, làm sao để có tích số của hai phân số?”. Nó đọc lại định luật bằng một giọng nho nhỏ, vừa nhìn tôi không rời. Riêng tôi, tôi không nghe nó nói gì vì đang mường tượng ra các con tôi trong dòng đời khổ ải bắt đầu từ công việc sửa soạn hàng ngày để đến trường và kết thúc trên một chiếc ghế nơi bàn viết. Mẹ tôi đã nhìn tôi lên đường từ sáng sớm, cặp sách trên vai. Kate, vợ tôi, cũng nhìn con cái chúng tôi lên đường từ sáng sớm, cũng cặp sách trên vai.

Tôi lặp lại những định luật về phân số để nhéo vào đầu đứa bé, nó có thể đọc lại chúng một phần nào.

Thì giờ chầm chậm trôi qua. Nhưng tôi đã lãnh được hai đồng mác rưỡi. Sau khi đọc mấy bài tập cho bài học sắp tới, tôi uống ngụm cà phê sau cùng và trở ra phòng ngoài. Cô gái đã hơ khô chiếc áo và chiếc mũ bê-rê của tôi trong bếp, nàng nhìn tôi mỉm cười và giúp tôi choàng chiếc áo vào người. Ra tới đường, tôi lại nghĩ đến cô gái đó, tới lòng tốt của cô ta, tôi nhủ thầm rằng nàng có thể cho tôi mượn một số tiền - nhưng sự lưỡng lự của tôi qua ngay, khi kéo cổ áo lên bởi vì trời hãy còn mưa. Tôi chạy tới trạm xe buýt trước nhà thờ Đức-Mẹ-Bảy-Điều-Khó.

Mười phút sau, tôi đã có mặt ở phía nam thành phố, ngồi trên một nhà bếp thoảng mùi dấm chua. Một cô bé có đôi mắt to, ngả màu vàng nhạt trả cho tôi bài học La Tinh, và bài học chỉ đứt quãng khi cánh cửa phòng bên xịch mở, một người đàn bà có khuôn mặt xương xẩu, hai mắt như ngả màu vàng nhạt hiện ra và nói: “Hãy chịu khó đi con, con phải biết mẹ khổ bao nhiêu để cho con đi học, và những bài học thì đắt lắm”.

Đứa bé rất chịu khó, tôi cũng vậy, trong suốt một tiếng đồng hồ, chúng tôi thì thầm to nhỏ với nhau những từ ngữ La Tinh, những thí dụ và những quy luật về cú pháp và tôi biết chỉ hoài công mà thôi. Đúng ba giờ mười, người đàn bà gầy ốm trở lại, người bà ta toát mùi dấm chua. Bà ta vuốt đầu đứa bé gái, nhìn tôi hỏi: “Ông, liệu cháu có thành công không? Bài luận vừa rồi cháu được phê Khá. Ngày mai cháu còn làm một bài nữa”. Tôi gài áo khoác, móc từ trong túi ra chiếc mũ bê-rê ướt đẫm và chậm rãi đáp: “Chắc chắn cháu sẽ thành công, bà đừng lo”. Tôi đặt bàn tay lên mái tóc vàng cứng đờ của cô bé. Bà mẹ đáp: “Phải vậy mới được, đứa con duy nhất của tôi đó, cha cháu bị giết ở Winiza”. Trong khoảnh khắc, tôi mường tượmg ra nhà ga bẩn thỉu ở Winiza, chất đầy những chiếc kéo gỉ sét. Người đàn bà lúc bấy giờ chợt thu hết can đảm, bảo tôi: “Xin ông chịu khó đợi giùm cái khoản tiền thù lao…”. Tôi trả lời: “Dạ” trước khi bà ta dứt lời.

Cô bé mỉm cười với tôi.

Khi tôi bước ra ngoài, cơn mưa đã tạnh, mặt trời le lói, trên mặt đường nhựa, những chiếc lá vàng úa vừa mới nhẹ nhàng đáp xuống. Lẽ ra tôi nên trở về nhà vợ chồng Blok, những người cho tôi ở trọ từ một tháng nay, nhưng bản năng lại luôn đẩy đưa tôi tới những mưu toan, những hành vi mệt mỏi mà tôi biết chúng không ích lợi gì. Tôi có thể vay tiền Wagner, hoặc cô giúp việc nhà Beisem, hoặc người đàn bà nồng nặc mùi dấm chua, và hẳn họ không tìm cách chối từ. Tôi tới trạm xe điện, bước lên chuyến xe 11 và cố giữ thăng bằng cho tới Nackenheim. Nhận ra quần áo mình ướt đẫm và nghe khó chịu trong người bởi món xúc xích nuốt vội vào buổi trưa giờ đây vẫn làm tôi nặng bụng. Đến Nackenheim, tôi men theo con đường hai bên trồng cây mà không một người làm vườn nào để tâm tới việc cắt xén nữa. Tới biệt thự của Buckler, tôi thò tay nhận chuông. Người bạn gái của hắn đưa tôi vào phòng khách. Thấy tôi, Buckler mỉm cười ngượng nghịu, xếp lại quyển sách sau khi đánh dấu trang sách bằng một mẩu giấy nhật trình và quay về phía tôi. Kể cả hắn, hắn cũng đã già đi, từ nhiều năm nay, hắn sống với nàng Dora và tình bạn của họ đã trở nên nhàm chán, đơn điệu hơn bất luận một cuộc hôn nhân nào khác. Họ rình rập, xét nét nhau từng ly từng tí, họ gọi nhau bằng những tiếng: “con chuột nhỏ của em” và “con mèo của anh”, họ cãi vã với nhau về vấn đề tiền bạc, và họ cảm thấy bị ràng buộc vào nhau.

Trở vào phòng khách, Dora cũng xé một mẩu giấy nhật trình dùng làm dấu trang sách và rót nước trà mời tôi uống. Bình trà đặt ở giữa hai người, với một hộp thuốc lá và những miếng sô cô la.

- Anh đến thăm chúng tôi thật là quý hóa quá, hút thuốc nghe? Buckler nói.

- Anh cho tôi một điếu, cám ơn anh. Chúng tôi hút thuốc, không ai nói một lời nào. Tôi không trông thấy Dora tận mặt và mỗi lần tôi quay về thì vẻ mặt lạnh lùng của nàng lại rực lên trong một nụ cười. Họ nín thinh và tôi cũng nín thinh. Bất chợt tôi dập tắt điếu thuốc, phá vỡ niềm im lặng:

- Tôi cần tiền, có thể nào…

Buckler bật thành tiếng cười giòn tan, cắt ngang lời nói:

- Anh cần mấy thứ mà chính chúng tôi cũng cần từ lâu! Tôi sẵn sàng giúp anh, anh biết mà, nhưng tiền bạc thì…

Tôi nhìn Dora, chiếc mặt nạ băng giá của nàng bỗng tan rã tức thì, nhường chỗ cho một nụ cười làm hiện rõ những nếp nhăn và tôi có cảm tưởng nàng hít khói thuốc lá từng hơi dài hơn trước.

- Anh bỏ lỗi cho tôi, tôi nói. Nhưng mà chắc anh cũng biết rằng…

- Tôi biết, anh đừng lỗi phải làm gì, chuyện đó ai cũng có thể gặp phải.

- Thôi, tôi không muốn làm rộn anh chị lâu hơn nữa, tôi vừa nói vừa đứng dậy.

- Nhưng anh có làm rộn chúng tôi đâu. Qua giọng nói niềm nở của hắn, tôi cảm thấy hắn thành thật nghĩ như vậy. Dora cũng đứng dậy, đưa tay ấn vai tôi xuống để cầm tôi ở lại, và cái nhìn của nàng cho tôi biết rằng nàng không muốn tôi bỏ đi: Như vậy quả thật là họ sung sướng trước sự hiện diện của tôi tại nhà họ. Dora đưa hộp thuốc của nàng ra mời tôi hút, châm đầy tách trà của tôi, tôi ném chiếc mũ bê-rê lên một chiếc ghế, thong thả ngồi lại. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn im lặng -thỉnh thoảng mới buột miệng thốt lên hai tiếng. Mỗi lần tôi nhìn Dora thì sắc diện lạnh nhạt, cứng đờ của nàng lại trở nên linh hoạt hẳn với một nụ cười mà tôi giả định là thành thật bởi vì khi tôi dứt khoát đứng dậy, để nhặt lại chiếc mũ trên ghế, tôi nhận ra rằng họ sợ sệt phải ngồi đối đầu nhau, họ sợ sệt sách vở, thuốc lá và trà. Họ thấy ngay trước mặt một buổi chiều kéo dài tưởng đến bất tận, mang nặng những buồn chán mà tự họ mang trên lưng bởi họ lấy làm hãi hùng trước sự nhàm cũ, đơn điệu của đời sống lứa đôi.

Nửa giờ sau, tôi đã có mặt trong một khu phố khác, đứng trước cửa nhà một người bạn cũ, tôi ấn chuông điện. Hơn một năm rồi tôi không đến hắn và khi bức màn che đậy lỗ ngó bé tí bố trí nơi cánh cửa được vén lên, tôi trông thấy trên khuôn mặt béo phì và trắng bệch của hắn một vẻ hoảng hốt. Sau khi đã thận trọng thay đổi nét mặt, hắn mở cửa cho tôi và khi bước ngang qua cửa, tôi trông thấy hơi nước thoát ra từ một cái cửa, sau cái cửa có tiếng trẻ con kêu chí chóe trong khi một người đàn bà lên tiếng hỏi, giọng chanh chua nghe nhức tai: “Ai đó?”. Tôi ở lại đây trong nửa tiếng đồng hồ, ngồi trong một gian phòng bày biện những chiếc ghế màu lục nhạt, nghe thoảng mùi băng phiến. Chúng tôi tán gẫu với nhau hết chuyện này đến chuyện nọ, vừa phì phèo hút thuốc, và khi nhắc lại những kỷ niệm thời còn đi học, khuôn mặt hắn hơi sáng lên, còn tôi thì lòng tràn đầy buồn chán, lợi dụng lúc phà một làn khói vào mặt hắn tôi cất tiếng hỏi:

- Mày có thể cho tao mượn tiền được không?

Hắn không có vẻ gì kinh ngạc, nhưng lại bắt đầu nói tới những món tiền hằng tháng phải chi trả cho cái ra-đi-ô, cho cái búp-phê trong nhà bếp, cho cái ấm ủ bình nước, cho cái áo lông của vợ hắn, và rồi hắn chợt thay đổi đề tài, trở về với những mẩu chuyện thời đi học. Nghe hắn nói, tôi cảm thấy mình đang sống trong ảo giác, tôi trôi dạt vào một quá khứ xưa hai ngàn năm, tôi nhìn thấy chúng tôi đi đứng, sinh hoạt trong khoảng nhá nhem của thời kỳ đó, đang cãi lẫy với tên gác cổng, đang ném nùi giẻ lên bảng đen, đang ngồi hút thuốc trong những nhà xí cổ lỗ… Tất cả những điều đó có vẻ xa xôi, lạ lùng đến nỗi tôi phải đứng dậy tìm cách khiếu từ, lòng tràn đầy sự hãi: “Thôi, tao xin…”

Khi băng qua cửa ra vào, tôi trông thấy hắn với vẻ mặt càu nhàu lúc tôi mới đến và nghe cùng giọng nói ồn ào trong nhà hắn. Hắn hét vợ hắn bằng những tiếng “để yên coi nào” đầy mơ hồ, cánh cửa đóng lại sau lưng tôi và khi tôi nhìn cầu thang đen đúa, bẩn thỉu, tôi trông hắn một lần nữa sau cái lỗ nhỏ đang trông chừng tôi bước đi.

Tôi chậm rãi trở về thành phố. Cơn mưa phùn bắt đầu lất phất, bầu không khí ẩm ướt nghe nặng nề khó chịu, những ngọn đèn ga cũng được thắp lên. Tôi dừng bước nửa chừng và bước vào một quán rượu để uống một ly rượu mạnh. Tôi đưa mắt quan sát những động tác của một người đàn ông bỏ những đồng tiền vào một cái máy hát đĩa để nghe những âm điệu cũ mèm nhại đi nhai lại mỗi ngày. Một ngụm khói phía trên quầy hàng khiến tôi để ý tới bà chủ quán có khuôn mặt khắc khổ xuất hiện dưới mắt tôi như một người đàn bà bị đày ải. Tôi trả tiền và bước ra ngoài.

Trên những đống gạch ngói hoang tàn còn lại từ những nhà cửa bị tàn phá, nước mưa tạo thành từng vũng đục ngầu, màu vàng nhạt hay nâu thẫm, chảy tới lề đường và từ những giàn giáo phía trên, nước vôi nhỏ giọt xuống làm lấm lem chiếc áo khoác của tôi.

Tôi ngồi trong nhà thờ thuộc dòng tu Saint-Dominique và lâm râm cầu nguyện. Trong vùng ánh sáng mập mờ, tôi trông thấy bọn đàn ông, đàn bà, con nít đang bu trước các phòng xưng tội. Trên bàn thờ chính, ánh sáng hai ngọn bạch lạp hòa lẫn với thứ ánh sáng màu đỏ tươi của Thánh Thể và ánh sáng của những ngọn đèn nhỏ soi sáng bên trong các phòng xưng tội. Tôi nghe những lời xưng tội thì thầm, tôi trông thấy người ta xếp hàng lần lượt tiến tới, người nào xưng tội xong thì tiến ra khoảng giữa vừa thì thầm sám hối vừa đưa hai bàn tay che đầu. Trong khoảnh khắc, tôi trông thấy những sợi dây cháy trắng của một lò sưởi điện: Một ông cha mở cánh cửa nhỏ của phòng xưng tội nhìn hàng ngàn người đang chờ đợi; ông ta có vẻ thất vọng khi thấy những người sám hối chỉ có độ hai mươi người. Ông ta trở lại chỗ ngồi và tôi nghe tiếng lò sưởi điện ngừng chạy, rồi giọng nói thì thầm, dịu dàng lại bắt đầu.

Tôi mường tượng lại tất cả những bộ mặt mình trông thấy, gặp gỡ vào buổi xế chiều hôm nay: cô gái trong ngân hàng đã cho tôi mảnh giấy có dán keo, người đàn bà bán xúc xích có nước da hồng hào, cái đầu của chính tôi với cái lỗ hổng đón nhận những mẩu xúc xích, với chiếc mũ bê-rê nhàu nát, tôi mường tượng cái đầu của Wagner, khuôn mặt dịu hiền, mờ ảo của cô gái giúp việc cho gia đình Beisem, cậu bé Alphonse Beisem mà tôi đã dạy cho các định luật về phân số, cô bé gái trong nhà bếp nghe nồng nặc mùi dấm chua, tôi mường tượng nhà ga Winiza bẩn thỉu, chất đầy những máy kéo đã gỉ sét nơi cha cô đã bị giết chết, tôi mường tượng mẹ cô với khuôn mặt gầy gò và với đôi mắt gần như đã ngả sang màu vàng, Buckler và người bạn học cùng lớp nọ, sau cùng gương mặt đỏ gay của người đàn ông nghe những đĩa nhạc trong quán rượu. Nhưng rồi hơi lạnh thấm vào người. Tôi đứng dậy, cho tay vào bình nước thánh, làm dấu thánh giá và bước ra đường, nơi có quán cà phê Betzner. Ngay khi ngồi vào chiếc bàn kê gần chiếc máy đồng xu, tôi nhận ra rằng trong suốt buổi xế chiều, bắt đầu từ lúc tôi rút ra mười đồng mác từ phong bì, ý nghĩ duy nhất của tôi là quán cà phê Betzner này. Sau khí ném chiếc mũ bê-rê trên một cái móc và kêu về phía quầy: “Rượu nếp, một ly lớn”, tôi mở nút áo khoác và móc trong túi áo vét tìm mấy đồng xu. Tôi cho đồng tiền vào khe hở của chiếc máy, ấn vào chiếc nút bấm cho những viên đạn mạ bạc chạy ra và cầm trong bàn tay phải ly rượu mà Betzner vừa mang ra, tôi cho viên đạn thứ nhất vào cuộc chơi: nó dội vào những bờ vách, bắt đầu ngân vang và tôi kề tai lắng nghe thứ âm nhạc đó.

Tôi chỉ cần mò kỹ vào túi để tìm ra năm đồng mác do người đồng nghiệp đến thay tôi đã cho tôi mượn, và chính tôi đã quên đi mất. Tôi cúi sát vào máy, theo dõi những viên đạn mạ bạc chạy lăng quăng, lắng tai nghe những âm điệu nhịp nhàng vang lên từ những bờ vách, trong khi Betzner thì thầm với một người khách: “Lại một người sẽ không chịu rời khỏi cái máy khi nào hắn còn một xu dính túi”.

II

Tôi đếm lại món tiền Fred gởi về: Những tờ giấy bạc có màu xanh nhạt, xanh sáng, xanh dương, những tờ giấy bạc in hình đầu những chị nông dân đội lúa, những người đàn bà có cổ mập tròn tượng trưng cho ngành thương nghiệp hoặc ngành trồng nho, những tờ giấy bạc in hình người đàn ông nép mình dưới lớp áo choàng của một nhân vật lịch sử, tay cầm một cái bánh xe và một cây lúa, tượng trưng cho nền thủ công nghiệp. Cạnh người đàn ông đó, một cô gái ôm sát vào ngực tấm ma-kết của một ngân hàng và dưới chân nàng là một cuộn giấy, và những dụng cụ làm việc của một kiến trúc sư. Trên những tờ giấy bạc màu xanh lá cây, ngay chính giữa, một người đàn bà yếu đuối đang cầm một cái cân bằng tay mặt và đôi mắt nàng như lẩn tránh cái nhìn của tôi. Những nét trang trí kinh khiếp dùng làm đường viền cho những tờ giấy bạc quý báu này bốn góc đều đánh số giá trị của chúng, và những chiếc lá sồi, những bông lúa, những cành nho và những cây búa nằm chéo nhau hợp thành đặc điểm của những tờ giấy bạc. Mặt trái của chúng là một con chim đại bàng, biểu hiện kinh hoàng, đang vỗ cánh và chực lao thẳng vào người xem.

Bọn trẻ nhìn tôi mân mê, sắp xếp món tiền tượng trưng cho đồng lương hàng tháng của chồng tôi, người giữ tổng đài điện thoại trong các văn phòng giáo khu: ba trăm hai mươi lăm mác tám mươi xu. Tôi để riêng một tờ giấy bạc cho tiền nhà, một tờ giấy bạc cho tiền điện và khí đốt, một tờ giấy thứ ba cho quỹ người bịnh, tôi tính tiền còn thiếu lò bánh mì và kiểm điểm số tiền còn lại: hai trăm lẻ bốn mác. Fred cho biết chàng đã lấy ra mười mác mà chàng hẹn trả lại ngày mai. Chàng cũng dùng tiền đó để uống rượu!

Bọn trẻ quan sát tôi. Khuôn mặt chúng có vẻ trang nghiêm và lặng lẽ, nhưng tôi muốn dành cho chúng một sự ngạc nhiên: Hôm nay tôi cho phép chúng chơi ở cửa ra vào. Bởi vì gia đình Franke đã đi dự kỳ đại hội của liên đoàn Phụ nữ Công giáo cuối tuần này, gia đình Selbstein, láng giềng ở tầng dưới của chúng tôi, hãy còn nghỉ hè trong vòng hai tuần nữa và gia đình Hopf, mướn căn phòng ở cạnh bên và chỉ cách gia đình tôi một bức tường mỏng, chúng tôi không đòi hỏi gì ở họ.

Vậy thì bọn trẻ có thể nô đùa ở cửa ra vào, đó là một ân huệ mà chúng không thể xem thường.

- Tiền của ba hở mẹ?

- Ừ, tôi nói.

- Ba vẫn bệnh à?

- Ừ, hôm nay mẹ cho các con chơi ở cửa ra vào nhưng đừng làm hư hại món gì cả và hãy coi chừng giấy sơn đó. Và tôi sung sướng được thấy chúng sung sướng, tôi được rảnh nợ bọn chúng trong lúc làm công việc của ngày thứ bảy.

Không khí nơi cửa ra vào nghe nồng nặc mùi của đồ dự trữ, chắc là bà Franke đã chất đầy cả ba trăm cái hũ của bà ta. Đó là một mùi dấm đun nấu, bao nhiêu đó cũng đủ làm gan ruột Fred đảo lộn, một mùi trái cây và rau củ nấu quá chín. Các cánh cửa đã khóa chặt và trên những cái móc chỉ có một chiếc nón cũ kỹ, chiếc nón của ông Franke để lại đó để bước vào hầm. Tờ giấy sơn mới chạy dài tới cửa chúng tôi nhưng nước sơn chỉ phủ tới nửa thanh dọc, phận định lối vào nơi cư ngụ của chúng tôi. Đó là một căn phòng duy nhất ngăn bằng một bức vách ván ép, một cái buồng dùng làm buồng ngủ cho đứa con nhỏ của chúng tôi vừa dùng làm nơi chất đồ đạc cũ. Gia đình Franke có được bốn phòng: nhà bếp, phòng khách, phòng ngủ và phòng tiếp chuyện. Phòng tiếp chuyện này bà Franke đã đón tiếp mọi khách khứa, đàn ông cũng như đàn bà. Tôi không biết rõ con số của những ủy ban, những hội đồng, tôi không quan tâm tới những hội hè mà bà ta đã tham gia. Tôi chỉ biết một điều là các ủy ban giáo khu đã chứng nhận bằng giấy tờ nhu cầu tuyệt đối của bà Franke được giữ phòng tiếp chuyện đó, mà nếu người ta nhường cho chúng tôi thì có thể nó không mang lại hạnh phúc nhưng ít ra nó cũng giúp ích được phần nào cho gia đình chúng tôi.

Đã sáu mươi tuổi rồi nhưng bà Franke hãy còn vẻ đẹp đàn bà lắm, nhưng những tia nhìn kỳ lạ của bà ám ảnh tất cả mọi người và đã làm cho tôi sợ hãi không ít. Đôi mắt sẫm tối và rắn rỏi, mái tóc chải gỡ cẩn thận và nhuộm rất khéo, giọng nói trầm trọng, rung rung và ồn ào, quăn áo thích hợp, bà đi lễ Thánh Thể mỗi ngày, bà được đặc ân hôn nhẫn giám mục mỗi tháng vào những dịp ông ta tiếp các bà trong giáo khu. Tất cả những chi tiết đó khiến bà ta thành một nhân vật không ai có hy vọng gì chống lại được. Chúng tôi biết được điều đó qua chính kinh nghiệm bản thân bởi vì cuối cùng đã tranh đấu suốt sáu năm trời và chúng tôi đã bỏ cuộc.

Bọn trẻ nô đùa ở cửa ra vào. Chúng đã quen giữ im lặng đến nỗi không gây ra tiếng động nào ngay khi chúng có thể gây tiếng động. Tôi nghe chúng nói đùa thật khẽ. Chúng xếp những hộp giấy bồi lên nhau thành một đoàn xe kéo dài suốt gian phòng và thận trọng đẩy nó đi. Chúng sắp đặt những nhà ga, chất những hộp sắt và những mẩu cây, và tôi có thể yên trí rằng chúng sẽ bận tâm trong công việc đó cho tới giờ cơm tối. Đứa nhỏ hãy còn ngủ.

Tôi đếm một lần nữa những tờ giấy bạc, những tờ giấy bạc quý báu và bẩn thỉu xông lên mùi dìu dịu khiến tôi phải hãi hùng. Tôi thêm vào đó một tờ mười đồng mác mà Fred còn thiếu. Chàng sẽ uống rượu với món tiền đó. Chàng đã rời bỏ mẹ con tôi hai tháng nay rồi, ngủ lay lất tại nhà bạn bè hay trong những viện này viện nọ, bởi vì chàng không chịu đựng nổi cảnh chật hẹp tù túng ở đây, sự hiện diện của bà Franke cũng như sự gần gũi đến mệt mỏi của gia đình Hopf, ủy ban gia cư đang xây cất một cư xá tại vùng phụ cận thành phố đã không chịu nhận chúng tôi vì biết rằng Fred có tật nhậu nhẹt say sưa và tờ giấy chứng nhận của ông linh mục cũng bất lợi. Ông linh mục ghét tôi bởi vì tôi không quan tâm gì tới các công cuộc từ thiện. Mà bà chủ tịch của cái ủy ban này không ai khác hơn là bà Franke và bằng việc bác bỏ lá đơn của tôi, bà ta củng cố thêm mình là một người nổi tiếng thanh liêm, tốt bụng. Thật vậy, nếu bà ta chấp nhận cho chúng tôi một nơi cư ngụ mới thì gian phòng của chúng tôi, tức là phòng ăn của bà, sẽ được trả lại. Do đó, bà đã đi tới một quyết định bất lợi.

Nhưng cũng từ đó, tôi thấy kinh tởm, điều mà tôi không có can đảm mô tả ra. Tôi sợ phải biến thành đối tượng của một lòng thù hận như thế và tôi sợ phải đón nhận Thánh Thể của chúa Ki tô. Bề ngoài đó là cái gì như khiến cho bà Franke mỗi ngày một trở nên đáng sợ hơn, bởi ánh mắt bà ta chỉ có thể nghiệt ngã hơn lên mà thôi. Tôi ngại đi nghe lễ mi sa mặc dù bầu không khí hiền hòa, đầm ấm trong những cuộc tế lễ chính là một trong những niềm vui hiếm hoi còn lại của tôi. Tôi ngại trông thấy ông linh mục nơi bàn thờ, người đàn ông mà tôi vẫn thường nghe tiếng trong phòng tiếp chuyện. Đó là giọng nói của một kẻ hưởng lạc bị dồn nén, chỉ biết hút xì gà loại đắt tiền và kể chuyện tiếu lâm trước bọn đàn bà trong các ủy ban hoặc đoàn thể của ông ta. Thường thì họ cười nói rất ồn ào vừa bảo tôi trông chừng bọn trẻ trong lúc nô đùa có thể gây trở ngại cho buổi hội họp của họ. Nhưng mà từ đời nào rồi, tôi không còn bận tâm gì về chuyện đó nữa, tôi cứ để mặc cho chúng nô đùa và tôi sợ chúng không còn khả năng làm ồn nữa là đằng khác. Thỉnh thoảng, vào buổi sáng, khi đứa nhỏ còn ngủ và mấy đứa lớn đã đi học, tôi lách mình vào trong nhà thờ, lúc không có lễ và tôi cảm thấy một bầu không khí bình yên vô hạn toát ra từ sự Hiện Diện của đấng tối cao.

Tuy nhiên, thỉnh thoảng bà Franke cũng có vài cư xử tốt đối với chúng tôi, nhưng chúng lại làm cho chúng tôi sợ hãi còn hơn là lòng thù hận của bà ta. Vào dịp Giáng sinh, bà ta mời chúng tôi tham dự một buổi lễ nho nhỏ tổ chức trong phòng khách của bà ta. Và khi bước vào, tôi tưởng chừng như chúng tôi đang biến mất trong một tấm gương sâu thẳm: Trước hết là Clement và Clara, sau đó tới Fred và sau cùng là tôi với đứa nhỏ nhất trên tay. Chúng tôi lọt sâu trong tấm gương và tôi nhận ra một sự thật hiển nhiên là vẻ mặt chúng tôi trông thảm não quá.

Trong phòng khách, vẫn giữ nguyên vẹn từ ba mươi năm nay, tôi không thấy mình thoải mái chút nào, tôi tưởng chừng như mình đang lạc vào một thế giới nào khác, giữa bàn ghế, những bức tranh, trước những chiếc bàn trải bằng những chiếc khăn thêu. Việc bài trí trên cây Giáng sinh, những thứ giữ được từ thời chiến tranh dùng trang hoàng gian phòng đã làm tôi kinh sợ đến đứt hơi thở. Đó là những viên cầu xanh và vàng ánh đang lấp lánh, những mớ tóc thiên thần, những bức tượng của các tiểu thánh bằng thủy tinh có khuôn mặt xinh xắn, tốt tươi, một tượng Chúa hài đồng trong một máng cỏ hồng tươi, một tượng Nữ Đồng Trinh và một tượng thánh Joseph bằng đất nung trông diêm dúa, sặc sỡ, cả hai đang tươi cười dưới một tấm khẩu hiệu bằng thạch cao ghi hàng chữ “Bình an dưới thế cho người thiện tâm”. Và rồi tới những đồ đạc bày biện kia, trên đó một người đàn bà giúp việc phải đổ mồ hôi suốt tám tiếng đồng hồ trong mỗi tuần lễ để lãnh năm chục xu và phải ghi tên tại Liên đoàn các bà mẹ. Tất cả cái vẻ sạch sẽ đó nghe thoảng mùi vị của sự chết chóc đã làm tôi sợ. Ông Franke ngồi trong một góc phòng và hút ống vố, tấm thân gày gò xương xẩu của ông ta đã bắt đầu có da có thịt. Tôi thường nghe ông ta bước lên cầu thang một cách khá ồn ào, với những bước chân nện mạnh, và hơi thở hào hển của ông ta lướt qua cửa phòng chúng tôi, nhỏ dần cho tới đầu kia.

Bọn trẻ sợ sệt những đồ đạc bày biện hiếm khi nào chúng có dịp trông thấy đó. Chúng ngậm ngùi khi phải ngồi trên chiếc ghế nhồi nệm, chúng ngồi một cách rụt rè, ngoan ngoãn, tôi trông thấy mà buồn muốn khóc.

Những đĩa thức ăn đã sẵn sàng cho chúng, và những món quà: Từ ba mươi năm nay, những đôi vớ và con heo đất muôn đời đã gắn liền vào ngày lễ Giáng sinh trong gia đình Franke.

Khuôn mặt Fred có vẻ âm u, buồn bã và tôi thấy rõ là chàng hối hận đã chấp nhận lời mời, chàng đứng tựa lưng bên rìa khung cửa sổ, chàng móc ra một điếu thuốc gắn lên môi, vuốt cho nó ngay ngắn trước khi châm lửa đốt.

Bà Franke rót đầy những ly rượu và đặt trước bọn con nít những cái chung bằng sành có màu sắc lòe loẹt với nước si rô đựng ở trong. Những cái chung đó được trang hoàng bằng những cảnh trí rút ra từ câu chuyện cổ tích “Chó sói và bốn con dê con”.

Chúng tôi nâng ly, Fred uống một mạch cạn ly rượu và nhìn cái ly trong bàn tay như để trầm trồ hương vị của rượu. Trong những lúc đó, tôi thường ngắm nghía chàng, vẻ mặt chàng biến mọi lời nói trở nên vô bổ, thừa mứa. Hai cái ống bỏ tiền và một ly rượu, vẻ mặt chàng như muốn nói, một tình cảm kéo dài trong năm phút không làm tôi quên rằng chỗ ở của chúng tôi quá nhỏ bé, chật chội.

Cuộc viếng thăm đáng ghê sợ đó kết thúc bằng một cuộc từ giã lạnh nhạt, và tôi đọc trong đôi mắt của bà Franke tất cả những điều bà ta muốn nói: Ngoài những lỗi lầm sẵn có, mai đây chúng tôi còn mang tiếng là vô ơn và thiếu lễ độ, đối với bà đó là hai nhánh hoa phụ thêm vào vòng hoa khổ hạnh của bà.

Ông Franke nói ít, nhưng khi vợ ông ta vắng nhà, thỉnh thoảng ông ta thò đầu vào phòng chúng tôi, và không nói năng gì, ông đặt một miếng sô cô la trên chiếc bàn kê gần bên cửa, và có khi tôi thấy ở đó một tờ giấy bạc giấu kín trong lớp giấy bao. Tôi cũng thường nghe ông ta trò chuyện với bọn trẻ nơi cửa ra vào. Ông ta giữ chúng lại, thì thầm mấy câu, và bọn trẻ đã kể lại rằng ông ta vuốt tóc chúng và gọi chúng là “các cháu cưng”.

Bà Franke thì khác, bà ta lắm lời và quỷ quyệt, không chút chân thành. Bà ta thuộc một gia đình thương mãi kỳ cựu trong thành phố đã dần dà thay đổi đối tượng mậu dịch, chỉ quan tâm tới những món hàng quý giá hơn. Ban đầu là dầu mỡ, bột, muối, tiếp theo là rượu, từ đó họ qua chính trị và tệ nạn hơn, họ đi tới việc bán buôn điền thổ. Hôm nay thỉnh thoảng tôi nảy ra ý nghĩ là họ đang buôn bán món quý giá hơn hết: Thượng đế.

Ít khi bà Franke lại tỏ ra dịu dàng lắm. Trước hết, khi bà ta nói về tiền bạc. Bà nói cái tiếng đó nghe dịu dàng đến phát sợ, giống nhiều người vẫn nói tới những tiếng sống, chết, yêu hay Thượng Đế: Một cách nhỏ nhẹ với một chút hốt hoảng và với thật nhiều dịu dàng trong giọng nói. Tia nhìn của đôi mắt bà ta trở nên ngầu đục hơn, nhưng nét mặt của bà trẻ trung ra khi bà ta nhắc nhở tới tiền bạc hay những món đồ dự trữ - hai thứ của cải mà bà ta không dung thứ cho bất luận một ai nhắm vào. Nỗi hãi hùng xâm chiếm lấy tôi khi phải vào hầm lấy than hay khoai tây và nghe bà ta đếm những cái chậu bằng những tiếng thì thầm êm ái, đọc lên những con số, nghe như những âm điệu nhịp nhàng trong một nghi thức lễ bái. Tôi nghĩ tới một nữ tu sĩ đang đọc kinh, tôi đặt cái xô ở đó, vội vàng trở lên và ôm lấy các con bởi vì tôi có cảm tưởng rằng chúng cần được bảo vệ trước một cái gì ghê gớm. Và các con nhìn tôi, đứa con trai với đôi mắt thiếu niên, đứa con gái với cái nhìn âm u, dịu dàng. Chúng nhìn tôi, như hiểu ra một cách mập mờ, và sau vài phút ngập ngừng, chúng đến bên tôi để cầu nguyện, lời cầu nguyện mà tôi đã khởi xướng, một bài kinh đều đều đầy mê hoặc, hoặc những đoạn bài “Kinh lạy Cha” mà chúng tôi đọc một cách say mê.

Bây giờ thì đồng hồ đã gõ ba giờ. Bầu không khí của ngày Chúa nhật như bùng vỡ ở ngoài sân. Những tiếng động vang lên từng hồi, những giọng nói cười tan biến vào nhau, nói lên niềm vui của một buổi xế chiều nghỉ việc, và lòng tôi chợt lạnh buốt. Tôi đếm lại lần chót những tờ giấy bạc, tôi ngắm nghía những khuôn mặt buồn nản đến chết người và sau cùng tôi quyết định tiêu một khoản. Mấy đứa nhỏ đang nô đùa nơi cửa ra vào, đứa bé đã thức giấc. Có lẽ tôi phải bắt đầu làm việc, nhưng trước khi bắt tay vào việc, tôi ngoảnh mặt khỏi chiếc bàn nơi tôi đang tỳ khuỷu tay, đầu óc nghĩ ngợi mông lung, và đưa mắt nhìn lên vách phòng. Chúng được trang hoàng bằng mấy bức tranh in lại bán giá rẻ đóng dính bằng đinh. Những khuôn mặt đàn bà mũm mĩm ngoan hiền của Renoir có lẽ xa lạ với tôi làm sao và tôi không hiểu tại sao mình có thể chịu đựng chúng trong suốt nửa tiếng đồng hồ. Tôi tháo những bức tranh đó ra, xé nát chúng, ném vào thùng rác mà tôi phải đem xuống. Tôi tiếp tục nhìn lên bức vách, không còn gì nữa ngoài bức tượng Chúa bị đóng đinh trên thập tự giá ở phía trên cánh cửa và bức tranh của một họa sĩ mà tôi không biết tên. Một bức vẽ hỗn loạn với màu sắc bình dị, có vẻ lạ lùng đối với tôi cho tới bây giờ, nhưng bất chợt tôi thừa nhận mà không hiểu tại sao.

III

Trời mới tảng sáng khi tôi rời khỏi nhà ga, các ngả đường vắng hoe, chênh chếch trước những dãy nhà có mặt tiền quét vôi trắng bệch từng chỗ. Trời lạnh, vài anh tài xế tắc-xi đứng run lập cập, hai tay thọc trong túi áo khoác. Bất giác bốn năm khuôn mặt nhợt nhạt dưới những chiếc nón cối xanh đồng loạt quay về phía tôi như những cái đầu con rối được điều khiển bằng dây. Rồi thì như một cái máy, những khuôn mặt trở về vị trí ban đầu, đối diện với ngõ ra của nhà ga.

Không thấy cả bóng một cô gái, tôi lững thững quay mặt về phía nhà ga và thấy cây kim dài đã chỉ lên tới số chín: sáu giờ kém mười lăm. Tôi đi vào một con đường chạy dọc theo dãy nhà gạch phía bên tay phải, và ngắm nghía vào các mặt kính. Hẳn đã có một quán cà phê mở cửa, hoặc một quán rượu hoặc một hiệu kem mà tôi kinh khiếp, nhưng tôi còn thích hơn là cái quầy giải khát ở nhà ga. Ở đó vào giờ này, người ta bắt đầu bán thứ cà phê âm ấm và món canh lạt lẽo hâm nóng nhắc nhở bầu không khí của trại lính. Tôi dựng cổ áo khoác lên, cẩn thận bắt tréo hai ve áo lại và phủi lớp bụi đen dính trên áo.

Chiều hôm trước, tôi uống nhiều hơn ngày thường và khoảng một giờ sáng tôi đã đến nhà ga gặp Max, người thỉnh thoảng vẫn cho tôi tạm trú. Max làm việc tại phòng gởi hành lý - đó là một người bạn quân ngũ - và ở đây có một cái lò sưởi lớn, chung quanh chất đồ đạc tạo thành một cái ghế dài. Chính trên đó những người thuộc tầng lớp dưới vẫn đến nghỉ ngơi: những người khuân vác, những người làm công trong phòng và trong thang máy. Mớ đồ đạc bằng cây này cách khoảng với lò sưởi nên khỏi sợ lọt vào đó. Ở bên dưới có một khoảng trống tối tăm, ấm cúng. Nằm dài ở đó, tôi cảm thấy bình yên, lòng thanh thản. Men rượu lan khắp các mạch máu của tôi, và tiếng rầm rập điếc tai của những chiếc xe lửa đến và đi, tiếng ồn ào của những chiếc xe bốc hàng ở phía trên, tiếng thang máy lên xuống, tất cả những tiếng động rối loạn trong bóng tối đó đã dỗ giấc ngủ tôi khá nhanh chóng. Có khi tôi đã ứa nước mắt; tôi khóc khi nghĩ đến Kate và mấy đứa nhỏ, dù rằng những giọt nước mắt của một tên say rượu chẳng đáng kể gì và khi nghĩ lại tôi không thấy hối hận chút nào. Tôi khổ sở, chỉ có vậy. Ngay trước chiến tranh, tôi đã uống rượu, nhưng đó là một tình cảnh người ta quên mất điều đó và thường phê phán sự trụy lạc tinh thần của tôi một cách bao dung rằng: Hắn đã chiến đấu.

Tôi chỉnh lại vẻ ngoài với tất cả sự chu đáo trước khung kính hiệu cà phê. Tấm gương ném lại nhiều lượt cái bóng dáng nhỏ thó, gầy gò của tôi như một trò chơi ky kiểu cách, trong đó những chiểc bánh kem và những cái đầu mọi đen dính sô cô la nhào lộn bên tôi. Tôi trông thấy tôi tường tận, cái thằng người bé bỏng đang vừa quay cuồng trong đám bánh ngọt vừa quờ quạng với những cử chỉ rối loạn và kéo lại chiếc quần.

Tôi đi lang thang trước những cô gái bán hoa và những gian hàng thuốc lá lẻ, trước những người bán quần áo may sẵn có những hình người mẫu đang chăm chăm nhìn tôi bằng con mắt lạc quan đầy gượng gạo và giả dối. Bên phải là chỗ bắt đầu của một con đường với những dãy nhà gỗ xơ xác, nghèo nàn, trong góc là một tấm băng rôn trắng dài, mang hàng chữ: “Những người bán thuốc xin chào mừng các bạn!”

Những ngôi nhà gỗ đã được dựng lên giữa khoảng hoang tàn, đổ nát. Chúng chen chúc nhau trên những nền nhà xiêu vẹo, cháy xém, nhưng những ngôi nhà đó lại là những gian hàng bán thuốc lá lẻ, những gian hàng bán quần áo may sẵn, những sạp báo, và khi tôi đến một hàng kem nhỏ thì nó đã đóng cửa. Tôi phá hư một cái nắm cửa, nhìn quanh và thấy một vùng ánh sáng.

Tôi băng qua đường để đến gần nó. Vùng ánh sáng đến từ một ngôi nhà thờ. Cửa kính màu kiểu gô-tích ở trên cao đã được sửa chữa lại một cách sơ sài bằng vôi gạch vụn và người ta gắn vào đó một khung cửa sổ màu vàng dường như lấy từ một buồng tắm nào ra. Sau bốn ô vuông nhỏ, sáng lên một ngọn đèn leo lét. Tôi dừng bước, nghĩ ngợi trong giây phút: ít hy vọng gì, nhưng có thể bên trong ấm cúng hơn… Tôi bước lên mấy bậc thềm hư hại. Cánh cửa có vẻ như không hề hấn gì, nó được độn bằng da. Trong nhà thờ không có vẻ có gì ấm cúng. Tôi giở mũ, lách mình qua những hàng ghế, đi về chỗ đọc kinh. Sau cùng tôi tìm thấy những ngọn đèn sáp đang chạy ở khoảng trung bộ giáo đường đã được sửa chữa lại. Tôi tiếp tục bước tới mặc dù biết rằng ở bên trong còn lạnh hơn ở bên ngoài. Gió từ khắp nơi mặc tình thổi vào. Những bức tường hư chưa được sửa chữa, người ta giăng những tấm biển bằng sợi, chất hồ lỗ chỗ khắp nơi, nó tróc ra thành nhiều lớp, cong lên, rịn nước, tạo thành những chỗ sưng phù bẩn thỉu. Tôi dừng bước, ngỡ ngàng bên một góc cột.

Đứng trước chiếc bàn đá, giữa hai khung kính màu, mặc áo hai vạt trắng với hai cây đèn sáp ở hai bên, vị linh mục đang đọc kinh, hai bàn tay ông giơ lên, và mặc dù quay lưng về phía tôi, tôi cũng biết rõ là ông đang lạnh. Thoạt đầu, người ta tưởng là ông đang một mình - với quyển kinh mi sa mở ra, với hai bàn tay giơ cao, và cái lưng run rẩy. Nhưng trong vùng ánh sáng mờ đục, dưới những ngọn đèn nến chập chờn, tôi nhận ra mái đầu vàng nâu của một cô gái đang nghiêng về phía trước trong một dáng điệu thành khẩn. Người nàng nghiêng tới độ mái tóc bồng bềnh chẻ ra làm hai phần cân xứng, buông xõa trên vai nàng. Quỳ gối cạnh cô gái, một đứa bé đang quay lưng lại, và trong bóng tối mập mờ, tôi nhận ra thằng nhóc qua nét mặt nhìn nghiêng, qua cặp lông mày đỏ phình ra, qua đôi má bầu, qua cái miệng há hốc với đôi môi xoắn lại một cách lạ lùng, khuôn mặt đần độn, ngốc nghếch của nó thể hiện một vẻ khinh mạn trông rất thô bỉ.

Vị linh mục, vốn là một người nhà quê gân guốc có nước da xanh xao, quay mặt lại nhìn về phía gốc cột nơi tôi đang đứng, ông ta chắp hai bàn tay lại, dang chúng ra và lâm râm đọc một câu kinh nào đó. Đoạn ông ta lại quay về phía bàn thờ, nghiêng người về phía trước và bất chợt xoay nửa vòng, trịnh trọng làm dấu ban phép cho cô gái và thằng ngốc, trông thật dị hợm. Tôi đang ở trong nhà thờ và tôi có cảm tưởng ông ta không thèm ban phép cho tôi trong cuộc hành lễ của ông ta. Ông ta quay lại, đội mũ lên đầu, cầm bình rượu lễ và sau khi thổi tắt đèn bên phải, trịnh trọng đi về phía bàn thờ chính nơi ông ta quỳ xuống làm lễ trước khi biến mất trong bóng tối sâu hút của ngôi nhà thờ. Tôi chỉ còn nghe tiếng một cánh cửa rít lên. Rồi thì trong phút chốc, tôi trông thấy cô gái hiện ra trong vùng ánh sáng, vẻ mặt nàng thật dịu dàng, tươi thắm, và nàng đứng dậy, một cách thành khẩn, không kiểu cách, nàng bước lên những cái bục, thổi tắt ngọn đèn còn lại. Đứng thẳng người trong thứ ánh sáng vàng vọt kia, trông nàng đẹp hẳn ra: người cao, mảnh khảnh, khuôn mặt thuần khiết. Nàng hướng đôi môi về phía ngọn lửa, nhưng động tác đó không có vẻ gì kỳ cục. Rồi thì cùng với đứa bé, nàng rút vào bóng tối và tôi chỉ trông thấy lại nàng khi nàng bước đi dưới cánh cửa sổ vây phủ bằng những vụn đá nhỏ, trong lớp ánh sáng màu xám nhạt. Một lần nữa tôi cảm thấy xúc động khi trông thấy nàng ngoảnh mặt bằng một động tác nhẹ nhàng của cái cần cổ khi đi ngang qua trước mặt tôi, nàng có vẻ như hỏi han tôi bằng một thoáng nhìn lặng lẽ. Nàng đi về phía cửa. Nàng đẹp, và tôi lững thững bước theo sau. Đến cửa, nàng quỳ xuống làm lễ và đẩy cửa, kéo thằng ngốc ra ngoài.

Tôi bước theo nàng. Nàng đi về hướng mà tôi vừa rời bỏ, về phía nhà ga, nàng rẽ sang một con đường vắng nơi chỉ có những nhà gỗ lụp xụp và những đống gạch ngói đổ nát. Tôi trông thấy nàng quay đầu lại nhiều lần. Người nàng mảnh khảnh, hơi ốm, trông nàng không quá mười tám, mười chín tuổi, và nàng kéo thằng ngốc theo phía sau một cách nhẫn nại bằng một bàn tay lanh lợi và cứng cáp.

Nhà cửa trở nên đông đúc hơn, những mái nhà lụp xụp ít hẳn đi, những con đường sắt tăng gia gấp bội: tôi nhận ra một khu phố mà xưa kia tôi ít khi đặt chân tới. Hẳn nơi đây phải có một trạm xe điện. Quả thật tôi nghe từ sau một bức tường đỏ nhạt sửa chữa sơ sài tiếng bánh xe nghiến trên đường sắt, tôi trông thấy những tia lửa từ những máy hàn xẹt ra trong những tia sáng đầu tiên của buổi bình minh, và tôi nghe những bình dưỡng khí rít lên.

Tôi như bị thôi miên bởi bức tường kia, và tôi không để ý cô gái đã dừng lại. Tôi bước trờ đến và thấy nàng đứng trước một ngôi nhà gỗ, đang tìm chìa khóa trong xâu. Thằng ngốc ngẩng nhìn nền trời xám ngắt một màu. Cô gái nhìn tôi và khi đến trước mặt nàng, tôi lúng túng không biết xoay xở cách nào - nhưng mà cửa hàng nàng đang mở là một tiệm kem…

Qua khung cửa mở, tôi nhác thấy những chiếc ghế, một cái quầy hàng và cái bình lọc cà phê, tất cả chìm đắm trong bầu không khí tối tăm, buồn bã. Một mùi bánh mì sữa mốc meo xông ra và sau một tấm gương tôi trông thấy những viên thịt chất trong hai cái đĩa, những miếng thịt sườn nguội và một cái bình đựng dưa chuột.

Tôi đứng đó, và cô gái nhìn tôi. Nàng vừa dỡ những cánh cửa bản bằng lá sắt và tôi, tôi cũng nhìn thẳng vào mặt nàng.

- Xin lỗi cô, tôi nói. Có phải đã tới giờ cô mở cửa không?

- Dạ phải, nàng vừa trả lời vừa bước qua trước mặt tôi để mang cánh cửa bản sau cùng vào trong. Giờ đây mặc dầu tất cả những cánh cửa bản đã được gỡ ra, nàng vẫn trở lại, nàng nhìn thấy tôi và tôi hỏi nàng:

- Vào được không cô?

- Dạ được, nàng nói, nhưng mà trời hãy còn lạnh.

- Ô, không sao! Tôi vừa nói vừa bước vào.

Bên trong nghe xông lên một mùi hôi. Tôi móc thuốc từ trong túi, châm lửa đốt một điếu. Nàng bật đèn và tôi lấy làm lạ nhận thấy cái gì cũng có vẻ sạch sẽ.

- Tháng chín thời tiết gì mà kỳ thật! Nàng nói. Buổi trưa thì nóng bức thế mà bây giờ lại lạnh cóng người.

- Đúng, tôi nói. Lạ thật, buổi sáng trời lạnh quá.

- Tôi đi nhóm lửa ngay bây giờ đây.

Giọng nàng trong sáng, hơi khô khan và tôi để ý thấy nàng có vẻ bối rối.

Tôi gật đầu biểu lộ sự đồng tình với nàng. Tôi đứng sát bên vách, cạnh quầy hàng, nhìn quanh. Những bức vách bằng ván thô, dán bằng bích chương quảng cáo thuốc lá có màu mè sặc sỡ. Những tấm bích chương này trình bày những người đàn ông lịch sự, tóc màu muối tiêu đang chìa hộp thuốc mời các bà ăn mặc thật hở hang, vừa nhếch môi hẳn là để nở nụ cười mời mọc trong khi bàn tay kia cầm một chai rượu sâm banh, hoặc những chàng cao bồi đang cưỡi ngựa, mặt rực lên một niềm vui ngáo ngổ, quỷ quái, một bàn tay cầm một sợi dây thòng lọng, một bàn tay kẹp một điếu thuốc với một làn khói xanh tỏa ra như một lá cờ lấp lánh chạy dài tới cuối đồng cỏ.

Thằng ngốc ngồi xổm bên lò sưởi đang run lên từng chập. Nó cầm trong tay một viên kẹo gắn vào một cái que, nó mê mải liếm đầu viên kẹo đỏ tươi trông thật thảm hại, nước dãi nó ứa ra hai bên mép.

Bernard, cô gái nói giọng dịu dàng vừa nghiêng người bên nó để chùi sạch mồm mép nó bằng một chiếc khăn tay. Nàng mở nắp lờ sưởi, vò vò tờ giấy nhật trình dồn vào trong đó, và châm quẹt đốt sau khi đã chất củi và than vào.

- Mời ông ngồi, nàng bảo tôi.

- Cám ơn, tôi nói, nhưng tôi vẫn chưa chịu ngồi.

Tôi thấy lạnh, tôi muốn đứng gần bên ngọn lửa và mặc dù cảm giác buồn nôn gợi lên từ mặt mày thằng ngốc và những thức ăn nguội lạnh, rẻ tiền trong tủ kính, tôi bắt gặp một tình cảm thoải mái, dễ chịu khi nghĩ đến hương vị cà phê kèm theo một miếng bánh mì phết bơ. Tôi nhìn lên cô gái, bắt đầu từ cái ót trắng ngà như sữa của nàng cho đến đôi vớ rách được mạng lại một cách vội vàng. Tôi quan sát những nét cong cong mềm mại ở đầu nàng khi nghiêng tới trước để theo dõi ngọn lửa đang bắt cháy.

Trước tiên chỉ có một làn khói dày rồi có những tiếng lách tách, tiếp theo là những ngọn lửa đầu tiên khởi sự bập bùng và rồi làn khói trở nên yếu ớt dần. Trong suốt thời gian đó, nàng ngồi xổm dưới chân tôi, dùng những ngón tay khói than trong miệng lò và thỉnh thoảng nàng lại cúi sát người xuống để thổi lửa. Khi nàng cúi người như thế, mắt tôi có thể theo dõi con đường chạy dài từ ót nàng xuống tới lưng, trắng như lưng một đứa trẻ.

Nàng thốt nhiên đứng dậy, nhìn tôi mỉm cười và đi ra sau quầy hàng. Đoạn nàng mở vòi nước, rửa tay và sửa soạn bình lọc cà phê. Trong khi đó, tôi bước tới bên lò sưởi dùng chiếc que sắt giở nắp lò lên: những ngọn lửa vây phủ lấy những thanh củi và những hòn than đã đỏ rực. Tôi bắt đầu thấy dễ chịu và hơi nước thoát ra từ bình lọc cà phê càng làm tôi thèm thuồng thêm. Mỗi lần uống, tôi đều bắt gặp hương vị thơm ngon của cà phê và của bữa điểm tâm, nhưng khi nhìn những khúc xúc xích có lớp da bọc nhăn nheo và những mớ rau cải tôi thấy ơn ớn phần nào. Lại nữa khi cô gái bưng một cái rổ sắt đựng vỏ chai bước ra ngoài, còn lại mình tôi đối đầu với thằng ngốc, tôi cảm thấy bực bội lạ lùng, đứa bé không để ý gì tới tôi nhưng tôi giận dữ vì phải trông thấy nó ngồi đó, thỏa mãn với chính nó, vừa mút cái que kẹo não lòng của nó.

Khi tôi ném mẩu tàn thuốc, cánh cửa xịch mở và tôi kinh ngạc trông thấy không phải cô gái mà vị linh mục vừa hành lễ bước vào. Khuôn mặt nhà quê, vuông vức và nhợt nhạt với chiếc nón đen chụp lên trên trông thật đúng điệu. Ông ta thốt lời chào và thất vọng thấy đầu quầy bên kia không có người, nỗi thất vọng khiến cho vẻ mặt ông ta sa sầm lại. Tôi nói, “chào”. Và tôi nghĩ, tên đểu cáng khốn khổ! Trong giây phút đó, tôi chợt nhớ ra ngôi nhà thờ tôi vừa bước vào là nhà thờ trực thuộc giáo khu Đức-Mẹ-Bảy-Điều-Khó và tôi biết rõ hồ sơ của vị linh mục ngay trong chi tiết: Ông ta được phê điểm một cách tệ hại, ông ta không lôi cuốn giáo dân được chút nào bởi những bài giảng của ông ta thiếu hẳn nhiệt tâm và giọng nói của ông ta thì rè rè như một cái máy hát cũ. Trong thời chiến tranh, ông ta không gây ra được một tiếng tăm nào ra hồn: ông ta chẳng phải là một vị anh hùng cũng không phải là một người đi kháng chiến, ông ta không có được một cái huy chương nào, cũng không có được một vòng hoa vô hình nào của một người bị khổ nhục. Hồ sơ của ông ta còn hoen ố bởi tội vi phạm giờ giới nghiêm và bị phạt vạ. Tuy nhiên tất cả những chuyện đó còn ít trầm trọng hơn một câu chuyện đàn bà thật kỳ lạ. Thật vậy, đồng ý là thứ tình yêu lý tưởng kiểu Platon vẫn còn tồn tại, nhưng những tình cảm dịu dàng đã được đẩy đi quá xa, tới độ làm phật ý tòa giám mục. Vị linh mục ở nhà thờ Thánh-Nữ-Marie-Bảy-Điều-Khó thuộc những người mà đức giám mục lưỡng lự giữa hai lời phê: “Tệ” và “Xấu”. Vẻ bối rối thêm vào sự thất vọng của vị linh mục trông quá rõ ràng đến độ làm tôi áy náy, khó chịu. Tôi châm một điếu thuốc khác, lặp lại tiếng “chào”, và cố không thèm nhìn vào cái khuôn mặt tầm thường đầy tiêu biểu đó. Mỗi khi nhìn bọn thầy tu kém cỏi trong bộ áo tu sĩ của họ, với vẻ ngây ngô và tự tin nơi chính họ, tuy nhiên lại thiếu hẳn một sự quả quyết, tôi nghe dấy lên một tình cảm kỳ lạ đến từ lòng thương hại và sự giận dữ, giống như lúc có mặt các con tôi.

Bằng một cử chỉ nóng nảy, ông ta cầm đồng hai mác gõ nhẹ lên cái đĩa thủy tinh ở cuối quầy hàng. Cổ, rồi đến mặt mày ông ta chợt đỏ hẳn lên khi cánh cửa mở ra và cô gái bước vào.

- À! Ông ta vội vàng lên tiếng. Chỉ vì mấy điếu thuốc.

Tôi quan sát ông ta một cách chăm chú. Ông ta đưa những nhón tay trắng trẻo và ngắn ngủn thận trọng lướt đi giữa hai đống thịt sườn, tìm cách đến gần những gói thuốc lá, sau cùng lấy ra gói thuốc màu đỏ, đoạn ném đồng tiền trên quầy hàng rồi ngoe nguẩy rời khỏi cửa hiệu sau khi thốt lên một tiếng “chào” mơ hồ.

Cô gái nhìn ông ta bước đi, đặt cái rổ trên tay xuống và miệng tôi ứa nước bọt khi trông thấy những ổ bánh mì vàng rực mà nàng vừa mang tới. Cổ họng tôi thắt lại, tôi nuốt nước bọt, ngậm chặt đầu điếu thuốc và loay hoay tìm chỗ ngồi. Lò sưởi bằng lá sắt phát ra hơi nóng hừng hực, kèm theo một làn khói than mỏng, và tôi nghe khó ở trong người như có một vị chua dâng lên trong dạ dày.

Bên ngoài, những chiếc xe điện rời trạm đang rít lên, rẽ sang khúc quanh, những đoàn tàu có màu trắng bẩn thỉu lướt đi, ngừng lại, đang chạy ra xa, những tiếng ken két phát ra, tỏa khắp theo những đường dây trắng giống như một mạng chỉ chằng chịt.

Nước reo êm đềm trong bình lọc cà phê, thằng ngốc đang mút tới cái que cây nơi chỉ còn dính có một lớp kẹo mỏng màu hồng trong suốt.

- Ông dùng cà phê chứ? Cô gái hỏi tôi từ sau quầy hàng.

- Dạ, xin cô, tôi hối hả trả lời. Như bị xúc động bởi giọng nói của tôi, cô gái ngoảnh khuôn mặt xinh xắn bình thản về phía tôi, mỉm cười và khẽ ra dấu bằng đầu, vừa đẩy cái tách nằm trên một cái đĩa tới miệng vòi bình lọc cà phê. Sau đó nàng thận trọng mở nắp chiếc hộp bằng sắt trắng đựng bột cà phê và một mùi thơm tuyệt diệu xông lên tận mũi trong lúc nàng múc ra một muỗng. Nàng ngập ngừng:

- Bao nhiêu… tôi phải bỏ bao nhiêu mới đủ đây?

Tôi vội móc tiền từ trong túi ra, vuốt những tờ giấy bạc, đặt những đồng tiền chồng lên nhau, rồi tiếp tục moi trong túi, lẩm nhẩm đếm và nói:

- Ba. Vâng. Cô cho tôi ba tách.

- Ba tách à? Nàng vừa nói vừa mỉm cười một lần nữa, nếu vậy, tôi sẽ cho ông một vại, rẻ nhất đó!

Tôi nhìn nàng cho bốn muỗng bột đầy vào cái ngăn bằng kền, đẩy cái ngăn đó vào và thay cái tách phía dưới bằng một cái vại. Nàng điều chỉnh các vòi nước một cách lặng lẽ. Hơi nước trong bình thoát ra nghi ngút trong tiếng nước sôi sùng sục. Một cuộn khói bay qua trước mặt nàng và chất nước lỏng màu nâu dợt bắt đầu nhỏ giọt, tim tôi rộn lên nhẹ nhàng.

Thỉnh thoảng tôi vẫn nghĩ đến cái chết, vào giữa cái khoảnh khắc người ta bước từ cuộc đời này sang cuộc đời khác, và làm bảng tổng kết về những gì sẽ còn lại cho tôi vào cái giây phút tuyệt vời đó: Khuôn mặt xanh xao của vợ tôi, vành tai mỏng của một thầy tu trong phòng xưng tội của ông ta, những buổi lễ thì thầm trong những ngôi nhà thờ được soi sáng bằng thứ ánh sáng lờ mờ và thấm đẫm sự hài hòa êm đềm của lễ nghi và của những bài hát, làn da hồng hào và ấm áp của các con tôi, men rượu đang rần rật trong các mạch máu của tôi, những bữa điểm tâm - một vài bữa điểm tâm - và, vừa nhìn thấy cô gái điều chỉnh các vòi nước của bình lọc cà phê, tôi biết rằng nàng cũng dự phần đó. Tôi mở nút áo khoác và ném chiếc mũ bê-rê lên ghế.

- Cô cho tôi một ổ bánh mì nhỏ nhỏ được chứ? Tôi hỏi. Mới không?

- Dạ mới, nàng nói. Ông muốn bao nhiêu đây?… Bánh mì mới cả.

- Dạ bốn, tôi nói. Với bơ.

- Dạ bao nhiêu?

- Dạ… năm mươi gam.

Nàng lấy những ổ bánh mì nhỏ từ trong rổ, đặt vào đĩa và dùng một con dao vạch nhiều phần trên miếng bơ nửa ký lô.

- Tôi không có cân. Thêm một chút nghe ông? Một phần tám… tôi dùng dao cắt được không?

- Dạ được chứ, tôi đáp và thấy miếng bơ nàng đặt bên những ổ bánh mì lớn hơn một phần tám: Đó là những miếng lớn nhất trong bốn miếng nàng cắt ra.

Cái đĩa nhảy múa trước mặt tôi bởi nàng đang loay hoay trải chiếc khăn bàn nhỏ. Tôi giúp nàng mở chiếc khăn và trong giây phút đó tôi nhận ra mùi thơm ngon của đôi bàn tay nàng.

- Đây rồi, nàng nói.

- Cám ơn cô, tôi trả lời.

Tôi rót cà phê, bỏ thêm đường, quậy cho tan và uống. Cà phê nóng và ngon tuyệt, chỉ có vợ tôi mới pha được một tách cà phê ngon như thế, nhưng tôi lại ít khi uống cà phê do nàng pha và tôi nhớ lại lần sau cùng tôi được diễm phúc uống một tách cà phê như thế. Tôi uống nhiều ngụm liên tiếp và cảm thấy trong người mình dễ chịu hơn sau đó.

- Ngon tuyệt! Tôi kêu lên. Cà phê cô pha ngon tuyệt.

Cô gái mỉm cười với tôi, biểu lộ sự đồng tình bằng cái gật đầu nhẹ, và bất chợt tôi nhận ra nỗi hứng thú được gặp nàng. Sự hiện diện của nàng làm cho lòng tôi tràn đầy thoải mái và bình yên.

- Chưa ai khen cà phê ngon tuyệt như ông mới khen.

- Ngon tuyệt thật mà, tôi nói.

Một chập sau, tôi nghe từ bên ngoài có tiếng chai không va chạm vào nhau trong những chiếc rổ bằng sắt, người bán sữa bước vào với những cái chai đầy và nàng chậm rãi tính tiền với đôi bàn tay trắng nõn nà của nàng: sữa, ca cao, yaourt, kem. Không khí trong quán giờ đây trở nên oi bức hơn, thằng ngốc không động đậy, nó vẫn còn ngậm cái que cây trong miệng, mút đi mút lại và ú ớ nói những gi không ai nghe ra nổi ngoài những âm thanh kỳ bí, man rợ. Khi cô gái quay nhìn về phía nó thì mặt mày nó nhăn nhó cố nở một nụ cười.

Những anh nhân viên xe điện bước vào, tháo kính che mắt, tìm chỗ ngồi và uống sữa trong chai bằng những cái ống hút, tôi nhận ra huy hiệu thành phố may trên bộ đồng phục đi làm của họ. Bên ngoài, sinh hoạt vẫn tiếp diễn, từng hàng tàu điện tuần tự thay thế những toa xe có màu trắng bẩn thỉu, chúng rít trên đường sắt nghe ken két.

Tôi nghĩ tới Kate, vợ tôi, mà chiều nay tôi sẽ gặp. Nhưng việc trước tiên là phải kiếm được tiền và giữ một gian phòng. Đi xin xỏ, vay hỏi tiền bạc quả vất vả. Phải chi có một người nào có sẵn tiền cho tôi ngay bây giờ. Nhưng mà trong một thành phố như thành phố này, một thành phố ba trăm ngàn dân, “cái người nào đó” thật là khó tìm. Tôi nghĩ tới vài người mà có lẽ tôi đỡ phải vất vả hơn khi tiếp xúc, trò chuyện với họ. Tôi sẽ tới họ và thử tìm ra một gian phòng.

Tôi đã uống xong cà phê, sắp tới bảy giờ. Một làn khói thuốc lan ra khắp quán và một người tàn phế có vẻ mệt mỏi, râu tóc không cạo, đang khập khễnh bước vào. Một nụ cười điểm trên môi, người ấy tìm chỗ ngồi bên cạnh lò sưởi, gọi cà phê uống và nhồi cho thằng ngốc ăn những lát bánh mì phô mai lấy ra từ một gói giấy nhật trình.

Bình thản với chiếc khăn lau trên tay, cô gái đang thu tiền, thối tiền, mỉm cười, chào hỏi, nàng vẫn ngồi sau quầy hàng bởi vì nàng còn phải xoay tay vặn của bình lọc cà phê và lau chùi những cái chai nhúng vào nước sôi. Tất cả những công việc đó, nàng hoàn tất một cách tốt đẹp mà không cần phải cố gắng. Nàng cũng không để lộ một vẻ gì mệt mỏi, mặc dù đôi khi khách hàng chen chúc, xô lấn nhau, nóng lòng được dọn trước. Nàng rót một ly sữa nóng, một ly sô cô la lạnh, một ly sô cô la nóng, thả hơi nước bay trước mặt, vớt một trái dưa chuột trong cái lọ đục ngầu bằng một cái kẹp bằng cây, và bỗng nhiên quán trở nên vắng hoe. Nơi quầy hàng chỉ có một người thanh niên mập mạp với nước da vàng nhợt cầm một trái dưa chuột trong tay và bàn tay kia thì cầm một miếng thịt sườn lạnh. Hắn ngốn sạch, ngậm một điếu thuốc lá và chầm chậm móc hết nắm tiền trong túi quần ra. Tôi bất chợt để ý tới bộ com-lê mới nguyên mặc dù hơi nhàu và chiếc cà vạt của hắn. Tôi nhận ra hôm nay là Chúa nhật, và dân thành phố đang sửa soạn cho ngày nghỉ. Tôi nghĩ tới nỗi khó khăn trong việc xoay xở tiền bạc vào một ngày như thế này.

Đến lượt người thanh niên rời khỏi quán, bây giờ chỉ còn có người tàn phế râu tóc không cạo gọt đang mải mê nhồi những mẩu bánh mì phô mai vào miệng thằng ngốc. Ông tìm cách nhại nho nhỏ những tiếng ú ớ của nó, nhưng lại không tài nào tìm được cái nhịp điệu man rợ và quái đản của nó. Tôi trầm ngâm quan sát thằng ngốc đang nuốt bánh mì sau khi nhai cẩn thận. Cô gái tựa ra sau vách, nhìn cả hai, người cha và đứa con. Nàng uống sữa nóng đựng trong một cái vại, từ tốn nhai từng mẩu bánh mì khô. Sự bình yên thoải mái tìm cách trở lại và tôi nghe lòng mình dấy lên một cơn xúc động dữ dội.

- Tính tiền! Tôi kêu lên và đứng dậy.

Tôi nghe hổ thẹn không đâu bởi vì người tàn phế đang lạnh lùng nhìn tôi bằng đôi mắt dò xét. Thằng ngốc cũng quay mặt về phía tôi, nhưng đôi mắt xanh lơ của nó như nhìn tận đâu đâu, cô gái ôn tồn nói, đánh tan niềm im lặng:

- Cha để nó yên. Bernard ăn đủ rồi.

Nàng đón lấy tờ giấy bạc của tôi, bỏ vào trong chiếc hộp xì gà ở dưới mặt bàn, chậm rãi đếm những đồng tiền đựng trong cái đĩa thủy tinh, nhận món tiền boa của tôi, yếu ớt nói “cảm ơn” rồi lại cầm vại sữa đưa lên miệng.

Ở ngoài sáng trông nàng cũng đẹp như thường, và trong phút chốc tôi cảm thấy trù trừ trước khi bước ra ngoài: Hắn tôi muốn ở lại đây, hết giờ này đến giờ nọ, ngồi lì ra đó và đợi. Tôi đã dừng bước lại, tôi quay lưng về phía cả ba, tôi cố trấn tĩnh cho lòng mình bớt dao động, tôi nói tiếng “chào” nho nhỏ và vội vàng cất bước ra ngoài.

Trước cửa, hai cậu con trai đang bận trải tấm băng rôn khẩu hiệu để căng giữa hai cái cột đèn. Có những cánh hoa vung vãi trên mặt đất, tôi đợi cho tấm băng rôn trải dài ra và đọc hàng chữ đỏ viết trên nền vải trắng: “Hoan nghênh đức giám mục!”

Tôi châm một điếu thuốc, lững thững bước về phía thành phố để cố xoay cho được một món tiền và mướn một gian phòng cho buổi tối.

IV

Khi tới vòi nước và hứng nước vào thùng, tôi bất giác thấy mình như trong một tấm gương: Khuôn mặt của một người đàn bà ý thức rõ nỗi cay đắng của cuộc đời này. Tóc tôi hãy còn nhiều và những điểm bạc ở hai bên thái dương tôi phần nào chỉ là dấu hiệu của những buồn lo do hai đứa con nhỏ của tôi gây nên, vị lãnh đạo tinh thần của tôi vẫn dặn dò tôi cầu nguyện cho chúng. Chúng ở tuổi Franz bây giờ, chúng gắng ngồi dậy trên giường và nói chuyện với tôi. Chúng chưa bao giờ nô đùa thỏa thích trên những đồng cỏ nơi thỉnh thoảng tôi thấy chúng nô đùa; và nỗi ưu phiền mà tôi cảm thấy được hòa lẫn với một tình cảm mãn nguyện nào đó: Đời sống được để dành cho chúng. Tuy nhiên, trong trí tưởng tượng của tôi, tôi nhìn thấy hai tâm hồn lớn lên, tôi trông thấy chúng đổi thay trong từng năm một, gần như theo từng tháng một, chúng giống cái hình ảnh mà lẽ ra các con tôi phải có. Và trong đôi mắt của hai đứa bé mà tôi bỗng thấy trong nước, ở ngoài khuôn mặt của chính tôi, đang vẫy những bàn tay nhỏ nhắn của chúng về phía tôi, cặp mắt chúng ánh lên một vẻ khôn ngoan mà tôi nhận ra nhưng không chấp nhận. Vâng, trong đáy gương và trong khoảng mờ lấp lánh ánh bạc, hai đứa bé đó có một cái nhìn vừa tươi cười vừa khốn khổ toát ra một vẻ nhẫn nhục vô giới hạn, còn tôi, tôi không nhẫn nhục bao giờ, tôi không hề bỏ rơi cuộc chiến đấu mà chúng khiến tôi bỏ rơi từ đầu.

Phải đợi lâu lắm cái thùng mới đầy nước và ngay sau khi tiếng nước chảy nghe sáng rõ ra, yếu ớt tức thì sau đó, ngay khi chiếc thùng sắt, dụng cụ tranh đấu hàng ngày của tôi, bắt đầu đầy tràn, đôi mắt tôi quay đi khỏi đáy thùng để dừng lại trong phút chốc trên khuôn mặt mình: Lưỡng quyền hơi cao vì tôi ốm đi, nước da xanh mét đã chuyển sang màu vàng, và tôi tự hỏi không biết có nên đổi màu son môi hay không, một màu son tươi thắm hơn chẳng hạn.

Công việc tôi đang làm là công việc tôi đã thực hiện có đến hàng ngàn lần! Không cần nhìn, chỉ cần nghe tiếng nước chảy tôi cũng biết thùng nước đã đầy. Tôi khóa vòi nước, hai bàn tay vụt nắm chặt lấy cái quai. Tôi nghe những bắp thịt của mình săn cứng lại, và chỉ cần một cái nhấc, tôi đã đặt thùng nước nặng trĩu lên sàn nhà. Tôi kề tai vào cánh cửa buồng bằng ván ép một lần chót để yên trí rằng Franz đang ngủ, và bấy giờ cuộc tranh đấu của tôi bắt đầu, cuộc tranh đấu chống lại sự bẩn thỉu. Nhờ đâu tôi hy vọng là mỗi lần như vậy tôi đều đi tới cùng? Tôi cũng không biết nữa.

Để câu giờ chút nữa trước phút bắt tay vào việc, tôi đưa tay vuốt lại mái tóc, không cần một tấm gương nào cả, tôi bày ra mớ chén bát của buổi điểm tâm, và hút nửa điếu thuốc mà tôi đã cất trong tủ giữa quyển sách lễ và chiếc hộp đựng cà phê. Những người láng giềng đã thức giấc. Qua bức vách ngăn mỏng, tôi nghe tiếng rít của bình khí đốt, những tiếng cười khúc khích, và tôi ghét chúng, những giọng nói đang trao đổi, chuyện trò với nhau kia. Chắc là ông chồng vẫn còn ngái ngủ với những tiếng lè nhè ngu ngơ, còn bà vợ thì tôi nghe giọng nói khi bà ta không quay lưng đi.

Trong kỳ mở sổ, vớ được một con số… mua các thứ dự phòng… khi tiền tới tay mình.

Hẳn ông chồng đang đọc cho vợ nghe chương trình của những buổi chiếu bóng, bởi đột nhiên, tôi nghe bà ta nói: “Mình tới đó đi”.

Vậy là họ sẽ rời khỏi nhà để trước hết đi xem chiếu bóng, đoạn vào cà phê. Tôi bắt đầu tiếc rẻ đôi chút vì đã hẹn với Fred, bởi chiều nay sẽ tương đối yên tĩnh, ít ra là ở bên hàng xóm. Nhưng Fred đang trên đường tìm kiếm một gian phòng và tiền bạc, và tôi không thể hủy cuộc hẹn. Tôi đã hút xong mẩu thuốc lá.

Chỉ cần dời cái tủ đi chỗ khác là có những vụn thạch cao tróc lở ra từ bức tường, đất bụi tung ra từ dưới chân tủ, phủ đầy sàn nhà, phân tán thành một lớp bụi mỏng và gắt, có khi cả một mảng lớn tróc ra, những vết nứt lan rộng, và khi tôi dời cái tủ, nó rơi xuống, trong một tiếng vỡ nhẹ nhàng, rồi thì bụi bay mù mịt, đó luôn luôn là dấu hiệu của một ngày dọn dẹp vô cùng vất vả. Bụi bặm bám khắp mọi nơi, trên khắp các đồ đạc trong phòng, cái thứ phấn mỏng đó buộc tôi phải lau chùi lại tất cả. Sàn nhà rung rinh dưới chân và qua tấm vách mỏng, tôi nghe đứa nhỏ ho lên sặc sụa vì ngửi phải lớp bụi đó. Niềm tuyệt vọng - mà tôi bắt gặp như một con đau đớn của cơ thể - nỗi sợ hãi làm cho cổ họng tôi phồng cứng lên như có ai nhét vào đó một vật tròn mà tôi cố nuốt cho trôi. Tôi co rút lại tất cả những thớ thịt trên cổ, và chính sự pha trộn giữa bụi bặm, nước mắt và niềm tuyệt vọng đang từ từ lắng vào trong dạ dày tôi: Như vậy là tôi đã khởi sự cuộc phấn đấu của mình. Tôi cau mặt, trước hết tôi quét sạch đám vôi gạch vụn sau khi đã mở toang các cánh cửa sổ, sau khi nắm chặt nùi lau và chà thật tỉ mỉ; sau cùng, tôi nhúng nùi lau vào trong nước. Vừa lau được một thước vuông, tôi phải xả nùi lau và một vùng đục ngầu như sữa loang khắp, thùng nước trở nên đặc quánh, và khi tôi mang thùng nước đi đổ, đáy thùng lại còn một mớ cặn ghê tởm mà tôi phải dùng ngón tay để vừa gỡ ra vừa cào cho sạch nếu cần. Rồi thì một lần nữa, tôi để cho nước chảy tràn.

Bỏ qua khuôn mặt mình, cái nhìn tôi chìm sâu vào tấm gương lỏng và tôi trông thấy hai đứa con nhỏ của tôi, Resgine và Robert, hai anh em song sinh mà tôi đã cho chúng chào đời để nhìn thấy chúng chết đi lần mòn. Chính tay Fred đã cắt rốn, nấu dụng cụ, chính tay chàng đã nhóm lửa cho lò sưởi, vấn thuốc lá cho cả hai chúng tôi cùng hút. Chàng đã đào ngũ khỏi quân đội, và thỉnh thoảng tôi vẫn có cái cảm tưởng là tôi chỉ yêu chàng từ lúc biết được sự miệt thị của chàng đối với pháp luật. Chàng bồng tôi xuống dưới hầm, và chàng ở đó khi lần đầu tiên tôi vạch vú cho con bú, ở đó, trong cái hầm mát lạnh toát ra mùi ẩm mốc, và đó cũng là nơi Celement, dưới ánh sáng của một ngọn nến, đang ngồi trong cái ghế nhỏ của nó, mải mê xem một quyển sách hình trong khi đạn rít trên mái nhà chúng tôi để rơi vào một nơi cách đó không xa lắm.

Nhưng mà tiếng nước chảy trở nên gay gắt, dọa nạt và nó nhắc tôi nhớ cuộc tranh đấu chống lại sự bẩn thỉu của mình. Tôi đặt thùng nước xuống bằng động tác quen thuộc của mình. Những chỗ tôi vừa mới lau chùi xong thì khô ráo nhưng bị phủ bằng một lớp vôi trắng bệch và trong suốt. Những vết hoen ố khủng khiếp mà tôi biết là không tẩy xóa được. Bằng sự trong suốt vô hình, chúng có thể bóp chết thiện chí của tôi, làm mòn mỏi những sức lực của tôi, bởi vì niềm an ủi toát ra từ thùng nước trong chẳng có gì đáng kể.

Mỗi khi đặt cái thùng bằng lá sắt dưới vòi và chờ khi nước chầm chậm đong đầy nó, mắt tôi lại nhìn đăm đăm vào cái đáy xa xôi, màu sữa đang sóng sánh, nơi tôi trông thấy thân thể con tôi sưng phù lên vì những dấu cắn của rệp, chí. Tôi nghe buồn nôn khi nghĩ tới đạo quân chí, rận, bọ chét mà chiến tranh đã động viên được. Ngay khi bùng nổ, chiến tranh làm chuyển động hàng tỷ chí, rận, bọ chét và muỗi mòng sẵn sàng tuân theo một thứ mật lịnh để lợi dụng cơ hội mà hành động.

A! Đúng rồi, tôi biết điều đó và không quên bao giờ! Chính những con chí đã giết chết con tôi. Tôi biết rằng thứ thuốc người ta bán cho tôi hoàn toàn không có hiệu quả gì, rằng người bào chế là cháu ông bộ trưởng bộ Vệ sinh Công cộng, và người ta cố tránh bán ra thứ tốt. Đúng quá rồi, tôi biết mà, và tôi không bao giờ quên được bởi vì hai đứa nhỏ của tôi trong đáy nước, tôi thấy người chúng phủ đầy vết cắn trông đến khủng khiếp, chúng lên con sốt và chúng kêu la thảm thiết, thân thể gầy còm của chúng sưng lên vì những dấu chích vô bổ. Tôi tắt vòi nước nhưng vẫn chưa muốn xách lấy thùng nước bởi hôm nay là ngày Chúa nhật và tôi muốn tự cho phép mình được nghỉ ngơi trong cuộc tranh đấu chống lại sự bẩn thỉu do chiến tranh gây nên.

Tôi vẫn trông thấy khuôn mặt Fred, đã già đi một cách thảm hại. Khuôn mặt mà đời sống khốn nạn đã rút cạn hết nhựa sống. Khuôn mặt đó còn thừa mứa, vô ích hơn nữa nếu không có thứ tình yêu mà chàng đã khơi dậy cho tôi - khuôn mặt một người đàn ông sớm dửng dưng, lạnh lùng với tất cả những gì mà mọi người xem là đứng đắn, nghiêm chỉnh. Tôi thường trông thấy chàng, nhất là từ khi chàng không còn sống với mẹ con chúng tôi nữa.

Rồi thì đến mặt nước phản ánh một nụ cười, nụ cười của chính tôi, và tôi lấy làm kinh ngạc vì tôi tự biết mình không có một vẻ mặt tươi cười bao giờ. Vòi nước tiếp tục chảy yếu ớt, tôi kề tai vào tiếng chảy ọc ọc mỗi lúc một yếu đi, tôi không thể rời khỏi tấm gương kia để nhìn vào gương mặt thật của mình, khuôn mặt mà tôi biết rõ là không tươi cười bao giờ.

Bởi vì tôi còn trông thấy ở đó những người đàn bà. Những người đàn bà da vàng đang giặt quần áo bên một dòng sông lặng lờ trôi, và tôi nghe cả những câu hò điệu hát của họ. Tôi trông thấy những người đàn bà da đen đang hì hục đào xới một thứ đất cứng tựa đá, tôi nghe tiếng rống ngu đần và chán chường của bọn đàn ông lười biếng ở phía sau. Tôi trông những người đàn bà có nước da màu cà phê sữa đang vừa giã gạo trong những cái cối đá vừa bồng con thơ trên lưng trong khi những người chồng ngồi xổm bên một ngọn lửa hút ống vố trong một dáng vẻ đần độn. Và những người đàn bà da trắng nữa, các chị em tôi đó, ở London, New York, Berlin, trong những trại lính dùng làm nơi ăn chốn ở, và ở Paris trong những hóc hẻm tối tăm. Những người đàn bà có khuôn mặt ê chề, cay đắng, sẽ giật nẩy người lên với tiếng gọi của một tên đàn ông say rượu. Và bên rìa tấm gương đang lù lù tiến tới một đạo quân thô bỉ, đó là lũ rệp đang mở cái chiến dịch hắc ám mà không một nhà thơ nào lên tiếng ca ngợi và chúng sẽ chiến thắng trên lũ con của tôi.

Nhưng, thùng nước đã đầy từ lâu nhắc nhở tôi công việc vất vả của mình. Cuộc chiến đấu chống lại sự bẩn thỉu này đã kéo dài liên tục từ nhiều năm nay. Tôi sẽ hứng đầy thùng nước. Tôi sẽ xả nùi lau. Tôi sẽ đổ nước dơ vào cống. Tôi sẽ không ngừng cuộc tranh đấu trước khi những lớp cặn gạch vôi mà tôi cào ra đạt tới lượng vôi mà những người thợ hồ đã dùng cách đây sáu mươi năm, khi họ liều mạng khởi công xây cất gian phòng này.

Trong tất cả những lần tôi buộc phải hứng đầy thùng nước, cái nhìn tôi ném sâu vào đáy nước, và khi trồi trở lên mặt, cái nhìn đó lại chạm vào khuôn mặt của chính tôi đang dửng dưng theo dõi những ảo giác đó. Trên đó có khi là một nụ cười tách khỏi khuôn mặt các con tôi, có khi là biểu lộ của một niềm thù hận man rợ và sắt đá. Tôi không sợ hãi mà lấy làm hãnh diện với tính cách sắt đá đó, nó ngự trị trên một khuôn mặt hằn sâu trí nhớ.

Đúng hôm nay là Chúa nhậtvà tôi sẽ gặp Fred. Đứa nhỏ ngủ, Celement đi lễ với Carla, tôi nghe vẳng lại âm vang của cuộc lễ, âm nhạc, tiếng nói chuyện và giọng hát khàn khàn của người da đen có thể xuyên thấu mọi sự, chỉ có nó là đi thẳng vào lòng người.

… And he never said a mumbaling word

… Và chàng im lặng mãi mãi

Có thể Fred sẽ có tiền và chúng tôi sẽ đi khiêu vũ. Tôi sẽ mua một thỏi son, ở dưới kia, của bà chủ nhà, với một giá phải chăng. Phải rồi, nếu Fred đi khiêu vũ với tôi thì điệu quá! Tôi tiếp tục nghe tiếng hát của người da đen, dịu dàng và ồ ề làm sao, tôi nghe giọng ca đó xuyên qua hai bài thuyết giáo buồn tẻ, vô vị. Tôi nghe lòng hận thù đối với hai cái giọng mà sự lải nhải cũng đi thẳng vào tôi, nhưng lại giống như một cái gì mục nát.

… They nailed him to the cross, nailed him to the cross…

… Họ đóng đinh Người trên thập tự giá… họ đóng đinh Người trên thập tự giá.

Hôm nay đúng là ngày Chúa nhật, phòng chúng tôi xông đầy mùi thịt rô ti. Chỉ riêng cái mùi đó cũng đủ làm cho tôi chảy nước mắt khi nghĩ tới niềm vui của các con, chúng ít khi nào có dịp ăn thịt!

… And he never said a mumbaling word…

Người da đen vẫn tiếp tục hát.

… Và chàng im lặng mãi mãi…

V

Tôi trở lại nhà ga đổi mớ tiền lẻ nơi một người đàn bà bán xúc xích và tạm hài lòng bởi hôm nay là ngày Chúa nhật. Tôi quá mệt mỏi, quá thất vọng để có thể tìm tới tất cả những người mà tôi có thể hỏi tiền. Tôi sẽ gọi điện thoại đến họ, nếu họ có điện thoại. Đôi khi tôi thành công trong việc tạo cho giọng nói của mình một vẻ dửng dưng, siêu thoát dễ đem lại lòng tin cậy nơi kẻ khác. Đây lại là điều bí ẩn, nỗi khốn khổ thật sự khi đã thể hiện qua giọng nói và khuôn mặt con người, nó chỉ làm cho hầu bao của kẻ khác thêm thắt chặt mà thôi.

Trong nhà ga có một phòng điện thoại còn trống, tôi bước vào đó chép lại trên cái thẻ địa chỉ một vài khách sạn và móc cuốn sổ tay trong túi ra tìm số điện thoại của những người có thể nhờ vả. Tôi có nhiều đồng xu trong túi, trong lúc chần chừ trước giây phút gọi điện thoại, tôi cầm những đồng xu, ngắm nghía hình vẽ và những con số mòn cũ, bẩn thỉu. Cuối cùng sau một phút lưỡng lự, tôi bỏ hai đồng tiền vào khe hở. Mặc dù đã cố gắng nhiều và cái cảm giác túng thiếu tiền bạc thường xuyên gây khốn khổ, tôi vẫn không thấy hối hận trong việc say sưa của mình. Trước hết tôi quay số điện thoại của người mà tôi hy vọng thành công nhất. Nhưng sự từ chối của hắn không làm tôi khổ sở sao? Bởi vì sau đó tôi sẽ ngại hơn khi hỏi kẻ khác. Hai đồng tiền vẫn nằm trong máy, tôi để mặc chúng ở đó, tôi ấn xuống cái cần để gọi một số khác. Tôi không quyết định được gì, mồ hôi vã ra trên trán, chiếc áo sơ mi dán chặt vào cổ, và tôi biết rằng nhiều điều sẽ tùy thuộc vào câu trả lời chấp nhận hay chối từ. Trước phòng điện thoại, tôi thấy một người đàn ông có vẻ như đang chờ đến lượt mình và tôi sắp sửa ấn nút để đồng tiền văng ra khi phòng bên cạnh trống người và bóng người đàn ông biến mất. Tôi vẫn còn chần chừ. Phía trên đầu tôi, những chuyến xe lửa đi về nườm nượp trong tiếng rầm rập điếc tai. Tôi nghe giọng nói thật xa xôi của nhân viên thông báo giờ giấc. Tôi toát mồ hôi trán khi nghĩ rằng không bao giờ nữa, trong khoảng thời gian ngắn ngủi như thế, tôi có thể gom đủ số tiền cần thiết để tới chỗ hẹn với Kate.

Tôi áy náy khó chịu khi phải mượn tiền người khác, nhưng sau cùng, bằng một quyết định dứt khoát, tôi quay lại số cũ và rút bàn tay trái khỏi cái cần điện thoại để không phải nghĩ tới việc ấn nó xuống. Con số sau cùng đã quay xong, im lặng, rồi thì có tiếng chuông điện thoại reo. Tôi hình dung tủ sách của ông tu viện trưởng Serge nơi chuông điện thoại vừa mới reo lên, tôi trông thấy đám sách vở của ông ta, những tranh khắc tinh vi máng trên vách và cửa kính màu có vẽ hình thánh Cassien. Tấm băng rôn: “Hoan nghênh đức giám mục” trở về trong trí tôi, tôi nghĩ đến buổi lễ trong ngày và tự nhủ thầm rằng ít hy vọng Serge có mặt ở nhà. Tôi đổ mồ hôi nhiều hơn và dĩ nhiên tôi không nghe ra ngay giọng nói của Serge, bởi lúc ấy ông ta đang nói một cách nóng nảy:

- Alô, ai đó?

Giọng nói của ông ta làm tôi mất hết can đảm. Trong một giây ngắn ngủi, bao nhiêu ý nghĩ thoáng qua đầu óc tôi. Khi tôi hỏi tiền, liệu ông ta có nhận ra người giúp việc cho mình và người vay tiền chính là tôi hay không? Tôi trả lời, cố nói lớn tiếng: “Bogner đây” và tôi vừa đưa tay lên rờ cái trán ướt đẫm mồ hôi lạnh của mình vừa kề tai vào ống nghe; tôi sẽ không đời nào quên được cái cảm giác nhẹ nhõm khi nghe ông ta nói bằng một giọng đầy tru ái:

- À, con đấy à, tại sao không nói tên trước?

- Con sợ, tôi trả lời.

Ông ta im lặng. Tôi lại nghe tiếng xe lửa lăn bánh và giọng nói từ máy khuếch âm, tôi trông thấy một người đàn bà trước phòng điện thoại. Tôi ngắm nghía chiếc khăn tay bẩn thỉu và đẫm ướt của mình. Và tôi tưởng chừng Serge cho tôi một vố khi ông ta hỏi:

- Bao nhiêu?

Qua máy điện thoại, lúc bấy giờ tôi nghe tiếng chuông trịnh trọng và êm tai của nhà thờ Ba Vua; trong ống nghe, nó gợi lên những tiếng rì rầm giận dữ và tôi nói nho nhỏ:

- Năm chục.

- Bao nhiêu?

- Năm chục, tôi trả lời và vẫn còn run lên dưới tác dụng của câu ông ta hỏi. Ông ta đâu có muốn như vậy, nhưng sự việc đã như vậy rồi: Chỉ cần nghe tôi nói, chỉ cần trông thấy tôi, người ta sẽ hiểu rằng tôi đang cần tiền.

- Mấy giờ rồi? Serge hỏi.

Tôi mở cửa phòng điện thoại, ánh mắt chạm phải một người đàn bà hơi luống tuổi đang đứng đợi, đầu bà ta ngước lên cau có, tiếp theo, trên tấm băng rôn của nghiệp đoàn những người bán thuốc, tôi bắt gặp chiếc đồng hồ nhà ga. Tôi kề miệng vào máy, trả lời:

- Bảy giờ rưỡi.

Lại một phút im lặng khác của Serge và trong phút đó, tôi nghe trong máy tiếng chuông nhà thờ trầm vọng đầy mê hoặc cộng với những hồi chuông của đại giáo đường từ bên ngoài đang chế ngự cả bầu không khí ồn ào của nhà ga. Sau đó ông ta nói:

- Mười giờ hãy đến đây.

Tôi vội vàng nói, sợ ông ta gác máy:

- Alô, alô, thưa cha…

- Cái gì nữa đó?

- Có chắc được không?

- Có thể, ông ta nói, thôi chào nghe!

Tôi nghe tiếng ông ta đặt ống nghe xuống, tôi cũng gác máy và mở cửa phòng điện thoại, bước ra ngoài.

Để tiết kiệm món tiền gọi điện thoại, tôi thong dong bách bộ về phía trung tâm thành phố để tìm một gian phòng. Vấn đề cũng khá vất vả. Nhiều người lạ từ các nơi tới nhân kỳ đại lễ, nói chung tình hình du lịch cũng không giảm đi chút nào. Hơn nữa những ngày gần đây, các đại hội đã thu hút bọn trí thức trong nước đủ mọi thứ hạng. Các y sĩ giải phẫu, các nhà sưu tập bưu hoa, các hội từ thiện Thiên Chúa giáo hình thành được thói quen tụ tập nhau hàng năm dưới bóng giáo đường. Họ tràn ngập trong các khách sạn, họ tiêu pha, và giá cả do đó được dịp tăng vọt lên. Bây giờ thì đến lượt những người bán thuốc, và những người bán thuốc[1] thì đông đảo thấy rõ. Họ có mặt khắp nơi với một lá cờ nhỏ màu đỏ nơi khuy áo. Cái lạnh đến sớm dường như không làm sứt mẻ gì đến vẻ lạc quan yêu đời của họ. Họ vui vẻ chuyện trò về cửa tiệm của mình trên xe buýt, xe điện. Họ nghỉ ngơi bằng cách bày ra những trò nhóm họp, hội hè và bầu bán các chức vụ lãnh đạo để có cớ chiếm hữu tất cả các khách sạn với giá phải chăng trong ít nhất là một tuần lễ. Quả có lắm người bán thuốc thật! Nhiều người còn dẫn cả vợ theo để nghỉ cuối tuần, đến nỗi những phòng hai giường càng hiếm hoi hơn những phòng khác. Nghiệp đoàn còn tổ chức một cuộc triển lãm và căng băng rôn khắp nơi, mời mọc mọi người đến xem cuộc trưng bày sản phẩm của họ. Nhiều nơi, tại trung tâm thành phố, người ta thấy xuất hiện nhiều nhóm người đang đổ dồn về điểm khởi hành của đám rước: Một vị linh mục với những giá đèn vĩ đại vàng ánh và những lễ sinh áo đỏ ở chung quanh đang dẫn theo sau mấy con chiên ăn mặc kiểu ngày lễ.

Một hãng kem đánh răng đã mượn một quả bóng để thả xuống những chiếc dù trắng nhỏ bay lượn trong gió, mỗi chiếc mang theo một hộp kem đánh răng, trong khi đó ngoài bến tàu, một khẩu đại bác vĩ đại đang khạc hàng loạt quả bóng nhỏ mang nhãn hiệu của hãng. Nhiều điều lạ đang hứa hẹn xảy ra và người ta rỉ tai với nhau rằng cái trò quảng cáo vui nhộn của một công ty quan trọng sản xuất các sản phẩm bằng cao su đã bị Giáo hội phá.

Vào lúc mười giờ, khi đến Serge, tôi vẫn chưa kiếm được phòng và đầu óc còn quay cuồng với những câu trả lời của mấy mụ chủ khách sạn có nước da xanh xao nhợt nhạt, hoặc những tên gác cửa cáu kỉnh, mắt trắng dã vì thiếu ngủ, nói lí nhí trong kẽ răng. Quả bóng chợt biến mất, người ta không còn nghe tiếng đại bác làm trò quảng cáo, và tiếng thánh ca vang lên từ phía nam thành phố cho tôi biết rằng đám rước đã bắt đầu.

Bà quản gia của Serge dẫn tôi vào thư viện và khi tôi còn loay hoay chưa kiếm được chỗ ngồi thì ông ta từ phòng ngủ bước ra. Ông cầm tiền trong tay và nhận ra tôi tức thì. Một tờ giấy xanh lá cây, một tờ xanh dương và những đồng tiền lẻ đang trong bàn tay kia. Tôi nhìn xuống đất, đợi cho đến khi bóng của ông ta trùm kín lấy tôi, lúc bấy giờ tôi mới ngước mắt lên nhìn, vẻ mặt tôi đã khiến ông phải buột miệng:

- Chúa ơi, đâu có gì mà phải ghê gớm thế!

Tôi không nói gì.

- Đến đây, ông ta nói.

Tôi chìa hai bàn tay ra, ông ta đặt những tờ giấy bạc vào bàn tay phải của tôi và đặt những đồng tiền bằng kền lên trên.

- Ba mươi lăm, ông ta nói. Ta thật tình không có hơn được nữa.

- Dạ, cám ơn, tôi trả lời.

Tôi nhìn ông ta, gượng nở nụ cười và vô tình phát ra một tiếng nấc cụt bất lịch sự nghe như một tiếng ợ. Hẳn ông ta lấy làm khổ sở với tình cảnh này lắm thì phải. Bộ áo nhà tu thẳng bóng, đôi bàn tay được chăm sóc chu đáo, mặt mày cạo gọt sạch sẽ, tất cả những chi tiết đó đã khiến tôi liên tưởng tới chỗ ở tồi tàn của gia đình chúng tôi, với sự nghèo nàn khốn khổ mà chúng tôi đã hít thở từ mười năm nay như người ta hít phải một vùng bụi trắng mà vẫn không cảm nghiệm cũng không lưu tâm tới, mặc dù đó là thứ bụi thật.

Chính những cái bụi nghèo khó đó đã đóng thành từng lớp dày trong tim, phổi, óc và máu tôi, giờ đây chợt làm tôi ngộp thở. Tôi ho một cách miễn cưỡng và cố lấy lại hơi thở:

- Dạ… tôi nói một cách khổ sở. Dạ con xin kiếu và cảm ơn nhiều.

- Gởi lời chào vợ con.

- Cám ơn cha.

Chúng tôi siết tay nhau và tôi dợm chân bước ra ngoài. Nhưng tôi quay đầu lại và thấy ông ta vẫn còn làm cử chỉ ban phép lành về phía tôi và khi tôi khép cánh cửa lại, một con người yếu đuối với hai cánh tay buông thõng và khuôn mặt đỏ rần mà tôi đã bỏ lại sau lưng. Trời lạnh, tôi kéo cổ áo lên, lần bước về phía trung tâm thành phố. Tôi nghe vọng lại từ xa những tiếng hát lễ, những tiếng kèn ngân dài, những giọng đàn bà bất thần bị khỏa lấp bởi những giọng nam trong một ca đoàn. Những âm điệu đó nương theo gió vọng đến tai tôi từng đợt. Tôi đón nhận chúng cùng một lúc với những lớp bụi quấn quyện trong rác rến và những âm điệu cuồn cuộn, tan loãng. Nhưng rồi bất thình lình tất cả im bặt, khi đi được hai chục bước, tôi đã lạc vào con đường mà đám rước đang tới. Hai bên lề đường, bóng người lác đác; tôi đứng đó và chờ đợi.

Dưới lớp áo đỏ rực của những con người bị khổ hình, vị giám mục tiến bước một mình giữa đoàn Thánh Thể và ca đoàn của hiệp hội âm nhạc. Các ca sĩ có khuôn mặt nóng bừng, cái nhìn rỗng tuếch, gần như đần độn, họ có vẻ như đang lắng nghe âm vang của tiếng rống dịu dàng mà họ vừa cắt ngang.

Vị giám mục vóc dáng dong dỏng cao, mái tóc bạc phơ ló ra dưới chiếc mũ đỏ. Ông ta bước đi, dáng điệu cứng đờ, hai bàn tay chắp lại và tôi thấy rõ ràng là ông ta đang đọc kinh cầu nguyện mặc dù ông ta đang chắp tay và nhìn thẳng về phía trước. Chiếc thập tự giá bằng vàng đong đưa trước ngực ông ta theo từng nhịp bước chân. Dáng đi của ông ta uy nghi với những bước chân nhấc cao, khoe đôi giày kếp đỏ tươi. Ông ta đi như trong một cuộc thao diễn. Vả lại, ông ta vốn là một sĩ quan trong quân đội. Khuôn mặt khổ hạnh của ông ta rất ăn ảnh và đáng được mang lên bìa các tờ tuần báo Thiên Chúa giáo.

Các thầy dòng bước theo cách khoảng ở phía sau. Chỉ có hai trong đám người đó mới được may mắn có khuôn mặt khổ hạnh giống như vị thủ lãnh của họ. Những người còn lại đều to lớn dình dàng, nước da thì hoặc đỏ gay hoặc thật xanh xao. Họ có vẻ phẫn nộ mặc dù người ta không biết lý do của sự phẫn nộ đó.

Bốn người đàn ông mặc áo lễ cầm chiếc tàn kỳ diệu thêu thùa sặc sỡ và dưới chiếc tàn là vị giám mục phó đang bước đều, tay cầm bình bánh thánh. Chiếc bánh thánh to tướng nhưng tôi lại lợm giọng khi trông thấy nó, tôi quỳ gối và làm dấu thập tự với tình cảm nghiêng về một cái gì giả đạo đức của mình. Nhưng Thượng đế thì ngây thơ; quỳ gối trước Người không phải là một trò giả đạo đức. Những người ở hai bên lề đường cũng sụp quỳ xuống. Duy có một cậu trai trẻ mặc áo vét sọc xanh lá cây đội một chiếc mũ miền Basque là còn đứng đó không nhúc nhích, hai tay thọc trong túi quần. Ít ra cậu ta cũng không hút thuốc và tôi lấy làm hài lòng về chuyện đó. Một ông lão đầu tóc bạc phơ tiến đến sau lưng cậu ta ghé vào tai cậu ta thì thầm điều gì đó, cậu thanh niên nhún vai đưa tay lột mũ cầm trước bụng nhưng vẫn không chịu quỳ xuống.

Tôi lại thấy lòng mình rũ rượi, tôi đưa mắt theo dõi đoàn người xung quanh Thánh Thể. Đoàn người đi vào một con đường lớn, nơi có nhiều người đang chờ đến lượt để tự động quỳ xuống, đoạn đứng dậy, lấy tay phủi bụi.

Tiếp theo là một nhóm khoảng độ hai mươi người mặc lễ phục đang bước đều phía sau. Họ mặc những bộ đồ hợp thời, tuyệt khéo trừ hai người mà tôi nhận ra ngay là thợ. Đối với họ, đi giữa đám người ăn mặc vừa vặn với những bộ đồ may ở tiệm là cả một điều ghê gớm. Bởi hiển nhiên là họ chỉ mặc những bộ đồ mượn. Rõ là vị giám mục có đầu óc xã hội thật bén nhọn và chắc chắn là nhờ sự kêu gọi của ông mà những người thợ đã xuất hiện ngay trong đám người cầm tàn.

Tiếp theo là một đoàn tu sĩ diễu hành qua. Họ có bề ngoài thật đẹp. Khăn choàng đen, áo dài màu kem, vạt cạo tròn sáng láng trên những cái đầu nghiêng nghiêng xuống đất, tất cả trông thật đẹp mắt. Họ thừa sức giấu hai bàn tay trong tay áo rộng để khỏi chắp lại. Họ diễu hành trong dáng điệu trầm tư mặc tưởng, họ bước lặng lẽ, không nhanh quá cũng không chậm quá, theo nhịp điệu đều đặn của nội tâm họ. Cổ áo to tướng, chiếc áo dài thậm thượt, sự hòa hợp tốt đẹp giữa màu đen và màu trắng tạo cho họ một dáng vẻ vừa trẻ trung vừa minh mẫn. Trông thấy họ, tôi đã không khỏi sinh lòng ao ước được sống trong cộng đồng của họ. Nhưng tôi biết được vài người trong bọn họ và tôi thừa hiểu họ cũng có cái vẻ nghèo nàn như các tu sĩ thể tục nếu không có những lớp áo kia.

Trong nhóm cựu sinh viên đại học, gần một trăm người, tôi trông thấy nhiều người có vẻ mặt thật thông minh, đĩnh ngộ… Thêm vào cái vẻ thông minh, đĩnh ngộ đó, ở một vài người còn có vẻ khốn khổ. Hầu hết đều mặc lễ phục, vài người chỉ mặc thường phục xoàng xĩnh, màu xám nhạt.

Tiếp đến là những cha xứ, với những giá đèn kỳ dị chung quanh. Và tôi nhận ra sự vất vả đối với một số tu sĩ thế tục khi phải làm sao để được hòa hợp với màu áo mà họ khoác lên người, bởi vì hầu hết thay vì toát ra một dáng vẻ khổ hạnh lại tràn trề sinh lực, và nhiều người trong bọn họ, sự phì nộn không thể giấu giếm. Ngược lại, những người đang tụ tập trên các ngả đường lại có vẻ mặt u buồn, khổ hạnh, vẻ mặt của những con người bị tróc nã, lúc nào cũng sống trong lo âu.

Các sinh viên thuộc nhiều liên đoàn khác nhau đều đội mũ có vành và quấn băng vải sặc sỡ. Ai được ưu tiên đi ở giữa đoàn đều cầm trong tay một lá cờ chói lọi với những nếp óng mượt nặng nề rủ xuống. Có bảy hay tám nhóm gì đó, mỗi nhóm đi thành ba hàng người, tất cả tạo thành một quang cảnh lòe loẹt mà tôi chưa từng thấy bao giờ. Dáng điệu trang nghiêm, đạo mạo, họ nhìn chăm chăm về phía trước, mặt mày điềm nhiên, như đang mải hướng về một mục tiêu xa xôi nào đó, không một ai nghi ngờ gì về sự lố bịch của mình. Một người trong bọn đội nón có vành màu xanh dương, xanh đỏ và xanh lá cây, hắn có khuôn mặt nhễ nhại mồ hôi mặc dù trời không nóng lắm. Hắn không có vẻ gì vội vàng, cũng không đổ mồ hôi trán, nói chung trông hắn không kỳ dị chút nào nhưng lại rất khốn khổ. Dĩ nhiên có một thứ tòa án danh dự nào đó sẽ loại hắn ra khỏi liên đoàn về tội đổ mồ hôi không chính đáng trong lúc diễu hành. Sự loại trừ này có thể chấm dứt cơ nghiệp của hắn. Bởi vì sự thật hắn gây ấn tượng là người ta không còn cách nào hy vọng ở hắn nữa và những người khác, những người không đổ mồ hôi, sẽ cương quyết chối từ mọi sự trì hoãn cho hắn.

Theo sau các sinh viên là vô số những học sinh vừa đi vừa hát thật nhanh và gằn từng tiếng. Có thể nói rằng đó là một bài hát hai giọng, bởi vì người ta nghe tiếng của những người phía sau đúng ba giây so với những người đi phía trước. Vài ông thầy mặc lễ phục mới tinh khôi và hai vị giáo sĩ trẻ tuổi mặc áo lễ trắng có ren đang cố hết sức thúc giục, điều khiển cho họ hát đều giọng. Quay về phía những người đi sau, họ múa tay, đánh nhịp, giúp cho đám này hát đúng. Nhưng bao cố gắng của họ đều vô ích.

Bất thình lình, tôi nghe xây xẩm mặt mày, tôi không còn nhìn thấy gì nữa, cả đám rước lẫn khán giả. Tầm nhìn của tôi thu nhỏ lại, tôi trông thấy họ bị vây phủ bởi một màu xám rực rỡ. Tôi chỉ còn thấy, Clement và Clara, hai đứa con tôi. Đứa con trai của tôi thật xanh xao, trong bộ đồ xanh đã chật, như tất cả những đứa trẻ tới tuổi nhận lãnh Thánh Thể, nó cài một nhánh lá xanh nơi khuy áo và cầm trong tay cây đèn sáp. Khuôn mặt xinh xắn của nó trông xanh xao, trang trọng và trầm tư. Đứa con gái nhỏ của tôi thì tóc đen, mặt tròn, dáng người chắc như tôi, nó đang mỉm cười. Tôi có cảm giác mình cách xa chúng muôn trùng nhưng tôi lại trông thấy chúng thật rõ ràng. Bởi vì tôi vẫn xem những gì gắn liền vào đời mình như một cái gì xa lạ với chính mình và như một gánh nặng. Chính trong cái khoảnh khắc nhìn thấy hai đứa con đang cầm đèn sáp bước đi chầm chậm và trịnh trọng trong khoảng thời gian bé nhỏ thuộc tầm mắt của mình, tôi nhận ra điều mà bấy lâu nay tôi vẫn tưởng mình hiểu rõ: Chúng tôi nghèo quá.

Tôi bị lôi cuốn theo đám đông ồ ạt chen lấn nhau để được theo đám rước và chứng kiến lễ bế mạc trong nhà thờ. Tôi hoài công tìm cách lách người để thoát ra ngoài, tôi mệt đừ vì phải vẹt đám đông để tìm một lối đi. Tôi để mặc cho làn sóng người xô đẩy lôi cuốn và tôi lướt người đi chầm chậm về phía ngoài. Người ngợm chỉ làm tôi thêm chán nản và tôi thù ghét cả nhân loại. Nếu trí nhớ tôi không lầm lẫn thì tôi luôn gớm ghiếc những hình phạt về thể xác. Tôi luôn luôn khổ sở khi phải chứng kiên cảnh người ta đánh đập một người nào đó dưới mắt tôi và cứ mỗi lần như thế, tôi đều cố chống lại điều đó, ngay với tù nhân. Điều này đã gây cho tôi biết bao nhiêu phiền muộn, cay đắng, và tôi đã đánh liều để khỏi trông thấy cảnh tù nhân bị bạc đãi. Tôi không biết phải làm gì, sự ghiếc gứm còn mạnh mẽ hơn tôi. Tôi can thiệp không phải vì lòng thương hại hay lòng bác ái mà chỉ vì tôi không thể chịu đựng được cảnh đó.

Thế mà từ nhiều tháng nay, tôi thường nảy ra ý muốn đánh đập một kẻ nào đó vào mặt hắn. Hơn một lần tôi đã đánh đập các con tôi, vì bị quấy rầy bởi những tiếng động ồn ào của chúng mỗi khi tôi đi làm về. Tôi đánh chúng tàn nhẫn, thật tàn nhẫn, và tôi biết rằng tôi đã sai và tôi sợ phải mất bình tĩnh.

Ước muốn man rợ được đánh kẻ khác vào mặt giờ đây lại trở về với tôi khi gặp người đàn bà ốm yếu đang bước đi trong đám đông gần tôi, gần đến nỗi tôi nghe cả cái mùi chua ngái và buồn mửa của bà ta. Khuôn mặt bà ta nhăn nhó vì hờn giận, bà ta rầy rà, trách móc ông chồng đang đi phía trước, một người đàn ông bé nhỏ có vẻ ngoài ôn hòa, đầu đội nón nỉ màu xanh lá cây. “Đi tới đi chứ! Nào bước đi, mau lên coi! Ông làm trễ nải buổi lễ cho coi!”

Tôi đi thêm một quãng về phía tay phải và tách khỏi đám đông. Vừa thoát ra ngoài, tôi đứng khựng lại trước mặt tiền của một cửa hiệu giày dép, mặc kệ từng đợt sóng người cuồn cuộn tiến về phía nhà thờ. Tôi thọc tay vào túi, mân mê xấp tiền. Tôi đếm lại nó một lần nữa mà không cần móc ra khỏi túi, trước hết là những tờ giấy bạc sau đó tới những đồng bạc lẻ. Đủ cả, không thiếu thứ nào.

Con đường chợt trở nên trống trơn. Chỉ còn lại sự bẩn thỉu, ô uế, những cánh hoa bị giẫm nát, bụi bặm và những tấm băng rôn căng xiên xẹo giữa những cột đèn. Chúng mang những dòng đầu tiên của Thánh ca viết bằng chữ đen trên nền vải trắng: “Hãy ca ngợi Chúa trong niềm vui”. “Xin Đức Mẹ hãy giáng phúc cho sự kết hợp của chúng con”.

Nhiều tấm còn mang những hình ảnh như: một con chiên và một bình rượu lễ, những tàu thốt nốt, một trái tim và một chiếc neo.

Tôi châm một điếu thuốc và lững thững đi về khu phố phía bắc. Xa xa người ta còn nghe tiếng hát vọng lại, nhưng chỉ vài phút sau, tất cả đều trở nên lặng thinh, hẳn đám rước đã tới nhà thờ. Từ một rạp chiếu bóng, khán giả bước ra sau xuất phim buổi sáng và tôi đi lẫn lộn trong một đám người trí thức trẻ đang tranh luận với nhau về bộ phim, họ mặc áo khoác, đội mũ miền Basque. Họ vây quanh một cô gái đẹp mặc áo săng-đay màu xanh lá cây và quần đàn ông bằng vải chéo-go.

… Sự tầm thường đầy cao cả…

… Nhưng mà những phương thức thực hiện…

… Kafka…

Hình ảnh những đứa trẻ luôn trở về trong trí tôi, tôi nhìn thấy chúng hai mắt nhắm nghiền. Đó chính là mấy đứa con tôi, thằng bé mười ba tuổi, cả hai đều xanh xao, sống đời đày ải. Chúng thích ca hát còn tôi thì lại cấm chúng ca hát trong nhà mỗi khi có mặt tôi tại nhà. Niềm vui rộn rã của chúng chỉ làm tôi bực bội, những tiếng động chúng gây nên chỉ làm cho tôi giận dữ và tôi đã đánh đòn chúng nó. Phải, tôi vốn không đời nào chịu đựng được cảnh cực hình của thể xác. Tôi đánh chúng vào mặt, vào mông chỉ vì tôi muốn được yên tĩnh, chỉ vì tôi muốn được nghỉ ngơi vào buổi chiều khi đi làm về.

Người ta đang hát trong nhà thờ, những âm điệu trang nghiêm, hứng khởi theo gió vọng lại trên đầu tôi. Tôi rẽ sang con đường phía trái, sau nhà ga, trí tưởng đắm chìm trong những ý nghĩ mông lung. Một đoàn người ăn mặc toàn đồ trắng, đang gỡ những tấm băng rôn tôn giáo khỏi những cái cột để thay vào đó là băng rôn có hàng chữ: “Nghiệp đoàn những người bán thuốc Đức. Mời bạn hãy đến viếng cuộc triển lãm của chúng tôi. Nhiều thứ thuốc mẫu tặng không. Bạn sẽ ra sao nếu không có những người bán thuốc?”.

Tôi không hiểu gì về chuyện đó, tôi đi trên những bước chân uể oải, thờ ơ tiến về phía nhà thờ Đức-Mẹ-Bảy-Điều-Khó. Tôi qua khỏi cổng nhà thờ và hai mắt nhìn xuống, tôi đến tiệm kem nơi tôi đã dùng bữa điểm tâm. Tôi đi như đếm từng bước một, một hoạt động bí mật nào đó như điều khiển lấy những bắp thịt của đôi chân tôi, bởi vì khi tới đó, tôi như bị nó buộc phải dừng lại và ngước mắt nhìn lên. Tôi trông thấy về phía tay phải, nhờ tấm màn vẹt ra, đĩa thịt sườn, màu sắc rực rỡ của những tấm bích chương quảng cáo thuốc lá. Tôi mở cửa, bước vào. Bầu không khí im lặng chế ngự ở bên trong và ngay tức khắc tôi cảm thấy sự vắng mặt của nàng. Thằng ngốc cũng không có ở đó. Trong góc một người tài xế xe điện đang gục đầu húp món súp. Ở bàn bên cạnh, là một đôi vợ chồng với gói bánh mì bơ mở ra và hai tách cà phê ở trước mặt. Sau quầy hàng, người tàn phế đang đứng dậy nhìn tôi. hắn hắn đã nhận ra tôi, bởi tôi thấy môi hắn khẽ rung động. Người tài xế và đôi vợ chồng cũng quay mặt nhìn về phía tôi.

- Ông cần gì? Người tàn phế nói.

- Thuốc lá, năm điếu, tôi nói nho nhỏ. Thuốc bao đỏ.

Tôi uể oải móc tiền từ trong túi, đặt nhẹ vào chiếc mâm thủy tinh, đón những điếu thuốc lá từ tay người tàn phế bỏ vào túi, nói cảm ơn và đợi.

Tôi chậm rãi đảo mắt nhìn quanh: Họ vẫn nhìn tôi chăm chăm. Người tài xế xe điện cầm chiếc muỗng ở khoảng giữa của cái đĩa và miệng hắn, làm nhễu nhão thứ nước canh màu vàng; đôi vợ chồng ngừng nhai, người đàn ông nhìn tôi, miệng há hốc trong khi người đàn bà thì ngậm chặt miệng lại. Người tàn phế thì mỉm cười, nụ cười làm sáng lên khuôn mặt tối tăm, gồ ghề và đầy lông lá đó, tôi gặp lại khuôn mặt của cô gái.

Câu hỏi hắn đặt ra cho tôi lúc bấy giờ đánh tan niềm im lặng sâu hút:

- Ông tìm ai?

Tôi lắc đầu, đi về phía cửa và khi ngập ngừng nơi ngưỡng cửa, tôi còn cảm thấy những cái nhìn đè nặng trên vai mình. Tôi bước ra ngoài, đi vào một con đường hãy còn vắng tanh.

Tại ngõ vào một con đường hầm ở phía sau nhà ga, một người đàn ông say rượu đang loạng choạng bước đi, chân nặng nề vừa hướng thẳng về phía tôi và khi hắn đến gần, tôi để ý thấy lá cờ nhỏ của những người bán thuốc nơi khuy áo của hắn. Hắn dừng bước trước mặt tôi, chộp lấy một cái nút áo khoác của tôi, phả vào mặt tôi một hơi rượu bia chua ngái, nực nồng.

- Ông sẽ ra sao nếu không có người bán thuốc? Hắn lắp bắp nói.

- Chẳng ra sao cả, tôi đáp. Không có người bán thuốc, tôi chẳng ra cái thể thống gì cả.

- Ông bạn nói đúng đó, hắn nói một cách khinh thị đoạn buông tôi ra và tiếp tục lảo đảo bước đi.

Tôi thong thả bước vào lối đi tăm tối. Phía sau nhà ga bầu không khí yên tĩnh hoàn toàn. Trọn khu phố đắm chìm trong một cái mùi đắng chát, vô vị của loại ca cao để lâu ngày pha trộn với mùi đường thắng. Quả thật những gian nhà của một đại công ty sản xuất sô-cô-la án ngữ các ngả đường với bóng dáng sừng sững tăm tối của nó, tạo cho khu phố một vẻ ngoài âm u trái ngược hẳn với những sản phẩm ngon lành do nó sản xuất. Đây là khu phố của dân nghèo và các khách sạn hiếm hoi ở đây thật rẻ. Hướng dẫn viên tránh đưa khách du lịch tới bởi tỷ lệ nghèo khó ở đây có thể gây những ấn tượng xấu cho họ. Các ngả đường chật hẹp xông đầy mùi bếp núc tanh hôi với mùi rau cải, mùi thịt rô-ti lẫn lộn vào nhau. Những đứa trẻ đứng rải rác đây đó, mải mê mút kẹo que. Qua những khung cửa sổ, tôi trông thấy những người đàn ông đang đánh bạc, những người khác chỉ mặc áo sơ mi, và trên bức tường nám đen của một ngôi nhà đổ nát, tôi trông thấy một tấm biển lớn bẩn thỉu với một bàn tay sơn đen rời ra và hàng chữ phía dưới: “Khách sạn Hà Lan, phòng cho mướn, bến trung lưu, Chúa nhật có khiêu vũ”. Tôi đi theo hướng ngón tay chỉ, rẽ sang đường khác và trông thấy trước mặt một bàn tay thứ nhì giống bàn tay thứ nhất, với lời chỉ dẫn: “Khách sạn Hà Lan ngay trước mắt”. Tôi ngước mắt nhìn lên, chỉ cần trông thấy những viên gạch đỏ phủ bằng một lớp vẩy đen bởi ở gần hãng sản xuất sô cô la, tôi cũng thừa biết rằng những người bán thuốc chưa tràn tới đây.

VI

Tôi luôn luôn muốn tìm hiểu sự xúc động đã xâm chiếm lấy mình khi nghe giọng nói của Fred trong điện thoại. Nó có vẻ mơ hồ, hơi mệt mỏi, pha trộn một chút dửng dưng quen thuộc của các nhân viên hành chánh. Cơn xúc động của tôi tăng thêm khi giọng nói của chàng mang vẻ nặc danh. Đó vẫn là giọng nói mà tôi vẫn nghe từ Odessa, từ Sebastopol, và trong số những quán nước khi chàng bắt đầu say rượu. Không biết bao nhiêu lần rồi tôi thấy tim mình như ngừng đập khi nhấc máy, khi nghe chàng ấn mạnh vào chiếc nút, và bắt đầu liên lạc với tôi khi những đồng tiền đã rơi vào máy. Rồi tiếng vo ve nổi lên đánh tan niềm im lặng đầy dọa nạt, sự chờ đợi được nghe những lời nói, những cơn ho của chàng và sau cùng là giọng nói của chàng, qua đường dây điện thoại nghe nó êm đềm làm sao!

Khi tôi bước trở xuống nhà, bà chủ nhà đang ngồi trong cái góc quen thuộc, trên chiếc ghế dài, với những đồ đạc khốn khổ quay quanh. Trên mặt bàn chất đầy những chồng hộp xà bông, những gói đựng các thứ dự phòng và những cái hộp đựng dầu, sáp quý giá. Gian phòng nghe nực mùi tóc đàn bà dưới những cái máy sấy tóc. Cái mùi gay gắt và ghê tởm của những sợi tóc bị hong nóng trong suốt ngày thứ Bảy lan tới sau nhà. Còn bà Baluhn thì đầu bù tóc rối, bà ta không đọc tiểu thuyết rút ra từ tủ sách ở trước mặt vì mải quan sát tôi đang nghe điện thoại. Rồi thì bà ta đưa thẳng cánh tay vào góc tường sau chiếc ghế dài, chộp lấy chai rượu và rót ra một ngụm trong khi vẫn nhìn chăm chăm về phía tôi bằng một cái nhìn mệt mỏi.

- Alô Fred, tôi nói.

- Kate, chàng bảo. Anh đã mướn được một gian phòng và có tiền rồi.

- À, tốt.

- Bao giờ em đến?

- Năm giờ. Em còn muốn làm một cái bánh nhân mứt cho các con. Mình có đi khiêu vũ không hả anh?

- Nếu em thích thì còn gì bằng. Trong sở người ta có tổ chức khiêu vũ.

- Anh đang ở đâu đó?

- Ở khách sạn Hà Lan.

- Ở đâu vậy anh?

- Ở phía bắc nhà ga. Em đi đường nhà ga, tới một góc đường em sẽ thấy một bàn tay đen trên một tấm biển; sau đó em chỉ việc đi theo hướng ngón tay chỉ. Các con ra sao em?

- Vẫn khỏe.

- Anh có sô-cô-la và mình sẽ đi mua bong bóng cho chúng và em nhớ nói là anh rất tiếc đã đánh đòn chúng nghe! Anh hiểu lầm.

- Em không nói vậy được đâu, Fred.

- Sao lại không?

- Các con sẽ khóc.

- Có hề gì, nhưng dầu sao chúng ta phải hiểu là anh rất tiếc. Anh cho đó là điều rất quan trọng. Em nhớ nói giùm anh điều đó nghe!

Tôi không biết trả lời sao, bà chủ nhà đang rót ly rượu thứ nhì bằng một cử chỉ rất sành sỏi, đưa ly rượu lên miệng, để cho rượu tráng khắp vòm miệng và tôi trông thấy một vẻ chán chường trên khuôn mặt bà ta khi chất lỏng chảy xuống cuống họng bà ta.

- Kate à, Fred nói.

- Dạ.

- Em hãy nói hết cho các con nghe, đừng quên em nhé, em nhớ nói cho chúng nghe về chuyện sô-cô-la, bong bóng và kem. Hứa với anh đi em.

- Em không thể hứa với anh được, tôi nói. Hôm nay chúng rất sung sướng được đi theo đám rước. Em không thể nào nhắc lại những trận đòn chúng đã nhận được. Em sẽ nói cho chúng nghe vào một lúc khác, khi em và các con có dịp nói về anh.

- Em và các con vẫn nói về anh à?

- Dạ, các con vẫn hỏi em là anh đang ở đâu và em nói là anh đang bịnh.

- Anh mà bịnh à?

- Dạ, anh bịnh.

Tôi im lặng, tôi nghe rõ hơi thở của chàng trong máy. Bà chủ nhà chớp mắt nhìn tôi, gục gặc đầu.

- Có thể em có lý, có thể anh bịnh thật. Thôi năm giờ nghe! Tấm biển với bàn tay đen, nơi góc đường nhà ga. Anh có chút đỉnh tiền, vợ chồng mình sẽ đi khiêu vũ. Thôi chào em nghe!

- Dạ, tôi khẽ đặt ống nghe xuống và trông thấy bà chủ nhà đang đặt một cái ly khác trên mặt bàn.

- Đến đây uống với tôi một ly nào, bà ta dịu dàng nói.

Trước đây, thỉnh thoảng tôi vẫn hầm hừ bước xuống phòng bà ta để than phiền về tình trạng của gian phòng. Nhưng luôn chế ngự trong sự đắc thắng vẻ lãnh đạm chết người của bà ta. Bà ta rót rượu mời tôi uống và nhìn tôi bằng đôi mắt mệt mỏi toát ra một dáng vẻ hiền triết. Bà ta giải thích rằng việc sửa chữa lại gian phòng sẽ tốn kém bằng ba năm tiền phòng. Và tôi đã tập uống rượu với chính bà ta. Lúc đầu rượu cô-nhắc làm tôi bần thần khó chịu, tôi đòi uống nước ngọt. “Nước ngọt à? Bà ta nói, ai lại uống nước ngọt bao giờ!”. Từ lâu rồi tôi chịu bà ta nói đúng: Rượu cô-nhắc của bà ta rất ngon.

- Nào, đến uống với tôi cái này!

Tôi ngồi đối diện với bà ta, bà ta nhìn tôi bằng đôi con mắt lờ đờ của người say rượu, cái nhìn của tôi lướt qua khuôn mặt bà ta, rơi xuống một cái hộp bằng giấy bồi có những cái sọc sặc sỡ, cùng dòng chữ: “Nhựa Girss. Sản phẩm hảo hạng. Chỉ với con cò mới là thứ thiệt”.

“Chúc mừng thím”, bà ta nói, và tôi cũng vừa nâng ly vừa lập bập “chúc mừng bà chị”. Hơi rượu cay nồng và ngon ngọt thấm đẫm vào người tôi và lúc đó tôi mới hiểu tại sao bọn đàn ông hay uống rượu, tôi hiểu Fred và hiểu tất cả những ai uống rượu trước chàng.

- À, này thím, bà ta vừa nói vừa rót rượu cho tôi với một vẻ nhanh nhẹn lạ thường, đừng bao giờ than phiền nữa nghe không? Không có thuốc gì trị bịnh nghèo cả. Hãy gởi các cháu nhỏ đến tôi chiều nay đi, chúng có thể nô đùa tại đây. Thím có việc phải đi à?

- Dạ, tôi đáp, tôi phải đi, nhưng sẽ gọi một cậu thanh niên đến trông mấy đứa nhỏ.

- Cậu ấy ở lại ban đêm à?

- Dạ.

Một nụ cười nhạo báng ranh mãnh khiến khuôn mặt bà ta lớn ra trong khoảnh khắc như một lớp bọt biển vàng vọt đang giãn nở, sau đó nó lại xẹp xuống.

- À, được lắm, thôi thì hãy lấy mấy cái hộp không cho chúng.

- Cám ơn bà chị, tôi nói.

Chồng bà ta là một nhân viên chạy việc, ông ta để lại ba bất động sản, một phòng uốn tóc và một bộ sưu tập những cái hộp.

- Mình uống thêm một ly nữa chứ?

- Dạ thôi, cám ơn bà chị, tôi đáp.

Bàn tay của bà ta không còn run rẩy nữa ngay khi chúng chạm tới chai rượu và cái cử chỉ đó che giấu một vẻ dịu dàng khiến cho tôi phải khiếp sợ. Một lần nữa bà ta lại rót đầy hai ly rượu.

- Bà chị cho tôi xin, tôi nói. Tôi không uống nữa đâu.

- Vậy thì để tôi uống vậy, bà ta vừa nói vừa ném về phía tôi một cái nhìn bén ngót, hai mắt bà ta xếp nếp, bà ta hỏi tôi:

- Thím có bầu rồi hả?

Tôi kinh hoảng. Thỉnh thoảng tôi tưởng mình có bầu thật đấy, nhưng tôi vẫn chưa lấy gì làm chắc chắn. Tôi gật đầu với bà ta.

- Tội nghiệp chưa, thím sẽ khổ cho mà coi. Thêm một đứa nữa!

- Tôi cũng không biết sao nữa, tôi nói, bán tín bán nghi.

- Thím cần phải đổi thứ son môi khác đi, bà ta lại ném về phía tôi một cái nhìn bén ngót. Rồi bà ta đứng dậy, lê cái tấm thân ú nù quấn trong lớp áo bờ-lu sặc sỡ giữa chiếc ghế đẩu, chiếc ghế dài và bàn viết.

Tôi theo bà ta bước vào tiệm. Mùi tóc sấy nóng thêm mùi dầu thơm đã bốc hơi có mật độ của một đám mây và qua cái bức màn tẻ nhạt đó, tôi trông thấy máy uốn tóc, máy sấy tóc, một đống kền trắng nhấp nháy dưới lớp ánh sáng chói lọi của buổi chiều Chúa nhật.

- Đến đây đi chứ.

Bà ta lục lạo trong một cái hộc, trong đó lẫn lộn giấy cuốn tóc, những cây son và những hộp phấn màu. Bà ta cầm lấy một cây son, đưa tôi và bảo: “Hãy thử cái này coi!” Tôi vặn chiếc nắp bằng đồng thau: Đâu cây son màu đỏ dợt hiện ra, xoay tròn trên chính nó như một con sâu đang co rút lại vì lạnh. “Có đậm lắm không?” Tôi hỏi.

- Ờ, đậm lắm. Thử xem rồi biết mà.

Những tấm gương ở đây thì khác hẳn. Người ta không thể nhìn sâu tới cùng, chúng đẩy cái bóng của ta ra trước bề mặt bằng phẳng và gần kề; tôi nghiêng người, cẩn thận tô lớp son mới lên môi. Đôi mắt của tôi không quen với loại gương này, chúng như mở rộng ra với một cái nhìn nào khác lạ đang tìm cách lẩn trốn, thoát ra ngoài khuôn mặt của tôi nhưng luôn luôn nó lại đảo lộn và trở lại khởi điểm. Tôi nghe chóng mặt và khẽ run lên khi bà chủ đặt tay lên vai bởi vì lần này thì chính khuôn mặt của người say rượu, chính cái đầu rối bong đang xuất hiện phía sau tôi, trong tấm gương.

- Ráng làm đẹp đi, thím, bà ta thì thầm. Ráng làm đẹp để được chồng thương, nhưng đừng có đẻ như gà. Có phải thím cần cây son này không?

Tôi dang ra khỏi tấm kính, vặn lại nắp cây son.

- Dạ, chính cái này. Nhưng mà tôi không có tiền.

- À, cứ thong thả mà, có gì gấp đâu… trả sau cũng được.

- Dạ, trả sau, tôi nói. Tôi tiếp tục nhìn bà ta trong tấm gương, tôi lảo đảo mất thăng bằng như đang đứng trên một lớp tuyết trơn trợt. Tôi đưa tay che mặt và bước dang ra xa không luyến tiếc.

Bà ta chất những cái hộp đựng xà bông thành chồng cao trên cánh tay của tôi, bỏ cây son vào cái túi tạp dề và mở cửa cho tôi.

- Cám ơn nhiều lắm, chào bà chị.

- Chào thím, bà ta đáp.

Tôi không hiểu vì sao Fred có thể giận dữ đến như vậy vì tiếng ồn ào của trẻ con. Chúng rất im lặng khi có tôi đứng trước lò lửa hoặc bên chiếc bàn, thường thì chúng im lặng đến đỗi tôi hoảng hốt quay phắt người lại để được yên chí về sự hiện diện của chúng. Chúng đang dùng những chiếc hộp làm nhà vừa thì thầm nói chuyện với nhau khi tôi trở về, chúng đọc được nỗi sợ sệt trong đôi mắt tôi, chúng đứng phắt dậy và hỏi tôi:

- Có chuyện gì đó mẹ?

- Không có gì, tôi nói. Nào, có gì đâu!

Và tôi lại lăn bột. Tôi ngại bỏ rơi chúng với nhau. Trước đây tôi chỉ vắng nhà vào buổi chiều để đi tìm Fred, chỉ có một lần duy nhất là tôi vắng nhà cả đêm. Đứa nhỏ ngủ và tôi sẽ đi trước khi nó thức giấc.

Ở phòng bên cạnh, không còn những tiếng thì thầm gớm ghiếc, những tiếng rù rì và những tiếng thở hổn hển nghe kinh khiếp của họ. Họ đã chấm dứt cái trò chơi hôn hít nhau, họ đang vùi đầu ngủ trước khi họ xem xi-nê. Bây giờ tôi mới nhận ra là mình phải mua một cái ra-đi-ô để khuất lấp những tiếng rên rỉ kia bởi vì những lời chuyện vãn lớn tiếng một cách bất thường mà tôi vẫn tìm cách lấn át đi trước khi chúng đạt tới sự khủng khiếp tột cùng, những lời chuyện vãn thiếu tự nhiên đó yếu đi ngay và tôi tự hỏi không biết các con tôi có chớm hiểu ra hay không (kỳ thật tôi không kinh miệt, mà chỉ khiếp sợ chúng). Chúng vẫn phải nghe hoài hoài và sắc diện của chúng lúc đó trông giống như những con vật run rẩy sắp chết. Những lúc thuận tiện, tôi tìm cách đuổi chúng ra đường, nhưng mà buổi chiều Chúa nhật hôm nay thì lại buồn tẻ đến trẻ con cũng phát chán. Tôi chợt nghe mặt mình nóng bừng khi nhận ra từ phòng bên niềm câm lặng lạ lùng làm tôi rũ riệt cả chân tay. Tôi cố cất tiếng hát khi những tiếng động đầu tiên báo hiệu cuộc “tranh đấu”: Tiếng rung chuyển nhịp nhàng của chiếc giường, những tiếng âm đơn giống như tiếng của những người nghệ sĩ trong gánh xiếc thốt lên khi, từ trên cao chót vót, họ bắt đầu trao đổi chiếc đu bay với nhau.

Nhưng giọng tôi đã rạn vỡ, ngừng ngập và tôi vô vọng tìm kiếm một ca khúc đang lảng vảng đâu đây bên tai. Rồi những giây phút đó trôi qua, những giây phút bất tận vào một buổi chiều Chúa nhật buồn bã đến chết người đi được. Tôi nghe họ uể oải trong từng hơi thở, tôi nghe họ đốt lên mỗi người một điếu thuốc, và tôi biết rằng niềm im lặng tiếp theo là niềm im lặng của hận thù. Tôi ném miếng bột lên mặt bàn, tôi vừa lăn nó thật mạnh vừa đập vừa vỗ và chạnh nghĩ đến hàng triệu gia đình nghèo khổ đã từng sống lam lũ không còn chỗ nào để hưởng thụ tình yêu - tôi lại lăn miếng bột, nắn cho cạnh bìa miếng bột vênh lên và ép trái cây vào để làm cái bánh.

VII

Gian phòng tối tăm nằm ở đâu một hành lang dài, khi đi đến bên cửa sổ, cái nhìn của tôi rơi đúng vào một bức tường xấu xí, hẳn phải xây bằng gạch đỏ trước đây, rồi tới đường viền trang hoàng, bằng những viên gạch màu vàng giờ đây đã chuyển sang màu nâu thẫm. Từ bờ tường chênh chếch cắt ngang tầm mắt, cái nhìn của tôi hướng về hai bến xe lửa giờ đây hoang sơ, vắng lặng. Ở đó, một người đàn bà đang ngồi trên chiếc ghế dài với một đứa bé, một cô gái đang đứng trước một tiệm giải khát, đang tiếp tục cuốn tấm tạp dề trắng dọc theo bụng cô trong một động tác nôn nóng rối loạn, rồi lại mở ra ngay sau đó. Phía sau nhà ga là ngôi nhà thờ trang hoàng cờ xí rực rỡ. Điều đáng buồn phiền chính là niềm im lặng của bọn người tập hợp bên ngoài ngôi nhà tôn giáo. Tiếp theo tôi trông thấy một vị giám mục mặc áo choàng đỏ, đứng không xa bàn thờ và ngay lúc đó, tôi nghe giọng nói của ông ta, một giọng to và rõ mà những chiếc máy khuếch âm hắt về phía nhà ga trống vắng và đưa đến tai tôi.

Tôi vẫn thường nghe vị giám mục thuyết giảng. Những bài giảng của ông ta luôn gây buồn chán cho tôi và tôi thấy không có điều gì tệ hại hơn là sự buồn chán, nhưng hôm nay, nghe giọng nói ông ta truyền từ một máy khuếch âm, hình dung từ mà tôi tìm kiếm bấy lâu chợt đến trong trí. Tôi biết rằng đó là một từ thật đơn giản, tầm thường, nó đã từng đến ngay trên đầu lưỡi tôi nhưng cứ mỗi lần như vậy là nó lại biến mất. Vị giám mục sử dụng cách phát âm thân mật giúp cho giọng nói trở nên bình dân nhưng ông ta lại không bình dân chút nào. Và những ngữ vựng trong các bài giảng ông ta có vẻ vay mượn từ những thuật ngữ thần học từ khoảng bốn mươi năm nay đã đánh mất, âm thầm nhưng lại chắc chắn, cái quyền năng thuyết phục của chúng. Chữ nghĩa biến thành một thứ bản kẽm trung thành, khô cứng, vừa đúng lại vừa sai. Chân lý không phải là một cái gì buồn chán nhưng vị giám mục hẳn đã có được cái tài năng làm cho nó ra nông nỗi như vậy.

… mang Chúa vào trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta - Xây dựng cho Người một cái tháp ngay trong lòng chúng ta…

Suốt trong mấy phút đồng hồ rồi, tôi đã lắng tai nghe giọng nói vọng lại từ những bến ga hoang vắng và tôi đã ngắm nghía người đàn ông mặc đồ đỏ ở dưới kia đang mấp máy đôi môi trước một cái mi-crô. Ông đang sử dụng lối nói thân mật có phần quá đáng một cách lộ liễu, khi tôi chợt khám phá ra cái từ mà tôi đã tìm kiếm từ nhiều năm nay, cái từ đơn giản làm sao: một con người ngu xuẩn. Tôi nhìn xuống nhà ga một hồi, nơi cô gái vẫn tiếp tục, bằng một cử chỉ đầy nôn nóng lo âu, cuốn và trải chiếc tạp dề trắng trước bụng, nơi người đàn bà ngồi trên một chiếc ghế dài giờ đây đang cầm bình sữa cho con bú, tiếp theo là các đường viền của bức tường gạch, vượt qua bờ cửa sổ bẩn thỉu, và sau cùng cái nhìn tôi lộn trở về gian phòng nơi tôi đang ở; tôi đóng cửa sổ, nằm dài trên giường, móc ra một điếu thuốc.

Tôi không còn nghe thấy gì nữa, và khách sạn chìm trong bầu không khí yên tĩnh. Các bức tường trong phòng tôi đều dán giấy màu hồng nhạt, bức vẽ màu xanh lá cây có hình trái tim đã phai màu, những gì còn lại trông giống như những nét bút chì nguệch ngoạc mờ ảo, với nét cong đều đặn lạ thường. Bóng đèn trông gớm ghiếc như tất cả các bóng đèn khác, một cái chụp đèn bằng thủy tinh hình trái xoan, vẽ vân giả cẩm thạch màu xanh, chụp lên bóng đèn mười lăm oát. Một chiếc tủ nhỏ màu nhạt, hẳn không còn sử dụng được nữa, vả lại chắc người ta đóng nó không phải để dùng. Những người khách đến ở trọ phòng này nếu có va-li thì họ cũng không mở ra làm gì. Họ không có áo vét để máng trên cái mắc áo, họ không có sơ mi để xếp thành chồng, và hai cái mắc áo trong chiếc tủ mở toang, chúng mỏng manh đến đỗi chỉ cần cái áo vét tôi máng vào cũng đủ làm chúng gãy ra. Ở đây nếu người ta máng áo vét lên một chiếc ghế và ném chiếc quần lên trên không ngại làm mất nếp - dĩ nhiên với điều kiện là người ta cởi quần ra - người ta được dịp ngắm nghía mẫu người có hai má xanh xao, hoặc đỏ ửng một cách giả tạo với quần áo vắt trên chiếc ghế thứ nhì. Chiếc tủ lớn thì thừa thãi vô dụng, người ta để đó cho có hình thức mà thôi, giống như những cái mắc áo không ai dùng tới bao giờ. Phòng rửa mặt chỉ có một cái bàn tồi tàn loại dùng trong nhà bếp mà người ta lắp vào một cái thau có thể lấy ra được. Nhưng cái thau lại không lõm xuống. Nó được tráng men, đã hư hại, và hộp đựng xà phòng bằng sứ là đồ quảng cáo của một hãng sản xuất bọt biển. Cái ly mẻ chưa có cái mới thay vào. Hẳn người ta cũng đã nghĩ tới việc trang hoàng các bức tường: một phiên bản của bức La Joconde không là một bằng cớ hùng hồn hay sao? Hẳn người ta đã lấy ra từ một tạp chí nghệ thuật rẻ tiền. Những chiếc gương mới đóng - thấp và có màu sẫm tối - còn toát ra mùi cây tươi. Những chiếc mền len màu xanh lá cây có thêu hình những con gấu đã biến thành người, người ta không còn phân biệt được hình dáng của chúng, trông chúng giống như những hình vẽ lực sĩ với gáy bò mộng, đang phun những bọt xà phòng. Hồi chuông trưa đã reo vang.

Tôi đứng dậy lấy hộp xà phòng và đốt lên điếu thuốc. Tôi cảm thấy nặng nề khó chịu khi không thể thổ lộ tâm sự với một người nào: Tôi cần tiền, cần phòng chỉ để ngủ với vợ tôi. Từ hai tháng nay, mặc dù chúng tôi cùng ở trong một thành phố, chúng tôi chỉ chung đụng với nhau trong những gian phòng khách sạn và thỉnh thoảng, khi trời thật nóng, trong những công viên hẻo lánh, hoặc trên những khoảng đất chứa đồ phế thải, ngay giữa trung tâm thành phố, nơi chúng tôi yên trí không ai bắt gặp, dòm ngó. Chỉ vì chỗ ở của chúng tôi quá bé nhỏ, chật chội, thế thôi. Vả lại, bức vách ngăn cách chúng tôi và những người láng giềng thì quá mỏng. Muốn có một chỗ ở rộng rãi hơn, người ta cần phải có tiền bạc hoặc nghị lực, như nhiều kẻ vẫn nói, nhưng tôi đã không có tiền bạc lại còn thiếu vắng nghị lực. Vợ tôi cũng không có nghị lực.

Lần sau cùng chúng tôi gặp nhau xảy ra tại một công viên ngoại ô, vào buổi chiều. Mùi tỏi tây thoảng lại từ những cánh đồng và phía chân trời những ống khói tỏa lên nền trời đỏ ửng những làn khói dày đen lột. Đêm xuống mau, màu đỏ của nền trời dần dần chuyển sang màu tím, rồi màu đen và lúc bấy giờ chúng tôi chỉ còn nhận ra bóng dáng đen mờ của những cột ống khói. Trái lại mùi tỏi tây lại gay gắt hơn, hòa lẫn trong mùi vị cay nồng của hành củ. Thật xa, sau chỗ lõm, người ta thấy tỏa ra một vùng ánh sáng và phía trước, nơi con đường chạy qua, một người đang cỡi xe đạp: Vùng ánh sáng hình nón đang rung rinh theo con đường khúc khuỷu, gồ ghề, và vạch trên nền trời một hình tam giác có đường viền đen với một cạnh mở. Tiếng những cây đinh ốc nói lỏng ra, tiếng khua của những cái chắn bùn nghe xa dần trong cái vẻ trịnh trọng của nó. Nếu chăm chú nhìn tôi còn trông thấy một bức tường ở phía trên, chạy dọc theo con đường, đen hơn cả bóng tối; và từ phía sau, tôi nghe tiếng kêu của bầy ngỗng và tiếng lầm rầm âu yếm của một người đàn bà gọi chúng để cho ăn.

Trên nền đất tối tăm, tôi chỉ nhìn thấy có khuôn mặt trắng trẻo của Kate và ánh mắt xanh biếc lạ lùng của nàng. Đôi cánh tay nàng cũng trắng và để trần, nàng khóc vùi và tôi nghe ra hương vị những giọt nước mắt của nàng khi tôi hôn nàng. Tôi nghe xây xẩm mặt mày, vòm trời nhẹ nhàng đong đưa và Kate vẫn mỗi lúc một khóc mùi mẫn hơn.

Sau khi phủi bụi cho nhau, chúng tôi chậm rãi trở lại ga cuối. Chúng tôi nghe từ xa chiếc xe điện chạy tới, vòng theo con đường sắt, và chúng tôi trông thấy những tia lửa xẹt trên dây cáp.

- Trời bắt đầu mát rồi, Kate nói.

- Ờ, tôi đáp.

- Tối nay anh ngủ ở đâu?

- Ở nhà gia đình Block. Chúng tôi bước xuống con đường đây những ổ gà dẫn tới chuyến xe điện. Chúng tôi bước vào quán nước nhà ga, tôi gọi một ly cô-nhắc cho mỗi người, ném một đồng tiền vào chiếc máy, làm những hòn bi mạ kền nhảy vào cái rãnh bằng cây và rơi ra từng hòn một; chúng quay cuồng quanh những chiếc lò xo bằng thép, va vào những điện tiếp mạ kền, phát ra những tiếng kêu leng keng nghe êm tai, trong khi ở trên, trên một tấm biển bằng thủy tinh có phân độ, những con số đỏ, lam lục thắp sáng lên. Bà chủ quán và Kate cùng nhìn tôi, tôi vừa chơi vừa đặt bàn tay trên đầu vợ tôi; bà chủ quán khoanh tay trước ngực và khuôn mặt to của bà ánh lên một nụ cười. Một người đàn ông bước vào, ngồi trên một chiếc ghế đẩu, tháo cái khăn đặt trên mặt bàn sau hắn, gọi một ly rượu. Hắn có khuôn mặt bẩn thỉu, bàn tay đen đúa và màu xanh sáng của đôi mắt như rực lên. Hắn trông thấy bàn tay tôi vẫn đặt trên đầu Kate, hắn ném về phía tôi một cái nhìn và gọi một ly rượu thứ nhì. Một chập sau tôi thấy hắn ở bên cạnh tôi, đang chơi một cái gì khác, nhỏ hơn, trông như một cái hộp: một cái tay quay, một kẽ hở và một tấm bảng đỏ lớn trên đó có ba con số đen to tướng. Người đàn ông cho vào đó một đồng tiền, vặn tay quay, những con số lồng lên, lẫn lộn vào nhau, kêu lên “tốp-lốp” ba hiệp và người ta có thể đọc các con số: 146.

“Chẳng có gì”, người đàn ông nói và cho vào một đồng tiền khác. Những mặt đĩa có những con số quay cuồng loạn xạ - “tốp-lốp”, đoạn một tiếng “tốp” thứ ba -một giây im lặng tiếp theo đó, rồi có tiếng những đồng tiền văng ra từ cái miệng bằng thép của cái máy.

- Bốn, người đàn ông vừa nói vừa mỉm cười với tôi. Khá lắm.

Kate gỡ bàn tay tôi ra khỏi đầu nàng và nói:

- Em phải đi đây.

Đúng vào lúc đó có chiếc xe điện rít lên trong khoảng đường vòng của bến ga, tôi trả tiền hai ly cô-nhắc và dẫn Kate đến trạm. Tôi hôn nàng trước khi nàng bước lên xe và nàng đặt bàn tay lên má tôi; nàng vẫy chào tôi cho đến khi tôi không còn trông thấy nàng nữa.

Tôi trở lại quán, người đàn ông mặt mày đen đúa vẫn còn đứng sau tay quay. Tôi gọi một ly cô-nhắc, châm một điếu thuốc và nhìn hắn chơi. Tôi tưởng chừng mình phân biệt được những nhịp điệu xoay chuyển khác nhau của tấm bảng, tôi cảm thấy hồi hộp, hoảng sợ khi tiếng “tốp” sau cùng nào dường như cũng đến quá nhanh, và tôi nghe người đàn ông lẩm bẩm: “Chẳng có gì… chẳng có gì… chẳng có gì… chẳng có gì…”

Nụ cười biến mất trên khuôn mặt nhựt nhạt của bà chủ quán khi người đàn ông vừa bước ra ngoài vừa nguyền rủa. Tôi bảo bà ta đưa những đồng tiền lẻ để làm chạy tay quay. Tôi sẽ khó lòng quên được cái giây phút tôi hạ cái đòn bẩy xuống lần đầu tiên, tạo nên sự xoay chuyển của những cái đĩa có vẻ như vô cùng nhanh chóng đối với tôi; tôi sẽ khó lòng quên tiếng “tốp” cách khoảng không đều nhau, cũng như sự chờ đợi nôn nao của tôi được nghe tiếng leng keng báo hiệu những đồng tiền rơi ra: không có gì rơi ra cả!

Tôi vẫn đứng đó trong gần nửa tiếng đồng hồ nữa, uống rượu, vặn tay quay, tiếng đĩa bật ra và những tiếng “tốp” khô khan. Khi rời khỏi quán, tôi không còn một xu trong túi và buộc phải đi bộ, tôi đi hết gần ba khắc đồng hồ mới tới con đường Escher nơi gia đình Block đang ở.

Từ lâu nay, tôi chỉ vào những quán cà phê có những cái máy như thế; đầu óc tôi lúc nào cũng quay cuồng theo những con số, tôi chờ đợi tiếng “tốp” khô khan, tôi trông thấy những cái đĩa ngừng lại trong một tình cảnh hãi hùng và tôi không được gì.

Những cuộc hẹn hò của chúng tôi tuân theo định kỳ mà chúng tôi không giải thích nổi. Tôi thường về bất chợt và thường vào buổi chiều, trước khi tìm chỗ ngủ ở một nơi nào đó, tôi tìm về tận nhà và gọi Kate bằng cách nhận chuông mà chúng tôi ngầm hiểu với nhau để mấy đưa nhỏ khỏi để ý tới. Kỳ lạ là dường như chúng vẫn yêu thương tôi, buồn phiền vì tôi, chuyện trò về tôi, mặc dù tôi đã đánh đòn chúng trong tuần lễ sau cùng khi tôi còn sống gần chúng; tôi đã đánh chúng tàn nhẫn đến độ tôi không khỏi bàng hoàng hốt hoảng vì nét mặt của chính mình khi bất chợt thấy tôi trong gương: đầu tóc bù xù, mặt mày xanh dờn lại đẫm mồ hôi, hai tay bịt tai lại để khỏi nghe tiếng đứa nhỏ kêu la - nó bị đánh vì tội đã vui miệng ca hát!

Một bữa nọ, một sáng thứ Bảy, Clement và Carla bắt gặp tôi đang đứng dưới cửa, đợi gặp Kate. Tôi sững sờ thấy vẻ mặt chúng rực lên một niềm vui bất ngờ khi trông thấy tôi. Chúng chạy ào đến, ôm chầm lầy tôi, hỏi tôi hết bịnh chưa, và tôi bước lên cầu thang với chúng. Nhưng khi vừa bước chân vào gian phòng, tôi lại thấy hãi hùng vì cái hơi hướm, mùi vị của nghèo đói. Nụ cười của đứa con mới đẻ dường như đã biết nhìn tôi, niềm vui của vợ tôi, tất cả không đủ sức mạnh để kìm giữ lại cơn nóng giận khả ố xâm chiếm lấy tôi ngay khi mấy đứa nhỏ bắt đầu nhảy múa, ca hát. Tôi rời bỏ tất cả mọi người trước khi cơn nóng giận bùng nổ.

Nhưng thông thường, mỗi khi tôi ngồi trong các quán cà phê, khuôn mặt chúng lại hiện lên trước mặt tôi, giữa những cốc bia và những chai rượu, và tôi khó quên được cơn dao động của mình sáng nay khi mường tượng ra hình ảnh các con trong đám rước…

Tôi nhảy khỏi giường, bởi vì từ nhà thờ người ta đang hát bản thánh ca sau cùng; tôi mở cửa sổ và trông thấy một đốm đỏ, vị giám mục đang tiến bước trong đám đông.

Ngay phía dưới tôi, tôi trông thấy mái tóc đen của người đàn bà mặc chiếc áo có những vẩy nhỏ. Đầu bà ta như đặt trên bờ cửa sổ. Chợt bà ta quay mặt về phía tôi: Đó là bà chủ khách sạn với khuôn mặt nhỏ nhắn và bóng láng như thoa mỡ.

- Nếu ông dùng điểm tâm, bà ta kêu lên, thì sắp tới giờ rồi đó.

- Dạ, tôi đáp. Tôi tới ngay.

Tôi bước xuống cầu thang, trong khi ngoài bờ sông những tiếng súng đại bác của công ty sản xuất kem đánh răng lại vang lên.

VIII

Chiếc bánh nhân kem thật ngon, khi tôi lấy nó ra khỏi lò, một mùi bánh ngọt nóng và dịu, tỏa khắp gian phòng của chúng tôi. Mấy đứa nhỏ vui ra mặt. Tôi sai Celement đi mua kem, đổ đầy cái xác vỏ đạn và tôi vẽ theo ý thích của chúng, những đường lượn, những khuôn mặt tròn và nhỏ lên trên nền màu xanh nâu. Tôi nhìn bọn chúng thanh toán phần kem trong chiếc đĩa bàn và thấy thích thú với việc chia phần rất chính xác của Clement. Cuối cùng còn dư lại một muỗng đầy, nó đưa cho đứa nhỏ nhất đang ngồi ở chiếc bàn nhỏ và nhìn tôi mỉm cười lúc tôi rửa tay và dùng cây son mới điểm lại làn môi.

- Mẹ đi lâu lắm mới về hả mẹ?

- Ờ, tới sáng mai lận.

- Ba sắp về hả mẹ?

- Ờ.

Chiếc áo bờ-lu và chiếc váy của tôi trong tủ dưới nhà bếp. Khi cậu trai đến trông mấy đứa nhỏ bước vào thì tôi đã thay đồ ở cái phòng nhỏ bên cạnh. Cậu chỉ lấy có một đồng mác mỗi giờ, nhưng từ bốn giờ chiều đến bảy giờ sáng, là hết mười lăm giờ, vậy là mười lăm mác, và để cho tiện tôi phải cho ăn cơm, lại còn phải để cho cậu ít thuốc lá bên cạnh chiếc ra-đi-ô. Chiếc ra-đi-ô của vợ chồng Hopf cho mượn.

Bellermann có vẻ thương mấy đứa nhỏ, dù sao thì mấy đứa nhỏ cũng mến cậu ta. Sau mỗi lần tôi đi vắng về, chúng kể cho tôi nghe những trò chơi cậu đã bày ra và những câu chuyện cậu kể cho chúng. Chính cha sở đã tìm cậu cho tôi, cậu có vẻ thấu hiểu những lý do đã khiến tôi phải giao mấy đứa nhỏ cho cậu trông coi và cậu hay cau mày mỗi khi nhìn thấy môi tôi đầy son.

Tôi thắt dây áo bờ-lu, sửa lại mái tóc và bước vào phòng. Bellermann có dẫn theo một cô gái, tóc nâu trông thật dễ thương. Chưa chi đã thấy cô gái ôm đứa nhỏ vào lòng và quay quay món đồ chơi trên ngón tay trở, đứa nhỏ có vẻ thích thú. Bellermann giới thiệu cô gái với chúng tôi nhưng tôi không nhớ tên. Nụ cười của cô gái, sự dịu dàng lạ thường của cô đối với đứa nhỏ đến một cách hết sức tự nhiên, và trong cái nhìn tôi thấy cô có vẻ coi tôi như một người mẹ bất xứng.

Bellermann có mái tóc đen thật quăn, nước da láng bóng và chiếc mũi luôn luôn nhăn.

- Thưa bà chúng tôi có thể đưa các cháu đi chơi được không? Cô gái hỏi, và trước đôi mắt van xin của Celement và những cái gật đầu của Carla, tôi bằng lòng. Tôi lấy tiền trong ngăn tủ để cho chúng mua sô cô la nhưng cô gái không bằng lòng.

- Xin bà chớ bận tâm, nếu bà không phiền, tôi xin được phép biếu cho chúng.

- Nếu cô muốn, tôi nói, tôi để tiền trở lại trong ngăn tủ và thấy mình thê thảm quá, so với con người đầy hoa mộng kia.

- Bà cứ để mặc cho Gully, Bellermann nói, cô ấy mê con nít lắm. Tôi ngắm nghía mấy đứa nhỏ từng đứa một: Clement - Carla - đứa nhỏ, và nghe nước mắt dâng lên trong đôi mắt, Clement gật đầu tỏ cử chỉ động viên tôi và nói.

- Mẹ cứ đi đi mà, không sao đâu. Tụi con không đến gần nước đâu.

- Tôi xin cô cậu, tôi nói, chớ đến gần sông rạch.

- Không, không, Bellermann đáp và, cả hai cùng cười.

Bellermann giúp tôi mặc áo khoác vào, tôi lấy chiếc xắc tay, hôn mấy đứa nhỏ và cầu xin Chúa che chở cho chúng. Tôi nghe thừa quá.

Tôi chậm chạp bước xuống cầu thang. Mới có ba giờ ba mươi phút và đường phố thì vắng ngắt. Vài đứa trẻ đang chơi lò cò, chúng ngẩng đầu lên khi tôi bước đến gần. Không một tiếng động trên con đường, dù có hàng trăm người sống ở đây. Tôi nghe mình bước đi và, tận đầu đường đằng kia có ai chơi dương cầm, lặp đi lặp lại mãi một điệu tẻ nhạt. Phía sau một bức màn nhẹ vén ra, tôi thoáng thấy một người đàn bà lớn tuổi, nước da màu vàng, ôm trong lòng một con chó to, mập. Chúng tôi đã sống một cách vô tích sự ở đây từ tám năm qua, tôi thấy chóng mặt mỗi khi ngước nhìn lên không; hôm ấy tôi thấy dường như những bức tường u ám, được tô sửa lại một cách nham nhở kia, đang nghiêng nghiêng đổ xuống, những âm thanh yếu ớt của tiếng dương cầm cứ đong đưa trong cái khung hình chữ nhật xám xịt vạch trên nền trời bằng những bức tường. Những âm thanh bị giam giữ bít bùng, và cái âm điệu du dương mà những ngón tay xanh xao của người con gái đang hoài công tìm kiếm kia, nó đã tan vỡ từ bao giờ…

Tôi bước nhanh, vượt qua mấy đứa trẻ: Cái nhìn của chúng như ẩn chứa một điều đe dọa.

Lẽ ra Fred không nên bỏ tôi một mình. Tuy tôi thích được gặp chàng, nhưng việc phải bỏ mấy đứa nhỏ với nhau mỗi lần muốn gần gũi chàng làm tôi khiếp sợ. Nếu tôi có hỏi chàng ở đâu thì chàng lại lẩn tránh. Tôi không biết được gia đình Block, nơi mà chàng dự tính mướn nhà từ một tháng trước đây, họ là ai, và chàng đã không cho tôi địa chỉ. Đôi khi chúng tôi gặp nhau vội vã, chỉ trong vòng nửa tiếng đồng hồ vào một buổi tối trong một quán giải khát, trong lúc bà chủ nhà trông hộ mấy đứa nhỏ. Chúng tôi lén lút hôn nhau tại một trạm xe điện, và khi tôi bước lên xe Fred vẫn đứng yên đó, vẫy tay chào. Tối đến, tôi nằm khóc trên bộ đi-văng của chúng tôi trong lúc xung quanh đều im lặng. Tôi nghe tiếng các con thở, tiếng đứa nhỏ trở mình, nó trằn trọc vì đang mọc răng, và tôi cầu nguyện - cầu nguyện và khóc - tôi nghe thời giờ trôi qua, như chiếc máy xay đang âm thầm nghiền. Lúc cưới nhau tôi được hai mươi ba tuổi - mười lăm năm đã trôi qua, tôi bị cuốn theo thời gian mà không hay biềt, chỉ cần nhìn vào nét mặt của mấy đứa con tôi là tôi có thể hiểu được điều này: Một năm thêm vào cuộc sống của chúng là một năm tước khỏi cuộc sống của chính tôi.

Tôi đón xe buýt đến công viên Tuckhoff, đường phố vắng lặng, rải rác xa xa có vài người đang đứng quanh các quán thuốc lá. Tôi xuống tại đường Benekam và bước vào cổng nhà thờ Đức-Mẹ-Bảy-Điều-Khó để xem lễ chiều. Trời tối quá, phải có diêm quẹt mới được; tôi lục lạo trong túi xách, trong đám thuốc lá, son, mùi xoa, những vật dụng trang điểm và tôi tìm được bao diêm. Tôi quẹt mạnh que diêm và, hết sức kinh ngạc, tôi nhận ra một hình người đứng bên phải, trong một cái hốc tối om. Người đó đứng yên, tôi vừa định cất tiếng chào bằng một tiếng mơ hồ “À đây rồi”, nhưng sự sợ hãi làm tim tôi đập dữ dội khiến tôi nghẹn lời và hoàn toàn nín lặng. Bóng người ấy, bất động trong bóng tối, cầm trên tay vật gì trông giống một cây gậy. Tôi liệng que diêm đã tàn và quẹt một que khác, thì ra đó là một pho tượng. Tim tôi vẫn không ngừng đập mạnh. Tôi bước tới một bước và nhận ra trong lớp ánh sáng lờ mờ, một pho tượng thiên thần bằng đá có mái tóc trôi bồng bềnh, cầm trên tay một cành huệ. Tôi nghiêng xuống, cằm gần chạm vào thân tượng, ngắm nghía khuôn mặt. Một lớp bụi dầy phủ kín lên đầu, lên tóc, từng mảng đen ngòm bám trong hốc mắt mù lòa. Tôi cẩn thận thổi lên đó, một khuôn mặt trái xoan, hiền từ hiện ra, nhưng bỗng nhiên tôi nhận ra đó là nụ cười bằng thạch cao, và với sự bẩn thỉu, nó mất cả sự duyên dáng quyến rũ. Tuy nhiên, tôi vẫn tiếp tục làm sạch mái tóc tuyệt vời, cùng thân thể và những nếp áo với tất cả sự thận trọng của mình. Tôi thổi những hơi ngắn, nhanh lên cành hoa huệ, sự thích thú của tôi đã giảm dần khi phát hiện những màu sắc lòe loẹt, nước sơn quê mùa của những kẻ đã lợi dụng lòng từ tâm. Tôi quay đi, tiến sâu vào cổng để tìm mấy cái thông cáo. Ở phía trong cùng của nhà thờ, tôi thấy ánh đèn màu đỏ của Thánh Thể và giật mình đánh thót khi tiến đến gần tấm bảng đen với que diêm trên tay. Lần này là một người bằng xương bằng thịt đang tiến đến gần tôi từ phía sau. Tôi quay lại và thở một hơi nhẹ nhõm khi trông ra một vị linh mục có gương mặt nhà quê, tròn trịa và xanh mét. Ông đứng trước mặt tôi và tôi thấy cái nhìn của ông đượm buồn. Nhưng que diêm của tôi tàn lụi và trong bóng tối dày đặc, ông cất tiếng hỏi.

- Con tìm chi?

- Một lễ misa, ở đâu có lễ misa buổi chiều thưa cha?

- Thánh lễ misa à? Trong nhà thờ lúc năm giờ.

Tôi chỉ nhìn thấy ở ông một đầu tóc nâu vàng nhưng đã cạo gần hết, và hai mắt với tia nhìn nghiêm khắc. Một chiếc xe điện rít lên ở khúc quanh, mấy chiếc xe hơi nhận kèn inh ỏi và, đột nhiên, trong bóng tối tôi nói: “Con muốn xưng tội”. Tôi cảm thấy xúc động đồng thời thấy nhẹ nhõm, và vị linh mục trả lời như thể đang chờ câu hỏi ấy.

- Con theo ta.

- Không, xin cha cho tại đây, tôi nói.

- Không thể được, ông dịu dàng nói, mười lăm phút nữa có lễ ban phép lành, người ta sẽ tới đây. Con hãy đến ta. Tôi đã bị lôi cuốn bởi cái ý nghĩ là trút bỏ tâm tư tại đây, nơi cái cổng đầy bóng tối và gió lộng này, bên cạnh pho tượng thiên thần bằng thạch cao kia và hướng về ngọn đèn vĩnh cửu tận đằng xa, bị thúc giục phải giãi bày tất cả cho vị linh mục, để thì thầm vào tai ông và để nhận nơi ông những lời thì thầm tựa như sự xá tội.

Thế là tôi ngoan ngoãn theo ông vào bên trong, sự hăm hở ban đầu đã không còn nữa. Bước giữa những đống cát đá vụn đổ xuống từ ngôi nhà thờ, chúng tôi hướng về một ngôi nhà màu xám, sát gần trạm sửa chữa xe điện. Có tiếng cửa kim khí vang lên đâu đây, ngỡ ngàng trong buổi chiều Chúa nhật. Cánh cửa mở ra với khuôn mặt thô kệch và ngơ ngác của mụ quản gia, mụ đưa mắt dò xét tôi với vẻ ngờ vực.

Lối vào tối om, vị linh mục bảo tôi:

- Con hãy đợi một chút.

Có tiếng bát đĩa khua phía sau một góc tường khuất khỏi tôi, và tôi nghe mùi ngòn ngọt và khó chịu phảng phất ở lối vào, cái mùi đó cũng đã bám vào lớp vải bố ẩm ướt dán tường. Đó là mùi mứt nhừ làm bằng củ cải đường, hơi bốc lên do sự nấu nướng từ một góc ở phía sau, có lẽ là nhà bếp. Cuối cùng, một cánh cửa mở ra, và tôi nhận ra bóng dáng vị linh mục.

- Tới đây, ông nói.

Tôi lưỡng lự bước tới. Khung cảnh gian phòng thật khả ố: Trong một góc, được che khuất bằng bức màn màu đỏ, hẳn là có một chiếc giường và tôi có cảm tưởng là nghe được mùi da thịt người. Trên tường, những quyển sách xếp trên những tấm ván dài ngắn không đều nhau, có khi xiên xẹo; quanh một chiếc bàn to lớn, những chiếc ghế dựa kiểu xưa, lưng bọc nhung đen được kê một cách loạn xạ không ra làm sao cả; trên bàn, mấy quyển sách, một gói thuốc lá, giấy hút thuốc, một túi củ cải đỏ và mấy tờ báo khác nhau được bày la liệt. Vị linh mục ra dấu bảo tôi lại, vừa kéo cho tôi một cái ghế có đóng một tấm lưới lớn nơi lưng dựa. Cái đầu của ông làm tôi thấy thích thích khi xuất hiện nơi đầy ánh sáng.

- Con hãy tha lỗi cho chúng ta, ông vừa nói, vừa liếc mắt ra cửa và đầu hơi cúi xuống. Họ mới ở quê lên và cha đã bảo thôi đừng nấu củ cải nữa nhưng bà ấy chưa chịu nghe. Nó làm cha tốn hao còn hơn là đi mua lấy mứt nhiều, nếu phải kể nào củi lửa, dơ bẩn, hôi hám và công khó. Nhưng cha nói mãi bà ấy không nghe. Con lại đây.

Ông kéo chiếc ghế có lưới sát vào bàn, ngồi vào vị trí và lấy tay ra dấu cho tôi. Tôi vòng qua bàn để ngồi bên cạnh ông.

Vị linh mục mặc áo lễ vào, chống khuỷu tay lên bàn; cái cách ông dùng bàn tay án ngữ không cho tôi nhìn bán diện của ông có cái gì đượm tính cách quy ước, tính toán. Vài ô vuông của tấm lưới bị hư và khi tôi bắt đầu đọc thật khẽ: “Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần…” thì ông bắt đầu nhìn vào chiếc đồng hồ tay, tôi theo tia nhìn của ông: Bây giờ là bốn giờ ba phút. Và tôi bắt đầu nói, tôi thì thầm vào tai ông, nói ra tất cả những sầu muộn của tôi, tất cả những nỗi khổ của tôi, tất cả những khó khăn của đời tôi. Tôi nói với ông về nỗi sợ của lòng ham muốn, nỗi sợ khi tiếp nhận Thánh Thể và nỗi bấp bênh của sự đoàn tụ của chúng tôi. Tôi nói với ông là chồng tôi đã rời bỏ tôi, rằng chúng tôi thỉnh thoảng mới gặp nhau - và khi tôi lấy lại hơi thở thì ông liếc nhanh nhìn đồng hồ. Mỗi lần như vậy tôi cũng làm theo và thấy kim đồng hồ chạy chậm quá. Không nghe tôi nói, ông ngước mắt lên nhìn, tôi trông thấy hai mắt ông, những ngón tay vàng nhựa thuốc, rồi ông lại nhìn xuống, cất tiếng: “Rồi sao nữa…” Ông nói một cách dịu dàng, tuy nhiên tôi nghe lòng mình đau buốt. Người ta vẫn đau đớn khi một bàn tay chuyên môn ấn lên một mụt nhọt để làm mủ xịt ra.

Và tôi tiếp tục kể lể cho ông nghe tất cả những gì đã xảy ra trước đây hai năm, chúng tôi đã bắt đầu uống rượu như thế nào, Fred và tôi, tôi nói ông nghe về cái chết của mấy đứa con và về mấy đứa còn sống, về những gì chúng tôi nghe người ta nói với gia đình Hopf ở phòng bên cạnh và những gì gia đình Hopf nghe chúng tôi nói. Tôi dừng lại một lần nữa. Ông nhìn đồng hồ, tôi cũng thế, mới có bốn giờ sáu phút. Ông ngước mắt lên nói “rồi sao nữa” bằng một giọng dịu dàng, tôi vội thì thầm vào tai ông nỗi oán ghét của tôi đối với những ông cha trong nhà cao cửa rộng với những cái đầu giống như những chiếc đầu người ta thấy trên các tờ quảng cáo kem mỹ phẩm, sự kinh tởm của tôi đối với bà Franke, nỗi bất lực của chúng tôi, sự khổ cực tai hại do công việc nhà cửa bếp núc, và để chấm dứt, tôi nói với ông là tôi chắc chắn rằng mình lại có mang nữa rồi.

Lần này thì ông không đếm xỉa tới thời gian nữa, ông ngước mắt lên trong nửa giây đồng hồ và hỏi tôi: “Hết chưa?”

“Dạ hết”, tôi vừa đáp vừa đưa mắt nhìn vào chiếc đồng hồ của ông, bây giờ nó ở ngay dưới tầm mắt tôi, vì ông đã rút hai bàn tay khỏi mặt và chấp lại với nhau, tì lên cạnh bàn. Bây giờ là bốn giờ mười bốn phút và tôi tình cờ nhìn vào tay áo của ông đang rủ xuống, hả rộng, cánh tay nông dân gân guốc, đầy lông lá, tay áo sơ mi cuộn lên, tôi tự hỏi tại sao ông lại ăn mặc như vậy.

Ông buông tiếng thở ra, lại tì mặt lên hai bàn tay và ôn tồn hỏi: “Con có cầu nguyện không?” Tôi đáp là có, tôi nói là tôi đã thức nhiều đêm trên chiếc đi-văng khốn khổ của chúng tôi để mà đọc tất cả những lời cầu nguyện tôi còn nhớ và vẫn đến trong trí của tôi. Tôi nói là tôi thường hay thắp một cây nến để mấy đứa nhỏ khỏi thức giấc và đọc cả những lời cầu nguyện mà tôi không thuộc.

Ông không hỏi tôi một câu nào khác. Tôi cũng im lặng.

Đông hồ của ông chỉ bốn giờ mười bốn phút, tôi nghe tiếng búa bên cạnh trạm sửa chữa xe, giọng ngâm nga của bà quản gia và tiếng hổn hển của chiếc xe lửa vào nhà ga.

Ông lại lấy tay khỏi mặt, ôm lấy đầu gối và cất tiếng nói, không nhìn tôi: “Sống ở đời con sẽ gặp nhiều cảnh khổ, nhưng hãy tự an ủi lấy, ta đã thuyết phục được thiên hạ. Con hiểu điều đó không?” Không cần để ý đến câu trả lời của tôi, ông tiếp tục: “Hãy vào bằng khung cửa hẹp, vì cửa càng lớn thì con đường dẫn đến sự đọa đày càng thênh thang và còn nhiều người phải qua con đường ấy. Khung cửa và con đường dẫn đến sự sống thì nhỏ hẹp chật chội biết mấy, và có mấy ai tìm được lẽ sống cho mình.”

Ông lại im lặng, giấu mặt sau hai bàn tay và thì thầm qua mấy kẽ ngón tay:

- Ấy là một ngõ hẹp - con đường nhỏ hẹp nhất mà ta biết được, như một sóng dao - đấy, ta có cảm tưởng đấy là con đường mà các con đang theo. Rồi ông đột ngột cho tay xuống, ông nhìn thẳng vào tôi qua lỗ lưới trong gần một giây đồng hồ, và tôi thấy sợ đôi mắt của ông quá, đôi mắt trước đó có vẻ hiền từ giờ đây trở nên nghiêm khắc: Ta ra lệnh cho con, ông nói, ta ra lệnh cho con phải nghe thánh lễ mi sa do cha sở của con truyền giảng, người mà con rất thù ghét, con phải nhận Thánh Thể từ tay người mỗi khi - và ông lại nhìn tôi - mỗi khi con được rửa tội.

Ông dừng lại, nghĩ ngợi, và trong lúc tôi thầm đọc những lời cầu nguyện trong bụng, tất cả những lời cầu xin mà tôi còn thuộc, tôi nghe chiếc máy hàn của xưởng xe điện thét lên. Chuông nhà thờ ngân nga đổ: Bây giờ là bốn giờ một khắc.

- Ta không biết là ta có thể làm phép rửa tội cho con không, chúng ta phải đợi - Chúa ơi, - tới đây giọng nói của ông có vẻ dõng dạc hơn, nhưng tia nhìn cũng không còn nghiêm khắc - làm sao con có thể nuôi trong lòng lắm hận thù vậy? Rồi như chán nản ông ta quay lại phía tôi: Ta chỉ có thể ban phép lành cho con, ta xin con miễn lỗi cho ta, ta còn phải suy nghĩ, ta phải nói với các vị đồng sự của ta. Chiều tối nay con có thể ghé qua đây không? À, đúng rồi, con đi tìm chồng con. Con phải làm thế nào cho chồng con quay về.

Quá khổ sở, tôi nói:

- Con xin cha, cha hãy rửa tội cho con.

Ông mỉm cười, đưa tay lên lưng chừng và nói:

- Ta muốn làm thế lắm, vì lẽ con thiết tha đến điều đó, nhưng quả thật là ta còn lưỡng lự. Con không còn thấy thù hận chút nào chứ?

- Không, không, tôi vội trả lời, con chỉ buồn thôi.

Ông có vẻ ngần ngại và tôi không biết phải làm gì, tôi có thể thuyết phục ông được nhưng tôi muốn một sự xá miễn thật sự đến từ lòng ông.

- Ta có thể làm thế với điều kiện, - ông vừa nói vừa mỉm cười, - với điều kiện. Ta lưỡng lự ghê lắm. Phải, với điều kiện là ta có quyền làm thế. Ông khoát tay ra dấu dưới mũi tôi, như nóng nảy muốn kết thúc. Các con phán đoán bằng hận thù, còn các cha không cần phê phán cũng không có quyền thù ghét. Không. Ông lắc đầu mạnh, và kê đầu vào lòng hai bàn tay trên cạnh bàn và, sau lời cầu nguyện, ông vụt đứng dậy làm phép rửa tội cho tôi. Tôi làm dấu thánh giá và đứng dậy.

Ông còn đứng đó đưa mắt nhìn tôi chăm chú, khiến tôi bỗng dưng động lòng trắc ẩn ngay trước khi ông dứt lời.

- Có điều, nếu con… Nhưng ông làm một cử chỉ xóa bỏ những gì ông định nói. Con có tin rằng ta không biết tới lòng thù hận đó, một linh mục như ta? Nhiều khi ta nghe tức nghẹn nơi đây - ông vỗ vào bộ áo choàng đen, ở chỗ phía trên trái tim một chút - lòng thù hận đối với những bề trên của ta. Chính nơi đó, ông vừa chỉ ra cửa sổ vừa tiếp tục, nơi đó, trong nhà thờ của ta, các linh mục rao giảng đến làm lễ, các cha đến từ các khách sạn kế cận, với vẻ tươm tất, họ đi từ đại hội này đến đại hội khác, họ than phiền nào là dơ bẩn nào là thiếu người giúp lễ và họ làm lễ mi sa có phần vội vã. Có những buổi lễ kéo dài mười phút, mười ba phút, hai mươi phút. Mỗi ngày, có thể nói là có đến năm, mười, có khi mười lăm buổi; con có thể tưởng tượng được số linh mục đi lưu giảng đến dường nào không? Họ đi về nườm nượp như người ta trẩy hội - Và còn tất cả những kỳ đại hội đó nữa. Trong mười lăm buổi lễ người đến dự không tới con số năm! Ở đây người ta phá mọi kỷ lục, mười lăm so với năm. Ồ, tại sao ta lại phải ghét họ, những vị linh mục đáng tội nghiệp kia, các ông đã để lại trong kho đồ thánh ọp ẹp của ta mùi phòng tắm của khách sạn sang trọng. Ông không nhìn ra cửa sổ nữa và quay lại tôi, đưa một tập giấy và một cây viết chì để trên bàn, tôi viết tên và địa chỉ của tôi, đoạn sửa lại chiếc nón.

Có người gõ cửa mạnh dồn dập.

- Ờ, ờ biết rồi, ông la to, lễ tôn vinh Thánh Thể… tôi tới ngay đây.

Ông bắt tay tôi từ giã, ông nhìn tôi, thở dài và tiễn tôi ra tận cửa.

Tôi chậm rãi bước qua cổng nhà thờ và hướng về đường hầm. Có hai người đàn bà và một người đàn ông đến xem lễ tôn vinh Thánh Thể. Trước cửa nhà thờ phất phơ một tấm biểu ngữ to mang hàng chữ: “Bạn sẽ ra sao nếu không có người bán thuốc”. Cạnh bìa một đám mây đen trôi đi, để mặt trời lộ ra cả chữ “O” trong chữ thuốc chứa chan thứ ánh sáng màu vàng. Tôi tiếp tục đi. Một đứa bé trai, tay cặp quyển kinh đi ngược chiều qua tôi, rồi con đường trống vắng trở lại. Hai bên đường là các cửa tiệm, các đống gạch vụn, phía sau những mặt tiền đen ngòm tôi nghe vang dội những tiếng động của trạm sửa chữa.

Tôi dừng lại, một mùi bánh nóng xông lên từ phía trái, từ cánh cửa mở toang của một cửa tiệm bằng gỗ, những cụm hơi trắng xóa nhẹ nhàng thoát ra. Trên ngưỡng cửa, một thằng bé đang phơi nắng, mũi ngước lên, mắt nheo lại. Tôi thoáng nghe một tình cảm vừa thanh thoát vừa nhọc nhằn khi trông thấy cái nét ngu ngơ dễ thương của thằng bé, hai mí mắt đo đỏ, trong suốt dưới ánh nắng mặt trời. Thằng bé cầm một miếng bánh rán, đường dính rất nhiều quanh môi nó và khi nó cắn vào chiếc bánh, một lớp mứt màu nâu chảy ra, dơ cả chiếc áo thun của nó. Bên trong một cô gái đang cúi xuống cái chảo. Nàng có một gương mặt đẹp, làn da mịn màng như da củ hành và dưới lớp khăn choàng, tôi đoán là tóc nàng màu nâu. Nàng nhúng những chiếc bánh vàng rực vào nước mỡ đang bốc khói rồi đặt lên tấm vỉ sắt. Đột nhiên, nàng nhìn lên, tia nhìn của chúng tôi giao nhau và nàng mỉm cười. Nụ cười của nàng có một sức quyến rũ và tôi cười lại, chúng tôi cười với nhau như vậy vài giây, bất động. Đến khi nhìn kỹ, tôi thấy nàng như từ một nơi xa xăm nào trở về, một con người khác của chính tôi. Hai chị em đang nhìn nhau và mỉm cười. Nhưng tôi nhìn xuống, không có gì mua được trong những cái bánh rán kia, mùi thơm của nó khiến tôi thấy cồn cào trong bụng. Tôi thấy mái tóc bù xù của thằng ngốc, màu sợi gai, và tôi hối tiếc vì không đem theo ít tiền. Tôi chẳng bao giờ đem theo ít tiền khi đến thăm Fred, bởi vì thấy tiền là chàng không cầm lòng được và hầu như lần nào chàng cũng kéo tôi đi uống rượu. Thằng ngốc có cái cổ to, mặt lấm tấm những hạt đường, và khi nhìn thấy cặp môi hé mở mềm mại, tôi đã nghe trong lòng một tình cảm gần như là thèm thuồng.

Người con gái đã đẩy cái chảo sang một bên, nàng tháo chiếc khăn choàng ra, thả mái tóc xõa ra trong nắng ấm, và một lần nữa, tôi nhìn thấy chính mình. Như vừa từ trên cao rơi xuống, tôi thấy con đường bẩn thỉu đầy những gạch vụn, cái cổng nhà thờ, tấm biểu ngữ của những người bán thuốc và lối vào cửa tiệm, nơi tôi đang đứng, ốm o, buồn rầu nhưng vẫn tươi cười.

Vừa trông chừng thằng ngốc, tôi bước vào tiệm kem.

Trong một góc, hai đứa nhỏ đang ngồi tại một chiếc bàn và, bên cạnh bếp lò, một người đàn ông lớn tuổi râu tóc xồm xoàm đang xem báo, ông ta hạ tờ báo xuống để nhìn tôi.

Người con gái đứng cạnh bình lọc cà phê, quay sang một tấm gương lấy lược chải đầu: tôi ngắm nhìn đôi bàn tay của nàng, trắng trẻo và nhỏ nhắn như bàn tay trẻ con, và tôi nhận ra trong gương, bên cạnh khuôn mặt tươi mát của nàng, là khuôn mặt của tôi: ốm nhom, nước da vàng nhợt và chiếc miệng tô đầy son, trông như ngọn lửa nhọn hai đầu nằm vắt ngang; còn nụ cười của tôi tuy rằng phát xuất tận đáy lòng nhưng trông nó có vẻ giả tạo làm sao. Rồi tôi có cảm tưởng như trông thấy đầu chúng tôi đổi cho nhau, tôi là một cô gái đứng trước gương đang sửa lại mái tóc, và nàng, tôi mường tượng nàng đêm đêm hiến dâng cho một người đàn ông để cho hắn truyền vào người nàng sự sống và cái chết. Hắn in dấu lên mặt nàng những gì được gọi là tình yêu, sau cùng làm cho khuôn mặt đó giống khuôn mặt của tôi, ốm o và vàng vọt, vì những phũ phàng và cay đắng của cuộc đời.

Nhưng kìa, nàng đã quay lại, che lấp mặt tôi trong gương; tôi tránh qua bên phải và đắm đuối trước vẻ quyến rũ của nàng.

- Chào cô, tôi hỏi.

- Chào bà, nàng đáp, bà dùng bánh rán?

- Không, cảm ơn cô.

- Không à, bà chê bánh không ngon sao?

- Nghe thơm lắm - tôi nói, và tôi rùng mình khi nghĩ đến kẻ nào tốt số được lọt vào mắt xanh của nàng - thật tình thì bánh ngon lắm… nhưng rất tiếc là tôi không mang tiền theo.

Đúng lúc tôi nói tiếng “tiền” thì người đàn ông lớn tuổi đang ngồi gần bếp lò chợt đứng dậy, bước ra sau quầy hàng đến bên cạnh người con gái và nói:

- Tiền à? Nhưng bà trả sau cũng được mà. Thưa, bà cần một cái bánh phải không ạ?

- Vâng, tôi đáp.

- Ồ, xin mời bà ngồi, người con gái nói.

- Vâng, cám ơn cô.

Ông ta đặt ba chiếc bánh trên một cái đĩa và mang đến cho tôi. Ông ta đứng bên cạnh tôi.

- Cám ơn ông nhiều lắm, tôi nói. Nhưng ông chưa quen biết tôi mà.

Ông ta mỉm cười, vòng hai tay ra trước, chấp lại trên bụng một cách vụng về vừa lắp bắp nói: “Xin bà chớ bận tâm”. Tôi hất đầu ra dấu chỗ thằng ngốc còn mãi đứng nơi ngưỡng cửa và hỏi.

- Con ông đấy à?

- Con trai tôi đó, ông ta đáp khẽ, còn đây là con gái tôi. - Ông liếc mắt nhìn về phía người con gái đang loay hoay với mấy cái bình lọc cà phê – Thằng nhỏ không biết tiếng người, thằng con tôi ấy, cũng không biết tiếng loài vật. Nó không nói được một tiếng nào, chỉ có mấy tiếng ú a, ú ớ, và chúng tôi - ông vừa cong lưỡi lên để phát ra những âm thanh đó thì cái lưỡi lại rơi xuống nằm bẹp trong miệng - chúng tôi bắt chước được. Ông nói rõ đầu đuôi như vậy, đoạn ông cất tiếng gọi: “Bernard!” Thằng ngốc ngoái đầu lại một cách nặng nhọc, nhưng lại gục trở ra phía trước. Lần thứ hai ông ta kêu to: “Bernard!” và Bernard ngoái lại, rồi như một con lắc, nó ngoặc đầu trở ra phía trước một cách ngốc nghếch. Người đàn ông đứng dậy nhẹ nhàng nắm lấy cánh tay thằng ngốc và dẫn nó lại bàn tôi. Ông ta ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh, đặt thằng bé lên đầu gối và nói với tôi: “Bà không ghê tởm nó chứ? Bà đừng ngại, cứ nói thật tình không sao cả.”

- Không, tôi đáp, tôi không ghê tởm đâu.

Cô con gái của ông ta mang cà phê đến, đặt cái tách trước mặt tôi và đứng kế bên cha. “Bà có gớm ghiếc thì cứ nói, phần đông ai cũng ghê tởm nó - chúng tôi không phiền đâu”. Thằng bé mập mạp, lem luốc, bập bẹ giọng ngây ngô chuỗi âm thanh ú a, ú ứ của nó; sau khi nhìn kỹ nó, tôi ngẩng đầu lên, nói: “Không, tôi không gớm; trông nó như một đứa bé sơ sinh thôi.” Tôi cầm tách đưa lên môi uống, tôi cắn chiếc bánh rán và buột miệng:

- Cà phê cô ngon quá!

- Thật vậy à? Người con gái hỏi, hồi sáng này có một ông cũng nói như vậy, ngoài ra không ai nói như vậy cả.

- Ngon thật tình đó, tôi vừa nói vừa uống và ăn một cách mạnh miệng hơn.

Người con gái tựa vào ghế của cha và đưa mắt nhìn tôi, rồi nhìn ra xa hơn, vào cõi mông lung.

- Đôi khi, nàng tiếp lời, tôi cố tưởng tượng xem nó có cảm nhận được gì về cuộc đời của nó, thường thì nó rất hiền từ, rất vui tươi. Có thể nó nhìn thấy tất cả đều có màu xanh và màu đỏ, chỉ hai màu thôi; không khí đối với nó có thể là nước, nước màu xanh, bởi lẽ nó cử động rất khó nhọc trong không khí, xanh và đôi khi điểm sắc nâu với những vệt màu đen, như trong những bộ phim cũ - bởi vì nó biết khóc, điều này là thật khủng khiếp - nó khóc khi nghe một vài tiếng động nào đó phát ra, tiếng rít của xe điện, tiếng rú trong ra-đi-ô.

- À, tôi nói. Nó biết khóc à?

Nàng không nhìn về nơi xa xăm nữa mà quay lại nhìn tôi, nàng nói với tôi nhưng không mỉm cười nữa:

- Dạ đúng vậy và mỗi khi một trong những âm thanh cao vút kia cất lên là nó khóc sướt mướt, miệng mồm tùm lum nước mắt, nước mũi. Vì nó chỉ chịu có đồ ngọt, sữa và bánh mì - tất cả những thứ khác là nó ói hết. Ấy chết tôi xin lỗi bà… tôi làm bà gớm…

- Không đâu, tôi trả lời, cô nói tôi nghe về nó đi.

Nàng lại đưa mắt nhìn lảng ra xa, bàn tay đặt lên đầu thằng ngốc và tiếp tục kể:

- Nó có vẻ khiếp đảm khi nghe những tiếng động đó, giống như lúc nó gặp phải khó khăn khi xoay trở đều và mình trong gió ngược. Có lẽ trong tai nó lúc nào cũng rì rầm tiếng phong cầm, một điệu nhạc du dương màu đất, mà chỉ mình nó nhận được, có thể nó nghe một trận bão làm lay chuyển cây rừng, những sợi dây đàn to tướng như những cánh tay bắt đầu run lên - và cái aam điệu thì thầm đó của thiên nhiên giờ đây đã vỡ tan. Người đàn ông há mồm nghe, như đang phiêu du vào một thế giới xa lạ; ông siết chặt thằng ngốc ngang hông và không hề hay biết những vụn đường rơi rớt trên tay áo. Tôi uống thêm một ngụm cà phê, bắt đầu cái bánh thứ hai và dịu dàng hỏi cô gái: “sao cô biết được?”. Nàng nhìn tôi mỉm cười và đáp:

- Ồ, tôi không biết, nhưng tôi thấy dường như có một cái gì trong con người của nó mà chúng tôi không hiểu được, tôi tự tưởng tượng ra điều đó. Nhiều lần nó bỗng dưng thét lên một tiếng, không ai ngờ trước, chạy ùa lại và tôi banh chiếc khăn choàng ra cho nó khóc lên trên đó - điều đó bất thần xảy ra khi nó đang ngồi ngoài cửa, và tôi tưởng tượng là trong những giây phút đó nó trông thấy tất cả như chúng ta - chỉ trong một thoáng không đầy một giây đồng hồ - tất cả ào ạt xâm nhập lấy nó như một điều gì khủng khiếp: Người ngợm như chúng ta vẫn nhìn thấy, xe hơi, xe điện và tất cả những tiếng động. Sau đó, nó òa lên khóc rất lâu. Mấy đứa nhỏ, tự nãy giờ đang ngồi ở góc phòng, bỗng đứng dậy, đẩy mấy cái đĩa ra xa, đi ngang qua trước chúng tôi và đứa bé gái, đầu đội mũ bê-rê xanh, dáng vẻ bạo dạn, nói to: “Ghi sổ đi… má biểu vậy đó”.

- Ừ, được rồi, người đàn ông mỉm cười nói, và nhìn chúng bỏ đi.

- Còn bà nhà, tôi dịu dàng hỏi ông, mẹ nó mất rồi à?

- Phải, bà ấy mất rồi, bị bom nổ banh xác ngoài đường, thằng nhỏ bị văng khỏi tay bà rớt trên một đống rơm và người ra gặp nó nằm khóc trên đó.

- Có phải từ lúc sinh ra nó đã…? Tôi hỏi, không tìm được những tiếng chính xác thích hợp.

- Từ lúc sinh ra, người cô gái nói, nó vẫn như vậy, tất cả những gì xảy ra đều không ăn thua gì tới nó, chỉ như nước chảy quanh một hòn đá mà thôi; nó chỉ xúc động với giọng nói của chúng tôi, vì tiếng phong cầm của nhà thờ, tiếng rít nhức óc của xe điện và tiếng đồng ca của mấy tu sĩ. Nhưng thưa bà dùng bánh đi chứ, ồ, bà lại lợm giọng rồi à?

Tôi lấy chiếc bánh rán cuối cùng, ngước đầu lên và nói: “A, ra nó biết nghe mấy tu sĩ hát à”.

- Dạ, nàng vừa đáp vừa nhìn thẳng vào mặt tôi, nó nghe họ hát, đúng vậy. Khi tôi tới nhà mấy tu sĩ ở đường Bildon. Bà có biết không - lúc họ hát những bản thánh ca, nét mặt nó đổi hẳn, căng lên, có vẻ nghiêm trọng hẳn ra - mỗi lần như vậy tôi thấy lo sợ - nó lắng nghe, nó hoàn toàn đổi khác, điệu kinh cầu du dương làm nó ngây dại, và nó khóc khi các tu sĩ dứt tiếng. À, chắc điều đó làm bà ngạc nhiên? Nàng mỉm cười nói. Nhưng bà dùng bánh đi chứ.

Tôi cầm chiếc bánh trở lên, cắn vào và nghe nhân mứt còn nóng tan trong miệng.

- Chắc cô thường đưa nó đến đó lắm, quảng trường Bildon ấy mà? Tôi hỏi.

- Dạ đúng, tôi thường đến đó, thế nhưng nó vẫn làm tôi sợ. Bà dùng thêm cà phê nhé?

- Không cám ơn cô, tôi trả lời. Tôi phải đi đây. Tôi ngần ngại nhìn nàng, người con gái, rồi nhìn thằng ngốc và tôi nói thật khẽ: “Tôi muốn đến đó.”

- Nhà thờ à? Nàng hỏi. Gặp mấy tu sĩ phải không?

- Phải.

- Nhưng bà nhớ ghé thăm chúng tôi bà nhé. Bà phải đi tiếc quá. Bà sẽ trở lại chứ?

- Tôi sẽ trở lại, tôi nói, hơn nữa tôi còn phải thanh toán tiền bạc chứ.

- Ồ, xin bà, đâu phải vì chuyện đó, nhưng xin mời bà trở lại. Người đàn ông gật gù biểu lộ đồng tình.

Tôi uống những giọt cà phê cuối cùng, đứng dậy và phủi những vụn bánh trên áo.

- Tôi sẽ trở lại, tôi nói. Ở đây ông và cô đối đãi tốt quá.

- Nội trong ngày hôm nay chứ? Người con gái hỏi.

- Không phải hôm nay, tôi nói. Nhưng gần đây, có thể là sáng mai; tôi sẽ trở lại thường, và chúng ta sẽ cùng nhau tìm đến mấy tu sĩ.

- Dạ, nàng đáp. Nàng đưa tay về phía tôi, tôi nhìn bàn tay nàng nằm trong tay tôi trong phút chốc, bàn tay trắng mướt và nhẹ nhàng, tôi thấy gương mặt nàng rạng rỡ, tôi mỉm cười với nàng và gật đầu chào người cha. “Bernard”, tôi cất tiếng dịu dàng với thằng ngốc, nó đang bóp vụn miếng bánh trong mấy ngón tay, nó không nghe tôi nói gì, nó cũng không có vẻ gì là trông thấy tôi: Hai mí mắt nó hầu như nhắm nghiền lại, hai mí mắt đỏ ửng và nóng bừng.

Tôi quay lại và hướng về khoảng đường hầm tối đen dẫn đến đường nhà ga.

IX

Lúc tôi bước trở xuống phòng thì người ta đang xếp đĩa dơ thành từng chồng và dọn dẹp trên bàn, tôi nghe mùi ra-gu nguội lạnh, sa-lát và thức dùng làm ngọt các món ăn dặm. Tôi ngồi ở một góc phòng và ngắm hai chàng thanh niên đang ngồi gần mấy chiếc chiếc máy đồng xu. Tiếng kêu vang lên do mấy hòn bi bằng kền chạm vào thành, điệu quay cuồng của mấy cái đĩa trên trục tay quay, tiếng máy ngừng gọi lại trong tôi một kỷ niệm bồng bột. Người bồi bàn dùng giẻ lau mấy cái bàn và bà chủ khách sạn vóc người ốm yếu đang đóng một tấm bảng giấy bồi màu vàng phía trên chỗ thâu ngân: “Chiều nay có khiêu vũ. Vào cửa tự do”.

Ngồi ở bàn cạnh đó là một người đàn ông luống tuổi mặc chiếc áo choàng bằng nỉ và cái ống vố của ông ta đặt trên cái gạt tàn thuốc đang bốc lên một làn khói dày đặc. Chiếc nón màu xanh vẫn đội trên đầu và ông ta dùng nĩa quậy nước sốt màu đỏ của món goulasch[2].

- Dạ, ông dùng chi? Người bồi bàn hỏi, tôi ngước mắt nhìn hắn, tôi thấy mặt hắn quen quen.

- Thực đơn có gì?

- Món goulasch, hắn đáp, sườn heo, khoai tây, sa-lát, tráng miệng - và có súp để ăn trước, nếu ông thích.

- Cho tôi goulasch, súp để ăn trước và rượu nếp.

- Dạ, người bồi bàn đáp.

Bữa ăn thịnh soạn và khá nóng, tôi thấy đói, tôi gọi bánh mì để chấm vào món sốt đầy gia vị. Rồi tôi gọi ly rượu thứ hai. Hai chàng thanh niên vẫn mải miết chơi, một trong hai người đó có một chòm tóc xước ngược trên đỉnh đầu.

Tôi trả tiền, đợi thêm ít phút, nhưng vẫn không có cái máy nào trống. Tôi nhìn chăm chú vào người bồi bàn, tin chắc là đã từng gặp cái khuôn mặt xanh mét cùng mớ tóc màu muối tiêu này.

Tối đến két lấy thuốc lá, bà chủ nhìn tôi dò xét và hỏi:

- Ông ở suốt đêm à?

- Vâng, tôi đáp.

- Xin ông cho tiền trước, bởi vì… bà ta nhếch mép, như thế chúng tôi đỡ lo hơn khi nhà ga ở sát bên đây… và vì ông không có đồ đạc gì cả.

- Dĩ nhiên, tôi nói và rút tiền trong túi ra.

- Tám mác, thưa ông, bà ta thấm nước miếng vào cây viết chì để viết biên lai. Ông đợi ai đó phải không? Bà ta vừa đưa biên lai vừa thốt lời thăm hỏi.

- Dạ phải, tôi đợi vợ tôi.

- Tốt lắm, bà ta nói và đưa thuốc lá cho tôi, tôi đặt một mác xuống và trở về phòng.

Tôi nằm trên giường một lúc khá lâu, hút thuốc, cố nhớ ra xem người bồi bàn kia là ai, tôi lục lạo, gom góp những ý tưởng giống nhau để rồi chúng lại vụt đứt đoạn, mất hút. Thông thường, tôi nhớ không sót một khuôn mặt nào. Chúng luôn luôn đeo đuổi theo tôi, và thoáng thấy là tôi nhận ra ngay. Chúng vẫn bồng bềnh trong tiềm thức tôi, nhất là nếu có lần nào thoáng trông thấy chúng. Những khuôn mặt đó lặn ngụp trong tiềm thức tôi như những con cá màu xám mơ hồ bơi lội trong một đầm lầy. Đôi khi chúng trồi đầu lên cao, gần chạm mặt nước, nhưng những con cá trong vũng lầy tiềm thức kia chỉ nổi hẳn lên mỗi khi gặp lại những khuôn mặt cũ đó. Cứ thắc mắc trong bụng mãi, tôi cố tìm kiếm trong cái thế giới lúc nhúc kia của tiềm thức, và bỗng tôi bắt gặp ngay trước mặt mình một tên lính hơn một lần trong đời đã xuất hiện ngay bên cạnh tôi tại một trung tâm y tế. Những con chí thoát khỏi chỗ quấn băng trên đầu của hắn, đang say sưa với chỗ máu đông lại mà chúng thích thú không kém gì máu tươi. Chúng bò đi một cách nặng nhọc trên gáy để chui vào trong mái tóc lưa thưa màu muối tiêu của hắn, rồi chúng ung dung băng qua khuôn mặt của hắn mà không gặp một sự cản trở nào. Những con vật bé nhỏ gan lì bò dọc theo vành tai hắn, có con rơi xuống, có con dính lại trên vai, có con biến mất trong lớp vải băng bẩn thỉu. Chính tôi đã gặp con người có cái đầu bé nhỏ, bệnh hoạn đó ở một nơi cách đây ba ngàn cây số, và hôm nay cũng con người ấy bưng đến cho tôi món goulasch trong một dáng vẻ dửng dưng lạnh lùng.

Tôi bằng lòng vì đã nhớ ra người bồi bàn kia, tôi quay sang một bên móc tiền từ trong túi ra đặt trên chiếc gối để đếm. Tôi còn mười ba mác, tám mươi xu…

Tôi lại trở xuống quán, hai người thanh niên vẫn chưa rời khỏi mấy cái máy, một trong hai hẳn có đầy những mười đồng xu trong túi áo vét, cái túi như muốn nứt ra và hắn cứ cho tay mặt vào đó. Ngoài ra chỉ còn có người đàn ông đội nón săn đang ngồi uống rượu đọc báo. Tôi uống cạn một ly rượu mạnh, ngắm nghía làn da trơn láng mịn màng của bà chủ, bà ta đang ngồi vắt vẻo trên chiếc ghế đẩu, lần giở một tờ tạp chí.

Tôi lại trở lên phòng, nằm dài trên giường, hút thuốc, nghĩ tới Kate và mấy đứa nhỏ, tới cuộc chiến và tới hai đứa nhỏ mà mấy ông linh mục đoán chắc với chúng tôi là đã lên thiên đàng.

Ngày nào tôi cũng nghĩ tới chúng, nhưng lần này tôi nghĩ tới chúng rất lâu - dù ít ai tin là tôi thường nghĩ tới chúng, chính Kate cũng sẽ khó tin điều đó. Họ cho tôi là một người thất thường, khi vầy khi khác, một con người là cứ ba năm là thay đổi nghề nghiệp một lần kể từ khi tiêu sạch số tiền của ông già để lại, một con người đã già đời rồi mà vẫn chưa đạt được sự quân bình, một con người mà gia đình không ngó ngàng tới, một con người mà hễ có phương tiện là đi nhậu nhẹt, say sưa.

Thật ra thì tôi cũng ít khi say ngà ngà, một tháng không tới một lần, còn say đúng nghĩa thì ba tháng một lần cũng họa hoằn. Đôi khi tôi tự hỏi không biết những người kia họ nghĩ là tôi làm gì, vào những ngày tôi không uống rượu, nghĩa là hai mươi chín ngày trong một tháng ba mươi ngày. Thật giản dị, tôi đi rong rất nhiều, tôi cố kiếm ít tiền vặt, tôi đi tìm mấy người bạn học cũ rồi phăng tới mấy đứa học trò đệ ngũ, lũ trẻ vẫn bị người ta bắt nạt, tôi đi lang thang trong thành phố, len lỏi rất lâu trong những vùng ngoại ô để lân la đến mấy nghĩa trang, nếu lúc tôi đi qua người ta còn mở cửa. Tôi đi loanh quanh giữa những bụi cây được cắt tỉa cẩn thận, những bồn hoa được chăm sóc kỹ lưỡng, tôi đọc được những tấm lắc, những cái tên, tôi ướp buồng phổi tôi bằng mùi vị của nghĩa trang và tôi nghe tim mình đập mạnh với niềm tin chắc rằng một ngày nào đó tôi cũng sẽ yên nghỉ tại nơi này. Hồi trước khi còn nhiều tiền, chúng tôi đã đi du lịch rất nhiều, nhưng ở những thành phố xa lạ đó tôi cũng làm những điều như ở đây, nơi tôi định ở lại: Tôi lê la nơi các khách sạn, tôi hút thuốc, tôi đi lang thang, thỉnh thoảng bước qua cổng một ngôi nhà thờ và đi xa về những vùng ngoại ô, nơi có những nghĩa trang. Tôi đến uống rượu nơi tửu điếm dơ bẩn, ban đêm tôi trò chuyện với những người không quen biết như trò chuyện với anh em ruột thịt và tôi biết rằng sau đó tôi sẽ chẳng bao giờ gặp lại họ.

Từ hồi còn nhỏ, tôi thích đến những nghĩa trang, tôi say mê cái thú đó, một thú đam mê bị xem như không thích hợp cho một thằng bé vào cái tuổi tôi lúc đó. Bây giờ tất cả những cái tên mà tôi đọc được tại đây, những bồn hoa, mỗi chữ, mỗi mùi hương, tất cả đều bảo với tôi rằng tôi sẽ chết. Đó là sự thực duy nhất mà tôi không chút ngờ vực. Và đôi khi, trong những dãy mồ dài vô tận kia, nơi tôi đang tản bộ, tôi bắt gặp tên những người mà tôi từng quen biết.

Lúc tôi biết được chết là gì, tôi hãy còn rất trẻ. Mẹ tôi chết lúc tôi mới bảy tuổi và tất cả đã diễn ra trước mắt tôi: Ông cha tới, làm phép xức dầu, rửa tội, bà nằm đó, im lìm, người ta mang hoa đến, một cỗ áo quan, gia đình họ hàng đến, khóc than, cầu nguyện dưới chân giường của bà - bà vẫn nằm đó, im lìm, tôi tò mò theo dõi tất cả. Những tiếng lao xao không ngăn cản được tôi trong việc theo dõi công việc của những người được thuê để lo việc ma chay. Họ lau rửa cho mẹ tôi, mặc cho bà chiếc sơ mi trắng, xếp hoa xung quanh áo quan, đóng đinh nắp quan tài, đặt nó lên một cỗ xe tang - căn nhà thiếu mẹ tôi hóa ra vắng ngắt. Và tôi lén cha tôi đến nghĩa trang bằng chuyến xe số 12 - ôi, tôi sẽ không bao giờ quên được! - và đến quảng trường Tuckhoff tôi đã đón chuyến xe số 10 để đến trạm chót.

Đó là lần đầu tiên tôi bước vào nghĩa trang. Tôi hỏi thăm người đàn ông đội mũ xanh đứng ở lối vào về mẹ tôi. Mặt ông ta đỏ gay và sưng húp, ông ta nực nồng hơi rượu, ông ta nắm tay và đưa tôi tới chỗ tiếp nhận. Ông ta rất tử tế, ông hỏi tên tôi và lúc vào gian phòng ông bảo tôi đợi ở đó. Tôi đợi, tôi bước đi giữa những chiếc ghế, quanh một chiếc bàn màu nâu nhạt, tôi xem xét mấy bức tranh trên tường và chờ đợi… Một trong những bức tranh đó là một người đàn bà mảnh mai, đen, đang ngồi trên một hòn đảo, và cũng như tôi, bà ấy cũng đang chờ đợi; tôi nhón gót và đọc mấy chữ: NANA. Một bức tranh khác là một người đàn ông râu tóc xồm xoàm, miệng cười toe toét và đang đưa lên mũi một vại bia với chiếc nắp sặc sỡ. Tôi không đọc được những chữ ghi phía dưới, tôi bước ra cửa nhưng cửa đã khóa. Tôi khóc ròng và ngồi phệt xuống một chiếc ghế màu nâu nhạt, tôi khóc cho tới khi nghe tiếng bước chân trong hành lang. Tôi nhận ra bước chân của cha tôi, tôi đã nhiều lần nghe tiếng bước chân của ông đi trên dãy hành lang dài. Cha tôi rất tử tế với tôi, và chúng tôi được mấy người đàn ông cao lớn đội mũ lưỡi trai đưa đến nhà xác. Chính nơi đây tôi thấy mấy chiếc quan tài được xếp hàng, có đánh số và ghi tên; người đàn ông đội mũ lưỡi trai xanh đưa chúng tôi đến một trong hai quan tài. Cha tôi gõ nhẹ vào tấm bảng nhỏ và đọc lớn: Elizabeth Bogner, 18-4 hồi 16 giờ, khu VII/L. Cha hỏi tôi hôm nay ngày mấy. Tôi không biết và cha tôi nói: “Bữa nay là mười sáu. Đến mốt người ta mới chôn mẹ”. Mọi người đã phải hứa chắc với tôi là sẽ không làm gì với chiếc quan tài khi không có mặt tôi ở đó, cha tôi khóc, ông hứa với tôi điều đó và chúng tôi trở về ngôi nhà buồn thảm của mình. Tới nhà, tôi giúp cha dọn dẹp gian phòng rộng lớn, cũ kỹ dùng làm nơi chứa những vật dụng dự trữ. Tất cả những gì mẹ tôi đã mua của những người bán dạo trong vòng mấy năm trời được dịp tuôn ra: những lưỡi dao cạo râu gỉ sét không dùng được nữa, xà phòng, thuốc giết ruồi muỗi, dây thun đã giãn và cả lố hộp kim tây. Cha tôi khóc.

Quả nhiên, hai hôm sau tôi trở lại viếng cỗ quan tài: Nó vẫn còn nguyên đó, chưa ai đụng tới. Người ta đưa quan tài lên một chiếc xe, rồi treo những tràng hoa lên, và chúng tôi theo chiếc xe bước đi phía sau vị cha sở và các lễ sinh của giáo đường, đến tận cái huyệt lớn đầy đất sét, được đào ở khu VII. Tôi trông thấy chiếc quan tài được ban phép lành, hạ xuống huyệt, được rải nước thánh và lấp đất lên. Tôi chăm chú theo dõi lời cầu nguyện của vị linh mục, tôi nghe có tiếng cát bụi - cát bụi và tái sinh. Cha tôi và tôi, chúng tôi ở lại nghĩa trang một lúc lâu, vì tôi đòi xem mấy người phu đào huyệt làm việc: Họ ném thêm đất, dậm lên cho đất nén xuống, dùng xuổng để nện cho bằng những chỗ đất nhô lên, đặt những tràng hoa lên, và sau cùng, một người phu cắm xuống đất một thánh giá nhỏ bằng gỗ màu trắng, đầy những nét màu đen, tôi đọc được tên: Elizabeth Bogner.

Chết, đó là một sự thật mà từ khi còn nhỏ, tôi tin là mình biết được ý nghĩa một cách tường tận; người ta sẽ vắng bóng, được vùi chôn dưới đất và nằm đó chờ lúc tái sinh. Và đó là một định luật mà tôi hiểu rõ và nó ám ảnh tôi nặng nề: Mọi người đều phải chết. Họ sẽ chết, những người mà tôi quen biết cũng khá đông, và lúc chôn cất họ không ai có thể ngăn cản tôi đến chứng kiến.

Rất có thể là tôi thường nghĩ quá nhiều về cái chết, dù sao thì nhiều người vẫn xem tôi như một tên nghiện rượu cũng đã phạm một lỗi lầm. Tất cả những gì tôi dốc tâm làm đều không quan trọng đối với tôi, chúng có vẻ phiền phức, vô nghĩa, và từ ngày tôi không còn sống với Kate và mấy đứa nhỏ, tôi lại thường lui tới các nghĩa trang hơn, cố gắng đến sớm để phụ một tay trong việc chôn cất. Tôi theo sau đoàn người không quen biết, tôi lắng nghe những lời ai điếu, tôi đáp lời lại câu kinh của vị linh mục đứng bên kia miệng huyệt, tôi ném đất xuống huyệt, tôi cầu nguyện bên cạnh quan tài, nếu có tiền tôi sẽ mua hoa đem theo để rải từng cánh một lên nắm đất hãy còn mềm. Tôi đi ngang qua nhà của gia đình đang có chuyện buồn và tôi đã từng được người ta mời dùng cơm. Ngồi chung bàn với những người không quen biết, tôi uống bia, ăn sa-lát, khoai tây và xúc xích, tôi để cho mấy người đàn bà, còn đang sụt sùi khóc, múc cho tôi đầy đĩa với những chiếc bánh rán to tướng, tôi hút thuốc, uống rượu, lắng nghe người ta kể lể về cuộc đời của những người tôi không biết gì ngoài chiếc quan tài của họ. Đôi khi người ta còn đưa tôi xem những bức ảnh; và có lần sau khi theo đám tang của một người con gái, tôi cũng được đối đãi như vậy; ít lâu sau tôi được ngồi trong một quán ăn tồi tàn, bên người cha của nàng, ông coi tôi như một kẻ si tình bị lãng quên. Ông đưa tôi xem những bức ảnh của nàng, một người con gái tuyệt sắc với mái tóc bồng bềnh trong gió, nàng đang ngồi trên một chiếc scooter ở đầu một đại lộ. “Nó còn con nít lắm, người cha nói, nó chưa biết tình yêu là gì”. Tôi đã rải hoa trên quan tài nàng, và bây giờ tôi nhìn thấy giọt lệ trong đôi mắt của người cha, ông đặt điếu xì gà xuống chiếc gạt tàn thuốc bằng sứ màu xám trong giây lát để lau nước mắt. Những nghề nghiệp mà tôi đã thử qua không gây cho tôi chút thích thú nào. Muốn thành công với chúng, người ta cần phải quan niệm về chúng một cách đúng đắn và nghiêm chỉnh, điều tôi không thể nào làm được. Trước chiến tranh, tôi làm việc một thời gian dài trong ngành buôn bán dược phẩm, nhưng rồi tôi chán, tôi đổi sang nghề nhiếp ảnh, rồi tôi cũng bỏ. Sau đó tôi muốn làm nghề giữ thư viện, tôi đã làm quen được với Kate, nàng rất thích sách vở. Tôi dừng lại ở đó, vì có Kate ở đó, nhưng chẳng bao lâu sau khi chúng tôi cưới nhau, nàng phải bỏ sở để chờ sinh đứa con đầu lòng. Chính lúc đó cuộc chiến đã xảy ra và thằng bé Celement ra đời đúng lúc tôi bị gọi đi lính.

Ý nghĩ về cuộc chiến tranh làm tôi bực dọc, tôi ngồi dậy bước ra khỏi giường và trở xuống quán một lần nữa; mọi người đi ra vào lúc bốn giờ. Tôi uống một ly rượu mạnh, đến bên mấy chiếc máy bây giờ đã trống, nhưng tôi chỉ bỏ vào đó một đồng xu vì vừa đặt tay vào cái đòn bẩy, tôi đã nghe trong người mệt lả.

Tôi trở lên phòng, nằm xuống, hút thuốc, nghĩ tới Kate cho tới khi nghe tiếng chuông nhà thờ Đức-Mẹ-Bảy-Điều-Khó.

X

Tôi tìm đến bên tấm bảng chỉ lối đi có hình bàn tay màu đen không chút khó khăn, tôi theo hướng ngón tay trở chỉ thẳng. Con đường vắng ngắt, buồn hiu nhưng trong lúc tôi bước đi thì một đám người bất chợt tuôn ra từ một tòa nhà hẹp: Một rạp chiếu bóng đang tan xuất. Đến góc đường lại có tấm bảng với bàn tay màu đen chỉ lối, ngón tay trở quẹo xuống thành một góc, tôi đã đến trước mắt khách sạn Hà Lan. Phát sợ khi trông thấy một ngôi nhà bẩn thỉu như vậy, tôi chậm chạp băng qua đường và dừng lại trong chốc lát trước cánh cửa phía ngoài bôi sơn đỏ tùm lum, đoạn tôi bất chợt đẩy mạnh cánh cửa và vào trong khách sạn. Có ba người đàn ông đứng trước quầy hàng. Họ ngưng ngang câu chuyện nhìn tôi bước vào, rồi nhìn bà chủ và bà chủ rời mắt khỏi tờ tạp chí, nhìn tôi. Bà ta nhìn tôi từ mặt lên đến nón, nhìn xuống chiếc túi xách tôi cầm nơi tay, rồi cúi xuống để nhìn giày và chân tôi, rồi lại nhìn lên mặt, đôi mắt bà dừng lại ở đôi môi tôi như thể muốn tìm hiểu hiệu son của tôi. Bà ta lại cúi xuống một lần nữa, dò xét cặp chân tôi một cách vô hiệu quả, đoạn nhừa nhựa cất tiếng: “Thưa bà?”. Bà ta buông hai tay đang chống nạnh xuống, đặt lên mặt quầy hàng mạ kền, đoạn chấp hai tay lại trước bụng và tì lên đó; gương mặt thỏn, trắng của bà ta có vẻ bối rối.

- Tôi muốn gặp chồng tôi, tôi nói, mấy người đàn ông quay đi, tiếp tục câu chuyện của họ, bà chủ không cần đợi tôi nói tên, bà ta bảo: “Phòng mười một, lầu một”. Bà ta chỉ cánh cửa tự động bên cạnh quầy hàng. Một người đàn ông vội lại vịn cửa cho tôi. Mặt hắn xanh và chắc hắn say rượu vì môi hắn run run và mắt hắn đỏ ngầu. Hắn nhìn xuống khi tôi ngó thẳng vào hắn, tôi nói “cám ơn” và đi thẳng qua cánh cửa đã mở. Lúc lên cầu thang, tôi nghe bên kia cánh cửa, bây giờ đã thôi không còn bật qua bật lại nữa, có người nói: “Bà ta chắc ở đâu đây chứ không xa”.

Buồng cầu thang quét nước vôi màu xanh lá cây, một bức tường đen nổi bật sau mấy tấm kính mờ và khoảng nghỉ chân chật hẹp trên cầu thang ở tầng thứ nhất được soi sáng bằng một bóng đèn không có chụp.

Tôi gõ cửa số mười một và vì không ai trả lời, tôi mở cửa bước vào, Fred đang nằm ngủ trên giường. Chàng nằm trong một tư thế rất dịu hiền, trông như trẻ thơ, nếu không có khuôn mặt cằn cỗi, người ta có thể nghĩ chàng độ mười tám. Lúc chàng ngủ, đôi môi chàng hơi mé mở, mái tóc đen sậm lòa xòa trên trán, mặt chàng trông có vẻ ngây ngô vì chàng ngủ rất say sưa. Ngay khi bước lên cầu thang tôi thấy giận chàng đã làm cho tôi bị thiên hạ nhìn như một ả giang hồ, nhưng bây giờ thì tôi tiến đến giường chàng, bước chân rón rén, tôi đến gần chiếc ghế và ngồi xuống mở túi xách lấy ra gói thuốc.

Tôi ngồi cạnh chàng hút thuốc, và lúc chàng trở mình tôi quay nhìn chỗ khác, ngắm nghía từng chi tiết bức hình vẽ màu xanh lục trên giấy dán tường và bóng đèn trông dễ sợ treo trên đầu tôi, tôi phà khói thuốc qua cánh cửa sổ hé mở. Tôi lội ngược dòng thời gian, nghĩ tới những sự thay đổi hiếm hoi trong cuộc sống vợ chồng chúng tôi. Chúng tôi há đã chẳng bắt đầu từ một gian phòng, có sẵn đồ đạc xấu xí chẳng thua gì gian phòng ở khách sạn này là gì? Lúc cuộc chiến bùng nổ, chúng tôi vừa kiếm được một ngôi nhà khang trang, một ngôi nhà mà bây giờ khi nghĩ tới tôi không tin là có thật: bốn phòng với phòng tắm sạch sẽ - Celement có trong phòng riêng của nó một tấm giấy hoa dán tường với những tranh ảnh dành cho trẻ con nhưng nó còn nhỏ quá nên chưa hiểu được những hình vẽ đó. Ngôi nhà không còn đó nữa, ngôi nhà có tấm giấy hoa trên tường dành cho trẻ con kia, tuy nhiên trong trí tôi, tôi vẫn còn nhìn thấy Fred đang đứng trước mặt tôi, hai tay cho vào túi quần nhà binh màu xám, mắt nhìn chăm chăm vào những đống gạch vụn còn ngút khói. Rõ ràng là Fred chẳng còn hiểu trời đất gì nữa - chàng không hiểu được là chúng tôi chẳng còn quần áo, bàn ghế, chẳng còn gì ráo - và chàng nhìn tôi với cái nhìn của một kẻ chưa hề thật sự làm chủ một thứ gì trong đời. Chàng lấy điếu thuốc đang cháy trên miệng xuống đưa vào miệng tôi, tôi rít một hơi và tôi vừa nhả khói vừa bật cười sặc sụa.

Tôi mở to cửa sổ để liệng mẩu tàn thuốc xuống sân; giữa mấy thùng rác có một vũng nước lớn nhuốm màu vàng của tro than, điếu thuốc của tôi rơi vào đó, xèo lên một tiếng rồi tắt ngấm. Một hồi còi khô khan theo chuyến xe lửa tiến vào nhà ga, tôi nghe có tiếng người xướng ngôn viên nhưng không nghe được là hắn nói gì.

Fred thức dậy cùng lúc với tiếng chuông nhà thờ, tiếng chuông làm rung động những khung kính cửa sổ, sự rung động nhẹ nhàng từ những khung cửa truyền sang một thanh sắt nơi cửa sổ, và đến lượt nó nhún nhảy, đong đưa loảng xoảng.

Fred nhìn tôi, bất động và câm nín, chàng buông một tiếng thở dài, chàng tỉnh ngủ dần.

- Fred, tôi cất tiếng.

- Em, chàng đáp, chàng kéo tôi lại gần và hôn tôi. Chàng ôm chặt tôi vào lòng, chúng tôi hôn nhau, nhìn nhau và khi chàng ôm lấy đầu tôi, giữ một khoảng cách để dò xét tôi, tôi không khỏi mỉm cười.

- Chúng ta phải đi xem lễ, tôi nói. Nếu anh chưa đi.

- Chưa, chàng nói, anh chỉ ở lại đây có hai phút, anh đến dự lễ ban phép lành.

- Vậy thì mình đi đi anh!

Chàng còn đôi giày trên chân, có thể là chàng ngủ không đắp mền và tôi thấy chàng có vẻ lạnh. Chàng đổ nước ra thau, đưa hai bàn tay ướt nước lên mặt, chàng lau mặt, lau tay và lấy chiếc áo khoác máng lên ghế dựa.

Chúng tôi cặp tay bước xuống cầu thang. Ba người đàn ông vẫn bàn bạc trước quầy hàng, họ không buồn nhìn chúng tôi. Fred đưa chìa khóa cho bà chủ, bà ta máng lên một tấm bảng và hỏi:

- Ông bà đi có lâu không?

- Một tiếng đồng hồ, Fred nói.

Chúng tôi đến nhà thờ đúng lúc lễ tôn vinh Thánh Thể vừa tan và chúng tôi được dịp nhìn thấy mấy thầy dòng khệnh khạng đi vào kho đồ thánh: Trông họ như những con cá chép màu bạc lội chầm chậm qua một dòng nước xám lấp lánh. Một cha xứ mệt mỏi đến làm lễ ở bàn thờ bên hông. Ông ta làm lễ nhanh chóng, trông dáng điệu hấp tấp và khi bước đến bên quyển sách Phúc Âm, ông ta đã để lộ sự nóng nảy bằng cái nhún vai vì người hầu lễ không còn cầm cuốn sách kinh đứng đó nữa. Những cụm khói hương tỏa ra từ bàn thờ chính, một đám đông kéo đi bên cạnh nhóm tín đồ đến dự lễ. Phần đông là những người đàn ông mang ở khuy áo một lá cờ nhỏ màu đỏ. Đến lúc cử dương Thánh Thể, nhiều người đứng khựng lại, khiếp sợ vì tiếng chuông, nhưng đa số những người khác vẫn tiếp tục chiêm ngưỡng những tấm khảm, những khung kính, những bàn thờ mà họ tiến đến gần. Tôi liếc nhìn chiếc đồng hồ treo ngang chiếc phong cầm, cứ một khắc là điểm một tiếng yếu ớt; đến lúc ra khỏi nhà thờ, sau lễ ban phép rửa tội, tôi tính lại thấy buổi lễ đã kéo dài được mười chín phút, không hơn không kém. Fred đợi tôi ở phòng nhỏ phía trước nhà thờ và tôi lại đến bàn thờ Đức Mẹ Đồng Trinh để đọc kinh kính mừng. Tôi xin Đức Mẹ đừng cho tôi mang thai nữa dù rằng tôi thấy sợ sệt khi xin điều đó. Có nhiều cây nến cắm trước ảnh Đức Mẹ và phía bên trái bộ chân đèn to lớn là cả một bó nến vàng. Tôi đọc được hàng chữ viết trên một tấm biển bằng giấy bồi: “Tặng phẩm của cộng đồng lao động Dược Phẩm Công Giáo, phân bộ nghiệp đoàn thương gia dược phẩm Đức quốc”.

Tôi quay lại bên Fred và chúng tôi bước ra ngoài. Trời nắng, lúc bấy giờ là năm giờ hai mươi và tôi thấy muốn ăn. Tôi cặp tay Fred và lúc bước xuống bậc thềm nhà thờ, Fred khua mấy đồng tiền trong túi kêu loảng xoảng.

- Em muốn đi ăn nhà hàng không? Chàng hỏi tôi.

- Không, tôi đáp, ăn ở ngoài đi anh, vô một quán bình dân, em rất thích ăn ở các quán bình dân.

- Vậy thì đi, chàng nói, chúng tôi đi xéo qua đường Blucher.

Năm tháng trôi qua, các đống gạch vụn đã nhỏ lại và tròn như những trái banh, cỏ dại phủ đầy thành những cái mô xám đúng hơn là xanh, điểm sắc đỏ của những cây liễu thảo héo úa. Có một thời, đài kỷ niệm Blucher bị bỏ phế dưới rãnh: Pho tượng đồng vĩ đại hùng tráng ngang nhiên thịnh nộ dưới trời, bỗng một ngày nó bị người ta giựt xuống.

Một tấm lưới sắt dùng chặn đống rác. Một lối đi hẹp được vạch bằng xẻng len qua những đống gạch vụn, và chúng tôi đến trường Mommsen. Nơi đây một vài ngôi nhà còn đứng vững, tôi nghe từ xa trên những đống gạch vụn có tiếng nhạc hội chợ. Tôi kéo Fred dừng lại và chúng tôi đứng yên, tôi nghe rõ hơn âm thanh vang rền của một cây đại phong cầm máy.

- Fred, tôi nói. Bộ có phiên chợ ngoài phố hả anh?

- Phải, chàng đáp.

Chúng tôi rảo bước một quãng ngắn trên đường Velada rồi lại rẽ sang lối khác. Chúng tôi cảm thấy mệt nhoài khi đột ngột rơi vào giữa những tiếng động và những mùi vị hỗn độn xông lên từ một buổi chợ phiên. Tiếng đại phong cầm, mùi goulash bỏ quá nhiều gia vị, pha lẫn với những mùi vị nực nồng bốc lên từ những món chiên xào bằng mỡ, những tiếng xôn xao cuống cuồng từ những gian hàng cưỡi ngựa gỗ, tất cả đã kích động tôi mãnh liệt. Tôi nghe tim mình đập thật mạnh. Những mùi vị kia, những tiếng ồn ào kia, tạp nhạp và hỗn độn, tuy nhiên vẫn chứa đựng một âm điệu dịu dàng kín đáo.

- Fred, tôi bảo. Anh hãy đưa tiền cho em.

Chàng móc hết tiền trong túi ra, lấy mấy tờ bạc giấy mà chàng đã xếp lại và nhét vào quyển sổ tay tồi tàn của chàng. Chàng xếp những đồng bạc cắc thành đống trong lòng bàn tay. Có cả những đồng lớn bằng bạc. Tôi đếm thật kỹ và Fred nhìn tôi mỉm cười.

- Sáu mươi tám mác, tôi nói, quá nhiều hả Fred?

- Em cất đi, chàng nói. Tôi thấy thương chàng, với gương mặt nhỏ thó xanh xao mệt mỏi, với đôi môi nhợt nhạt ngậm một điếu thuốc trắng tinh. Vì sao tôi yêu chàng? Tôi vẫn thường tự hỏi như vậy. Tôi không thể nào biết một cách rõ ràng tại sao, hẳn là có rất nhiều lý do, nhưng đây là một: Tôi thích đi hội chợ với chàng.

- Chính em mời anh đi ăn mà… tôi nói.

- Nếu em muốn, chàng đáp. Tôi nắm lấy tay chàng và kéo lại quán bán món goulash, phía trước có trang hoàng hình vũ nữ Hungary, những chàng trai đội mũ tròn, hai tay chống nạnh, hăm hở nhảy quanh mấy người con gái. Chúng tôi tì khuỷu tay trên quầy và người bán hàng đang ngất nghểu trên chiếc ghế nhỏ bên cạnh cái chảo bốc khói, đứng dậy mỉm cười tiến đến phía chúng tôi.

Đó là một người đàn bà to lớn, tóc đen, hai bàn tay to và đẹp phô mấy chiếc nhẫn giả. Chiếc cổ màu sậm quấn một chiếc băng nhung với tấm mề đay treo lủng lẳng.

- Hai cái goulash, tôi vừa nói vừa đưa ra hai đồng mác. Chúng tôi nhìn nhau mỉm cười, tôi và Fred, trong khi bà chủ vào tận phía trong quán và giở nắp nồi ra.

- Anh ăn món goulash rồi, Fred nói.

- Chết chưa, em xin lỗi anh nghe.

- Không sao, đó là món anh ưa, Fred nói. Chàng đặt bàn tay lên cánh tay tôi.

Bà chủ xốc những lớp dưới đáy chảo, múc lên một vá đầy tràn, lúc đó, hơi tỏa lên đọng thành giọt trên mấy cái ly chưng sát phía trong quán. Bà ta đặt vào tay chúng tôi mỗi người một ổ bánh mì nhỏ. Liền sau đó, bà dùng giẻ lau qua tấm gương, vừa nói với tôi: “Để trông rõ mặt bà vì bà đẹp quá!” Tôi nhìn vào tấm gương và quả nhiên tôi thấy tôi đẹp. Phía sau gương mặt của tôi, tôi nhận ra hình dáng lờ mờ của một gian hàng bán bia và tận phía sau là một gian hàng ngựa gỗ cho trẻ em cưỡi. Nhưng khi tia nhìn bắt gặp bóng dáng của Fred, tôi cảm thấy run sợ. Chàng ăn nóng không được, nướu răng chàng bị đau và chàng lừa thức ăn trong miệng cho nguội bớt. Trông chàng có vẻ bực bội nóng nảy - như một lão già quạu quọ và mỗi lần như vậy, tôi còn thấy sợ hãi hơn. Trong lúc đó chiếc ly lại đóng đầy những giọt nước và bà chủ lại bắt đầu dùng cái vá chậm rãi xới thức ăn trong chảo; tôi có cảm tưởng là bà ta phục vụ những người khác ít rộng rãi hơn.

Sau khi đẩy mấy cái đĩa trống ra, chúng tôi nói cảm ơn và bước ra ngoài. Tôi lại giữ chặt cánh tay của Fred và chúng tôi lượn qua các ngõ hẹp giữa các gian hàng. Tôi dùng những lon đồ hộp rỗng ném ngã những con búp bê có nụ cười cứng đọng, và điều làm tôi mất hứng là chúng lật nhào xuống rồi va vào lớp vải bố và làm bật bộ phận máy móc đẩy chúng đứng dậy. Bị đánh lừa bởi giọng điệu lặp đi lặp lại của một tên rao hàng, tôi lấy một vé số tom-bô-la và theo dõi chiếc bánh xe quay tròn, thỉnh thoảng lại liếc mắt nhìn mấy con gấu to bằng vải nhung xù và ước ao lần này sẽ kiếm được một con. Hồi còn bé tôi đã từng ước ao được những con gấu như vậy. Nhưng cây kim bằng cái que mỏng không chịu ráng sức lướt qua cái khe giữa mấy cây đinh kia mà lại ngừng ngay ở trước con số của tôi thành tôi chẳng trúng được con gấu mà cũng chẳng được món gì.

Tôi ngồi gọn trong chiếc ghế di động nhỏ xíu của một gian hàng cưỡi ngựa gỗ, tôi ấn hai đồng xu vào lòng một bàn tay bẩn thỉu và được đưa lên từ từ, đưa lên cao mãi, vòng quanh chiếc đại phong cầm được giấu trong cái bục gỗ nơi trục quay, và chiếc đại phong cầm hắt vào mặt tôi một điệu nhạc quê kệch lặp đi lặp lại. Tôi trông thấy tháp chuông nhà thờ vươn lên giữa một vùng hoang tàn đổ nát, bay lướt qua tôi. Phía dưới tôi, là một bụi cỏ dại mọc xanh rì, dày đặc, trước mặt tôi là những mái lều có nước đọng vũng ở trên. Trong lúc được cuốn đi trong cơn quay cuồng của dàn ngựa gỗ với hai đồng xu, tôi lao về hướng mặt trời, đầu cúi xuống, và những tia nắng tạt vào mặt tôi và mỗi lần vào hướng đó. Tôi nghe tiếng dây xích của mấy chiếc ghế rít lên, tôi nghe những người đàn bà kêu réo, tôi trông thấy những ngụm khói và đám bụi mịt mù ở hội chợ, tôi lao đi trong những lờ mờ của dầu mỡ và sau khi xuống đất, bằng những bước loạng choạng trên những bục gỗ, tôi ngã vào vòng tay của Fred, và thốt lên: “Ồ, Fred!”. Chúng tôi chỉ cần một đồng xu là có thể lên bục khiêu vũ. Bị vây quanh bởi các cô các cậu choai choai với những bước đi khệnh khạng quá đáng, chúng tôi phải ôm sát vào nhau, và mỗi lần cùng với Fred quay theo nhịp của điệu vũ, tôi bắt gặp gương mặt nhẵn thín, nhu nhược của một tay thổi kèn. Cây kèn của hắn che khuất phân nửa chiếc cổ áo đen ngòm và hắn không quên ngẩng đầu lên nhìn tôi nheo mắt, và như đế chào mừng tôi, hắn rúc lên một điệu kèn vang dội.

Tôi nhìn Fred đặt một đồng xu vào bàn ru-lét, chia sẻ sự hồi hộp của những người đàn ông đang bu quanh, lúc tên hồ lỳ ném cái đĩa và hòn bi bắt đầu điệu luân vũ của nó. Sự nhanh nhảu lúc đặt tiền của những người đàn ông, sự nhanh nhảu của Fred lúc quăng đồng tiền đúng vào chỗ chàng muốn, chứng tỏ một sự tập luyện, một sự hòa hợp có sẵn từ bao giờ, và sự nhanh nhảu đó đã làm tôi phải ngẩn ngơ. Tôi quan sát tên hồ lỳ, lúc hòn bi chạy vòng vòng, hắn đang ngẩng đầu lên, bâng quơ nhìn đám đông bằng một tia mắt lạnh lùng, ngạo nghễ. Chiếc đầu nhỏ nhắn, xinh đẹp và khô ráo của hắn chỉ cúi xuống lúc tiếng kêu rè rè gần tắt hẳn; rồi hắn vùa tiền, dồn vào túi, ném cho mấy người trúng những đồng xu lục lạo từ cái túi đầy nức tiền của hắn, mời mọc người ta dự cuộc, săm soi những ngón tay của những người đánh bạc, ném chiếc đĩa với một dáng vẻ khinh khỉnh rồi lại ngẩng đầu lên, vểnh môi và đảo mắt nhìn quanh, ra điều chán nản lắm.

Những đồng xu nằm chồng chất trước mặt Fred được hai lần, chàng vơ lấy tiền trên bàn đùa về phía tôi.

Chúng tôi ngồi trên mấy cái bậc bẩn thỉu trong một gian hàng ọp ẹp của những kẻ làm trò, gian hàng được vừng bằng một tấm màn màu xanh và chúng tôi ngồi lại đó để xem cái đám đông hỗn độn, để nuốt bụi, để lắng nghe những điệu hòa tấu lộn xộn của những cây đại phong cầm máy, để nghe tiếng réo gọi đến khàn cả giọng của mấy hoạt náo viên mời khách có nhiệm vụ hốt bạc cho mấy gian hàng ngựa gỗ. Tôi ngó xuống, mặt đất đầy những rác rến, những giấy vụn, những tàn thuốc, những cánh hoa bị giẫm nát, những tấm vé bị xé vụn, và lúc ngước mắt nhìn lên, tôi bắt gặp mấy đứa con của chúng tôi. Bellermann đang đưa tay cho Celement nắm, cô con gái thì dắt Carla, thằng nhỏ nằm trong chiếc ghế xách của hai cô cậu. Mấy đứa nhỏ ngậm kẹo mút to tướng màu vàng, tôi trông thấy chúng reo cười, mắt ngước nhìn lên rực sáng, rồi chúng dừng lại trước một gian hàng bắn súng. Bellermann đến gần, Celement giữ lấy chiếc ghế để cho cậu ta rảnh tay lấy khẩu súng. Clement đưa súng lên vai nhắm. Mấy đứa nhỏ có vẻ sung sướng, chúng phá lên cười khi Bellermann cắm trên mái tóc cô gái một đóa hoa giấy màu đỏ. Rồi chúng bỏ đi, rẽ sang phải, tôi thấy Bellermann đếm tiền trong tay rồi đưa cho Clement, con tôi lẩm bẩm lặp lại những con số và ngẩng đầu lên, nhếch mép mỉm cười để cám ơn Bellermann.

- Đi anh, tôi vừa nói nhỏ với Fred vừa đứng dậy, nắm cổ áo chàng kéo đi, có mấy đứa nhỏ kìa!

- Đâu em? Chàng hỏi, chúng tôi nhìn nhau. Giữa chúng tôi, trong cái khoảng cách ba mươi phân, giữa hai đôi mắt chúng tôi là biết bao đêm dài chúng tôi nằm trong vòng tay của nhau. Fred gỡ điếu thuốc khỏi môi, âu yếm hỏi tôi:

- Chúng ta làm gì bây giờ em?

- Em không biết nữa, tôi đáp. Chàng dìu tôi về phía lối đi của rạp hát trong khu hội chợ và một gian hàng ngựa gỗ đang tạm nghỉ, xung quanh treo một tấm màn che bằng vải dày màu xanh lá cây. Cả hai cùng nhìn những cây cọc dùng căng mấy sợi dây, không ai nói một lời nào.

- Đi ngả này, Fred vừa nói vừa vạch hai tấm vải màn ra, và chàng chui ra trước, chàng giúp tôi chui qua, và chúng tôi bước vào trong chỗ tối, Fred ngồi trên một con thiên nga to bằng gỗ còn tôi trên một con ngựa nhún cạnh đó. Gương mặt xanh mét của Fred bị cắt đôi bởi một vệt sáng lọt qua khe hở.

Fred nói:

- Lẽ ra anh đừng nên cưới vợ phải không em?

- Những chuyện điên khùng đó anh cho em xin đi. Mọi người đàn ông đều nói như anh cả.

Tôi nhìn chàng và tiếp lời:

- Vả lại đó là điều khích lệ cho em, nhưng mà người đàn bà nào có đủ khả năng biến hôn nhân thành cái có thể chịu đựng được hở anh?

- Em đã thành công hơn phần đông những người đàn bà khác, chàng trả lời, mắt chàng không nhìn vào đầu con thiên nga nữa, chàng đặt bàn tay lên cánh tay tôi. Vậy là chúng ta đã cưới nhau được mười lăm năm rồi, và…

- Một cuộc hôn nhân khá thành công, tôi nói.

- Tuyệt vời, chàng nói, đúng là tuyệt vời. Chàng rút tay ra khỏi cánh tay tôi, hai bàn tay chàng cùng đặt lên đầu con thiên nga, chàng tựa đầu lên đó và ngước mắt nhìn tôi trong dáng vẻ mệt mỏi.

- Anh chắc chắn rằng nếu không có anh, em vẫn sung sướmg.

- Không đúng, tôi đáp, anh đâu có biết được là…

- Anh đâu có biết được điều gì?

- Fred à, tôi nói. Mỗi ngày sắp nhỏ hỏi thăm anh đến hàng chục lần, còn em thì gần như đêm nào cũng khóc.

- Em khóc à? Chàng ngẩng đầu lên, chàng nhìn tôi và tôi cảm thấy hối hận đã nói cho chàng nghe điều đó.

- Không phải em thích thú gì đâu mà nói với anh như vậy, mà trái lại em muốn cho anh thấy anh sai lầm tới mức nào.

Ánh nắng bỗng tràn ngập qua các khe hở giữa các tấm vải, nhuốm một màu xanh lục, chiếm trọn gian phòng hình tròn và những con vật trong gian hàng ngựa gỗ hiện ra trong lớp ánh sáng màu vàng óng ả: những con thiên nga, những con ngựa con và phía sau chúng tôi, tôi còn nhận ra một chiếc xe hoa bọc nhung đỏ có hai con ngựa kéo “Mình vô trong đó đi anh, tôi bảo Fred, ở trong ấy dễ chịu hơn”. Chàng nhảy xuống khỏi lưng con thiên nga, giúp tôi bước xuống khỏi con ngựa nhún và chúng tôi ngồi bên nhau trên lớp nhung êm ái của chiếc xe song mã. Mặt trời đã khuất bóng, những hình thù quanh chúng tôi chìm vào thứ ánh sáng lờ mờ.

- Em khóc à? Chàng nhìn tôi và hỏi. Chàng muốn bỏ tay vòng qua lưng tôi nhưng lại rút về. Em khóc vì vắng anh phải không?

- Vì thế cũng có, tôi khẽ đáp, nhưng không phải chỉ vì thế. Anh thừa biết là em muốn có anh bên cạnh em và các con. Nhưng em cũng biết là anh không chịu đựng được cuộc sống như vậy và đôi khi tốt hơn là không nên có anh ở đó. Em thấy sợ anh, sợ sắc mặt anh những lúc anh đánh mấy đứa nhỏ, em sợ giọng nói của anh và em không muốn anh trở về để rồi tất cả phải bắt đầu trở lại như trước lúc anh bỏ ra đi. Thà em nằm trên giường mà khóc hơn là nhìn thấy anh đánh mấy đứa nhỏ chỉ vì lý do độc nhất là mình không có tiền. Đúng là vì thế phải không anh, chính vì thế mà anh đánh mấy đứa nhỏ, vì mình nghèo phải không anh?

- Phải, chàng đáp, sự nghèo túng biến anh thành người bịnh hoạn.

- Đó chính là lý do tại sao tốt hơn không nên có anh bên em và các con, nếu tất cả không có gì thay đổi. Trong khi chờ đợi hãy cứ để em khóc. Có thể trong một năm thì em cũng đi đến chỗ đó, cũng đánh đập con cái và giống như những người đàn bà khốn nạn nọ mà hồi còn con gái hễ trông thấy là em phát sợ. Những con người khốn khổ đáng thương có giọng nói lè nhè, túng cùng, bị đày ải một cách dã man trong những nỗi kinh hoàng của cuộc sống, bị giam hãm trong những xó kẹt tồi tàn ọp ẹp không hơn những chuồng thỏ, khi thì đánh đập con cái, khi thì nhét bánh cho chúng ăn. Đêm đêm họ lại để yên cho một tên say sưa giày vò trong mùi hôi hám mà hắn mang về từ những quán cóc bán xúc xích. Túi áo khoác của hắn có khi còn được hai điếu thuốc nhàu nát, và họ đem ra hút chung với nhau trong bóng đêm sau phút ân ái. Đúng, em đã khinh miệt những người đàn bà đó. Xin Chúa chẳng khắc nghiệt với con - đưa cho em thêm một điếu thuốc nữa, Fred.

Nhanh nhẹn, chàng móc gói thuốc trong túi, chìa ra cho tôi để tôi tự rút một điều, chàng cũng lấy một điếu và khi que diêm cháy lên, tôi trông rõ khuôn mặt thảm hại của chàng dưới ánh sáng xanh xao mờ ảo.

- Em nói tiếp anh nghe đi, chàng nói.

- Có thể em khóc là vì em có thai.

- Em có thai à?

- Có lẽ, tôi nói, anh thừa biết khi có thai thì em như thế nào. Tuy nhiên em cũng không tin là mình có thai nữa. Bởi vì nếu có thì lúc ngồi trên ngựa gỗ em đã nôn mửa rồi. Ngày nào em cũng cầu xin cho mình đừng có thai nữa. Còn anh, anh không muốn có thêm con nữa phải không anh?

- Không, không, chàng vội vã đáp.

- Tuy nhiên, Fred à, nếu có thì chính anh sẽ là tác giả: Đó là một câu trả lời mà người ta không thích nghe. Tôi lại thấy ân hận vì đã nói ra. Chàng nghe tôi nói, vừa đăm đăm nhìn tôi vừa hút thuốc, chàng nằm dài người ra và nép sát vào lưng ghế trong chiếc xe song mã, chàng nói: “Nói đi em, bây giờ em nói hết đi”.

- Em khóc một phần cũng vì mấy đứa con mình, chúng ngoan quá. Chúng ít ồn ào lắm Fred à. Chúng đi học rất tự nhiên đàng hoàng, chúng học hành đứng đắn lắm, chúng làm bài rất chăm chỉ, đó chính là điều làm em sợ. Và tất cả những chuyện tầm phào, không đáng vào đâu, mà bọn học trò vẫn trao đổi với nhau liên quan tới những bài luận văn của chúng, không sai một chữ nào, như hồi còn tuổi của chúng em từng lảm nhảm. Và nỗi vui mừng hiện trên nét mặt khi chúng nghe mùi vị của món rô-ti sơ sài trong nồi; sự lặng lẽ của chúng lúc soạn cặp vào buổi sáng, mang lên vai, trong túi nhét mấy mẩu bánh mì phết mứt. Và rồi chúng lên đường đến trường. Fred à, em thường hay rón rén, như một tên trộm, bước ra trước cửa và đứng mãi bên cửa sổ nhìn theo cho đến khi chúng đi khuất dạng; lưng con hơi khom vì sức nặng của sách vở, chúng bước đi bên nhau, cho tới góc đường nơi Clement sẽ rẽ ngang, rồi em còn thấy Carla lầm lũi đi vào đường Mozart với những bước chân uể oải của nó - những bước chân của anh đó Fred à - hai tay nó thọc trong túi áo khoác và hẳn nó đang nghĩ đến một kiểu áo đan nào đó hoặc giả đến cái chết của vua Charlemagne. Những điều đó làm em khóc, vì sự cần mẫn của chúng làm cho em nhớ tới sự cần mẫn của những đứa trẻ mà em oán ghét hồi em còn đi học - những đứa trẻ giống không sai một nét với những hình Chúa hài đồng, trong những bức tranh vẽ về gia đình thần thánh, giống hệt những hình Chúa hài đồng đang ở lứa tuổi mười, mười một, với mái tóc mịn màng và quăn thành lọn đang vui chơi bên bàn thợ mộc của thánh Joseph, bằng cách để cho những mảnh dăm bào uốn éo mềm mại rứt qua các kẽ tay của chúng. Những mảnh dăm bào trông như những lọn tóc của chúng.

- Con chúng ta, chàng dịu dàng hỏi, chúng giống những hình Chúa hài đồng à?

- Không, tôi nói, không, nhưng khi em nhìn chúng ra đi trên những bước chân chậm rãi, em thấy nơi chúng một chút gì khiêm tốn, tuyệt vọng và không có lý do tồn tại. Thế rồi những giọt nước mắt phẫn uất, sầu muộn trào lên khóe mắt em.

- Chúa ơi, chàng nói, em đang kiếm tìm gì đó -theo anh, em đang ganh tỵ một cách thật thà với cái tuổi trẻ của chúng.

- Không, Fred, không đâu, là em sợ không giúp cho chúng tránh được gì, cả sự nhẫn tâm của loài người cũng không, cả sự khắc nghiệt của bà Franke, người mà sáng nào cũng đi rước lễ Thánh Thể. Cứ mỗi lần có đứa nào trong nhà xí bước ra là bà ta chạy riết tới để xem nó có làm dơ gì không và chỉ cần một giọt nước chút xíu lỡ dính vào tấm giấy hoa dán vách là bà ta đứng ở cửa sừng sộ, la lối om sòm. Em sợ những tiếng la lối đó đến độ mỗi khi nghe mấy đứa nhỏ bị rầy la là em toát mồ hôi. Em không biết nói cách nào cho rõ ràng, nhưng có lẽ anh đã hiểu được những gì đã khiến em buồn phiền rồi chứ?

- Điều làm em buồn phiền chính là sự nghèo túng của chúng ta. Chỉ có thế. Và anh không có cách nào an ủi em hết. Không còn cách nào. Thí dụ như anh không thể hứa với em là một ngày nào đó chúng ta sẽ có nhiều tiền hơn. Mà bây giờ, cho dù em có sống trong một ngôi nhà sạch sẽ khang trang, không phải bận tâm về tiền bạc, em cũng sẽ không hết ngạc nhiên đâu - điều ngộ nghĩnh… là em sẽ không hết ngạc nhiên đâu!

- Em còn nhớ là nhà chúng ta hồi đó cái gì cũng sạch sẽ, tiền nhà trả đúng kỳ; về tiền bạc thì, Fred à, anh biết đó, chúng ta cũng đã…

- Anh biết, chàng nói theo, nhưng anh không còn nhớ rõ những chuyện xưa lắm đâu. Đầu óc anh trống rỗng, toàn là những lỗ hổng nối liền với nhau chi chít như một mạng lưới sắt. Chắc chắn là anh biết rõ thời kỳ chúng ta có được một căn nhà, một phòng tắm nữa, có đủ tiền để chi mọi thứ. Nhưng mà dạo đó anh làm gì hở em?

- Fred, anh không còn biết được hồi đó anh làm gì nữa hay sao?

- Đúng vậy, anh không còn nhớ gì nữa… chàng đặt tay vòng qua lưng tôi.

- Anh làm trong một xưởng chế tạo giấy hoa dùng dán vách.

- À, đúng rồi, chàng nói, quần áo anh hồi đó bay toàn mùi hồ và anh thường đem về cho Clement những mẩu giấy đã bỏ, nó thích chơi xé vụn ra trong chiếc giường con của nó. Anh còn nhớ, nhưng tình trạng đó không kéo dài được lâu…

- Được hai năm, cho đến khi chiến tranh bùng nổ.

- À, đúng rồi, cho tới khi chiến tranh bùng nổ, nếu em lấy một người đàn ông năng động thì có lẽ khá hơn, một trong những người say mê công việc và để tâm đến việc học hỏi.

- Anh im đi.

- Tối đến hai người có thể đọc chung với nhau một quyển sách hay, em vẫn thích thế - mấy đứa trẻ sẽ có một phòng ngủ sang trọng - trên tường sẽ có tranh nữ hoàng Ai Cập, hình chạm nổi của Isenheim dán trên gỗ, lại thêm hoa hướng dương của Van Gogh, một bản in lại rất công phu, rất tài tình được treo phía trên chiếc giường của hai vợ chồng, bên cạnh bức họa Thánh Nữ Đồng Trinh theo phong cách Beuron, em sẽ có một cây sáo nhỏ đựng trong cái vỏ đỏ, chắc chắn nhưng đây mỹ thuật, phải không em? À, anh sẽ điên đầu lên vì mấy thứ đó - anh luôn luôn bực bội khó chịu khi phải sống trong nhà căn nhà sang trọng như vậy, anh bực bội khó chịu mà không hiểu lý do vì sao. Thật tình thì em muốn gì? Chàng bỗng hỏi.

Tôi nhìn chàng và lần đầu tiên từ khi biết chàng, tôi thấy dường như chàng đang nổi nóng. “Em cũng không biết em muốn gì”, tôi vừa nói và quăng điếu thuốc xuống sàn nhà, bên cạnh chiếc xe song mã và dùng chân dập tắt.

- Em không biết em muốn gì, nhưng có bao giờ em nói tới chuyện nữ hoàng Ai Cập, hình chạm nổi của Isenheim, tuy rằng không phải là em ghét những thứ đó, có bao giờ em nói tới những người đàn ông năng động đâu, bởi vì em ghét hạng người đó, em không thể tưởng tượng những hạng người nào đáng chán hơn, hầu như lúc nào cũng vậy, hễ động tới là công việc, công việc. Nhưng em cũng muốn biết trong thâm tâm anh, anh nghĩ gì, muốn gì. Những điều mà người khác cho là việc nghiêm túc thì anh lại chẳng coi ra gì và ít có chuyện gì mà anh coi là đứng đắn quan trọng hơn những người khác. Anh không có một nghề nghiệp gì - bán thuốc, chụp hình, rồi giữ thư viện - trông anh làm việc trong thư viện sao thảm quá, ngay cả việc lấy một quyển sách anh cũng không biết, kế đó anh vào làm nhân viên giữ hàng trong một hãng chế tạo giấy hoa dán tường, đúng không anh, và sau cùng là ngành điện thoại, em tin là lần này chính cuộc chiến đã xô đẩy anh vào đó.

- À, em đừng nói tới giặc giã, chàng nói, anh chán lắm rồi.

- Được, tôi nói, trọn cuộc đời của em, cuộc đời của hai đứa chúng ta kể từ ngày em về ở với anh, đã trôi qua trong những tiệm bán xúc xích, những tiệm goulasch, trong những quán rượu nhớp nhúa, trong các khách sạn bẩn thỉu, trong các hội chợ và trong căn nhà lụp xụp mà chúng ta đã sống từ tám năm trời nay.

- Và trong các nhà thờ…

- Trong các nhà thờ, phải, tôi nói.

- Em đừng quên là còn các nghĩa trang nữa chứ.

- Em không quên các nghĩa trang đâu, nhưng mà ngay cả những lần chúng ta đi du lịch, có bao giờ anh để ý tới những gì về văn hóa đâu.

- Văn hóa, chàng nói, em có thể cắt nghĩa cho anh nghe nó có nghĩa là gì không. Không, anh không thích thứ đó. Anh để tâm đến Chúa, đến các nghĩa trang, đến em, đến mấy người bán xúc xích, đến các hội chợ và đến các khách sạn tồi tàn.

- Anh đừng quên rượu nữa chứ.

- Ừ, rượu thì rượu. Và anh cũng chịu phép em luôn với những lần đi xi-nê và những lần chơi máy đồng xu.

- Còn mấy đứa nhỏ nữa.

- Ờ, mấy đứa nhỏ. Anh thương chúng lắm, chắc chắn là hơn cả em tưởng nữa - thật đấy, anh thương lắm. Nhưng anh đã bốn mươi tuổi rồi và anh không thể nói em hiểu được là anh mệt mỏi đến mức độ nào, em nghĩ cho anh một chút xíu - chàng nói và đột nhiên quay hắn lại nhìn tôi, chàng hỏi: Em lạnh không, em có muốn mình đi không?

- Không, không, tôi nói, anh cứ nói tiếp đi.

- À, thôi bỏ qua những chuyện đó đi, tại sao lại quay lại từ… Chúng ta sẽ không bàn cãi, em hiểu anh đó, vì em đã rõ anh là một người chồng tồi, và ở tuổi anh, anh không còn sửa đổi được nữa. Không ai thay đổi được gì. Điều duy nhất còn vớt vát được cho anh là anh thương em.

- Phải, tôi nói, anh không làm được chuyện gì ra hồn cả.

- Em muốn mình đi ngay bây giờ không?

- Không, ở lại đây một chút nữa đi anh. Hay là anh lạnh hả anh?

- Không, chàng nói, nhưng anh muốn vô khách sạn với em.

- Mình sẽ đi ngay, nhưng trước hết em muốn anh trả lời câu hỏi của em, anh không bực mình chứ?

- Em cứ hỏi, chàng đáp.

Tôi tựa đầu vào ngực chàng, không nói lời nào. Và cả hai chúng tôi lắng nghe tiếng nhạc của chiếc phong cầm máy, tiếng la hét của mấy người đến chơi trò cưỡi ngựa gỗ, và tiếng của mấy tên mời khách, cụt ngủn và khàn khàn.

- Fred, anh ăn uống có được bình thường không? Anh há miệng em coi. Tôi quay đầu lại, chàng há miệng ra, tôi thấy lợi chàng đỏ và sưng lên, tôi sờ vào răng và nghe chúng lung lay.

- Răng anh hư hết. Cùng lắm là một năm nữa anh phải có một bộ răng giả.

- Có thật vậy không em? Chàng hỏi bằng một giọng âu lo. Chàng vuốt tóc tôi và tiếp lời: Chúng ta không còn nghĩ tới mấy đứa nhỏ nữa.

Chúng tôi lại im lặng, tiếng ồn ào từ bên ngoài vọng vào, tôi nói:

- Anh cứ yên tâm, em không lo cho chúng chút nào cả. Hồi nãy em còn lo sợ cho chúng. Chúng đi chơi với hai cô cậu kia, sẽ không có gì xảy ra cho chúng đâu. Fred à - tôi gọi chàng rất khẽ và áp đầu sát vào ngực chàng - anh ở đâu?

- Ở với gia đình Block, đường Escher.

- Gia đình Block à? Tôi nói, em không biết.

- Em không biết gia đình Block sao, chàng nói, họ ở phía dưới nhà ba anh đó, họ có cái xưởng làm giấy ấy mà?

- Mấy người đó à? Cái ông có bộ tóc quăn một cách kỳ lạ và không hút thuốc bao giờ đó chứ gì. Anh ở nhà họ à?

- Được một tháng rồi. Anh gặp ông ta trong một quán giải khát bình dân. Ông ta kéo anh đi nhậu say mèm. Rồi từ đó anh ở nhà ông ta.

- Họ có đủ chỗ không anh?

Chàng không trả lời. Gần bên, rạp hát bắt đầu mở cửa, có người khua kẻng ầm ĩ liên hồi, và bằng một giọng khàn khàn hắn hét vào loa: “Xin lưu ý - một màn trình diễn dành cho quý ông đây!”.

- Fred à, tôi hỏi, anh không nghe em nói à?

- Anh nghe chứ. Nhà Block ở khá rộng. Họ có tới mười ba phòng.

- Mười ba phòng?

- Phải, chàng nói, Block làm gác-dan cho một ngôi nhà bỏ trống từ ba tháng nay, ngôi nhà của một người Anh, nếu anh không lầm thì của ông Stripper nào đó, ông ta là một vị tướng hoặc một tay anh chị nào đó, có thể là cả hai hoặc làm gì khác, anh cũng chẳng rõ, nhưng dù sao ông ta cũng đã đi du lịch từ ba tháng nay rồi và gia đình Block trông nom ngôi nhà cho ông ta. Họ phải chăm sóc bãi cỏ và ngay cả về mùa đông các nguyên tắc nghệ thuật cũng phải được tôn trọng. Mỗi ngày Block phải đi dạo khắp khu vườn rộng với những cái máy xén cỏ và kéo tỉa cây, và cứ mỗi ba ngày là phải có một bao phân, phải, một bao phân. Thật tuyệt, để anh nói em nghe, có rất nhiều phòng tắm, anh nhớ là bốn, và thỉnh thoảng ông ta cho anh dùng một phòng. Có một thư viện với vô số sách vở và anh không thể không nể vì, anh có thể nói với em là chúng có giá trị, những ấn bản tuyệt đẹp, có tới hàng đống - và một phòng hút thuốc, một phòng ăn, một phòng dành cho con chó, hai phòng ngủ ở tầng một, một dành cho cái ông anh chị kia hay là ông gì đó, một phòng cho vợ của ông ta và ba phòng cho khách khứa bạn bè. Dĩ nhiên là họ có một hoặc hai nhà bếp, và…

- Thôi Fred, tôi nói, đừng nói nữa anh.

- À, không, chàng nói, anh sẽ không dừng lại được. Anh chưa bao giờ nói em nghe, bởi vì anh không muốn làm em khổ sở, anh đâu có ý định kể, nhưng bây giờ thì em nên nghe cho hết câu chuyện. Anh phải kể cho em nghe - anh mơ tưởng tới nó, anh uống rượu để đừng nghĩ tới nó, ngôi nhà đó. Nhưng ngay khi say, anh vẫn nghĩ tới nó. Anh đã kể được mấy phòng rồi kìa? Tám hoặc chín gì đó, anh không nhớ nữa. Có cả thảy là mười ba phòng, phải chi em thấy cái phòng họ dành riêng cho chó - nó hơi rộng hơn căn phòng của chúng ta, không lớn hơn nhiều, phải nói cho nó đúng, căn phòng có lẽ vào khoảng hơn hai mươi thước vuông thôi, chắc chắn là không hơn nữa đâu, phải nói rõ cho nó công bằng. Hai chữ công bằng có lẽ là cái tiêu ngữ khiêm tốn riêng của hai ta có phải không không mình?

- Ồ, Fred, tôi nói, anh vẫn muốn làm khổ em, Fred à.

- Anh làm khổ em? Em không hiểu anh. Không khi nào anh muốn làm khổ em, nhưng anh phải kể em nghe về ngôi nhà này mới được, thật vậy. Cái cũi chó hình ngôi chùa, to bằng cái tủ đồ ăn hạng sang. Ngoài bốn phòng tắm ra còn có vài buồng có vòi nước để tắm, điều này anh quên, lỗi tại anh, anh muốn kể cho chính xác, chính xác tới cùng. Anh không thể nào kể một cái buồng nhỏ là phòng được, nói như thế không đúng và trong niềm tin của chúng ta “công bằng” phải đi đôi với “chính xác” nữa. Nhưng điều tệ hơn nữa là ngôi nhà không có ai ở em ạ - ồ, những bãi cỏ phía sau các tòa nhà đồ sộ mới tuyệt làm sao, nếu có được một đứa bé tung tăng - hoặc chỉ cần một con chó. Ước gì mấy con chó của chúng ta có được những bãi cỏ đẹp hả em! Nhưng ngôi nhà đó lại bỏ trống, bãi cỏ đó không được sử dụng, nếu anh được xài cái tiếng ác ôn đó. Các phòng ngủ: bỏ trống. Các phòng khách: bỏ trống. Tầng dưới: bỏ trống. Sát trên mái nhà còn có ba cái gác nhỏ, một cái dành cho bà quản gia, một cái khác cho bà bếp, cái thứ ba cho anh bồi phòng và người đàn bà nhân từ kia đã có lần than phiền rằng không có phòng riêng cho chị bồi phòng nên chị phải ở tạm trong một phòng khách. Chúng ta phải nghĩ đến điều đó em à, để đến khi chúng ta xây tòa nhà đặc biệt, trên đó phất phới một lá cờ có đề hai chữ công bằng và chính xác.

- Fred, em chịu đựng hết nổi rồi.

- Em phải ráng chịu đựng thêm, em đã sinh ra được đến năm đứa con cho anh, anh phải nói cho hết. Anh không thể dừng lại, nếu em thấy chán thì cứ bỏ đi, dù rằng anh rất sung sướng có được em bên cạnh trong đêm nay - em cứ bỏ đi nếu em không còn muốn nghe anh nữa. Anh đã sống trong khách sạn này từ một tháng nay và anh phải kể cho em nghe về nó, cho chính em, người mà anh yêu mến, nể vì. Em đã hỏi anh thì bây giờ em hãy nghe anh trả lời. Người đàn bà nhân từ đó đã thật tình toan tự tử vì thiếu phòng dành riêng cho người ở. Em thấy đó là hạng người nhạy cảm nhất và em cũng biết những mối ưu tư nào đã hành hạ họ. Nhưng mà họ đã đi du lịch ba tháng nay, một năm mười hai tháng thì họ đi xa hết chín tháng, vì cái ông anh chị - hay em muốn gọi gì gì cũng được - rất say mê Dante, đó là một trong những chuyên viên về nhà thơ đó. Người ta vẫn nói một cách trọng nể về ông ta cũng như về vị giám mục của chúng ta, anh hy vọng là em thừa biết điều đó, bởi vì em là một con người Công giáo có học mà. Ngôi nhà vẫn bỏ trống chín tháng trong một năm, trong thời gian đó Block chăm nom săn sóc cho thảm cỏ, em thấy có chu đáo không chứ, có gì tuyệt vời hơn một thảm cỏ được cắt xén kỹ lưỡng không? Phòng của mấy con chó không được đánh bóng. Cấm không cho mấy đứa nhỏ vào nhà.

- Chú ý, chú ý, tên mời khách trong hội chợ cất giọng khàn khàn, đây là điều sẽ làm say mê quý ông: Manuela, người đẹp tuyệt vời đã xuất hiện.

- Fred, tôi khẽ hỏi chàng, tại sao cấm không cho trẻ con vào?

- Cấm trẻ con vào vì bà chủ không thích trẻ con. Nghe mùi con nít bà không chịu được, và nếu có chúng đi qua, thì chín tháng sau bà vẫn còn nghe hơi hướm của chúng. Người trước Block là một người tàn phế, một hôm ông ta cho hai đứa con ông ta vào chơi dưới hầm, em nghe rõ chưa, dưới hầm chứ không phải trên thảm cỏ. Ông ta cho phép tụi nó vào chơi dưới hầm, lúc về nhà bà chủ khám phá ra điều bí mật và đã sa thải ông ta. Việc đó cắt nghĩa cho sự cẩn trọng của Block, có lần anh hỏi ông ta xem mấy đứa con anh có thể đến thăm ông không, nghe anh hỏi mặt ông tái xanh như tàu lá chuối. Còn anh, anh có thể ở đó là vì được coi như giúp một tay để chăm sóc khu vườn và lo về việc sưởi nhà. Anh có một phòng nhỏ ở ngoài phòng trước, nói cho đúng đó là một phòng để quần áo và mỗi buổi sáng, lúc anh thức dậy, anh có trước mặt bức họa của một họa sư già người Hà Lan, màu sắc dịu dàng, tiêu sơ - cảnh một chiếc quán. Có lần anh định đánh cắp một tấm, vì trong thư viện có nhiều lắm - nhưng nếu làm như vậy sẽ bị phát giác ngay và có lỗi với gia đình Block.

“Manuel và bản tình ca của nàng”. Có tiếng rao to bên cạnh chúng tôi.

- Block còn cho rằng người đàn bà đó mắc chứng đồng tính luyến ái.

- Kìa Fred, anh không dừng lại được sao? Nếu mình còn tính vào khách sạn.

- Một phút nữa thôi, chàng nói, em hãy kiên nhẫn thêm một phút nữa, khi anh kể xong em sẽ biết là anh sống ở đâu và sống như thế nào. Vị giám mục thỉnh thoảng có đến đó. Ông ta là người duy nhất được phép vào nhà, ông ta có quyền sử dụng tất cả những gì viết về Dante. Block có bổn phận lo cho ông ta những tiện nghi nho nhỏ - đốt lò sưởi, kéo màn - và anh được nhiều lần trông thấy ông ta, vị giám mục, dáng vẻ thanh thản và hạnh phúc, trên tay cầm quyển sách, ly trà trước mặt và những gì cần thiết để viết lách. Tên tài xế của ông ta ngồi với bọn này dưới hầm, hắn hút ống vố và thỉnh thoảng chạy ra ngó chiếc xe. Khi nào vị giám mục muốn đi, ông ta nhận chuông, tên tài xế tức tốc chạy ra. Block cũng theo ra, hắn được gọi là “người đảm đang” và nhận món tiền trà nước. Xong rồi đó, chúng ta có thể đi nếu em muốn. Em muốn đi thật chứ?

Tôi hất đầu lên, không nói được lời nào. Nước mắt làm tôi nghẹn ngào. Tôi cảm thấy rất mệt mỏi, bên ngoài còn nắng và tất cả những gì Fred vừa nói với tôi đều có vẻ không đúng: giọng nói của chàng đây giận dỗi. Và gần bên chúng tôi, người đàn ông đang hét vào máy phóng thanh: “Kính thưa quý ông, chúng ta hãy còn thì giờ để xem Manuela, nghe nàng hát, người con gái tuyệt vời sẽ làm quý ông phải ngẩn ngơ”.

Chúng tôi nghe có ai bước lên gian hàng ngựa gỗ ở phía đối diện. Fred nhìn tôi. Có tiếng mở cửa, tiếp theo là tiếng bật công tắc điện và ngay sau đó, cây đại phong cầm của gian hàng bắt đầu rền vang, tất cả chan hòa ánh sáng, vì có người nào đó, mà chúng tôi không nhìn ra được, đang cuốn màn và cánh cửa nhỏ ở giữa mở ra để lộ gương mặt xanh xao của một người đàn ông, hắn cất tiếng gọi chúng tôi: “Quý ông quý bà ở đây có muốn ở lại để đi vòng thứ nhất không? Dĩ nhiên là khỏi tốn tiền”. Hắn lột chiếc mũ có vành xuống, một mớ tóc vàng nâu rũ xuống trán, hắn gãi đầu, đội mũ trở lên và lặng lẽ nhìn tôi: Mặt hắn có vẻ buồn, dù hắn ráng tươi cười. Rồi tia mắt hắn hướng về phía Fred, hắn nói với chàng: “Không được, cái này không hợp với bà nhà đâu.”

- Anh nói sao? Fred hỏi.

- Không được, không tốt đâu.

Hắn có vẻ như trông đợi ở tôi một nụ cười, hắn thất vọng và nhún vai. Fred nhìn tôi trong lúc người đàn ông đóng sập cánh cửa nhỏ, đi vòng qua chiếc phong cầm và tiến đến phía chúng tôi. Hắn đứng sát bên chúng tôi. Hắn cao lớn, hai tay áo khoác quá ngắn để lòi hai cánh tay ốm, rắn chắc và trắng bệch. Hắn nhìn tôi chăm chú và tuyên bố: “Tôi chắc chắn như vậy. Không, không tốt cho bà nhà đâu. Nhưng chúng tôi có thể đợi, nếu ông bà muốn suy nghĩ thêm giây lâu nữa…”

- Ồ, không, tôi nói, chúng tôi phải đi. Trong lúc người ta thấy các tấm màn che đã cuốn hết lên và đã có vài đứa trẻ leo lên mấy con ngựa hoặc mấy con thiên nga. Chúng tôi đứng dậy và bước xuống. Người đàn ông lại giở nón ra một lần nữa, ra dấu hiệu từ biệt chúng tôi và nói: “Xin chúc ông bà may mắn, xin chúc ông bà may mắn”.

- Cám ơn, tôi đáp lại hắn, Fred không nói một lời nào. Chúng tôi băng ngang qua khu đất của hội chợ, không chần chừ nữa. Chàng vẫn nắm chặt cánh tay tôi, kéo tôi đến đường Mommsen và từ đó chúng tôi thong thả đi giữa những cảnh hoang tàn đổ nát, đi qua nhà thờ để đến khách sạn.

Đường phố quanh nhà ga hãy còn vắng vẻ; trời còn nắng, ánh nắng chan hòa soi rõ lớp bụi phủ kín lứp cỏ hoang mọc trên những đống gạch vụn.

Bỗng nhiên nhịp quay của dàn ngựa gỗ trở lại, tôi nghe xây xẩm mặt mày.

- Fred, tôi nói rất khẽ, em cần phải nằm hoặc ngồi xuống mới được.

Chàng lộ vẻ hốt hoảng, ôm ngang lưng tôi và dìu tôi vào một ngôi nhà đổ nát. Xung quanh chúng tôi là những bức tường trát vôi; trên một bức tường có hàng chữ: “Chiếu quang tuyên X ở bên trái”. Fred đưa tôi qua một cánh cửa, đặt tôi dựa vào tường và lúc chàng cởi áo khoác ra, tôi vẫn ngồi yên không cử động. Rồi chàng buộc tôi nằm xuống, đầu tôi đặt lên chiếc áo chàng vừa cuộn lại. Tôi cảm thấy chỗ mình nằm mát và trơn, tôi sờ vào rìa tấm đá tôi đang nằm, đó là những tấm đá lát.

- Lẽ ra em không nên cưỡi ngựa gỗ, tôi thì thầm, nhưng mà thích quá đi! Em thích cưỡi ngựa gỗ lắm!

- Em cần gì không? Fred dịu dàng hỏi tôi. Một ly cà phê chăng, nhà ga không xa đây đâu…

- Không, anh hãy ở gần bên em. Một chút xíu nữa là em có thể đi đến khách sạn được rồi. Anh ở lại đây với em đi.

- Được, chàng nói và đặt tay lên trán tôi.

Tôi nhìn chăm chú lên bức tường sát bên, màu xanh nhạt, điểm một vết đỏ do mảnh vỡ của một pho tượng đất sét, một hàng chữ mà tôi không đọc được, bởi vì lúc đó tôi thấy mình bắt đầu quay tròn với đôi chân làm tâm. Ban đầu còn chậm - rồi cứ thế mà tôi quay tròn nhanh mãi. Giống như trong gánh xiếc lúc một lực sĩ vai u thịt bắp đến nằm hai chân một thiếu nữ mảnh mai, xinh đẹp và quay vòng vòng một cách dã man.

Ban đầu tôi còn trông ra bức tường màu xanh nhạt điểm một vết đỏ và, từ phía bên đối diện, ánh sáng màu trắng tỏa ra từ những khe cửa sổ biến thành sự phô diễn của màu xanh lục và màu trắng luân phiên xen kẽ nhau, nhưng sự phô diễn của màu sắc chợt ngừng bặt, các màu sắc chồng lên nhau, một vệt sáng vừa xanh, vừa trắng thật chói chang đã quay tít trước mặt tôi - hay là tôi quay tít trước nó - cho đến lúc cuộc chuyển động quay tròn đó đạt đến một tốc độ khủng khiếp khi màu sắc hoàn toàn trộn lẫn với nhau thành một vùng ánh sáng không màu, tôi nằm ở giữa vùng sáng trung hòa đó, quay song song với mặt đất, chỉ khi nào chuyển động đó chậm hẳn lại tôi mới có thể nhận ra thế nằm của tôi, đầu tôi, chỉ riêng đầu tôi là đuổi theo cái ảo giác quay tròn của nó, khi thì lơ lửng một bên người tôi, khi thì ở dưới chân trong một thoáng thôi, ở đúng vị trí của chính nó, phía trên cổ.

Tôi có cảm tưởng như đầu của tôi chạy vòng quanh cơ thể, nhưng nó chỉ là một cảm tưởng bởi lẽ khi lấy tay sờ vào cằm, tôi chạm vào khối xương đó; ngay khi cảm thấy đầu mình chạy tuốt xuống dưới chân, tôi vẫn sờ đụng cằm mình. Biết đâu là chỉ có hai mắt tôi quay tròn, tôi cũng không rõ, chỉ có một điều rõ rệt không còn nghi ngờ gì được, đó là sự chóng mặt của tôi, một cảm giác chua áy, dữ dội trào lên cuống họng tôi, tụt xuống rồi lại trồi lên từ từ. Nó làm cho tôi không tài nào nhắm mắt lại được; và khi tôi nhắm mắt thì không chỉ riêng đầu tôi quay tròn, mà ngực tôi, chân tôi cũng bị lôi cuốn theo điệu quay cuồng đó, đồng thời vẽ thành những vòng tròn trong một vũ điệu thác loạn càng khiến tôi buồn mửa hơn nữa.

Trái lại, nếu mở mắt, tôi có thể nhận ra bức tường vẫn ở đó, với một bên là một khoảng xanh lục phía trên có đường viền màu sô cô la và một bên khác là một câu châm ngôn màu nâu nhạt viết trên nền lục sáng. Khi thì những chữ của câu châm ngôn đó thu nhỏ lại theo kích thước của những chữ nhìn trong kính hiển vi như người ta vẫn thấy nơi các bác sĩ nhãn khoa, khi thì, giống như những khoanh xúc xích, chúng căng phồng lên nhanh đến độ người ta không nhớ lập hình thái và giá trị phát âm của chúng, và chúng vỡ ra, làm nhạt nhòa cả bức vách, không ai còn đọc ra gì nữa, để rồi sau đó, chúng lại thu nhỏ thành những đường nét li ti như những vệt phân của loài ruồi muỗi - tuy vậy chúng vẫn còn đó.

Động cơ khiến tôi múa may quay cuồng là sự buồn mửa, đó chính là cái trục quay của gian hàng ngựa gỗ kia, và tôi kinh ngạc nhận ra một cách bất chợt rằng tôi vẫn ở yên tại chỗ, đúng vào chỗ của những giây phút trước đây, không xê xích một phần nào cả. Tôi nhận ra điều đó khi cơn oằn oại của lòng tôi tạm thời lắng xuống: Bây giờ thì tất cả trở nên lặng lẽ, sự vật gom lại với nhau, tôi phân biệt được bộ ngực của tôi, cùng với lớp da màu sẫm và bẩn thỉu của đôi giày. Cái nhìn tôi rơi vào đúng hàng chữ trên vách, tôi có thể đọc được nó: Vị y sĩ của bạn sẽ giúp đỡ bạn, nếu Thượng Đế giúp đỡ ông ta.

Tôi nhắm mắt lại, từ Thượng đế vẫn kề sát bên, trước hết là dáng vẻ của chữ viết, gồm những nét chữ lớn màu nâu nhạt dựng đứng sau hai mí mắt nhắm nghiền của tôi. Tiếp theo tôi không còn trông thấy từng nét nữa, chỉ còn lại cái toàn thể đang mỗi lúc mỗi một ngấm sâu vào tâm hồn tôi, đồng thời không ngừng loạng choạng trong đó, nhưng rồi nó lại bất chợt xuất hiện bên tôi: Nó không còn là chữ viết, nó trở thành lời nói: Thượng Đế.

Dường như chỉ có Thượng đế là ở lại bên tôi giữa lúc tình cảnh buồn nôn đang ngập tràn lòng tôi, đang căng phồng và luân lưu trong các mạch máu của tôi, đồng thời khiến tôi toát mồ hôi lạnh và tạo cho tôi một niềm xao xuyến chết người đi được.

Trong một thoáng sau khi nghĩ tới Fred, tới các con, sau khi mường tượng ra khuôn mặt của mẹ tôi và mường tượng các con hệt như lúc tôi trông thấy chúng trong đáy nước, giờ đây tôi cảm thấy tất cả những hình ảnh đó đang cuốn trôi theo ngọn thủy triều kia, tôi thấy lòng mình dửng dưng với chúng làm sao, chỉ còn lại bên tôi hai từ: Thượng đế.

Tôi khóc, tôi không trông thấy gì nữa, tôi không còn nghĩ tới điều gì nữa nếu không phải là cái từ đơn độc, duy nhất kia, những dòng lệ nóng hổi tuôn xối xả trên mặt tôi, và vì không cảm thấy chúng thấm ướt cằm và cổ, tôi biết rằng mình đang nằm nghiêng sang một bên, và rồi, tôi bắt đầu xoay tròn trong điên loạn, tôi nghiêng người qua đám vôi gạch vụn nát của bức tường và khạc trên một đám cỏ xanh phủ đầy bụi. Fred rờ lên trán tôi trong một cử chỉ quen thuộc. Chàng dịu dàng hỏi:

- Em đã thấy khá hơn chưa?

Tôi đáp trong khi chàng dùng mùi xoa thận trọng chùi vào môi tôi:

- Dạ, em đỡ rồi, nhưng mà em mệt quá.

- Em sắp được ngủ một giấc, khách sạn chỉ cách đây có mấy bước thôi!

- Dạ, ngủ.

XI

Nước da vàng vọt của nàng đã trở nên nhợt nhạt và chuyển sang màu nâu; lòng trắng của đôi mắt nàng cũng đã ngả sang một màu khác. Tôi rót nước cho nàng, nàng uống cạn ly, nắm lấy tay tôi đặt trên trán nàng.

- Em có muốn anh tìm một y sĩ không? Tôi hỏi.

- Không, nàng nói, bây giờ thì đỡ rồi. Tại đứa nhỏ. Nó chống lại những lời nguyền rủa mà ta đã ban phát cho nó, chống lại sự nghèo đói sẽ là di sản của nó.

- Chống lại, tôi nói thật nhỏ, danh hiệu khách hàng tương lai của bọn bán thuốc và danh hiệu giáo dân được yêu mến. Nhưng nó sẽ được lòng thương yêu trìu mến của anh.

- Có thể, nàng nói, có thể nó sẽ trở thành một vị giám mục chứ không chỉ là một giáo dân xoàng xĩnh đâu, có thể nó sẽ là một nhà thông thái, một chuyên gia về Dante.

- Ồ, Kate, em đừng có nói đùa!

- Em không đùa đâu. Ai biết trẻ con sẽ thành cái gì? Có thể chúng sẽ có trái tim sắt đá, chúng sẽ xây chùa chiền cho những con chó của chúng ở và chúng sẽ không chịu đựng nổi mùi trẻ con. Có thể người đàn bà đó không thể chịu đựng nổi chúng khi chúng thuộc một gia đình mười lăm đứa con nít sống chui rúc trong một gian phòng tù túng hơn cái cũi của con chó của bà ta. Có thể…

Kate ngừng lời bởi vì bên ngoài bỗng có những tiếng nổ dữ dội. Tôi chạy đến cửa sổ và đẩy các cánh cửa bản ra: Tiếng phi cơ bay rền, tiếng ầm ì vang dậy như giặc giã đã tới nơi rồi. Trên bầu trời xám thẫm hiện lên những chiếc dù trắng như tuyết mang những tấm băng rôn lớn màu đỏ đang lắc lư trong gió và chầm chậm đáp xuống mặt đất: “Nhựa Griss đem lại cho bạn nhiều kết quả!”. Bên những tháp chuông nhà thờ, trên mái nhà ga, trên những con đường, chúng nương theo làn gió đáp xuống và từ một vài nơi tôi nghe vọng lại những tiếng reo hò hớn hở của trẻ con may mắn chụp bắt được chúng.

- Chuyện gì đó anh? Kate từ trên giường lên tiếng hỏi.

- Ồ! Không có gì, tôi đáp. Một trò quảng cáo.

Bây giờ thì có cả một đoàn phi cơ bay đến. Chúng ầm ĩ bay đến gần, trông thật đẹp mắt, chúng bay sà trên các mái nhà, rung rinh đôi cánh với động cơ vang rền như chĩa thẳng vào tim ta. Thấy Kate run lên, tôi chạy đến bên giường và nắm lấy tay nàng.

- Trời ơi, em sao vậy?

Sau khi bay lượn trên bầu trời thành phố, những chiếc phi cơ kéo nhau bay đi mất với cùng vẻ sôi nổi của lúc đến, tiếng rống dần dần tan biến nơi chân trời. Bầu trời hiện đầy những cánh chim đỏ chầm chậm rơi xuống, đỏ như những áng mây chiều khi mặt trời lặn, những cánh chim bằng cao su mà chúng tôi nhận ra là những con cò[3] khi chúng xuống gần các mái nhà. Chúng có cần cổ gãy, hai chân đong đưa, cái đầu bất động, lủng lẳng trông đến ghê gớm. Chúng giống như một bọn người bị treo cổ đang từ trên trời rơi xuống. Chúng đỏ rực, những hình thù gớm ghiếc đó, chúng đỏ rực trong bầu không khí xám xịt của buổi chiều tàn, chúng câm lặng đến khiếp đảm. Các ngả đường rộn lên những tiếng reo hò ầm ĩ của trẻ con.

Kate không nói gì, nàng siết chặt bàn tay tôi. Tôi cúi xuống bên nàng và trao cho nàng một nụ hôn.

- Fred à, nàng nói. Em thiếu nợ nhiều.

- Không đến nỗi nào, tôi nói. Anh cũng thiếu nợ nhiều vậy!

- Nhiều lắm à?

- Ờ, nhiều lắm. Bây giờ thì không còn ai để cho anh vay nữa. Thật tình không có gì vất vả hơn đi xoay năm mươi đồng mác trong một thành phố ba trăm ngàn người. Anh toát mồ hôi hột khi nghĩ tới chuyện đó.

- Anh có chỗ dạy học chứ?

- Có, tôi đáp. Nhưng mà anh hút thuốc khá nhiều.

- Anh cũng uống rượu trở lại nữa à?

- Ờ, nhưng không thường lắm đâu em. Từ khi xa em và các con đến giờ, anh chỉ say thật sự có hai lần thôi. Như vậy có nhiều lắm không em?

- Không nhiều lắm, nàng nói. Em biết ngay là anh uống rượu mà. Nhưng mà anh có thể tránh đừng uống nữa. Uống rượu thì dại dột thật - trong suốt thời chiến tranh, anh có uống rượu đâu!

- Trong chiến tranh, đó là chuyện khác. Trong chiến tranh anh say vì buồn chán. Em không thể tưởng tượng người ta say vì buồn chán ra làm sao; sau đó người ta nằm trên giường và tất cả quay cuồng trước mắt. Em cứ thử uống ba gàu nước ấm, nước cũng làm cho em say mèm như sự buồn chán vậy. Và chiến tranh thì buồn chán không thể tưởng tượng được. Đôi khi anh cũng nghĩ tới em, anh gọi điện thoại cho em mỗi khi anh có thể gọi được, chỉ để nghe cái giọng nói của em mà thôi. Cú điện thoại đó có cái mùi vị thật cay đắng, nhưng còn đỡ hơn sự buồn chán.

- Anh không hề nói chuyện nhiều về chiến tranh.

- Vô ích em à. Em cứ tưởng tượng trọn một ngày dài ngồi bên máy điện thoại chỉ để nghe giọng nói của nhóm sĩ quan thượng cấp, chỉ toàn là chuyện ngây ngô, vớ vẩn. Lượng ngữ vựng cực kỳ nghèo nàn mà anh tính ra chừng một trăm hai chục hay một trăm bốn chục tiếng là cùng. Quá ít cho sáu năm chiến tranh. Ngày này qua ngày khác, ngồi tám tiếng đồng hồ liền bên máy điện thoại: thông báo - thi hành - đặt tất cả vào công tác - giọt máu cuối cùng - mệnh lệnh - báo cáo - thanh sát - thi hành - giọt máu cuối cùng - giữ đến kỳ cùng - Fuhrer - trước hết, tránh sự lung lạc… Và những tiếng nhảm nhí nữa. Các đồn lính thì còn nói gì nữa! Anh đã ở gần ba năm trong chức vụ điện thoại viên, sự buồn chán mà anh đã uống ở đó, anh phải mất nhiều năm để khạc ra. Và nếu anh muốn uống rượu trong bất luận một quán tiệm nào thì luôn luôn anh vẫn phải gặp những tên lính mà anh không thể chịu đựng được, em biết mà.

- Em biết, nàng nói.

- Anh biết một tên thiếu úy đọc thơ Rilke trong điện thoại cho người đẹp của hắn nghe. Mai đây anh lỡ chết đi rồi… hay một câu nào khác, thỉnh thoảng nhiều người còn hát và tập hát trong điện thoại nữa, nhưng hầu hết thì gởi đi những tin tức về người chết. Cái chết run rẩy qua các đường dây điện thoại, họ nói đến nó trong máy bằng một giọng eo éo cho một thuộc hạ nào đó có nhiệm vụ canh chừng sao cho số lượng người chết được đầy đủ túc số.

Không phải tự nhiên mà người ta đo lường tính cách cao cả của một trận đánh căn cứ trên số lượng người chết. Người chết không có gì đáng buồn chán đâu em, nghĩa địa cũng thế.

Tôi nằm dài bên cạnh nàng trên giường, và kéo chiếc mền về phía mình. Phía trên lầu, các nhạc sĩ đang điều chỉnh lại nhạc khí của họ. Từ quán cà phê, tiếng ca của một người đàn ông vọng đến tai chúng tôi, trầm và tốt giọng, tiếng ca bị ngắt quãng bởi tiếng thét khàn khàn và man rợ của một người đàn bà. Chúng tôi không hiểu ra những lời ca, nhưng nhịp điệu của đôi song ca đó nghe thật cảm động. Trong nhà ga, có tiếng gầm gừ của những chuyến xe lửa về bên, pha lẫn với tiếng nói của người rao hàng, thì thầm vang lên trong bầu không khí buổi chiều tàn, giống như lời tâm sự đầy yêu thương, trìu mến.

- Em không còn muốn khiêu vũ nữa à?

- Ồ, không, nàng nói. Em thích được nằm yên không động đậy trên giường như thế này. Phải chi anh điện thoại ngay cho bà Roder xem mọi sự có bình yên không. Và rồi, em muốn đi ăn, Fred ạ. Nhưng mà trước hết anh phải kể chuyện cho em nghe đi chứ. Chẳng hạn hãy nói tại sao cưới em?

- Do buổi điểm tâm, tôi nói. Anh đang tìm một người để cùng anh điểm tâm cho đến hết đời anh, và người của lòng anh - như người ta vẫn nói - đó chính là em. Em là một người bạn điểm tâm tuyệt vời. Anh chưa bao giờ chán em. Anh mong em cũng thế.

- Dạ, nàng nói. Em cũng chưa bao giờ chán anh.

- Và bây giờ đêm đêm em vẫn khóc, khi em một mình. Anh trở về liệu có tốt hơn không em?

Nàng nhìn tôi không nói. Tôi hôn tay, hôn cổ nàng nhưng nàng đã quay đi và nhìn chăm chăm lên tờ giấy dán tường. Từ quán cà phê, tiếng hát đã im bặt nhưng ban nhạc còn tiếp tục chơi và chúng tôi nghe những tiếng xì xào trong vũ trường. Tôi đốt lên một điếu thuốc. Kate vẫn im thin thít, hai mắt dán chặt lên tường.

- Em cần phải hiểu, tôi hạ thấp giọng, là anh không thể để em một mình trong trường hợp em có thai. Nhưng anh không chắc được là mình có nghị lực để tỏ ra dịu dàng, lịch sự hay không. Tuy nhiên, anh yêu em, chắc em không nghi ngờ gì anh chứ?

- Em không nghi ngờ gì, nàng nói nhưng cũng không quay lại. Không nghi ngờ chút nào.

Tôi muốn ghì nàng vào lòng, nắm lấy vai nàng và xoay nàng lại lại phía tôi nhưng tôi chợt hiểu rằng tôi không có quyền làm chuyện đó.

- Nếu việc vừa rồi lại xảy ra, em không thể ở một mình được.

- Em không muốn kể gì tới những lời nguyền rủa mà em phải hứng chịu trong nhà, bọn họ biết rằng em đang có thai. Tình trạng đó thật kinh khủng, anh không thể nào tưởng tượng ra nổi. Khi em có mang đứa nhỏ, anh còn nhớ chứ, Fred…

- Anh biết, tôi nói. Kinh khủng thật, lúc đó vào giữa mùa hè, và anh không có đến một đồng xu cắc bạc nào để trả tiền cho em. Dù chỉ một ly nước Seitz.

- Và em thì cáu kỉnh làm sao, nàng nói. Em khoái tỏ ra là một người bẩn thỉu nhớp nhúa. Em những muốn khạc nước miếng vào tất cả mọi người.

- Vả chăng em đã làm rồi còn gì!

- Đúng vậy, nàng nói. Em đã khạc xuống chân bà Franke khi bà ta hỏi em có thai được bao tháng rồi. Đó đúng là câu hỏi làm em bực dọc lạ lùng.

- Và chính vì vậy mà ta không có chỗ ở.

- Đâu phải vậy, mình không có chỗ ở là vì anh uống rượu đó chứ.

- Em tưởng vậy thật à?

- Fred à. Người ta tha thứ nhiều điều cho một người đàn bà có mang. À, em thì xấu xa, bẩn thỉu, và em thích như vậy.

- Kate, em không quay sang anh được hay sao? Anh ít thấy mặt em quá đi.

- Để mặc em, nàng nói. Em thích nằm như vậy. Em luôn tìm câu trả lời cho điều anh nói với em.

- Cứ thong thả. Để anh tìm cái ăn và đi gọi điện thoại. Em có muốn uống gì không?

- Có, anh cho em uống bia. Và để lại gói thuốc lá cho em.

Nàng đưa bàn tay lên khỏi bờ vai, tôi trao cho nàng gói thuốc và đứng dậy. Nàng vẫn quay mặt vào tường và hút thuốc khi tôi bước ra ngoài. Có tiếng ồn ào ở đầu cầu thang, tôi nghe họ la hét om sòm ở phía dưới, trong vũ trường, và tôi chợt nhận ra mình muốn bước xuống cầu thang theo nhịp khiêu vũ, vỏn vẹn một ngọn đèn trần nhỏ và bên ngoài trời tối đen. Trong quán cà phê chỉ còn mấy người khách đang ngồi nơi bàn và một người đàn bà đang ngồi ở quầy hàng. Bà ta trọng tuổi hơn bà chủ, tháo cặp mắt kiếng khi thấy tôi tới gần và đặt tờ báo trên một vũng bia. Tờ báo thấm nước, sẫm lại. Người đàn bà chớp mắt nhìn tôi.

- Có gì ăn không? Tôi hỏi. Cho phòng mười một.

- Mang lên phòng à?

Tôi gật đầu.

- Đừng làm vậy. Chúng tôi không mang lên đâu. Ăn trong phòng bừa bãi lắm.

- A! Tôi chưa biết điều đó. Chỉ vì vợ tôi bịnh.

- Bịnh à? Bà ta hỏi. Chỉ còn thiếu có vậy. Chắc là không có gì trầm trọng, không có gì truyền nhiễm đó chứ?

- Không, tôi đáp. Chỉ là một cơn lợm giọng.

Bà ta cầm tờ báo thấm rượu bia lên, đập đập mấy cái và đặt nó lên chiếc lò. Đoạn bà ta nhún vai, quay mặt về phía tôi.

- Bây giờ ông cần gì? Muốn có thức ăn nóng thì phải đợi một tiếng đồng hồ.

Bà ta lấy một cái đĩa ở cái chuyền bát đĩa phía sau lưng và đi về phía chiếc tủ kính đựng các món nguội. Tôi đi theo bà ta, chọn hai miếng thịt sườn, hai miếng chả thịt và bảo lấy bánh mì.

- Bánh mì à? Bánh mì làm gì? Thôi lấy khoai đi.

- Chúng tôi thích bánh mì hơn, tôi nói. Có lẽ vợ tôi muốn bánh mì hơn.

- Không ai lại vào khách sạn với một người đàn bà không khỏe mạnh bao giờ, bà ta nói. Tuy nhiên bà ta vẫn quay về phía cái ngăn kệ và gọi vào trong: Bánh mì, mấy lát bánh mì đây! Từ một cái lỗ dội ra một giọng nó chát chúa nghe như một lời dọa nạt, “bánh mì”. Người đàn bà bảo tôi:

- Ông đợi một chút.

- Tôi muốn điện thoại, tôi nói.

- Đến bác sĩ à?

- Không, tôi đáp. Bà ta đẩy máy điện thoại trên quầy sang cho tôi. Trước khi quay số, tôi gọi hai ly bia rồi nói thêm, và một ly rượu mạnh mang ra ngay. Tôi gọi số của bà Roder, tôi nghe tiếng chuông reo và thong thả đợi. Người đàn bà đẩy ly rượu về phía tôi và đi về phía vòi nước với một cái cốc không.

- Alô, bà Roder nói. Alô, ai ở đầu dây đó?

- Bogner.

- À, chính là chú à?

- Phiền bà chị…

- Tất cả đều tốt đẹp. Tôi vừa mới lên phòng đây. Bọn nhỏ vui đùa thích thú, chúng vừa đi hội chợ về với hai cô cậu trẻ tuổi. Chúng mang về cả quả bóng nữa. Chúng vừa về xong. Những con cò cao su đỏ rực, trông y như những con cò thật.

- Ông bà Franke đã về chưa?

- Chưa, họ trở về muộn vào buổi tối, có thể vào sáng ngày mai cũng nên.

- Vậy tất cả đều bình yên chứ?

- Đúng, bà ta nói, chú thím cứ yên lòng đi. Tôi gởi lời chào thím. Màu son mới tốt đó chứ?

- Không chê được, tôi đáp. Thôi cám ơn về mọi điều nhé!

- Có gì đâu, chào.

Tôi nói “chào”, gác máy, nốc cạn ly rượu và nhìn cốc bia thứ nhì được chầm chậm rót đầy.

Cái chuyền bát đĩa đong đưa và một cái đĩa xuất hiện, trên có để bốn lát bánh mì trắng.

Trước hết tôi mang hai cốc bia lên phòng, đặt trên chiếc ghế cạnh chiếc giường nơi Kate vẫn nằm dài, hai mắt dán lên tờ giấy.

- Ở nhà mọi việc đều bình yên cả, tôi nói. Các con chơi với mấy con cò mà em đã biết rồi.

Kate gật đầu, không nói gì.

Khi tôi mang đĩa thức ăn lên, nàng vẫn không thay đổi vị trí, tuy nhiên một trong hai cốc bia đã lưng tới nửa.

- Em khát quá, nàng kêu lên.

- Thì em uống đi.

Tôi ngồi xuống giường, cạnh nàng. Nàng lấy ra hai cái khăn từ túi xách, trải chúng trên ghế và chúng tôi ăn món thịt, bánh mì và uống bia trên đó.

- Bao nhiêu đây không đủ cho em đâu Fred, nàng vừa nói vừa mỉm cười với tôi. Em cũng không biết em ăn ngon thế là tại em có bầu hay tại em đói thật sự nữa.

- Đừng lo, tôi nói. Em thích ăn gì nữa?

- Thêm một miếng chả, một trái dưa chuột và một cốc bia.

Nàng uống cạn cốc bia và trao cho tôi. Tôi lại trở xuống quán và uống thêm một ly rượu trong khi chờ người đàn bà rót bia. Cái nhìn của bà ta giờ đây trông có cảm tình hơn. Bà ta lấy chả và dưa cho tôi, đẩy cái đĩa lướt trên mặt quầy ẩm ướt chạy về phía tôi. Bên ngoài, bóng tối đen lật. Quán gần như trống trơn, và người ta nghe những tiếng động lao xao của cuộc khiêu vũ. Trả tiền xong, tôi còn lại được hai đồng mác.

- Sáng mai, ông bà có đi sớm không? Người đàn bà hỏi.

- Sớm.

- Vậy thì tốt hơn ông nên trả tiền phòng bây giờ đi.

- Tiền phòng trả rồi mà!

- À, tốt lắm, nhưng mà tôi cũng xin ông mang trả lại các thứ ly và đĩa. Nhiều người đã làm phiền chúng tôi lắm rồi. Tôi có thể tin cậy nơi ông được chứ?

- Chắc chắn là được, tôi đáp.

Kate đang nằm ngửa, hút thuốc.

- Ở đây thật là tuyệt, nàng nói khi tôi nằm xuống bên nàng. Nghĩ tới việc tới khách sạn nó sung sướng làm sao. Từ lâu rồi mình đâu có được như vầy hả anh? Có đắt lắm không?

- Tám mác.

- Anh còn đủ tiền không?

- Anh đã thanh toán tiền phòng rồi. Anh chỉ còn lại hai đồng mác.

Nàng trút đồ trong túi xách lên lớp mền, trong mớ hỗn độn, chiếc bàn chải đánh răng và hộp xà phòng có vẻ hòa hợp với thỏi son và những chiếc mề đay, chúng tôi lượm ra những đồng tiền còn lại từ món tiền tôi gởi cho nàng để đi hội chợ: Còn lại bốn mác cả thảy.

- Được rồi, cái này cho phép ta dùng một bữa điểm tâm.

- Em biết có một tiệm ăn lịch sự lắm, nàng nói. Nó ngay ở ngõ ra hầm, phía bên trái nếu từ đây tới đó.

Tôi nhìn nàng.

- Ở đó tốt lắm. Một cô gái trông thật dễ thương, một ông già hiền hậu và cà phê thì ngon. Chính ở tại đó, em thiếu nợ người ta.

- Có thằng ngốc ở đó nữa phải không? Tôi hỏi.

Nàng gỡ điếu thuốc ra khỏi miệng, nhìn tôi:

- Bộ anh đến đó thường lắm à?

- Không. Sáng nay anh mới đến đó lần đầu tiên. Em có muốn mình trở lại đó vào sáng mai này hay không?

- Dạ muốn, nàng đáp đồng thời lại duỗi thẳng người ra, đối diện với cửa sổ và quay lưng về phía tôi. Tôi định trao đĩa thức ăn và bia cho nàng nhưng nàng không đói nữa:

- Thôi để em sẽ ăn sau.

Mặc dù nàng nằm thế, tôi vẫn ngồi bên nàng và nhấm nháp rượu bia. Ngoài nhà ga không một tiếng động. Phía sau nhà ga, trên một tòa nhà cao tầng, một chai cô-nhắc với những đường viền sáng treo lủng lẳng trên nền trời như mọi khi, với hình người uống rượu trông nghiêng nơi thân chai. Trên nóc tòa nhà, người ta trông thấy những nét chữ thay đổi luôn luôn, tuần tự chiếu sáng trên nền trời tối. Tôi đọc chầm chậm: “Bạn hãy lanh trí”, hàng chữ biến mất sau đó một hàng chữ khác hiện ra trong bóng tối: “Nếu bạn lỡ say chếnh choáng”, tiếp theo là một khoảng cách kéo dài trong mấy giây đồng hồ đã gây cho tôi một cảm giác nôn nóng khó tả. Tiếp theo người ta đọc: “Bạn đừng nghỉ việc ngày thứ Hai”, những nét chữ lại rơi biến vào khoảng tối và vài giây sau, cả dòng chữ sáng bừng lên một lúc: “Bạn hãy dùng Doulourin”. Những nét chữ rực lên trong bóng tối, lặp lại đến hai, ba, bốn lần trước khi kết thúc bằng một màu vàng: “Hãy tin nơi người bán thuốc của bạn”.

- Fred. Kate bất thần nói. Em nhận thấy rằng nếu bàn mãi về những chuyện làm anh khổ sở rồi cũng không tới đâu. Tốt hơn mình đừng nói về chuyện đó nữa, anh. Anh cần phải biết rõ mình phải làm gì, nhưng mà em có mang rồi, em không muốn anh trở về quát tháo ầm ĩ, để đánh đập các con trong khi chúng không làm điều gì bậy. Lẽ ra mình không nên kéo dài cảnh cãi cọ, to tiếng với nhau. Em không thích vậy đâu, và em không thể tìm tới thăm anh nữa. Nàng vẫn quay lưng về phía tôi và hai chúng tôi cùng nhìn lên những dòng chữ quảng cáo lấp lánh sáng trên nóc tòa nhà giờ đây biến hóa thật nhanh và thật bất ngờ, sửa soạn cho hàng khẩu hiệu lộng lẫy ném ra trong bóng đêm: “Hãy tin nơi người bán thuốc của bạn”.

- Anh có nghe em nói gì không.

- Nghe, anh nghe em nói. Tại sao em không thể tới thăm anh nữa?

- Tại vì em không phải là một con điếm. Em không có gì phải chống đối, miệt khinh những con điếm đâu Fred à, nhưng em không phải là một con điếm. Thật là ghê tởm cho em khi phải tìm gặp anh, ở lại với anh một nơi nào đó trong một khu vườn của một ngôi nhà đổ nát hoặc trên một cánh đồng, để sau đó lầm lũi trở về một mình. Em luôn có cái cảm tưởng khốn nạn là anh quên nhét vào tay em một tờ giấy bạc năm hay mười đồng mác. Em không biết những người đàn bà đó lãnh được bao nhiêu tiền mới hiến thân cho kẻ khác.

- Họ lãnh ít hơn nhiều, anh nghĩ thế. Tôi nốc cạn bia của mình, quay về bức tường và nhìn bức vẽ có hình trái tim trang hoàng trên tờ giầy màu xanh nhạt. Điều đó có nghĩa là chúng ta phải xa nhau phải không?

- Phải, nàng nói. Em nghĩ như vậy tốt hơn. Em không có ý định làm áp lực với anh đâu, Fred à. Chắc anh không còn lạ gì em, nhưng mà em nghĩ tốt hơn mình nên xa nhau. Các con không hiểu gì nữa, chúng tin em khi em bảo với chúng là anh bịnh, nhưng mà tiếng bịnh, chúng hiểu nó khác đi. Và rồi, những tiếng xì xào trong nhà đã ảnh hưởng lên đầu óc non dại của chúng. Các con ngày một lớn lên, Fred à. Có nhiều điều ngộ nhận quá. Nhiều người còn tưởng tượng chuyện anh có vợ bé nữa. Anh đâu có vợ bé vợ mọn gì, phải không, Fred?

Chúng tôi vẫn quay lưng về phía nhau và dường như nàng đang nói chuyện với một người thứ ba nào.

- Không, tôi nói. Anh không có vợ bé đâu, em biết rõ mà.

- Thật ra, em cũng không hề biết sự thật ra sao nữa, thỉnh thoảng em cũng có những nỗi nghi ngờ vì em không biết anh ở nơi đâu.

- Anh không có người đàn bà nào khác đâu, anh vẫn chưa hề dối gạt em, em biết rõ mà.

Nàng ra chiều nghĩ ngợi

- Không, nàng nói. Em không tin rằng anh dối gạt em. Ít ra là em không nhớ gì về chuyện đó.

- Thì như em thấy vậy đó.

Tôi cầm cốc bia của nàng, uống một ngụm.

- Đúng ra là anh không hề phiền muộn gì, nàng nói. Anh uống rượu khi anh chán nản, anh đi rong trong các nghĩa địa khi anh buồn, anh chỉ cần gọi điện thoại cho em là có em chạy ào tới, rồi đêm về, anh ngủ tại nhà của ông học giả chuyên nghiên cứu về Dante.

Tôi quay lại nhìn hàng chữ quảng cáo trên nóc tòa nhà, nhưng vẫn luôn luôn một khẩu hiệu cũ: “Hãy tin tưởng nơi người bán thuốc của bạn”.

Khẩu hiệu đó vẫn không thay đổi trong suốt đêm, luôn luôn ánh lên với tất cả những màu sắc rực rỡ. Chúng tôi nằm đó, chúng tôi lặng lẽ hút thuốc và không ai nói gì. Một chập sau, tôi ngồi dậy kéo màn, nhưng qua lần vải mỏng của tấm màn, chúng tôi vẫn nhìn thấy cái khẩu hiệu.

Tôi kinh ngạc nhiều về thái độ của Kate.

Tôi đặt bàn tay lên vai nàng và tôi không nói gì.

Nàng vẫn nằm quay lưng về phía tôi, nàng mở túi xách, tôi nghe tiếng nàng bật chiếc hộp quẹt máy và tôi trông thấy làn khói thuốc bay lên trần nhà.

- Có cần anh tắt đèn không em? Tôi hỏi.

- Ờ, như vậy tốt hơn.

Tôi ngồi dậy, tắt đèn và nằm trở lại bên cạnh nàng.

Nàng đang nằm ngửa khi bàn tay tôi quờ quạng tìm kiếm bờ vai nàng, tôi thảng thốt bắt gặp khuôn mặt ràn rụa nước mắt của nàng.

Tôi không nói được lời nào, tôi nhấc tay ra và luồn dưới lớp mền để tìm nắm lấy bàn tay nàng, nhỏ nhắn và cứng chắc, tôi siết chặt lấy nó.

Tôi hài lòng thấy nàng không rút tay ra.

- Tởm thật, nàng chép miệng trong bóng tối. Một người đàn ông phải biết mình sẽ làm gì khi lấy vợ.

- Anh sẽ làm mọi cách, đúng là mọi cách để chúng mình có một chỗ ở.

- Thôi anh im đi, nàng nói bằng một giọng ngạo mạn. Vấn đề đâu phải chỗ ở. Bộ anh tưởng em xem nó trọng lắm à?

Tôi lại ngồi dậy, tìm cách nhìn nàng tận mặt. Tôi buông tay nàng ra, nhìn xuống khuôn mặt xanh xao của nàng. Nhìn vào đường rạch nhỏ trên đó mà tôi thường dùng những ngón tay lần dò theo, và khi trên nóc tòa nhà hàng chữ sáng lên, tôi trông thấy nàng thật rõ ràng, chìm đắm trong một vùng ánh sáng màu xanh: Đúng là nàng đang mỉm cười. Tôi lại nằm xuống và lần này chính nàng tìm kiếm và siết chặt bàn tay tôi.

- Em tin chắc là chuyện đó không quan trọng à?

- Không, nàng quyết liệt nói. Không. Không là không. Thành thật mà nói, nếu bất chợt em tìm đến anh để báo cho anh biết là em đã có một chỗ ở, anh sẽ kinh hoàng hay thích thú?

- Anh sẽ thích thú, tôi đáp ngay tức thì.

- Anh không phải thích thú vì chúng ta.

- Không, anh thích thú vì có thể trở về nhà mình. À, làm sao em có thể tưởng tượng được…

Màn đêm đã phủ kín bốn bề.

Chúng tôi vẫn nằm quay lưng về phía nhau và thỉnh thoảng tôi quay đầu lại để rình xem vị trí của Kate, nhưng trong suốt gần nửa tiếng đồng hồ, nàng vẫn nhìn chăm chăm về phía cửa sổ, im thin thít, và cứ mỗi lần quay đầu lại là tôi lại trông thấy hàng khẩu hiệu trên tòa nhà sáng lên: “Hãy tin tưởng nơi người bán thuốc của bạn”.

Từ phía nhà ga, vọng lại giọng nói thì thầm gợi cảm của người xướng ngôn, từ bên trong, có tiếng ồn ào của bọn người đang khiêu vũ, và Kate lặng thinh. Tôi cảm thấy khó khăn, vất vả khi phải tiếp nối câu chuyện với Kate và đột nhiên tôi cất tiếng hỏi:

- Em không muốn ăn à?

- Muốn, nàng nói, làm ơn đưa cái đĩa cho em và anh hãy mở đèn lên giùm.

Tôi nhỏm dậy, ấn vào cái bấm điện, đưa cái đĩa cho nàng rồi lại nằm xuống như cũ, tôi nghe nàng nhai dưa chuột và món chả. Tôi cũng trao cốc bia cho nàng, nàng nói “cám ơn” và tôi nghe nàng uống. Sau đó tôi nằm ngửa, đặt bàn tay lên vai nàng.

- Đó là một tình cảnh mà quả thật em không chịu đựng được, Fred à. Nàng nói và tôi hài lòng khi nàng mở miệng nói trở lại. Em hiểu rõ anh mà, có thể quá rõ là đằng khác. Em biết anh cảm thấy điều gì và sự thống khoái thỉnh thoảng người ta vẫn có khi vùi đầu trong trụy lạc. Em biết điều đó bằng kinh nghiệm và có thể tốt hơn nếu anh có một người vợ không biết ất giáp gì về điều đó. Nhưng mà anh đã quên mất con cái - nhưng chúng vẫn ở đó, chúng vẫn sống nhăn và hoàn cảnh trở nên không chịu đựng được đối với em chỉ vì chúng. Anh còn nhớ sự thể đã xảy ra như thế nào khi cả hai ta bắt đầu uống rượu không. Chính anh bảo em đừng uống nữa kia mà?

- Thật là khủng khiếp khi chúng ta trở về nhà và các con biết được điều đó. Nhưng nếu em uống rượu thì đó là lỗi ở anh.

- Lỗi phải ở đây không quan trọng gì.

Nàng bỏ đĩa và uống một ngụm bia.

- Em không biết, em luôn không muốn biết là anh có lỗi hay không, Fred à. Em không muốn làm tổn thương anh, Fred à, nhưng mà em thèm muốn cái đời sống của anh.

- Em thèm được như anh à?

- Đúng, em thèm được như anh, bởi vì anh không cùng một hoàn cảnh với em. Anh có thể đạp đổ, bất cần mọi thứ một cách dễ dàng và em hiểu anh. Anh đi chơi hàng giờ, anh vào các nghĩa địa, anh say với nỗi ưu phiền của anh khi anh không còn tiền uống rượu. Anh say với nỗi buồn mà anh cảm thấy khi xa mẹ con em. Em biết anh thương các con, em biết anh yêu em nhiều - nhưng anh không hề nghĩ rằng hoàn cảnh này đang giết lần mòn mẹ con em, đó cũng là hoàn cảnh mà anh bỏ trốn vì không chịu đựng nổi. Và anh cũng không hề nghĩ rằng cầu nguyện là điều duy nhất có thể mang ta ra khỏi hoàn cảnh đó. Anh không hề cầu nguyện bao giờ, phải không anh?

- Ít lắm, tôi nói. Anh không thể cầu nguyện được.

- Có thể như vậy lắm, Fred à, anh đã già, quả thật anh đã già, một lão thanh niên khốn khổ. Thỉnh thoảng ngủ với vợ, điều đó không có nghĩa là đã lập gia đình. Trong thời chiến tranh, anh đã có lần tuyên bố với em là anh thích sống bên em trong một hầm rượu tồi tàn bẩn thỉu hơn là đi lính. Anh không còn là một cậu thanh niên khi anh nói về điều đó trong lá thư viết cho em, anh đã ba mươi hai tuổi đầu. Em từng nghĩ là chiến tranh dù sao đã làm cho anh gẫy cánh.

Tôi nghe mệt nhọc quá. Tất cả những lời lẽ của nàng chỉ làm tôi thêm buồn rầu vì tôi biết rõ là nàng đã nói lên sự thật. Tôi muốn hỏi liệu nàng còn yêu tôi không, nhưng tôi lại ngại là câu hỏi có vẻ ngu xuẩn quá chăng. Ngày xưa tôi chưa hề biết tới nỗi sợ sệt đó, tôi nghĩ sao là nói tuốt tuột cho nàng nghe hết. Nhưng bây giờ, tôi không còn dám đặt cho nàng câu hỏi đó nữa.

- Có thể, tôi nói một cách uể oải, là chiến tranh đã hại anh. Gần như lúc nào anh cũng nghĩ tới cái chết, Kate à, và anh điên lên vì vậy. Trong chiến tranh có quá nhiều người chết nhưng anh không trông thấy bao giờ, anh chỉ nghe nói. Những giọng nói khác nhau đọc những con số vào máy điện thoại, đó là những con số người chết. Anh thử mường tượng ra chúng ta và anh đã mường tượng được: ba trăm người chết, đó là cả một trái núi. Trong ba tuần lễ, anh đã tới cái chỗ mà họ gọi là mặt trận. Anh đã trông thấy vẻ mặt của những người chết. Có đêm anh phải đi sửa chữa các đường dây và trong bóng tối, anh đụng phải người chết. Trời tối quá và anh không thấy được gì. Anh bò dọc theo sợi dây cáp mà anh cầm trong tay, lần đến chỗ đứt. Anh nối các sợi dây, cột lại máy kiểm soát, anh ở lại đó, ngồi xổm trong bóng tối, anh nằm rạp xuống đất mỗi khi có một dấu hiệu ánh sáng hay một tiếng súng, vừa trò chuyện với một người ở cách xa ba bốn chục thước gì đó, trong một chỗ núp bằng bê tông - nhưng lại xa, xa còn hơn Thượng đế nữa là đằng khác.

- Thượng đế đâu có xa, nàng nói nhỏ.

- Xa chứ, cái giọng nói mà anh tiếp xúc để kiểm điểm lại sự điều hành của đường dây, nó ở cách hàng triệu cây số. Sau đó, anh lết ngược với sợi dây cáp trong tay, anh lại đụng phải những người chết. Có khi anh lại nằm dài trên họ. Một lần anh đã ở lại suốt đêm. Những người khác tưởng anh lạc mất rồi, sau vài cuộc tìm kiếm họ đành bỏ rơi hy vọng tìm lại anh, trong khi đó thì anh vẫn còn nằm bên những xác chết, không trông thấy nhưng có thể sờ mó được, anh nằm lì ở đó mà không hiểu tại sao anh không thấy lâu chút nào. Khi tìm thấy anh, họ tưởng anh uống rượu. Và anh cảm thấy buồn chán làm sao khi phải trở về với người sống - em không biết được hầu hết người sống họ đáng buồn chán ra thế nào, còn người chết thì đẹp tuyệt vời.

- Anh nói nghe dễ sợ quá, Fred à, nàng nói, nàng vẫn không buông tay tôi ra. Cho em một điếu thuốc đi anh.

Tôi móc thuốc từ trong túi, lấy ra một điếu cho nàng, bật một que diêm và cúi xuống bên Kate để nhìn rõ mặt nàng. Nàng có vẻ trẻ ra khi nàng đã khỏe trở lại và trông nước da nàng bớt vàng vọt đi.

- Em đỡ rồi hả? Tôi hỏi.

- Đã đỡ hẳn rồi. Không sao cả. Nhưng mà đúng ra là em sợ cho anh đó.

- Em không có gì phải sợ. Ngay cả chiến tranh cũng không làm anh hề hấn gì! Thật ra anh chỉ buồn chán, thế thôi. Nếu em nghe được những gì mà cả ngày trời anh phải nghe, toàn những điều bá láp, vớ vẩn.

- Anh phải cầu nguyện thôi, nàng nói. Thật mà. Chỉ có sự cầu nguyện là không buồn chán mà thôi.

- Em hãy cầu nguyện thay anh, em hãy cầu nguyện cho anh, xưa kia anh còn có thể cầu nguyện, bây giờ thì hết rồi…

- Đó là một sự luyện tập. Phải chịu vất vả nhiều. Luôn luôn phải bắt đầu lại và không ngừng như thế. Anh uống rượu mãi chẳng ích lợi gì.

- Khi say rượu, anh có thể cầu nguyện rất hay.

- Không nên. Muốn cầu nguyện, người ta cần làm chủ đầu óc mình. Nó giống như lúc anh đang đứng trước một cái thang máy đang chạy và anh không dám nhảy vào trong, anh cần phải chấp nhận nhiều lần và bất thần anh đã ở trong đó và được mang lên trên. Đôi khi em cảm thấy điều đó rõ ràng lắm, Fred à, và ban đêm khi em giật mình thức giấc, em khóc một mình khi bốn bề im vắng, đó là lúc em cảm thấy mình tìm được lối đi. Rồi thì em dửng dung với mọi sự, chỗ ờ, sự nghèo đói, sự bẩn thỉu và ngay cả việc anh không có mặt ở đó nữa, tất cả không hề hấn gì tới em. Vả lại cũng không lâu đâu. Fred à, trong ba bốn mươi năm nữa là cùng, và chúng ta cần phải giữ vững niềm tin. Và thiết tưởng chúng ta nên chung sức, thực hiện với nhau. Fred à, anh mơ mộng và nhiều ảo tưởng lắm, mơ mộng là điều nguy hiểm. Ngay khi anh bỏ mẹ con em vì một người đàn bà khác. Cái đó thật ghê gớm đối với em, ghê gớm hơn hoàn cảnh bây giờ nhiều, nhưng em vẫn có thể hiểu được. Vì cô gái ở tiệm kem, Fred à, em cũng sẽ hiểu được chuyện đó.

- Anh xin em, tôi nói. Đừng đề cập tới chuyện đó.

- Nhưng mà anh đã bỏ đi để được mặc tình mơ mộng, đó là điều không hay. Anh thích gặp con bé ở hiệu kem lắm phải không?

- Đúng, anh thích cô ta. Thích lắm. Anh sẽ tới nhà cô ta thường xuyên, nhưng anh không hề nghĩ tới việc bỏ em vì cô ta đâu. Nàng rất ngoan đạo.

- Ngoan đạo à? Sao anh biết được?

- Anh trông thấy cô ta tại nhà thờ. Anh chỉ thấy cô ta quỳ gối trong lễ ban phép lành, anh chỉ ở lại nhà thờ trong ba phút, nàng đang quỳ gối cạnh thằng ngốc, và vị linh mục đã làm lễ ban phép lành cho nàng. Nhưng nhìn qua dáng điệu cùng cử chỉ của nàng, anh thấy nàng rất ngoan đạo. Anh đã đi theo nàng bởi nàng đã làm anh rung động.

- Nàng đã làm gì?

- Nàng đã làm anh rung động.

- Em có làm anh rung động không?

- Không. Em làm cho tim anh lộn ngược thì đúng hơn. Lần đó quả thật anh đã đau nhói. Anh đâu còn trẻ nữa, lúc đó anh đã gần ba mươi tuổi rồi, nhưng em đã làm lòng anh đảo lộn, có lẽ phải dùng chữ đó mới đúng. Anh yêu em nhiều.

- Đã có nhiều người đàn bà khác làm anh rung động phải không?

- Phải, tôi đáp, có hàng tá người lận. Một loại đàn bà nào đó. Vả lại, anh không thích dùng tiếng đó, nhưng anh lại không tìm ra tiếng nào thích hợp hơn. Đúng hơn có lẽ anh phải nói là lướt qua. Tại Berlin, có một lần, anh trông thấy một người đàn bà, lúc bấy giờ anh đang ở bên khung cửa sổ trên một chuyến xe lửa và một chuyến xe lửa khác vào nhà ga trên cùng một bến, cánh cửa sổ ở ngay trước mặt anh hạ xuống - nó phủ đầy hơi nước - cái nhìn của anh khám phá ra một khuôn mặt đàn bà đã làm anh rung động bất chợt như thế. Nàng cao dong dỏng, tóc vàng nâu và anh mỉm cười với nàng. Nhưng rồi xe lửa lăn bánh, anh nghiêng người ra ngoài, vẫy tay cho đến khi bóng nàng mất hút. Anh không gặp lại nàng nữa và anh cũng không có ý định gặp lại.

- Nhưng nàng đã làm anh rung động kia mà! Anh hãy kể lại tất cả những trường hợp lướt qua như thế đi, Fred. Trong trường hợp lướt qua này, nàng cũng vẫy lại anh chớ?

- Ờ, tôi nói. Nàng đã vẫy anh. Để anh nghĩ lại coi, những trường hợp khác dĩ nhiên là vẫn trở lại với anh, trong đâu anh còn giữ rất kỹ những khuôn mặt.

- Nào, anh thử nhớ lại coi, Fred!

- Với trẻ con thì điều đó trở lại thường lắm, với những người già cũng vậy nữa.

- Còn em, em chỉ làm lòng anh đảo lộn thôi hả?

- Em cũng đã làm anh rung động nữa chứ, tôi nói. Đừng bắt anh phải lặp lại điều đó. Khi anh nghĩ tới em, thì điều đó vẫn trở lại với anh: Anh trông thấy em đi một mình trong thành phố, anh trông thấy em đi mua sắm, cho mấy đứa nhỏ ăn. Tất cả đều gây cho anh cùng một tác dụng như thế.

- Nhưng còn cô gái ở hiệu kem gần bên đây thì sao?

- Có thể khi anh gặp lại nàng thì sự việc nó đổi khác đi.

- Có thể, nàng nói. Anh có muốn uống phần bia còn lại này không?

- Có, tôi nói.

Nàng trao cốc bia cho tôi và tôi uống cạn. Đoạn tôi đứng dậy, bật đèn sáng, thu dọn cốc đĩa trống và mang chúng xuống nhà dưới. Tại quầy hàng, có hay người đàn ông đang nhìn tôi cười ngạo nghễ khi tôi đặt cốc đĩa xuống. Bà chủ khách sạn với khuôn mặt trắng bệch, nhẵn bóng vẫn còn ở đó. Bà ta khẽ gật đầu với tôi. Tôi bước trở lên ngay sau đó. Kate mỉm cười khi trông thấy tôi bước vào phòng.

Tôi tắt đèn, thay đồ trong bóng tối và bước lên giường.

- Mới có mười giờ.

- Càng hay, chúng ta có chín tiếng đồng hồ để ngủ.

- Cậu trai còn ở lại với mấy đứa nhỏ bao lâu?

- Cậu ta sẽ đi vào khoảng trước tám giờ.

- Nhưng mình còn phải ăn sáng nữa chứ, tôi nói.

- Người ta có đánh thức mình dậy không?

- Không, anh thức dậy một mình.

- Em mệt quá, Fred à, nàng nói. Nhưng mà anh hãy cứ nói chuyện cho em nghe. Chuyện lướt qua tim ấy mà, anh còn những chuyện nào khác nữa không?

- Nhiều trường hợp khác có thể sẽ trở lại với anh.

- Vậy thì anh hãy nói đi, anh là người đàn ông quyến rũ nhưng thỉnh thoảng anh thật đáng đánh đòn. Em yêu anh.

- Anh hài lòng khi nghe em nói điều đó. Anh sợ phải yêu cầu em điều đó.

- Có một thời kỳ chúng ta hỏi han nhau trong từng hai phút một, nói chuyện với nhau mãi mà không biết mệt.

- Nhiều năm như thế, tôi nói.

- Nhiều năm như thế.

- Nào, anh nói đi, nàng bảo và nàng nắm lấy tay tôi, siết chặt.

- Về đàn bà à? Tôi hỏi.

- Không, về đàn ông và trẻ nít, hay về những bà già thì hơn. Với những người trẻ, em không vững tâm lắm.

- Em không có gì phải sợ, tôi nói.

Tôi cúi xuống bên nàng, hôn lên miệng nàng và khi tôi nằm thẳng người trở lại, cái nhìn của tôi gặp phải hàng chữ quảng cáo:

“Hãy tin tưởng nơi người bán thuốc của bạn”.

- Nào, nàng nói.

- Tại Ý, có hàng khối người làm anh rung động. Đàn bà, đàn ông, mọi lứa tuổi, và trẻ con nữa. Ngay cả những người đàn bà giàu có và những người đàn ông giàu có nữa.

- Anh vừa mới nói rằng thiên hạ đều đáng buồn chán kia mà.

- Anh cảm thấy mình đã đổi khác, anh thấy mình đã đỡ hơn từ lúc anh biết được em vẫn còn yêu anh. Em đã nói với anh lắm điều kinh khủng.

- Em không chối. Nhưng mà khi nãy chúng ta tham dự vào cuộc chơi nho nhỏ, anh đừng quên điều đó, Fred à. Những việc đúng đắn sẽ đến sau. Em không rút lại lời nào hết - và việc em yêu anh không thay đổi được gì. Anh cũng yêu các con và anh cũng bất cần nữa.

- Ồ, anh biết, tôi nói. Em đã diễn tả khá rõ ràng minh bạch. Vậy thì em hãy chọn, với anh cũng vậy thôi, một người đàn ông, một người đàn bà, một đứa trẻ nít và ở nước nào đây?

- Hà Lan, nàng nói. Một người Hà Lan, một người đàn ông.

- A! Em tệ lắm. Không dễ gì tìm được một người Hà Lan có thể làm em rung động. Em thật tệ - nhưng mà trong chiến tranh, anh đã thực sự gặp được một người Hà Lan làm anh rung động, đó là một người Hà Lan giàu có. Đúng hơn hắn đã từng nếm mùi giàu có. Khi anh băng qua thành phố Rotterdam - đó là thành phố đổ nát đầu tiên mà anh trông thấy - thật kỳ lạ, vì vậy mà giờ đây tâm hồn anh bị đè nặng bởi một thành phố không bị tàn phá. Lần đó anh hoàn toàn bị đảo lộn, anh trông thấy thiên hạ, những cảnh điêu tàn…

Tôi cảm thấy cơn ghì siết của bàn tay nàng nới lỏng ra, tôi nghiêng xuống bên nàng và trông thấy nàng ngủ. Khi nàng ngủ, khuôn mặt nàng hiện lên một vẻ kiêu kỳ, thật cách biệt, miệng nàng hé mở, sự đau khổ của nàng phản ánh nơi đó. Tôi lại ngả người ra sau, hút thêm một điếu thuốc và trằn trọc rất lâu trong bóng tối, nghĩ ngợi về đủ mọi sự. Tôi cũng cố đọc kinh cầu nguyện nhưng không được. Tới một lúc nào đó, tôi cũng có ý định trở xuống, thử nhảy một lần với cô bé giúp việc trong công ty sô cô la, uống thêm một chút rượu mạnh, thử thời vận một hồi với những chiếc máy đồng xu giờ này hẳn đã vắng người chơi. Nhưng tôi vẫn nằm ì ra đó. Mỗi lần hàng chữ quảng cáo ánh lên, nó soi sáng tờ giấy màu vàng nhạt với những bức vẽ có hình trái tim, và tôi trông thấy bóng ngọn đèn trên tường và những chiếc mền len với những con gấu chơi bóng, những con gấu biến thành người ta, những chàng lực sĩ có cổ bò mộng đang thổi những bọt xà phòng. Nhưng hình ảnh sau cùng tôi nhìn thấy trước khi nhắm mắt ngủ, đó là hàng chữ quảng cáo:

“Hãy tin tưởng nơi người bán thuốc của bạn”.

XII

Trời hãy còn tối khi tôi mở mắt, tôi đã ngủ say đến đỗi khi thức giấc, tôi cảm thấy khỏe khoắn lạ thường. Fred vẫn còn ngủ, quay lưng vào tường, và chàng chỉ khoe cái gáy ốm o của chàng cho tôi thấy. Tôi ngồi dậy, kéo màn và trông thấy bên kia nhà ga, những tia sáng đầu tiên của buổi bình minh đã ló dạng. Những toa xe có cửa sổ sáng choang chạy vào. Giọng nói dịu dàng của người rao hàng lướt đi trên những gạch ngói điêu tàn, đến tận khách sạn, nơi người ta hãy còn nghe tiếng gầm gừ điếc tai của những chiếc xe lửa. Ở đây im lặng. Tôi nghe đói. Để cửa sổ mở, tôi nằm trở lại và chờ. Nhưng niềm lo lắng lại tìm đến, tôi nghĩ tới mấy đứa nhỏ, nóng lòng gặp lại chúng và không biết bây giờ là mấy giờ rồi. Bởi Fred còn ngủ, bây giờ hẳn là chưa quá bảy giờ rưỡi, chàng luôn thức giấc trước giờ đó. Tôi ngồi dậy, mặc áo bờ-lu lên người, xỏ chân vào giày và bước lòng vòng trong phòng. Tôi thận trọng mở cửa, quờ quạng trong bóng tối mập mờ, tìm chỗ rửa mặt và sau cùng tôi khám phá ra nó trong một cái xó tối tăm, hôi hám. Fred vẫn còn ngủ khi tôi trở lại. Những chiểc đồng hồ tại nhà ga trông rõ mồn một nhờ lớp ánh sáng vàng vọt trên mặt chúng, nhưng tôi lại không đọc ra được giờ khắc. Trên nóc tòa nhà cao tầng, những nét chữ nhóm sáng lên, hằn rõ trên nền trời xám:

“Hãy tin tưởng nơi người bán thuốc của bạn”

Tôi rửa mặt, cố tránh gây tiếng động, mặc quần áo và khi quay lại, thấy Fred đang dò xét mình. Chàng vẫn còn nằm, nháy mắt với tôi, chàng đốt lên một điếu thuốc và nói: “Chào em!”

- Chào anh, tôi đáp lại.

- Em không còn thấy khó chịu nữa chứ?

- Không. Em thấy khỏe lắm.

- Tốt lắm, chàng nói. Vậy thì em không cần gì phải vội vã.

- Em phải đi, Fred à, em không yên ở đây.

- Mình không đi ăn sáng với nhau hay sao?

- Không.

Tiếng còi của công ty sản xuất sô cô la rống lên ba hồi, xé tan bầu không khí yên lành của buổi bình minh, ngồi trên chiếc vạt giường, tôi cột dây giày và cảm thấy Fred đang luồn bàn tay trong tóc tôi. Mấy ngón tay chàng dịu dàng luồn vào trong tóc, chàng nói: “Nếu những lời của em hôm qua là nghiêm túc thì anh sẽ không gặp lại em sớm quá làm gì. Tại sao chúng ta không dùng bữa điểm tâm chung với nhau?”

Tôi không trả lời, kéo khóa rút của chiếc váy, gài nút áo và đến trước gương để chải đầu. Cơn xúc động làm mắt tôi mờ đi, tuy nhiên tôi vẫn sửa sang lại mái tóc và nghe tim mình đập mạnh. Chỉ trong giây phút này đây tôi mới hiểu được tầm quan trọng của tất cả những lời lẽ tôi thốt lên đêm rồi và tôi không muốn rút lại chúng. Tôi mong chàng trở về và bây giờ đây tất cả đều có vẻ mơ hồ, không chắc chắn. Tôi nghe tiếng chàng trỗi dậy, tôi thấy bóng chàng trong gương khi chàng đứng bên cạnh giường, và tôi hốt hoảng khi nhận ra ở chàng một dáng vẻ sa đọa quá đỗi.

Chàng đã ngủ với chiếc áo sơ mi mặc trong ngày, đầu óc chàng rối bù và chàng có một vẻ cáu kỉnh khi kéo quần lên. Bằng một cử chỉ máy móc, tôi cầm lược chải tóc. Quả tình là chàng có thể bỏ mẹ con chúng tôi với nhau - sự bất trắc mà tôi chưa hề nghĩ tới một cách nghiêm túc, giờ đây tôi đã mường tượng ra nó. Tim tôi ngừng đập, rồi lại tiếp tục đập dữ dội, rồi lại ngừng. Tôi chăm chú trông chừng, dò xét chàng; điếu thuốc trên miệng, chàng có tất cả cái dáng vẻ của một người đang buồn chán, chàng gài nút quần, thắt dây nịt, mang vớ và giày. Đoạn chàng đứng dậy, buông một tiếng thở dài, đưa tay vuốt tóc và lông mày của tôi. Làm sao tôi đã có thể ăn ở suốt mười lăm năm với con người xa lạ kia - kẻ đã cùng tôi kết hợp sau cuộc hôn nhân - với con người đầy buồn chán và uể oải giờ đây đang ngồi gục trên giường, tựa đầu trên hai bàn tay kia? Tôi buông mình chìm sâu trong tấm gương và nghĩ tới những hứa hẹn của một cuộc sống khác không phải cuộc sống chồng vợ, tới niềm hứng thú của một đời người vắng bóng hôn nhân, vắng bóng đàn ông mà cử chỉ đầu tiên trong ngày, khi thức dậy, là với tay lấy gói thuốc. Tôi ngắt dòng mơ tưởng, vuốt gọn lại mái tóc, đoạn tiến về phía cửa sổ. Ngày đã lên, vùng xám phía trên nhà ga giờ đây đã tỏ rạng. Tôi ghi nhận sự kiện đó một cách lơ là không chủ tâm vì tôi vẫn còn mơ tới đời sống độc thân, tới đời sống từng hứa hẹn chúng tôi, tôi nghe những điệu du dương trầm bổng của những khúc hát từ buổi lễ trong nhà thờ, tôi thấy mình lẫn lộn trong đám đàn ông không có liên hệ nào về hôn nhân với tôi, những người mà tôi chắc chắn là không có ước muốn chiếm hữu tôi.

- Anh lấy bàn chải đánh răng của em được không? Fred hỏi tôi từ bàn rửa mặt. Tôi quay lại nói “được” bằng một giọng ngập ngừng và bỗng nhiên tâm hồn tôi tỉnh táo lại hẳn.

- Trời đất, tôi nói một cách nồng nhiệt. Ít ra anh phải cởi áo ra để lau mình chứ?

- Để làm gì? Chàng đáp. Chàng bẻ cổ áo vào bên trong, dùng chiếc khăn ướt lau lên mặt, lên gáy, lên cổ và vẻ uể oải trong những cử chỉ của chàng làm tôi bứt rứt khó chịu. Anh tin tưởng nơi những người bán thuốc, chàng lại nói. Anh muốn tin nơi chiếc bàn chải đánh răng mà anh sẽ mua. Và dù sao mặc lòng, ta cũng phải tin tưởng tuyệt đối vào những người bán thuốc!

- Fred à, tôi nói, giọng hăm hở. Anh đã thiếu thành thật rồi, em ngạc nhiên khi thấy sáng sớm mà anh đã có vẻ vui đến thế.

- Anh không vui, anh cũng không buồn; dù sao không được uống cà phê thì khổ thật.

- Ồ, em hiểu anh mà, anh đợi người ta làm cho anh rung động.

Chàng đang chải đầu bằng chiếc lược của tôi, chợt dừng tay và nhìn tôi:

- Em à, anh đã mời em dùng điểm tâm, chàng ôn tồn nói. Và em vẫn chưa chịu trả lời anh.

Chàng lại chải đầu và nói với tôi trong gương.

- Anh chỉ có thể gởi cho em mười đồng mác vào tuần sau.

- À, anh bỏ qua chuyện đó đi, không ai đòi hết tiền của anh.

- Nhưng đó là ý định của anh, anh mong em chấp nhận.

- Cám ơn anh, em cám ơn anh thật đó. Nếu anh muốn dùng điểm tâm thì đã tới giờ rồi.

- Em cùng đi với anh chứ?

- Dạ.

Chàng kéo cà vạt ra sau cổ áo, thắt lại và đi lấy chiếc áo vét trên giường.

- Anh sẽ trở về, đột nhiên chàng nói một cách hoạt bát. Chắc chắn là anh sẽ trở về với mẹ con em, nhưng anh không muốn về một cách miễn cưỡng, anh muốn sự thúc đẩy phải đến từ chính anh.

- Fred, tôi nói. Em tưởng không còn gì bàn cãi về vấn đề đó nữa.

- Không, em có lý. Nếu anh có thể gặp lại em trong một dòng đời nào mà anh có thể yêu em như ta đang yêu nhau bây giờ và không cần phải cưới nhau thì đẹp biết mấy.

- Ngay mới đây em cũng đã nghĩ tới điều đó, tôi nói và không thể cầm được nước mắt lâu hơn nữa.

Chàng vội vã đi vòng qua giường, ôm tôi vào lòng trong khi cằm chàng tựa lên đầu tôi, tôi nghe chàng thì thầm:

- Anh thích gặp lại em ở đó. Anh hy vọng rằng em sẽ không kinh hãi khi thấy anh xuất hiện ở đó, đúng không em.

- A, Fred, anh hãy nghĩ tới các con.

- Anh vẫn nghĩ tới các con, mỗi ngày. Em hãy hôn chúng cho anh ít ra là một lần.

Tôi ngẩng đầu lên và hôn chàng, chàng buông tôi ra, giúp tôi mặc chiếc áo khoác và tôi thu dọn các thứ trong túi xách trong khi chàng cũng vừa mặc đồ xong.

- Họ hạnh phúc hơn chúng ta, những kẻ không yêu nhau sau khi đã cưới hỏi nhau. Quả kinh khủng khi phải yêu và cưới hỏi nhau.

- Có thể anh có lý, tôi nói.

Trời còn mờ tối, trên đầu cầu thang mùi hôi hám xông lên từ chỗ rửa mặt. Nhà hàng trong khách sạn đã đóng cửa: Qua cánh cửa mở, người ta không còn thấy một bóng người nào. Fred máng chìa khóa vào một cây đinh lớn trước cửa vào nhà hàng.

Con đường tràn ngập bóng các cô gái đang đổ bước về phía công ty sản xuất sô cô la, vẻ hăng hái trên mặt họ khiến tôi phải kinh ngạc: Hầu hết đều nắm tay nhau, cười nói vui vẻ.

Khi chúng tôi bước vào tiệm kem, đồng hồ nhà thờ gõ bảy giờ thiếu mười lăm phút. Cô gái quay lưng về phía chúng tôi, đang sửa soạn bình lọc cà phê. Chỉ còn một bàn trống. Thằng ngốc ngồi xổm cạnh lò sưởi, đang mút một cây kẹo que. Bầu không khi nồng nực, bốc hơi. Cô gái mỉm cười với tôi sau khi quay về phía chúng tôi, nàng buông một tiếng “Ô!” đoạn nhìn Fred, rồi lại nhìn tôi, nàng lại mỉm cười với tôi và chạy đi lau cái bàn trống. Fred gọi cà phê, bánh mì và bơ.

Chúng tôi ngồi vào bàn và tôi sung sướng thấy cô gái vui vẻ thật sự trước sự hiện diện của chúng tôi. Hai bên tai nàng ửng đỏ vì sự xông xáo của nàng trong việc sửa soạn bát dĩa. Nhưng tôi mải lo lắng vì các con và không thấy thú vị gì với buổi điểm tâm. Fred cũng bị dao động.

Chàng không quan tâm gì tới việc đi đi, lại lại của cô gái, chàng chỉ rình rập cái phút tôi không nhìn chàng để đến lượt chàng nhìn lại tôi. Khách hàng vào thật đông, cô gái bận rộn dọn bánh mì, xúc xích, sữa, đếm tiền thối, bỏ tiền vào hộc và thỉnh thoảng nàng lại liếc nhìn tôi, mỉm cười với tôi như để xác định một thỏa hiệp ngấm ngầm. Khi sự náo động bớt đi, nàng đến bên thằng ngốc, chùi miệng cho nó và gọi nhỏ tên nó. Tôi nhớ lại tất cả những điều chàng nói với tôi về nàng và tôi khẽ rùng mình khi bất chợt trông thấy vị tu sĩ đã từng nghe tôi xưng tội đêm rồi bước vào. Với một nụ cười, ông ta chìa tiền ra cho cô gái và nhận về, trên quầy hàng, một gói thuốc lá màu đỏ. Cũng như tôi, Fred giương mắt nhìn thẳng vào ông ta. Vị tu sĩ bóc gói thuốc và dửng dưng nhìn quanh gian phòng, ông ta thấy tôi và tôi để ý thấy ông ta hốt hoảng ra mặt. Nụ cười của ông ta chợt tắt biến. Cho điếu thuốc vào túi áo choàng đen, ông ta như có ý đi về phía tôi, chợt thẹn thùng và lùi bước lại.

Tôi đứng dậy, tiến đến gần ông ta:

- Chào linh mục, tôi nói.

- Chào, ông ta nói và tiếp theo, sau một cái nhìn ái ngại ném ra những người chung quanh, ông ta thì thầm với tôi: Ta có chuyện muốn nói với con, sáng nay ta có qua nhà con…

- A! Trời đất!

Ông ta móc điếu thuốc từ trong túi áo choàng, đặt lên miệng, bật que diêm, vừa thì thầm: “Con đã được xá tội, điều đó có giá trị đấy - ta quá ngớ ngẩn, con miễn lỗi cho cha.”

- Con cám ơn cha nhiều lắm, tôi nói. Cha đến nhà con rồi sao nữa?

- Ta chỉ nói chuyện với một bà lớn tuổi. Có phải mẹ con không?

- Mẹ con à? Tôi kinh ngạc.

- Hãy đến gặp cha vào một ngày nào đó, ông ta nói và vội vã bước ra ngoài.

Fred vẫn lặng thinh khi tôi trở về bàn. Chàng có vẻ bứt rứt và tôi đặt bàn tay lên cánh tay chàng.

- Em phải đi, Fred à, tôi nói nhỏ.

- Chờ chút, anh muốn nói với em.

- Đây đâu phải chỗ, hãy để lần khác. Trời ơi, anh đã có cả đêm để nói rồi mà!

- Anh sẽ trở về một ngày gần đây, chàng thì thầm. Đây là tiền gởi cho các con, anh đã hứa với chúng, em biết rồi mà. Em hãy mua cái gì cho chúng, kem chẳng hạn, nếu chúng thích.

Chàng đặt một mác lên mặt bàn. Tôi cầm đồng tiền cho vào túi áo khoác.

Chàng tiếp tục nói thấp giọng:

- Anh sẽ trả cho em những gì anh đã nợ em.

- Ồ, Fred, tại sao anh lại nói vậy?

- Ờ, anh khổ tâm khi nghĩ rằng có thể anh còn…

- Anh sẽ gọi điện thoại về cho em nghe, tôi đáp nho nhỏ.

- Em sẽ đến khi anh gọi chứ? Chàng hỏi.

- Anh đừng quên trả thêm một ly cà phê và ba cái bánh.

- Thật tình em muốn đi sớm như vậy à?

- Dạ, bắt buộc.

Chàng đứng dậy, tôi vẫn còn ngồi và nhìn thấy chàng đứng chờ trước quầy hàng. Trong lúc chàng trả tiền cô gái mỉm cười với tôi, đến lượt tôi cũng đứng dậy và bắt gặp Fred tại cửa. “Bà trở lại chứ?”, cô gái hỏi, cao giọng. Tôi nói lớn về phía nàng: “Dạ” và nhìn thằng ngốc một lần chót, nó vẫn ngồi bên lò sưởi, đang mút kẹo.

Fred theo tôi tới trạm xe buýt. Chúng tôi không trao đổi với nhau một lời nào nữa, chúng tôi hôn nhau vội vàng khi chiếc xe buýt trờ tới, và tôi trông thấy chàng đứng sững nơi đó, xốc xếch và buồn bã, như tôi vẫn thường trông thấy chàng như vậy. Sau đó chàng lững thững đi về phía nhà ga, không ngoái đầu lại.

Khi bước lên cầu thang về phòng của chúng tôi, tôi có cảm tưởng mình đã vắng nhà quá lâu, và nhớ lại rằng chưa bao giờ mình bỏ các con lâu đến vậy. Ngôi nhà náo loạn hẳn lên, những ấm nước sôi sục, những máy thâu nhanh loan truyền niềm vui giả tạo của chúng, ở tầng nhất, vợ chồng Mesewitz đang nguyền rủa nhau đến ngất ngư. Đằng sau cánh cửa phòng chúng tôi, không có một tiếng động nào; tôi ấn vào nút chuông điện đến ba lần, kiên nhẫn chờ đợi và sau cùng tôi nghe tiếng của cả ba đứa. Sau khi chào cậu con trai thật nhanh, tôi để mặc cậu ta ở đó và vội vã bước vào phòng. Chúng đang ngồi thật ngoan ngoãn nơi bàn như chưa từng ngồi thế bao giờ khi có mặt tôi, chúng ngừng bặt những tiếng nói cười khi trông thấy tôi bước vào. Giây phút im lặng đó quá ngắn ngủi nhưng nó làm cho lòng tôi se thắt lại, sâu xa, và tôi sẽ không tài nào quên được khoảnh khắc xao xuyến đó. Lúc bấy giờ, hai đứa lớn đứng dậy, hôn tôi, tôi bồng đứa nhỏ lên tay, hôn nó và tôi nghe nước mắt lăn tròn trên má tôi. Tôi hỏi:

- Chúng có ngoan không?

- Dạ, rất ngoan, người con trai đáp và bọn trẻ nhìn cậu với một nụ cười.

- Đợi tôi một chút.

Tôi đặt đứa nhỏ ngồi trong chiếc ghế của nó, tôi lấy ví tiền lẻ trong ngăn hộc và cùng Bellermann bước ra cửa. Tôi thấy bà Franke và cái mũ của ông máng lên tường, tôi chào bà Hopf từ trong phòng bước ra, trên đầu đầy những mẩu giấy cuốn tóc và một tờ tạp chí cắp dưới tay.

Tôi đợi cho bà ta trở về phòng và vừa hỏi Bellermann vừa nhìn thẳng vào mặt cậu ta.

- Mười bốn phải không?

Cậu ta mỉm cười đáp:

- Dạ mười lăm.

Tôi đưa cho cậu ta mười lăm mác, nói thêm:

- Cám ơn cậu.

Cậu ta nói:

- Ồ! Không có gì.

Đoạn cậu ta thò vào cửa phòng chúng tôi, kêu lên:

- Chào mấy cưng nghe.

Bọn trẻ đồng thanh đáp lại:

- Chào anh.

Còn lại một mình với chúng, tôi hôn chúng một lần nữa và nhìn chứng chăm chú nhưng vẫn không thấy trên khuôn mặt chúng những gì có thể biện minh cho nỗi xao xuyến của tôi. Tôi buông một tiếng thở dài, và lo sửa soạn bánh mì kem cho chúng đi học, trong khi Celement và Carla lục lạo trong những cái rương của chúng. Carla nằm trên một cái phản gỗ mà ban ngày chúng tôi xếp lại máng trên trần, Celement thì nằm trên chiếc đi văng phủ lớp vải nhung xù từ lâu và đã quá nhỏ đối với nó. Bellermann cũng đã lo dọn dẹp giường chiếu tươm tất. Tôi bảo chúng:

- Cha gởi lời thăm các con. Cha có để lại tiền để mẹ lo cho các con.

Chúng không đáp.

Carla đến bên tôi lấy gói bánh mì bơ. Tôi nhìn nó: Nó có mái tóc thẫm tối giống như mái tóc Fred, đôi mắt chực chờ lảng tránh.

Đứa nhỏ đang ngồi chơi trên chiếc ghế nhỏ của nó, thỉnh thoảng lại liếc nhìn tôi như để được yên lòng về sự hiện diện của tôi, sau đó lại tiếp tục cuộc chơi của nó.

- Các con có đọc kinh hay không?

- Dạ có, Carla nói.

- Cha sắp trở về rồi, tôi nói và đồng thời trong con trìu mến dâng lên dào dạt, tôi cảm thấy khó lòng cầm được giọt lệ. Nhưng chúng vẫn lặng thinh. Tôi nhìn Carla, ngồi cạnh tôi, đang giở những trang sách, vừa học vừa gượng gạo uống sữa. Chợt nó ngẩng đầu nhìn tôi và nói bằng một giọng nhỏ nhẹ:

- Con biết, cha không có bịnh, cha dạy học.

Tôi quay sang Clement đang nằm trên đi-văng trước một tấm bản đồ, nó cũng nói với tôi bằng một giọng nhỏ nhẹ:

- Beisem bảo con biết như vậy, nó là bạn học của con.

Tôi không biết gì về chuyện đó.

Tôi nói:

- Có nhiều chứng bịnh không bắt buộc người ta phải nằm liệt giường đâu các con à.

Bọn trẻ lại câm nín như cũ và lên đường với cặp sách trên lưng. Tôi đứng tựa cửa trông chúng chầm chậm xa dần trên con đường âm u, lưng chúng hơi khom xuống vì sức nặng của sách vở - và tôi nghe một nỗi buồn xâm chiếm bởi tôi thấy lại hình ảnh chính mình ở vào địa vị của chúng, cũng cặp sách trên lưng, vai khom xuống, tôi thấy lại hình ảnh của chính tôi bên một khung cửa sổ, khi tôi còn là một cô bé, với bím tóc vàng nâu, đang bận rộn với một mẫu đan hay với ngày chết của Charlemagne.

Khi tôi trở về với thực tế thì bà Franke đang đứng trước tấm gương trong phòng thay áo, săn sóc lại một lần sau cùng tấm voan tím của chiếc nón. Chuông nhà thờ ngân vang, báo hiệu lễ tám giờ. Bà ta chào tôi, tiến bước lại gần và đứng lại nơi cửa ra vào, môi nở một nụ cười, bà ta cầm chân tôi trước khi tôi dợm bước vào phòng. Bà ta nói bằng một giọng dịu dàng:

- Tôi nghe nói chồng bà đã bỏ bà vĩnh viễn rồi, có đúng không?

- Dạ đúng, tôi đáp nho nhỏ. Bà nghe đúng đó.

Tôi ngạc nhiên thấy lòng mình không mảy may thù hận.

- Và ông ấy vẫn uống rượu, phải không? Bà ta cột tấm voan quanh chiếc cổ đẹp của mình.

- Ông ấy vẫn uống, tôi nói giọng yếu ớt.

Im lặng.

Bên trong, đứa nhỏ đang thì thầm trò chuyện với những hình lập phương của nó, một người xướng ngôn đang thông báo giờ giấc trong sáu, bảy chiếc máy cùng một lúc… Niềm im lặng bao la tới độ tôi có thể nghe tất cả những tiếng động đó trong ngôi nhà. “…bảy giờ ba mươi chín phút - có thể bạn buộc lòng phải từ giã người vợ quyến rũ của bạn - nhưng cũng có thể bạn còn đủ thì giờ để nghe điệu nhạc hừng đông vui tươi của Bulwer…” và tôi nghe điệu nhạc nhưng như một công dân ương ngạnh bởi nó gây cho tôi những âm hưởng chát chúa, khó chịu. Bà Franke vẫn còn đứng sững trước mặt tôi, bất động và câm nín, vẻ ác hiểm ánh lên trong cái nhìn của bà ta đã đánh thức trong tôi ước muốn được nghe giọng khàn của người ca sĩ da đen mà tôi chỉ được nghe một lần duy nhất và từ đó không được nghe lại một lần nào nữa, giọng khàn hát lên: “… và chàng im lặng”. Rồi tôi chào bà Franke, vượt qua khỏi bà ta, trở về phòng. Bà Franke vẫn im lặng. Khi tôi bồng đứa bé và siết chặt nó trong đôi tay thì bà Franke đã đi lễ.

XIII

Chiếc xe buýt vẫn ngừng đúng chỗ của nó. Khoảng mặt đường đánh dấu trạm ngừng không dài và mỗi lần xe thắng gấp là tôi giật mình thức dậy từ cơn mơ màng của mình. Tôi đứng dậy, bước xuống và sau khi băng qua đường, tôi đứng trước một cửa tiệm bán đồng và sắt. Tôi trông thấy tấm biển: “Thang đủ mọi cỡ 3 tấc 20 mỗi bậc”. Muốn kiểm lại giờ giấc bằng cái đồng hồ đặt phía trên tòa nhà quả là điều vô ích hoàn toàn: Bây giờ là tám giờ kém bốn phút trong khi nó chỉ tám giờ hoặc tám giờ hơn. Trong hai thứ, xe buýt đúng nhất.

Mỗi buổi sáng tôi vẫn thường hay do dự trong khoảnh khắc trước tấm biển: “Thang đủ mọi cỡ 3 tấc 20 mỗi bậc” đặt bên cạnh một cái thang mẫu ba bậc và từ đầu mùa hè người ta thấy cạnh cái thang mẫu này một chiếc ghế dài. Trên chiếc ghế này có một hình người mẫu tóc vàng làm bằng giấy bồi hay sáp gì đó không rõ, và người đàn bà đó phô trương cặp kính mát đem lại sự dễ dàng cho nàng trong việc đọc một cuốn tiểu thuyết có nhan đề là AMBRE. Nhưng tôi không thể thấy được tên tác giả vì nó bị che lấp bởi bộ râu của một chàng lùn đang nằm dài bên cạnh đó, ở phía trên một cái bể cạn. Như vậy đã là ba tháng rồi, giữa những máy xay cà phê, những máy làm khô quần áo và cái thang, hình người mẫu tóc vàng khổng lồ vẫn đọc cuốn tiểu thuyết AMBRE. Nhưng ngày hôm đó, vừa bước xuống xe buýt, tôi để ý thấy tấm biển xưng tụng những cái thang đã biến mất, và người đàn bà đã trải qua suốt mùa hè nằm đọc một cuốn tiểu thuyết trên chiếc ghế dài, giờ đây đang mang giày trượt tuyết, khoe một chiếc khăn quàng tung bay trong gió, bên một tấm biển khác: “Ngay từ bây giờ, bạn hãy nghĩ tới các trò chơi thể thao mùa đông”.

Không quan tâm gì tới các trò chơi thể thao mùa đông, tôi bước vào đường Melchior, mua năm điếu thuốc nơi hàng bán thuốc lẻ nằm ngay bên trái tòa giám mục và bước vào sảnh đường dưới cái nhìn chăm chú của người gác cổng. Người gác cổng chào tôi, đó là một trong mấy người bạn của tôi ở đây, thỉnh thoảng hắn vẫn lên tận phòng tôi, miệng ngậm ống vố, và kể cho tôi nghe chuyện tầm phào mới nhất.

Tôi khẽ gật đầu chào hắn và chào luôn mấy thầy tu, tay cầm khăn mặt, đang hối hả bước lên cái bậc thang. Lên tới tầng trên, tôi đẩy cửa bước vào văn phòng của mình, máng áo khoác và mũ bê-rê, để năm điếu thuốc và những đồng tiền lẻ lên mặt bàn, ấn chốt điện tiếp và ngồi vào bàn.

Niềm im lặng vây kín lấy tôi ngay khi bước vào chỗ làm việc của mình. Tiếng vo ve khẽ reo lên trong tai tôi, tôi thông báo: “Đây, tổng đài điện thoại” khi, từ các phòng việc, một kẻ nào vặn số 2 và một bóng đèn đỏ nhạt báo cho tôi biết điều đó, tôi bắt đầu liên lạc.

Tôi đếm những đồng tiền trên bàn: Tất cả là một mác hai mươi. Tiếp theo tôi gọi người gác cổng và khi hắn trả lời, tôi nói:

- Đây, Bogner, xin chào, báo tới chưa?

- Chưa, hắn nói. Tôi sẽ mang tới cho ông ngay khi nhận được.

- Không có gì đặc biệt à?

- Không.

- Thôi, chốc nữa nghe!

- Chốc nữa.

Mỗi ngày vào lúc tám giờ rưỡi, có báo cáo mật của viên chủ sự Bresgen gởi tới đức giám mục Zimmer. Trước Zimmer, bọn họ đều run sợ cả lũ, ngay cả những ông thầy tu được biệt phái khỏi tu viện đi làm nhân viên tại đây trong những chức vụ hành chánh. Ông không bao giờ sử dụng những công thức xã giao như “Ta xin các con”, “cám ơn” và tôi không khỏi ớn lạnh khi phải trả lời ông. Mỗi buổi sáng, vào lúc tám giờ rưỡi đúng, người ta nghe tiếng ông: “Đây, tổng giám mục Zimmer”.

Tôi nghe báo cáo của Bresgen: “Bình: Welfrich, Sick, thầy trợ tế Huchel - không lý do giải thích: thầy trợ tế Soden”.

- Soden ra làm sao đó?

- Thưa đức cha, con không biết.

Tôi nghe Zimmer buông một tiếng thở dài, như ông vẫn thường thở dài mỗi khi nghe tới tên Soden và đó là kết thúc cuộc nói chuyện đầu tiên trong buổi sáng.

Chỉ vào khoảng chín giờ các đường dây điện thoại mới bắt đầu bận rộn: Bên ngoài gọi, các văn phòng gọi, cùng với những đường điện thoại liên tỉnh mà tôi có bổn phận xin trước… Từng lúc, tôi giở mũ ra, tôi rình rập lắng nghe và tôi nhận ra ngữ vựng ở đây, cũng không quá một trăm năm mươi chữ. Từ thông dụng nhất là thận trọng. Lúc nào cũng nghe từ đó. Những mẩu chuyện tầm thường lúc nào cũng tràn ngập đến ngán ngẩm cái từ đó.

- Báo chí tả phái đã công kích bài diễn văn của đức T.G.M - Hãy thận trọng.

- Báo chí hữu phái im lặng trước bài diễn văn của đức T.G.M - Hãy thận trọng.

- Báo chí Thiên Chúa giáo tán tụng bài diễn văn của đức T.G.M - Hãy thận trọng.

- Soden vắng mặt không lý do - Hãy thận trọng.

- Bolz được phép yết kiến vào lúc mười giờ. - Hãy thận trọng.

Đức T.G.M là những chữ viết tắt chỉ đức Tổng giám mục. Trong các vụ liên quan tới hôn nhân, họ diễn tả bằng tiếng La tinh mỗi khi đề cập đến các khái niệm chuyên môn. Tôi luôn luôn lắng nghe nhưng không biết được gì: Giọng điệu của họ rất trịnh trọng, và giọng cười của họ nghe kỳ dị khi được khơi dậy từ một lời bông đùa bằng tiếng La tinh.

Rút lại, tôi không còn cho rằng chỉ có hai ông thầy tu phụ trách về các vấn đề này là những người duy nhất có cảm tình với tôi.

Vào lúc mười một giờ, Zimmer hỏi viên bí thư của vị giám mực: “Phản đối trò quảng cáo bỉ ổi của bọn bán thuốc - nhưng: hãy thận trọng. Đám rước tại Saint - Jerome bị xúc phạm, lại còn bị biến thành trò cười nữa - hãy thận trọng”. Năm phút sau viên bí thư trả lời: “Đức tổng giám mục sẽ mở một chiến dịch phản kháng cách riêng. Chủ tịch nghiệp đoàn của bọn bán thuốc là cháu của đức tổng giám mục, vậy, hãy thận trọng,…”

- Kết quả cuộc yết kiến của Bolz ra sao?

- Chưa có gì rõ ràng, nhưng hãy thận trọng…

Sau đó tổng giám mục Zimmer hỏi tổng giám mục Weiner:

- Có sáu vụ thuyên chuyển trong giáo khu bên cạnh.

- Những tu sĩ bị thuyên chuyển ra làm sao?

- Hai người được 2/10, ba 3/10, chỉ có một người là gây ấn tượng tốt, đó là Huckmann, thuộc thành phần tư sản.

- Tôi biết, gia đình ngoại hạng. Hôm qua thế nào?

- Tởm. Chiến tranh tiếp diễn.

- Ngài bảo sao?

- Câu chuyện tiếp diễn. Có giấm chua trong sa-lát rồi.

- Tuy nhiên, ngài đã…

- Dạ, từ nhiều tháng nay, tôi đã nhấn mạnh tới việc cho chanh vào. Tôi không chịu được giấm. Thế là chiến tranh bùng nổ.

- Ngài nghi ngờ ai đó?

- W… Zimmer nói. Chắc chắn là W, chứ không ai vào đó. Tôi phát ốm vì chuyện đó.

Hẳn tôi không thấu đáo lắm về những bí mật của sự xung đột có vẻ rất chua chát này.

Vào khoảng mười một giờ mười lăm, Serge gọi tôi:

- Bogner, ông ta nói. Con có muốn đi một vòng thành phố không?

- Con không thể vắng mặt được, thưa đức cha.

- Cha cho người thay con trong nửa tiếng đồng hồ. Con sẽ tới ngân hàng - nếu con thích. Mình cần lấy ra chút đỉnh.

- Ai sẽ thay con?

- Cô Hanke. Thư ký của cha không có ở đây và Hanke không thể đi được vì đau hông. Con muốn tới đó không?

- Dạ, tôi đáp.

- Được rồi. Con hãy tới đây ngay khi Hanke có mặt ở đó.

Cô Hanke đến ngay sau đó. Tôi luôn luôn hơi kinh ngạc khi thấy cô ta vừa bước vào phòng tôi vừa đong đưa, õng ẹo thân hình. Cô ta vẫn thay cho tôi mỗi lần tôi vắng, khi tôi đến nha sĩ hoặc đi công việc cho Serge, ông ta vẫn muốn tôi được khuây khỏa. Cô Hanke người cao lớn, mảnh khảnh, tóc nâu. Cô bịnh gần ba năm nay, và tôi chưa bao giờ cảm thấy chán khi nhìn ngắm khuôn mặt dịu dàng, dễ thương ở lứa tuổi hai mươi của cô ta. Cô ta mang hoa đến cho tôi, những cành hoa thúy cúc màu tím, cô ta cho chúng vào trong một cái bình đặt bên của sổ và chỉ bắt tay tôi sau đó. Cô ta nói:

- Ông có thể đi được rồi, mấy cháu ra sao ông?

- Chúng vẫn chơi, tôi nói, vừa mặc áo khoác vào người.

Cô ta mỉm cười nhìn tôi, nói:

- Bogner, có người trông thấy ông say rượu. Ông nên cẩn thận phòng khi Zimmer ám chỉ việc đó.

- Cám ơn cô.

- Ông không nên uống rượu.

- Tôi biết.

- Còn bà ra sao? Cô ta dè dặt hỏi.

Tôi gài nút áo khoác, nhìn thẳng vào mặt cô ta, nói:

- Cô khỏi phải giấu tôi điều gì cả. Cô nghe người ta bảo sao về chuyện đó?

- Người ta bảo bà đang đợi một đứa bé trong bụng.

Tôi nói:

- Thế mà vợ tôi chỉ mới biết hôm qua.

- Ban mật vụ biết trước.

- Cô Hanke, có chuyện gì xảy ra thế?

Có người gọi, cô ta trả lời, thiết lập hệ thống liên lạc, và nhìn tôi, mỉm cười:

- Thật ra thì không có gì đặc biệt. Người ta chỉ kể lại là ông uống rượu, bà nhà có thai - thêm chuyện ông bà sống xa nhau từ bấy lâu nay.

- Đúng thế.

- Đó. Tôi chỉ có thể nhắc ông cảnh giác với Zimmer, với Bresgen, với cô Hecht, nhưng ở đây ông có nhiều bạn hơn là thù.

- Tôi không tin.

- Ông hãy tin tôi, nhất là các thầy tu, hầu hết họ thương ông lắm.

Cô ta lại mỉm cười, tiếp lời:

- Chính vì có điểm tương đồng trong tính nết và… không chỉ có mình ông uống rượu đâu.

Tôi phá lên cười:

- Cô cho tôi biết, ai đầu độc Zimmer từ từ, bằng những giọt giấm?

- Ông không biết à? Cô ta vừa nói, vừa nhìn tôi với nụ cười kinh ngạc.

- Không.

- Mèng ơi, một nửa giáo khu đều cười rộ vì chuyện đó, còn ông, ông ở ngay giao điểm của những tin đồn, ông lại không biết gì. Tôi cho ông biết người đó: Wupp - tu viện trưởng Wupp - ông ta có một người chị làm hỏa đầu quân trong tu viện Áo-Xanh-Đức-Mẹ-Đồng-Trinh. Ông hiểu chưa?

- Tôi vẫn không hiểu.

- Zimmer gây cản trở cho việc thăng chức của giáo mục Wupp. Đáp lễ? Một chai giấm năm mươi xu, giấu trong một xó tu viện, được mang ra dùng ngay sau khi Zimmer xuất hiện. Thôi, ông đi đi, Serge đang đợi ông.

Tôi gật đầu đồng ý và bước đi.

Mỗi lần trò chuyện với Hanke, tôi nghe người nhẹ nhõm hẳn ra: Cô ta có tài trút mọi gánh nặng của sự việc. Với cô ta, một câu chuyện nhảm nhí nhỏ nhặt tới đâu cũng biến thành một trò giải khuây thích thú, dễ thương mà mọi người đều thấy mình được dự vào.

Khoảng hành lang quét vôi trắng đưa tới phòng làm việc của Serge đánh dấu bằng những bức tượng nhỏ hình thù kỳ dị lấp vào những lỗ đục ở tường. Serge đang ngồi nơi bàn làm việc, đầu tựa lên tay. Ông ta còn trẻ, trẻ hơn tôi vài tuổi, và là người có thẩm quyền trong các vụ hôn phối.

- Chào ông Bogner, ông nói.

Tôi chào lại ông, tiến đến gần ông và ông chìa tay cho tôi bắt. Ông có được tư chất phi thường là gây cho ta cái ấn tượng rằng ông không còn nghĩ gì tới món tiền mà ta đã mượn ông hôm trước. Có thể ông quên luôn thật sự chuyện đó. Gian phòng của ông là một trong những gian phòng hiếm hoi chưa bị tàn phá: Món đồ thật quý giá ở đó là một cái lò sưởi bằng sứ đặt trong góc, theo cẩm nang về những đền đài lịch sử thì nó chưa được sử dụng bao giờ bởi vị vương hầu đã đến một dinh thự kém quan trọng hơn ở vào mùa đông. Serge trao cho tôi nhiều tấm chi phiếu chuyển mục và một phong bì đựng tiền mặt.

- Sáu mươi hai mác, tám mươi xu. Hãy cho tất cả vào trương mục của chúng ta. Con biết số rồi chứ?

- Dạ biết.

- Ta sẽ lấy làm hài lòng khi nào ta thoát khỏi chức vụ này. May thay, Witsch sẽ trở về vào ngày mốt và gánh cho ta việc này.

Ông nhìn tôi với đôi mắt trầm lặng, hẳn ông đang nghĩ rằng, tôi sắp sửa mang chuyện hôn nhân ra nói với ông. Hiển nhiên là ông có thể cho tôi nhiều lời khuyên bổ ích; và ngoài ra đối với ông tôi là một trường hợp đặc biệt với những uẩn khúc khiến ông lưu tâm tới. Khuôn mặt ông phản ánh một tấm lòng tốt và một trí thông minh, tôi rất muốn thổ lộ với ông nhưng tôi lại không có can đảm. Đôi khi, tôi nhủ thầm với chính mình là thổ lộ lòng mình hoặc xưng tội với một tu sĩ diêm dúa, bẩn thỉu sẽ dễ dàng hơn; nhưng tôi lại nhận ra là người ta sẽ không có tội tình gì khi người ta sạch sẽ, hay yêu mến sự sạch sẽ. Serge, con người đầy sự tốt lành, hẳn sẽ là người sau cùng tôi gởi tới sự trách cứ đó. Tuy nhiên, chính cái cổ áo trắng tinh và sự chăm sóc tỉ mỉ của ông để làm nổi bật đường viền tím ló ra khỏi chiếc áo nhà tu của ông, tất cả đã ngăn cản tôi xưng tội với ông.

Tôi cho tiền và chi phiếu vào túi trong của cái áo khoác, tôi ngẩng đầu lên và nhìn vào cặp mắt mở lớn của ông, trầm lặng và sâu hút, như bám sát lấy tôi. Tôi có cảm tưởng là ông muốn giúp đỡ tôi, ông biết tất cả mọi chuyện, ông cũng biết rõ ông không bao giờ là người đầu tiên mở lời. Tôi chịu đựng cái nhìn của ông cho đến khi ông phác một nụ cười vui vẻ và lúc bấy giờ tôi lên tiếng đặt thẳng câu hỏi mà nhiều năm nay tôi vẫn có ý định hỏi một tu sĩ:

- Đức cha có tin rằng người chết có thể sống lại được không?

Tôi dò xét khuôn mặt đẹp với những đường nét rõ ràng của ông, vẻ mặt vẫn không chút thay đổi và ông bình thản đáp:

- Có.

Tôi lại hỏi:

- Và đức cha có tin…

Nhưng ông đã ngắt lời tôi:

- Ta tin tất cả mọi sự. Ta tin ở tất cả những điều con muốn hỏi ta. Nói cách khác, ta sẽ rời ngay bộ áo này để làm luật sư, chuyên viên về các vụ ly dị và ta bất cần tới ba cái mớ lộn xộn này - Ông chỉ những đống hồ sơ trên bàn - ta sẽ ném chúng vào lửa, bởi chúng giúp ích gì cho ta và chúng có giúp ích gì cho tất cả những tâm hồn khốn khổ đang oằn oại lo âu chỉ vì họ tin vào những điều giống nhau?

- Con xin lỗi đức cha.

Ông thấp giọng:

- Ta có phải tha lỗi cho con không? Dường như là đúng ra con có quyền hỏi ta hơn là ta có quyền hỏi con.

- Đức cha đừng hỏi con.

- Ta sẽ không hỏi con nhưng một ngày nào đó con sẽ nói phải không?

- Dạ, một ngày nào đó con sẽ nói.

Tôi lấy tờ báo nơi người gác cổng, đếm lại tiền trước cửa và lê bước về phía thành phố. Bao nhiêu hình ảnh dồn dập xâm chiếm lấy tôi: Các con tôi, Kate, những lời lẽ của Serge, của Hanke. Tất cả đều có lý, còn tôi, tôi đã lầm, nhưng điều mà tất cả bọn họ không biết được, kể cả Kate, là tôi buồn nản thật sự vì con cái cũng như việc Kate và tôi đi tới ý nghĩ rằng chính tôi mới có lý và họ nhầm lẫn, bởi thực sự họ đã có sự đồng tình với nhau trên những lời lẽ tốt đẹp, còn tôi thì không tìm thấy.

Tôi tự hỏi mình có nên uống một ly cà phê và đọc một tờ báo hay không. Tôi chỉ nghe những tiếng động ngoài đường qua một bức màn mỏng, và tuy vậy tôi vẫn đang bước đi giữa phố phường; một người bán chuối cất cao giọng rao hàng.

Tôi dừng bước trước các khung cửa kính của tiệm Bonneberg, ngắm những chiếc áo choàng mùa mát và những cái đầu hình người mẫu vẫn đang làm tôi sợ sệt.

Tôi đang đếm lại một lần nữa những tấm chi phiếu trong túi áo và thăm chừng cái phong bì đựng tiền mặt khi mắt tôi chợt nhìn vào lối đi ngăn đôi những chỗ bày hàng của tiệm Bonneberg: Một người đàn bà xuất hiện ở đó làm rung động tim tôi và gây cho tôi một tình cảm hốt hoảng không đâu. Nàng không trẻ lắm nhưng vẫn còn đẹp, tôi để ý tới cặp giờ, chiếc váy màu xanh lá, tấm áo khoác nâu sẫm tồi tàn, chiếc nón xanh, và nhất là nét mặt nhìn nghiêng dịu dàng rũ rượi của nàng, rồi trong khoảnh khắc - tôi không biết khoảnh khắc đó kéo dài bao lâu - tôi cảm thấy tim mình ngừng đập. Tôi trông thấy nàng qua hai tấm gương, đang nhìn vào những bộ quần áo nhưng đồng thời lại có vẻ như đang nghĩ ngợi tới một điều gì khác.

Tôi thấy tim tôi đập trở lại và rồi bất chợt khi nhìn nét mặt nhìn nghiêng của nàng, tôi nhận ra đó là Kate. Sau đó, tôi lại có cảm tưởng mình không nhận ra nàng nữa, lòng tôi tràn đầy những nghi ngờ, và trong hơi nóng cuồn cuộn, tôi tưởng mình có thể điên lên được, nhưng kìa, nàng đã tiếp tục bước đi và tôi bắt đầu bước chầm chậm theo nàng: Không còn tấm gương nào ngăn cách chúng tôi nữa và tôi chắc chắn đã trông thấy Kate.

Chính nàng, nhưng nàng đã đổi khác, khác hẳn với hình ảnh của nàng trong kỷ niệm tôi. Tôi đi trên những bước chân của nàng, rời khỏi hành lang và bước ra đường, luôn luôn nàng vẫn có vẻ vừa xa lạ vừa thân thiết với tôi, nàng, người đàn bà mà tôi vừa mới gần gũi trọn một đêm thâu, người đàn bà mà tôi đã cưới làm vợ từ mười lăm năm trời nay.

“Và nếu cơn điên mình có thật?” Tôi nghĩ thầm.

Quả thật tôi đã hoảng hồn khi trông thấy Kate bước vào một cửa tiệm. Tôi đứng im bên một chiếc xe chở rau cải, ngó chừng về phía cửa tiệm trong khi ở phía sau, một người đàn ông gần như đứng sát vào tôi đang rao hàng nhưng tôi lại cứ tưởng hắn đang nói với tôi về một thế giới kín bưng, bí mật nào: “Súp lơ, một mác hai cây đây.”

Tôi đâm ra sợ sệt vớ vẩn là Kate sẽ không bước trở ra khỏi cửa tiệm, tôi nhìn chăm chăm về phía cửa, liếc nhìn lần lượt trên khuôn mặt nhăn nhó của một người Java bằng giấy bồi đang bung một tách cà phê tiến về với những hàm răng trắng bóng, tôi nghe tiếng rao hàng của người bán rau cải: “Súp lơ một mác hai cây đây!”, tôi nghĩ tới đủ mọi điều mà không tài nào xác định rõ ràng và khẽ run lên khi Kate bước ra ngoài. Nàng tới đường Veite, nàng dồn bước đi nhanh khiến tôi không tránh khỏi phút giây xao xuyến khi mất dấu nàng, nhưng sau đó tôi lại thấy nàng xuất hiện trở lại. Nàng dừng bước trước khung kính của một tiệm bán đồ chơi trẻ con và tôi được dịp ngắm nàng, xem xét nỗi buồn rười rượi in sâu trên nét mặt nàng, chiêm ngưỡng vóc dáng thân thể nàng, thân thể đêm đêm đã nằm bên tôi trong suốt những tháng năm dài, thân thể mà bốn tiếng đồng hồ trước đây tôi còn gần gũi, chung đụng và mới tức thì đây tôi đã không nhìn ra.

Khi nàng quay đầu lại, tôi vội vàng nhảy sang một bên để núp sau một cửa hàng vải để tiếp tục quan sát nàng mà không sợ nàng nhìn thấy.

Nàng lục trong cái rổ tre, lấy ra một tấm thẻ, ngắm nghía, trong lúc bên cạnh tôi, người bán hàng cất tiếng rao nghe điếc tai.

“Nếu quý ngài chịu nghĩ rằng quý ngài phải cạo râu trong năm mươi năm, tôi xin nói rõ là trong năm mươi năm, nước da của quý ngài do đó…”

Nhưng vì Kate lại tiếp tục bước đi nên tôi không nghe được đoạn chót của lời rao hàng. Cách nàng khoảng bốn mươi bước, tôi băng qua những con đường sắt dẫn về quảng trường Bildon và khi nàng dừng bước trước một gian hàng bán hoa, tôi trông thấy đôi bàn tay của nàng, tôi trông thấy nàng khá rõ ràng, nàng với bao nhiêu điều ràng buộc với tôi hơn bất luận một người nào trên đời này. Nàng, kẻ đã cùng tôi ăn, ngủ, chuyện trò liên tiếp trong hàng chục năm trời, nhưng đồng thời đó cũng là kẻ gắn liền với tôi bằng một mối liên hệ chặt chẽ hơn cả tình nghĩa vợ chồng. Có một thời chúng tôi đã cùng đọc kinh cầu nguyện chung với nhau.

Nàng mua những bông cúc vàng cả những bông cúc trắng, nàng bước chậm về phía trước, thật chậm. Nàng, người mà khoảnh khắc trước đây đã đi như bay, và tôi biết nàng đang nghĩ gì. Nàng vẫn không ngớt nói rằng: Em đi mua những cánh hoa mọc trên đồng cỏ, nơi mà các con ta chưa bao giờ được nô đùa thỏa thích.

Như vậy chúng tôi bước đi trong khoảng cách, cùng nghĩ đến các con, và tôi không có can đảm đuổi kịp nàng, nói chuyện với nàng. Tôi nghe vẳng bên tai những tiếng động ở chung quanh; một giọng nói xa xôi làm cho màng nhĩ tôi rung vang thật nhẹ nhàng, đó là tiếng của một nhân viên xe điện thông báo trong mi-crô: “Xin lưu ý, xin lưu ý, chuyến xe đặc biệt trên đường H sắp sửa khởi hành tới cuộc triển lãm của những người bán thuốc, xin lưu ý…”

Tôi bước theo Kate, tôi như băng qua một mặt nước xám, tôi không tài nào đếm hết những nhịp tim bồi hồi của mình, và một lần nữa tôi hốt hoảng khi Kate bước vào ngôi nhà thờ thuộc giáo hội hiệp nghị và cánh cửa bọc da đen khép lại phía sau lưng nàng.

Chỉ khi bước tới nó, tôi mới sực nhớ lại điếu thuốc của mình, nó đã cháy từ khi tôi rời người gác cổng, sau khi từ phòng làm việc bước xuống: Tôi ném nó đi, khẽ mở hé cánh cửa nhà thờ, nghe vang dội điệu đàn phong cầm trầm bổng, và sau khi băng trở lại quảng trường, tôi ngồi trên một chiếc ghế dài chờ đợi.

Tôi ngồi đó đợi rất lâu, tôi cố mường tượng khoảnh khắc buổi sớm khi Kate bước lên xe buýt, nhưng tôi mường tượng không ra. Tôi thấy mình rơi vào một trạng thái hôn mê, đờ đẫn, tôi trôi dật dờ theo một dòng nước chảy mãi không ngừng, và tôi chỉ còn trông thấy có mỗi một điều, đó là cánh cửa đen nơi Kate sẽ bước ra. Khi nàng bước ra ngoài, tôi không còn nhận ra nàng thật sự nữa. Bây giờ nàng dồn bước nhanh hơn, những cánh hoa lớn có cọng dài đặt trên chiếc rổ tre, và tôi vất vả lắm mới giữ được khoảng cách khi nàng bước quá nhanh, những bước chân đưa nàng lộn trở về, bên kia quảng trường Bildon, trên đường Verte. Những cánh hoa đong đưa theo nhịp chân bước nhanh. Tôi nghe hai bàn tay mình rịn mồ hôi. Tôi chập choạng muốn ngã khi tim tôi rộn lên những nhịp đập đau đớn, khổ sử.

Nàng đứng phắt lại trước cửa tiệm Bonneberg. Tôi còn kịp thì giờ để lách mình lướt đi trong khoảng hành lang và giờ đây, tôi có thể nhìn lại nàng y như lúc tôi đã nhìn nàng mấy phút trước đây, với những nét dịu dàng, buồn bã. Nàng đưa mắt săm soi những chiếc áo khoác đàn ông và mỗi lần cánh cửa lớn của tiệm buôn mở ra, tôi lại nghe giọng nói từ máy khuếch ầm bên trong vang lên:

“Bạn muốn mua một cái áo khoác? - hãy đến Bonnerberg. Một cái nón? - hãy đến Bonnerberg. Một bộ quần áo? - hãy đến Bonnerberg. Áo khoác, áo vét hay nón? - hãy đến Bonnerberg, mọi thứ đều đẹp”.

Kate quay đi, băng sang đường, dừng bước trước gian hàng bán các thức giải khát, hai bàn tay mảnh dẻ xương xẩu của nàng một lần nữa xuất hiện trước mắt tôi, nàng đặt một đồng tiền lên quầy hàng, lấy về một đồng tiền khác cho vào ví tiền lẻ, những cử chỉ tuy nhỏ nhặt, quen thuộc nhưng đã làm cho lòng tôi đau nhói từng hồi. Nàng gọi nước chanh uống trong khi tiệm Bonnerberg tiếp tục phô trương những chiếc áo khoác, áo vét cùng nón của mình.

Nàng chậm rãi đẩy chai và ly ra, tay mặt cầm lên bó hoa và tôi trông thấy nàng tiếp tục bước đi, nàng, người vợ mà tôi đã ghì chặt trong tay biết bao nhiêu lần mà không để ý gì tới nàng.

Nàng bước nhanh, có vẻ lo âu, nàng quay mặt lại luôn, và tôi, tôi cong người lại, tôi nghiêng sang một bên, tôi nghe đau nhói mỗi lần chiếc nón của nàng không còn nhô lên phía trước. Nàng dừng bước nơi góc đường Orge để đợi chuyến xe 12 và tôi nép mình trốn trong một quán rượu trước trạm xe điện. Tôi nói vào khuôn mặt tròn trĩnh, đỏ gay của tên chủ quán:

- Một ly rượu mạnh.

- Ly lớn hả?

Tôi vừa đáp “ờ” vừa nhìn Kate bước lên chiếc xe điện vừa trờ tới.

- Của ông đây, tên chủ quán nói.

- Cám ơn, bao nhiêu?

- Tám chục.

Tôi đặt một mác lên quầy hàng, hắn vừa đặt tiền thối vào trong bàn tay tôi vừa tiếp tục nhìn tôi dò xét, và tôi bước ra ngoài.

Tôi đi trên đường Orge, băng qua quảng trường Moltke, tôi trở về phòng làm việc của mình trên những bước nặng nề, chậm chạp, trong khi tâm trí tôi như bay bổng tận đâu. Tôi chạm mặt người gác cổng, băng qua khoảng hành lang diêm dúa nước vôi, duyệt qua những bức tường kỳ dị, gặp phải cánh cửa phòng Serge và bước vào mặc dù không có ai trả lời.

Tôi ngồi vào bàn thật lâu, nhìn lên chồng hồ sơ, để mặc cho chuông điện thoại reo vang. Tôi cũng nghe cả tiếng cười nói trong các dãy hành lang, rồi một lần nữa chuông điện thoại reo inh ỏi, nhưng chính lời Serge thốt lên sau lưng đã đánh thức tôi:

- Nào, Bogner? Đã về rồi đấy à? Nhanh thế?

- Nhanh à? Tôi nói, không quay đầu lại.

- Ờ, ông vừa nói vừa cười, chỉ gần hai mươi phút thôi.

Bây giờ thì ông đang đứng trước mặt tôi và nhìn tôi. Trên khuôn mặt ông, tôi đọc được chuyện gì đã xảy ra. Bởi tôi không còn mơ màng nữa và qua nét mặt của ông, tôi biết ngay ông đang nghĩ đến món tiền trước tiên. Ông lo sợ cho món tiền, hiển nhiên là như vậy rồi.

Ông hỏi nhỏ:

- Bogner, con say rượu hay bịnh đó?

Tôi móc ra những tấm chi phiếu và phong bì từ trong túi, tôi trao chúng cho Serge, ông đón lấy chúng, đặt lên mặt bàn của ông, không nhìn tới chúng.

Ông nói:

- Bogner, nói cho ta biết chuyện gì đã xảy ra nào?

- Không. Không có gì cả.

- Con khó chịu à?

- Không. Con đang nghĩ tới một điều chợt hiện lên trong trí con.

Và rồi sau khuôn mặt rõ nét của Serge, tôi thấy lại tất cả, tôi thấy lại Kate - vợ tôi - tôi nghe giọng nói kêu lên: Một cái áo khoác? Và tôi đồng thời lưu ý tới cái vẻ thảm hại của chiếc áo khoác màu nâu của Kate, tôi nghe người ta thông báo về chuyến xe đặc biệt đưa tới cuộc triển lãm của những người bán thuốc, đồng thời thấy lại cánh cửa màu đen của ngôi nhà thờ, tôi thấy lại những cánh hoa cúc màu vàng có cành dài, dùng để đặt trên mộ các con tôi, và những cây súp lơ mà Kate không mua - tất cả, tất cả những gì tôi đã thấy và đã nghe đều trở lại với tâm trí tôi giờ đây đang bị chế ngự bởi những đường nét dịu dàng buồn bã của Kate mà khuôn mặt của Serge đã gợi lên cho tôi.

Khi ông bước ra xa, tôi mơ tưởng trên bức tường trắng, trên lò sưởi bằng sứ không sử dụng bao giờ, một người dân đảo Java bằng giấy bồi cầm tách cà phê trước hai hàm răng trắng bóng.

Serge nói vào điện thoại:

- Một chiếc tắc-xi, một chiếc tắc-xi ngay bây giờ.

Đoạn khuôn mặt ông lại xuất hiện trước tôi. Tôi cảm thấy có một đồng tiền chạm vào bàn tay tôi và tôi nhìn xuống: năm mác lấp lánh.

Serge bảo tôi:

- Con phải trở về nhà con.

Tôi đáp:

- Dạ, trở về.

[1] Ở Đức, người bán thuốc bán nhiều thứ hàng mà người ta có thể tìm thấy ở các tiệm thuốc tây, tiệm nước hoa, tiệm dược thảo hoặc tiệm màu. Đặc biệt hắn bán những thứ thuốc ngừa thai, điều sẽ được đề cập tới ở những trang sau, khi nói về quảng cáo.

[2] Thịt bò nấu theo kiểu Hungary.

[3] Trò quảng cáo dựa theo truyền thuyết cho rằng đứa bé mới ra đời được một con cò mang tới.